275/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A, B, C og D um að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Landspítala og Velferðarsviði Reykjavíkurborgar yrði gert að veita þeim aðgang að heilsufarsupplýsingum um F, sem lést árið 2013. Fyrir lá í málinu að dómkvaddir höfðu verið tveir öldrunarlæknar að kröfu A, B, C og D til að svara spurningum er tengdust arfleiðsluhæfi F og byggði mat þeirra á skriflegum gögnum úr sjúkraskrá hans. Umræddri matsgerð hafði verið skilað til A, B, C og D en þau ekki lagt hana fram í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 15. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár væri það meginregla að þagnarskylda ríkti um upplýsingar um heilsufar látins manns sem væru að finna í sjúkraskrám hans og öðrum heilsufarsgögnum. Frá þeirri meginreglu væri gerð sú undantekning að mæltu ríkar ástæður með því væri heimilt að veita nánar tilgreindum aðilum aðgang að þeim og skyldi þá hafa hliðsjón af hagsmunum þeirra er aðgangs óska og vilja hins látna ef fyrir lægju upplýsingar um hann, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991. Var ekki talið að A, B, C og D hefðu sýnt fram á að ríkar ástæður mæltu með því að vikið yrði frá framangreindri meginreglu umfram það sem þegar hefði orðið. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja um aðganginn.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 7. apríl 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. apríl 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Landspítala háskólasjúkrahúsi og Velferðarsviði Reykjavíkurborgar yrði gert skylt að veita þeim aðgang að öllum heilsugögnum frá árinu 2004 um F. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að framangreind krafa verði tekin til greina. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Atvik málsins eru rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram er krafa sóknaraðila um aðgang að heilsufarsupplýsingum um F á því reist að hann hafi verið ófær um að gera erfðaskrárnar 4. febrúar 2008 og 12. maí 2011 vegna andlegra annmarka. Sé þeim því nauðsynlegt að fá aðgang að umræddum upplýsingum til að leiða sönnur að framangreindri staðhæfingu sinni og vísa sóknaraðilar um rétt sinn í þeim efnum til 3. og 4. mgr. 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991. Andmæli varnaraðila við því að veittur verði aðgangur að umræddum heilsufarsupplýsingum eru reist á 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 15. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár. Slíkur ágreiningur sem hér um ræðir getur komið til úrlausnar undir rekstri máls um erfðaréttindi eftir þann látna í tengslum við kröfu málsaðila samkvæmt 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

II

Í 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram að sé skjal í vörslum manns sem ekki er aðili að máli geti aðili krafist þess að fá það afhent til framlagningar í máli ef vörslumanni skjalsins er skylt að afhenda það aðilanum án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að vörslumanni sé skylt að bera vitni um það í málinu. Þá segir meðal annars í 2. mgr. 68. gr. laganna að verði vörslumaður skjals ekki við kröfu aðila um að láta það af hendi geti aðili lagt þau gögn sem um getur í 4. mgr. 67. gr. laganna fyrir dómara ásamt skriflegri beiðni um að vörslumaður verði skyldaður með úrskurði til að afhenda skjalið fyrir dómi.

Samkvæmt b. lið 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991 er vitni óheimilt án leyfis þess sem í hlut á að svara spurningum um einkahagi manns sem því hefur verið trúað fyrir eða það hefur komist að á annan hátt í starfi sem endurskoðandi, félagsráðgjafi, lögfræðingur, lyfsali, læknir, prestur, sálfræðingur eða aðstoðarmaður einhvers þessara, eða í öðru starfi sem viðlíka trúnaðarskylda fylgir. Í 3. mgr. 53. gr. laganna kemur fram að telji dómari hagsmuni aðila verulega meiri af því að upplýst verði um atriði samkvæmt b. lið 2. mgr. 53. gr. laganna en hagsmuni hlutaðeigandi af því að leynd verði haldið, getur dómari eftir kröfu aðila lagt fyrir vitni að svara spurningu þótt leyfi sé ekki veitt til þess, enda feli þá svarið ekki í sér frásögn af einkahögum manns sem ekki á aðild að máli. Ef dómari telur óvíst hvort þessum skilyrðum sé fullnægt getur hann lagt fyrir vitni að tjá sér fyrst í trúnaði hvers efnis svar þess yrði.

Í 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga segir að starfsmaður í heilbrigðisþjónustu skuli gæta fyllstu þagmælsku um allt það sem hann kemst að í starfi sínu um heilsufar sjúklings, ástand, sjúkdómsgreiningu, horfur og meðferð ásamt öðrum persónulegum upplýsingum. Þagnarskylda haldist þó að sjúklingur andist og þó að starfsmaður láti af störfum. Mæli ríkar ástæður með því geti starfsmaður látið í té upplýsingar með hliðsjón af vilja hins látna og hagsmunum hlutaðeigandi. Sé starfsmaður í vafa geti hann borið málið undir landlækni. Sambærilegt ákvæði er í 15. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár. Þar segir meðal annars að mæli ríkar ástæður með því sé umsjónaraðila sjúkraskrár heimilt að veita nánum aðstandendum látins einstaklings, svo sem maka, foreldri eða afkomanda, aðgang að sjúkraskrá hins látna og láta í té afrit hennar ef þess er óskað. Við mat á því hvort veita skuli aðgang að sjúkraskrá látins einstaklings skuli höfð hliðsjón af hagsmunum aðstandanda sem óskar eftir slíkum aðgangi og vilja hins látna, liggi fyrir upplýsingar um hann.

III

Af ákvæðum 12. gr. laga nr. 74/1997 og 15. gr. laga nr. 55/2009 leiðir að sú meginregla gildir samkvæmt íslenskum rétti að þagnarskylda ríkir um upplýsingar um heilsufar látins manns sem er að finna í sjúkraskrám hans og öðrum heilsugögnum. Frá meginreglunni er gerð sú undantekning, að mæli ríkar ástæður með því er heimilt að veita nánar tilgreindum aðilum aðgang að slíkum upplýsingum, og skal þá hafa hliðsjón af hagsmunum þeirra er aðgangs óska og vilja hins látna, ef fyrir liggja upplýsingar um þann vilja, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 23. nóvember 1994 í máli nr. 456/1994 sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á blaðsíðu 2417. Ákvæði laga standa samkvæmt þessu því ekki í vegi að sóknaraðilum verði veittur aðgangur að sjúkraskrám F ef þeir sýna fram á að þeir hafi af því ríka hagsmuni að fá upplýsingarnar, sbr. síðastgreind lagaákvæði, enda séu hagsmunir þeirra af því að fá upplýsingarnar verulega meiri en hagsmunir F af því að leynd verði haldið, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991.

Í málinu liggja ekki fyrir upplýsingar um það hver var vilji F til þess að aðgangur yrði veittur að heilsufarsupplýsingum um hann að honum látnum. Hins vegar er fram komið, eins og greinir í hinum kærða úrskurði, að 14. febrúar 2014 voru að kröfu sóknaraðila dómkvaddir tveir öldrunarlæknar til að svara fjórum spurningum er tengdust arfleiðsluhæfi F, sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Var matsmönnum falið að svara í fyrsta lagi hvernig heilsufar F hafi verið á tímabilinu 1. janúar 2004 til andlátsdags [...]. júní 2013. Í öðru lagi hvort gera megi ráð fyrir því að hann hafi verið fær til að taka ákvarðanir vegna fjármála sinna á tímabilinu frá 1. janúar 2008 til andlátsdags. Í þriðja og fjórða lagi hvort gera megi ráð fyrir því að hann hafi gert sér grein fyrir efni erfðaskráa þeirra sem hann gerði 4. febrúar 2008 og 12. maí 2011 á þeim tíma sem þær voru gerðar.

Meðal gagna málsins er fundargerð matsfundar sem haldinn var 17. mars 2014. Sagði þar að matsmenn hefðu útskýrt hvernig þeir hygðust vinna að málinu með það að augnamiði að svara þeim spurningum sem fram komu í matsbeiðni. Þá sagði að matsmenn „gerðu grein fyrir því að matið byggði á skriflegum gögnum úr sjúkraskrá á Landspítala og Heilsugæslu Höfuðborgarsvæðisins. Einnig færðu matsmenn fram rök fyrir því að matið tæki mið af tímabilinu 1. janúar 2008 til og með 12. maí 2011, en þá var þriðja erfðaskráin gerð.“ Hinir dómkvöddu matsmenn munu hafa skilað sóknaraðilum matsgerð sinni en eins og greinir í hinum kærða úrskurði hafa sóknaraðilar ekki lagt hana fram í málinu. Af framangeindu leiðir að sóknaraðilar munu hafa undir höndum matsgerð þar sem byggt var á upplýsingum um heilsufar F sem fengnar voru úr sjúkraskrám. Þegar til þessa er litið þykja sóknaraðilar í því hagsmunamati sem fram fer samkvæmt framansögðu ekki hafa sýnt fram á að ríkar ástæður mæli með því að vikið verði frá þeirri meginreglu sem fram kemur í 12. gr. laga nr. 74/1997 og 15. gr. laga nr. 55/2009, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991, umfram það sem þegar er orðið. Verður því hafnað beiðni þeirra um frekari aðgang að heilsufarsupplýsingum um F. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar.

Eftir framangreindum úrslitum verður sóknaraðilum sameiginlega gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, A, dánarbú B, C og D, greiði sameiginlega varnaraðila, dánarbúi E, 350.000 krónur í kærumálskostnað.