151/2017

A höfðaði mál á hendur T hf. og V hf. til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta, óskipt úr ábyrgðartryggingu VG ehf. hjá V hf. og úr ábyrgðartryggingu Þ hf. hjá T hf., vegna afleiðinga vinnuslyss sumarið 2012. A var á þeim tíma starfsmaður hjá VG ehf. og var sendur til að vinna verk sem VG ehf. hafði tekið að sér um borð í fiskiskipi í eigu Þ hf. Við verkið þurfti A að nota vinnupall og var fenginn pallur frá Þ hf. sem A setti upp sjálfur. Þegar hann hafði unnið í tiltekinn tíma við verkið þurfti hann að fara niður af pallinum og við það hrundi pallurinn saman og A féll niður og slasaðist. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að Þ hf. bæri bótaábyrgð vegna líkamstjóns þess sem A varð fyrir og var því viðurkennd bótaábyrgð T hf. V hf. var hins vegar sýknaður af kröfu A. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að hvorki VG ehf. né Þ hf. hefðu tilkynnt um slysið til Vinnueftirlitsins á slysdegi eða í framhaldi af því og sá fyrrnefndi fyrst er liðnir voru um sex mánuðir frá því það varð. Engin rannsókn hefði því farið fram á atvikum slyssins á vegum Vinnueftirlitsins og atvik slyssins væru í ýmsum atriðum óljós. Tilkynningarskylda til Vinnueftirlitsins vegna vinnuslysa, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980, hvíli á vinnuveitanda starfsmanns sem slasast og hefði VG ehf. því borið að tilkynna slysið. Miða yrði við að slík rannsókn hefði getað eytt óvissu þeirri sem væri um orsök slyssins og yrði því að snúa sönnunarbyrði um orsök við og fella skaðabótaábyrgð á VG ehf. Var því viðurkennd bótaábyrgð V hf. á líkamstjóni A. Þá kom fram að þar sem orsök slyssins væri óupplýst væru ekki skilyrði til að láta A bera meðábyrgð á tjóni sínu. Af sömu ástæðu yrði ekki staðhæft að slysið yrði rakið til galla eða vanbúnaðar á verkpallinum og yrði því ekki felld skaðabótaábyrgð á Þ hf. vegna slyssins og T hf. því sýknaður af kröfu A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandinn Tryggingamiðstöðin hf. skaut málinu til Hæstaréttar 6. mars 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu áfrýjandans, A-kk-ef Í-kk-ef R-kk-ef, en til vara að hann ,,verði látinn bera tjón sitt sjálfur að verulegu leyti.“ Þá krefst félagið málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi þessa áfrýjanda.

A-kk-nf Í-kk-nf R-kk-nf áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 7. mars 2017. Hann krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til skaðabóta, óskipt úr ábyrgðartryggingu Vélsmiðju Grindavíkur ehf. hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., og úr ábyrgðartryggingu Þorbjarnar hf. hjá áfrýjandanum, Tryggingamiðstöðinni hf., vegna afleiðinga vinnuslyss 6. júní 2012. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnvart áfrýjandanum Tryggingamiðstöðinni hf. krefst áfrýjandinn A-kk-nf staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að bótaréttur áfrýjandans A-kk-ef verði aðeins viðurkenndur að hluta. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi þessa áfrýjanda fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandinn A-kk-nf, sem er vélsmiður að mennt, var starfsmaður Vélsmiðju Grindavíkur ehf. er hann varð fyrir vinnuslysi 6. júní 2012. Félagið hafði tekið frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Aðdragandi vinnuslyssins var sá að A-kk-nf var sendur til að vinna verk sem vinnuveitandi hans hafði tekið að sér um borð í skipinu Hrafni GK 111, sem lá við bryggju í Hafnarfirði. Skipið var í eigu Þorbjarnar hf., sem hefur starfstöð í Grindavík, en það félag hafði tekið frjálsa ábyrgðartryggingu hjá áfrýjandanum Tryggingarmiðstöðinni hf. Verkið sem átti að vinna fólst í því að breyta umbúnaði lyftu sem ætlað var að flytja umbúðir frá millidekki og niður í lest skipsins. Við verkið þurfti áfrýjandinn A-kk-nf að nota vinnupall og var fenginn röraverkpallur frá Þorbirni hf., sem þessi áfrýjandi setti sjálfur upp á trégrindum sem voru á lestargólfinu í skipinu þar sem hann athafnaði sig. Upplýst er að hann hafði oft áður sett upp slíka vinnupalla og taldi það einfalt verk. Þá hefur hann lýst því að hann hafi talið að lega trégrindanna á gólfinu hafi verið traust undirstaða fyrir vinnupallinn. Þegar hann hafði unnið í um það bil tvær klukkustundir við verkið þurfti hann að fara niður af pallinum, en það hafði hann reyndar gert nokkrum sinnum áður á meðan á verkinu stóð. Þegar hann var að fara niður hrundi pallurinn saman og féll áfrýjandinn við það niður á lestargólfið. Hefur hann, að því er kemur fram í áverkavottorði læknis, að líkindum klemmst illa milli vinnupallsins og sperru sem þarna mun hafa verið, en af þessu hlaut hann slæmt brot á hægri fæti við hné. Afleiðingar slyssins fyrir áfrýjandann voru alvarlegar. Samkvæmt álitsgerð læknis var hann algerlega óvinnufær frá slysdegi til 21. maí 2014, eða í tæplega tvö ár og hefur varanlegur miski hans vegna líkamstjónsins verið metinn 35 stig. Ekki liggur fyrir í málinu mat á því hver sé varanleg örorka hans vegna slyssins.

Áfrýjandinn A-kk-nf höfðaði málið gegn áfrýjandanum Tryggingamiðstöðinni hf. og stefnda með heimild í 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og krefst viðurkenningar á rétti til skaðabóta óskipt úr hendi þeirra, auk málskostnaðar.

II

Eins og fram er komið var áfrýjandinn A-kk-nf starfsmaður Vélsmiðju Grindavíkur ehf. er slysið varð og sinnti því starfi sínu við verkefni sem vinnuveitandi hans hafði tekið að sér sem verktaki um borð í Hrafni GK 111. Þótt áfrýjandanum A-kk-þgf væri falið að sinna starfi sínu fjarri starfstöð vélsmiðjunnar leysti það ekki vinnuveitanda hans undan þeim skyldum sem lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglur settar samkvæmt þeim, leggja á félagið gagnvart starfsmanninum, sbr. 41. gr. laganna. Vélsmiðjan bar því ábyrgð á að gætt væri fyllsta öryggis við framkvæmd þess starfs sem áfrýjandinn A-kk-nf sinnti í hennar þágu, sbr. 37. gr. nefndra laga og einnig á því að sá búnaður sem notaður var við verkið, þar með talinn verkpallurinn, væru þannig úr garði gerður að gætt væri fyllsta öryggis, sbr. 1. mgr. 46. gr. þeirra. Undan þessum skyldum varð vélsmiðjan ekki leyst þótt fenginn væri að láni röraverkpallur frá verkkaupa, Þorbirni hf.

Í lögum nr. 46/1980 er í ýmsum tilvikum ráð fyrir því gert að aðrir en vinnuveitandi geti bakað sér ábyrgð vegna líkamstjóns sem starfsmenn verða fyrir í vinnuslysum. Þannig er mælt fyrir um það í 17. gr. laganna að þar sem fleiri atvinnurekendur eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, skuli þeir og aðrir sem þar starfa sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfskilyrði á vinnustaðnum. Þessar skyldur eru nánar útfærðar meðal annars í 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, sbr. einkum 6. og 7. mgr. greinarinnar. Samkvæmt þessu getur annar en vinnuveitandi starfsmanns einnig borið afmarkaðar skyldur gagnvart starfsmanninum og getur leitt til skaðabótaskyldu, ef þær eru vanræktar. Þá ber sá, sem lánar eða afhendir ella meðal annars vélar, verkfæri, áhöld, tæki og annað það sem ætlað er til notkunar við atvinnurekstur samkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga nr. 46/1980 ábyrgð á því að það sé útbúið með tilskildum hlífðar- og öryggisbúnaði og að notkun þess leiði ekki af sér slysa- eða sjúkdómshættu. Samkvæmt þessu bar Þorbjörn hf. ábyrgð á því að röraverkpallur sá, sem félagið afhenti áfrýjandanum A-kk-þgf til notkunar við verkið, væri með tilskilinn hlífðar- og öryggisbúnað og væri í lagi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. desember 2005 í máli nr. 265/2005, sem birtur er á síðu 4912 í dómasafni réttarins það ár.

III

Vinnuslys það sem áfrýjandinn A-kk-nf varð fyrir 6. júní 2012 var tilkynnt lögreglu sem kom á staðinn. Í skýrslu lögreglu um atvik kemur fram að óskað hafi verið eftir starfsmanni frá Vinnueftirlitinu á staðinn og er jafnframt upplýst að það hafi verið Neyðarlínan, sem það gerði. Lögregla tók nokkrar ljósmyndir af slysstað og tók skýrslu af áfrýjandanum A-kk-þgf í lok ágúst 2012 og af verkstjóra hjá Vélsmiðju Grindavíkur ehf. í september það ár. Í bréfi Vinnueftirlitsins 3. desember 2012 kom fram að samkvæmt skrám stofnunarinnar hafi slysið ekki verið tilkynnt þangað, en að óskað yrði eftir því við ,,atvinnurekanda“ að tilkynning um slysið yrði send. Í öðru bréfi Vinnueftirlitsins 12. desember 2012 kom fram að tilkynning hefði þá borist og væri hún dagsett 5. sama mánaðar. Jafnframt var tekið fram að starfsmaður Vinnueftirlitsins hefði farið á vettvang á slysdegi en þar hafi þá enginn hist fyrir.

Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að hvorki Vélsmiðja Grindavíkur ehf. né Þorbjörn hf. tilkynntu um slysið á slysdegi eða í framhaldi af því og sá fyrrnefndi fyrst er liðnir voru um sex mánuðir frá því að það varð. Engin rannsókn fór fram á atvikum slyssins á vegum Vinnueftirlitsins. Atvik að slysinu eru í ýmsum atriðum óljós. Ekki er upplýst hvort skástífa sú, sem notuð var á pallinum hafi verið haldinn göllum eða biluð en samkvæmt því sem fram kom í skýrslu lögreglu hafði læsing hennar losnað. Þá kom fram í myndatexta við ljósmyndir sem lögregla tók á vettvangi slyssins að trégrind sem pallurinn stóð á væri óstöðug og hreyfðist til þegar þungi var settur ofan á hana. Af ljósmyndum lögreglu af pallinum verður ályktað að engar fótplötur hafi verið á honum og þunga hans heldur ekki dreift með því að reisa hann á plönkum eða með öðrum hætti, svo sem boðið er í 10. gr. reglna nr. 331/1989 um röraverkpalla. Búnaður pallsins var því ekki í samræmi við fyrirmæli í þeim reglum.

Tilkynningarskylda til Vinnueftirlitsins vegna vinnuslysa, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980, hvílir á vinnuveitanda starfsmanns sem slasast. Eins og atvikum var háttað í því tilviki sem hér um ræðir bar því Vélsmiðju Grindavíkur ehf. að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins á þann hátt sem mælt er fyrir um í lagagreininni. Rannsókn Vinnueftirlitsins beinist samkvæmt 81. gr. laganna að orsökum slysa sem tilkynnt eru, meðal annars samkvæmt 79. gr. Miða verður við að slík rannsókn hefði getað eytt þeirri óvissu sem er um hvort slysið verði rakið til ágalla eða vanbúnaðar á vinnupallinum sem áfrýjandinn A-kk-nf notaði eða hvort undirstaða hans, uppsetning eða annað hafi verið orsök slyssins. Þar sem óvissa er um orsök vinnuslyssins, sem leggja verður til grundvallar að ráðist af því að Vélsmiðja Grindavíkur ehf. hafi ekki sinnt tilkynningarskyldu sinni, verður að snúa sönnunarbyrði um orsökina við og fella skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjandans A-kk-ef á Vélsmiðju Grindavíkur ehf.

Þar sem orsök þess að verkpallurinn féll saman og áfrýjandinn A-kk-nf varð fyrir slysinu er, sem fyrr greinir, óupplýst eru ekki skilyrði til þess að láta hann bera meðábyrgð á tjóni sínu, sbr. 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Af sömu ástæðu verður ekki staðhæft að slysið verði rakið til galla eða vanbúnaðar á verkpallinum og verður því ekki felld skaðabótaábyrgð á Þorbjörn hf. vegna slyssins.

Samkvæmt framansögðu verður viðurkenndur réttur áfrýjandans A-kk-ef til bóta úr hendi stefnda vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysinu 6. júní 2012. Áfrýjandinn Tryggingamiðstöðin hf. verður sýknaður af kröfu áfrýjandans A-kk-ef.

Stefndi verður dæmdur til að greiða íslenska ríkinu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandinn Tryggingamiðstöðin hf. beri sjálf kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms verður staðfest.

Um gjafsóknarkostnað áfrýjandans A-kk-ef fyrir Hæstarétti fer sem í dómsorði greinir.ritað kauptilboðið aftur 30. september 2015 eftir að kaupverð fasteignarinnar g annarrar tj

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaábyrgð stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., á líkamstjóni því sem áfrýjandinn A-kk-nf Í-kk-nf R-kk-nf varð fyrir í vinnuslysi 6. júní 2012.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 2.000.000 krónur.

Málskostnaður gagnvart áfrýjandanum Tryggingamiðstöðinni hf. í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans A-kk-ef fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.000.000 krónur.