203/2007

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa með ofbeldi þröngvað Y til samræðis og var brotið talið varða við 194. gr. almennra hegningarlaga. Héraðsdómur taldi að ekki yrði litið fram hjá því að framburður stúlkunnar um að mökin hefðu verið gegn hennar vilja hefði verið afar óljós og benti ekki skýrlega til þess að X hefði beitt hana ofbeldi eða hótað henni ofbeldi eða að hann hafi mátt skynja af hegðun hennar að mökin væru gegn hennar vilja. Í dómi Hæstaréttar var með vísan til tilvitnana í skýrslur Y fyrir dómi ekki talið rétt það sem fram kom í forsendum héraðsdóms um óskýrleika framburðar hennar um hvort mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hann benti ekki skýrlega til að X hafi mátt skynja af hegðun hennar að svo væri, enda kæmi skýrt fram í tilvitnuðum svörum Y að mökin hefðu verið gegn hennar vilja og að hún segðist hafa gefið X það til kynna með ótvíræðum hætti. Þá var tekið fram að hafi héraðsdómur talið vafa leika á hvort beitt hafi verið ofbeldi eða hótun um það í umrætt sinn hafi borið að veita sakflytjendum kost á að reifa málið út frá því hvort heimfæra ætti brot X undir þágildandi ákvæði 195. gr. almennra hegningarlaga. Af framangreindum ástæðum var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 16. janúar 2007 af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákveðin refsing.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur.

I.

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 22. nóvember 2006. Ríkissaksóknari gaf áfrýjunarstefnu því út degi áður en áfrýjunarfresti samkvæmt 152. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála lauk. Áfrýjunarstefnan var birt ákærða rúmum tólf vikum eftir útgáfu hennar. Reisir ákærði aðalkröfu sína á því að of langur tími hafi liðið frá lokum áfrýjunarfrests til birtingar áfrýjunarstefnunnar og valdi það frávísun málsins frá Hæstarétti. Samkvæmt síðbúnum gögnum, sem ákæruvaldið hefur lagt fyrir Hæstarétt, sendi ríkissaksóknari áfrýjunarstefnuna til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 17. janúar 2007 með beiðni um að hún yrði birt ákærða. Í tölvubréfi lögreglustjóraembættisins 17. september 2007 til ríkissaksóknara kemur fram að hvorki hafi tekist að finna dvalarstað ákærða né að ná sambandi við hann. Hafi hann verið hættur störfum hjá fyrri launagreiðendum. Birting stefnunnar hafi svo tekist „á lögreglustöðinni Hverfisgötu þann 11. apríl 2007 vegna eftirlýsingar.“ Samkvæmt framansögðu verður að leggja til grundvallar að reynt hafi verið að birta áfrýjunarstefnuna í eðlilegu framhaldi af útgáfu hennar en atriði er vörðuðu ákærða hafi orðið þess valdandi að birting tókst ekki fyrr en raun varð. Verður aðalkröfu hans því hafnað.

II.

Ákærða er gefið að sök að hafa í byrjun sumars 2005 með ofbeldi þröngvað Y til samræðis í bifreið sem lagt hafði verið við A. Á þeim tíma var ákærði 23 ára en Y 14 ára. Mat héraðsdómur það svo að mynd sú sem hún gaf af sér við skýrslugjöf fyrir dómi sem óframfærinn unglingur með lítið sjálfstraust samrýmdist lýsingum foreldra hennar. Ákærði neitar sök. Héraðsdómur taldi engu að síður sannað að ákærði og Y hefðu átt mök í bifreiðinni umrætt sinn og reisti þá niðurstöðu fyrst og fremst á framburði stúlkunnar sem héraðsdómur taldi að þessu leyti trúverðugan. Dómurinn taldi að hins vegar yrði ekki fram hjá því litið að framburður stúlkunnar um að mökin hefðu verið gegn vilja hennar hafi verið afar óljós og bendi ekki skýrlega til þess að ákærði hafi beitt hana ofbeldi eða hótað henni ofbeldi eða að ákærði hafi mátt skynja af hegðun hennar að mökin væru gegn hennar vilja.

Y gaf tvisvar sinnum skýrslu fyrir dómi. Í fyrra skiptið 3. apríl 2006 á meðan á lögreglurannsókn stóð en í seinna skiptið við aðalmeðferð málsins 3. október 2006. Skýrslurnar voru í bæði skiptin teknar upp á mynddisk, sem dómendur Hæstaréttar hafa horft á. Í fyrri skýrslunni svaraði vitnið spurningu um hvort hún hafi sagt ákærða að hún vildi ekki eiga mök við hann á svofelldan hátt: „Ég sagði nei og allt það ... hann hélt bara áfram ...“. Við skýrslugjöf við aðalmeðferð sagði hún að sér hefði fundist samfarirnar „hrein martröð“. Hún sagðist aðspurð hafa gefið ákærða það til kynna og spurningu um hvernig hún hefði gert það svaraði hún þannig: „Eða þú veist, ég sagði bara svona, sagði honum að hætta þessu og fór bara eiginlega að gráta“. Síðar í sömu skýrslutöku svaraði hún spurningu um hvort hún hefði hrópað á hjálp eða látið ákærða vita með einhverjum skýrum hætti að hún vildi þetta ekki á eftirfarandi hátt: „Ég sagði nei og var alltaf að segja nei og að ég vildi fara til D. Ég er ekki með svo mikið sjálfstraust og hef aldrei verið með það. Þannig að ég vissi ekkert hvað ég átti að segja en ég sagði allavegana nei og eigum við ekki að fara til D og sagði honum líka að hætta. Svo hélt ég að hann mundi hætta af því að ég fór að gráta en hann gerði það ekki.“ Af framangreindum tilvitnunum í skýrslur Y er ljóst að ekki er rétt sem segir í forsendum héraðsdóms um að framburður hennar um hvort mökin hafi verið gegn hennar vilja hafi verið afar óljós og hann bendi ekki skýrlega til að ákærði hafi mátt skynja af hegðun hennar að mökin væru gegn hennar vilja. Kemur skýrt fram í tilvitnuðum svörum að mökin hafi verið gegn vilja stúlkunnar og að hún segist hafa gefið ákærða það til kynna með ótvíræðum hætti.

Í niðurstöðu héraðsdóms segir einnig að til þess verði að líta að í málinu sé ákært fyrir nauðgun en þau brot ein, þar sem beitt er ofbeldi eða hótun um ofbeldi til að þröngva til samræðis, teljist nauðgun. Hafi héraðsdómur talið vafa leika á því hvort beitt hafi verið ofbeldi eða hótun um það í umrætt sinn hefði hann átt að gefa sakflytjendum kost á að reifa málið út frá því hvort heimfæra mætti ætlað brot ákærða undir þágildandi ákvæði 195. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 194. gr. laganna eins og þeim var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007.

Af framangreindum ástæðum verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm. Verður lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar á ný og fella síðan á það efnisdóm.

Vegna þessara úrslita málsins verður að leggja allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti á ríkissjóð, þar með talda þóknun skipaðs réttargæslumanns bótakrefjanda í héraði og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum, sem ákveðin verða í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði, hvort tveggja að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, á báðum dómstigum, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 622.500 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns bótakrefjanda í héraði, G-kvk-ef B. B-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 149.400 krónur.