11/2016

S krafði Í um bætur vegna rannsóknaraðgerða sem hann taldi sig hafa sætt að ósekju í tengslum við rannsókn lögreglu á stórfelldum fíkniefnaviðskiptum. Með hliðsjón af atvikum málsins var talið að S hefði í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála stuðlað að rannsóknaraðgerðum lögreglu gagnvart sér á tímabilinu frá 30. desember 2008 fram að handtöku hans 8. júní 2009, en þær hefðu falist í hlustun símtala S og orðaskipta í heimsóknum hans til fanga á Litla-Hrauni, svo og öflun upplýsinga um notkun síma hans. Hvað varðaði handtöku S og aðgerðir, sem lögregla greip til samhliða og í framhaldi af henni, en þær fólust í gæsluvarðhaldi sem hann sætti frá 8. til 29. júní 2009, leit sem var gerð í húsakynnum sem hann réði yfir og öflun upplýsinga frá fjármálafyrirtækjum um fjárreiður hans, var á hinn bóginn talið að Í hefði ekki í málatilbúnaði sínum vísað til tiltekinnar háttsemi S í aðdraganda þessara ráðstafana, sem gæti talist hafa valdið eða stuðlað að þeim. Þá var ekki fallist á með S að Í gæti borið bótaábyrgð á umfjöllun fjölmiðla um rannsókn málsins í framhaldi af handtöku hans. Voru miskabætur til S ákveðnar 1.500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. janúar 2016. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 5.400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. júní 2009 til uppsögu dóms í málinu, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum var veitt í héraði.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 14. mars 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi leitar aðaláfrýjandi með máli þessu skaðabóta á grundvelli 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vegna rannsóknaraðgerða, sem hann sætti af hendi lögreglu á tímabilinu frá 30. desember 2008 til 29. júní 2009. Samkvæmt málatilbúnaði aðaláfrýjanda fólust þessar aðgerðir í hlustun símtala og öflun upplýsinga um símanotkun hans, upptöku samtala við heimsóknir hans til nafngreinds fanga í fangelsinu á Litla-Hrauni, húsleit hjá aðaláfrýjanda, öflun upplýsinga um fjármál hans frá fjármálafyrirtækjum, handtöku hans 8. júní 2009 og gæsluvarðhaldi frá þeim degi til 29. sama mánaðar. Óumdeilt er að lögregla felldi málið niður að hluta 17. maí 2010 og síðan að öðru leyti í kjölfarið á því.

Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 á maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli, rétt til bóta úr hendi gagnáfrýjanda ef mál hans er fellt niður, en í 2. mgr. sömu lagagreinar er tekið fram að dæma skuli bætur vegna aðgerða eftir IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði fyrstu málsgreinarinnar eru fyrir hendi. Þar er þó einnig tekið fram að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum, sem krafa hans er reist á. Í málinu liggur fyrir að aðaláfrýjandi sætti aðgerðum samkvæmt X., XI., XIII. og XIV. kafla laga nr. 88/2008 í þágu rannsóknar á máli, sem var síðan fellt niður gagnvart honum. Hann á því rétt til skaðabóta frá gagnáfrýjanda vegna þessara aðgerða nema því aðeins að telja megi hann sjálfan hafa valdið eða stuðlað að þeim.

Fyrir Hæstarétti hefur aðaláfrýjandi fallið frá kröfu, sem hann gerði í héraði um bætur fyrir fjártjón, og krefst hann nú eingöngu miskabóta.

II

Í málinu liggja ekki fyrir önnur gögn varðandi fyrrnefnda rannsókn gagnvart aðaláfrýjanda en kröfur lögreglu um heimildir til rannsóknaraðgerða, úrskurðir héraðsdóms um þær, sex upplýsingaskýrslur lögreglu í tengslum við málið og samantektir um helsta efni sex skýrslna, sem aðaláfrýjandi gaf hjá lögreglu eftir handtöku og meðan hann sætti gæsluvarðhaldi.

Í fyrstu kröfu lögreglu um heimild til símhlustunar, sem beint var til héraðsdóms 30. desember 2008, var vísað til þess að lögregla hér á landi hafi átt hlut að alþjóðlegu samstarfi um rannsókn á stórfelldum fíkniefnaviðskiptum erlendis, sem einnig væri talið að tengdust ráðagerð um innflutning slíkra efna hingað. Meðal þeirra, sem rannsóknin erlendis hafi beinst að, væri nafngreindur [...] ríkisborgari, sem hafi komið nokkrum sinnum til Íslands. Hann hafi í júlí 2008 heimsótt samlanda sinn, sem hafi afplánað á Litla-Hrauni dóm fyrir innflutning fíkniefna hingað til lands, en komið aftur í desember sama ár og í það sinn heimsótt á Litla-Hrauni í fylgd aðaláfrýjanda Íslending, sem hafi hlotið dóm í sama máli. Lögregla hafi fengið heimild til að hlusta á orðaskipti í þeirri heimsókn. Þar hafi meðal annars komið „fram fyrirhugaður innflutningur á einhvers konar vökva sem blandaður er fíkniefnum og á að vera auðvelt að leysa fíkniefnin úr vökvanum“, svo sem tekið var til orða í kröfu lögreglu. Sagði þar jafnframt að lögregla hafi fengið 17. desember 2008 heimild héraðsdóms til að krefjast upplýsinga um notkun tiltekins íslensks símanúmers, sem talið hafi verið að [...] ríkisborgarinn hafi notað í aðdraganda síðastnefndrar ferðar sinnar hingað og meðan á henni stóð. Hafi komið fram að „það símanúmer var í miklum samskiptum“ við aðaláfrýjanda á þeim tíma. Að auki hafi nafn hans komið upp við rannsókn lögreglu í öðrum löndum á málinu, sem áður var getið. Samkvæmt þessu öllu teldi lögregla að uppi væri rökstuddur grunur um að aðaláfrýjandi væri ásamt öðrum að skipuleggja innflutning fíkniefna til landsins. Héraðsdómur veitti heimild til símhlustunar á grundvelli þessarar kröfu og var sú heimild síðan framlengd koll af kolli fram á þann tíma, sem aðaláfrýjanda var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá þeim meginatriðum varðandi rannsóknina, sem lögregla taldi hafa komið fram í símtölum aðaláfrýjanda á því tímabili, en á þeim grunni færðist rannsóknin inn á þá braut að hún tók einnig til ætlaðs peningaþvættis hans. Lögregla fékk jafnframt heimild með úrskurðum héraðsdóms 30. desember 2008 og 22. janúar, 18. mars og 5. maí 2009 til að hlusta á samtöl í fjórum heimsóknum aðaláfrýjanda og annarra nafngreindra manna til Íslendingsins, sem afplánaði samkvæmt áðursögðu refsidóm á Litla-Hrauni. Taldi lögregla að við þau tækifæri hafi einnig á nánar tiltekinn hátt verið rætt um atriði, sem tengdust fyrirhuguðum ætluðum brotum.

Þegar framangreint er virt verður að líta svo á að aðaláfrýjandi hafi í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 stuðlað að rannsóknaraðgerðum lögreglu gagnvart sér á tímabilinu frá 30. desember 2008 fram að handtöku hans, en þær fólust sem fyrr segir í hlustun símtala aðaláfrýjanda og orðaskipta í heimsóknum hans til fanga á Litla-Hrauni, svo og öflun upplýsinga um notkun síma hans. Um handtöku aðaláfrýjanda 8. júní 2009 og aðgerðir, sem lögregla greip til samhliða og í framhaldi af henni, en þær fólust í gæsluvarðhaldi sem hann sætti frá 8. til 29. júní 2009, leit sem var gerð í húsakynnum sem hann réði yfir á fimm stöðum og öflun upplýsinga frá fjármálafyrirtækjum um fjárreiður hans, er þess á hinn bóginn að gæta að gagnáfrýjandi hefur ekki í málatilbúnaði sínum vísað til tiltekinnar háttsemi aðaláfrýjanda í aðdraganda þessara ráðstafana, sem gæti talist hafa valdið eða stuðlað að þeim, en fyrrgreint framferði hans getur ekki talist eitt og sér nægilegt í þeim efnum. Á umfjöllun um rannsókn málsins í fjölmiðlum í framhaldi af handtöku aðaláfrýjanda getur gagnáfrýjandi ekki borið bótaábyrgð, svo sem aðaláfrýjandi hefur haldið fram, en að gættu þessu og öðru því, sem að framan greinir, verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur með þeim vöxtum sem hann krefst fyrir Hæstarétti og í dómsorði greinir.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda verða látin standa óröskuð, en gagnáfrýjanda verður gert að greiða honum málskostnað fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, íslenska ríkið, greiði aðaláfrýjanda, S-kk-þgf H-kk-þgf Ó-kk-þgf, 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. júní 2009 til 13. október 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.