462/2011

M krafðist þess að fá tvö börn sín afhent sér með beinni aðfarargerð, á grundvelli laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. M og K höfðu verið búsett ásamt börnum sínum tveimur í Þýskalandi. Árið 2009 skildu M og K að borði og sæng og sama ár gerðu þau sátt fyrir dómstól þar í landi á þann veg að forsjá barnanna yrði sameiginleg en þau skyldu þó búa hjá K innan vissrar fjarlægðar við þýsku borgina X. Í lok árs 2010 fór K með börnin til Íslands. Héraðsdómur féllst á kröfu M í málinu um að börnin skyldu færð aftur til Þýskalands. K kærði þá niðurstöðu til Hæstaréttar sem komst að þeirri niðurstöðu að börnin skyldu færð aftur til Þýskalands. Hefði K ekki gert það innan tveggja mánaða frá dómsuppsögu væri M heimilt að fá börnin tekin úr umráðum K og afhent sér með beinni aðfarargerð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. júlí 2011 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 8. júlí 2011, þar sem varnaraðila var heimilað að liðnum sex vikum frá uppsögu úrskurðarins að fá A fæddan 2001 og B fædda 2006 tekin úr umráðum sóknaraðila og afhent sér, eða öðrum sem hann kynni að setja í sinn stað, með beinni aðfarargerð, hefði sóknaraðili ekki áður fært þau til [...] í Þýskalandi eftir því sem nánar greinir í úrskurðinum. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um afhendingu barnanna. Til vara krefst hún þess að frestur til afhendingar barnanna verði lengdur og ákveðinn allt að þremur mánuðum. Í báðum tilvikum gerir hún kröfu um að varnaraðila verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur en að aðfararfrestur verði ekki ákveðinn lengri en 15 dagar. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Að auki krefst hann þess að „dæmdur málskostnaður í héraði verði tekinn til endurskoðunar og hækkaður í samræmi við málskostnaðarreikning fyrri lögmanns.“

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti. Komast því kröfur hans um styttingu aðfararfrests og hækkun á málskostnaði í héraði ekki að fyrir Hæstarétti.

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms að sóknaraðili hafi haldið börnum málsaðila á Íslandi á ólögmætan hátt í skilningi laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. og að ekki hafi verið sýnt fram á að aðstæður séu með þeim hætti að undantekningareglur 12. gr. laganna eigi við.

Af aðfararorðum Haagsamningsins er sýnt að honum er ætlað að stuðla að því að börnum, sem í skilningi hans hafa verið flutt á milli landa á ólögmætan hátt, verði skilað til þess ríkis, þar sem þau voru búsett áður en það gerðist. Verður þeirri skyldu til að skila börnum aðilanna, sem leggja má á sóknaraðila á grundvelli samningsins, þannig fullnægt með því að hún fari sjálf með börn sín til [...] í Þýskalandi eða stuðli á annan hátt að för barnanna þangað, þar sem sóknaraðili gæti eftir atvikum dvalið eins og nauðsyn krefði og farið með umsjá barnanna í samræmi við samkomulag aðilanna um forsjá uns niðurstaða fengist þar í forsjárdeilu þeirra. Liggur ekki annað fyrir en að sóknaraðila sé þetta unnt. Ekki eru efni til að telja orðalag 1. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995 girða fyrir þetta og leiða til þess að börnunum verði ekki skilað með öðru móti en að færa þau í hendur varnaraðila til [...] í Þýskalandi. Láti sóknaraðili á hinn bóginn ekki verða af því að skila börnunum á þennan hátt verður afhending þeirra á grundvelli laga nr. 160/1995 að fara fram með innsetningargerð í samræmi við kröfu sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 13. gr. laganna. Verður því tekin til greina krafa varnaraðila um að honum sé heimilt að fá börnin tekin úr umráðum sóknaraðila og afhent sér með innsetningargerð, sem fara má fram til fullnustu á skyldu sóknaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður, en um gjafsóknarkostnað fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðila, [...], er heimilt að liðnum tveimur mánuðum frá uppsögu þessa dóms að fá A og B tekin úr umráðum sóknaraðila, [...], og afhent sér með beinni aðfarargerð hafi sóknaraðili ekki áður fært þau til [...] í Þýskalandi samkvæmt því sem nánar er mælt fyrir um í forsendum þessa dóms.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður beggja málsaðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, 400.000 krónur, til hvors.