345/2004

X var gefin að sök hlutdeild í þremur þjófnaðarbrotum sem meðákærðu í héraði voru sakfelldir fyrir. Var um að ræða þjófnað á tveimur vélsleðum af víðavangi á tilteknu svæði, talstöð úr bifreið og víraspili af bifreið. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að X hefði staðfastlega neitað því að hafa vitað að ferð sem hann fór ásamt meðákærðu væri farin til að taka snjósleða ófrjálsri hendi. Væri niðurstaða héraðsdóms eingöngu reist á framburði meðákærða Y fyrir dómi sem taldi X vita þetta. Var ekki talið að komin væri fram lögfull sönnun um að X hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum væri gefin að sök. Þá var talið að ekki hefði verið færð fram sönnun um háttsemi X sem svaraði til verknaðalýsingar ákæru varðandi tvö síðari brotin. Var X því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. ágúst 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða og þyngingar á refsingu.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins, til vara sýknu af kröfu ákæruvalds en til þrautavara að refsing verði milduð.

I.

Ákærði telur að niðurstaða héraðsdómara um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi hafi verið röng og styður kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms við 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Telur hann þá meðal annars, að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna.

Síðast greint ákvæði hefur að geyma heimild til handa héraðsdómara til að meta hverju sinni hvort atvik máls séu með þeim hætti að efni séu til að beita því. Eins og hér stendur á verður þessu mati héraðsdómara ekki haggað. Mat á sönnunarfærslu á hendur ákærða sætir hins vegar endurskoðun fyrir Hæstarétti, eftir því sem efni málsins gefur tilefni til, þar með talið hvort munnleg sönnunarfærsla, eins og héraðsdómari hefur metið hana, fái nægilega stoð í öðrum sönnunargögnum.

II.

Í II. kafla ákæru er ákærða gefin að sök hlutdeild í þjófnaðarbroti sem meðákærðu í héraði voru sakfelldir fyrir og fólst í að hafa stolið tveimur vélsleðum af víðavangi á svæði, sem nefnist Bragarbót á Lyngdalsheiði í Þingvallahreppi. Í ákæru er ætluðu broti ákærða lýst á þann hátt, að hann hafi „veitt meðákærðu liðsinni sitt í verki, með því að koma öðrum sleðanum fyrir á vélsleðakerru, sem notuð var til að flytja þá af vettvangi.“ Er brot hans talið varða við 1. mgr. 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði var sakfelldur fyrir þetta brot í héraðsdómi.

Ákærði hefur sjálfur frá upphafi rannsóknar málsins staðfastlega neitað því, að hann hafi vitað að ferðin væri farin til að taka snjósleða ófrjálsri hendi. Hafi hann ekki frétt af þessu fyrr en hann var kallaður til skýrslutöku hjá lögreglunni um þetta brot. Meðákærði Z kvaðst fyrir dómi hafa talið, að sleðarnir sem þeir sóttu hafi verið í eigu meðákærða Y eða að minnsta kosti á hans vegum og kvaðst hann ekkert hafa vitað um að verið væri að taka þá ófrjálsri hendi. Í hinum áfrýjaða dómi var talið sannað að ákærði hafi vitað hvað til stóð, þegar snjósleðarnir voru sóttir í Þingvallasveit. Er niðurstaðan eingöngu reist á framburði meðákærða Y fyrir dómi, sem taldi ákærða hafa vitað þetta.

Að þessu virtu telst ekki komin fram lögfull sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 46. gr. laga nr. 19/1991, um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum kafla ákæru. Verður hann því sýknaður af henni.

III.

Í héraðsdómi var ákærði sakfelldur fyrir hlutdeild í því þjófnaðarbroti meðákærða Y að stela talstöð úr bifreið við Gullteig 26 í Reykjavík 20. eða 21. janúar 2003. Þessu ákæruefni á hendur ákærða er í V. kafla ákæru lýst á þann veg, að hann hafi gerst sekur um hlutdeild í umræddu þjófnaðarbroti „með því að hafa, veitt meðákærða, Y, liðsinni sitt í verki, með því að aka honum að Gullteig 26, vitandi um fyrirætlun hans um að brjótast inn í ofangreinda bifreið.“ Er þetta brot talið varða við 1. mgr. 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga.

Í hinum áfrýjaða dómi er ekki gerð fullnægjandi grein fyrir forsendum sakfellingar ákærða fyrir þetta brot. Verður þó ráðið af dóminum að hún sé byggð á framburði, sem ákærði gaf fyrir lögreglu, en hvarf frá fyrir dómi, þess efnis að hann hafi vitað vel, þegar Y kom með talstöðina í bílinn, að hún væri stolin. Þessi framburður ákærða hjá lögreglu felur ekki í sér játningu sem svarar til verknaðarlýsingar ákærunnar. Eins og henni er háttað er ekki heimilt samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 að taka til athugunar í málinu, hvort ákærði kunni að hafa gerst sekur um brot gegn 254. gr. almennra hegningarlaga með því að aka meðákærða á brott frá brotstaðnum, enda verknaðarlýsingin bundin við akstur að honum. Verður ákærði því þegar af þessari ástæðu sýknaður af broti samkvæmt þessum kafla ákærunnar.

IV.

Þá var ákærði loks sakfelldur í héraðsdómi fyrir hlutdeild í því þjófnaðarbroti meðákærða Y að stela víraspili af bifreið við Digranesveg 14 í Kópavogi 6. eða 7. mars 2003. Er ætluðu hlutdeildarbroti ákærða lýst á þann hátt í X. kafla ákæru að hann hafi „veitt meðákærða, Y, liðsinni sitt í verki, með því að aka honum að Digranesvegi 14, vitandi um fyrirætlun hans um að stela ofangreindu víraspili.“ Er brotið talið varða við 1. mgr. 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði var sakfelldur fyrir þetta brot í héraðsdómi með sömu röksemdum og beitt var við brotið, sem fjallað var um hér næst á undan. Eiga sömu athugasemdir við um annmarka á þessum rökstuðningi. Hér stóð svo á að eftir ákærða hafði verið skráð í lögregluskýrslu, að hann hafi grunað að víraspilinu hefði verið stolið þegar meðákærði kom með það til baka í bílinn. Gaf hann svipaðan framburð fyrir dómi. Meðákærði Y sagði hjá lögreglu, að ákærði hafi ekki verið grunlaus um verknaðinn og verður að skilja þennan framburð svo að hann hafi átt við að hann hafi ekki verið grunlaus um hann þegar Y kom með spilið í bifreiðina sem ákærði beið í. Y var ekki yfirheyrður um þetta fyrir dómi með marktækum hætti. Hér er hið sama að segja og um næsta ákærulið hér á undan. Í málinu hefur ekki verið færð fram sönnun um háttsemi ákærða sem svarar til verknaðarlýsingar ákæru. Verður ákærði því sýknaður af broti samkvæmt þessum kafla ákæru.

Samkvæmt þessum úrslitum skal allur sakarkostnaður í héraði, að því er ákærða varðar, og fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti, J-kk-ef E-kk-ef J-kk-ef héraðsdómslögmanns, samtals 350.000 krónur.