354/2013

X og Y voru ákærð fyrir meiri háttar brot á skattalögum með því að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri B ehf. á tilteknu tímabili, skilagrein vegna staðgreiðslu á lögmæltum tíma og greiddum opinberum gjöldum sem haldið var eftir af launum starfmanna félagsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt X og Y hefðu tekið sæti í stjórn félagsins á árinu 2003 lægi fyrir í málinu að þau hefðu ekkert komið að fjármálum þess eða skattskilum og hvorugt þeirra stýrt hvað skyldi greiða af skuldum. Þá hefði ákærði Y verið óbreyttur starfsmaður og ákærða X aldrei starfað hjá félaginu. Félagið hafi á hinn bóginn lotið daglegri stjórn framkvæmdastjóra sem einn annaðist öll fjármál þess og skattskil. Að þessu virtu og þegar höfð væru í huga tildrög þess að X og Y tóku sæti í stjórn félagsins og hvernig atvikum var að öðru leyti hagað voru þau sýknuð af þeim brotum sem þeim var gefið að sök.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 24. maí og 21. júní 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð.

Hinn 8. október 2003 var haldinn hluthafafundur í einkahlutafélaginu A. Á fundinum var samþykkt að breyta nafni félagins í B ehf. auk þess sem stjórn félagsins var kjörin. Í henni tók sæti ákærði Y sem stjórnarformaður og ákærða X sem meðstjórnandi. Einnig var meðákærði í héraði, Z, kjörinn meðstjórnandi en hann var jafnframt framkvæmdastjóri með prókúruumboð. Um þessa afgreiðslu fundarins var send tilkynning til hlutafélagaskrár sem móttekin var 10. október 2003. Stjórn félagsins mun hafa verið óbreytt allt til 19. desember 2009 þegar fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra var tilkynnt um úrsögn ákærðu úr stjórninni. Fyrirtækið mun hafa flutt til landsins vörur og tæki fyrir byggingariðnað.

Með úrskurði 30. júlí 2010 var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta. Hinn 19. október sama ár tilkynnti skiptastjóri búsins ríkislögreglustjóra að gögn þess bentu til að ekki hefði í rekstri félagins verið staðið skil á virðisaukaskatti og öðrum opinberum gjöldum fyrir tiltekin gjaldatímabil. Með bréfi 3. nóvember sama ár var málinu vísað til skattrannsóknarstjóra sem hóf rannsókn á skilum félagsins á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatti. Að þeirri rannsókn lokinni var málinu vísað til efnahagsbrotadeildar lögreglu með bréfi skattrannsóknarstjóra 24. júní 2011. Ákæra var síðan gefin út 16. október 2012 á hendur ákærðu og Z. Með hinum áfrýjaða dómi voru þau öll sakfelld fyrir skattalagabrot. Málinu var ekki áfrýjað að því er Z varðar.

Ákærða X og Z eru hjón og ákærði Y sonur þeirra. Fyrir dómi skýrði Z svo frá að hann hefði að öllu leyti annast daglegan rekstur og fjármál félagsins, þar með talin skattskil þess. Fyrir misskilning hefði hann talið nauðsynlegt að þrír einstaklingar þyrftu að skipa stjórn félagsins og því hefði hann fengið eiginkonu sína og son til að taka sæti í stjórninni. Þau hefðu hins vegar ekkert komið að rekstrinum en ákærði Y hafi starfað hjá fyrirtækinu sem óbreyttur starfsmaður á lager. Ákærði Y lýsti þessu á sama veg fyrir dómi og tók fram að hann hefði aðeins starfað á lager fyrirtækisins og við útkeyrslu á vörum auk þess að svara í síma og sinna smærri verkum. Hann hefði hins vegar ekkert komið að fjármálum eða skattskilum félagsins. Ákærða X greindi svo frá að hún hefði hvorki starfað hjá félaginu né komið að rekstri þess og skattskilum. Þá kom fram hjá ákærðu báðum að stjórnarfundir hefðu ekki verið haldnir í félaginu en þeim hefði verið ljóst að reksturinn gekk erfiðlega undir það síðasta. Af hálfu ákæruvaldsins var því lýst yfir við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti að ekki væri vefengt að atvik hefðu verið á þann veg sem hér hefur verið lýst.

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt skal sá, sem er skattskyldur og hefur innheimt virðisaukaskatt og stendur ekki skil á honum af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi á lögmæltum tíma, greiða fésekt sem nemur allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem ekki var greidd og aldrei lægri en nemur tvöfaldri þessari fjárhæð. Þá segir í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda að það varði sömu refsingu að afhenda ekki af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi skilagreinar vegna staðgreiðslu á lögmæltum tíma eða inna af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem haldið hefur verið eftir.

Þótt ákærðu hafi samkvæmt framansögðu tekið sæti í stjórn félagsins á árinu 2003 liggur fyrir í málinu að hvorugt þeirra kom að fjármálum þess eða skattskilum og hvorugt þeirra stýrði hvað skyldi greiða af skuldum félagsins. Þá var ákærði Y óbreyttur starfsmaður og ákærða X mun aldrei hafa starfað hjá félaginu. Félagið laut á hinn bóginn daglegri stjórn framkvæmdastjóra sem einn annaðist öll fjármál þess og skattskil. Þegar til þessa er litið og það haft í huga hvernig atvikum er að öðru leyti hagað verða ákærðu sýknuð af brotum sem þeim eru gefin að sök.

Allur sakarkostnaður sem felldur var á ákærðu í héraði og áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Ákærði, Y, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður sem felldur var á ákærðu í héraði, þar með talin málsvarnarlaun með þeim fjárhæðum sem greinir í hinum áfrýjaða dómi, greiðist úr ríkissjóði. Einnig greiðist úr ríkissjóði allur áfrýjunarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu X, S-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, og ákærða Y, G-kk-ef Ó-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur í hlut hvors þeirra.