177/2005

EG var vikið úr skiprúmi á fiskiskipi í eigu E hf. Ástæða brottvikningarinnar var sú að EG hafði valdið öðrum skipverja meiðslum með líkamsárás en hann var sakfelldur fyrir árásina með dómi Héraðsdóms Austurlands 26. ágúst 2002. EG krafði E hf. um bætur fyrir ólögmæta brottvikningu. Talið var að háttsemi EG hafi fallið undir 5. tölul. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem veitir skipstjóra heimild til að víkja skipverja úr skiprúmi við tilteknar aðstæður. E hf. var því sýknað af kröfu EG.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. apríl 2005. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 1.166.385 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. október 2001 til greiðsludags. Til vara krefst hann greiðslu á 694.041 krónu með dráttarvöxtum eins og í aðalkröfu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður látinn niður falla.

Áfrýjandi var skipverji á fiskiskipi stefnda, Jóni Kjartanssyni SU 111 þegar honum var vikið úr skiprúmi 16. október 2001. Lá skipið þá við bryggju í Færeyjum. Ástæða brottvikningarinnar var sú að áfrýjandi hafði kvöldið áður með líkamsárás valdið öðrum skipverja á sama skipi meiðslum. Var áfrýjandi ákærður fyrir árásina og sakfelldur með dómi Héraðsdóms Austurlands 26. ágúst 2002. Refsing var hins vegar felld niður með heimild í 3. mgr. 218. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með vísan til þess að áfrýjandi hlaut sjálfur alvarlega áverka í átökunum við manninn, sem hann réðst á. Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Í 23. og 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 eru ákvæði um heimildir skipstjóra til að víkja skipverja úr skiprúmi. Samkvæmt 5. tölulið 1. mgr. 24. gr. er þessi heimild fyrir hendi ef skipverji verður sekur um þjófnað eða annan meiri háttar glæp. Ákvæðið verður að skýra með hliðsjón af þeim tilgangi, sem að baki því býr, og miðar einkum að því að tryggja að ófriður í áhöfn skips ógni ekki öryggi þess. Verður þá að líta til þess hvers eðlis og hversu alvarlegt brot er hverju sinni. Atvikið, sem leiddi til brottvikningar áfrýjanda, var ekki stimpingar sem báðum yrði kennt um, heldur gerðist áfrýjandi sekur um tilefnislausa og grófa líkamsárás á skipsfélaga sinn og olli honum meiðslum. Fellur háttsemi áfrýjanda undir þá aðstöðu, sem heimilar skipstjóra að víkja skipverja úr skiprúmi samkvæmt 5. tölulið 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga, auk þess sem forsendur voru brostnar fyrir ráðningu áfrýjanda vegna þessarar hegðunar hans. Þarf þá ekki jafnframt að taka afstöðu til þess hvort ákvæði 3. töluliðar 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga hafi einnig veitt skipstjóra þessa heimild. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, E-kk-nf D-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnda, Eskju hf., samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.