668/2010

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið án þess að hafa til þess gild ökuréttindi og ófær um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna, sbr. 1. mgr. 48. gr. og 45. gr. a. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Í héraði var falið með málið sem útivistarmál og ákærða gerð sektarrefsing, auk þess sem hann var sviptur ökurétti. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að hvorki yrði séð að ætluð brot ákærða skyldu einungis varða sektarrefsingu, né hefði ákærði komið fyrir dóm við rannsókn máls og játað skýlaust þá háttsemi sem honum var gefin að sök, sbr. 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Væru því ekki lagaskilyrði til að fallast á kröfu ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti um þyngri refsingu ákærða. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. nóvember 2010 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess aðallega að refsing ákærða verði þyngd og hann sviptur ökurétti ævilangt, en til vara þess að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara staðfestingar héraðsdóms.

Með ákæru 2. maí 2010 var ákærða gefið að sök að hafa 17. febrúar sama ár ekið bifreið „án þess að hafa gild ökuréttindi ... óhæfur til að stjórna ökutækinu örugglega vegna áhrifa tetrahýdrókannabínóls.“ Voru brot ákærða heimfærð undir 1. mgr. 48. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. umferðarlaga nr. 50/1987 og auk refsingar krafist að ákærði yrði sviptur ökurétti samkvæmt 101. og 102. gr. laganna. Í fyrirkalli, sem birt var ákærða 8. ágúst 2010 í samræmi við 1. mgr. 155. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var þess getið að fjarvist ákærða kynni að verða metin til jafns við játningu hans og að dómur kynni að ganga um málið þótt hann sækti ekki þing. Áður, eða 6. maí og 3. júní 2010, hafði héraðsdómari tvisvar sinnum gefið út sams konar fyrirkall sem ekki hafði tekist að birta ákærða.

Ákærði mætti ekki til dóms við þingfestingu málsins 26. ágúst 2010 og var það tekið til dóms í því þinghaldi. Gekk hinn áfrýjaði dómur þann sama dag þar sem ákærði var dæmdur til greiðslu 100.000 króna sektar fyrir framangreind brot og hann sviptur ökurétti í tvö ár frá birtingu dómsins. Með bréfi ríkissaksóknara 7. september 2010 til Hæstaréttar var óskað leyfis til að áfrýja héraðsdóminum til ómerkingar honum. Í beiðninni var rakið að ekki hafi mátt að fara með málið sem útivistarmál samkvæmt 161. gr. laga nr. 88/2008 sökum þess að refsing ákærða hefði átt að vera fangelsi í 30 daga ef litið væri til sakarferils hans auk þess sem honum hefði borið ævilöng ökuréttarsvipting. Með bréfi Hæstaréttar 10. nóvember 2010 var beiðni ríkissaksóknara um áfrýjunarleyfi samþykkt. Áfrýjunarstefna var gefin út 11. nóvember 2010 en nú með þeirri kröfu einni að „viðurlög verði þyngd.“ Í greinargerð ákæruvalds fyrir Hæstarétti voru á hinn bóginn gerðar tvær kröfur, aðallega að „refsing verði þyngd og ákærði verði sviptur ökurétti ævilangt, en til vara er krafist að dómurinn verði ómerktur og máli heimvísað.“ Ítrekað var í málatilbúnaði ákæruvaldsins að með hliðsjón af sakarferli ákærða hefði ekki átt að ákveða honum sektarrefsingu og tímabundna sviptingu ökuréttar. Í málflutningi fyrir Hæstarétti var viðurkennt af hálfu ákæruvaldsins að ekki væri unnt að verða við aðalkröfu þess vegna annmarka sem ákæruvaldið taldi vera á meðferð málsins í héraði án þess að þó væri fallið frá aðalkröfunni.

Samkvæmt c. lið 2. mgr. 201. gr. laga nr. 88/2008 hefði verið rétt af ákæruvaldinu að tilgreina þegar í áfrýjunarstefnu um kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins. Það stendur því þó ekki í vegi að til athugunar komi hvort slíkir gallar hafi verið á meðferð máls í héraði að ómerkja beri héraðsdóm þar sem þetta er atriði sem Hæstiréttur aðgætir án kröfu, sbr. 1. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 er heimilt að leggja dóm á mál þótt ákærði mæti ekki fyrir dóm, án lögmætra forfalla, hafi honum verið löglega birt ákæra þar sem þess er getið í fyrirkalli að mál kunni að verða dæmt að honum fjarstöddum, sbr. 1. mgr. 155. gr. laganna, og svo stendur á: „a. að brot þykir ekki varða þyngri viðurlögum en sekt, upptöku eigna og sviptingu réttinda og dómari telur framlögð gögn nægileg til sakfellingar eða b. að ákærði hefur komið fyrir dóm við rannsókn máls, játað skýlaust þá háttsemi sem honum er gefin að sök og dómari telur ekki ástæðu til að draga í efa að játningin sé sannleikanum samkvæm, enda verði ekki dæmd þyngri refsing en sex mánaða fangelsi.“

Hvorki verður séð að ætlað brot ákærða skuli einungis varða sektarrefsingu né hefur ákærði komið fyrir dóm við rannsókn máls og játað skýlaust þá háttsemi sem honum er gefin að sök, eins og gerður er áskilnaður um í 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008. Af þeim sökum verður ekki talið að farið hafi verið með málið að réttum lögum í héraði og haggar það engu þótt ákæruvaldið hafi ekki látið þegar við þingfestingu málsins í ljós andmæli við þeirri meðferð. Ekki eru lagaskilyrði til að fallast á kröfu ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti um þyngri refsingu ákærða. Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.