106/2015

S ehf. höfðaði mál á hendur L hf. og krafðist viðurkenningar á því að lánssamningur hans og forvera L hf. hefði verið um lán í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti. Fram kom að þegar textaskýring lánssamnings tæki ekki af skarið um hvers efnis hann væri, eins og ætti við um umræddan samning, hefði í dómaframkvæmd Hæstaréttar verið litið til atriða sem lúta að því hvernig hann hefur verið efndur og framkvæmdur að öðru leyti. Að því virtu að lánið hefði að langstærstum hluta verið greitt út í erlendri mynt og eftirstöðvar þess verið tilgreindar í erlendum fjárhæðum í viðauka sem gerður var við lánssamninginn var talið að um væri að ræða lán í erlendum myntum. Var L hf. því sýknað af kröfu S ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. febrúar 2015. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta lýtur að lánssamningi 1. mars 2006 milli Landsbanka Íslands hf. og stefnda um fjölmyntalán til fimm ára að jafnvirði 57.000.000 krónur í nánar tilgreindum myntum og hlutföllum. Með aðilum er ágreiningslaust að áfrýjandi hafi með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 tekið við öllum réttindum og skyldum samkvæmt þessum samningi af Landsbanka Íslands hf., sem síðar fékk nafnið LBI hf. og er undir slitum. Hinn 3. mars 2011 gerðu aðilar nýjan lánssamning að fjárhæð 76.289.636 krónur. Var andvirðinu ráðstafað til að gera upp fyrri lánssamninginn, en fjárhæðin tók mið af þeim erlendu myntum sem tilgreindar voru í honum. Að öðru leyti er málsatvikum nægjanlega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Stefndi reisir málatilbúnað sinn á því að umræddur samningur 1. mars 2006 hafi verið um lán í íslenskum krónum með gengistryggingu, en það fari í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Áfrýjandi telur aftur á móti að um hafi verið að ræða lögmætt lán í erlendum myntum. Hefur stefndi lögvarða hagsmuni af því að fá úr þessu skorið og er heimilt að leita viðurkenningardóms í þeim efnum, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Við úrlausn um hvort samningur sé um lögmætt lán í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu hefur Hæstiréttur í dómum sínum fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta þess lánssamnings þar sem lýst er þeirri skuldbindingu sem lántaki hefur gengist undir. Þegar sú textaskýring tekur ekki af skarið um hvers efnis lánssamningur er að þessu leyti, eins og á við um þann samning sem hér reynir á, hefur verið litið til atriða sem lúta að því hvernig hann hefur verið efndur og framkvæmdur að öðru leyti.

Í beiðni stefnda 1. mars 2006 um útborgun vegna umrædds lánssamnings var þess farið á leit að andvirði lánsins yrði ráðstafað til KB banka hf. til að gera upp tvö lán stefnda samkvæmt lánssamningum hans 26. október 2004 við þann banka. Svo sem greinir í héraðsdómi var lánið frá Landsbanka Íslands hf. afgreitt með því að millifæra af fjórum gjaldeyrisreikningum bankans inn á gjaldeyrisreikninga KB banka hf., en óverulegar eftirstöðvar lánsins voru lagðar inn í íslenskum krónum á reikning stefnda. Samkvæmt þessu var lánið að langstærstum hluta greitt út í erlendri mynt og skipti því fé í erlendum gjaldmiðlum um hendur þegar Landsbanki Íslands hf. efndi aðalskyldu sína samkvæmt samningnum. Þá voru eftirstöðvar lánsins tilgreindar í erlendum fjárhæðum í viðauka við lánssamninginn 19. janúar 2009, um breytingu á lánstíma. Þótt það breyti því ekki hvernig upphaflega var samið bendir það til að viðhorf samningsaðila hafi verið að lánið hefði verið veitt í erlendum myntum. Skiptir þá ekki máli þótt stefndi hafi heimilað í beiðni um útborgun lánsins að reikningur sinn í íslenskum krónum yrði skuldfærður til greiðslu af láninu. Að öllu þessu virtu verður lagt til grundvallar að um hafi verið að ræða lán í erlendum myntum. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir, en rétt er að málskostnaður í héraði falli niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfu stefnda, Sóltúns 24 ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, en málskostnaður í héraði fellur niður.