209/2011

X, Y og Z voru ákærðir fyrir brot gegn lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að í málum sem þessum hafi dæmdri sektargreiðslu vegna slíkra brota verið skipt milli ákærðu, þegar fleiri en einn maður væri sakfelldur fyrir brot. Eins og málið væri vaxið yrði að telja að hagsmunir Y og Z kynnu í svo veigamiklum atriðum að rekast á að óheimilt hafi verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá gæti niðurstaða í máli X ráðist af niðurstöðu um refsiábyrgð Y og Z. Voru hinir áfrýjuðu dómar ómerktir og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 31. mars, 4. maí, 22. júní og 21. júlí 2011 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu en að refsing verði þyngd.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu en til vara að refsing þeirra verði milduð.

I

Með ákæru ríkislögreglustjóra 4. september 2009 var höfðað mál á hendur ákærðu Z og Y og Þ fyrir „meiri háttar brot gegn skattalögum framin í rekstri einkahlutafélagsins A [...] (áður G) sem ákærði Z var stjórnarformaður og prókúruhafi fyrir til 29. maí 2008, ákærði Y framkvæmdastjóri og prókúruhafi fyrir og ákærði Þ var stjórnarmaður og prókúruhafi fyrir, með því að hafa: 1. Eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna nóvember-desember 2007 til og með mars-apríl 2008, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 12.864.013 [...] 2. Eigi staðið skil á skilagrein vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma vegna tímabilsins febrúar 2008, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli í III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna tímabilanna janúar 2007 til og með maí 2008, að undanskildum desember 2008 [svo], samtals að fjárhæð kr. 8.384.051 [...] “

Með ákæru ríkislögreglustjóra 11. mars 2010 var höfðað mál á hendur ákærðu Z, Y og X „fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum framin í rekstri einkahlutafélagsins B [...] sem ákærði Z var stjórnarformaður fyrir til 8. ágúst 2008 en frá þeim degi framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi, ákærði Y var stjórnarmaður fyrir til 8. ágúst 2008 en frá þeim degi stjórnarformaður og prókúruhafi, og ákærði X var framkvæmdastjóri og prókúruhafi fyrir til 8. ágúst 2008, með því að hafa: 1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattskýrslum á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilanna mars-apríl, maí-júní og júlí-ágúst 2008 og eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna janúar-febrúar til og með júlí-ágúst 2008, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 50.412.060 [...] 2. Eigi staðið skil á skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma vegna tímabilanna maí, júní og ágúst 2008, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli í III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna tímabilanna febrúar til og með ágúst 2008, samtals að fjárhæð kr. 41.400.472 hvað varðar ákærða Y, samtals að fjárhæð kr. 41.622.078 hvað varðar ákærða Z og samtals að fjárhæð kr. 34.471.266 hvað varðar ákærða X [...] “

Mál samkvæmt fyrri ákærunni 4. september 2009 var þingfest 17. september það ár. Mætti ákærði Y einn ákærðu til þings og játaði sök. Var þáttur hans skilinn frá þætti annarra ákærðra samkvæmt ákærunni og farið með málið sem játningarmál samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var dómur kveðinn upp í því þinghaldi og ákærði dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, jafnframt því sem honum var gert að greiða sekt til ríkissjóðs. Þeim dómi hefur ekki verið áfrýjað til Hæstaréttar.

Mál á hendur hinum tveimur ákærðu samkvæmt ákærunni 4. september 2009 var því næst tekið fyrir 21. sama mánaðar og hlaut málsnúmerið 984/2009. Hvorki ákærði Z né Þ mættu til þings, en á hinn bóginn mætti B-kk-nf N-kk-nf hæstaréttarlögmaður sem þá var skipaður verjandi Þ og var málinu frestað til 28. september 2009. Mættu þá ákærði Z og Þ ásamt hæstaréttarlögmönnunum B-kk-þgf N-kk-þgf og G-kk-þgf Ó-kk-þgf B-kk-þgf, en sá síðastnefndi var skipaður verjandi ákærða Z. Þá og í næsta þinghaldi 7. október 2009 gáfu ákærði Z og Þ stuttar skýrslur þar sem fram kom afstaða þeirra til sakarefnisins.

Mál samkvæmt síðari ákærunni 11. mars 2010 var þingfest 25. þess mánaðar og hlaut málsnúmerið 185/2010 og var H-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómslögmaður skipaður verjandi ákærða X en G-kk-nf Ó-kk-nf B-kk-nf hæstaréttarlögmaður verjandi ákærða Z. Báðir þessara ákærðu fengu frest til að taka afstöðu til ákærunnar. Ákærði Y mætti ekki til þings og var bókað að síðarnefndi lögmaðurinn teldi líklegt að hann tæki að sér vörn fyrir ákærða.

Aðalmeðferð málsins nr. 984/2009 hófst síðan 25. mars 2010 með skýrslugjöf ákærða Z og Þ, en við lok þess þinghalds var bókað: „Dómarinn greinir frá því að í morgun hafi verið þingfest mál nr. 185/2010 og að teknar verði skýrslur í því máli 8. apríl nk. og til standi að sameina það mál, máli þessu og verður þá tekin afstaða til þess í þinghaldinu 8. apríl og framhald aðalmeðferðar málsins ákveðin. Samkvæmt því frestast ákvörðun um framhald málsins til 8. apríl nk. [...] “

Mál nr. 185/2010 var tekið fyrir í þinghaldi 30. apríl 2010 og var verjandi ákærða Z, G-kk-nf Ó-kk-nf B-kk-nf hæstaréttarlögmaður, einnig skipaður verjandi ákærða Y.

Í þinghaldi 6. september 2010 voru framangreind mál nr. 984/2009 og nr. 185/2010 tekin fyrir og sameinuð undir málsnúmerinu 185/2010. Var málið tekið fyrir nokkrum sinnum eftir það og dómur kveðinn upp 18. febrúar 2011. Voru ákærðu Z, Y og X dæmdir til fangelsisrefsingar sem bundin var almennu skilorði, jafnframt því sem þeim var gert að greiða sekt til ríkissjóðs. Þ var á hinn bóginn sýknaður. Þá var 1. tölulið ákærunnar 11. mars 2010, að því er varðar vanskil á virðisaukaskatti, vísað frá héraðsdómi. Með dómi Hæstaréttar 16. mars 2011 í máli nr. 121/2011 var frávísunin felld úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka ákæruliðinn til efnisúrlausnar. Hinn 18. maí 2011 var síðan kveðinn upp dómur í héraðsdómi í máli nr. 697/2011 vegna 1. töluliðar ákærunnar 11. mars 2010. Varð niðurstaðan sú að ákærðu Z, Y og X var öllum gert að greiða sekt til ríkissjóðs. Eru báðir þessir dómar héraðsdóms nú undir áfrýjun í þessu máli, en niðurstöðu dómsins í máli 185/2010 var ekki áfrýjað að því er Þ varðar.

Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti tók S-kk-nf A. Þ-kk-nf hæstaréttarlögmaður við skipun sem verjandi ákærðu Y og Z í stað G-kk-ef Ó-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns sem áður hafði verið skipaður verjandi þeirra.

II

Mál þetta er fyrir Hæstarétti tekið til dóms samkvæmt 1. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008 að undangenginni fyrirtöku þess, þar sem ákæruvaldinu og verjendum ákærðu gafst kostur á að koma á framfæri munnlegum athugasemdum í samræmi við 1. mgr. 159. gr., sbr. 210. gr. laganna, er lutu að því hvort ómerkja bæri hina áfrýjuðu dóma og vísa málinu heim í hérað á ný sökum þess að sami verjandi annaðist vörn ákærðu Y og Z við meðferð máls fyrir héraðsdómi. Af hálfu ákæruvaldsins og ákærðu allra var því lýst yfir að ekki væru gerðar athugasemdir við að málinu yrði heimvísað.

Í máli þessu eru ákærðu sakaðir um ýmis brot gegn lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda vegna tilgreindra tímabila í rekstri einkahlutafélaga, en þeir krefjast aðallega sýknu í málinu, en til vara mildunar refsingar. Í málum sem þessu hefur dæmdri sektargreiðslu vegna slíkra brota verið skipt milli ákærðu, þegar fleiri en einn maður er sakfelldur fyrir brot. Eins og mál þetta er vaxið og með hliðsjón af dómum Hæstaréttar 17. febrúar 2011 í máli nr. 134/2010, 9. júní 2011 í máli nr. 652/2010 og 8. desember 2011 í máli nr. 180/2011 verður að telja að hagsmunir ákærðu Y og Z kunni í svo veigamiklum atriðum að rekast á að óheimilt hafi verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008. Þá gæti niðurstaða í máli ákærða X ráðist af niðurstöðu um refsiábyrgð hinna tveggja ákærðu.

Samkvæmt framansögðu verður að ómerkja hina áfrýjuðu dóma og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar að því er varðar ákærðu Y, Z og X.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, en rétt er að ákvörðun um sakarkostnað í héraði að því er þátt ákærðu varðar bíði endanlegs dóms þar.

Dómsorð:

Hinir áfrýjuðu dómar eru ómerktir að því er varðar ákærðu, X, Y og Z, og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða X fyrir Hæstarétti, G-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns 313.750 krónur og málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu Y og Z fyrir Hæstarétti, S-kk-ef A. Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns 313.750 krónur og G-kk-ef Ó-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns 125.500 krónur.