481/2004

M höfðaði mál á hendur K í kjölfar slita á sambúð þeirra til heimtu skuldar. Var deilt um kröfur M vegna endurbóta á íbúð og vegna greiðslna hans á afborgunum lána sem K tók á sambúðartímanum til að fjármagna kaup íbúðarinnar. Fallist var á með M að hann hefði lagt fram fé til endurbóta á íbúðinni og innt af hendi afborganir af lánum, sem tekin voru til kaupa á henni, á þeirri forsendu, að aðilar væru í óvígðri sambúð og hann væri að leggja fé af mörkum til eignamyndunar í þágu beggja málsaðila. Þá þótti ekki varhugavert að telja sannað að íbúðin hefði aukist að verðgildi um að minnsta kosti jafnvirði þeirra fjárhæða sem M lagði fram í þessu skyni. Var K því gert að greiða M 1.067.101 krónu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 19. október 2004. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins þann 1. desember það ár og var málinu áfrýjað að nýju 3. desember 2004 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Krefst hann þess að stefnda verði dæmd til að greiða sér 2.300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. maí 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst sýknu af kröfu áfrýjanda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda greiddi skuld sína samkvæmt dómsorði héraðsdóms að honum gengnum, 335.000 krónur auk vaxta. Áfrýjandi hefur í dómkröfu sinni fyrir Hæstarétti tekið tillit til þessarar greiðslu og lækkað kröfuna sem henni nemur.

Eftir stendur í málinu ágreiningur aðila um fjárkröfur áfrýjanda vegna endurbóta á fasteigninni að B [...] og vegna greiðslna hans á afborgunum lána sem stefnda tók á sambúðartímanum til að fjármagna kaup íbúðarinnar.

Í héraðsdómsstefnu vísaði áfrýjandi um kröfur sínar til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga og „ólögfestra en viðurkenndra reglna um að sameign stofnist hjá sambúðarfólki með verulegu fjárframlagi þess sem ekki er skráður fyrir eign til eignamyndunar.“ Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að stefnda hafi skuldbundið sig til að endurgreiða honum umkrafðar fjárhæðir. Stefnda bendir á að áfrýjandi hafi ekki gert kröfu um hlutdeild í eignamyndun sinni og heldur ekki um viðurkenningu á sameignarrétti í umræddri íbúð. Telur hún að ekki fái staðist að reisa kröfu um endurgreiðslu á ætluðum framlögum af fyrrgreindum sökum við reglur um að sameign geti myndast í sambúð að vissum skilyrðum uppfylltum.

Skilja verður málatilbúnað áfrýjanda þannig að hann telji sig með þátttöku sinni í endurbótum íbúðarinnar að B og greiðslu afborgana af lánum vegna hennar, hafa öðlast eignarrétt í íbúðinni, sem að verðmæti nemi þeim fjárhæðum sem hann hafi innt af hendi í þessu skyni. Gildi þetta hvað sem líði sönnun þess, að stefnda hafi viðurkennt myndun slíks eignarréttar eða skyldu sína til endurgreiðslu fjárhæðanna. Hann geti þá jafnframt krafið stefndu, sem var þinglesinn eigandi íbúðarinnar, um endurgreiðslu þessara fjárhæða, en fyrir liggur að stefnda hefur selt umrædda íbúð án atbeina frá áfrýjanda.

Fallast verður á að áfrýjandi geti gert kröfur á þessum grundvelli. Til þess að þær verði teknar til greina þarf þó að liggja fyrir, að verðmæti íbúðarinnar hafi að minnsta kosti vaxið við þessi framlög um fjárhæð sem þeim nemi.

Annmarkar hafa verið á kröfugerð áfrýjanda og málatilbúnaði hans frá upphafi málsins. Þannig er ekki samræmi milli fjárhæða sem hann kveðst hafa lagt til endurbóta á íbúðinni og samtölu kröfu hans af þessum sökum, án þess að skýringar hafi verið gefnar á þessu. Í málinu nýtur lítt gagna um þennan þátt kröfugerðar hans. Þá kvaðst áfrýjandi í stefnu hafa greitt „um það bil“ 1.000.000 krónur í afborganir lána og gerði kröfu um þá fjárhæð, án þess að hún væri byggð á samlagningu tiltekinna afborgana, sem hann hefði greitt. Í upphafi skorti af hans hálfu mjög á sönnunarfærslu fyrir staðhæfingum um þessar greiðslur. Við rekstur málsins lagði hann hins vegar fram aragrúa af skjölum sem ætlað var að bæta úr þessu. Raunar voru þeirra á meðal einnig allmörg önnur gögn um fjármál aðila, sem enga þýðingu hafa fyrir dómkröfur áfrýjanda. Gögnum þessum fylgdi hins vegar ekki samantekt á heildarfjárhæð þeirra afborgana lána, sem hann taldi felast í kröfu sinni. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var af hálfu áfrýjanda lagt fram yfirlitsblað, þar sem meðal annars voru talin þau gögn málsins sem sýni þessar afborganir. Ekki voru fjárhæðir þeirra þó lagðar saman heldur aðeins upplýst, að þær næmu 770 til 800 þúsund krónum.

Þrátt fyrir þessa annmarka á málatilbúnaði áfrýjanda verður talið unnt að leggja dóm á kröfur hans, þó að hann verði að bera hallann af skorti á sönnunarfærslu um fjárhæð þeirra. Meðal gagna málsins er bréf 30. desember 2002, sem lögmaður stefndu sendi lögmanni áfrýjanda á grundvelli skriflegs umboðs frá stefndu. Í bréfinu kemur meðal annars fram, að stefnda segi það „einnig rétt að hann (þ.e. áfrýjandi) hafi unnið við endurbætur á íbúðinni með sér og greitt um það bil 450.000 kr.“ Telja verður að stefnda sé bundin við þessa viðurkenningu á fjárhagslegri þátttöku áfrýjanda í endurbótum íbúðarinnar og telst því sannað að hún hafi að minnsta kosti numið þessari fjárhæð.

Við athugun á gögnum sem áfrýjandi vísar til um sönnun þess að hann hafi á sambúðartímanum greitt afborganir af húsnæðislánum vegna íbúðarinnar, er í ljós leitt að hann hafi greitt 617.101 krónu í afborganir, verðbætur, vexti og kostnað.

Fallist verður á það með áfrýjanda að hann hafi lagt fram fé til endurbóta á íbúðinni og innt af hendi afborganir af lánum, sem tekin voru til kaupa á henni, á þeirri forsendu, að aðilar væru í óvígðri sambúð og hann væri að leggja fé af mörkum til eignamyndunar í þágu beggja málsaðila. Jafnframt þykir, meðal annars miðað við upplýsingar um söluverð íbúðarinnar í október 2002, ekki varhugavert að telja sannað, að íbúðin hafi aukist að verðgildi um að minnsta kosti jafnvirði þeirra fjárhæða sem áfrýjandi lagði fram í þessu skyni. Verður stefnda því dæmd til að greiða áfrýjanda fyrrgreindar fjárhæðir, samtals 1.067.101 krónu, með dráttarvöxtum sem í dómsorði greinir frá þeim degi er málið var höfðað, en ekki verður séð að áfrýjandi hafi gert ákveðna greiðslukröfu á hendur stefndu fyrr en þá.

Stefnda verður dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefnda, K, greiði áfrýjanda, M 1.067.101 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. júní 2003 til greiðsludags.

Stefnda greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.