97/2001

“Framkvæmdastjóri skýrði frá því að hann hafi snúið sér til G-x-x K. G-kk-ef, tryggingafræðings og óskað upplýsinga um hvað kosta myndi að kaupa réttindi í lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna fyrir þá 12-15 starfsmenn S.R. sem um ræðir, miðað við að byrjað hafi verið að greiða í sjóðinn þeirra vegna af S.R. og þeim sjálfum, þegar þeir komu í þjónustu verksmiðjanna, þó ekki fyrr en frá og með l. janúar 1945. Skýrslan nái til þess hve mikla greiðslu S.R. hefði átt að inna af hendi fyrir hvern einstakan starfsmann svo hann fengi full réttindi í sjóðinn og hve mikið hver starfsmaður hefði þurft að greiða sjálfur. Reiknað verði út hversu há (sic) upphæð þessir aðilar þyrftu alls að inna af hendi, miðað við að þeir fengju full réttindi í sjóðinn frá 1. júlí 1959, þar sem tekið væri tillit til starfstíma þeirra á framangreindan hátt. Tryggingafræðingurinn færðist undan því að svara þessu sjálfur, en vísaði til stjórnar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, og framkv. stjóra hafa (sic) samband við hana næstu daga.”

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. mars 2001. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði að gagnáfrýjanda beri að greiða sér eftirlaun er nemi 26,83% af „viðmiðunarlaunum skrifstofustjóra Síldarverksmiðja ríkisins samkvæmt þeim reglum sem gilda og gilt hafa um lífeyrisgreiðslur til sjóðfélaga í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sem hófu töku lífeyris í aprílmánuði 1987.“ Til vara krefst hann þess að viðurkennt verði að gagnáfrýjanda beri að greiða sér eftirlaun úr Eftirlaunasjóði starfsmanna SR. Í báðum tilvikum krefst hann þess að upphafstími lífeyrisgreiðslna verði 1. október 1989, en verði ekki á það fallist 1. október 1995. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 22. maí 2001. Hann krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur að öðru leyti en því að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér málskostnað í héraði. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem rakið er í héraðsdómi starfaði aðaláfrýjandi sem skrifstofustjóri Síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði frá 1. ágúst 1945 til ársloka 1958. Ekki er fram komið hvort skriflegur ráðningarsamningur hafi verið gerður er hann réðist þar til starfa, en í héraðsdómsstefnu er haldið fram að hluti starfskjara aðaláfrýjanda hafi falist í því að vinnuveitandi hans legði til hliðar fjármuni í eftirlaunasjóð til að standa undir greiðslu eftirlauna til fastra starfsmanna sinna. Eftir að aðaláfrýjandi lét af störfum hjá Síldarverksmiðjum ríkisins var stofnaður Lífeyrissjóður starfsmanna SR, en aðaláfrýjandi var ekki meðal sjóðfélaga þar. Var sjóðurinn sameinaður Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins 1971.

Aðaláfrýjandi styður kröfur sínar einkum við stjórnarsamþykktir Síldarverksmiðja ríkisins frá 22. maí 1940 og 28. júlí 1942. Í hinni fyrri var samþykkt að stofna Eftirlaunasjóð starfsmanna SR og leggja til hans 50.000 krónur af óráðstöfuðum tekjuafgangi fyrra árs. Í hinni síðari samþykkti stjórnin „fyrir sitt leyti“ reglugerð fyrir Eftirlaunasjóð SR. Var jafnframt tekið fram að leitað skyldi heimildar Alþingis til að stofna sjóðinn, en ekkert er fram komið um að það hafi verið gert.

Gagnáfrýjandi mótmælir því að hluti starfskjara aðaláfrýjanda hjá Síldarverksmiðjum ríkisins hafi falist í því að hann skyldi njóta ellilífeyris úr eftirlaunasjóðnum. Heldur hann jafnframt fram að af formlegri stofnun sjóðsins hafi aldrei orðið þrátt fyrir þann undirbúning, sem falist hafi í áðurnefndum stjórnarsamþykktum. Eigi það eins við þótt hann fallist á að atbeini Alþingis hafi ekki þurft til að koma svo af því gæti orðið. Starfsmenn Síldarverksmiðja ríkisins hafi því ekki öðlast neitt tilkall til greiðslu úr sjóðnum fyrir það eitt að fyrirtækið sjálft lagði nokkurt fé til hliðar í þessu skyni, en starfsmennirnir hafi ekki lagt neitt fé til sjóðsins. Greiðsla þeirra á iðgjöldum hafi ekki komið til fyrr en með stofnun lífeyrissjóðs eftir að aðaláfrýjandi lét af störfum. Hann hafi ekki getað bent á neinn starfsmann Síldarverksmiðja ríkisins, sem hætti störfum fyrir 1959 en hafi samt notið ellilífeyris úr eftirlaunasjóðnum. Þau örfáu tilvik um greiðslu maka- og örorkubóta fyrir 1959, sem aðaláfrýjandi bendi á, hafi hvert og eitt verið ákveðið með sérstakri stjórnarsamþykkt og þær bætur greiddar úr sjóðum fyrirtækisins sjálfs.

II.

Meðal málsgagna er bréf sjávarútvegsráðuneytis 22. desember 1997 til lögmanns aðaláfrýjanda, þar sem veitt voru svör við tilteknum spurningum varðandi Eftirlaunasjóð SR. Kemur fram í svari ráðuneytisins að af hálfu Þjóðskjalasafns Íslands hafi verið farið yfir fundabækur Síldarverksmiðja ríkisins frá 1940 til 1950 og við þá athugun meðal annars fundist bókanir á stjórnarfundum 22. maí 1940 og 28. júlí 1942, sem áður eru nefndar.

Í síðarnefndu bókuninni er getið um reglugerð fyrir Eftirlaunasjóð SR. Sú reglugerð hefur þó ekki verið lögð fram í málinu og liggur ekki fyrir að sérstaklega hafi verið leitað eftir því við ráðuneytið eða gagnáfrýjanda að hlutast til um að afla hennar eftir að bókunin var komin fram. Er þannig óvíst um hvort og þá hvaða réttur til ellilífeyris starfsmönnum Síldarverksmiðja ríkisins kann að hafa verið ákveðinn í þessari svonefndu reglugerð. Ekkert liggur heldur fyrir um framlög Síldarverksmiðja ríkisins til eftirlaunasjóðsins fram til þess að lífeyrissjóður starfsmannanna var stofnaður, að öðru leyti en því að staða hans í árslok 1940 og 1958 er þekkt. Málið er því svo vanreifað að ekki verður komist hjá að vísa því frá héraðsdómi. Reynir þá ekki sérstaklega á hvort kröfugerð aðaláfrýjanda sé svo skýr um þann rétt, sem hann krefst að verði viðurkenndur, að unnt sé að fella efnisdóm á málið samkvæmt henni.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Málinu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.