117/2003

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var að viðurkenna við félagsslit B kröfu BV. Samkvæmt málatilbúnaði BV hafði B boðið honum að taka þátt í lokuðu útboði á hlutafé í bandarísku félagi. Hafi BV ákveðið að ráðast í þessi kaup en fé til þeirra hafi hann fengið af erlendum bankareikningi félags í sinni eigu, A. Fór svo að lögmaður BV krafðist þess að kaupin gengju til baka og kaupverðið yrði endurgreitt með vöxtum og kostnaði, þar sem brugðist hafi sú meginforsenda BV fyrir þeim að unnt yrði að selja hlutabréfin ef gengi þeirra myndi lækka. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá BV þar sem lýst var kröfu vegna fyrrgreindra viðskipta. Á skiptafundi í apríl 2002 hafnaði skiptastjóri kröfunni. Talið var að BV hafi ekki gegn andmælum B sýnt fram á að hann hafi í eigin nafni átt þau viðskipti við B, sem hann rakti kröfu sína í málinu til. Gat þar engu breytt að BV virtist skráður eigandi umræddra hlutabréfa, enda gæti hann ekki eingöngu með hugsanlegu framsali hlutabréfanna frá A hafa eignast skaðabótakröfu á hendur B vegna umræddra viðskipta. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila, með því að hann væri ekki réttur aðili að málinu.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. mars 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. apríl sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. mars 2003, þar sem hafnað var að viðurkenna við félagsslit varnaraðila kröfu sóknaraðila að fjárhæð 23.188.708 krónur. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og áðurgildandi 59. gr. laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti með áorðnum breytingum. Sóknaraðili krefst þess aðallega að viðurkennd verði krafa hans með fyrrgreindri fjárhæð, en til vara annarri lægri fjárhæð, sem almenn krafa, svo og krafa um dráttarvexti frá 27. nóvember 2001 til greiðsludags sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður, en til vara að krafa sóknaraðila verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum felldur niður.

I.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila bauð varnaraðili honum í byrjun september 2000 að taka þátt í lokuðu útboði á hlutafé í bandarísku félagi, Cereus Technology Partners Inc., þar sem þyrfti að lágmarki að kaupa hlutabréf fyrir 260.000 bandaríkjadali. Kveðst sóknaraðili hafa átt fund af þessu tilefni með tveimur nafngreindum starfsmönnum varnaraðila 8. september 2000. Hafi komið fram af hendi varnaraðila að ráðgert væri að þetta félag yrði í lok sama mánaðar sameinað öðru bandarísku félagi, Eltrax Systems Inc., og yrði þá til nýtt félag, Verso Technologies Inc. Hafi varnaraðili boðið til kaups hlutabréf í Cereus Technology Partners Inc. fyrir 6,50 bandaríkjadali á hlut, en lokaverð slíkra hlutabréfa hafi verið 9,75 bandaríkjadalir á verðbréfamarkaði, Nasdaq, 6. september 2000. Þessar sömu upplýsingar hafi einnig komið fram í auglýsingu frá varnaraðila, sem hafi verið birt í Morgunblaðinu 10. þess mánaðar. Starfsmenn varnaraðila hafi jafnframt greint sóknaraðila frá því að ákvarðanir um fyrrgreinda sameiningu félaga yrðu teknar á hluthafafundum 29. september 2000 og yrði þá ekkert því til fyrirstöðu að selja mætti hlutabréf í nýja félaginu um leið og það yrði skráð á verðbréfamarkaði. Sóknaraðili hafi ákveðið að ráðast í þessi kaup 12. september 2000, en fé til þeirra hafi hann fengið af erlendum bankareikningi félags í sinni eigu, Atlantic Ocean Tours Ltd. Í málinu liggur fyrir kvittun varnaraðila frá 13. sama mánaðar, þar sem kom fram að „B-kk-nf V-kk-nf/Atlantic Oc“ hafi keypt hlutabréf í Cereus Technology Partners Inc. að nafnverði 40.000 bandaríkjadalir fyrir 21.673.600 krónur. Einnig liggur fyrir skilagrein nafngreinds erlends banka 12. september 2000 um millifærslu til varnaraðila á 260.000 bandaríkjadölum af reikningi í eigu Atlantic Ocean Tours Ltd.

Óumdeilt er í málinu að varnaraðili skráði sig í eigin nafni fyrir kaupum á hlutabréfum í Cereus Technology Partners Inc. fyrir samtals 1.040.000 bandaríkjadali í þágu sóknaraðila og þriggja annarra viðskiptamanna sinna, en skjöl um þau kaup voru undirrituð af varnaraðila 25. september 2000. Í framhaldi af því voru teknar ákvarðanir um fyrrnefnda sameiningu félaga á þeim tíma, sem reiknað hafði verið með. Tafir urðu á hinn bóginn á því að hlutabréf lægju fyrir í nýja félaginu, Verso Technologies Inc., til ráðstöfunar fyrir hluthafa. Sóknaraðili kveðst hafa með áðurgreindum kaupum átt að eignast 70.000 hluti í þessu nýja félagi og hafi kaupverð hvers hlutar þannig numið rúmlega 3,70 bandaríkjadölum. Hann hefur lagt fram í málinu gögn, sem sýna að gangverð hvers hlutar hafi 2. október 2000 verið 3,875 bandaríkjadalir, sem hafi síðan lækkað í 3,625 bandaríkjadali um miðbik mánaðarins og 3,375 bandaríkjadali í lok hans. Sóknaraðili hefur einnig lagt fram útskrift af orðsendingum, sem fóru milli hans og starfsmanna varnaraðila á þessu tímabili, þar sem meðal annars kom fram að þeir síðastnefndu teldu ráðlegt að koma að minnsta kosti helmingi hlutabréfanna í verð, en þau lægju þó ekki enn fyrir til ráðstöfunar. Fór svo að lögmaður sóknaraðila krafðist þess með bréfi til varnaraðila 19. janúar 2001 að kaupin gengju til baka og kaupverðið yrði endurgreitt með vöxtum og kostnaði, þar sem brugðist hafi sú meginforsenda sóknaraðila fyrir þeim að unnt yrði að selja hlutabréfin ef gengi þeirra myndi lækka. Á þeim tíma var skráð gengi þeirra orðið 1,6875 bandaríkjadalir á hlut. Þessari kröfu hafnaði varnaraðili með bréfi 28. febrúar 2001. Deginum áður beindi lögmaður sóknaraðila kvörtun vegna þessara viðskipta til Fjármálaeftirlitsins, sem tók afstöðu til hennar í bréfi 21. desember 2001. Í niðurlagi bréfsins var ítarleg umfjöllun um kvörtunina dregin saman í því áliti Fjármálaeftirlitsins að „milliganga B-x-x í umræddu útboði fyrir hönd fjárfesta hafi í tilteknum atriðum ekki verið í samræmi við heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Að öðru leyti tekur Fjármálaeftirlitið ekki afstöðu til ágreinings þess sem erindi yðar er sprottið af ...“.

Varnaraðili mun hafa verið sviptur starfsleyfi til verðbréfaviðskipta 27. nóvember 2001. Sama dag mun hafa gengið úrskurður í Héraðsdómi Reykjavíkur um að félagið væri tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sbr. áðurnefnda 59. gr. laga nr. 13/1996, eins og þeim hafði verið breytt með 7. gr. laga nr. 163/2000. Skiptastjóri, sem skipaður var til að fara með félagsslitin, gaf út innköllun vegna þeirra. Á kröfulýsingarfresti kom meðal annars fram krafa frá sóknaraðila í bréfi 15. febrúar 2002, þar sem fyrrgreind atvik voru rakin í meginatriðum. Var þeirri skoðun haldið fram að athugun Fjármálaeftirlitsins hafi sannað með ótvíræðum hætti að varnaraðili hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 13/1996 í samskiptum við sóknaraðila og bæri þannig ábyrgð á því tjóni, sem hann hafi orðið fyrir vegna áðurnefndra viðskipta. Hlutabréfin í Verso Technologies Inc. stæðu orðið til ráðstöfunar fyrir sóknaraðila og væri gengi þeirra á verðbréfamarkaði á bilinu 1,00 til 1,50 bandaríkjadalir á hlut. Hann hafi falið nafngreindu verðbréfafyrirtæki að reyna að selja hlutabréfin til að takmarka tjón sitt, en hugsanlegt söluverð kæmi þá til frádráttar lýstri kröfu hans, sem var alls að fjárhæð 32.306.908 krónur að meðtöldum dráttarvöxtum og þóknun lögmanns. Kröfunni lýsti sóknaraðili sem forgangskröfu samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991.

Í skrá um lýstar kröfur á hendur sóknaraðila, sem skiptastjóri gerði 14. mars 2002, greindi hann frá þeirri afstöðu að hafna ætti framangreindri kröfu sóknaraðila. Á skiptafundi, sem skiptastjóri hélt 22. sama mánaðar, komu fram mótmæli sóknaraðila gegn þessari afstöðu. Skiptafundur var haldinn á ný 19. apríl 2002 til að leitast við að jafna ágreining um lýstar kröfur, þar á meðal kröfu sóknaraðila, og enn 27. ágúst sama árs. Sú viðleitni bar ekki árangur og beindi skiptastjóri ágreiningsefninu síðastgreindan dag til Héraðsdóms Reykjavíkur. Af því tilefni var mál þetta þingfest þar fyrir dómi 20. september 2002.

Í greinargerð, sem sóknaraðila lagði fram í málinu fyrir héraðsdómi 4. október 2002, var fært til lækkunar á fyrrgreindri fjárhæð kröfunnar, sem hann lýsti fyrir skiptastjóra varnaraðila, áætlað söluverð hlutabréfanna í Verso Technologies Inc. fyrir sem svarar 1,30 bandaríkjadölum á hlut eða alls 9.118.200 krónur. Nam því fjárhæð kröfunnar 23.188.708 krónum. Sóknaraðili krafðist þess að krafa sín yrði viðurkennd sem almenn krafa á hendur varnaraðila og féll þannig frá kröfu um forgangsrétt fyrir henni samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991.

Með bréfi 4. desember 2002 tilkynnti skiptastjóri Héraðsdómi Reykjavíkur að farið yrði með slit á varnaraðila eftir ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, þar sem eignir félagsins muni ekki nægja til að efna viðurkenndar kröfur.

II.

Eins og áður greinir gaf varnaraðili út kvittun 13. september 2000 fyrir kaupverði hlutabréfanna, sem mál þetta varðar, þar sem greiðandi var sagður vera „B-kk-nf V-kk-nf/Atlantic Oc“. Þá liggur fyrir að greiðsla kaupverðsins barst varnaraðila með millifærslu erlends banka af reikningi í eigu Atlantic Ocean Tours Ltd. Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fram í málinu, er það félag skráð á Bahamaeyjum og fer sóknaraðili með umboð til að skuldbinda það. Í kæru hans til Hæstaréttar segir að hann sé eigandi alls hlutafjár í félaginu og riti einn firma þess.

Í áðurnefndri kröfulýsingu sóknaraðila til skiptastjóra varnaraðila 15. febrúar 2002 var meðal annars greint frá kaupum á hlutabréfunum í Cereus Technology Partners Inc. í september 2000 og því að greiðsla kaupverðs hafi borist varnaraðila af erlendum bankareikningi Atlantic Ocean Tours Ltd., „en ætlunin var að það fyrirtæki yrði skráð fyrir hlutnum.“ Á fyrri stigum hafði lögmaður sóknaraðila borið fram í áðurnefndu bréfi 19. janúar 2001 erindi við varnaraðila vegna „Atlantic Ocean Tours í tengslum við kaup fyrirtækisins á hlut í Cereus Technology Partners Inc.“, þar sem lýst var yfir riftun þeirra. Í fyrrgreindri kvörtun til Fjármálaeftirlitsins 27. febrúar 2001 sagði einnig að hún væri borin fram af sóknaraðila vegna kaupa fyrirtækis hans, Atlantic Ocean Tours Ltd., á umræddum hlutabréfum.

Í málinu liggur fyrir viðskiptayfirlit frá varnaraðila, stílað á „B-kk-þf V-kk-þf/Atlantic Oc“, þar sem greint var meðal annars frá kaupum 13. júní 2000 á hlutabréfum í erlendu félagi, Riverside Management Group, og kaupunum, sem mál þetta varðar, 13. september sama árs. Aðspurður í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi kvað sóknaraðili Atlantic Ocean Tours Ltd. hafa staðið að fyrrnefndu kaupunum, en hann sjálfur að þeim síðarnefndu. Þá lagði sóknaraðili fram í héraði samkvæmt áskorun varnaraðila gögn varðandi verðbréfaviðskipti, sem greint hafi verið frá í skattframtölum hans fyrir árin 1999, 2000 og 2001. Þar er hvorki getið kaupa á hlutabréfum í Cereus Technology Partners Inc. né eignarhalds á hlutabréfum í Verso Technologies Inc., en í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi kvað sóknaraðili ástæðu þess vera þá að hann hafi á þeim tíma ekki enn fengið neitt í hendur um þessi kaup.

Sóknaraðili hefur ekki lagt fram í málinu gögn um hvernig áðurnefnd greiðsla af bankareikningi Atlantic Ocean Tours Ltd. 12. september 2000 hafi verið færð í bókum félagsins. Liggur því ekkert fyrir um hvort félagið hafi talið þetta fjárframlag sitt sóknaraðila til skuldar eða hvort hlutabréf í Cereus Technology Partners Inc. eða Verso Technologies Inc. hafi verið talin til eigna félagsins í bókum þess.

Þegar alls þess er gætt, sem að framan greinir, hefur sóknaraðili ekki gegn andmælum varnaraðila sýnt fram á að hann hafi í eigin nafni átt þau viðskipti við varnaraðila, sem hann rekur kröfu sína í málinu til. Getur þar engu breytt að sóknaraðili virðist af gögnum frá verðbréfafyrirtæki, sem tók við vörslu verðbréfa af varnaraðila þegar starfsemi hans var hætt, vera skráður eigandi hlutabréfanna í Verso Technologies Inc., enda gæti hann ekki eingöngu með hugsanlegu framsali hlutabréfanna frá Atlantic Ocean Tours Ltd. hafa eignast skaðabótakröfu á hendur varnaraðila vegna umræddra viðskipta. Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila með því að hann sé ekki réttur aðili að málinu.

Ákvæði úrskurðar héraðsdómara um málskostnað er staðfest. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, B-kk-nf V-kk-nf, greiði varnaraðila, Burnham International á Íslandi hf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.