462/2007

Í málinu deildu aðilar um það hvort K bæri ábyrgð á líkamstjóni er H varð fyrir við rekstur nýborinnar kýr í eigu K sem ráðist hafði á hana. H byggði kröfur sínar á hendur K meðal annars á því að hann hefði sýnt af sér saknæma háttsemi með því að láta hana, 14 ára gamla og óvana kúm, reka úr haga nýborna kú, án þess að hún hafi fengið viðeigandi leiðbeiningar og viðvaranir. Talið var að dómur héraðsdóms hafi verið haldinn þeim annmörkum að þar hafi verið slegið föstu að faðir K hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi án þess að nánar hafi verið útskýrt á hverju sú niðurstaða væri reist. Þá var talið að ekki hefði verið tekin rökstudd og skýr afstaða til matsgerðar sem lá fyrir í málinu, þrátt fyrir að ráða mætti af héraðsdómi að niðurstaða um skaðabótaskyldu K væri að einhverju leyti byggð á því sem þar kæmi fram. Uppfyllti héraðsdómur því  ekki þær kröfur sem gerðar eru til rökstuðnings fyrir niðurstöðu dóms um sönnunar- og lagaatriði, sbr. f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var dómurinn því ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað til aðalmeðferð og dómsálagningar að nýju. Jafnframt var lagt fyrir héraðsdómara að kveðja til tvo sérfróða meðdómsmenn til setu í dóminum, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 5. september 2007. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir réttinum.

Í málinu krefst stefnda að áfrýjandi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta vegna þess að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni við rekstur nýborinnar kýr í eigu áfrýjanda 10. ágúst 2002 á landi jarðarinnar Skipholts I, Flúðum í Hrunamannahreppi. Með henni við reksturinn var faðir áfrýjanda. Óumdeilt er að kýrin réðst skyndilega á stefndu, stangaði hana og felldi og traðkaði á andliti hennar og að hún hafi við þetta orðið fyrir því tjóni sem krafist er bóta fyrir samkvæmt matsgerð A-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarskurðlæknis 15. nóvember 2004. Reisir stefnda kröfu sína á því að áfrýjandi hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að láta hana, 14 ára gamla og óvana kúm, reka úr haga nýborna kú, án þess að hún hafi fengið viðeigandi leiðbeiningar og viðvaranir. Við meðferð málsins var dómkvaddur Ó-kk-nf R. D-kk-nf, ráðunautur hjá Bændasamtökum Íslands, til að svara tilgreindum spurningum er varða hættu sem stafað geti af nýbornum kúm. Í héraðsdómi er greint frá niðurstöðu matsgerðar hans 14. nóvember 2006 þar sem meðal annars eru rakin atriði um hegðun nýborinna kúa. Hins vegar fer hinn dómkvaddi maður nokkuð út fyrir matsefnið með því að leggja mat á sök áfrýjanda með þeim hætti er þar greinir. Hann hvorki hélt formlegan matsfund né skoðaði kúna sem matsspurningar lutu að, þótt sérstaklega hafi verið beðið um mat á eiginleikum kýrinnar.

Sem rök fyrir niðurstöðu sinni um bótaskyldu áfrýjanda tiltekur héraðsdómur einkum að faðir áfrýjanda hafi vitað að rekstur nýborinnar kýr gæti verið áhættusamur. Það hafi ekki verið fyrir eigin verknað stefndu eða aðgæsluleysi hennar að hún slasaðist. Kýrin hafi verið í eigu áfrýjanda og ekki sé réttlátt að stefnda beri tjón sitt við vinnu í þágu áfrýjanda. Þá hafi saknæmt gáleysi föður áfrýjanda, sem starfað hafi í umboði áfrýjanda, verið sá mannlegi þáttur er valdið hafi slysinu.

Eins og málatilbúnaði aðila er háttað verður að taka afstöðu til þess hvort rekja megi tjón stefndu til saknæmrar vanrækslu áfrýjanda eða óhapps. Dómur héraðsdóms er þeim annmörkum háður að þar er því slegið föstu að faðir áfrýjanda hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi án þess að nánar sé útskýrt á hverju sú niðurstaða sé reist. Ekki er þar tekin rökstudd og skýr afstaða til framkominnar matsgerðar og vitnar héraðsdómur ekki til hennar til stuðnings niðurstöðu sinni. Hins vegar má ráða að héraðsdómur reisi niðurstöðu sína um skaðabótaskyldu áfrýjanda að einhverju leyti á því sem þar kemur fram. Héraðsdómur uppfyllir að þessu leyti ekki þær kröfur sem gerðar eru til rökstuðnings fyrir niðurstöðu dóms um sönnunar- og lagaatriði samkvæmt f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Við úrlausn málsins verður, meðal annars á grundvelli framkominnar matsgerðar, að taka afstöðu til þess við hverju mátti búast um hegðun kýrinnar við þær aðstæður sem fyrir hendi voru, og hvernig menn hefðu átt að bera sig að við rekstur hennar að teknu tilliti til þess að hún var nýborin. Þegar allt framangreint er haft í huga er óhjákvæmilegt að vísa máli þessu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Rétt er að héraðsdómari kveðji þá til tvo sérfróða meðdómsmenn sér til fulltingis til setu í dóminum samkvæmt heimild í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur og málsmeðferð í héraði frá og með aðalmeðferð skulu vera ómerk og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefndu, H-kvk-ef H-kvk-ef F-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar 300.000 krónur.