49/2012

Barnaverndarnefnd A krafðist þess að M og K yrðu svipt forsjá þriggja ára barns síns. Fyrir lá að M hafði um langa hríð neytt ávana- og fíkniefna og hlotið refsidóma fyrir margvísleg brot. Sálfræðingur bar fyrir héraðsdómi að M þarfnaðist virkrar endurhæfingar til þess að geta tekist á við foreldrahlutverkið. Í sálfræðilegri matsgerð um hagi K kom fram að hún byggi við langvarandi vanda, þ. á m. persónuleikaröskun, og væri ekki hæf til að fara með forsjá barna og vætti geðlæknis fyrir héraðsdómi var á sama veg. Talið var að beiting vægari úrræða en forsjársviptingar hefðu ekki dugað til að tryggja velferð barnsins. Var því fullnægt skilyrðum a. og d. liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 til að svipta M og K forsjá barns síns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandinn M skaut málinu til Hæstaréttar 20. janúar 2012 og áfrýjandinn K 30. sama mánaðar. Þau krefjast hvort fyrir sig sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur báðum verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms.

Með hinum áfrýjaða dómi voru áfrýjendur svipt forsjá sonar síns, B, sem fæddur er [...] 2009, og er málavöxtum þar ýtarlega lýst. Drengurinn hefur verið í fóstri frá því í desember 2009, fyrst hjá föðurmóður sinni en síðan hjá óskyldum fósturforeldrum.

Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð allmörg ný gögn, sem varða hagi áfrýjenda eftir uppkvaðningu héraðsdóms. Meðal þeirra eru gögn um að áfrýjandinn M hafi setið í gæsluvarðhaldi frá 25. mars til 13. júní 2012 vegna rannsóknar lögreglu á tíu brotum sem hann hafi verið undir rökstuddum grun um að hafa átt aðild að og fangelsisrefsing lægi við, þar á meðal að hafa ráðist að barnsmóður sinni, áfrýjandanum K, með hamri og veitt henni áverka, hótað starfsfólki stefnda lífláti, auk fjárkúgunar, vörslu fíkniefna, hlutdeildar í vopnuðu ráni, aksturs undir áhrifum fíkniefna, líkamsárása, hótana og þjófnaðar. Einnig, að með dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra [...] 2012 hafi áfrýjandinn M verið sakfelldur fyrir umferðar- og fíkniefnalagabrot og dæmdur í tíu mánaða fangelsi, óskilorðsbundið, og bíði afplánunar refsingarinnar.

Meðal nýrra gagna sem varða hagi áfrýjandans K er sálfræðileg matsgerð 5. maí 2012 vegna máls, sem stefndi höfðaði til sviptingar forsjár barns hennar sem fæddist 12. október 2011, en það var kyrrsett á fæðingardeild tveimur dögum eftir fæðingu og því komið til fósturforeldra. Sú ráðstöfun var staðfest með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 2. desember 2011. Í matsgerðinni kemur fram að áfrýjandinn K hafi komið til viðtals við matsmanninn 4. apríl 2012, sem þá hafi lagt fyrir hana sálfræðileg próf. Segir þar að hún hafi verið með stórt glóðarauga í viðtalinu og lýst því að áfrýjandinn M hefði beitt hana miklu ofbeldi rúmri viku áður og sparkað í hana þannig að hún myndi þurfa sjúkraþjálfun ævilangt. Hún hafi verið búsett hjá m-kk-þgf síðustu mánuði og „verið í daglegri kannabisneyslu með honum frá því tveim vikum eftir að sonur hennar var tekinn af henni.“ Hún hafi losnað við M og eftir það ekki haft löngun í fíkniefni. Hún væri nú komin til foreldra sinna. Matsmaðurinn kvaðst hafa talað við forstöðumann stefnda sem hafi sagt mikinn ágreining milli stefnda og áfrýjandans K „um hvað sé orsök og afleiðing í vanda hennar.“ Í niðurstöðu matsgerðarinnar segir meðal annars: „Forsjárhæfni K hefur verið metin ítrekað áður og vísast í fyrri gögn þar sem fram kemur að slakur vitsmunaþroski, persónuleikaraskanir, lyndisraskanir og neysla geðvirkra efna skerði forsjárhæfni hennar alvarlega. Síðasta ár hefur staða K versnað enn meir, meðal annars hefur hún misst frá sér börnin sín, hún er heimilislaus, hefur verið í ofbeldissambandi og í neyslu. Það er því ljóst að K er ekki hæf til að fara með forsjá barna.“ Ennfremur segir að til þess að hún gæti náð bata væri best að hún fengi nokkurra ára langtímameðferð með áherslu á persónuleikaröskun.

Áfrýjandinn M hefur borið því við að af hálfu stefnda hafi ekki verið gerðar meðferðaráætlanir fyrir hann og hann ekki fengið tækifæri til að annast barn sitt líkt og meðáfrýjandi og því hafi meðalhófsregla 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 verið á honum brotin. Fyrir héraðsdómi hélt hann því ekki fram að hann hefði getað tekið barnið að sér. Fram er komið að hann hafi verið ósamvinnuþýður og ekki viljað skrifa undir samþykki fyrir því að móðir hans fengi að fóstra barnið. Hann hafi jafnframt lýst því yfir að hann vildi taka drenginn að sér gæti móðir drengsins það ekki. Er ekki annað í ljós leitt en að öllum vægari úrræðum hafi verið beitt gagnvart honum, eða þau ekki reynst tæk, og er þessi mótbára hans haldlaus.

Með þessum athugasemdum og vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða hans að umönnun barnsins af hálfu beggja áfrýjenda hafi verið alvarlega ábótavant og vanhæfi þeirra augljóst og barninu mikil hætta búin á heilsu og þroska, sbr. a. og d. lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Önnur vægari úrræði en forsjársvipting, sem tæk væru, hafi verið reynd án viðunandi árangurs. Verður héraðsdómur því staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður, en stefndi hefur ekki krafist málskostnaðar hér fyrir dómi. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, M og K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra fyrir Hæstarétti, 300.000 krónur til hvors.