95/2001

S gerði munnlegan samning við T um að annast trésmíði við endurbyggingu fasteignar. Þegar kom að uppgjöri fyrir verkið neitaði S að greiða eftirstöðvar reikninga T að fjárhæð 2.324.566 krónur, en S hafði áður greitt 20.377.484 krónur upp í verkið. T höfðaði mál á hendur S til heimtu skuldarinnar og óskaði S þá eftir því að dómkvaddur yrði maður til að meta hvert væri eðlilegt endurgjald fyrir verkið. Í matsgerð kom fram að aðilar væru ekki sammála um hvaða verkþætti T hefði innt af hendi, en að matsmaður hefði ákveðið að 31 verkþáttur af 89, sem T héldi fram að hann hefði sinnt til viðbótar því sem S hefði viðurkennt, yrði tekinn með í matið. Á þessum grunni taldi matsmaðurinn hæfilegt gjald fyrir þá verkþætti sem matsgerðin tók til vera 17.000.000 krónur. Á grundvelli matsgerðarinnar höfðaði S gagnsök og krafðist þess að T yrði gert að greiða sér 3.377.484 krónur eða mismuninn á samanlögðum greiðslum S til T og niðurstöðu matsgerðarinnar. Við aðalmeðferð málsins bar framkvæmdastjóri S að hann drægi ekki í efa að T hefði leyst af hendi alla þá verkþætti sem T hefði gert matsmanni grein fyrir, en ekki aðeins þá sem matsmaður hefði lagt til grundvallar niðurstöðu sinni. Hæstiréttur taldi ljóst að ekki hefðu komið til mats fjölmargir verkþættir, sem óumdeilt væri að T hefði sinnt í framkvæmdum við húsið. Jafnframt yrði að líta til þess að í skýrslu, sem matsmaður hefði gefið fyrir héraðsdómi, hefði komið fram að í matinu hefði ekki verið reiknað með kostnaði af heildarumsjón T með verkinu eða af því að T hefði í einhverju mæli orðið að liðsinna iðnaðarmönnum sem unnu að öðru en trésmíði. Samkvæmt meginreglu 5. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup bæri S að greiða T það verð, sem T krefðist, enda sannaði S ekki að það væri ósanngjarnt. S hefði viðurkennt að T hefði til viðbótar þeim verkþáttum, sem matsgerð tók til, leyst af hendi vinnu við alla þá verkþætti sem T héldi fram. S hefði þó allt að einu ekki krafist mats um þá vinnu. Vegna þessa og þar sem matsgerðin tæki ekki til kostnaðar af heildarumsjón T með verkinu eða af liðveislu hans við aðra iðnaðarmenn og álag á matsfjárhæð væri vanáætlað að mati sérfróðra meðdómenda, yrði ekki talið að S hefði sannað að endurgjald T væri svo ósanngjarnt að því yrði hrundið. Var S því gert að greiða kröfu T og gagnkröfu S hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. mars 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 3.377.484 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. maí 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms var bú Samnor ehf., sem var stefndi og gagnstefnandi fyrir héraðsdómi, tekið til gjaldþrotaskipta og hefur þrotabú félagsins tekið við aðild að málinu fyrir Hæstarétti. Hér á eftir verður rætt jöfnum höndum um félagið og þrotabú þess sem áfrýjanda.

I.

Samkvæmt gögnum málsins keypti áfrýjandi með samningi 30. september 1997 allan eignarhluta Landsbanka Íslands í fasteigninni Hafnarstræti 100 á Akureyri. Sagði í samningnum að eignarhlutinn væri 88,35% af eigninni allri, en honum var þar lýst nánar meðal annars á þann hátt að um væri að ræða ófullbúna byggingu á eignarlóð og væri ráðgert að í henni yrðu innréttaðar tólf íbúðir. Liggur fyrir í málinu að veitingahús hafi áður verið rekið í húsinu, sem hafi síðan skemmst mikið í eldsvoða. Á undan áfrýjanda mun annar hafa gert samning um kaup á eignarhlutanum, en þau gengið til baka. Mun sá hafa byrjað framkvæmdir við endurbætur á eignarhlutanum, en þær verið skammt á veg komnar þegar horfið var frá kaupum hans.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi munu áfrýjandi og stefndi hafa munnlega gert samning í ágúst 1997, þar sem stefndi tók að sér að annast alla trésmíði við endurbyggingu eignarhluta áfrýjanda í húsinu að Hafnarstræti 100. Mun stefndi jafnframt hafa tekið að sér að hreinsa húsnæðið og sinna erindrekstri fyrir áfrýjanda á Akureyri, þar sem forráðamaður hans hafi ekki verið búsettur þar. Áfrýjandi mun á hinn bóginn hafa ráðið iðnaðarmenn til að leysa af hendi verk, sem lutu að öðru en trésmíði, og jafnframt lagt til allt efni til verka þeirra og stefnda. Óumdeilt er að aðilarnir sömdu um að áfrýjandi greiddi stefnda fyrir verk hans samkvæmt reikningum, sem gerðir yrðu á grundvelli tímavinnu.

Í málinu liggur fyrir að stefndi hófst handa við verkið í ágúst 1997. Á því ári gerði hann áfrýjanda reikninga vegna verksins að fjárhæð samtals 5.268.461 króna, sem greiddir voru án athugasemda. Í janúar 1998 gerði stefndi reikning fyrir 1.912.320 krónum, sem áfrýjandi greiddi 1.536.000 krónur inn á. Mismunurinn, 376.320 krónur, var sama fjárhæð og virðisaukaskattur samkvæmt reikningnum. Á tímabilinu frá febrúar til júlí beindi stefndi fimm reikningum til áfrýjanda fyrir samtals 11.773.023 krónum, sem voru greiddir með óverulegum töfum. Stefndi mun hafa lokið verkinu fyrir sitt leyti í júlí 1998, en lokareikning gerði hann ekki fyrr en í desember á því ári. Fjárhæð þess reiknings var 3.748.246 krónur. Áfrýjandi innti af hendi þrjár greiðslur inn á þann reikning á tímabilinu frá febrúar til maí 1999, alls 1.800.000 krónur. Áfrýjandi hefur á hinn bóginn ekki greitt eftirstöðvar þess reiknings, 1.948.246 krónur, auk þess sem ógreiddar eru áðurnefndar 376.320 krónur af reikningi frá janúar 1998. Eru þetta samtals 2.324.566 krónur.

Áfrýjandi kveðst á miðju ári 1999 hafa farið að gruna að reikningar stefnda væru of háir. Hann hafi því leitað til nafngreinds byggingartæknifræðings um útreikning á kostnaði af verki stefnda. Sá útreikningur liggur fyrir í málinu og er hann dagsettur 27. júlí 1999. Þar er verkið greint í 21 lið og eru áætlaðar magntölur vegna hvers þeirra, einingarverð síðan tilgreind og komist þannig að þeirri niðurstöðu að heildarverð fyrir trésmíði við húsið að Hafnarstræti 100 hefði átt að nema 13.100.000 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti miðað við verðlag í júní 1999. Að fengnum þessum útreikningi ritaði áfrýjandi bréf til stefnda 31. ágúst 1999, þar sem sá fyrrnefndi krafðist endurgreiðslu á því, sem hann hafði þegar greitt samkvæmt reikningum stefnda umfram 13.100.000 krónur. Þessu hafnaði stefndi með bréfi 26. október 1999 að undangengnum fundi aðilanna og krafðist greiðslu á fyrrgreindum eftirstöðvum reikninga sinna.

Með beiðni 25. janúar 2000 fór áfrýjandi þess á leit við Héraðsdóm Norðurlands eystra að dómkvaddur yrði maður til að meta „hvert var eðlilegt endurgjald (eðlilegur kostnaður) til Trétaks ehf. fyrir verk það ..., sem unnið var af starfsmönnum þess félags fyrir Samnor ehf. við fasteignina að Hafnarstræti 100, Akureyri“. Í matsbeiðninni var nánar lýst því verki, sem áfrýjandi taldi stefnda hafa sinnt og hann leitaði mats á. Matsmaður var dómkvaddur 11. febrúar 2000. Í matsgerð hans 26. mars 2000 greinir meðal annars að á matsfundi 2. sama mánaðar hafi stefndi talið fjölmörg atriði vanta inni í lýsingu í matsbeiðni á þeim verkþáttum, sem hann hafi unnið að. Hafi stefndi lagt þar fram lista um 89 verkþætti, sem hann taldi vanta, auk þess sem bent var í sex liðum á að engar sérteikningar hafi verið af húsinu, hann hafi haft með hendi verkstjórn, umsjón með verkinu, efnisútvegun, aðdrætti og aðstoð við aðra iðnaðarmenn og hafi hvorki verið aðstaða á lóð við húsið né bílastæði þar. Í framhaldi af matsfundinum hafi áfrýjandi mótmælt því, sem komið hafi fram í listanum. Segir síðan í matsgerðinni að matsmaðurinn hafi farið yfir þennan lista og ákveðið að 31 nánar tilgreindur liður af honum vegna vantalinna verkþátta yrði tekinn inn í matið, en að öðru leyti lýsti hann þeirri skoðun að „aðra liði í skránni getur matsmaður ekki tekið með í matinu þar sem ekki liggur fyrir hvort þeir hafi verið framkvæmdir af Trétaki ehf. eða hvert umfang þeirra hafi verið.“ Samkvæmt matsgerðinni magnreiknaði matsmaðurinn alla verkþætti, sem nánar var greint frá í fylgiskjali með henni, og áætlaði hæfilegt gjald fyrir vinnulið í hverju tilviki, en einingarverð, sem lögð væru til grundvallar, tækju mið af vinnu við nýbyggingar og reiknað væri með „frekar góðum aðstæðum.“ Hér hefði verið unnið við gamalt hús, þrengsli hafi verið mikil og erfitt um alla aðdrætti og að losna við rusl og afganga. Því væri rétt að leggja um það bil 10% við útreiknað verð vegna þessara aðstæðna. Á þessum grunni komst matsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að hæfilegt gjald fyrir vinnulaun við þá verkþætti, sem taldir voru upp í fylgiskjali með matsgerðinni, væri 17.000.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi höfðaði málið með stefnu 24. janúar 2000 til heimtu fyrrnefndra 2.324.566 króna, sem eftir stóðu af reikningum hans til áfrýjanda vegna framkvæmda við húsið að Hafnarstæti 100. Var málið þingfest 24. febrúar 2000. Áfrýjandi höfðaði gagnsök í málinu 4. maí sama árs og krafðist þar greiðslu á 3.377.484 krónum, eða sem nam mismun á samanlögðum greiðslum hans til stefnda samkvæmt áðursögðu, 20.377.484 krónum, og niðurstöðu matsmanns um hæfilegt gjald fyrir verk stefnda.

II.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi bar framkvæmdastjóri áfrýjanda við aðalmeðferð málsins í héraði að hann drægi ekki í efa að stefndi hefði meðal annars leyst af hendi vinnu við alla verkliðina, sem hann gerði grein fyrir í áðurnefndum listum, sem lagðir voru fram á matsfundi, en ekki aðeins við þá, sem matsmaður tók tillit til í matsgerð sinni. Eftir þessu er ljóst að ekki komu til mats fjölmargir verkþættir, sem óumdeilt er að stefndi sinnti í framkvæmdum við húsið að Hafnarstræti 100. Jafnframt verður að líta til þess að í skýrslu, sem matsmaður gaf fyrir héraðsdómi, kom meðal annars fram að í einingarverðum, sem hann reisti niðurstöðu matsgerðar á, hafi verið reiknað með kostnaði af verkstjórn við þá verkþætti, sem metnir voru, en ekki af þeirri heildarumsjón með verkinu, sem stefndi hafði með höndum. Þá kom einnig fram að í matinu væri ekki reiknað með því að stefndi hafi í einhverjum mæli orðið að liðsinna iðnaðarmönnum, sem unnu að öðru en trésmíði.

Í yfirliti, sem stefndi lagði fram í héraði, telur hann að endurgjald fyrir vinnu að þeim 58 verkþáttum, sem ekki voru teknir til mats samkvæmt áðursögðu, hafi numið alls 2.037.443 krónum. Að auki hafi hann leyst af hendi 16 verkþætti til viðbótar fyrir samtals 379.103 krónur. Fyrir Hæstarétti heldur áfrýjandi fram að þessir verkþættir séu í meginatriðum innifaldir í því, sem metið var, en eftir geti þó staðið einstaka liðir, sem megi telja 506.000 krónur hæfilegt endurgjald fyrir, svo sem nánar er gerð grein fyrir í skriflegri samantekt hans.

Samkvæmt meginreglu 5. gr. áðurgildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup ber áfrýjanda að greiða fyrir verk stefnda það verð, sem stefndi krefst, enda sanni áfrýjandi ekki að það sé ósanngjarnt. Í matsgerð var sem áður segir talið að hæfilegt gjald fyrir vinnu við þá verkþætti, sem hún tók til, væri 17.000.000 krónur. Áfrýjandi hefur eins og fyrr greinir viðurkennt að stefndi hafi þessu til viðbótar leyst af hendi vinnu við alla þá verkþætti, sem hann heldur fram. Áfrýjandi hefur þó allt að einu ekki krafist matsgerðar um þá vinnu. Vegna þeirrar sönnunarbyrði, sem áfrýjandi ber í málinu, verður að leggja til grundvallar að það endurgjald sé hæfilegt fyrir þessa verkþætti, sem stefndi hefur samkvæmt áðurgreindu haldið fram. Auk þessa tekur matsgerð sem fyrr segir ekki til kostnaðar af heildarumsjón stefnda með verkinu eða af liðveislu hans við aðra iðnaðarmenn en trésmiði. Þá verður og að gefa því gætur að héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, komst að þeirri niðurstöðu að það 10% álag, sem matsmaður bætti við matsfjárhæð vegna aðstæðna á verkstað, væri vanætlað. Þegar alls þessa er gætt er ekki unnt að líta svo á að áfrýjandi hafi sannað að það endurgjald, samtals 22.702.050 krónur, sem stefndi áskildi sér samkvæmt reikningum sínum fyrir vinnu við hús áfrýjanda, sé svo ósanngjarnt að því verði hrundið.

Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda eftirstöðvar kröfu samkvæmt reikningum hans á hendur áfrýjanda, alls 2.324.566 krónur, með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir. Með því er um leið hafnað að stefnda beri að endurgreiða áfrýjanda hluta þess fjár, sem áfrýjandi greiddi stefnda samkvæmt reikningum hans. Er þá ekki úr því sem komið er ástæða til að vísa sérstaklega frá dómi kröfu áfrýjanda um þetta efni, þótt gagnsök hans fyrir héraðsdómi til heimtu þeirrar kröfu hafi verið höfðuð að liðnum fresti til þess samkvæmt 2. mgr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, þrotabú Samnor ehf., greiði stefnda, Trétaki ehf., 2.324.566 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 4.124.566 krónum frá 1. febrúar 1999 til 2. sama mánaðar, af 3.324.566 krónum frá þeim degi til 4. mars sama árs, af 2.824.566 krónum frá þeim degi til 5. maí sama árs og af 2.324.566 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.