479/2008

I ehf. stefndi S og krafðist ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem staðfesti ákvörðun S um að leggja sekt að fjárhæð 1.000.000 krónur á I ehf. með vísan til 19. og 37. gr. samkeppnislaga. Hafði S krafið I ehf. um upplýsingar vegna athugunar þess, en talið I ehf. brjóta gegn skyldu sinni til að veita þær. I ehf. veitti svör innan frests sem því var gefinn um að það hafi selt eignarhlut sinn í félagi sem fyrirspurnin varðaði og teldi sér óskylt að veita frekari svör. Var hvorki talið að þessi afstaða I ehf. hafi verið tilefnislaus né að því hafi borið að kanna áður en það ritaði svarbréf sitt hvort þessi atvik breyttu einhverju um kröfu S um upplýsingar. Voru því ekki talin efni til að líta svo á að I ehf. hafi á þessu stigi brotið gegn 1. og 2. mgr. 19. gr. samkeppnislaga. S hafi tekið af öll tvímæli um að krafa þess stæði óhögguð með bréfi. Það hafi síðan munnlega fallist á að framlengja frest I ehf. Það hafi ekki orðið við skyldu sinni innan frestsins og því brotið gegn ákvæði 19. gr. samkeppnislaga. Þrátt fyrir það hafi S ekki þegar í stað beitt viðurlögum samkvæmt 37. gr. heldur ítrekað kröfu sína í bréfi og veitt nýjan frest og tekið þar fram að ef ekki yrði orðið við kröfunni myndi það taka ákvörðun um beitingu dagsekta samkvæmt 38. gr. samkeppnislaga. Talið var að S ætti mat um það hverju sinni hvort það brygðist við broti gegn 19. gr. samkeppnislaga með ákvörðun samkvæmt 37. gr. laganna eða álagningu dagsekta samkvæmt 38. gr. laganna. Eins og hér hafi staðið á hafi I ehf. mátt líta svo á að því hafi verið gefið eitt tækifæri enn til að komast hjá stjórnvaldssekt með því að verða við skyldu sinni að viðlögðum dagsektum og S þannig beitt vægari úrræðum til að ná því markmiði sem að var stefnt, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Þegar I ehf. hafi veitt viðeigandi svör, innan þess frests sem síðast hafi verið gefinn, hafi verið ósamrýmanlegt þessum aðdraganda öllum að S tæki að auki ákvörðun um að leggja á það stjórnvaldssekt. Var úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála því ógiltur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. september 2008. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnda fyrir Hæstarétti hefur heiti hans verið breytt úr Sundi ehf. í IceCapital ehf.

I

Samkvæmt gögnum málsins beindi áfrýjandi bréfi til stefnda 15. maí 2007, þar sem greint var frá því að sá fyrrnefndi hefði ákveðið að hefja athugun á eigna- og stjórnunartengslum milli Glitnis banka hf., Byrs sparisjóðs og MP fjárfestingarbanka hf. Vísað var til þess að sú staða virtist komin upp að stefndi ásamt fjórum öðrum nafngreindum félögum færi með um helming atkvæða á hluthafafundum í Glitni banka hf., en af nánar tilteknum ástæðum teldi áfrýjandi að slík tengsl kynnu að hafa myndast milli þessara félaga að það leiddi til þess að samruni í skilningi 4. gr. og 17. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 hefði átt sér stað. Af þessum sökum óskaði áfrýjandi eftir því að stefndi léti ekki síðar en 1. júní 2007 í té upplýsingar og gögn um atriði, sem tilgreind voru í sjö liðum, en bent var á að „samkvæmt lögum nr. 52/2007 um breytingu á samkeppnislögum nr. 44/2005 skal leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki eða samtök fyrirtækja sem brjóta gegn skyldu til þess að veita upplýsingar.“

Stefndi svaraði þessu erindi áfrýjanda með bréfi 31. maí 2007, þar sem fram kom að hann hafi „selt allan hlut sinn í Glitni banka hf.“ og teldi sér því óskylt að verða við óskum áfrýjanda. Af þessu tilefni ritaði áfrýjandi stefnda bréf 12. júní 2007, þar sem fram kom að hann fengi ekki séð að þessi atvik leystu stefnda undan skyldu til að veita upplýsingar í samræmi við 19. gr. samkeppnislaga og væri þess því farið á leit að stefndi yrði við því ekki síðar en 27. sama mánaðar. Þá var jafnframt vakin athygli á því að áfrýjandi teldi að til greina kæmi að leggja á stefnda „stjórnvaldssektir vegna hugsanlegra brota á 19. gr. samkeppnislaga“ og væri honum boðið að koma að athugasemdum af þeim sökum, en þær yrðu að berast áfrýjanda innan sama frests og yrði þá „tekin afstaða til þess hvort rétt sé að beita umræddu ákvæði.“ Enn sendi áfrýjandi bréf til stefnda 18. júlí 2007, þar sem framangreind samskipti voru rakin og minnt á að óskað hafi verið eftir svari stefnda fyrir 27. júní sama ár. Í framhaldi af því sagði eftirfarandi í bréfi þessu: „Var óskað eftir fresti símleiðis til þess að svara bréfinu. Var samþykkt að veita yður aukalega vikufrest til þess að svara erindi Samkeppniseftirlitsins eins og á stóð. Þrátt fyrir það hefur ekkert svar borist. Þess er krafist að umræddar upplýsingar og gögn berist Samkeppniseftirlitinu eigi síðar en miðvikudaginn 25. júlí nk. Hafi fullnægjandi upplýsingar ekki borist eftirlitinu fyrir þann tíma mun Samkeppniseftirlitið taka ákvörðun um beitingu dagsekta á grundvelli 38. gr. samkeppnislaga.“ Stefndi veitti upplýsingar með bréfi 25. júlí 2007 og verður ekki ráðið af gögnum málsins að áfrýjandi hafi talið þeim í einhverju áfátt.

Áfrýjandi lét frá sér fara ákvörðun 24. ágúst 2007, þar sem lögð var á stefnda sekt að fjárhæð 1.000.000 krónur með vísan til 19. gr. og 37. gr. samkeppnislaga. Helstu röksemdir fyrir þessari ákvörðun voru svohljóðandi: „Sund neituðu að verða við gagnabeiðni Samkeppniseftirlitsins dagsettri 15. maí 2007 með bréfi sínu dagsettu 31. maí sl. Þá var ítrekun gagnaóskar ekki svarað þrátt fyrir að veittur hefði verið rúmur tími til þess að svara. Svar Sunda barst loks 25. júlí eða rúmum tveimur mánuðum eftir að upphafleg gagnabeiðni var send Sundum. Synjun Sunda á því að svara upphaflegri gagnabeiðni Samkeppniseftirlitsins byggði ekki á neinum málefnalegum ástæðum og eðlilegum forsendum. Þá var dráttur félagsins við að svara bréfum Samkeppniseftirlitsins eftir að aukinn frestur hafði verið gefinn algerlega ástæðulaus. Hefur háttsemi félagsins tafið rannsóknir Samkeppniseftirlitsins til hnjóðs fyrir aðila málsins og þá hagsmuni sem samkeppnislögum er ætlað að vernda. Horft er til þess að Sund hafa ekki áður gerst brotleg við ákvæði samkeppnislaga og til þess tíma sem brotið stóð yfir.“

Stefndi kærði þessa ákvörðun 29. ágúst 2007 til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem staðfesti hana með úrskurði 8. október sama ár. Stefndi höfðaði mál þetta 6. nóvember 2007, aðallega til ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndarinnar, en til vara til að fá sekt samkvæmt ákvörðun áfrýjanda lækkaða. Með hinum áfrýjaða dómi var aðalkrafa stefnda tekin til greina.

II

Samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 19. gr. samkeppnislaga getur áfrýjandi krafið einstök fyrirtæki, hópa þeirra og samtök um allar upplýsingar, sem honum þykja nauðsynlegar við athugun einstakra mála, svo og um gögn til athugunar, og skal orðið við slíkri kröfu innan hæfilegs frests, sem áfrýjandi setur. Í i. lið 1. mgr. 37. gr. samkeppnislaga er mælt fyrir um að áfrýjandi leggi stjórnvaldssektir á fyrirtæki eða samtök þeirra, sem brjóta gegn skyldu til að veita upplýsingar og afhenda gögn samkvæmt 19. gr. laganna.

Í áðurgreindu bréfi áfrýjanda 15. maí 2007, þar sem fram kom að hann hafi tekið til athugunar eigna- og stjórnunartengsl á milli Glitnis banka hf., Byrs sparisjóðs og MP fjárfestingarbanka hf., var stefndi sem fyrr segir krafinn um nánar tilteknar upplýsingar og gögn með þeim skýringum að hann hafi átt hlut að breytingum, sem þá hefðu nýlega orðið á eignarhaldi að Glitni banka hf. Innan frestsins, sem áfrýjandi setti stefnda til að verða við þessu, veitti sá síðarnefndi þau svör 31. sama mánaðar að hann hafi selt eignarhlut sinn í nefndu félagi og teldi sér því óskylt að svara erindi áfrýjanda frekar. Að virtri þeirri ástæðu, sem áfrýjandi hafði tilgreint fyrir kröfu sinni, verður hvorki fallist á með honum að þessi afstaða stefnda hafi verið tilefnislaus né að stefnda hefði borið að kanna áður en hann ritaði svarbréf sitt hvort þessi atvik breyttu einhverju um kröfu áfrýjanda um upplýsingar. Eru því ekki efni til að líta svo á að stefndi hafi þegar á þessu stigi brotið gegn 1. mgr. og 2. mgr. 19. gr. samkeppnislaga.

Áfrýjandi tók á hinn bóginn með bréfi 12. júní 2007 af tvímæli um að krafa hans um gögn og upplýsingar stæði óhögguð þótt fram væri komið að stefndi ætti ekki lengur hlut í Glitni banka hf. Óumdeilt er að áfrýjandi hafi síðan munnlega fallist á að framlengja frest, sem stefnda var þar veittur til að verða við þessari kröfu, til 4. júlí sama ár. Stefndi varð ekki við skyldu sinni innan þessa frests og braut með því gegn fyrrnefndum ákvæðum 19. gr. samkeppnislaga. Þrátt fyrir það beitti áfrýjandi ekki þegar í stað viðurlögum samkvæmt i. lið 1. mgr. 37. gr. laganna, heldur ítrekaði enn í bréfi 18. júlí 2007 kröfu sína um upplýsingar og gögn, sem hann veitti stefnda frest til að verða við til 25. sama mánaðar. Í þeim efnum tók áfrýjandi einnig fram að hann myndi taka ákvörðun um beitingu dagsekta samkvæmt 38. gr. samkeppnislaga ef stefndi yrði ekki við kröfu hans. Líta verður svo á að áfrýjandi eigi hverju sinni mat um það hvort hann bregðist við broti gegn 19. gr. samkeppnislaga með ákvörðun sektar samkvæmt 37. gr. laganna eða álagningu dagsekta eftir 38. gr. þeirra. Eins og hér stóð á mátti stefndi líta svo á að áfrýjandi hafi með bréfinu 18. júlí 2007 tekið ákvörðun um að gefa honum enn tækifæri til að komast hjá stjórnvaldssekt með því að verða við skyldu sinni að viðlögðum dagsektum og beita þannig vægari úrræðum til að ná því markmiði, sem að var stefnt, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þegar bréf þetta hafði borið þann árangur að stefndi veitti viðunandi svör innan þess frests, sem síðast var gefinn, var ósamrýmanlegt þessum aðdraganda öllum að áfrýjandi tæki að auki ákvörðun um að leggja á hann stjórnvaldssekt. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Samkeppniseftirlitið, greiði stefnda, IceCapital ehf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.