178/2012

A krafði Í um miskabætur vegna þess að hún hefði verið vistuð á geðdeild Landspítala gegn vilja sínum eftir að nauðungarvistun hennar á deildinni lauk. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að hvorki hefði verið gætt að þeirri skyldu að skrá í sjúkraskrá A hvenær nauðungarvistun hennar lauk né að afla skriflegs samþykkis hennar fyrir áframhaldandi meðferð í samræmi við meginreglu 3. mgr. 7. gr. laga um réttindi sjúklinga. Hins vegar féllst Hæstiréttur á það með héraðsdómi að Í hefði nægilega sannað með framburði vitna og skriflegum gögnum sem lögð voru fram í málinu, að áframhaldandi vistun A á geðdeildinni hefði verið með samþykki hennar. Var Í því sýknað af kröfu A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. mars 2012. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 15. febrúar 2009 til 2. júní 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstaréttin látinn niður falla.

Áfrýjandi krefst í málinu miskabóta vegna þess að hún hafi verið vistuð á geðdeild Landspítala gegn vilja sínum eftir að nauðungarvistun hennar, sem samþykkt var af dóms- og kirkjumálaráðuneyti 25. janúar 2009, lauk 15. febrúar sama ár. Miðar hún kröfu sína við að hún hafi án heimildar verið vistuð á geðdeildinni gegn vilja sínum frá síðastnefndum degi til 11. mars 2009. Vistunin hafi verið skerðing á þeim réttindum hennar til frelsis, sem varin séu af 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Samkvæmt læknisvottorði 12. maí 2009 voru ástæður nauðungarvistunar áfrýjanda á geðdeild Landspítala ,,töluverð geðrofseinkenni“ hennar. Í vottorðinu er meðal annars gerð grein fyrir ýmiss konar vanlíðan áfrýjanda, sem tengdist íbúð í fjöleignarhúsi sem hún bjó í á vegum Félagsþjónustunnar í Reykjavík. Í gögnum málsins kemur einnig fram að hún hafi verið nokkrum íbúum fjöleignarhússins til mikils ama.

Að lokinni nauðungarvistun áfrýjanda var ekki heimilt að vista hana lengur á geðdeild Landspítala, nema með samþykki hennar. Hún andmælir því að slíkt samþykki hafi verið veitt eða starfsfólk deildarinnar hafi af öðrum ástæðum mátt gera ráð fyrir því að hún samþykkti að dvelja þar lengur til læknismeðferðar, enda taldi hún sig ekki þurfa á slíkri meðferð að halda. Hefur stefndi sönnunarbyrði fyrir því að áfrýjandi hafi veitt samþykki sitt til áframhaldandi meðferðar og dvalar á deildinni. Áfrýjandi telur að gildandi reglur standi til þess að slík sönnun eigi sér stað með formlegum hætti, enda hafi engin ástæða verið til annars en að fylgja fyrirmælum laga þar að lútandi. Stefndi telur að almennar reglur gildi um slíka sönnun.

Í 2. gr. reglugerðar nr. 227/1991, eins og henni var breytt með reglugerð nr. 545/1995, er mælt fyrir um að geta skuli í sjúkraskrá þess sem dvelst á sjúkrastofnun gegn vilja sínum hvenær nauðungarvistun lýkur, annað hvort með útskrift sjúklings eða með samþykki hans fyrir áframhaldandi meðferð. Fallist er á með áfrýjanda að þessarar skyldu hafi ekki verið gætt af hálfu geðdeildar Landspítala er nauðungarvistun áfrýjanda lauk 15. febrúar 2009. Þá var þess heldur ekki gætt að afla skriflegs samþykkis áfrýjanda fyrir áframhaldandi meðferð, sbr. meginreglu 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Við mat á því hvort sannað sé að stefnda hafi veitt samþykki sitt gilda ákvæði 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður fallist á með héraðsdómi að stefndi hafi nægilega sannað með framburði vitna og skriflegum gögnum sem lögð hafa verið fram, að áframhaldandi vistun áfrýjanda á geðdeildinni hafi verið með samþykki hennar. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.