127/2002

Eiginmaður V fórst í umferðarslysi. Ágreiningur reis um útreikning bóta fyrir missi framfæranda eftir 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ákvörðun um útfararkostnað samkvæmt 1. mgr. 12. gr. sömu laga og framkvæmd bótauppgjörs. Fyrir lá að ekki var beitt aðferð skaðabótalaga í bótauppgjöri vátryggingafélagsins vegna missis framfæranda sem það bauð og nefndi lokauppgjör, auk þess sem engir fyrirvarar voru gerðir af hálfu þess. V hafði hins vegar gert fyrirvara um fjárhæð útfararkostnaðar og heimild félagsins til að draga frá bótagreiðslu makabætur frá Tryggingastofnun ríkisins og 40% af eingreiðsluverðmæti lífeyrissjóðsgreiðslna. Talið var að komist hefði á samningur milli aðilanna þess efnis að bætur teldust að fullu greiddar með þeim aðferðum sem viðhafðar voru að öðru leyti en því að V væri heimilt að láta á það reyna í dómsmáli, hvort umræddur frádráttur vátryggingafélagsins væri í samræmi við lög. Ekki var ágreiningur um að frádráttur við bótauppgjörið vegna makabóta frá tryggingastofnun hefði verið ofmetinn og bar því að standa V skil á þeirri fjárhæð. Þá var með vísan til þess að vátryggingafélagið var bundið við uppgjörsaðferð sína og þar sem hún átti ekki stoð í lögum fallist á kröfu V um greiðslu þeirrar fjárhæðar sem haldið var eftir vegna makalífeyris úr lífeyrissjóði. Með hliðsjón af öllum atvikum þóttu bætur vegna kostnaðar við útför eiginmanns V hæfilega metnar 500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 14. mars 2002. Þeir krefjast sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Ekki er deilt um bótaskyldu áfrýjenda á grundvelli 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 90. gr. og 1. mgr. 91. gr., en eiginmaður stefndu fórst í umferðarslysi á Kjalarnesi 25. febrúar 2000. Ágreiningur aðila lýtur hins vegar að útreikningi bóta fyrir missi framfæranda eftir 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ákvörðun útfararkostnaðar samkvæmt 1. mgr. 12. gr. sömu laga og framkvæmd bótauppgjörs þeirra í milli 13. nóvember 2000.

II.

Í 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga er kveðið á um bætur fyrir tjón vegna missis framfæranda. Í 2. mgr. 12. gr. er um frádrátt greiðslna frá þriðja manni vísað til 4. mgr. 5. gr. laganna. Þær frádráttarreglur eiga meðal annars við um útreikning bóta samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga, þar sem bætur til maka og sambúðarmaka fyrir missi framfæranda skulu reiknaðar sem 30% af bótum, sem hinn látni hefði átt rétt á fyrir 100% örorku, sbr. 5. - 8. gr. laganna. Við áðurnefnt bótauppgjör 13. nóvember 2000 hefði því verið rétt að áætla, hverjar örorkubætur til eiginmanns stefndu hefðu orðið að teknu tilliti til frádráttarliða 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 4. gr. laga nr. 37/1999, og reikna bætur til stefndu sem 30% af þeirri fjárhæð. Þessari aðferð var hins vegar ekki beitt við uppgjörið, sem áfrýjandi Vátryggingafélag Íslands hf. bauð og nefndi lokauppgjör, en í tjónskvittun sama dag voru greiddar bætur skilgreindar sem „fullar og endanlegar bætur...“. Uppgjörið var þannig fyrirvaralaust af hálfu vátryggingafélagsins, en stefnda gerði fyrirvara um fjárhæð útfararkostnaðar og heimild félagsins til að draga frá bótagreiðslu makabætur frá Tryggingastofnun ríkisins og 40% af eingreiðsluverðmæti lífeyrissjóðsgreiðslna.

Verður að líta svo á, að með þessu hafi komist á samningur milli aðila þess efnis, að bætur teldust að fullu greiddar með þeim aðferðum, sem viðhafðar voru, að öðru leyti en því að stefndu væri heimilt að láta á það reyna í dómsmáli, hvort umræddur frádráttur vátryggingafélagsins væri í samræmi við lög. Eru áfrýjendur þannig bundnir við bótauppgjörið að sínu leyti og geta ekki borið fyrir sig í þessu máli, að rétt sé nú að beita öðrum aðferðum samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga. Hins vegar koma til skoðunar þau atriði bótauppgjörsins, er fyrirvarar stefndu lutu að.

Við margnefnt uppgjör voru dregnar frá bótunum makabætur frá Tryggingastofnun ríkisins að verðmæti 1.621.200 krónur. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi kom í ljós, að um svonefnt frítímaslys hefði verið að ræða og greiddi Tryggingastofnun ríkisins stefndu bætur í samræmi við það. Samkvæmt útreikningi J-kk-ef E-kk-ef Þ-kk-ef tryggingafræðings 3. nóvember 2000 nemur slysdagsverðmæti þeirra 291.000 krónum. Er ekki ágreiningur um, að frádráttur við bótauppgjörið hafi verið ofmetinn um 1.330.200 krónur og ber áfrýjendum að standa stefndu skil á þeirri fjárhæð.

Við uppgjörið dró vátryggingafélagið ennfremur frá bótagreiðslunni 1.683.680 krónur, sem auðkenndar voru sem „Eingreiðsluverðm. lífeyrissjóðsgr, 40% af kr. 4.209.200.-“ Hér voru ranglega reiknuð 40% af slysdagsverðmæti makalífeyris úr lífeyrissjóði, eins og það var áætlað í áðurnefndum útreikningi J-kk-ef E-kk-ef. Rétt hefði hins vegar verið að draga frá ætluðum bótum hins látna vegna 100% varanlegrar örorku 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Samkvæmt öðrum útreikningi J-kk-ef E-kk-ef Þ-kk-ef 26. júní 2001 nemur þetta eingreiðsluverðmæti 10.891.200 krónum og 40% frádráttur því 4.356.480 krónum. Síðan var rétt að reikna stefndu í bætur fyrir missi framfæranda samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga 30% af þeirri fjárhæð, sem þannig hefði fengist. Áfrýjendur eru hins vegar bundnir við fyrri aðferð vátryggingafélagsins, eins og áður sagði. Þar sem hún átti sér ekki stoð í lögum verður að fallast á kröfu stefndu um greiðslu þeirrar fjárhæðar, sem þannig var haldið eftir.

III.

Með 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga var lögfest sú regla, að sá sem skaðabótaábyrgð beri á dauða annars manns skuli auk bóta fyrir missi framfæranda greiða hæfilegan útfararkostnað. Í athugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga segir um 12. gr., að samkvæmt henni skuli sníða bætur eftir mati á tjóni hvers einstaks tjónþola, en í 13. og 14. gr. frumvarpsins séu nánari reglur um ákvörðun bóta fyrir missi framfæranda og séu bætur eftir þeim að nokkru staðlaðar. Dómstólar hafi lengi dæmt bætur fyrir kostnað við útför, þótt ekki hafi verið til þess sérstök heimild í settum lögum. Með frumvarpinu sé lagt til, að lögfestur verði réttur til að krefjast bóta vegna útfararkostnaðar. Ekki sé þó ætlast til, að af því hljótist breyting á þágildandi reglum um ákvörðun bóta vegna kostnaðar af útför.

Stefndu voru greiddar 350.000 krónur vegna útfararkostnaðar með bótauppgjörinu 13. nóvember 2000. Áfrýjendur gera ekki athugasemdir við kostnað af útförinni sjálfri, en hann nam að viðbættum prentunarkostnaði sálmaskrár 245.658 krónum. Þeir andmæla því hins vegar, að þeim beri að standa undir fullum kostnaði af erfidrykkju, sem nam samkvæmt reikningi veitingaþjónustu 647.220 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti. Krafa stefndu um ógreiddan útfararkostnað nemur þannig 542.878 krónum.

Eins og áður segir verður ekki talið, að bætur vegna útfararkostnaðar eigi að vera staðlaðar og hinar sömu í öllum tilvikum. Rétt er að meta aðstæður hverju sinni, eftir því sem kostur er, en þó þannig að bætur megi almennt teljast hæfilegar. Með hliðsjón af öllum atvikum þykja bætur vegna kostnaðar við útför eiginmanns stefndu hæfilega metnar 500.000 krónur, og eru því 150.000 krónur vangreiddar vegna þessa kröfuliðar.

IV.

Samkvæmt framansögðu verða áfrýjendur dæmdir til að greiða stefndu in solidum 3.163.880 krónur (1.330.200+1.683.680+150.000) með vöxtum af 3.013.880 krónum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1999, frá 7. nóvember 2000 til 7. desember sama ár, er mánuður var liðinn frá framsetningu kröfubréfs, en dráttarvöxtum af 3.163.880 krónum frá þeim degi til greiðsludags, eins og nánar segir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað stefndu verða staðfest. Rétt þykir, að áfrýjendur greiði sameiginlega 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti og skulu þær renna í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjendur, E-kk-nf V-kk-nf E-kk-nf, E-kk-nf E-kk-nf, K-kk-nf E-kk-nf, V-kk-nf J-kk-nf E-kk-nf, E-kk-nf H-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði in solidum stefndu, V-kvk-þgf H-kvk-þgf, 3.163.880 krónur með 4,5% ársvöxtum af 3.013.880 krónum frá 7. nóvember 2000 til 7. desember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.163.880 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað stefndu eru staðfest.

Áfrýjendur greiði sameiginlega 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti og skulu þær renna í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.