465/2013

B var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa vantalið alls 20.487.295 krónur í fjármagnstekjur á skattframtölum sínum fyrir gjaldárin 2007, 2008 og 2009. Með dómi Hæstaréttar var hafnað kröfu B um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi vegna stjórnsýslulegra annmarka á ákvörðun skattrannsóknarstjóra. Meðal annars var vísað til þess að ákvörðun ákæranda um ákæru væri hluti af valdheimildum hans sem honum væru fengnar að lögum. Reyndist mat hans rangt og í ljós kæmi að á skorti að rennt væri nægjanlegum stoðum undir sakargiftir bæri ákæruvaldið halla af því með því að ákærði yrði sýknaður af þeim. Þá var ekki fallist á að vísa bæri málinu frá héraðsdómi með vísan til 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008, 70. gr. stjórnarskrárinnar, 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða 4. gr. 7. samningsviðauka sama sáttmála. Var það virt B til stórfellds hirðuleysis í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt að haga framtalsskilum sínum eins og hann gerði. Með vísan til 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var B fundinn sekur um brot gegn 1. mgr. sömu lagagreinar og var honum gert að sæta fangelsi í átta mánuði en refsingin skilorðsbundin til tveggja ára. Þá var B gert að greiða 35.850.000 krónur í sekt til ríkissjóðs.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf hæstaréttardómari, I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. júlí 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara sýknu en að því frágengnu að refsing verði milduð.

I

Eins og nánar greinir í úrskurði héraðsdóms 23. apríl 2013 þar sem frávísunarkröfu ákærða var hafnað, reisir ákærði kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi einkum á því í fyrsta lagi, að skattyfirvöld hafi hvorki sinnt rannsóknarskyldu sinni né gætt að andmælarétti hans, með því að honum hafi ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um fyrirhugaða ákvörðun um refsimeðferð áður en skattrannsóknarstjóri ríkisins tók ákvörðun um hana, sbr. 2. mgr. 35. gr. reglugerðar nr. 373/2001 um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna.

Ágreiningslaust er að með bréfi 6. október 2010 tilkynnti skattrannsóknarstjóri ákærða um lok rannsóknar málsins og um fyrirhugaða töku ákvörðunar um refsimeðferð. Í bréfinu segir að þar sem ákærði kunni að hafa skapað sér refsiábyrgð gæfist honum kostur á að tjá sig um ,,fyrirhugaða refsimeðferð, sbr. 2. mgr. 35. gr. reglugerðar nr. 373/2001“. Var ákærða veittur 30 daga frestur til þess að tjá sig um ákvörðunina, en að þeim tíma liðnum myndi ,,skattrannsóknarstjóri ríkisins taka ákvörðun um refsimeðferð á grundvelli fyrirliggjandi gagna“. Fresturinn var síðan framlengdur að ósk ákærða til 19. nóvember sama ár. Í tölvuskeyti skattrannsóknarstjóra til ákærða 11. sama mánaðar var fallist á að ákvörðun um refsimeðferð í máli ákærða yrði ekki tekin fyrr en boðunarbréf ríkisskattstjóra lægi fyrir ,,varðandi endurákvörðunarþátt málsins.“

Hinn 2. maí 2011 sendi ríkisskattstjóri ákærða boðunarbréf á grundvelli skýrslu skattrannsóknarstjóra þar sem meðal annars var boðuð endurákvörðun skatta gjaldárin 2007, 2008 og 2009 vegna ætlaðra vanframtalinna tekna ákærða í tengslum við starfslok hans hjá Glitni banka hf., samtals 548.689.716 krónur. Eftir andmæli sem ákærði sendi ríkisskattstjóra 27. júní 2011 endurboðaði ríkisskattstjóri ákærða skatta vegna sama máls 16. janúar 2012, þar sem sú breyting var gerð að fallið var frá boðaðri breytingu vegna ætlaðra vanframtalinna tekna í tengslum við starfslok ákærða. Skattrannsóknarstjóri tilkynnti síðan ákærða 1. mars 2012 að hann hefði þann dag með bréfi til sérstaks saksóknara vísað máli hans til rannsóknar lögreglu, þar á meðal þeim hluta málsins er varðaði þá fjárhæð sem ríkisskattstjóri hafði fallið frá vegna starfstengdra greiðslna. Ákærði sendi skattrannsóknarstjóra bréf degi síðar, þar sem hann taldi sig enn hafa frest til að tjá sig um fyrirhugaða refsimeðferð. Í tölvuskeyti skattrannsóknarstjóra til ákærða 5. mars sama ár var vísað til þess að ákveðið hefði verið að bíða með að taka ákvörðun um refsimeðferð í málinu þar til boðunarbréf ríkisskattstjóra lægi fyrir varðandi endurákvörðunarþátt málsins. Frestur til að tjá sig um refsimeðferðina hefði því verið liðinn þegar ákvörðun um refsimeðferð var tekin.

Af framangreindu verður ráðið að ákærða var tilkynnt með bréfi 6. október 2010 um fyrirhugaða ákvörðun um refsimeðferð og honum gefinn kostur á að tjá sig um þá ákvörðun. Frestur til andmæla við þá fyrirhuguðu ákvörðun var ítrekað framlengdur að ósk ákærða og síðast til þess tíma er boðunarbréf ríkisskattstjóra lægi fyrir um endurákvörðunarþátt málsins, en ákvörðunin var ekki tekin fyrr en nokkru eftir að það bréf lá fyrir.

Eins og að framan greinir vísaði skattrannsóknarstjóri máli ákærða til sérstaks saksóknara sem í kjölfar eigin rannsóknar lögum samkvæmt höfðaði mál þetta í samræmi við 145. gr. laga nr. 88/2008. Við rannsókn sérstaks saksóknara var felldur niður sá þáttur kæru skattrannsóknarstjóra sem laut að ætluðum vanframtöldum tekjum ákærða í tengslum við starfslok hans hjá Glitni banka hf. og var ákærða kynnt sú ákvörðun 26. september 2012. Samkvæmt 53. gr. laga nr. 88/2008 er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að henni lokinni að ákveða hvort sækja skuli mann til saka samkvæmt 152. gr. laganna. Ákærandi hefur metið rannsókn málsins fullnægjandi og á grundvelli hennar gefið út ákæru. Sú ákvörðun hans er hluti af valdheimildum sem honum eru fengnar að lögum en reynist mat hans rangt og í ljós kemur að á skorti að rennt sé nægjanlegum stoðum undir sakargiftir ber ákæruvaldið halla af því með því að ákærði verði sýknaður af þeim.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á með ákærða að vísa beri málinu frá héraðsdómi á þeim grunni að stjórnsýslulegir annmarkar hafi verið á þeirri ákvörðun skattrannsóknarstjóra að vísa máli ákærða til embættis sérstaks saksóknara.

Í annan stað byggist frávísunarkrafa ákærða á því að vísa eigi málinu frá héraðsdómi á grundvelli 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem segir að enginn skuli sæta lögsókn eða refsingu að nýju fyrir sama brot. Þá vísar ákærði í þessu sambandi til 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008, 70. gr. stjórnarskrár og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Með vísan til dómafordæma Hæstaréttar 22. september 2010 í máli nr. 371/2010 og 23. janúar 2014 í máli nr. 323/2013 verður að hafna kröfu ákærða um frávísun málsins á þessum grundvelli.

Samkvæmt framansögðu en að öðru leyti með vísan til úrskurðar héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um höfnun frávísunarkröfu ákærða.

II

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi vantaldi ákærði fjármagnstekjur sínar á þriggja ára tímabili. Verður að virða ákærða til stórfellds hirðuleysis í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 að haga framtalsskilum sínum eins og hann gerði, en honum sem fyrrum forstjóra í stórum banka hefði öðrum fremur átt að vera ljóst hvernig það bæri að gera í samræmi við lög. Þá hefur Hæstiréttur ítrekað litið svo á að þegar um svo háar fjárhæðir er að tefla sem í tilviki ákærða sé um meiri háttar brot að ræða í skilningi 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og verður brot hans því einnig heimfært undir 1. mgr. sömu lagagreinar.

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða staðfest. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í átta mánuði sem bundin verður skilorði á þann hátt sem í dómsorði greinir. Þá verður með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest niðurstaða hans um fjárhæð sektar en að viðlagðri vararefsingu sem í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, B-kk-nf Á-kk-nf, sæti fangelsi í átta mánuði en fresta skal fullnustu fangelsisrefsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 35.850.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í eitt ár.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.068.960 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.000.000 krónur.