240/2007

Með héraðsdómi 18. mars 2004 var fallist á kröfu B um að viðurkennt yrði að réttindi hans í lífeyrissjóðnum A væru með tilteknum hætti. Í samræmi við þessa niðurstöðu greiddi sjóðurinn 1. júní 2004 honum vangreiddan örorkulífeyri frá maí 1998 til og með maí 2004 með verðbótum en dró frá fjárhæðinni staðgreiðslu opinberra gjalda. Ágreiningur reis milli aðila hvort B ætti rétt á að fá greidda dráttarvexti af ógreiddum mánaðarlegum lífeyrisgreiðslum frá einstökum gjalddögum hans. Þá deildu aðilar um hvort rétt hefði verið að draga staðgreiðslu opinberra gjalda frá greiðslunni. Í dómi Hæstaréttar var talið að lífeyrissjóðurinn hafi staðið rétt að frádrætti staðgreiðslunnar. Þá þóttu atvik vera með þeim hætti að sjóðurinn hefði sjálfur borið ábyrgð á að full greiðsla hafði ekki verið innt af hendi til B. Hefði honum því borið skylda til að greiða dráttarvexti af því sem ógreitt hafði verið við hvern gjalddaga. Lífeyrissjóðurinn bar einnig fyrir sig að dráttarvextirnir væru fyrndir að minnsta kosti að hluta. Talið var að lögsókn B í desember 2001 og júní 2003 á hendur sjóðnum, þar sem í báðum tilvikum var krafist viðurkenningar á tilteknum réttindum í sjóðnum, hefði ekki nægt til að rjúfa fyrningu vaxtakröfu B. Var því einungis fallist á kröfu B um greiðslu dráttarvaxta sem höfðu fallið til á fjórum árum næst á undan stefnubirtingardegi 11. nóvember 2005. Aðilar voru sammála um að ekki bæri að greiða hvort tveggja verðbætur og dráttarvexti á sömu lífeyrisgreiðslur. Verðbætur sem voru greiddar vegna tímabilsins frá 11. nóvember 2001 til 1. júní 2004 komu því til frádráttar kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. maí 2007. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Upplýst var við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að Lífeyrissjóður Norðurlands og Lífeyrissjóður Austurlands hafi sameinast undir nafninu Stapi lífeyrissjóður sem tekur við aðild málsins sóknarmegin.

I

Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram hafði stefndi þegið örorkulífeyri frá áfrýjanda frá því í maí 1998. Til deilna kom milli málsaðila um fjárhæð lífeyris sem stefnda bæri samkvæmt samþykktum áfrýjanda. Stefndi höfðaði viðurkenningarmál á hendur áfrýjanda 20. desember 2001 sem vísað var frá dómi 23. maí 2003. Hann höfðaði mál á ný 12. júní 2003 og gekk dómur 18. mars 2004 þar sem viðurkennt var „að við framreikning á réttindum“ stefnda hjá áfrýjanda skyldi „fara eftir grein 19.3 í samþykktum sjóðsins.“ Með bréfi 29. maí 2004 tilkynnti áfrýjandi að hann myndi ekki áfrýja dóminum. Hinn 1. júní 2004 greiddi hann stefnda 2.172.027 krónur samkvæmt yfirliti sem hann hafði gert um breyttan útreikning lífeyris fyrir tímabilið maí 1998 til og með maí 2004. Greiðslan sundurliðaðist þannig að 3.041.566 krónur voru vangreiddar örorkubætur frá maí 1998 til og með maí 2004, verðbætur vegna mánaðarlegra greiðslna sama tímabil voru 494.785 krónur og frá var dregin staðgreiðsla opinberra gjalda 1.364.324 krónur. Telur áfrýjandi að með greiðslunni hafi hann að fullu staðið í skilum við stefnda í samræmi við nefndan dóm.

Stefndi telur hins vegar að ekki hafi verið um fullnægjandi greiðslu að ræða þar sem honum hafi borið dráttarvextir af ógreiddum mánaðarlegum lífeyri frá einstökum gjalddögum hans auk þess sem hann mótmælir frádrætti vegna staðgreiðslu opinberra gjalda. Byggir hann kröfu sína á nefndu yfirliti frá áfrýjanda og hagar kröfunni þannig að hann reiknar dráttarvexti af mismun þess sem greitt var á hverjum gjalddaga og þess sem greiða hefði átt samkvæmt yfirlitinu, þó þannig að hann reiknar dráttarvexti á lífeyrisfjárhæðir án verðbóta. Þannig reiknar hann dráttarvexti frá maí 1998 til 1. júní 2004 samtals 2.353.683 krónur sem auk vangreidds örorkulífeyris 3.041.566 krónur nema 5.395.249 krónum. Frá þessari fjárhæð dregur stefndi svo 2.172.027 krónur sem er greiðsla áfrýjanda 1. júní 2004 og fær þannig höfuðstól dómkröfu sinnar 3.223.222 krónur. Sú fjárhæð var tekin til greina í hinum áfrýjaða dómi og dæmd með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2004 til greiðsludags.

II

Í máli þessu er í fyrsta lagi deilt um hvort áfrýjanda hafi við greiðsluna 1. júní 2004 verið rétt að draga frá 1.364.324 krónur vegna staðgreiðslu opinberra gjalda líkt og hann gerði. Samkvæmt 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 5. gr., 15. gr. og 20. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda stóð áfrýjandi rétt að málum hvað þetta varðar. Verður því ekki fallist á með stefnda að hann eigi rétt á að fá þessa fjárhæð í hendur.

III

Í öðru lagi er deilt um hvort áfrýjandi skuli greiða dráttarvexti allt frá maí 1998 af þeim örorkulífeyri sem hann greiddi stefnda 1. júní 2004, en í hinum áfrýjaða dómi var fallist á þá kröfu stefnda með þeim rökum að með birtingu stefnu 20. desember 2001 í hinu fyrra vefengingarmáli hafi hann rofið fyrningu dráttarvaxtakröfu.

Gjalddagar örorkulífeyris eru ákveðnir mánaðarlega eftirá. Sé gjalddagi fyrir fram ákveðinn er mælt svo fyrir í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 að kröfuhafa sé heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Niðurstaða áðurnefnds héraðsdóms 18. mars 2004 var byggð á því að sjúkdómurinn sem lá til grundvallar lífeyriskröfu stefnda væri ekki sá sami og hann hefði haft áður en hann tók að greiða iðgjöld til áfrýjanda. Nægilega væri sannað að örorka stefnda yrði rakinn til veikinda hans eftir að hann gerðist sjóðsfélagi hjá áfrýjanda. Stefndi hafði frá upphafi byggt kröfu sína um lífeyri á því að hann ætti rétt til óskerts lífeyris. Við þessar aðstæður verður að telja að hvílt hafi á áfrýjanda skylda til að sanna að stefndi ætti ekki rétt á fullum örorkulífeyri frá honum á þeim grunni að um sama sjúkdóm væri að ræða. Getur hann því ekki reist synjun á að greiða dráttarvexti á því að skort hafi upplýsingar frá stefnda. Ber áfrýjandi sjálfur ábyrgð á því að full greiðsla fór ekki fram. Verður af þeim sökum fallist á með stefnda að áfrýjanda hafi borið skylda til að greiða dráttarvexti af því sem ógreitt var við hvern gjalddaga.

Áfrýjandi hefur teflt fram þeirri málsástæðu að hvað sem öðru líði séu dráttarvextir sem kunni að hafa fallið á kröfu stefnda fyrndir að minnsta kosti að hluta. Auk þess telur hann að líta beri til þess að hann hafi 1. júní 2004 greitt stefnda umfram skyldu. Telur hann, hvað sem öðru líður, að ekki geti falist í slíkri greiðslu viðurkenning til skyldu á greiðslu dráttarvaxta af þeim lífeyri sem hann hafi þannig greitt umfram skyldu. Stefndi hefur hins vegar haldið því fram að fyrning dráttarvaxtakröfu hans hafi verið rofin með birtingu stefnu í hinu fyrsta máli milli aðila. Auk þess hafi áfrýjandi viðurkennt greiðsluskyldu sína á dráttarvöxtum með framangreindri greiðslu 1. júní 2004.

Samkvæmt 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda fyrnast gjaldkræfir vextir á fjórum árum frá gjalddaga óháð stofnkröfu. Í hvorugu fyrri mála, sem að framan eru nefnd, gerði stefndi fjárkröfur á hendur áfrýjanda. Í fyrsta málinu þótti málatilbúnaður og dómkrafa stefnda svo óljós að kröfu hans var vísað frá dómi, en í öðru málinu var krafa stefnda tekin til greina á þann veg „að við framreikning á réttindum“ stefnda í áfrýjanda skyldi „fara eftir grein 19.3 í samþykktum sjóðsins.“ Lögsókn af þessu tagi nægir ekki til að rjúfa fyrningu vaxtakröfu stefnda. Samkvæmt þessu verður áfrýjandi einungis dæmdur til greiðslu dráttarvaxta fjögur ár aftur í tímann frá því að mál þetta var höfðað í héraði, eða þeirra dráttarvaxta sem féllu til eftir 11. nóvember 2001 en stefna í málinu var birt 11. nóvember 2005. Þá verður ekki fallist á með stefnda að tilgreind greiðsla áfrýjanda 1. júní 2004 á höfuðstól örorkulífeyris ásamt vísitölu hafi falið í sér viðurkenningu áfrýjanda á greiðsluskyldu dráttarvaxta sem rofið hafi fyrningu þeirra samkvæmt 6. gr. laga nr. 14/1905.

Þegar afstaða er tekin til kröfu stefnda um dráttarvexti eftir 1. júní 2004 verður að líta svo á að greiðsla áfrýjanda þann dag hafi gengið fyrst inn á áfallna ófyrnda dráttarvexti og verður við úrlausn málsins að leggja til grundvallar að eftir hafi þá staðið hluti stofnkröfunnar sem beri dráttarvexti frá þessum tíma. Samkvæmt yfirlitinu sem fyrr getur námu verðbætur á þær lífeyrisgreiðslur sem gjaldféllu eftir 11. nóvember 2001 samtals 65.455 krónum. Þessar verðbætur voru innifaldar í greiðslunni 1. júní 2004. Eins og aðilar hafa hagað málflutningi sínum eru þeir sammála um að ekki beri að greiða hvort tveggja verðbætur og dráttarvexti á sömu lífeyrisgreiðslur. Kemur þessi verðbótagreiðsla til frádráttar kröfu stefnda miðað við greiðsludaginn 1. júní 2004. Samkvæmt þessu verður krafa stefnda tekin til greina með þeim hætti að áfrýjandi verður dæmdur til að greiða honum dráttarvexti af samanlagðri fjárhæð lífeyris sem gjaldfallinn var en ógreiddur 11. nóvember 2001 og síðan bætast við höfuðstólinn, sem dráttarvextir reiknast af, mánaðarlegar lífeyrisgreiðslur til 1. júní 2004. Framangreind verðbótagreiðsla dregst frá miðað við þann dag en sú skuld sem þá stendur eftir verður látin bera dráttarvexti frá þessum degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda í málskostnað fyrir Hæstarétti þá fjárhæð sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Stapi lífeyrissjóður, greiði stefnda, Brynjari Aðalsteini Sigurðssyni, dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.654.114 krónum frá 11. nóvember 2001 til 1. desember 2001, af 1.697.431 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2002, af 1.740.907 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2002, af 1.784.581 krónu frá þeim degi til 1. mars 2002, af 1.828.653 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2002, af 1.872.606 krónum frá þeim degi til 1. maí 2002, af 1.916.738 krónum frá þeim degi til 1. júní 2002, af 1.960.890 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2002, af 2.005.022 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2002, af 2.049.353 krónum frá þeim degi til 1. september 2002, af 2.093.724 krónum frá þeim degi til 1. október 2002, af 2.137.856 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2002, af 2.182.207 krónum frá þeim degi til 1. desember 2002, af 2.226.797 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2003, af 2.271.307 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2003, af 2.315.857 krónum frá þeim degi til 1. mars 2003, af 2.360.566 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2003, af 2.405.196 krónum frá þeim degi til 1. maí 2003, af 2.450.302 krónum frá þeim degi til 1. júní 2003, af 2.495.469 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2003, af 2.540.556 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2003, af 2.585.682 krónum frá þeim degi til 1. september 2003, af 2.630.750 krónum frá þeim degi til 1. október 2003, af 2.675.778 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2003, af 2.721.123 krónum frá þeim degi til 1. desember 2003, af 2.766.687 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2004, af 2.812.311 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2004, af 2.858.074 krónum frá þeim degi til 1. mars 2004, af 2.903.857 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2004, af 2.949.501 krónu frá þeim degi til 1. maí 2004, af 2.995.404 krónum frá þeim degi til 1. júní 2004, en af 3.041.566 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 65.455 krónum sem greiddar voru 1. júní 2004.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.