91/2009

J gekkst undir örorkumat tveggja lækna í kjölfar umferðarslyss. Hann undi ekki matinu og fékk dómkvadda tvo matsmenn 22. febrúar 2008 til að meta tjón sitt. Með beiðni 3. desember 2008 leitaði V eftir því að dómkvaddir yrðu þrír yfirmatsmenn til að leggja mat á atriði, sem tilgreind voru í sjö liðum. Beiðni V var reist á ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991. Héraðsdómari tók beiðni V fyrir á dómþingi 9. janúar 2009 og þar kom fram að J hefði 12. desember 2008 höfðað mál á hendur V til heimtu skaðabóta vegna slyssins og hefði V fengið frest til að taka til varna með greinargerð í málinu. Matsbeiðnin sætti þó meðferð á þeim grundvelli, sem hún var borin fram. Í úrskurði héraðsdóms var fallist á beðni V um að leggja mat á nánar tiltekin atriði varðandi líkamstjón, sem J kvaðst hafa beðið af völdum umferðarslyssins. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að í XII. kafla laga nr. 91/1991 séu reglur um öflun sönnunargagna fyrir dómi án þess að mál hafi verið höfðað. Í 1. mgr. 77. gr. sé mælt fyrir um heimild handa aðila, sem hafi lögvarinna hagsmuna að gæta, til að beiðast dómkvaðningar matsmanns, þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli, en það sé gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Talið var að V hefði ekki haft lögvarða hagsmuni, sem áskildir eru í greininni, af því að leitast við að hnekkja þessu sönnunargagni fyrr en sýnt yrði með málshöfðun að J byggði á því dómkröfu á hendur V. Þegar V setti fram beiðni sína hefði J ekki enn höfðað mál til heimtu skaðabóta á grundvelli matsgerðarinnar og af þeirri málsókn varð á hinn bóginn áður en beiðnin var tekin til meðferðar á dómþingi. Samkvæmt þessu var ekki talið að skilyrði 1. mgr. 77. gr. væri uppfyllt og var kröfu V því hafnað og hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. febrúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2009, þar sem tekin var til greina beiðni varnaraðila um að dómkvaddir yrðu menn til að leggja mat á nánar tiltekin atriði varðandi líkamstjón, sem sóknaraðili kveðst hafa beðið af völdum umferðarslyss. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til c. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess aðallega að „matsmálinu verði vísað frá héraðsdómi“, til vara að „öllum kröfum varnaraðila verði hafnað“, en að því frágengnu að lagt verði fyrir héraðsdóm að dómkveðja þrjá menn sem yfirmatsmenn til að svara sömu spurningum og lagðar voru fyrir matsmenn, sem sóknaraðili fékk dómkvadda 22. febrúar 2008. Til ítrustu vara krefst hann þess að dómkvaddir verði yfirmatsmenn til að leggja mat á þau atriði, sem greinir í 3., 4., 6. og 7. lið í matsbeiðni varnaraðila. Sóknaraðili krefst í öllum tilvikum málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins varð sóknaraðili fyrir slysi 26. september 2005 þegar hann ók eftir Suðurlandsvegi og missti stjórn á bifreið sinni. Bifreiðin hafnaði utan vegar og mun sóknaraðili hafa verið færður til aðhlynningar á sjúkrahús, þar sem talið var að hann hefði orðið fyrir tognun í hálsi. Í framhaldi af því mun sóknaraðili hafa farið að finna til verkja og annarra einkenna í baki, herðum og öxlum, sem ekki hafi fengist bót á. Fyrir liggur í málinu að sóknaraðili hafði verið óvinnufær um eins árs skeið þegar hann varð fyrir þessu slysi vegna meinsemda í hægri öxl, sem reynt hafi verið að komast fyrir með þremur aðgerðum á tímabilinu frá febrúar 2004 til sama mánaðar ári síðar.

Fram er komið að sóknaraðili gekkst undir örorkumat tveggja lækna, sem lokið var 17. september 2007. Þar varð niðurstaðan sú að slysið 26. september 2005 hafi ekki valdið sóknaraðila tímabundnu atvinnutjóni, tímabil þjáningabóta hafi staðið frá slysdegi þar til heilsufar hans hafi orðið stöðugt að liðnum þremur mánuðum, varanlegur miski vegna slyssins hafi verið 10% og varanleg örorka sú sama. Þessu mati undi sóknaraðili ekki og fékk hann eins og áður var getið dómkvadda tvo matsmenn 22. febrúar 2008. Þar leitaði sóknaraðili í fyrsta lagi álits matsmanna á því hverjar líklegar atvinnutekjur hans og atvinnuþátttaka hefði orðið ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu 26. september 2005, í öðru lagi hvernig háttað væri sömu atriðum með tilliti til þess að hann hafi orðið fyrir þessu slysi og í þriðja lagi hvert væri tímabil tímabundins atvinnutjóns hans vegna slyssins, hvenær heilsufar hans hafi orðið stöðugt og hver varanlegur miski hans og örorka væri af þessum sökum. Í ljósi ágreiningsefna í máli þessu er ástæðulaust að rekja niðurstöður matsmanna um fyrstu matsatriðin tvö, en í matsgerð þeirra 19. september 2008 var sóknaraðili talinn hafa tímabundið verið ófær til vinnu vegna slyssins frá 1. janúar til 25. mars 2006, heilsufar hans hafi orðið stöðugt síðastnefndan dag, en varanlegur miski af völdum slyssins væri 20% og varanleg örorka 40%.

Með beiðni 3. desember 2008 til Héraðsdóms Reykjavíkur leitaði varnaraðili eftir því að dómkvaddir yrðu þrír yfirmatsmenn til að leggja mat á atriði, sem tilgreind voru í sjö liðum. Í fyrsta liðnum óskaði varnaraðili eftir því að metið yrði hvort þau líkamseinkenni, sem sóknaraðili ætti við að etja, yrðu rakin til umferðarslyssins 26. september 2005, í öðru lagi hvenær tímabært hafi verið að meta afleiðingar þess slyss, í þriðja lagi hvenær heilsufar hans hafi orðið stöðugt vegna atriða, sem rekja mætti til slyssins, og í fjórða lagi hvort hann hafi orðið óvinnufær vegna þess og þá hversu lengi. Með fimmta liðnum leitaði varnaraðili mats á tímabili þjáninga af völdum slyssins, en í sjötta og sjöunda liðnum hvort sóknaraðili hafi hlotið varanlegan miska og varanlega örorku af slysinu og þá hversu mikla. Þessi beiðni varnaraðila var reist á ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991 og tók héraðsdómari hana fyrir á dómþingi 9. janúar 2009. Þar kom fram að sóknaraðili hafi 12. desember 2008 höfðað mál á hendur varnaraðila til heimtu skaðabóta vegna slyssins, sem hafi verið þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 18. sama mánaðar, og hafi varnaraðili fengið frest til að taka til varna með greinargerð í málinu. Matsbeiðnin sætti allt að einu meðferð á þeim grundvelli, sem hún var borin fram, og andmælti sóknaraðili að hún næði fram að ganga. Við meðferð þessa ágreinings breytti varnaraðili beiðni sinni í það horf að hann krefðist aðallega dómkvaðningar þriggja yfirmatsmanna til að láta í té svör um önnur áðurnefnd atriði en þau, sem annar og fimmti liður beiðninnar sneru að, en til vara að dómkvaddir yrðu tveir menn til að leggja mat á öll atriði samkvæmt beiðninni. Með hinum kærða úrskurði var þessi varakrafa varnaraðila tekin til greina og unir hann við þá niðurstöðu.

II

Að virtri dómaframkvæmd Hæstaréttar í hliðstæðum málum verður að líta svo á að kæruheimild sé hér fyrir hendi samkvæmt c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 og verður því aðalkröfu varnaraðila hafnað.

Í XII. kafla laga nr. 91/1991 eru reglur um öflun sönnunargagna fyrir dómi án þess að mál hafi verið höfðað. Í upphafsákvæði þessa kafla laganna, 1. mgr. 77. gr. þeirra, er mælt fyrir um heimild handa aðila, sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta, til að beiðast dómkvaðningar matsmanns, þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli, ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Bersýnilegt er að þessi sérstaka heimild til að leita matsgerðar dómkvaddra manna hlýtur að vera bundin við þann, sem hefur í hyggju að höfða mál um kröfu, sem staðreyna þarf eða renna stoðum undir með slíku sönnunargagni. Þessarar heimildar neytti sóknaraðili þegar hann fékk dómkvadda matsmenn 22. febrúar 2008. Varnaraðili gat á hinn bóginn ekki haft lögvarða hagsmuni, sem áskildir eru í 1. mgr. 77. gr. laganna, af því að leitast við að hnekkja þessu sönnunargagni fyrr en sýnt yrði með málshöfðun að sóknaraðili byggði á því dómkröfu á hendur varnaraðila. Þegar varnaraðili setti fram beiðni sína, sem ágreiningur stendur hér um, hafði sóknaraðili ekki enn höfðað mál til heimtu skaðabóta á grundvelli matsgerðarinnar. Af þeirri málsókn varð á hinn bóginn áður en beiðnin var tekin til meðferðar á dómþingi, en allt að einu hélt varnaraðili til streitu að hún ætti stoð í ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991, þótt honum væri í lófa lagið að hverfa frá því. Að þessu virtu og með því að ekki voru uppfyllt skilyrði 1. mgr. 77. gr. laganna til að verða við kröfu varnaraðila verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðili, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði sóknaraðila, J-kk-þgf R-kk-þgf, samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.