866/2016

A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að gerð yrði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr honum og B í því skyni að fá úr því skorið hvort hinn síðarnefndi væri faðir sinn. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði fært nægar sönnur á að uppfyllt væru skilyrði 10. gr. barnalaga nr. 76/2003 til að höfða málið og því yrði að telja ótvírætt að hagsmunir hans samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar af því að fá úr því skorið hvort B væri faðir hans vægju þyngra en hagsmunir C og D samkvæmt sömu málsgrein. Var krafa A því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. desember 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 6. janúar 2017. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. desember 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að gerð verði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr honum og B í því skyni að fá úr því skorið hvort hann sé faðir sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hann kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Hinn 24. ágúst 2016 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðilum til viðurkenningar á að B, fæddur [...], væri faðir sinn. Í stefnu til héraðsdóms er því haldið fram að móðir sóknaraðila, E, sem var fædd [...] og lést [...], hafi ráðið sig um haustið 1925 sem vinnukona til B og eiginkonu hans, en þau voru foreldrar varnaraðila. Þegar móðir sóknaraðila hafi horfið úr vistinni um áramótin 1925 til 1926 hafi hún verið barnshafandi og það markað endi á vist hennar hjá þeim hjónum. Hafi hún kynnst F á árinu 1926 í [...]. Sóknaraðili fæddist [...] og var skírður [...] sama ár. Mun móðir sóknaraðila hafa gifst áðurnefndum F eftir skírnina og var hann skráður faðir sóknaraðila. F lést [...].

Allt frá átta ára aldri kveðst sóknaraðili hafa heyrt ávæning af því að F væri ekki faðir sinn, en hann hafi kynnst móður sóknaraðila eftir að hún var orðin barnshafandi. Kveðst sóknaraðili hafa rætt þetta við móður sína og fengið staðfestingu á að þetta væri sannleikanum samkvæmt. Hafi sóknaraðili ávallt talið B föður sinn.

Sóknaraðili höfðaði 3. mars 2016 vefengingarmál á hendur þremur systkinum sínum og krafðist þess að fyrrnefndur F væri ekki faðir sinn. Undir rekstri málsins fór fram mannerfðafræðileg rannsókn á blóðsýnum úr sóknaraðila og F og samkvæmt niðurstöðu hennar 6. júní 2016 útilokaðist hinn síðarnefndi frá því að vera faðir sóknaraðila. Með héraðsdómi 21. sama mánaðar var því síðan slegið föstu að F væri ekki faðir sóknaraðila.

Í málinu er fram komið að til er lífsýni úr B.

II

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 10. gr. barnalaga getur barn höfðað faðernismál hafi það ekki verið feðrað og sé slíkt mál höfðað skal eftir 2. mgr. sömu greinar stefna þeim manni eða mönnum sem talið er að móðir hafi haft samfarir við á getnaðartíma barns, en að honum látnum megi beina máli að lögerfingjum. Mælt er fyrir um það í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Undir það heyrir réttur sérhvers manns til að þekkja uppruna sinn, þar á meðal faðerni sitt, svo og réttur til að aðrir raski ekki þessari friðhelgi nema brýna nauðsyn beri til, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Að teknu tilliti til hvors tveggja verða áðurnefnd ákvæði skýrð svo að það sé skilyrði þess að faðernismál verði höfðað að líkur hafi verið færðar fyrir því að maður, sem talinn er faðir barns, hafi haft samfarir við móður þess.

Ekki eru efni til að vefengja framburð sóknaraðila um að móðir hans hafi verið í vist hjá foreldrum varnaraðila, sem lokið hafi um áramótin 1925 til 1926, og að hún hafi skýrt sóknaraðila frá því að annar maður en eiginmaður sinn væri faðir sóknaraðila. Var frásögn móður sóknaraðila um hið síðarnefnda staðfest með dómi í fyrrnefndu vefengingarmáli. Í málinu liggja fyrir ljósmyndir, sem sýna fram á hversu líkur sóknaraðili er B og varnaraðilum. Samkvæmt þessu hefur sóknaraðili fært nægar sönnur á að uppfyllt séu skilyrði barnalaga til höfðunar máls þessa. Í því ljósi verður að telja ótvírætt að hagsmunir sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar af því að fá úr því skorið hvort fyrrgreindur faðir varnaraðila sé faðir sinn vegi mun þyngra en þeir hagsmunir, sem varnaraðilar bera fyrir sig samkvæmt sömu málsgrein. Að þessu virtu verður framangreind krafa sóknaraðila tekin til greina.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Samkvæmt 11. gr. barnalaga skal greiða úr ríkissjóði þóknun lögmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti og verður hún ákveðin eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Krafa sóknaraðila, A, um að gerð verði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr honum og B, er tekin til greina.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Þóknun lögmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.