408/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar greindum ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi S. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki hafi verið kveðið á um það í erfðaskrá M að eignaréttur að fasteigninni Vatnsenda skyldi vera séreign S þótt sá réttur hafi verið bundinn margvíslegum kvöðum. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var staðfest sú niðurstaða hans að beinn eignarréttur að fasteigninni hefði verið hjúskapareign S og við fráfall hans hefði M, eftirlifandi eiginkona hans, eignast helming af eigninni að viðbættum 1/3 hluta af hinum helmingnum á grundvelli 1. mgr. 2. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að þegar skiptum á dánarbúi M var lokið hefði þessum eignarhluta ekki verið skipt milli erfingja hennar og því einungis unnt í þessu máli að kveða á um það að hann skyldi koma í hlut dánarbúsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 26. maí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 3. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. maí 2016 þar sem leyst var úr nánar greindum ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að beinum eignarétti að jörðinni Vatnsenda í Kópavogsbæ verði skipt milli lögerfingja S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef með þeim hætti að 1/3 hluti „renni til afkomenda M-kvk-ef H-kvk-ef, ekkju S-kk-ef“ og 2/3 hlutar „til barna S-kk-ef ... að jöfnu.“ Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir M-kk-nf og S-kvk-nf kærðu úrskurðinn fyrir sitt leyti 26. maí 2016 og krefjast þess að þeim verði hvoru um sig „úrskurðaður 10% arfur í stað 6,67%.“ Varnaraðilarnir K-kk-nf og S-kk-nf kærðu úrskurðinn fyrir sitt leyti með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 26. maí 2016. Þeir krefjast þess „að dánar- og félagsbúi foreldra þeirra ... verði skipt milli lögerfingja þeirra“ þannig að í hlut hvors þeirra komi 17,1428%. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Aðrir varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lést S-kk-nf K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf 13. nóvember 1966 og er skiptum á dánarbúi hans ólokið. Síðari eiginkona S-kk-ef, M-kvk-nf G-kvk-nf H-kvk-nf, andaðist 31. mars 2004 og mun skiptum á dánarbúi hennar hafa lokið 6. apríl sama ár sem eignalausu.

Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 23. gr. laga nr. 20/1923 um réttindi og skyldur hjóna, sem í gildi voru meðan á hjúskap þeirra S-kk-ef og M-kvk-ef stóð, var arfur séreign annars hvors hjóna að því tilskildu að arfleifandi hefði sett slíkt ákvæði í erfðaskrá. Ekki var kveðið á um það í erfðaskrá M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 að eignarréttur að fasteigninni Vatnsenda skyldi vera séreign S-kk-ef þótt sá réttur væri bundinn margvíslegum kvöðum. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða hans að beinn eignarréttur að fasteigninni hafi verið hjúskapareign S-kk-ef og við fráfall hans hafi M-kvk-nf, eftirlifandi eiginkona hans, eignast helming af eigninni að viðbættum 1/3 hluta af hinum helmingnum á grundvelli 1. mgr. 2. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þar sem hún hafði ekki fengið leyfi til setu í óskiptu búi eftir eiginmann sinn féll þessi eignarhluti, alls 2/3 hlutar af beinum eignarrétti að fasteigninni, til dánarbús hennar þegar hún lést.

Þegar skiptum á dánarbúi M-kvk-ef lauk var þessum eignarhluta ekki skipt milli erfingja hennar. Af þeim sökum er einungis unnt í þessu máli að kveða á um það að hann skuli koma í hlut dánarbúsins, en óhjákvæmilegt er að endurupptaka skipti á búinu samkvæmt 26. gr. laga nr. 20/1991 í því skyni að úthluta honum til erfingja hinnar látnu.

Við skipti á dánarbúi S-kk-ef skal fara eftir reglum I. kafla erfðalaga, að teknu tilliti til þess sem að framan segir eins og nánar greinir í dómsorði. Fyrir liggur að sóknaraðilinn K-kvk-nf fékk 19. janúar 2000 leyfi til setu í óskiptu búi eftir lát eiginmanns síns, M-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að hún sitji enn í hinu óskipta búi og hafi því eignarráð á fjármunum þess samkvæmt 12. gr. erfðalaga. Í samræmi við það verður henni einni dæmdur sá hluti úr dánarbúinu sem kom í hlut M-kk-ef við andlát föður hans.

Eftir öllum atvikum verður málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður felldur niður.

Dómsorð:

Við skipti á dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef skal eignum skipt þannig að í hlut dánarbús M-kvk-ef G-kvk-ef H-kvk-ef komi 2/3 hlutar og í hlut sóknaraðilans K-kvk-ef Ó-kvk-ef J-kvk-ef og varnaraðilanna M-kk-ef Í-kk-ef H-kk-ef, S-kvk-ef H-kvk-ef, K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef og S-kk-ef K-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef komi 1/15 hluti til hvers þeirra um sig.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.