92/2001

Í málinu var deilt um túlkun á ábyrgðaryfirlýsingu í skuldabréfi, upphaflega að fjárhæð 7.500.000 kr., sem kvað á um „sjálfskuldarábyrgð „pro rata““. Á skuldabréfið voru rituð nöfn tveggja ábyrgðarmanna, þ.e. annars vegar H, sem „ábyrgist kr. 3.000.000“, og hins vegar S, sem „ábyrgist kr. 4.500.000“. S hélt því fram að skýra bæri ákvæðið á þann veg að hann hefði tekið á sig sjálfskuldarábyrgð með hlutfallslegri ábyrgð, en þó að hámarki 4.500.000 kr. Eigandi skuldabréfsins taldi aftur á móti að S hefði tekið á sig hlutfallslega ábyrgð skuldarinnar án nokkurs hámarks og tæki ábyrgðin því til framangreindrar fjár­hæðar ásamt vísitölu, vöxtum og kostnaði. Í dómi Hæstaréttar segir að á þeim tíma, sem lánið hafi verið tekið, hafi S setið í stjórn N hf., sem hafi verið aðalskuldari skuldabréfs­ins. Hafi honum mátt vera ljóst að ábyrgð beggja ábyrgðarmannanna næði ekki aðeins til höfuðstóls skuldarinnar heldur einnig vísitölu, vaxta og kostnaðar, því ella hefði sá hluti skuldarinnar verið með öllu ótryggður. Þegar litið sé til þess hvernig ákvæði skuldabréfs­ins hljóði og framangreinds þyki ljóst að S hafi tekið á sig skipta hlutfallslega ábyrgð á greiðslu allrar skuldarinnar eins og hún hafi verið á hverjum tíma.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. mars 2001. Hann krefst sýknu af öllum kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með skuldabréfi útgefnu 4. nóvember 1995 tókst Norræna skólasetrið hf., Hvalfjarðarströnd, á hendur að greiða stefnda skuld að fjárhæð 7.500.000 krónur. Lánstími skuldarinnar, sem var verðtryggð með tilgreindri lánskjaravísitölu, var tíu ár og skyldi greiða afborganir einu sinni á ári og vexti eins og þeir yrðu ákveðnir af sparisjóðnum á hverjum tíma eftir nánar tilgreindum ákvæðum í bréfinu. Segir í skuldabréfinu að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu höfuðstóls, vísitöluálags, vaxta, dráttarvaxta og alls kostnaðar, sem af vanskilum kunni að leiða og skuldara beri að greiða að skaðlausu, takist eftirgreindir á hendur sjálfskuldarábyrgð „pro rata“ á láninu. Í tveimur reitum fyrir ábyrgðarmenn fyrir neðan þennan texta skuldabréfsins eru síðan handrituð nöfn Hvalfjarðarstrandarhrepps, sem „ábyrgist kr. 3.000.000.-“ og áfrýjanda, sem „ábyrgist kr. 4.500.000-.“ Lánið fór í vanskil strax á fyrsta gjalddaga. Greiðsluskilmálum skuldabréfsins var breytt 6. nóvember 1996 með þeim hætti að lánið, sem þá var að höfuðstól 7.654.374 krónur, skyldi bundið tilteknu stigi neysluverðsvísitölu, vaxtaákvæði þess var breytt og það skyldi greitt með tíu afborgunum á jafn mörgum árum. Að öðru leyti héldust ákvæði skuldabréfsins óbreytt. Þegar skilmálabreytingin var gerð höfðu vextir verið greiddir af láninu en engar afborganir. Undir hana rituðu áfrýjandi og fulltrúi Hvalfjarðarstrandarhrepps. Eftir að bréfið fór í vanskil á ný var áfrýjandi ítrekað krafinn um greiðslu skuldarinnar og 20. mars 2000 greiddi hann stefnda 4.500.000 krónur. Telur hann sig hafa greitt þann hluta skuldarinnar, sem hann stóð í ábyrgð fyrir, að fullu og verði hann því ekki krafinn um frekari greiðslu. Í máli þessu krefur stefndi áfrýjanda um 60% eftirstöðva skuldabréfsins, eins og þær voru uppreiknaðar 18. nóvember 1998, að teknu tilliti til innborgunar hans. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

II.

Ágreiningur málsaðila snýst um túlkun á ofangreindri ábyrgðaryfirlýsingu áfrýjanda. Byggir áfrýjandi á því að skýra beri hana á þann veg að hann hafi tekið á sig sjálfskuldarábyrgð með hlutfallslegri ábyrgð, en þó að hámarki 4.500.000 krónur. Þannig geti ábyrgð hans aldrei numið hærri fjárhæð og verði stefndi að bera hallann af því hve óskýr yfirlýsingin sé. Stefndi byggir hins vegar á því að áfrýjandi hafi tekið að sér hlutfallslega ábyrgð skuldarinnar án nokkurs hámarks og taki ábyrgðin því til ofangreindrar fjárhæðar auk vísitölu, vaxta og kostnaðar.

Eins og að framan greinir kom fram í skuldabréfinu að sjálfskuldarábyrgðin á láninu væri „pro rata“ og hún tæki til greiðslu höfuðstóls, vísitölu, vaxta, dráttarvaxta og alls kostnaðar, sem af vanskilum kynni að leiða og skuldara bæri að greiða. Þær fjárhæðir, sem Hvalfjarðarstrandarhreppur og áfrýjandi tóku að sér að gangast í ábyrgð fyrir samkvæmt upphaflega skuldabréfinu, námu samanlagt 7.500.000 krónum, sem er sama fjárhæð og upphaflegur höfuðstóll þess var. Nam önnur fjárhæðin 40% höfuðstólsins, eða 3.000.000 krónum, en hin 60% hans, eða 4.500.000 krónum. Ekki er til að dreifa öðrum ábyrgðarmönnum á bréfinu og skuldin er ekki heldur tryggð með veði eða á annan hátt. Á þeim tíma, sem lánið var tekið, sat áfrýjandi í stjórn Norræna skólasetursins hf., aðalskuldara skuldabréfsins. Honum mátti vera ljóst að ábyrgð beggja ábyrgðarmannanna næði ekki aðeins til höfuðstóls skuldarinnar heldur einnig vísitölu, vaxta og kostnaðar, því ella hefði sá hluti skuldarinnar verið með öllu ótryggður. Þegar litið er til þess hvernig ákvæði skuldabréfisins um sjálfskuldarábyrgð hljóða og framangreinds þykir ljóst að áfrýjandi hafi tekið á sig skipta hlutfallslega ábyrgð á greiðslu allrar skuldarinnar eins og hún var á hverjum tíma. Verður því ekki fallist á það með áfrýjanda að hann hafi aðeins skuldbundið sig til að greiða skuldina að hámarki með 4.500.000 krónum. Með vísan til þessa verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda kröfu hans, svo og um vexti, að því gættu þó að um dráttarvexti af kröfu stefnda fer samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2001 til greiðsludags.

Rétt þykir að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi svo sem í dómsorði greinir.

D ó m s o rð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að um dráttarvexti af kröfu stefnda, Sparisjóðs Mýrasýslu, fer samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2001 til greiðsludags.

Áfrýjandi, S-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda í málskostnað samtals 300.000 krónur í héraði og fyrir Hæstarétti.