219/2004

J, sem starfaði sem yfirvélstjóri á fiskiskipi Þ hf., gerði samkomulag við Þ hf. um að hann færi í launalaust leyfi á tímabilinu frá 12. maí til 5. ágúst 2003. Nýr skipstjóri mun síðan hafa tekið við skipinu í byrjun sumars 2003 og óskað eftir að skipt yrði um yfirvélstjóra. Var J sagt upp störfum 13. júní sama árs. Þann 20. sama mánaðar lýsti J því yfir að fyrrgreint samkomulag væri fallið niður jafnframt því sem hann bauð fram starfskrafta sína. Hinn 8. ágúst 2003 var nýr yfirvélstjóri lögskráður á skipið í stað J. Í máli sem J höfðaði á hendur Þ hf. var deilt um hvort hann ætti rétt á bótum samkvæmt 25. gr. sjómannalaga þar sem ráðningarsamningi hans hafi verið rift við ráðningu nýs yfirvélstjóra á skipið í sinn stað 8. ágúst 2003. Í málinu var óumdeilt að J naut þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga. Talið var að samkomulag aðila um launalaust leyfi J hafi ekki girt fyrir rétt Þ hf. til að segja J upp störfum meðan á leyfinu stóð. Aftur á móti hafi J í verið vikið úr skiprúmi 8. ágúst 2003 með þeim hætti að nýr yfirvélstjóri var ráðinn í hans stað áður en uppsagnarfrestur hans var á enda runninn. Ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna girti hins vegar fyrir bætur til J sem vikið var úr skiprúmi eftir uppsögn. Var kröfu hans um bætur vegna ólögmætrar brottvikningar úr skiprúmi því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2004. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.176.123 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. ágúst 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi starfaði áfrýjandi sem yfirvélstjóri á fiskiskipi stefnda Albatros GK 60. Hinn 26. febrúar 2003 gerðu málsaðilar með sér samkomulag um að áfrýjandi færi í launalaust leyfi frá 12. maí til 5. ágúst þess árs, en vegna skorts á aflaheimildum var ákveðið að skipið yrði ekki gert út umrætt tímabil. Nýr skipstjóri mun síðan hafa tekið við skipinu í byrjun sumars 2003 og óskað eftir að skipt yrði um yfirvélstjóra. Stefndi sagði áfrýjanda upp störfum með bréfi 11. júní 2003 sem barst áfrýjanda tveimur dögum síðar. Með bréfi 20. sama mánaðar lýsti áfrýjandi yfir að samkomulagið um launalaust leyfi væri fallið niður jafnframt því sem hann bauð fram starfskrafta sína. Hinn 8. ágúst 2003 var nýr yfirvélstjóri lögskráður á skipið í stað áfrýjanda.

Ágreiningur málsaðila snýst um hvort áfrýjanda beri bætur samkvæmt ákvæðum 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Vill áfrýjandi miða við að ráðningarsamningi hans hafi verið rift við ráðningu nýs yfirvélstjóra á skipið í sinn stað 8. ágúst 2003. Á hinn bóginn heldur stefndi fram að ráðning nýs yfirvélstjóra í stað áfrýjanda hafi ekki haft nein áhrif á uppsögnina 13. júní 2003 og áfrýjanda beri einungis tiltekin laun í uppsagnarfresti miðað við tímabilið 13. júní til 13. september 2003. Fallist dómurinn á að áfrýjanda beri bætur samkvæmt 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga er deilt um útreikning bóta samkvæmt ákvæðinu.

Í 27. gr. sjómannalaga er kveðið á um laun skipverja í uppsagnarfresti, sé honum sagt upp störfum. Í 23. gr. og 24. gr. laganna eru sérstakar heimildir til handa skipstjóra að víkja skipverja úr skiprúmi meðal annars vegna veikinda eða slyss, eða ef hann hefur gerst brotlegur við tilgreindar skyldur sínar samkvæmt sjómannalögum. Fyrra ákvæðið mælir fyrir um rétt skipverja til launa samkvæmt ákvæðum 36. gr. laganna um laun vegna sjúkdóms eða meiðsla, en samkvæmt hinu síðara á hann ekki rétt á kaupi lengur en hann gegndi starfi sínu. Ákvæði 1. og 2. mgr. 25. gr. sjómannalaga hafa að geyma bótareglu vegna brottvikningar skipverja úr skiprúmi án heimildar samkvæmt 23. gr. eða 24. gr. laganna. Í 3. mgr. greinarinnar segir þó að ákvæði 1. og 2. mgr. eigi ekki við ef skipverji víkur úr skiprúmi eftir uppsögn á þeim stað sem fyrir fram hafði verið samið um eða sem leiðir af reglum 10. gr. samkvæmt ákvörðun skipstjóra áður en uppsagnarfrestur er úti þannig að skipverji haldi kaupi og öðrum fríðindum þar til fresturinn er á enda runninn. Hefur stefndi meðal annars reist málatilbúnað sinn á því að atvik hafi verið með þeim hætti að falli undir ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna.

Fallist er á með héraðsdómi að samkomulag málsaðila 26. febrúar 2003 um launalaust leyfi áfrýjanda hafi ekki girt fyrir rétt stefnda til að segja áfrýjanda upp störfum meðan á leyfinu stóð. Þá er óumdeilt að áfrýjandi naut þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga. Hinn 8. ágúst 2003 var áfrýjanda vikið úr skiprúmi með þeim hætti að nýr yfirvélstjóri var ráðinn í hans stað áður en uppsagnarfrestur hans var á enda runninn. Hins vegar er til þess að líta að framangreind ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna girða fyrir bætur í tilviki áfrýjanda sem vikið var úr skiprúmi eftir uppsögn en hélt jafnframt tilgreindum launum og fríðindum út uppsagnarfrestinn. Verður því ekki fallist á kröfu áfrýjanda um bætur vegna ólögmætrar brottvikningar úr skiprúmi.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er málatilbúnaður áfrýjanda eingöngu reistur á því að stefndi hafi rift ráðningarsamningi aðila og þess vegna beri áfrýjanda bætur samkvæmt 25. gr. sjómannalaga. Hafa varnir stefnda að sama skapi lotið að því atriði. Eins og málflutningi hefur að þessu leyti verið háttað þarf ekki að fjalla um uppgjör stefnda á launum áfrýjanda í uppsagnarfresti hans. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 verður hvor aðili látinn beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.