469/2005

Ó, sem var skráður framkvæmdastjóri M hf., var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa ekki staðið réttilega skil á staðgreiðslu gjalda af launum starfsmanna félagsins frá janúar til nóvember 2002, sem námu samtals 35.767.994 krónum. Greitt hafði verið inn á skuldina með skuldajöfnuði á endurgreiðslu virðisaukaskatts. Lagt var til grundvallar í málinu að fjárhæð, sem ráðstafað hafði verið til greiðslu álags á vanskilafé, ætti að koma til lækkunar á höfuðstól skuldarinnar. Þá var talið að ekki hefðu komið fram viðhlítandi skýringar á því hvernig ákveðnum hluta af endurgreiddum virðisaukaskatti hefði verið ráðstafað af innheimtumanni. Því hefði ekki verið sýnt fram á að nokkuð hefði staðið eftir ógreitt af skilaskyldri fjárhæð við útgáfu ákæru. Skilyrðum 2. málsl. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, sem bætt hafði verið við greinina með lögum nr. 134/2005, til að víkja frá sektarlágmarki 1. málsl. sömu greinar, var talið fullnægt. Með hliðsjón af þeim ástæðum, sem lágu til grundvallar þessari lagabreytingu, þótti brotið ekki meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga og var Ó því ekki ákveðin fangelsisrefsing. Hann var dæmdur til greiðslu sektar í ríkissjóð, sem ákveðin var 3.500.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 7 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. október 2005 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig að hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða og fangelsisrefsingu, en að sektarrefsing hans verði milduð.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður og til þrautavara að refsing verði milduð.

I.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2005 var því hafnað að rannsókn málsins hjá lögreglu hafi ekki verið nægileg til þess að unnt hafi verið að henni lokinni að taka ákvörðun um að sækja ákærða til sakar í málinu, sbr. 67. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður á það fallist. Ekki þarf, eins og máli þessu er háttað, að taka afstöðu til þess hvort um augljósa mismunun hafi verið að ræða við útgáfu ákæru vegna þess að ákærði var einn ákærður, en ekki ásamt stjórnarformanni Móa hf., svo sem ákærði heldur fram.

II.

Ákærði var skráður framkvæmdastjóri Móa hf., sem stóð fyrir umfangsmikilli alifuglarækt, slátrun og sölu afurða, þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 5. nóvember 2003. Frá mars 2002 hafði félagið marga starfsmenn í vinnu og bar því að standa skil á staðgreiðslu opinberra gjalda þeirra. Á sama tímabili greiddi félagið mun hærri fjárhæð í virðisaukaskatt af aðföngum en nam því, sem félaginu bar að standa skil á vegna sölu afurða sinna. Átti það því rétt á verulegum endurgreiðslum virðisaukaskatts úr ríkissjóði. Samkvæmt gögnum málsins voru gerðar fullnægjandi skilagreinar fyrir staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna félagsins frá janúar til nóvember 2002 og var þeim skilað að mestu leyti á réttum tíma, en vegna erfiðrar stöðu félagsins drógust greiðslur fram yfir gjalddaga. Í málinu er ákærði sakaður um brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995, með því að hafa ekki staðið réttilega skil á samtals 35.767.994 krónum, sem haldið var eftir af launum starfsmanna, annarra en ákærða, á fyrrgreindu tímabili.

Ákæruvaldið miðar við það að samtals 39.964.389 krónur hafi verið greiddar tollstjóranum í Reykjavík vegna þessarar skuldar á tímabilinu frá 1. október 2002 til 20. október 2003 með skuldajöfnuði á endurgreiðslu virðisaukaskatts. Með þeirri fjárhæð hafi greiðst 31.560.934 krónur upp í höfuðstól skuldarinnar, sem ákærði er borinn sökum um að hafa ekki staðið réttilega skil á, 2.202.537 krónur vegna staðgreiðslu opinnberra gjalda ákærða sjálfs á sama tímabili, en mismuninum, 6.200.918 krónum, hafi verið ráðstafað til greiðslu dráttarvaxta og 10% álags á vanskilafé samkvæmt 1. tölulið 2. mgr. 28. gr. laga nr. 45/1987. Standi þá eftir ógreidd fjárhæð, sem nemi staðgreiðslu opinberra gjalda annarra starfsmanna félagsins en ákærða vegna nóvember 2002, eða 4.207.060 krónur.

Samkvæmt fordæmum við úrlausn refsimála vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda ber að leggja til grundvallar að innborgunum á slíka skuld verði þar ekki ráðstafað til greiðslu fyrrnefnds álags á vanskilafé eða gjalda þess, sem ákærður er, heldur komi til lækkunar á höfuðstól skuldarinnar og dráttarvaxta af henni. Auk þess hefur ákærði borið því við að ekki hafi verið gerð fullnægjandi grein fyrir 4.195.395 krónum, sem tollstjórinn í Reykjavík hafi ráðstafað af endurgreiðslu virðisaukaskatts til Móa hf. Á því hafa ekki komið fram viðhlítandi skýringar. Að öllu þessu athuguðu þykir ákæruvaldið ekki hafa sýnt fram á að við ákæru hafi staðið eftir ógreitt nokkuð af skilaskyldri fjárhæð, þótt greiðslur frá félaginu hafi allar farið fram löngu eftir gjalddaga samkvæmt 20. gr. laga nr. 45/1987.

III.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta niðurstöðu hans um sakfellingu ákærða. Brot ákærða er í ákæru réttilega heimfært til 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995. Ákvæðið hljóðar svo: „Hver sá launagreiðandi sem af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi skýrir rangt eða villandi frá einhverju því er máli skiptir um staðgreiðsluskil sín, hefur ekki haldið eftir fé af launagreiðslum eins og honum bar, hefur ekki afhent skilagreinar á lögmæltum tíma eða ekki innt af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem hann hefur haldið eftir eða honum bar að halda eftir skal greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem hann vanrækti að halda eftir eða standa skil á og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri skattfjárhæðinni nema þyngri refsing liggi við brotinu eftir 247. gr. almennra hegningarlaga. Álag skv. 1. tölul. 2. mgr. 28. gr. dregst frá sektarfjárhæð. Stórfellt brot gegn ákvæði þessu varðar við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.” Með lögum nr. 134/2005 var nýjum málslið bætt við þetta ákvæði. Málsliðurinn hljóðar svo: „Fésektarlágmark samkvæmt þessari málsgrein á ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri staðgreiðslu samkvæmt skilagrein staðgreiðslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.” Af athugasemdum, er fylgdu upphaflegu lagafrumvarpi sem leiddi til þessarar breytingar á ákvæðinu, má ráða að hún hafi verið gerð sökum þess að rétt hafi þótt að gera greinarmun á viðurlögum vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda, sem rakin verði til greiðsluerfiðleika, og öðrum brotum sem 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 tekur til.

Að framan er því lýst að réttar skilagreinar fyrir afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna Móa hf. bárust yfirvöldum á réttum tíma með óverulegum frávikum. Ósannað er að ákærði hafi auðgast sjálfur af vanskilum á gjöldunum. Þá hefur því verið lýst að ósannað sé annað en að fyrir útgáfu ákæru hafi verið staðin skil á þeim fjárhæðum, sem hún tekur til. Hinn nýi málsliður 2. mgr. 30 gr. laga nr. 45/1987 á því við um ákærða. Samkvæmt 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber, hafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður var framinn og til þess er dómur gengur, að dæma eftir nýrri löggjöf bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Gildir því fésektarlágmark 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 ekki um mál þetta. Af þeim ástæðum, sem bjuggu að baki setningu laga nr. 134/2005, verður ekki annað ráðið en að löggjafinn líti svo á að brot, sem sé hagað á þann hátt sem hér er, séu ekki meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Verður ákærða því ekki ákveðin fangelsisrefsing. Rétt er hins vegar að hann verði dæmdur til sektar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, sem er hæfilega ákveðin 3.500.000 krónur, og ber honum að greiða hana innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins að telja, en sæta ella fangelsi í 7 mánuði.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun á báðum dómstigum, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Ó-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf, greiði 3.500.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 7 mánuði.

Ákærði greiði sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, 426.421 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, A-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 399.000 krónur.