35/2009

H krafði S hf. og Ó um bætur vegna umferðarslyss sem hún varð fyrir 20. desember 2003. Deildu aðilar í málinu um uppgjör bótanna. Talið var að S hf. og Ó hefðu nú þegar bætt H að fullu þann varanlega miska sem henni hafði verið metinn vegna slyssins. Þá var ekki fallist á það með H að uppreikna ætti lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 miðað við launavísitölu, þar sem ótvírætt væri samkvæmt 15. gr. laganna að bætur skyldu hækka samkvæmt lánskjaravísitölu. Þá var þess jafnframt hafnað að dæma H bætur fyrir varanlega örorku miðað við hvort tveggja fullt starf á almennum vinnumarkaði og heimilisstörf. H hafði nú þegar fengið greiddar þær þjáningabætur sem hún krafði S hf. og Ó um og ekki gert fyrirvara vegna þessa þáttar uppgjörsins og var kröfu hennar um greiðslu frekari þjáningabóta því hafnað. Þá var talið að H hefði fengið sjúkrakostnað og annað fjártjón sitt bætt að fullu fyrir utan aksturskostnað að fjárhæð 65.637 krónur og var S hf. og Ó gert að greiða H þá fjárhæð. Í málinu gerði H jafnframt kröfu um bætur vegna framtíðar sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns. Var þeirri kröfu skipt í tvennt, annars vegar kröfu um bætur vegna sjúkraþjálfunar, vitjana til heimilislæknis, taugalæknis og lyfjakostnaðar í framtíðinni og hins vegar metnu vinnutekjutapi hennar vegna dvalar við endurhæfingu í sex vikur á ári. Hvað varðaði fyrri kostnaðarliðinn var talið að þrátt fyrir að í útreikningi matsmanna væri ekki tekið tillit til hagræðis við eingreiðslu og óvissuþátta sem þessu tengdust þóttu gögn málsins nægileg til þess að unnt væri að dæma bætur vegna þessa að álitum og voru S hf. og Ó því dæmd til að greiða henni 150.000 krónur vegna þessa liðar. Hvað varðaði seinni kröfuliðinn sem laut að metnu vinnutekjutapi hennar vegna dvalar við endurhæfingu var talið að þar sem H hefði verið metin 35% varanleg örorka vegna líkamstjóns þess sem hún hlaut í slysinu, hefði hún fengið tjón vegna fjarvista frá vinnu bætt. Voru S hf. og Ó samkvæmt þessu dæmd til að greiða H samtals 215.637 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. janúar 2009. Hún krefst þess nú aðallega að gagnáfrýjendur verði dæmd til að greiða henni óskipt 13.694.441 krónu með 4,5% ársvöxtum af 1.394.100 krónum frá 20. desember 2003 til 20. mars 2004, af 13.694.441 krónu frá þeim degi til 13. júlí 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 2.784.873 krónum 19. desember 2005 og 6.771.030 krónum 30. október 2007. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 31. mars 2009. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að krafa aðaláfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

I

Fyrir Hæstarétti greinir aðaláfrýjandi kröfu sína í fimm hluta. Í fyrsta lagi krefst hún miskabóta að fjárhæð 1.331.700 krónur. Í öðru lagi krefst hún bóta fyrir varanlega örorku, en sá kröfuliður er tvíþættur, annars vegar 5.902.500 krónur vegna tekjutaps sem hún verði fyrir vegna skerðingar á getu til vinnu utan heimilis, en hins vegar 4.216.000 krónur vegna tjóns sem hún telur sig verða fyrir vegna skerðingar á getu til að sinna heimilisstörfum. Í þriðja lagi krefst hún þjáningabóta að fjárhæð 62.400 krónur. Í fjórða lagi krefst hún bóta vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns, sem hún telur að þegar sé orðið, 1.771.222 krónur og í fimmta lagi bóta fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón til framtíðar, 410.619 krónur.

II

Fallist er á forsendur og niðurstöðu héraðsdóms um að aðaláfrýjandi hafi að fullu fengið bættan þann varanlega miska sem henni var metinn vegna slyssins 20. desember 2003.

Krafa áfrýjanda um bætur vegna varanlegrar skerðingar á getu til að afla vinnutekna var metin 35% í yfirmati 1. október 2007. Gagnáfrýjendur greiddu í sama mánuði 4.216.621 krónu í bætur vegna þessa þáttar samkvæmt 5. - 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Miðaði greiðsla gagnáfrýjenda við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna eftir að þau höfðu verið hækkuð til samræmis við lánskjaravísitölu, sbr. 1. mgr. 15. gr. sömu laga. Aðaláfrýjandi miðar kröfuna við að lágmarksfjárhæðin eigi fremur að hækka til samræmis við hækkun launavísitölu, eins og laun geri almennt, ella sé um að ræða brot gagnvart henni á jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á niðurstöðu hans um sýknu gagnáfrýjenda af þessum þætti kröfunnar.

Krafa aðaláfrýjanda um bætur vegna varanlegrar skerðingar á getu til að vinna heimilisstörf, sem metin var 25% í yfirmatsgerð, er gerð til viðbótar kröfu um bætur fyrir varanlega örorku. Ekki verður viðurkenndur réttur hennar til bóta fyrir varanlega örorku miðað við hvort tveggja fullt starf á almennum vinnumarkaði og heimilisstörf. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu af þessum þætti kröfunnar.

Þá gerir aðaláfrýjandi kröfu um þjáningabætur, 62.400 krónur. Þessa fjárhæð fékk hún greidda í desember 2005. Gerði hún þá ekki fyrirvara vegna þessa þáttar. Verða gagnáfrýjendur þegar af þessari ástæðu sýknaðir af kröfunni.

III

Þá gerir aðaláfrýjandi kröfu um 1.771.222 krónur vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns, sem þegar er til fallið. Kröfuliður þessi er reistur á fyrri hluta matsgerðar endurhæfingarlæknis og tryggingastærðfræðings 6. júní 2008. Voru þau dómkvödd að ósk áfrýjanda til að meta eftirfarandi: ,,Hver er sjúkrakostnaður og annað fjártjón matsbeiðanda fram að stöðugleikamarki, vegna afleiðinga slyssins. Hver hefur sjúkrakostnaður hans og annað fjártjón verið til dagsins í dag, vegna afleiðinga slyssins.“

Matsmenn svara þessari spurningu með því að telja saman ýmsan kostnað samkvæmt reikningum sem fram eru lagðir í málinu samtals 1.705.585 krónur. Til viðbótar meta þeir aksturskostnað 65.637 krónur, sem aðaláfrýjandi hafi orðið fyrir fram til ársloka 2007 vegna ferða til lækna, sjúkraþjálfara, sjúkrahúsa og á matsfundi, allt vegna afleiðinga slyssins. Miða matsmenn útreikning sinn á aksturskostnaði við auglýsingu nr. 4/2007 um akstursgjöld ríkisstarfsmanna. Í héraðsdómi er tekið fram, að þessi þáttur matsins hafi ekki sætt sérstökum andmælum af hálfu gagnáfrýjenda. Af gögnum málsins verður ekki séð að slík andmæli hafi komið fram. Er fallist niðurstöðu héraðsdóms um að gagnáfrýjendum beri samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga að bæta aðaláfrýjanda þennan aksturskostnað.

Gagnáfrýjendur hafna því að aðaláfrýjandi eigi ógreidda kröfu á hendur sér vegna framangreindra 1.705.585 króna. Þeir hafi samkvæmt gögnum málsins greitt 1.370.463 krónur í sjúkrakostnað og annað fjártjón þar af 45.000 krónur 19. desember 2005 vegna annars fjártjóns og hafi sú greiðsla verið innt af hendi, án þess að aðaláfrýjandi hafi lagt fram reikninga henni til stuðnings. Þeir kröfuliðir, sem ekki hafi verið greiddir og séu hluti af þeirri fjárhæð, er síðast greinir, séu reikningur 7. mars 2007 vegna myndatöku á Landspítala háskólasjúkrahúsi 10.680 krónur, reikningur 17. ágúst 2007 vegna lækniskostnaðar 20.500 krónur, reikningur 12. september 2007 vegna endurrita skattframtala 2.350 krónur og reikningur Heilsugæslunnar Sólvangs 2. október 2007, 700 krónur.

Gagnáfrýjendur halda því fram að þar sem samalögð fjárhæð þessara kröfuliða, 34.230 krónur, sé lægri en sú greiðsla, 45.000 krónur, sem innt var hendi, og getið er að framan, hafi aðaláfrýjandi þegar fengið greiðslur sem nemur framangreindum reikningum. Fallist er á með gagnáfrýjendum að tjón aðaláfrýjanda vegna þessara kröfuliða sé að fullu bætt. Þá telur aðaláfrýjandi að ógreiddir séu tveir reikningar vegna læknisþjónustu, sem matsmenn töldu með í þessum þætti matsgerðarinnar, samtals að fjárhæð 11.030 krónur. Samkvæmt reikningunum sjálfum, sem eru meðal gagna málsins, er hér um að ræða hluta sjúkratrygginga í viðkomandi lækniskostnaði, en gagnáfrýjendur hafa greitt hluta sjúklings samkvæmt þessum reikningum. Á þessi krafa því ekki rétt á sér.

Þá hafna gagnáfrýjendur því að þeim beri skylda til að greiða matskostnað undirmatsmanna, 404.100 krónur, enda hafi mat þetta ekki gagnast aðaláfrýjanda og hann óskað yfirmats í kjölfar undirmatsgerðarinnar. Í gögnum málsins kemur fram að kröfuliður þessi var hluti af málskostnaðarkröfu aðaláfrýjanda fyrir héraðsdómi, en þar naut hún gjafsóknar. Í héraðsdómi er mælt fyrir um að allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, en auk málflutningsþóknunar lögmanns hennar sé um að ræða útlagðan kostnað vegna tveggja matsgerða samtals að fjárhæð 897.100 krónur. Fyrir Hæstarétti voru aðilar sammála um að hluti af þessari fjárhæð væri matskostnaður sá er hér um ræðir. Eins og kröfugerð aðila er háttað kemur málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og ákvörðun um gjafsóknarkostnað ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hafnað kröfu aðaláfrýjanda um að hún eigi rétt til frekari greiðslu samkvæmt þessum þætti matsgerðarinnar en gagnáfrýjendur hafa þegar innt af hendi.

IV

Krafa aðaláfrýjanda um sjúkrakostnað og annað fjártjón til framtíðar 410.619 krónur er reist á síðari hluta matsgerðar 6. júní 2008. Þar var óskað mats á: ,,Hver verður framtíðar sjúkrakostnaður matsbeiðanda frá ársbyrjun 2008 til 67 ára aldurs matsbeiðanda, vegna afleiðinga slyssins, þann 20. des. 2003.“

Kröfuliður þessi er tvíþættur. Annars vegar er krafist 219.484 króna, sem er metin kostnaðarhlutdeild aðaláfrýjanda í sjúkraþjálfun, vitjunum til heimilislæknis, taugalæknis og lyfjakostnaði í framtíðinni. Kostnaður þessi er núvirtur miðað við stöðugleikatímamark 20. mars 2004 og er við þann útreikning miðað við 4.5% ársvexti og tilgreindar lífslíkur. Ekki hefur við þennan útreikning verið tekið tillit til þess hagræðis sem aðaláfrýjandi hefur af því að fá kostnað þennan greiddan í einu lagi fyrirfram. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skal sá sem bótaábyrgð ber á líkamstjóni greiða sjúkrakostnað og annað fjártjón sem af því hlýst. Kostnaður þessi er ekki bundinn við að hann falli til fyrir stöðugleikatímamark, þótt málum oftast svo háttað. Aðaláfrýjandi hefur sannað með læknisfræðilegum gögnum að henni sé nauðsynlegt að stunda endurhæfingu til þess að heilsufar hennar versni ekki. Hún hefur lagt fram matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt, þar sem metin er endurhæfingarþörf hennar, þörf fyrir læknisaðstoð og lyf og hlutdeild hennar í kostnaði við þetta metin til núvirðis. Í mati á varanlegum afleiðingum líkamstjóns þess, sem aðaláfrýjandi hlaut, er miðað við 35% varanlega örorku. Verður að skilja matsgerðina svo, að þörf hennar fyrir endurhæfingu, læknisaðstoð og lyf í framtíðinni miðist við að hún geti með því móti haldið 65% atvinnuþátttöku. Einnig verður að taka tillit til þess, að með því að bæta 20 stiga varanlegan miska hennar vegna slyssins, hefur hún að því marki meðal annars fengið bætur vegna varanlegra þjáninga og óþæginda, sem af slysinu leiða í framtíðinni. Þótt ekki sé í útreikningi matsmanna tekið tillit til hagræðis af eingreiðslu og óvissuþátta, sem þessu tengjast, þykja gögn málsins nægileg til að unnt sé að dæma bætur vegna þessa kröfuliðar að álitum. Verða gagnáfrýjendur dæmdir til að greiða henni 150.000 krónur í bætur vegna þessa liðar.

Hins vegar er krafa aðaláfrýjanda um annað fjártjón í framtíðinni reist á metnu vinnutekjutapi vegna dvalar við endurhæfingu í sex vikur á ári, 191.135 krónur miðað við uppfærð lágmarkslaun reiknað til núvirðis 20. mars 2004. Aðaláfrýjanda var metin 35% varanleg örorka vegna líkamstjóns þess sem hún hlaut í slysinu 20. desember 2003. Hún hefur fengið það tjón sitt bætt en í því felst að henni eru að framangreindu marki bættar fjarvistir frá vinnu sem hún verður fyrir. Verður þessum kröfulið því hafnað.

Samkvæmt framansögðu verða gagnáfrýjendur dæmdir óskipt til að greiða aðaláfrýjanda 215.637 krónur (150.000 + 65.637) með vöxtum eins og greinir í dómsorði auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Það athugast að dráttarvextir eru tilgreindir á ófullnægjandi hátt í dómsorði héraðsdóms.

Dómsorð:

Gagnáfrýjendur Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Ó-kk-nf H-x-x S-x-x greiði óskipt aðaláfrýjanda, H-kvk-þgf M-kvk-þgf B-kvk-þgf, 215.637 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. október 2008 til greiðsludags.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms er óraskað.

Gagnáfrýjendur greiði óskipt aðaláfrýjanda 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.