148/2013

A, B og S voru sakfelldir fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa, í félagi með með öðrum, veist að A og þremur öðrum sem hittust fyrir á heimili hans með margvíslegu ofbeldi. Taldi Hæstiréttur að þótt þáttur hvers og eins yrði ekki nákvæmlega aðgreindur væri ljóst að þeir hefðu allir átt þátt í brotinu, hver með sínum hætti og væru því allir aðalmenn í því. A og B voru að auki sakfelldir fyrir hafa í annað sinn í tiltekinni íbúð veist að F og G með þeim hætti að B hefði slegið F með trébarefli á hnakka, en G hefði verið neyddur til að leggjast á magann á gólf þar sem H var neyddur til að kasta yfir hann þvagi auk þess sem B reif í vinstra eyra G með þeim afleiðingum að úr blæddi. Þá voru þeir einnig sakfelldir fyrir tilraun til fjárkúgunar umrætt sinn með því að hafa krafist þess að F greiddi þeim 500.000 krónur daginn eftir og hótað honum frekara ofbeldi yrði hann ekki við kröfum þeirra. Var háttsemin talin varða við 2. mgr. 218. gr., 1. mgr. 217. gr., 225. gr. og 251. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. A og B voru hins vegar sýknaðir af ákæru um frelsissviptingu H, F og G. Loks var A sakfelldur fyrir líkamsárásir með því að hafa á tiltekinni sólbaðsstofu slegið I oftar en einu sinni í andlitið og tekið hann hálstaki með þeim afleiðingum að hann missti meðvitund og slegið J í andlitið með þeim afleiðingum að hann hlaut mar og nokkra bólgu í kringum hægra auga og yfirborðslæg sár á bæði eyru. Þá var hann einnig sakfelldur fyrir tilraun til fjárkúgunar og hótanir umrætt sinn með því að hafa krafist þess að I og J greiddu honum 500.000 krónur hvort um sig, með hótunum um frekara ofbeldi ef þeir yrðu ekki við kröfum hans auk þess sem hann hótaði þeim frekara ofbeldi og fjárkúgun ef þeir segðu frá atvikinu. Var háttsemi A talin varða við 1. mgr. 217. gr., 2. mgr. 218. gr., 233. gr. og 251. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar var ekki talið að sannað hefði verið að A hefði svipt I og J frelsi sínu umrætt sinn. Var refsing A ákveðin fangelsi í sjö ár, B í sex ár og S í 20 mánuði. Þá var þeim gert að greiða A skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. og 25. janúar 2013 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um annað en refsingu ákærðu, sem verði þyngd.

Ákærðu A-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til efnismeðferðar, til vara að þeir verði sýknaðir, en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefjast þeir aðallega að einkaréttarkröfu A verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst ákærði B-kk-nf þess að „sérstaklega verði endurákvarðað málsvarnarlaun verjanda í héraði samkv. framlagðri tímaskrá í héraði og aksturs“.

Ákærði S-kk-nf K-kk-nf krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu A verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af henni, en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

A krefst þess aðallega að ákærðu verði dæmdir til að greiða sér 2.563.200 krónur, þar af 463.200 krónur sameiginlega með X, Y, Z, Þ, Æ og Ö, með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2012 til 21. október sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

I

Ákærði A-kk-nf reisir aðalkröfu sína um ómerkingu héraðsdóms í fyrsta lagi á því að ákærðu hafi verið synjað um að fá afhent „annað hvort eintak af mynd- og hljóðdiskum eða orðrétt endurrit“. Ákærði B-kk-nf færir efnislega sömu rök fyrir aðalkröfu sinni. Með úrskurði héraðsdóms 31. ágúst 2012, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 6. september sama ár í máli nr. 584/2012, var hafnað kröfu ákærða A-kk-ef og nafngreinds meðákærða um að þeir fengju afrit mynd- og hljóðdiska með skýrslutökum af öllum ákærðu og vitnum í máli þessu. Kemur því ekki til álita að ómerkja hinn áfrýjaða dóm sökum þess að ákærðu hafi ekki fengið slík afrit afhent. Í endurriti úr þinghaldi 28. september 2012 kom fram að nafngreindur meðákærði í héraði hafi krafist þess að fá „orðrétt endurrit af þeim diskum sem verjendum hefur verið meinuð afhending á.“ Mun hér hafa verið átt við endurrit af skýrslum ákærðu og vitna sem teknar voru upp á mynd- og hljóðdiska. Beindi dómurinn því til ákæruvaldsins að verða við kröfunni ef unnt væri, en af þessu mun ekki hafa orðið og var kröfunni síðan hafnað í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram fengu verjendur aðgang að hljóð- og mynddiskum og gátu borið upptökurnar saman við samantekt lögreglu á því sem fram kom við skýrslutökur hennar. Þá hefur verið lagt fram í Hæstarétti orðrétt endurrit allflestra skýrslna sem sakborningar og vitni gáfu hjá lögreglu. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki fallist á að vörn ákærðu hafi orðið áfátt af þessum sökum þannig að varði frávísun málsins frá héraðsdómi. Þá kemur ekki til álita að ómerkja hinn áfrýjaða dóm af þessum sökum.

Ákærði A-kk-nf reisir aðalkröfu sína í öðru lagi á því að saksóknari sem fór með málið í héraði hafi verið vanhæfur til að sinna því verki. Með bréfi til héraðsdóms 19. nóvember 2012, sem lagt var fram undir aðalmeðferð málsins 21. sama mánaðar, krafðist ákærði A-kk-nf þess að málinu yrði vísað frá dómi af þessum sökum með vísan til 5. mgr. 26. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og mun ákærði B-kk-nf hafa tekið undir þá kröfu. Héraðsdómur hafnaði kröfunni með ákvörðun í sama þinghaldi á þeim forsendum að ekki hafi verið sýnt fram á atvik sem leitt gætu til vanhæfis, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Í hinum áfrýjaða dómi er nánar lýst á hvaða rökum krafan var reist og forsendum héraðsdóms fyrir þeirri niðurstöðu að hafna henni. Umræddur saksóknari var aðstoðarsaksóknari við ákærusvið lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu er hann flutti mál þetta í héraði, en ríkissaksóknari fór með ákæruvald í málinu og tók ákvörðun um útgáfu ákæru. Krafa ákærða er því haldlaus og er henni hafnað.

Ákærði A-kk-nf hefur að auki gert ýmsar aðrar athugasemdir við rannsókn lögreglu. Telur hann að lögregla hafi annars vegar brotið gegn reglu 2. mgr. 53. laga nr. 88/2008 um að þeir sem rannsaki sakamál skuli vinna að því að hið sanna og rétta sé leitt í ljós og gæta jafnt að atriðum sem horfi til sýknu og sektar og hins vegar gegn 3. mgr. 63. gr. laganna þar sem segir meðal annars að ekki megi rugla skýrslugjafa með ósannindum. Rannsóknin beri með sér að lögregla hafi hvatt vitni til að leggja fram kæru á hendur honum og lagt áherslu á að afla sönnunar fyrir sekt hans og ákærða B-kk-ef. Samræmi sé ekki milli þess sem komið hafi fram í skýrslum hjá lögreglu og þeirra samantekta sem hún hafi gert eftir skýrslutökur. Lögregla hafi gert eigin skýrslur þar sem greint hafi verið frá hótunum sem beinst hafi að öðrum sakborningum og vitnum án þess að rannsakað hafi verið hvort „fótur sé fyrir slíkum ásökunum.“ Þá hafi rannsókn á vettvangi að [...] í Reykjavík einungis beinst að íbúð, þar sem atvik samkvæmt II. kafla ákæru eigi að hafa gerst, en ekki að stigagangi í húsinu, svo sem ástæða hafi verið til vegna framburðar ákærðu. Loks hafi lögregla við skýrslutöku greint einum meðákærða í héraði frá því að fyrir lægi í málinu að ákærðu hafi skipulagt líkamsárás að [...] í Mosfellsbæ, sem um ræðir í I. kafla ákæru, og að þeir hafi farið fyrstir inn í íbúð þar, en í framhaldi af því hafi meðákærði verið spurður hvort hann gæti staðfest þetta. Þótt fallast megi á að athugasemdir ákærðu séu að einhverju leyti á rökum reistar, meðal annars að því er varðar þá fullyrðingu lögreglu við skýrslutöku af sakborningi að tilteknar upplýsingar um atvik lægju fyrir sem ekki höfðu komið fram, hefur ríkissaksóknari metið rannsókn málsins fullnægjandi, sbr. 1. mgr. 53. gr. og 2. mgr. 57. gr. laga nr. 88/2008, og á grundvelli hennar talið fært að gefa út ákæru í málinu, sbr. 145. gr. laganna. Verður ekki litið svo á að málið hafi verið í því horfi að lokinni rannsókn þess að ríkissaksóknara hafi ekki að réttu lagi verið fært að meta hvort af saksókn ætti að verða. Að því leyti sem annmarkar kunna að hafa verið á rannsókn þeirra atriða, sem að framan greinir, koma þeir til athugunar við mat á því hvort sakir, sem á ákærðu eru bornar, teljist sannaðar og hvort refsiskilyrði um huglæga afstöðu þeirra séu fyrir hendi.

II

Samkvæmt framburði ákærða S-kk-ef og meðákærðu í héraði, X, Y, Z, Þ, Æ og Ö, mun ástæða þess að þeir söfnuðu liði og fóru að [...] í Mosfellsbæ að kvöldi 4. janúar 2012 vera sú að A og B hafi farið við þriðja mann að heimili Z og veist þar að honum og Þ. Er fram komið að skömmu síðar fóru ákærðu og meðákærðu á þremur bifreiðum að heimili A að [...] og hittust þar allir níu samtímis fyrir utan húsið, en samkvæmt myndskeiði úr eftirlitsmyndavél komu þeir þangað kl. 19.01.

Ágreiningslaust er að ákærðu A-kk-nf og B-kk-nf hafi farið fyrstir inn í íbúð A. Myndskeið úr eftirlitsmyndavélinni, sem kann að skeika um tímasetningar um nokkrar mínútur en þó ekki innbyrðis, sýna að kl. 19.04 fóru tveir menn inn í húsið og um mínútu síðar hlupu aðrir að því. Kannast ákærði A-kk-nf og Þ báðir við að sá fyrrnefndi hafi hringt í þann síðarnefnda skömmu eftir að hann fór inn í húsið með ákærða B-x-x til að láta þá sjö sem biðu fyrir utan vita að óhætt væri að koma þar inn. Kemur þetta heim og saman við gögn sem fyrir liggja í málinu um notkun á tilteknum farsímum. Samkvæmt þeim var hringt úr síma ákærða A-kk-ef í síma Z kl. 19.07, en Þ hefur fullyrt að hann hafi verið með síma Z þegar hann beið ásamt hinum mönnunum fyrir utan [...] og ákærði A-kk-nf hringdi í hann. Þessi símagögn sýna einnig að samband var milli síma Z og X í nokkur skipti á tímabilinu milli kl. 18.01 og 18.16 þennan dag, síma ákærða A-kk-ef og A kl. 18.20 og síma ákærða A-kk-ef og Z fjórum sinnum á tímabilinu frá kl. 18.25 til 18.47. Þá var hringt mínútu síðar úr síma ákærða A-kk-ef í síma ákærða B-kk-ef og sex mínútum síðar úr síma Z í síma X.

Í hinum áfrýjaða dómi er lýst framburði ákærðu og meðákærðu fyrir dómi og við rannsókn málsins. Kemur þar fram að ákærðu A-kk-nf og B-kk-nf hafi farið óvopnaðir inn í íbúðina að [...] á undan hinum mönnunum til að ræða við A um tiltekna skuld hans. Ákærði A-kk-nf hafi ekkert hafst að á vettvangi að öðru leyti en því að óumdeilt er að hann opnaði fyrir sjömenningunum, sem í framhaldi af því ruddust inn í íbúðina, flestir með barefli, þar á meðal golfkylfur, prik, hafnaboltakylfu, plastsleggju og handlóð. Í hinum áfrýjaða dómi var hafnað þeim framburði ákærða A-kk-ef að A hafi leyft honum að opna fyrir sjömenningunum, en í því sambandi var vísað til vættis A og þess að ólíklegt væri að hann hefði heimilað þeim inngöngu undir þessum kringumstæðum.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt endurrit af skýrslu, sem A gaf fyrir héraðsdómi 30. ágúst 2013, átta mánuðum eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp. Tilefni skýrslutökunnar var bréf verjanda ákærða A-kk-ef 4. sama mánaðar til ríkissaksóknara þess efnis að honum hafi borist til eyrna frá skjólstæðingi sínum að A hefði tjáð nafngreindum manni að ákærðu A-kk-nf og B-kk-nf hefðu engan hlut átt að „[...]málinu“. Í samtali sem verjandinn hafi átt á Litla-Hrauni við A, sem hafi afplánað þar refsingu, hafi hann sagst hafa verið undir miklum áhrifum fíkniefna þegar hann gaf skýrslu sína fyrir dómi við aðalmeðferð þessa máls. Jafnframt hafi hann greint frá því að hann hafi gefið ákærða A-kk-þgf leyfi til að hleypa sjömenningunum inn í íbúðina að [...], hann hafi verið undir þrýstingi bæði frá lögreglu og „undirheimunum“ um að leggja fram kæru á hendur ákærðu A-kk-þgf og B-x-x, en þeir hafi engan lamið. Í skýrslunni 30. ágúst 2013 sagðist A hafa verið „frekar ruglaður“ við skýrslutöku fyrir dómi við aðalmeðferð málsins, enda þá búinn að vera í daglegri neyslu vímuefna undanfarin þrjú ár. Nánar spurður um hvort hann hafi við þetta tækifæri verið undir áhrifum fíkniefna játti hann því og kvaðst af þeim sökum ekki hafa verið í stakk búinn til að gefa skýrsluna. Hann sagðist hafa verið undir „pressu“ frá lögreglu og „undirheimum“ um að leggja fram kæru, en kvaðst ekki muna hverjir hafi þar átt hlut að máli. Þessi þrýstingur hafi þó einungis lotið að þætti ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef í málinu. Hann hafi ekki verið „alveg með á hreinu“ hver hafi lamið sig 4. janúar 2012 eða hver hafi verið með kylfu. Aðspurður hvort hann hafi séð ákærðu A-kk-þf og B-kk-þf hafast eitthvað að eða hvar þeir hafi verið í íbúðinni sagðist A ekki hafa verið að „spá“ í það, enda hræddur um líf sitt. Þá dró hann til baka fyrri framburð sinn um að ákærði B-kk-nf hafi veist að sér og að ákærði A-kk-nf hafi hleypt umræddum mönnum inn í íbúðina í leyfisleysi. Hann tjáði sig á hinn bóginn ekkert um það hvort hann hefði heimilað inngöngu mannanna hefði hann vitað að þeir væru vopnaðir bareflum.

A neitaði því fyrir dómi við aðalmeðferð málsins að hann hefði veitt ákærða A-kk-þgf heimild til að hleypa sjömenningunum vopnuðum inn og var það í samræmi við skýrslu hans hjá lögreglu 19. mars 2012. Að virtum aðdragandanum að því að A dró framburð sinn til baka, sem einvörðungu laut þó að þætti ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef í málinu, og þess að hann hafði áður borið á annan veg um atvik málsins bæði fyrir dómi og við rannsókn þess verður ekki byggt á þessari síðbúnu skýrslu, enda er ekkert komið fram sem styður þá fullyrðingu A að hann hafi verið undir áhrifum vímuefna þegar hann gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins.

Af gögnum málsins og því sem rakið hefur verið hér að framan er ljóst að ákærði S-kk-nf og meðákærðu í héraði ruddust inn í íbúðina að [...] búnir bareflum. Á leiðinni á staðinn höfðu ákærðu B-kk-nf og A-kk-nf og meðákærðu verið í símsambandi eins og nánar hefur verið lýst og komu samtímis öðrum á staðinn. Þá er fram komið að áður en til inngöngu var ráðist hafði ákærði A-kk-nf gert þeim sem biðu fyrir utan húsið viðvart um að óhætt væri að koma inn. Höfðu hann og ákærði B-kk-nf aðeins verið þar í örfáar mínútur þegar ákærði S-kk-nf og hinir sex sem með honum voru ruddust inn eftir að ákærði A-kk-nf hafði opnað fyrir þeim. Eins og að framan segir komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að ákærði A-kk-nf hafi haft heimild til þess að hleypa mönnunum inn með barefli, en taldi á hinn bóginn sannað að það hafi verið samantekin ráð ákærðu og meðákærðu að fara inn í íbúðina í þeim tilgangi að ráðast á A. Ákærðu og meðákærðu, að undanskildum X og Y, kusu að tjá sig lítið sem ekkert við lögreglurannsóknina og mat héraðsdómur framburð þeirra fyrir dómi meðal annars í því ljósi að þeir hefðu fyrir skýrslugjöf þar haft öll rannsóknargögn undir höndum og sýnt væri að þeir hefðu samræmt framurð sinn fyrir dómi. Verður niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi framburðar ákærðu og vitna ekki endurmetin fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008, enda eru í ljósi alls þess sem að framan er getið ekki efni til að draga það mat héraðsdóms í efa, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Ákærði S-kk-nf og meðákærðu í héraði voru sem fyrr segir flestir með barefli þegar ákærðu A-kk-nf og B-kk-nf hittu þá fyrir utan húsið að [...]. Hlaut ákærðu í síðasta lagi þá að hafa orðið ljóst að til hafi staðið að beita valdi þegar inn í íbúðina yrði komið. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ákærði A-kk-nf hafi komið að atvikum með þeim hætti sem þar er lýst.

Vitnið A hefur skýrt svo frá bæði við rannsókn málsins og fyrir dómi að ákærði B-kk-nf hafi verið einn þeirra sem hafi veist að honum, en vætti hans um það hvaða barefli ákærði hafi notað var á reiki. Það sama er að segja um vætti D. Framburður Y fyrir lögreglu um að ákærði B-kk-nf hafi veist að A var mjög óstöðugur. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki byggt á þessum framburði. Á hinn bóginn fær vitnisburður B um að ákærði B-kk-nf hafi ráðist á sig með kylfu stuðning í samhljóða og staðföstu vætti Y um þetta við rannsókn málsins. Héraðsdómur mat breyttan framburð þess síðastnefnda fyrir dómi ótrúverðugan, en skýrlega kom fram í skýrslum hans hjá lögreglu að hann óttaðist mjög hefndaraðgerðir vegna vættis síns þar. Telst samkvæmt framansögðu sannað að ákærði B-kk-nf hafi veist að B með kylfu greint sinn. Af framburði annarra fyrir dómi verður ekki ráðið að ákærði B-kk-nf hafi veist að öðrum og er það því ósannað.

Í framburði ákærðu, meðákærðu og vitna hefur komið fram að þáttur ákærða S-kk-ef í atburðunum að [...] hafi aðallega falist í því að brjóta hluti eftir að inn var komið. Hann ruddist hins vegar inn í íbúðina í hópi sjö manna, sem voru búnir bareflum, eins og lýst hefur verið.

Þegar allt framangreint er virt og litið jafnframt til vottorða lækna og vættis þeirra fyrir dómi, sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi, verður staðfest niðurstaða hans um að ákærðu A-kk-nf, B-kk-nf og S-kk-nf hafi í félagi við meðákærðu í síðasta lagi fyrir utan húsið að [...] sammælst um að veitast að A og félögum hans með hættulegum bareflum með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Þótt þáttur hvers og eins verði ekki nákvæmlega aðgreindur er ljóst af því sem rakið hefur verið að þeir áttu allir þátt í því, hver með sínum hætti, að veist var að mönnum sem hittust þar fyrir og voru ákærðu með því allir aðalmenn í brotinu sem þeir eru ákærðir fyrir. Er háttsemi þeirra rétt heimfærð til refsiákvæðis í hinum áfrýjaða dómi.

III

Í inngangi II. kafla ákæru var ákærðu A-kk-þgf og B-x-x gefið að sök að hafa 15. desember 2011 farið ásamt meðákærðu X og Z „og óþekktum mönnum“ inn í íbúð að [...] í Reykjavík vopnum búnir og framið þar í félagi hegningarlagabrot, sem nánar voru tilgreind í niðurlagi þessa kafla. Var verknaði þeirra, sem talinn var fyrirfram skipulagður, nánar lýst í fjórum liðum.

Málsatvikum og framburði ákærðu og vitna við rannsókn málsins og fyrir dómi eru gerð ítarleg skil í hinum áfrýjaða dómi.

Í 1. lið þessa kafla ákæru er ákærðu gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa veist að F aftan frá, en ákærði B-kk-nf hafi slegið hann með trébarefli í hnakka þannig að hann féll í gólfið með nánar greindum afleiðingum. Ákærðu vildu lítið sem ekkert tjá um þessar sakargiftir við rannsókn málsins, en fyrir dómi var framburður þeirra í öllum meginatriðum samhljóða. Hefur héraðsdómur metið þennan framburð ótrúverðugan eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Vitnið F bar í skýrslum hjá lögreglu og fyrir dómi að ákærði B-kk-nf hafi slegið hann í hnakkann með priki eða spýtu. Á sama veg bar vitnið M í skýrslu hjá lögreglu, en héraðsdómur mat afturhvarf hans frá þeim framburði ótrúverðugt, eins og rökstutt er nánar í hinum áfrýjaða dómi, og verður því byggt á fyrri skýrslu vitnisins. Í dóminum eru réttilega rakin gögn um notkun nánar tilgreindra síma aðfaranótt 15. desember 2011 að öðru leyti en því að nöfnum M, F og ákærða B-kk-ef er ranglega víxlað í umfjöllun um fyrstu fjögur símtölin. Er þar komist að þeirri niðurstöðu að gögn þessi hafi verið í samræmi við framburð M og F í málinu, svo og framburð M þess efnis að hann hafi látið ákærða B-kk-þf vita af komu F í [...] greint sinn. Jafnframt er þess getið í hinum áfrýjaða dómi að á umræddum tíma hafi símar ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef komið inn á senda í Hafnarfirði, meðal annars við [...]. Benda þessi gögn til þess að símar ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef hafi fylgst að á leiðinni frá Hafnarfirði inn í Grafarvog og þaðan í Breiðholt. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um þennan ákærulið, þar á meðal um heimfærslu brota ákærðu til refsiákvæða. Með sama hætti er staðfest niðurstaða dómsins um að ákærðu hafi fyrirfram skipulagt verknaðinn og farið á staðinn ásamt fjórum mönnum búnir bareflum í þeim tilgangi að veitast að vitninu F.

Í 2. lið er ákærðu gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás og ólögmæt nauðung með því að hafa veist að G, neytt hann til að leggjast á magann á gólfið, staðið á höndum hans og haldið honum þannig á meðan kastað hafi verið yfir hann þvagi. Auk þess er ákærða B-x-x gefið að sök að hafa slegið G nokkrum höggum á hnakkann með trébarefli og rifið í vinstra eyra hans með þeim afleiðingum sem getið er í þessum lið ákæru.

Í 3. lið eru ákærðu á hinn bóginn sakaðir um að hafa neytt H til að kasta þvagi á G, sbr. 2. lið. Í héraðsdómi er að nokkru lýst vitnisburði G, F, M og H og trúverðugleiki framburðar þeirra metinn. Bar F fyrir dómi að G hafi verið „tekinn upp við glugga og haldið þar“ og vitnið M sagði við rannsókn málsins að G hafi legið á maganum á gólfinu þegar pissað var yfir hann. Framburður G um að annars vegar hafi verið staðið á höndum hans og hins vegar að ákærði B-kk-nf hafi slegið hann með trébarefli í hnakka fær á hinn bóginn hvorki stoð í framburði vitna né öðrum gögnum og verða ákærðu því sýknaðir af þeirri háttsemi. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærðu varðandi þessa tvo ákæruliði. Háttsemi ákærðu er rétt heimfærð til refsiákvæða að því undanskildu að líkamsárás þeirra varðar við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 4. lið eru ákærðu sakaðir um frelsissviptingu og tilraun til fjárkúgunar, eins og nánar er lýst í ákæru. Í héraðsdómi er framburði vitna sem getið er í þessum kafla ákæru lýst nánar. Samkvæmt símagögnum kom sími ákærða B-kk-ef inn á sendi skammt frá vettvangi á tímabilinu frá kl. 1.09 til 1.50 og sími ákærða A-kk-ef kl. 1.32, sem bendir til að þeir hafi verið lengur á vettvangi en þeir hafa borið um. Vitnið F taldi sig ásamt H og G hafa verið svipt frelsi um eina klukkustund. Vitnið M sagðist aðspurður ekki vita það, en giskaði á 45 til 60 mínútur. Vitnisburðar G nýtur ekki við um hvenær ákærðu komu á vettvang, en hann kvaðst á hinn bóginn hafa farið þaðan um kl. 1.30. F kvaðst hafa farið „beint upp á slysó“ eftir að ákærðu fóru af staðnum og um það bar vitnið H líka. Þessi framburður er hins vegar í andstöðu við gögn í málinu sem sýna að sími F kom kl. 2.35 inn á sendi í Hafnarfirði, og samkvæmt læknisvottorði 12. mars 2012 kom F á slysadeild kl. 3.54 um nóttina. Þegar framangreint er virt er ekki komin lögfull sönnun fyrir því að umræddir menn hafi verið sviptir frelsi sínu í skilningi 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga á meðan ákærðu voru inni í íbúðinni að [...]. Í þessum lið ákæru eru ákærðu einnig sakaðir um tilraun til fjárkúgunar, eins að framan getur, annars vegar með því að krefjast þess að F greiddi þeim 500.000 krónur daginn eftir og hins vegar að G greiddi þeim 200.000 krónur á mánuði í ótiltekinn tíma. Um það fyrrgreinda hefur F staðfastlega borið bæði við rannsókn málsins og fyrir dómi og fær framburður hans stoð í vætti M. Verða ákærðu því sakfelldir fyrir þennan verknað og varðar hann við 251. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn hefur framburður G um síðargreint tilvik hvorki stoð í framburði vitna né öðrum gögnum málsins og verða ákærðu því sýknaðir af þeim sakargiftum.

IV

Í IV. kafla ákæru er ákærða A-kk-þgf gefið að sök að hafa framið nánar tilgreind hegningarlagabrot 12. október 2011 í húsnæði sólbaðsstofunnar [...] að [...] í Hafnarfirði gegn I og J.

Í 1. lið þessa kafla ákæru er ákærði A-kk-nf sakaður um sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa veist að og slegið I nokkur högg í andlit og líkama, tekið um háls hans með kverkataki, haldið honum upp við vegg og ekki sleppt takinu fyrr en hann missti meðvitund, látið hann falla í gólfið og slegið hann ítrekað þar sem hann lá með þeim afleiðingum sem lýst er í þessum lið ákærunnar. Ákærði hefur viðurkennt að hafa tekið I „svæfingartaki“, en við það hafi hann lyppast niður og fallið á gólfið. Ákærði hafi sett flatan lófa í andlit I tvisvar til þrisvar sinnum til að vekja hann. Á hinn bóginn neitaði ákærði að hafa slegið I í andlitið þar sem hann lá á gólfinu. Y kom með I og J á vettvang, þar sem ákærði A-kk-nf var fyrir. Y sagði í skýrslu sinni hjá lögreglu að það hafi liðið yfir annan strákanna þegar ákærði „var að kyrkja hann“ og ákærði hafi slegið þá báða í andlitið. Héraðsdómur mat breyttan framburður Y fyrir dómi ótrúverðugan með þeim rökum sem lýst var í II. kafla hér að framan. Verður því byggt á framburði hans hjá lögreglu um þetta. Vitnið J sagði einnig fyrir dómi að ákærði hafi slegið I „einu sinni eða tvisvar“. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið er sannað að ákærði hafi slegið I í andlitið oftar en einu sinni og tekið hann hálstaki með þeim afleiðingum að hann missti meðvitund. Sú aðferð að taka mann hálstaki með framangreindum afleiðingum er stórháskaleg og verður því sú háttsemi ákærða sem hann hefur verið sakfelldur fyrir í þessum lið heimfærð undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði hefur játað að hafa slegið J í andlitið með flötum lófa og hrint honum þannig að hann hafi hrasað, en neitar öðrum sakargiftum í 2. lið þessa kafla ákæru. Samkvæmt vottorði læknis á slysa- og bráðadeild Landspítala-háskólasjúkrahúss 21. mars 2012, sem staðfest var fyrir dómi, var J með mar og nokkra bólgu kringum hægra auga og yfirborðslæg sár á báðum eyrum er hann leitaði þangað 16. október 2011. Fyrir dómi kvaðst J hafa sjálfur veitt sér þessa áverka, en í skýrslu hjá lögreglu bar hann á annan veg eins og fram kemur í héraðsdómi. I bar hjá lögreglu að ákærði hafi lamið og traðkað á J, en um þetta var hann ekki spurður fyrir dómi, enda kvaðst hann þar lítið muna eftir atvikum. Auk þess að byggja niðurstöðu sína á játningu ákærða og áðurnefndu vottorði, reisti héraðsdómur hana á framburði vitnanna hjá lögreglu án þess að séð verði að dómurinn hafi í niðurstöðu sinni metið trúverðugleika framburðar þeirra fyrir dómi í ljósi afturhvarfs frá fyrri framburði. Var þetta þó nauðsynlegt að svo miklu leyti sem framburður vitnanna var óstöðugur, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Að þessu gættu og með vísan til þess sem að framan er rakið er staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ákærði hafi veist að J og slegið hann í andlitið með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Varðar þessi háttsemi við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Aðrar sakir sem á ákærða eru bornar í þessum lið eru ekki studdar framburði vitna né öðrum gögnum og eru því ósannaðar.

Í 3. lið þessa kafla ákæru er ákærða gefin að sök frelsissvipting og tilraun til fjárkúgunar gagnvart I og J og í 4. lið hótanir, allt eins og nánar er þar lýst. Í héraðsdómi er rakinn framburður ákærða og vitna hjá lögreglu og fyrir dómi. Þar kemur fram að ákærði neitar sakargiftum, en kannast við að hafa sagt I og J að endurgreiða skuld. I skýrði svo frá í skýrslu hjá lögreglu að ákærði hafi „sektað“ þá J um 500.000 krónur hvorn og sagt að þeir ættu að greiða féð strax daginn eftir. Þetta yrði „eilíf skuld“ ef þeir segðu frá. Héraðsdómur mat breyttan framburð ótrúverðugan. Fær sá framburður sem þar var lagður til grundvallar stoð í vætti C fyrir dómi, eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Samkvæmt þessu er staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ákærði hafi gerst sekur um tilraun til fjárkúgunar eins og nánar er lýst í 3. lið þessa kafla ákæru, auk hótana um frekara ofbeldi og fjárkúgun eins og greinir í 4. lið hennar. Varðar brotið í 3. lið við 251. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, en í 4. lið við 233. gr. sömu laga. Þegar á hinn bóginn er litið til framburðar vitna, sem rakið er í héraðsdómi, er ekki gegn neitun ákærða komin fram lögfull sönnun þess að hann hafi svipt I og J frelsi þann tíma sem brotin sem rakin hafa verið í þessum kafla stóðu, enda eru engin frekari gögn í málinu til staðfestu því hversu langur sá tími var. Verður ákærði því sýknaður af sakargiftum um brot gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga.

V

Í héraðsdómi er sakaferill ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef rétt rakinn. Með dómi Hæstaréttar 21. febrúar 2013 í máli nr. 497/2012 var staðfest sex mánaða fangelsisrefsing sem ákærði B-kk-nf hlaut 27. júní 2012 fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. og 234. gr. almennra hegningarlaga. Að teknu tilliti til þess að ákærðu eru hér sýknaðir af brotum sem þeir voru sakfelldir fyrir í héraði, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærðu A-kk-ef og B-kk-ef verður hún staðfest. Jafnframt er staðfest niðurstaða hans um frádrátt gæsluvarðhalds þeirra.

Ákærði S-kk-nf gekkst á árunum 2011 og 2012 sex sinnum undir viðurlagaákvörðun með sektargreiðslu fyrir fíkniefna- og umferðarlagabrot, en auk þess var honum gert að greiða sekt fyrir umferðarlagabrot með dómi 20. október 2011. Þá var hann dæmdur 27. apríl 2012 í fjögurra mánaða fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, fyrir þjófnað og umferðarlagabrot. Með dómi 12. desember sama ár hlaut hann 12 mánaða fangelsi, skilorðsbundið í þrjú ár, fyrir þjófnað, brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga og vopna-, fíkniefna- og umferðarlagabrot. Dómurinn frá 27. apríl 2012 var þá jafnframt dæmdur upp. Það brot sem ákærði S-kk-nf hefur nú verið sakfelldur fyrir var framið áður en dómarnir frá 27. apríl og 12. desember 2012 voru kveðnir upp. Ber því samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga að taka upp refsingu hans samkvæmt síðastnefndum dómi og gera honum refsingu í einu lagi fyrir öll brotin eftir 78. gr. sömu laga. Ákærði S-kk-nf var 18 ára að aldri er hann framdi brot sitt, sem lýst er í II. kafla hér að framan. Við refsingu hans verður litið þess að brot hans var alvarlegt og unnið í félagi við aðra. Með vísan til alls þessa er refsing hans ákveðin fangelsi í 20 mánuði. Um frádrátt gæsluvarðhalds sem ákærði hefur sætt fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu og sakarkostnað verða staðfest.

Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að refsing ákærða S-kk-ef K-kk-ef er ákveðin fangelsi í 20 mánuði, en til frádráttar henni komi gæsluvarðhald sem hann sætti frá 15. til 21. mars 2012.

Ákærði A-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.506.000 krónur.

Ákærði B-kk-nf B-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, S-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.255.000 krónur.

Ákærði S-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.004.000 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, 488.773 krónur, þar með talda þóknun réttargæslumanns brotaþola, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.