307/2000

X var ákærður fyrir að hafa framið kynferðisbrot gagnvart drengjunum Y og Z þegar þeir voru á aldrinum 11 til 13 ára. X játaði skýlaust þær sakargiftir sem á hann voru bornar í ákæruskjali og var sakfelldur í héraði. Hann var dæmdur til 12 mánaða fangelsisvistar og til greiðslu miskabóta til drengjanna. Hæstiréttur staðfesti sakarmat héraðsdóms og heimfærslu hans til refsiákvæða. Refsiákvörðunin var staðfest, en miskabætur til drengjanna hækkaðar. Þóknun skipaðs réttargæslumanns Y og Z var ákveðin í samræmi við 3. mgr. 44. gr. i laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og  lækkuð frá því sem ákveðið var í héraði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Málinu var skotið til Hæstaréttar 2. ágúst 2000 að ósk ákærða en jafnframt af ákæruvaldsins hálfu, sem krefst staðfestingar á sakfellingu en þyngingar refsingar og greiðslu skaðabóta, 5.000.000 krónur til Y og 1.000.000 krónur til Z.

Ákærði krefst aðallega sýknu af broti gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara að háttsemin verði talin varða við 209. gr. eða 2. málslið 1. mgr. 202. gr. laganna. Hann krefst verulegrar mildunar refsingar, sem höfð verði skilorðsbundin, og að skaðabótakröfum verði vísað frá dómi en til vara, að þær verði lækkaðar. Þá krefst hann þess, að kröfu ákæruvalds um greiðslu réttargæslukostnaðar verði vísað frá dómi, en ella verði ákærði sýknaður af þeirri kröfu.

Við málflutning fyrir Hæstarétti féll verjandi ákærða frá kröfu um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun. Fallist er á það með héraðsdómara, að ekki hafi verið ástæða til að fram færi sálfræðiathugun á ákærða, en þáverandi verjandi hans undi þeirri ákvörðun.

Fallist er á sakarmat héraðsdómara. Skilja verður málflutning ákærða svo, að sú háttsemi, sem honum er gefin að sök í 2. tölulið ákæru, verði til vara talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga. Ótvírætt er, að háttsemi ákærða, bæði að því er varðar 1. og 2. tölulið ákæru, fellur undir 1. og 2. málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Er því fallist á heimfærslu héraðsdóms til refsiákvæða. Brot ákærða eru alvarleg og stóðu yfir í langan tíma. Með hliðsjón af því að ákærði játaði brot sín undanbragðalaust þykir þó mega una við refsiákvörðun héraðsdóms um 12 mánaða fangelsi, en engin efni eru til að skilorðsbinda refsinguna.

Af hálfu brotaþola hafa verið settar fram miskabótakröfur eins og að framan greinir. Ljóst er, að brot þau, sem sakfellt er fyrir í máli þessu, eru almennt til þess fallin að valda þeim, sem fyrir verða, margvíslegum sálrænum erfiðleikum og eiga drengirnir því rétt á miskabótum úr hendi ákærða. Í málinu liggja ekki fyrir sérstök gögn um líðan og hagi drengjanna frá því að héraðsdómur gekk. Þrátt fyrir það þykir rétt að ákveða bætur til þeirra þannig, að Y fái 500.000 krónur og Z 300.000 krónur.

Í héraði var ákærði dæmdur til að greiða þóknun skipaðs réttargæslumanns drengjanna með vísan til 4. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. f laga nr. 19/1991 er hlutverk réttargæslumanns að gæta hagsmuna brotaþola og veita honum aðstoð í málinu, þar á meðal við að setja fram einkaréttarkröfur samkvæmt XX. kafla laganna, sbr. 14. gr. laga nr. 36/1999. Í 3. mgr. 44. gr. i laga nr. 19/1991 segir, að þóknun réttargæslumanns skuli greiðast úr ríkissjóði og teljast til sakarkostnaðar. Samkvæmt því eru ekki efni til að ákveða brotaþola samkvæmt XXII. kafla almennra hegningarlaga um kynferðisbrot bætur eftir almennu ákvæði 4. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 fyrir að halda fram bótakröfu, nema sýnt sé fram á sérstakan kostnað utan réttargæslu, sbr. dóm Hæstaréttar 9. nóvember 2000 í máli nr. 290/2000. Nægir því að ákveða réttargæsluþóknun í þessu máli í samræmi við 3. mgr. 44. gr. i laganna, þar sem ekki er sýnt fram á annan kostnað. Við ákvörðun þóknunar verður litið til hins afmarkaða hlutverks réttargæslumanns brotaþola miðað við störf verjanda ákærða.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði.

Ákærði greiði Y 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20. júní 2000 til greiðsludags.

Ákærði greiði Z 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 20. júní 2000 til greiðsludags.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, þar með talin réttargæslu- og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði, L-kk-ef E. K-kk-ef héraðsdómslögmanns, 300.000 krónur, málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur, þóknun H-kvk-ef L-kvk-ef héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns bótakrefjenda í héraði, 150.000 krónur, og Ó-kk-ef T-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs réttargæslumanns þeirra fyrir Hæstarétti, 75.000 krónur.