8/2015

Árið 2007 var lokið einkaskiptum á dánarbúi E, föður málsaðila. Tveimur árum seinna komu fram eignir E við tiltekinn erlendan banka sem ekki hafði verið gert ráð fyrir við skiptin. Var því óskað eftir að þau yrðu tekin upp á ný auk þess sem skattstjóra var greint frá þessu og honum afhent ný skattframtöl fyrir E og dánarbú hans. Í janúar 2010 undirrituðu málsaðilar nýja erfðafjárskýrslu og í maí sama ár var gert „samkomulag um skiptingu viðbótareigna dánarbúsins“. Í samkomulaginu kom fram að ekki lægi fyrir hvað raunverulegt verðmæti viðbótareignar væri en A fengi greidda nánar tilgreinda fjárhæð og að hann ætti þar með ekki frekari kröfur á dánarbúið eða aðra erfingja. Í máli þessu leitaði A dóms um skyldu B, C og D til frekari greiðslu en kveðið var á um í samkomulaginu frá 2010. Talið var að með framburði tveggja vitna, sem höfðu veitt málsaðilum sérfræðilega aðstoð, meðal annars í samskiptum við skattyfirvöld og sýslumann í tengslum við framangreind atvik á árunum 2009 og 2010, hefði verið sýnt fram á að A hafði fyrir gerð samkomulagsins í maí 2010 haft fullnægjandi aðgang að upplýsingum um eignir dánarbús E, sem ekki hefðu komið til einkaskipta á árinu 2007, hvar þessar eignir hefðu verið varðveittar eftir lát E og tilkall sitt til arfs af þeim. Þá hefði A verið frjálst að ráðstafa hagsmunum sínum með samningi við aðra erfingja E um að falla frá arfstilkalli sínu að hluta og um uppgjör á arfinum með greiðslum úr hendi þeirra. Fyrir Hæstarétti byggði A meðal annars á því að ákvæði III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða aðrar réttarreglur gætu leitt til þeirrar niðurstöðu að hann yrðu óbundinn af samkomulaginu frá maí 2010.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. janúar 2015. Hann krefst þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér aðallega 485.708.301 krónu, til vara 345.622.625 krónur en að því frágengnu 315.000.000 krónur, í öllum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt „III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu“ frá 1. október 2007 til greiðsludags og að frádreginni innborgun 2. maí 2010 að fjárhæð 315.000.000 krónur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi stefndu.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi á mál þetta rætur að rekja til þess að faðir aðilanna, E, lést [...] maí 2007, en hann hafði þá setið í óskiptu búi eftir að eiginkona hans, F, sem var móðir stefndu, lést [...] febrúar 2002. Aðilarnir stóðu saman að beiðni um leyfi til einkaskipta á dánarbúinu og var hún ásamt erfðafjárskýrslu og einkaskiptagerð afhent sýslumanni, sem veitti leyfið og áritaði skýrsluna og skiptagerðina um samþykki 10. ágúst 2007. Samkvæmt þessum gögnum var hrein eign dánarbúsins að andvirði 215.441.085 krónur. Af henni tók áfrýjandi að arfi 26.930.136 krónur, en að öðru leyti skiptist féð milli stefndu og var skiptunum þannig lokið.

Með bréfi 28. desember 2009 tjáði nafngreindur héraðsdómslögmaður sýslumanni að eftir andlát föður málsaðila hafi komið fram eignir hans við tiltekinn erlendan banka og tekjur af þeim, sem erfingjum hafi ekki verið kunnugt um. Hafi því ekki verið tekið tillit til þessara eigna við einkaskipti á dánarbúinu, en andvirði þeirra væri 4.037.178.939 krónur. Væri óskað eftir að einkaskiptin yrðu tekin upp á ný, en þess var jafnframt getið að skattstjóra hafi verið greint frá þessum atvikum og honum afhent ný skattframtöl fyrir E og dánarbú hans til þess að taka upp álagningu opinberra gjalda vegna gjaldáranna frá og með 2004 til 2010. Í framhaldi af þessu undirrituðu aðilarnir erfðafjárskýrslu 29. janúar 2010 og áritaði sýslumaður hana um samþykki 18. febrúar sama ár. Samkvæmt skýrslunni nam andvirði viðbótareigna dánarbúsins fyrrgreindri fjárhæð, en til frádráttar kæmu endurálagðir skattar og kostnaður, 309.398.738 krónur, þannig að til skipta stæði 3.727.780.201 króna. Arfshlutur áfrýjanda átti að nema 12,5% af þeirri fjárhæð eða 465.972.525 krónum, en erfðafjárskattur af honum 23.298.626 krónum.

Málsaðilar undirrituðu 2. maí 2010 „samkomulag um skiptingu viðbótareigna dánarbúsins“, þar sem tiltekið var að eftir „upprunaleg skipti“ þess hafi komið fram eignir og tekjur af þeim, sem erfingjar hefðu ekki haft „vitneskju eða gögn um“. Skattstjóra hafi verið gerð grein fyrir þessu og leiðréttum skattframtölum skilað ásamt „leiðréttingu á erfðafjárskýrslu.“ Væru eignirnar „sundurliðaðar á meðfylgjandi yfirlitsblöðum“ og væri andvirði þeirra samtals fyrrnefndar 4.037.178.939 krónur „miðað við stöðu reikninga í lok árs 2009“. Frá því andvirði væru dregin endurálögð gjöld, kostnaður og erfðafjárskattur, samtals 494.737.748 krónur. Í samkomulaginu sagði síðan eftirfarandi: „Aðilar eru sammála um að ekki liggur fyrir hvað raunverulegt verðmæti skuldabréfaeignar og einingabréfa í fjárfestingasjóðum er miðað við innlausn svo fljótt sem auðið er eða hversu fljótt slík innlausn er möguleg. Að öllu framansögðu hafa undirritaðir erfingjar komist að samkomulagi um að við skiptin skuli greiða A með afhendingu á innistæðubréfi í Banque de Havilland samtals að fjárhæð íslenskar krónur 315.000.000 inn á bankareikning sem hann tilnefnir í Banque de Havilland innan svo fljótt sem auðið er eftir undirritun samkomulags þessa. B, C og D munu hlutast til um að framangreint innistæðubréf skuli fært af reikningum í þeirra nafni inn á nafn A. Aðrir erfingjar skulu þá teljast réttir eigendur að öðrum eignum sem falla undir þessi viðbótarskipti dánarbúsins og á A ekki frekari kröfur á dánarbúið eða aðra erfingja dánarbúsins. Aðilar eru sammála um að A skuli ekki bera neinn frekari kostnað af skiptum dánarbúsins. Með undirritun samkomulags þessa lýsa erfingjar því jafnframt yfir að þeim sé ekki kunnugt um neinar frekari eignir sem talist geti fallið undir dánarbúið.“

Í máli þessu, sem áfrýjandi höfðaði með stefnu 10. desember 2013, leitar hann dóms um skyldu stefndu til frekari greiðslu en að framan getur til uppgjörs á „arfskröfu“, sem nefnd er svo í stefnunni.

II

Í hinum áfrýjaða dómi var lagt til grundvallar að með framburði tveggja vitna, sem höfðu veitt málsaðilum sérfræðilega aðstoð, meðal annars í samskiptum við skattyfirvöld og sýslumann í tengslum við framangreind atvik á árunum 2009 og 2010, væri sýnt að áfrýjandi hafi fyrir gerð samkomulagsins 2. maí 2010 haft fullnægjandi aðgang að upplýsingum um eignir dánarbús E, sem ekki komu til einkaskipta á árinu 2007, hvar þessar eignir hafi verið varðveittar eftir lát E og tilkall sitt til arfs af þeim. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um þetta staðfest. Áfrýjanda var frjálst að ráðstafa hagsmunum sínum með samningi við aðra erfingja E um að falla frá arfstilkalli sínu að hluta og um uppgjör á arfinum með greiðslum úr hendi þeirra. Samkvæmt héraðsdómsstefnu byggði áfrýjandi ekki á því að ákvæði III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða aðrar réttarreglur gætu leitt til þeirrar niðurstöðu að hann yrði óbundinn af samkomulagi sínu 2. maí 2010 við stefndu og getur hann ekki komið slíkum málsástæðum að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms verður því staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.