647/2013

G hf. krafði S ehf. um greiðslu samkvæmt samningi um framvirk hlutabréfaviðskipti. Óumdeilt var að samningur hafði komist á milli aðila 25. september 2008 þar sem mælt var fyrir um að S ehf. skyldi á gjalddaga samningsins greiða G hf. 4.146.887.305 krónur gegn því að G hf. afhenti S ehf. hlutabréf í K hf. að nafnverði 4.765.000 krónur. Aðalkrafa G hf. var á hinn bóginn sett fram á grundvelli samnings sem bankinn hafði sent S ehf. til undirritunar 10. október sama ár þar sem tekið var mið af því að seldir höfðu verið hlutir í K hf. samkvæmt samningnum frá september 2008 að beiðni S ehf. Var gjalddagi þess samnings sá hinn sami og samningsins frá september 2008, en fyrrgreindi samningurinn var ekki undirritaður af hálfu S ehf. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Óumdeilt var í málinu að á gjalddaga samninganna greiddi S ehf. ekki skuldbindingu sína og afhenti G hf. honum ekki hlutabréfin í K hf. Ekki var fallist á með G hf. að samningurinn frá október 2008 hefði komist á milli aðila og var ekki talið að S ehf. hefði með tómlæti sínu samþykkt gerð hans. Að því er varðaði skuldbindingargildi samningsins frá september 2008 var m.a. vísað til þess að engin ákvæði væru í hinum framvirku samningum eða markaðsskilmálum sem veittu aðilunum heimild til þess að segja samningi upp eða lýsa því einhliða yfir að hann væri niður fallin, en S ehf. hafði með bréfi lýst einhliða yfir riftun samningsins. Benti ekkert til þess að S ehf. hefði lagt þann skilning í tiltekna tilkynningu G hf. sem send var viðskiptamönnum bankans í lok október 2008, að með henni hefði G hf. fellt samninginn úr gildi og yrði ekki ráðið af orðalagi tilkynningarinnar að sú hefði verið raunin. Þá var ekki fallist á með S ehf. að þar sem G hf. hefði ekki svarað yfirlýsingu hans um riftun samningsins hefði S ehf. mátt líta svo á að samningurinn væri niður fallinn. Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar hefði S ehf. borið að hafa frumkvæði að efndum með því að bjóða fram greiðslu af sinni hálfu og leita eftir því að fá afhent þau hlutabréf sem samningurinn hefði tekið til. Fyrst þá hefði G hf. borið að hafa hlutabréfin tiltæk. Ættu sjónarmið S ehf. um að honum hafi verið ómögulegt að inna greiðslu sína af hendi þar sem honum hefði ekki verið kunnugt um greiðslustað eða gjalddaga samningsins ekki við rök að styðjast. Þá var hvorki fallist á með S ehf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að hann losnaði undan skyldu til að efna samninginn, að samningurinn væri niður fallinn vegna vanefnda af hálfu G hf. né að ákvæði 30. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 ættu við í málinu. Bæri S ehf. því að standa við sinn hluta samningsins. Var S ehf. því gert að greiða G hf. þá fjárhæð sem honum bar á grundvelli samningsins frá september 2008 að teknu tilliti til uppgjörs vegna þeirra hlutabréfa sem seld höfðu verið, gegn því að G hf. afhenti S ehf. 3.213.320 hluti í K hf. Kröfu G hf. um vexti fyrir tiltekið tímabil var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi þar sem í kröfugerð hans í héraði hafði vaxtafótur ekki verið tilgreindur, en úr þeim annmarka yrði ekki bætt fyrir Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. október 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 17. desember 2013. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 3.003.503.346 krónur með nánar tilgreindum ársvöxtum frá 5. janúar 2009 til 10. janúar 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér sömu fjárhæð og vexti og samkvæmt aðalkröfu, en gegn því að gagnáfrýjandi afhendi aðaláfrýjanda til eignar 3.213.320 hluti í Kaupþingi banka hf. Að þessu frágengnu krefst hann þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 2.988.527.152 krónur með sömu vöxtum og í aðalkröfu, en að öðrum kosti verði héraðsdómur staðfestur um annað en vexti, sem gagnáfrýjandi krefst að verði ákveðnir eftir aðalkröfu sinni. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Við uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms var gætt ákvæðis síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 2.988.527.152 krónur gegn því að gagnáfrýjandi afhendi honum til eignar 3.213.320 hluti í Kaupþingi banka hf.

Í héraðsdómsstefnu krafðist gagnáfrýjandi þess að aðaláfrýjanda yrði gert að greiða sér nánar tilgreindar fjárhæðir með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. janúar 2009 til greiðsludags. Í greinargerð aðaláfrýjanda fyrir héraðsdómi var kröfu um dráttarvexti andmælt meðal annars með vísan til þess að í svonefndum kyrrstöðusamningi milli aðaláfrýjanda og lánardrottna hans frá 9. apríl 2010, sem gagnáfrýjandi hafi átt hlut að, hafi verið samið um að skuldir aðaláfrýjanda bæru vexti „sem samsvara 6 mánaða REIBOR vöxtum“ með 3,85% álagi. Við munnlegan flutning málsins í héraði var fært í þingbók að gagnáfrýjandi hafi lýst því yfir að hann féllist á að krafa sín bæri þessa vexti frá 5. janúar 2009 til 10. janúar 2013, en hann krefðist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í hinum áfrýjaða dómi var þessu til samræmis kveðið á um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 2.988.527.152 krónur með vöxtum „sem samsvara sex mánaða REIBOR-vöxtum auk 3,85% álags á ársgrundvelli“ á því tímabili, sem að framan greinir. Samkvæmt fyrri málslið 11. gr. laga nr. 38/2001 er heimilt að dæma vexti af peningakröfu með því einu að vísa til 4. gr., 1. mgr. 6. gr. eða 8. gr. sömu laga þó svo hundraðshluti slíkra vaxta hafi ekki verið tilgreindur í stefnu. Af þessari undantekningu frá meginreglu d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 verður að gagnálykta á þann veg að ávallt þurfi að tilgreina vaxtafót í dómkröfu ef hún lýtur að annars konar vöxtum en um ræðir í fyrrnefndum ákvæðum laga nr. 38/2001. Svonefndir REIBOR vextir eiga ekki undir nokkurt þeirra lagaákvæða og var því krafa gagnáfrýjanda um vexti fyrir tímabilið frá 5. janúar 2009 til 10. janúar 2013, eins og hún var orðin þegar málið var dómtekið í héraði, ekki tæk til efnisdóms. Úr þessum annmarka getur gagnáfrýjandi ekki bætt með því að krefjast fyrir Hæstarétti nánar tiltekinna hundraðshluta vaxta á mismunandi tímabilum af höfuðstól kröfu sinnar, þó svo að óumdeilt sé hér fyrir dómi að það séu í raun sömu vextir og mun hafa verið átt við í héraðsdómi. Verður samkvæmt þessu að vísa frá héraðsdómi kröfu gagnáfrýjanda um vexti frá 5. janúar 2009 til 10. janúar 2013, en hinn bóginn að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kröfu gagnáfrýjanda frá 10. janúar 2013 til greiðsludags.

Eftir þessum úrslitum málsins verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfu gagnáfrýjanda, Glitnis hf., um vexti fyrir tímabilið frá 5. janúar 2009 til 10. janúar 2013.

Að öðru leyti skal héraðsdómur vera óraskaður um annað en málskostnað.

Aðaláfrýjandi, Straumborg ehf., greiði gagnáfrýjanda samtals 5.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.