138/2012

Eigendur fasteignar í Húsahverfi í Reykjavík, A og H, höfðuðu mál á hendur nágranna sínum, B, og kröfðust þess að honum yrði gert að fjarlægja viðbyggingu af húseign sinni, sem hann hafði reist á grundvelli byggingarleyfis frá sveitarfélaginu R, að viðlögðum dagsektum. Með dómi Hæstaréttar 22. nóvember 2012 í máli nr. 137/2012 var felld úr gildi breyting R á tilteknum skilmálum deiliskipulags í hverfinu, en byggingarleyfi til handa B hafði verið gefið út á grundvelli breytingarinnar. Krafa A og H var tekin til greina í samræmi við 2. mgr. 56. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, með vísan til þess að B hefði reist viðbygginguna með stoð í byggingarleyfi sem bryti í bága við skipulag og að hann yrði að bera áhættuna af því að verðmæti kynnu að fara forgörðum, enda hefði hann verið grandsamur um að A og H myndu leita úrræða til að fá hana fjarlægða allan þann tíma sem byggingarleyfi hans var til umfjöllunar hjá R og meðan á framkvæmdum við viðbygginguna stóð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 2. mars 2012. Þau krefjast þess að stefnda verði gert skylt að fjarlægja af húsi sínu að Suðurhúsum 4 í Reykjavík viðbyggingu, sem hann reisti á grundvelli byggingarleyfis Reykjavíkurborgar 4. ágúst 2011, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur sem renni til áfrýjenda. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjendur eru eigendur einbýlishúss að Suðurhúsum 2 í Reykjavík, en stefndi eigandi einbýlishúss að Suðurhúsum 4. Húsin eru á svæði sem fellur undir deiliskipulag fyrir einbýlis- og parhúsabyggð sem kennt er við Húsahverfi Grafarvogi III, svæði C. Skipulagsskilmálar fyrir það svæði munu hafa verið samþykktir í borgarráði Reykjavíkur 24. nóvember 1987 og breytt 10. september 1991. Mismunandi sérskilmálar gilda fyrir einstaka flokka húsa á svæðinu og eru hús málsaðila meðal þrettán húsa sem falla undir flokk sem nefndur er „einbýlishús E-8“. Í hinum áfrýjaða dómi eru teknir upp í heild sérskilmálar fyrir þennan flokk húsa, en samkvæmt þeim mátti hámarksstærð þeirra vera 250 m2.

Með dómi Hæstaréttar 6. nóvember 2008 í máli nr. 32/2008, sem áfrýjendur höfðuðu gegn stefnda og Reykjavíkurborg, var komist að þeirri niðurstöðu að byggingarleyfi sem borgin veitti stefnda 28. júlí 2006 fyrir viðbyggingu við hús hans að Suðurhúsum 4 bryti í bága við fyrrgreinda skilmála deiliskipulags, sem Reykjavíkurborg hefði verið óheimilt að víkja frá án þess að gæta reglna 7. mgr. 43. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 um sérstaka málsmeðferð. Húsið að Suðurhúsum 4 hafði fyrir viðbygginguna verið 240 m2 að stærð og fór því að viðbættri viðbyggingu, sem var 29,7 m2, umfram leyfilega hámarksstærð samkvæmt skilmálum deiliskipulagsins. Með vísan til 2. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1997 var stefnda gert að fjarlægja viðbygginguna, sem hann mun hafa gert í desember 2008.

Af gögnum málsins verður ráðið að í framhaldi af þessum dómi Hæstaréttar hafi Reykjavíkurborg hafið undirbúning að endurskoðun gildandi skilmála deiliskipulags á svæðinu. Gerði skipulags- og byggingarsvið borgarinnar tillögu 8. janúar 2009 til breytinga á skilmálum deiliskipulags í Húsahverfi Grafarvogi III svæði C, sem fólu í sér að hámarksstærð húsa af gerðinni E-8 og E-9 yrði aukin, og var hún lögð fram á fundi skiplagsráðs 14. sama mánaðar. Þá verður ráðið að um svipað leyti hafi stefndi sótt um endurnýjun á leyfi því til viðbyggingar við Suðurhús 4, sem veitt hafi verið á ólögmætum grunni samkvæmt fyrrgreindum dómi Hæstaréttar. Umsókn hans um þetta var tekin fyrir á fundi byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar 13. janúar 2009, en afgreiðslu hennar frestað.

Ferli tillagna varðandi umræddar breytingar á skilmálum deiliskipulags Húsahverfis Grafarvogi III svæðis C er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Á lokastigum þess ferils var ákveðið á fundi skipulagsráðs Reykjavíkur 12. ágúst 2009 að auglýsa breytingu á skilmálum vegna húsagerða E-8 og E-9, sem fólu meðal annars í sér að hámarksstærð húsa af gerðinni E-8 var aukin úr 250 m2 í 300 m2. Breytingin á deiliskipulaginu var samþykkt í borgarráði 12. nóvember 2009 og birtist auglýsing um það í B-deild Stjórnartíðinda 12. febrúar 2010.

Á fundi byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar 30. mars 2010 var samþykkt samkvæmt umsókn stefnda að veita honum að nýju byggingarleyfi eins og honum hafði verið veitt í júlí 2006 sem fjallað var um í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar. Stefndi mun ekki hafa nýtt leyfið innan tilskilins frests og var endurnýjuð umsókn hans samþykkt á fundi byggingarfulltrúa 31. maí 2011. Sú samþykkt var staðfest í borgarráði 9. júní 2011 og byggingarleyfið gefið út 4. ágúst sama ár. Á grundvelli leyfisins reisti stefndi hina umdeildu viðbyggingu í ágúst 2011.

Á þeim tíma sem Reykjavíkurborg hafði breytinguna á deiliskipulagi til meðferðar og eftir það í tengslum við viðleitni áfrýjenda til að fá ákvörðun borgarinnar hnekkt hafa þau ítrekað látið í ljós við stefnda að þau teldu viðbyggingu hans við Suðurhús 4 ólögmæta, hún væri gerð á áhættu hans og þau myndu ef þess gerðist þörf krefjast þess fyrir dómi að honum yrði gert að fjarlægja viðbygginguna. Samkvæmt gögnum málsins voru bréf þessa efnis birt stefnda með sannanlegum hætti alls fjórum sinnum á ýmsum stigum málsins, 20. nóvember 2009, 6. apríl 2010 og 24. maí og 22. júní 2011.

II

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 137/2012, sem kveðinn er upp samhliða dómi í þessu máli, er felld úr gildi ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur 12. nóvember 2009, sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 12. febrúar 2010, um að breyta skilmálum í deiliskipulagi Húsahverfis, en byggingarleyfi fyrir viðbyggingu stefnda að Suðurhúsum 4 var gefið út á grundvelli þeirrar breytingar. Hann hefur því reist viðbyggingu sína með stoð í byggingarleyfi sem brýtur í bága við skipulag. Samkvæmt fortakslausum fyrirmælum 2. mgr. 56. gr. þágildandi laga nr. 73/1997 ber að fjarlægja byggingu sem svo er ástatt um og hafa áfrýjendur lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi kröfu um það, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 32/2008. Eins og að framan var rakið var stefnda ljóst allan þann tíma sem umsókn hans um endurnýjun byggingarleyfisins var til umfjöllunar hjá Reykjavíkurborg og meðan á framkvæmdum við viðbygginguna stóð að áfrýjendur myndu leita úrræða til að fá hana fjarlægða. Með því að láta ekki staðar numið og bíða niðurstöðu dómstóla var það á áhættu stefnda að verðmæti kynnu að fara forgörðum ef byggingarleyfið myndi ekki reynast veitt á lögmætum grunni. Að þessu virtu verður tekin til greina krafa áfrýjenda um að stefnda verði gert að fjarlægja viðbygginguna af húsi sínu að viðlögðum dagsektum til áfrýjenda, sem eru hæfilega ákveðnar 15.000 krónur, en rétt er að verða við kröfu hans um að dagsektir falli ekki á fyrr en að liðnum einum mánuði frá uppsögu dóms þessa verði hann ekki við skyldu sinni innan þess tíma, sbr. 5. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefnda, B-kk-þgf A-kk-þgf B-kk-þgf, er skylt að fjarlægja af húsi sínu að Suðurhúsum 4 í Reykjavík viðbyggingu, sem hann reisti á grundvelli byggingarleyfis Reykjavíkurborgar frá 4. ágúst 2011, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 15.000 krónur til áfrýjenda, A-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef og H-kk-ef R-kk-ef R-kk-ef, sem falli á frá 22. desember 2012 hafi hann ekki orðið við þessari skyldu fyrir þann tíma.

Stefndi greiði áfrýjendum samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.