239/2017

K hf. höfðaði mál á hendur A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. vegna tjóns sem K hf. taldi sig hafa orðið fyrir vegna samkeppnislagabrota félaganna á greiðslukortamarkaði. Gerði K hf. aðallega kröfu um skaðabætur að tilgreindri fjárhæð óskipt úr hendi A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf., til vara bætur að álitum og til þrautavara viðurkenningar á skaðabótaskyldu þeirra. Í dómi héraðsdóms kom fram að þar sem gögn málsins gæfu til kynna að ekki hefði verið um eitt samfellt brot allra félaganna að ræða, eins og K hf. virtist byggja málatilbúnað sinn á, væri ekki fyrir að fara því innbyrðis samræmi í kröfugerð, framsetningu málsástæðna og framlagningu gagna af hálfu K hf. sem nauðsynlegt væri. Vísaði héraðsdómur málinu því frá á grundvelli d., e. og g. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt stefnu hefði starfsemi K hf. grundvallast á samstarfi þess við danska félagið T A/S og hefði það samstarf verið forsenda þess að K hf. hafi getað boðið uppá svokallað færsluhirðingu hér á landi. Yrði ennfremur ráðið að K hf. teldi að tjón sitt mætti einkum rekja til framkvæmdar A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. við ákvörðun svokallaðra milligjalda á debetkortafærslur, en þar væri um að ræða greiðslur sem færsluhirðir innti af hendi til útgefenda greiðslukorta. Hefði því verið rík ástæða fyrir K hf. að upplýsa um bæði eðli og inntak samstarfs síns og hins danska félags, ekki hvað síst varðandi greiðslu milligjaldanna. Það hefði félagið hins vegar ekki gert. Lægi því ekkert fyrir um það hvort K hf. eða hið danska félag hefði greitt milligjöldin sem voru grundvöllur ætlaðs tjóns K hf. og þar með hvort félagið væri til þess bært að standa eitt að málsókn sinni á hendur A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. Væri málatilbúnaður K hf. að þessu leyti svo óljós og vanreifaður að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu frá dómi. Var úrskurður héraðsdóms samkvæmt því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. apríl 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. mars 2017 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 21. júní 2013 á hendur varnaraðilum. Gerði hann þá kröfu aðallega að varnaraðilar yrðu dæmdir til að greiða sér óskipt 1.191.704.510 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum. Yrði ekki fallist á óskipta greiðsluskyldu varnaraðila krafðist sóknaraðili þess að hverjum og einum þeirra yrði gert að greiða sér framangreinda fjárhæð, en féll frá þeim kröfulið undir rekstri málsins. Til vara krafðist sóknaraðili þess að varnaraðilum yrði óskipt gert að greiða sér skaðabætur að álitum, en yrði ekki fallist á óskipta greiðsluskyldu varnaraðila krafðist hann þess að hverjum og einum þeirra yrði gert að greiða sér skaðabætur að álitum. Að því frágengnu krafðist sóknaraðili viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila í samtals 11 liðum svo sem nánar er gert grein fyrir í hinum kærða úrskurði.

II

Tildrög málsins er að rekja til kvörtunar sóknaraðila til Samkeppniseftirlitsins í apríl 2009. Í kvörtuninni gerði sóknaraðili athugasemdir við háttsemi varnaraðila. Lutu þær athugasemdir meðal annars að ákvörðun svokallaðs milligjalds á debetkortafærslur, en milligjald mun vera greiðsla sem færsluhirðir greiðir til útgefenda greiðslukorta fyrir þjónustu þeirra við söluaðila í greiðslukortaviðskiptum. Í andmælaskjali sem Samkeppniseftirlitið sendi frá sér vegna kvörtunar sóknaraðila 8. mars 2013, kom fram það frummat stofnunarinnar að varnaraðilar hefðu allir gerst brotlegir við nánar tilgreind ákvæði samkeppnislaga nr. 44/2005, þar á meðal við ákvörðun milligjalda. Í kjölfarið gengu varnaraðilar til viðræðna við Samkeppniseftirlitið sem lauk með gerð sátta 30. apríl 2015, þar sem varnaraðilar viðurkenndu brot gegn tilteknum ákvæðum samkeppnislaga og gengust undir nánar tilgreindar sektargreiðslur af því tilefni.

Í stefnu kemur fram að sóknaraðili hafi hafið starfsemi á greiðslukortamarkaði hér á landi í nóvember 2002. Hafi sóknaraðili frá upphafi boðið söluaðilum upp á færsluhirðingu í samstarfi við danskan samstarfsaðila, Teller A/S. Auk sóknaraðila og Teller A/S, hafi aðeins tveir aðilar, varnaraðilar Borgun hf. og Valitor hf., gert samninga um færsluhirðingu og uppgjör við mikinn meirihluta söluaðila hérlendis. Þá hafi síðastgreindir tveir aðilar einnig gert samninga við alla útgefendur greiðslukorta hér á landi, sem séu viðskiptabankar og sparisjóðir. Í slíkum samningum sé kveðið á um að kortaútgefendur skuli fá greitt svokallað milligjald frá færsluhirði og því sé milligjaldið ýmist greitt af „stefnanda/Teller, Borgun eða Valitor“ eins og það er orðað í stefnu, allt eftir því hver annist færsluhirðingu fyrir söluaðilann til kortaútgefandans.

III

Málatilbúnað sinn á hendur varnaraðilum reisir sóknaraðili á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna framangreindra lagabrota varnaraðila, einkum vegna framkvæmdar þeirra við ákvörðun milligjalda á debetkortafærslur. Aflaði sóknaraðili meðal annars matsgerðar til að meta tjón sitt og að beiðni sóknaraðila var hún einskorðuð við það tjón sem framkvæmd varnaraðila á ákvörðun milligjalda hefði valdið sóknaraðila á markaði með færsluhirðingu debetkorta.

Þrátt fyrir að málatilbúnaður sóknaraðila lúti samkvæmt þessu í öllum meginatriðum að ætluðu tjóni hans vegna ólögmætrar framkvæmdar á ákvörðun umræddra milligjalda, er í litlu sem engu gerð grein fyrir því í stefnu hvernig samstarfi sóknaraðila og nefnds félags Teller A/S var háttað, auk þess sem engin gögn hafa verið lögð fram sem gætu varpað ljósi þar á. Er umfjöllun sóknaraðila í greinargerð hans til Hæstaréttar sama marki brennd, en þar er samstarfi félaganna einungis lýst með þeim hætti að Teller A/S, sem áður hafi heitið PBS International, sé danskt fyrirtæki sem annist um færsluhirðingu. Hafi samstarfi sóknaraðila og Teller A/S verið þannig háttað að sóknaraðili annaðist alla samninga við söluaðila og alla miðlun færslna, en hið danska félag hafi svo tekið við færslunum og veitt þeim í gegnum uppgjörskerfi.

Samkvæmt framansögðu skortir verulega á að fullnægjandi upplýsingar liggi fyrir um aðkomu og hlutdeild Teller A/S í viðskiptum sóknaraðila á því tímabili sem um ræðir. Var þó rík ástæða fyrir sóknaraðila til að upplýsa um bæði eðli og inntak samstarfs síns og hins danska félags, ekki hvað síst varðandi svonefnda færsluhirðingu og greiðslu milligjalda. Af málatilbúnaði sóknaraðila sjálfs verður enda bæði ráðið að hann hafi ekki getað sinnt færsluhirðingu nema sakir samstarfs síns við margumrætt félag og að milligjaldið sé greitt af þeim sem annist færsluhirðinguna. Liggur því ekkert fyrir um það hvort sóknaraðili eða hið danska félag greiddi milligjöldin sem voru grundvöllur þess tjóns sem sóknaraðili freistaði að fá staðfest með ofangreindri matsgerð og þar með hvort sóknaraðili sé bær til þess að standa einn að málsókn sinni á hendur varnaraðilum í þeim farvegi sem hann hefur sjálfur markað henni. Er málatilbúnaður sóknaraðila að þessu leyti svo óljós og vanreifaður að óhjákvæmilegt er að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.