107/2007

J var gefið að sök að hafa brotið gegn 1. mgr. 50. gr. höfundarlaga nr. 73/1972 með því að hafa sem þáverandi starfsmaður ÍE ehf. afritað í heimildarleysi 29 skrár sem hver um sig hafði að geyma umtalsvert safn upplýsinga og voru afrakstur verulegra fjárfestinga félagsins. Enginn vafi var á því að fyrrgreind gögn féllu undir hugtakið gagnagrunnur í skilningi 1. mgr. 50. gr. höfundalaga eins og ákvæðið var túlkað með hliðsjón af tilskipun 96/9 um lögverndun gagnagrunna. Þegar litið var til þeirra gagna sem lögð voru fram í málinu og framburðar vitna var talið nægilega fram komið að skilyrði 1. mgr. 50. gr. höfundalaga um að gagnagrunnurinn sem slíkur hafi verið árangur verulegra fjárfestinga félagsins var uppfyllt. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu því staðfest. Var refsing J hæfilega ákveðin skilorðsbundið fangelsi í sex mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 16. febrúar 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þyngingar á refsingu. Þá er þess krafist að niðurstaða héraðsdóms um eyðingu á gagnageymslu verði staðfest.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvalds.

Ákærða er gefið að sök brot gegn höfundalögum með því að hafa á tímabilinu 16. til 30. júní 2006, sem þáverandi starfsmaður A í heimildarleysi afritað á 250 gígabæta færanlega gagnageymslu (harðan disk) af netþjóni fyrirtækisins „29 skrár, sem hver um sig hafði að geyma umtalsvert safn upplýsinga og voru afrakstur verulegra fjárfestinga félagsins.” Innihaldi skránna er nánar lýst í ákæru, sem rakin er í hinum áfrýjaða dómi. Brot ákærða eru þar talin varða við 1. mgr. 50. gr., sbr. 5. tl. 2. mgr. 54. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. 10. og 11. gr. laga nr. 60/2000, sbr. 5. gr. laga nr. 78/1984, sbr. 162. gr. laga nr. 82/1998.

Samkvæmt 1. mgr. 50. gr. höfundalaga, sbr. 10. gr. laga nr. 60/2000, hefur sá sem framleiðir skrár, töflur, eyðublöð, gagnagrunn eða svipuð verk sem hafa að geyma umtalsvert safn upplýsinga eða eru árangur verulegrar fjárfestingar einkarétt til eintakagerðar eða birtingar verks í heild eða að verulegum hluta. Endurtekinn og kerfisbundinn útdráttur og/eða endurnýting óverulegs hluta af gagnagrunni er einnig óheimil ef þær aðgerðir stríða gegn venjulegri nýtingu hans eða ganga með óeðlilegum hætti gegn réttmætum hagsmunum framleiðenda gagnagrunnsins. Í almennum athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 60/2000 segir að eitt helsta nýmælið sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé að lögfest verði í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og Ráðsins nr. 96/9 ákvæði um lögverndun gagnagrunna. Þá segir einnig í athugasemdum með 10. gr. frumvarpsins að ákvæði þessarar frumvarpsgreinar um sérstaka (sui generis) vernd til handa framleiðendum gagnagrunna í samræmi við framangreinda tilskipun sé eitt helsta nýmæli frumvarpsins. Samkvæmt framanrituðu var það beinlínis tilgangur laganna að innleiða efni umræddrar tilskipunar í landsrétt. Ber í refsimáli þessu að hafa í huga athugasemdir með frumvarpi til laga nr. 60/2000 þegar skýrð eru ákvæði 1. mgr. 50. gr. höfundalaga, sbr. einnig að sínu leyti 3. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. 2. gr. laga nr. 2/1993.

Hugtakið gagnagrunnur er skilgreint í 4. mgr. 6. gr. höfundalaga sem „safn sjálfstæðra verka, upplýsinga eða annarra efnisatriða sem komið er fyrir með skipulegum eða kerfisbundnum hætti og eru aðgengileg með rafrænum hætti eða öðrum aðferðum.” Er hér um að ræða sambærilega skilgreiningu á hugtakinu og er að finna í 2. mgr. 1. gr. tilskipunar nr. 96/9 enda segir í almennum athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 60/2000 að þar sé byggt á þeirri skilgreiningu hugtaksins sem sé að finna í tilskipuninni. Hugtakið gagnagrunnur hefur verið túlkað rúmt í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins, en til hennar hefur ákærði vísað við málsvörn sína. Það safn gagna sem ákærða er gefið að sök að hafa afritað í heimildarleysi og var vistað á netþjóni A, hefur meðal annars að geyma samantektarlista yfir niðurstöður tengslagreiningar, þar sem lýst er tengslum gena og sjúkdóma, skrár sem hafa að geyma upplýsingar um þau gen sem sýnt hefur verið fram á með rannsóknum að tengist ákveðnum sjúkdómum eða gen sem hugsanlega gætu tengst tilteknum sjúkdómum og skrár sem hafa að geyma upplýsingar sem tengjast svokallaðri genatjáningu. Samkvæmt framanrituðu er ekki vafi á því að framangreind gögn, sem ákærði er ákærður fyrir að hafa afritað í heimildarleysi, falli undir hugtakið gagnagrunnur í skilningi 1. mgr. 50. gr. höfundalaga eins og ákvæðið verður túlkað með hliðsjón af tilskipun 96/9.

Eins og að framan greinir er ákærða gefið að sök að hafa í heimildarleysi afritað 29 skrár „sem hver um sig hafði að geyma umtalsvert safn upplýsinga og voru afrakstur verulegra fjárfestinga félagsins”. Nákvæmara hefði verið að nota hugtakið gagnagrunnur í ákærunni um þær upplýsingar sem ákærði afritaði í heimildarleysi. Ekki eru þó efni til af þeim sökum að vísa ákærunni frá héraðsdómi enda hefur vörn ákærða ekki verið áfátt vegna þessa.

Til að uppfyllt sé skilyrði 1. mgr. 50. gr. höfundalaga um að gagnagrunnur sé „árangur verulegrar fjárfestingar” þarf að liggja fyrir að gagnagrunnurinn sem slíkur hafi krafist verulegrar fjárfestingar. Ekki er nægjanlegt að vinnsla eða tilbúningur þeirra gagna sem síðar voru sett í gagnagrunninn hafi krafist verulegra fjárfestinga ef óverulegar fjárfestingar hafa farið í að búa til sjálfan gagnagrunninn. Er þessi túlkun ákvæðisins í samræmi við þann skilning sem lagður hefur verið í 7. gr. tilskipunar 96/9. Þegar litið er til þeirra gagna sem lögð hafa verið fram í málinu og framburðar vitna er nægilega fram komið að gerð þeirra gagnagrunna sem ákærði afritaði í heimildarleysi hafi falið í sér verulegar fjárfestingar í skilningi 1. mgr. 50. gr. höfundalaga. Að þessu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu brots hans til refsiákvæða.

Ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi svo vitað sé. Hins vegar var brotavilji hans einbeittur og brot hans beindist gegn mikilsverðum hagsmunum. Þykir refsing hans því hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði, en rétt er að fresta fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Niðurstaða héraðsdóms um að gagnageymsla sem haldlögð var af lögreglu verði ónýtt samkvæmt 2. mgr. 55. gr. höfundalaga og um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málflutningslaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, J-x-x V-x-x S-x-x M-x-x, sæti fangelsi í sex mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákvæði héraðsdóms um ónýtingu gagnageymslu og um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 552.769 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, E-kvk-ef Á-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur.