702/2017

Kærður var sá hluti dóms héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi fjárkröfu K ehf. á hendur B. Málið hafði K ehf. höfðað til riftunar á greiðslu skuldar við B vegna viðskipta þeirra sem K ehf. taldi að innt hefði verið af hendi fyrr en eðlilegt var. Skuldin stofnaðist á þann hátt að B eignaðist hlutdeild í svonefndu allsherjarskuldabréfi, sem K ehf. hafi gefið út. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, féllst dómurinn á riftunarkröfu K ehf. en vísaði endurgreiðslukröfu hans frá dómi þar sem ekki var upplýst um söluverð hlutdeildarinnar og því tjón K ehf. af hinni riftanlegu ráðstöfun vanreifað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. nóvember 2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kærður er sá hluti dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 23. október 2017 þar sem vísað var frá dómi fjárkröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að ákvæði dómsins um að vísa fjárkröfu hans á hendur varnaraðila frá dómi verði fellt úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar á framangreindu ákvæði hins kærða dóms og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 12. júní 2012 til riftunar á greiðslu skuldar við varnaraðila 15. september 2008, vegna viðskipta þeirra 10. sama mánaðar, sem hann taldi að hefði verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var. Skuldin stofnaðist á þann hátt að varnaraðili eignaðist hlutdeild í svonefndu allsherjarskuldabréfi, sem sóknaraðili gaf út samkvæmt útgáfulýsingu 28. júní 2004. Samkvæmt skilmálum útgáfunnar var útgefanda, sóknaraðila málsins, fyrst heimilt að innleysa skuldabréfið í heild eða að hluta 30. júní 2014. Jafnframt krafðist sóknaraðili þess að varnaraðili greiddi sér 858.673,03 evrur sem var sú fjárhæð er hann fékk í hendur frá sóknaraðila við ráðstöfun þá sem riftunarkrafan tók til.

Héraðsdómur féllst á riftunarkröfu sóknaraðila og hafnaði því að greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum með vísan til 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Að fenginni þeirri niðurstöðu er í dóminum fjallað um endurgreiðslukröfu sóknaraðila. Lagagrundvöllur hennar sé sá að þegar riftun fari fram með stoð í framangreindu lagaákvæði beri þeim, sem hag hafði af ráðstöfun, að greiða þrotabúi fé, sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Sú fjárhæð megi þó ekki vera hærri en sem nemi tjóni þrotabús. Þá gildi sú regla um peningagreiðslu, eins og þá sem hér um ræðir, að notkun peninganna skipti engu um kröfu þrotabúsins. Sóknaraðili hafi keypt hlutdeild varnaraðila í allsherjarskuldabréfinu og greitt fyrir 858.673,03 evrur að meðtöldum vöxtum. Hafi þessir fjármunir orðið varnaraðila að notum þótt hann hafi áður þurft að inna af hendi 843.673,03 evrur að meðtöldum vöxtum er hann keypti hlutdeildina af varastefnda í héraði. Ályktun héraðsdóms er sú að fjárkrafa sóknaraðila á hendur varnaraðila eigi að þessu leyti stoð í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Héraðsdómur telur einnig að af framlögðum gögnum megi draga þá ályktun að sóknaraðili hafi selt hlutdeild í umræddu allsherjarskuldabréfi, að nafnvirði 2.467.000 evrur, 16. september 2008 eftir að hafa keypt hlutdeild sem nam sömu fjárhæð í þremur sjálfstæðum viðskiptum skömmu áður. Kaup sóknaraðila 10. september 2008, sem málið lúti að, sé eitt af þeim þremur viðskiptum sem áður greinir. Ekki sé upplýst hvert hafi verið söluverð þeirrar hlutdeildar í skuldabréfinu. Hafi sóknaraðili fengið greiðslu fyrir hlutdeildina við sölu hennar, þótt viðskiptin í heild stangist á við skilmála skuldabréfaútgáfunnar, leiðir það að mati héraðsdóms til lækkunar á endurgreiðslukröfunni sem því nemi. Þar sem ekki sé upplýst um söluverð hlutdeildarinnar 16. september 2008 sé tjón sóknaraðila af hinni riftanlegu ráðstöfun vanreifað. Því sé ekki unnt að leggja efnisdóm á endurgreiðslukröfu sóknaraðila. Með þeim rökum var henni vísað frá héraðsdómi.

II

Í málinu er hér fyrir dómi eingöngu til úrlausnar hvort héraðsdómi hafi borið að taka efnislega afstöðu til endurgreiðslukröfu sóknaraðila.

Þegar riftun ráðstöfunar þrotamanns fer fram á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 ber riftunarþola að greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Þegar riftunarþoli hefur fengið í hendur peningagreiðslu, eins og í því tilviki sem hér er til úrlausnar, skiptir notkun peninganna engu máli. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða hins kærða dóms að auðgun varnaraðila hafi verið sú fjárhæð sem hann fékk í hendur frá sóknaraðila, 858.673,03 evrur. Við mat á tjóni sóknaraðila, sem markar hámark endurgreiðslu varnaraðila samkvæmt framansögðu, telur hinn fyrrnefndi að síðari sala hans á hlutdeild þeirri, sem hann leysti til sín frá varnaraðila, skipti ekki máli og eigi því ekki að hafa áhrif á endurgreiðslukröfu sína. Eins og að framan greinir lá fyrir við úrlausn málsins í héraði að sóknaraðili hafði leyst til sín í þremur viðskiptum hlutdeildir í allsherjarskuldabréfinu, þar á meðal hlutdeild varnaraðila, samtals að nafnverði 2.467.000 evrur, og selt aftur í einum viðskiptum fáeinum dögum síðar hlutdeild að sama nafnverði og þeirra þriggja sem hann hafði áður leyst til sín. Óupplýst er að sóknaraðili hafi, á þeim tíma sem innlausn hans á þeim þremur hlutdeildum í allsherjarskuldabréfinu, er áður getur, fór fram og svo sala þess í einu lagi 16. september 2008, átt fleiri hlutdeildir í allsherjarskuldabréfinu. Verður því að leggja þær þrjár hlutdeildir, sem hann leysti til sín og seldi svo í einu lagi, að jöfnu við einstaklega ákveðna hluti. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að taka beri, við mat á tjóni sóknaraðila af þeirri ráðstöfun sem héraðsdómur telur riftanlega, tillit til þess hve mikið sóknaraðili fékk í sinn hlut við síðari ráðstöfun þeirra sömu hlutdeilda. Þær upplýsingar lágu ekki fyrir við úrlausn héraðsdóms og verður því staðfest sú niðurstaða hans að þessi þáttur málsins hafi ekki verið nægilega reifaður og því eigi að vísa endurgreiðslukröfunni frá dómi.

Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hið kærða ákvæði héraðsdóms um frávísun á fjárkröfu sóknaraðila, Kaupþings ehf., á hendur varnaraðila, Banca IMI S.p.A, er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 500.000 krónur í kærumálskostnað.