482/2014

G hlaut líkamstjón þegar ekið var aftan á bifreið sem hann ók árið 2011. Vátryggjandi ökutækisins, V hf., greiddi honum bætur og var bótafjárhæð vegna varanlegrar örorku hans reist á lágmarkstekjuviðmiði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. G höfðaði mál á hendur félaginu og ökumanni bifreiðarinnar til heimtu frekari skaðabóta þar sem hann taldi að ákvarða bæri árslaun sín á grundvelli 2. mgr. sömu greinar. Byggði G á því að aðstæður hans síðustu þrjú árin fyrir slysið hefðu verið óvenjulegar þar sem hann hefði ýmist verið í námi eða fæðingarorlofi. Atvinnuþátttaka á árunum á undan hefði verið mun meiri og gæfi réttari mynd af framtíðartekjum hans. Með vísan til atvinnusögu G og tekjuöflunar hans á árunum 1991 til 2007 var fallist á það með G að ákvarða ætti varanlega örorku hans á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Var því talið rétt að miða útreikning bóta vegna varanlegrar örorku við þær tekjur sem G hefði haft á þeim hluta viðmiðunartímabilsins sem hann var í vinnu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2014. Þeir krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að áfrýjendur verði dæmdir til að greiða sér óskipt aðallega 3.155.727 krónur, til vara 3.098.631 krónu en að því frágengnu 1.933.881 krónu með 4,5% ársvöxtum frá 9. september 2011 til 19. október 2012 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

I

Eins og nánar greinir í héraðsdómi varð stefndi fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 9. mars 2011. Málsaðilar deila hvorki um málsatvik né bótaábyrgð heldur snýst ágreiningur þeirra einungis um það við hvað skuli miða fjárhæð bóta fyrir varanlega örorku. Áfrýjendur telja að miða skuli við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og hafa þegar greitt stefnda bætur samkvæmt því, en stefndi telur að árslaun skuli metin sérstaklega, sbr. 2. mgr. sömu greinar.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skulu árslaun til ákvörðunar bóta teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, og í 3. mgr. greinarinnar er kveðið á um lágmarkstekjuviðmiðun. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skal hins vegar meta árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Stefndi var rúmlega 35 ára þegar hann varð fyrir slysinu í mars 2011. Hann hafði verið starfandi á vinnumarkaðinum frá 16 ára aldri þar til hann byrjaði í námi árið 2009. Mestan hluta starfsævinnar var hann til sjós eða frá 1997 til 2007. Þá ákvað stefndi vegna breyttra heimilisaðstæðna að fara í land. Á árinu 2008 var hann í fæðingarorlofi og vann við sölumennsku í fimm mánuði, en var sagt upp störfum í nóvember 2008. Stefndi hefur verið við nám í Háskólanum í Reykjavík frá árinu 2009, fyrst í frumgreinadeild en síðan í lagadeild og stefnir á að útskrifast úr meistaranámi í því fagi nú í vor. Hann var á annarri önn í laganáminu er slysið varð.

II

Eins og að framan greinir, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, skulu árslaun til ákvörðunar bóta teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð. Viðmiðunarárin í máli því sem hér um ræðir eru árin 2008, 2009 og 2010. Árið 2008 vann stefndi aðeins í fimm mánuði og síðari tvö árin var hann við nám. Áfrýjendur gerðu upp bætur til stefnda á þessum grundvelli og var miðað við lágmarkslaun, sbr. 3. mgr. 7. gr., þar sem tekjur stefnda á viðmiðunartímabilinu voru lægri en þeim nam.

Samkvæmt gögnum málsins var atvinnuþátttaka stefnda stöðug frá því að hann hóf störf 1991 og þar til hann fór í fæðingarorlof á árinu 2008 og hóf nám á árinu 2009. Hann virðist alltaf hafa verið í fullri vinnu og er ekki ástæða til að ætla annað en að svo muni verða áfram eftir að hann lýkur námi. Flest árin var hann með mun hærri tekjur en lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga segir til um. Er því fallist á það með stefnda að aðstæður hans hafi verið óvenjulegar á viðmiðunartímabilinu, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, og að árslaun hans á því tímabili séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans.

III

Stefndi krefst þess aðallega að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku verði miðað við þær tekjur sem hann hafði á þeim hluta viðmiðunarlaunatímabilsins sem hann var í vinnu. Eins og að framan greinir hafði hann launatekjur í fimm mánuði á árinu 2008, en aðra mánuði það ár hafði hann tekjur frá fæðingarorlofssjóði og Vinnumálastofnun. Bótakrafa stefnda samkvæmt þessu er 6.584.452 krónur. Áfrýjendur hafa þegar greitt honum 2.199.841 krónu og telur stefndi því óbætt tjón vegna varanlegrar örorku 4.384.611 krónur, sem er stefnufjárhæð máls þessa. Varakröfur stefnda eru miðaðar við í fyrsta lagi meðaltalstekjur fullvinnandi launamanna á almennum vinnumarkaði á árinu fyrir slys, í öðru lagi við meðallaun iðnaðarmanna á árinu 2010, og loks við meðallaun verkamanna á því ári. Samkvæmt yfirliti sem fyrir liggur um tekjur stefnda frá árinu 1991 til 2007 hafði hann að meðaltali 3.600.000 króna hærri árslaun en lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eða útreiknaðar meðaltekjur samkvæmt varakröfum hans. Þegar litið er til atvinnusögu stefnda og tekjuöflunar hans á því tímabili verður ekki talið að tjón hans sé að fullu bætt með þeim bótum sem hann hefur þegar fengið greiddar. Telur dómurinn að tekjur þær sem stefndi miðar við í aðalkröfu sinni gefi réttari mynd af framtíðartekjum stefnda en lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eða þau meðallaun sem miðað er við í varakröfum. Samkvæmt þessu verður héraðsdómur staðfestur.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti í ríkissjóð eins og segir í dómsorði.

Gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Vörður tryggingar hf. og E-kk-nf P-kk-nf, greiði 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, G-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 600.000 krónur.