284/2008

S var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa tvisvar sinnum haft samræði eða önnur kynferðismök við stúlku sem gat ekki spornað við verknaðnum vegna andlegra annmarka og líkamlegrar fötlunar, sbr. 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. S viðurkenndi að hafa haft kynferðismök við stúlkuna en kvaðst ekki hafa notfært sér andlega annmarka og líkamlega fötlun hennar, enda hafi hann ekki gert sér grein fyrir því að hún væri þroskahömluð. Talið var að S hafi ekki getað dulist að stúlkan ætti við andlega annmarka að stríða og ákærði hafi vegna yfirburða sinna notfært sér andlega annmarka hennar. Ekkert var talið fram komið um að S hafi notfært sér líkamlega fötlun stúlkunnar. Þegar ákærði framdi brot sín var í gildi 196. gr. almennra hegningarlaga sem nú er 2. mgr. 194. gr. eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007. Með síðast töldu lögunum var kveðið á um lágmark fangelsisrefsingar og hámarksrefsing þyngd til muna. Talið var að sú lagabreyting gæti ekki haft áhrif á refsingu S í málinu. Var refsing S ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Þá var S dæmdur til að greiða stúlkunni miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. maí 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar héraðsdóms á sakfellingu ákærða, refsing hans verði þyngd og honum gert að greiða A 1.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar málsmeðferðar, til vara að hann verði sýknaður af kröfu ákæruvaldsins en að refsing verði milduð ella. Hann krefst þess jafnframt að fyrrgreindri fjárkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún sæti lækkun og vextir fyrst dæmdir frá uppsögu dóms þessa.

I

Engin haldbær rök leiða til þess að aðalkrafa ákærða verði tekin til greina.

Svo sem greinir í héraðsdómi hefur ákærði viðurkennt að hafa haft þau kynferðismök við A sem talin voru sönnuð í forsendum dómsins. Ákærði reisir hins vegar sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki notfært sér andlega annmarka hennar og líkamlega fötlun til þessara maka, enda hafi hann ekki gert sér grein fyrir því að hún væri þroskahömluð. Þau hafi verið með vilja stúlkunnar og hann því ekki brotið gegn kynfrelsi hennar.

Ákærði bar fyrir héraðsdómi að hann hafi leyst af sem bifreiðarstjóri fyrir Ferðaþjónustu fatlaðra í nóvembermánuði 2006 og ekið á hverjum miðvikudegi, og því ekið A frá heimili hennar á morgnana líklega fjórum eða fimm sinnum, enda voru fimm miðvikudagar í þessum mánuði. Honum hafi verið ljóst að hún væri líkamlega fötluð með verulega skerta hreyfigetu en í samræðum þeirra hafi hún talað opinskátt um sitt einkalíf og hvernig hana „langaði til að upplifa meira og svona fara út á lífið“, en hvorki getað það né mátt vegna fötlunar sinnar. Samræður þeirra hafi þróast í að hún hafi talað opinskátt um löngun sína til kynlífs og síðan leitt til þeirra kynferðismaka sem mál þetta fjallar um, eftir að hafa ekið henni og hinum krökkunum í tvö eða þrjú skipti.

Sálfræðingur, sérfróður á sviði fötlunar, var í tilefni máls þessa fenginn til að kanna þroska stúlkunnar og heilbrigðisástand. Hann taldi fötlun hennar fjölþætta, alvarlega og sýnilega og að stúlkan væri með vitsmunaþroska á við 8 til 9 ára barn og öll rökhugsun og ályktunarhæfni hennar eftir því. Umsjónarkennari stúlkunnar bar fyrir héraðsdómi að hún væri á sérstakri námsbraut fyrir mjög þroskahömluð börn og hún væri „svona á miðstigi, 12 ára myndi ég segja námslega.“ Héraðsdómur, skipaður þremur dómurum, komst að þeirri niðurstöðu að virtum gögnum og framburði í málinu og eftir að hafa séð og heyrt stúlkuna bera vitni, að ákærða hafi ekki getað dulist að hún ætti við andlega annmarka að stríða. Önnur gögn sem liggja fyrir draga ekki úr gildi þessarar ályktunar. Verður því talið að þegar til kynferðismaka þeirra dró, eins og ákærði hefur lýst, hafi hann vegna yfirburða sinna notfært sér andlega annmarka hennar til þess að hafa við hana mökin. Ekkert er fram komið að til þessa hafi hann notfært sér hennar líkamlegu fötlun. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða.

II

Þegar ákærði framdi brot sín var enn í gildi 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem ákærði er sakfelldur fyrir að hafa brotið, sbr. nú 2. mgr. 194. gr. laganna, eins og ákvæðinu var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007. Með síðarnefndu lögunum var breytt nokkrum ákvæðum í XXII. kafla almennra hegningarlaga, sem fjallar um kynferðisbrot.

Um ákvörðun refsingar ákærða verður litið til þess að almennt hafa refsingar fyrir kynferðisbrot verið að þyngjast í dómum Hæstaréttar á síðustu árum. Það á einnig við um brot gegn áðurgildandi 196. gr. almennra hegningarlaga. Refsingar fyrir slík brot hafa í dómum réttarins hækkað á rúmum áratug frá því að vera almennt 6 til 9 mánaða fangelsi í fangelsi 12 til 15 mánuði og í einstaka alvarlegum tilvikum 18 mánaða fangelsi. Brotin, sem ákærði er nú sakfelldur fyrir, voru sem fyrr greinir framin fyrir gildistöku laga nr. 61/2007, en með þeim var kveðið á um lágmark fangelsisrefsingar fyrir slík brot og hámarksrefsing fyrir þau þyngd til muna. Getur sú lagabreyting engin áhrif haft á refsingu ákærða í þessu máli, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði er sakfelldur fyrir að brjóta í tvö skipti gegn A, þar sem tilvikin voru þó misjafnlega alvarleg, hann játaði háttsemi sína hreinskilningslega og hefur ekki áður gerst sekur um refsiverð brot. Að öllu virtu er refsing ákærða ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Ekki eru forsendur til að skilorðsbinda refsinguna. Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur og sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað, auk málsvarnarlauna og þóknunar réttargæslumanns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf R. A-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 553.554 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef E. H-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur.