278/2001

SJ sf. seldi A ehf. eignarhluta í fasteign ásamt rekstri og búnaði knattborðsstofu, sem rekin var í húsnæðinu. Kaupverð var 23.600.000 krónur og skyldi það annars vegar greitt með 7.556.407 króna útborgun í formi afhendingar á fimm tilgreindum bifreiðum og hins vegar með yfirtöku tveggja áhvílandi veðskulda samtals að fjárhæð 16.043.593 krónur. Nálægt þriðjung vantaði upp á að A ehf. hefði staðið SJ sf. skil á umsömdu verðmæti bifreiðanna og þar með umsaminni útborgun samkvæmt kaupsamningi aðila. Með hliðsjón af atvikum málsins og því að ákvæði kaupsamningsins varðandi bifreiðarnar þóttu bersýnilega miða að því að þær yrðu þegar eftir afhendingu söluhæfar í hendi SJ sf., var talið að félaginu hefði verið rétt að rifta kaupum aðila vegna verulegrar vanefndar A ehf. og var á það fallist með SJ sf., S og J, að riftun umrædds kaupsamnings hefði farið fram. Hluti kröfugerðar A ehf. var ekki tækur til efnisdóms þar sem ekki var að því leyti fullnægt meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð, sbr. d. lið 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. júlí 2001. Hann krefst þess aðallega að stefnda SJ sf. verði gert að afhenda sér 2. hæð hússins nr. 10 við Trönuhraun í Hafnarfirði ásamt rekstri og öllum búnaði Billiardstofunnar og gefa út afsal til sín, allt í samræmi við kaupsamning áfrýjanda við SJ sf. 24. mars 2000. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér skaðabætur vegna afhendingardráttar að fjárhæð 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum af 250.000 krónum frá 1. júní 2000 til 1. júlí sama árs, af 500.000 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama árs, af 750.000 krónum frá þeim degi til 1. september sama árs, en af 1.000.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi skaðabóta að fjárhæð 250.000 krónur fyrir hvern byrjaðan mánuð eftir 1. október 2000 þar til hið selda hefur verið afhent, auk dráttarvaxta af þeim fjárhæðum frá hverjum mánaðamótum til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndu verði sameiginlega dæmdir til greiða sér 7.556.407 krónur með dráttarvöxtum frá 24. mars 2000 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi vísar varðandi fjárhæð kröfu til atvika, sem síðar kunna að koma fram, með því að krefjast 250.000 króna í bætur vegna afhendingardráttar fyrir hvern byrjaðan mánuð eftir 1. október 2000 þar til afhending hins selda hefur farið fram. Kröfugerð hans fullnægir að þessu leyti ekki meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð og er þannig andstæð d. lið 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa hans um bætur vegna afhendingardráttar eftir 1. október 2000 er vegna þessa annmarka ekki tæk til efnisdóms.

II.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi seldi stefndi SJ sf. áfrýjanda með kaupsamningi 24. mars 2000 eignarhluta í fasteigninni Trönuhrauni 10 í Hafnarfirði ásamt rekstri og búnaði knattborðsstofu, sem rekin var í húsnæðinu. Greinir aðila á um hvort vanefndir áfrýjanda á greiðslu kaupverðsins hafi heimilað stefnda SJ sf. riftun á kaupunum. Samkvæmt kaupsamningnum skyldi eignin afhent 1. apríl 2000, en afsal gefið út 3. sama mánaðar. Kaupverð var 23.600.000 krónur og skyldi það annars vegar greitt með 7.556.407 króna útborgun í formi afhendingar á fimm tilgreindum bifreiðum og hins vegar með yfirtöku tveggja áhvílandi veðskulda samtals að fjárhæð 16.043.593 krónur. Bifreiðarnar fimm átti að afhenda nýskoðaðar og skyldi ástandsskoðun Frumherja hf. fylgja þeim. Afsöl, veðbókarvottorð og útskrift á áhvílandi lánum fyrir hverja bifreið skyldi liggja fyrir við útgáfu afsals.

Í kaupsamningnum var andvirði bifreiðanna fimm, sem afhentar skyldu sem útborgun, ekki sundurliðað. Það var hins vegar gert í kauptilboði áfrýjanda 17. mars 2000, sem stefndi SJ sf. samþykkti samdægurs, en á því var kaupsamningurinn reistur. Í tilboðinu var tilgreint varðandi hverja bifreið verðmæti hennar, þær skuldir er á henni skyldu hvíla og andvirði hennar að frádregnum áhvílandi skuldum. Samkvæmt því var matsverð bifreiðanna samtals 12.900.000 krónur, áhvílandi skuldir samtals 5.300.000 krónur og útborgun því 7.600.000 krónur.

Ekki er ágreiningur um að áfrýjandi afhenti stefnda SJ sf. bifreiðarnar fimm fyrir 1. apríl 2000. Stefndu telja hins vegar að svo verulega hafi skort á að framangreindum ákvæðum kaupsamnings og tilboðs varðandi ástand bifreiðanna og vottun þess, afsöl fyrir þeim og fjárhæð áhvílandi skulda hafi verið fullnægt að riftun kaupsamningsins hafi verið heimil.

Fyrir héraðsdómi héldu stefndu því fram að það væri vanefnd af hálfu áfrýjanda að fjórar bifreiðanna voru fyrir afhendingu í eigu annarra en hans. Frá þessari málsástæðu hafa stefndu fallið fyrir Hæstarétti. Afsöl vegna þriggja af bifreiðunum voru gefin út fyrir 1. apríl 2000, en afsöl vegna tveggja þeirra voru dagsett 10. þess mánaðar.

Samkvæmt kaupsamningnum skyldi afhenda bifreiðarnar nýskoðaðar og skýrslur frá Frumherja hf. um ástand þeirra fylgja þeim. Meðal gagna málsins eru ástandsskoðunarskýrslur frá Frumherja hf. vegna tveggja bifreiðanna dagsettar 28. febrúar 2000, þar sem fram koma allnokkrar athugasemdir um ástand þeirra. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að stefnda SJ sf. hafi verið afhentar slíkar skýrslur varðandi hinar bifreiðarnar þrjár, en þó liggur fyrir í málinu yfirlýsing frá PSS bifreiðaþjónustu 28. apríl 2000 þess efnis að skoðunarskýrsla frá Frumherja hf. um tvær þeirra hafi fylgt bifreiðunum þegar þær komu á verkstæðið til lagfæringar vegna athugasemda, sem þar komu fram. Þá gerði stefndi athugasemdir varðandi ýmis atriði er hann taldi bifreiðunum áfátt með símbréfi, sem Ö-kk-nf H-kk-nf, einn af forsvarsmönnum áfrýjanda, staðfesti í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hafa veitt viðtöku 2. eða 4. apríl 2000. Eru athugasemdirnar í þrem til átta liðum um hverja bifreið og eru þær flestar, en þó ekki allar, smávægilegar.

Í málinu liggja fyrir gögn um stöðu áhvílandi skulda á bifreiðunum. Miðast þau við byrjun apríl 2000 varðandi tvær þeirra en fyrri hluta maí sama árs varðandi hinar þrjár. Samkvæmt þessum gögnum námu áhvílandi skuldir samtals 7.666.786 krónum eða 2.366.786 krónum umfram það, sem um hafði verið samið milli aðila í áðurgreindu tilboði og kaupsamningi.

Samkvæmt framansögðu vantaði nálægt þriðjung upp á að áfrýjandi hafi staðið stefnda SJ sf. skil á umsömdu verðmæti bifreiðanna að frádregnum áhvílandi skuldum og þar með umsaminni útborgun samkvæmt kaupsamningi aðila. Við mat á því hvort þessi vanefnd teljist veruleg verður að hafa í huga að umræddar bifreiðar voru eina greiðsla stefnda fyrir hina seldu eign fyrir utan yfirtöku áhvílandi veðskulda, sem og að þessi greiðsla skyldi innt af hendi í einu lagi samtímis útgáfu afsals fyrir hinni seldu eign. Þá ber að líta til þess að ekki lágu fyrir umsamdar ástandsskýrslur varðandi þrjár bifreiðanna og stefndi gerði samkvæmt framansögðu ýmsar athugasemdir um ástand þeirra. Þetta allt leiddi til þess að stefndi gat ekki fénýtt sér bifreiðarnar án tafar eftir afhendingu þeirra, en framangreind ákvæði kaupsamnings aðila varðandi bifreiðarnar miðuðu bersýnilega að því að þær yrðu þegar eftir afhendingu söluhæfar í hendi stefnda SJ sf., enda var ekki samið um útborgun peninga í viðskiptum aðila. Þegar framangreind atriði eru virt í heild verður að telja að stefnda SJ sf. hafi verið rétt að rifta kaupum aðila vegna verulegrar vanefndar áfrýjanda.

Aðila greinir á um hvenær stefndi SJ sf. hafi lýst yfir riftun á kaupsamningnum. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi sendi SJ sf. yfirlýsingu 7. apríl 2000 um að kaupunum yrði rift 11. þess mánaðar ef áfrýjandi hefði þá ekki uppfyllt ákvæði kaupsamningsins. Ekki er ágreiningur um að yfirlýsing þessi barst forráðamönnum áfrýjanda. Stefndu halda því fram að þegar þessi frestur hafi liðið án athafna af hálfu áfrýjanda hafi kaupunum verið rift með símtali fasteignasala þess, sem milligöngu hafði við kaupin. Fyrir héraðsdómi bar fasteignasalinn að hann hafi að beiðni forráðamanna stefndu SJ sf. hringt í A-kk-þf A-kk-þf, sem kom fram við kaupin af hálfu áfrýjanda, og tilkynnt honum að seljendur væru ákveðnir í að rifta kaupunum. Fasteignasalinn gat ekki sagt hvaða dag þetta hafi gerst. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kannaðist A-kk-nf við að hafa átt slíkt símtal við fasteignasalann og komið skilaboðum um efni þess til foráðamanna áfrýjanda, en kvaðst ekki muna hvaða dag það hafi verið. Verður á grundvelli þessa að telja sannað að yfirlýsing um riftun hafi borist áfrýjanda og að það hafi gerst 11. apríl 2000 eða næstu daga þar á eftir.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á með stefndu að riftun kaupsamnings stefnda SJ sf. og áfrýjanda 24. mars 2000 hafi farið fram. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað.

Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A. Jörgensen ehf., greiði stefndu SJ sf., S-kk-þgf H. J-kk-þgf og J-kk-þgf S-kk-þgf, samtals 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.