298/2001

Deilt var um hvenær og með hvaða hætti starfslok verslunarstjórans L urðu hjá S hf. og hvort hún ætti rétt til launa í uppsagnarfresti. Þótt fallist væri á það með S hf. að margt benti til þess að vanræksla L í starfi hefði verið slík að réttlætt kynni að hafa brottvikningu hennar úr starfi að undangenginni áminningu, var ljóst að S hf. byggði uppsögn L í raun alls ekki á þessum ávirðingum og áminnti hana ekki þótt fundið hefði verið að störfum hennar. Brottvikning L yrði því ekki réttlætt með ávirðingum hennar fyrir tilgreint tímamark. Fallist varð á það með S hf. að eins og framlögð læknisvottorð voru úr garði gerð hefði L ekki sýnt fram á að veikindi hennar hefðu verið slík að þau réttlættu þá háttsemi hennar að fara fyrirvaralaust og án skýringa í veikindafrí og vera fjarvistum í 16 daga áður en S hf. réð nýjan verslunarstjóra og vék henni þannig úr starfi í raun. Þrátt fyrir fjarveru L gerði S hf. engan reka að því að krefja hana um læknisvottorð áður en félagið vék henni frá störfum og lá því ekki fyrir á þeirri stundu að um óheimila fjarveru væri að ræða. Talið var að eins og S hf. stóð að málum ætti L rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar. Bætur voru þó lækkaðar með tilliti til þess að L hafði ekki sinnt þeirri skyldu að reyna að takmarka tjón sitt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa hennar verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms, en þó þannig að um dráttarvexti af kröfu hennar fari frá 1. júlí 2001 samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Ágreiningur aðila máls þessa snýst um hvenær og með hvaða hætti starfslok stefndu urðu, en hún starfaði sem verslunarstjóri í verslun áfrýjanda við Vesturberg 76, Reykjavík, og hvort hún eigi rétt á greiðslu launa í uppsagnarfresti. Stefnda var í september 1999 ráðin til starfa í umræddri verslun, sem opnuð var 1. október sama árs. Heldur hún því fram að sér hafi verið sagt upp störfum fyrirvaralaust 26. maí 2000 án lögmætra ástæða, en um uppsögnina hafi sér ekki orðið kunnugt fyrr en 7. júní sama árs. Áfrýjandi mótmælir því að stefndu hafi verið sagt upp störfum. Verði hins vegar talið að svo hafi verið reisir áfrýjandi sýknukröfu sína á því að stefnda hafi orðið sek um margvíslegar og verulegar vanefndir á ráðningarsamningi sínum. Eru þær ávirðingar, sem á hana eru bornar, í fyrsta lagi taldar þær að hún hafi sýnt af sér stórfellda vanrækslu í starfi, í öðru lagi að hún hafi fyrirvaralaust og án leyfis farið í veikindafrí og í þriðja lagi óheimilar fjarvistir hennar frá þeim tíma vegna veikinda, sem stefnda hafi ekki gert fullnægjandi grein fyrir.

II.

Áfrýjandi kveður stefndu sjálfa hafa kosið að segja stöðu sinni lausri með því að leggja niður störf 10. maí 2000 og mæta ekki til vinnu eftir það. Stefnda hafi heldur ekki greint frá því er líða tók á veikindaleyfi, sem hún fór í áðurnefndan dag, hversu lengi það myndi vara. Hafi áfrýjandi því ráðið mann til að gegna stöðu hennar, sem hafi verið nauðsynlegt, og hafi sú ráðstöfun engan veginn jafngilt uppsögn stefndu.

Við skýrslutöku fyrir héraðsdómi kvaðst stefnda hafa farið til heimilislæknis síns, S-kk-ef R-kk-ef H-kk-ef, síðari hluta aprílmánaðar 2000 þar sem hún hafi ekki getað sofið vegna áhyggna af verslunarrekstrinum. Læknirinn hafi ráðlagt sér að taka hvíld frá störfum á heilsuhæli, en það hafi hún ekki viljað. Í byrjun maí hafi hún ekki getað meira og að morgni 9. sama mánaðar hafi eiginmaður hennar sagt henni að hún skyldi fara í veikindafrí daginn eftir, sem hún hafi og gert. Fram er komið í málinu að um klukkustund fyrir lokun fyrrgreindan dag hringdi stefnda í starfsmannastjóra áfrýjanda, S-kk-þf Þ-kk-þf S-kk-þf, og tilkynnti honum að hún væri að fara í veikindafrí daginn eftir og alls óráðið væri hve lengi hún yrði fjarverandi. Bað starfsmannastjórinn stefndu þá að gefa sér ráðrúm til að fá annan mann í hennar stað til afleysinga, en því sinnti hún ekki. Aðspurð um starfslokin kvaðst stefnda hafa ætlað að hefja störf á ný og í því skyni hringt í starfsmannastjórann 26. maí 2000. Hafi hann ekki minnst á uppsögn en ekki viljað að hún byrjaði aftur og boðað sig á fund nokkrum dögum síðar. Kvaðst stefnda fyrst hafa frétt á skotspónum 7. júní að áfrýjandi hafi ráðið verslunarstjóra í sinn stað. Kom fram í skýrslu framangreinds starfsmannastjóra fyrir dómi að verslunarstjórinn, sem ráðinn var í stað stefndu, tók ekki til starfa fyrr en 6. júní, en fram til þess dags gegndi annar maður starfinu til bráðabirgða.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi sagði framkvæmdastjóri áfrýjanda, G-kk-nf S-kk-nf, í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins í héraði, að hann vissi ekki hvort stefndu hefði verið vikið frá störfum þennan dag, en vísaði í því efni til starfsmannastjórans. Sá síðarnefndi bar fyrir dómi að hann hafi í símtali við stefndu 26. maí neitað því að henni hafi verið sagt upp, en lagt til að þau myndu hittast nokkrum dögum síðar, en af því hefði ekki orðið, svo sem nánar er rakið í héraðsdómi.

Með bréfi lögmanns stefndu 20. júní 2000 til áfrýjanda var því haldið fram að stefndu hafi verið vikið úr starfi 7. sama mánaðar á ólögmætan hátt og skýringar krafist á brottvikningunni. Þessu bréfi svaraði lögmaður áfrýjanda í héraði 27. júní sama mánaðar. Segir þar meðal annars að ljóst sé af efni bréfs lögmanns stefndu að hún hafi ekki upplýst hann um ástæður þess „að henni var vikið frá störfum þann 26. maí sl. þegar nýr verslunarstjóri var ráðinn til starfa”. Hafi stefndu orðið kunnugt um þessa ráðningu í fyrrnefndu símtali við starfsmannastjórann. Ljóst er af bréfi þessu að áður en mál þetta var höfðað taldi áfrýjandi sig hafa sagt stefndu upp 26. maí 2000. Áfrýjandi hefur engum stoðum rennt undir það að hann hafi tilkynnt stefndu um brottvikninguna, enda byggir hann sýknukröfu sína fyrir Hæstarétti aðallega á að stefnda hafi sjálf kosið að fara fyrirvaralaust í veikindaleyfi, án þess að gefa vinnuveitanda sínum nokkrar skýringar, og ekki komið til starfa eftir það án þess að nokkur uppsögn hafi átt sér stað. Áfrýjandi greiddi stefndu laun athugasemdalaust fyrir maímánuð í lok þess mánaðar. Á þeim tíma gat stefnda því ekki reiknað með að henni hefði verið vikið úr starfi nokkrum dögum áður. Verður að leggja til grundvallar frásögn stefndu um það að henni hafi fyrst orðið ljóst 7. júní 2000 að henni hafi verið vikið úr starfi. Ber því að miða við að brottvikning hafi tekið gildi þann dag.

III.

Í greinargerð áfrýjanda í héraði eru raktar margvíslegar ávirðingar, sem stefndu eru gefnar að sök í starfi sínu. Er þar meðal annars vísað til þess að þegar um áramótin 1999/2000 hafi vaknað alvarlegar grunsemdir um að stefnda réði ekki við starf sitt og við uppgjör vegna vörutalningar sem þá fór fram og aftur í lok mars 2000 hafi komið í ljós 13-18% vörurýrnun. Eru í héraðsdómi nánar raktar þær ávirðingar, sem áfrýjandi telur að réttlætt hafi fyrirvaralausa uppsögn hennar vegna vítaverðrar vanrækslu í starfi samkvæmt ákvæði 3. mgr. 13.1 greinar í kjarasamningi þeim, sem átti við um kjör stefndu hjá áfrýjanda. Í áðurnefndri skýrslu starfsmannastjóra áfrýjanda kemur fram að hann hélt ásamt starfsmanni í markaðs- og þjónustudeild áfrýjanda fund með stefndu 2. maí 2000 vegna niðurstöðu vörutalningarinnar í lok mars sama árs. Sagði hann að þau hafi farið yfir niðurstöður talningarinnar og hafi áhersla verið lögð á „að við yrðum að finna skýringar á þessari talningu áður en til einhverra aðgerða yrði gripið, því að þetta væri óviðunandi að vita ekki í hverju þessi rýrnun lægi, þannig að það var skýrt rætt um það að fara ekki í neina drastískar að segja einhverjum upp eða eitthvað slíkt”.

Þótt fallist sé á það með áfrýjanda að margt bendi til þess að vanræksla stefndu í starfi hafi verið slík að réttlætt kunni að hafa brottvikningu hennar úr starfi að undangenginni áminningu, er ljóst af framansögðu að áfrýjandi byggði uppsögn stefndu 26. maí í raun alls ekki á þessum ávirðingum og áminnti hana ekki, þótt fundið hafi verið að störfum hennar. Verður brottvikning hennar því ekki réttlætt með ávirðingum hennar í starfi fyrir 10. maí 2000.

IV.

Eins og að framan greinir tilkynnti stefnda áfrýjanda án nokkurs fyrirvara í lok starfsdags 9. maí 2000 að hún væri að fara í veikindafrí daginn eftir þar sem læknir hennar hafi ráðlagt henni seinni hluta aprílmánaðar að taka hvíld frá störfum. Skýrði stefnda svo frá í skýrslu sinni fyrir dómi að hún hafi farið aftur til heimilislæknis síns 10. maí og hann þá sagt að hún yrði að taka sér veikindafrí í 3-4 vikur og ráðlagt henni að fara á tiltekið heilsuhæli. Hún hafi ekki getað það vegna heimilisaðstæðna. Kvaðst stefnda hafa spurt lækninn hvort hún þyrfti læknisvottorð, en hann sagt að hún þyrfti ekkert vottorð fyrr en að loknu veikindaleyfi. Hún hafi svo farið 5. júní til staðgengils heimilislæknisins, sem verið hafi í fríi, og fengið hjá þeim fyrrnefnda læknisvottorð. Óumdeilt er að starfsmannastjóri áfrýjanda fékk vottorðið sent í ábyrgðarpósti þennan dag. Í vottorðinu, sem dagsett er 7. júní 2000, kemur fram að skoðun á stefndu hafi farið fram 10. og 26. maí og 5. júní sama árs og hún talin óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms á tímabilinu 10. maí til 7. júní 2000. Stefnda lagði fyrir Hæstarétt vottorð heimilislæknis síns 15. febrúar 2002. Kemur þar fram að hún hafi leitað til hans 17. apríl 2000. Hún hafi átt við andlega og líkamlega þreytu að stríða og borið þess merki „í útbreiddum vöðvaeymslum.” Hafi stefnda verið „sett á“ lyfjameðferð til að bæta svefn og henni ráðlögð hvíld. Hún hafi ekki verið reiðubúin að fara strax í frí, en komið til hans á stofuna á nýjan leik 26. maí. Tveimur vikum síðar hafi hún verið reiðubúin að mæta í vinnu og hafi staðgengill heimilislæknisins gefið henni læknisvottorð í fjarveru hans „fyrir fjarvistartímabilið 10/5- 7/6/00.” Í niðurlagi vottorðsins kemur fram að þetta sé staðfest í samræmi við sjúkradagbók. Við skýrslutöku fyrir héraðsdómi sagði stefnda að staðgengillinn hafi ekki skoðað hana, heldur hafi hann lesið sjúkraskýrslur S-kk-ef R-kk-ef og hafi hún tjáð þeim fyrrnefnda að hún þyrfti að fá vottorðið til þess að senda áfrýjanda.

Áfrýjandi hefur við meðferð málsins vefengt gildi læknisvottorðs staðgengislsins, sem samkvæmt framansögðu mun vera frá 5. júní 2000, og fyrir Hæstarétti vísað í því efni til 3. gr. reglna nr. 586/1991 um gerð og útgáfu læknisvottorða, sem settar voru með stoð í 11. gr. læknalaga nr. 53/1988 með áorðnum breytingum. Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. reglnanna skal læknir gæta fyllstu varkárni og nákvæmni við gerð læknisvottorðs og einungis votta þau atriði, er hann veit sönnur á. Í 3. mgr. sömu greinar eru síðan fyrirmæli um að læknir skuli ekki staðhæfa annað í vottorði, en það sem hann sjálfur hafi sannreynt, nákvæmlega skuli geta þeirra heimilda er vottorðið kunni að styðjast við og glögglega greina milli frásagnar annarra, eigin athugana læknis og álits hans. Í læknisvottorðinu 5. júní 2000, sem stefnda sendi áfrýjanda sama dag, var þess hvorki getið að læknirinn hafi ekki skoðað stefndu sjálfur né að vottorðið byggðist á sjúkraskrám annars læknis. Var efni þess því í andstöðu við framangreind ákvæði reglna nr. 586/1991 og gat því ekkert gildi haft er stefnda framvísaði því í lok tímabilsins, sem hún var fjarverandi. Í fyrrgreindu vottorði S-kk-ef R-kk-ef H-kk-ef er þess ekki getið að stefnda hafi verið óvinnufær á því tímabili sem þar er tíundað, heldur er þar sagt að mælst hafi verið til þess 17. apríl að stefnda athugaði með dvöl á tilteknu heilsuhæli, en hún hafi ekki verið reiðubúin til þess strax. Þremur vikum síðar hafi hún gefist upp og farið í veikindaleyfi, eins og áður hafi verið mælt fyrir um. Er á það fallist með áfrýjanda að eins og læknisvottorðin eru úr garði gerð hafi stefnda ekki sýnt fram á að veikindi hennar hafi verið slík að þau réttlættu þá háttsemi hennar að fara fyrirvaralaust og án skýringa í veikindafrí og vera fjarvistum í 16 daga áður en áfrýjandi réði nýjan verslunarstjóra og vék henni þannig úr starfi í raun. Var sú háttsemi hennar ennþá ámælisverðari í ljósi þess að hún var framkvæmdastjóri verslunar þeirrar, er hún starfaði við, og bar því ábyrgð á rekstri hennar. Þrátt fyrir fjarveru stefndu gerði áfrýjandi engan reka að því að krefja hana um læknisvottorð áður en hann vék henni frá störfum og lá því ekki fyrir á þeirri stundu að um óheimila fjarveru væri að ræða. Áfrýjanda bar við þessar aðstæður að leita eftir læknisvottorði eins og honum var skylt samkvæmt meginreglu 8. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms og slysaforfalla. Varð brottrekstri ekki beitt án þess að á það hefði reynt. Að auki greiddi hann henni laun fyrir maímánuð í lok mánaðarins án nokkurra athugasemda. Eins og áfrýjandi stóð að málum verður niðurstaðan sú að stefnda eigi rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar sem tók gildi, eins og áður segir, 7. júní 2000. Miðast uppsagnarfrestur við þrjá mánuði frá 1. júlí 2000, sbr. 1. mgr. greinar 13.1 í framangreindum kjarasamningi. Ekki er tölulegur ágreiningur um útreikning kröfunnar.

Áfrýjandi reisir varakröfu sína um lækkun bóta á því að stefndu hafi borið að takmarka tjón sitt með því að leitast við að fá sér annað starf. Fyrir dómi kvaðst stefnda ekki hafa gert reka að því að leita eftir vinnu á uppsagnarfrestinum og hefur hún engar skýringar á því gefið. Hefur stefnda þannig ekki sinnt þeirri skyldu að reyna að takmarka tjón sitt. Þegar allt þetta er virt og í ljósi þess að fram er komið að á þessum tíma var mjög mikil eftirspurn eftir vinnuafli eru bætur til hennar hæfilega ákveðnar með 800.000 krónum. Skal fjárhæðin bera dráttarvexti, eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Samkaup hf., greiði stefndu, L-kvk-þgf G-kvk-þgf, 800.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. október 2000 til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefndu samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.