604/2012

J varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 4. desember 2003. Bótauppgjör fór fram 13. apríl 2005 á grundvelli matsgerðar sem þá lá fyrir og aðilar öfluðu sameiginlega. Tók J við bótum úr hendi T hf. með fyrirvara varðandi varanlegan miska og varanlega örorku. J aflaði á árinu 2011 einhliða annarrar matsgerðar. Á grundvelli hennar krafði hann T hf. um bætur umfram það sem hann hafði þegar fengið greitt og byggði á því að með matsgerðinni væri sýnt fram að heilsufar hans hafi versnað frá fyrra mati. T hf. og S töldu fyrri matsgerð ekki hafa verið hnekkt með þeirri síðari og að kröfur J væru fyrndar sbr. 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Hæstiréttur taldi síðari matsgerðina ekki hnekkja þeirri fyrri sem málsaðilar hefðu aflað sameiginlega og samið um að leggja til grundvallar bótauppgjörinu. Hafi J því ekki sýnt fram á að hann hafi öðlast viðbótarkröfu á hendur T hf. og S vegna þess að heilsufar hans hafi versnað frá því fyrra matið fór fram. Af því leiddi og að J hefði heldur ekki sýnt fram á að ófyrirséðar breytingar hafi orðið á heilsufari hans frá fyrra mati í skilningi 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá taldi Hæstiréttur kröfu J um miskabætur samkvæmt a. lið 1. mgr. 26. gr. laganna fyrnda. Í árslok 2005 hafi legið fyrir allar upplýsingar um heilsufar J sem gerðu honum kleift að leita fullnustu kröfu sinnar sbr. 99. gr. laga nr. 50/1987 en málið hafi verið höfðað 23. júní 2011. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu T hf. og S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. september 2012. Hann krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað heim í hérað til réttrar meðferðar og málflutnings að nýju. Til vara krefst hann þess að stefndu greiði sér sameiginlega 6.608.668 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.893.300 krónum frá 4. desember 2003 til 4. desember 2004, af 6.608.668 krónum frá þeim degi til 6. júní 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti og að gjafsóknarkostnaður í héraði verði staðfestur.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi gengu áfrýjandi og stefndi Tryggingamiðstöðin hf. til bótauppgjörs 13. apríl 2005 vegna þess fjártjóns sem áfrýjandi varð fyrir í umferðarslysi 4. desember 2003.Voru áfrýjanda þá greiddar á grundvelli ábyrgðartryggingar ökutækis 9.953.358 krónur en inn á kröfu hans höfðu áður verið greiddar 829.602 krónur. Til grundvallar uppgjörinu lá matsgerð læknanna L-kk-ef N. D-hk-nf og H-kk-ef Ó-kk-ef 21. mars 2005 en þeirrar matsgerðar öfluðu málsaðilar sameiginlega. Í skaðabótakvittun áfrýjanda vegna uppgjörsins sem undirrituð var af þáverandi lögmanni hans er bótafjárhæðin sundurliðuð þannig, að þjáningabætur séu 407.100 krónur, bætur vegna varanlegs miska 1.743.300 krónur, bætur vegna varanlegrar örorku 7.859.280 krónur, vextir 225.616 krónur og innheimtuþóknun lögmanns 547.664 krónur. Á skaðabótakvittunina er handskrifað að „Gerður er fyrirvari við uppgjör þetta við mat á miska og varanlegri örorku.“

Í máli þessu krefur áfrýjandi stefndu um bætur til viðbótar þeim sem honum höfðu verið greiddar samkvæmt framansögðu. Endanleg fjárhæð þeirrar viðbótarkröfu er 6.608.668 krónur og sundurliðast þannig að miskabætur eru 893.300 krónur, bætur vegna varanlegrar örorku 4.715.368 krónur og miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eru 1.000.000 krónur. Er málsókn áfrýjanda aðallega á því reist að samkvæmt nýjum gögnum sem hann hafi aflað, fyrst og fremst matsgerð B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef læknis, sé heilsa hans verri nú en hún var samkvæmt matsgerð L-kk-ef N. D-hk-nf og H-kk-ef Ó-kk-ef. Þar sem áfrýjandi hafi á sínum tíma tekið við bótum með fyrirvara um miska samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga og varanlega örorku samkvæmt 5. gr. sömu laga eigi hann viðbótarkröfu á hendur stefndu vegna þess hve heilsufar hans hafi versnað miðað við það sem var þegar fyrra matið fór fram. Til vara kveður áfrýjandi málsóknina reista á ákvæðum 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku ákvörðunar um bætur fyrir varanlegan miska og örorkubætur.

Um lagagrundvöll bótakröfu sinnar vísar áfrýjandi til XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 88. gr., 91. gr., 95. gr. og 97. gr. laganna, og 11. gr. og 26. gr. skaðabótalaga. Þá er í stefnu málsins í héraði svofelld almenn umfjöllun um lagarök áfrýjanda: „[Áfrýjandi] vísar til bótakafla umferðarlaga. Þá er einnig vísað til skaðabótalaga ..., einkum til 1. greinar, 3. gr. 4.gr. 5. gr. 6. gr., 7. gr. og 10. gr. Þá er vísað til þeirrar grundvallarreglu stjórnskipunarlaga að ágreiningur er ekki undanþeginn dómstólum nema um slíkt séu skýr lagaákvæði. Þá skírskotar [áfrýjandi] til 24. gr. vátryggingarsamningalaga nr. 20/1954. Krafa [áfrýjanda] byggist einnig á ákvæðum kröfuréttar um brostnar forsendur, sem og ákvæðum samningalaga. [Áfrýjandi] vísar einnig til reglna vátryggingaréttarins og upplýsinga- og leiðbeiningarskyldu vátryggingafélaga. Þá byggir [áfrýjandi] á reglum kröfuréttarins um fyrirvara kröfuhafa til skuldara við greiðslu kröfu.“

II

Krafa áfrýjanda um ómerkingu héraðsdóms er í fyrsta lagi á því reist að sérfróðir meðdómendur hafi ekki dæmt í málinu í héraði. Í hinum áfrýjaða dómi beri héraðsdómari saman annars vegar matsgerð L-kk-ef N. D-hk-nf og H-kk-ef Ó-kk-ef og hins vegar matsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef. Komist héraðsdómari á grundvelli þess samanburðar síðan að þeirri niðurstöðu að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga til að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur sé ekki fullnægt. Til þess að geta framkvæmt slíkt mat hafi héraðsdómara borið að hafa sér við hlið lækna með sérkunnáttu í eðli þeirra áverka sem um sé fjallað í matsgerðunum, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en það hafi hann ekki gert. Í öðru lagi er ómerkingarkrafan á því reist að héraðsdómari hafi ekki með skýrum hætti tekið til umfjöllunar nánar tilgreindar málsástæður áfrýjanda og fullnægi dómurinn samkvæmt því ekki fyrirmælum f. liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Sé þar um að ræða þær málsástæður að heilsufari áfrýjanda hafi hrakað eftir matsgerð L-kk-ef N. D-hk-þgf og H-kk-þgf Ó-kk-ef frá árinu 2005, að áfrýjandi hafi við uppgjörið 2005 tekið við bótum með fyrirvara, að áfrýjandi hafi ekki gert sér grein fyrir því að hann ætti viðbótarkröfu á hendur stefndu fyrr en læknisvottorð hafi legið fyrir á árinu 2010 og matsgerð B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef í mars 2011, að ekki hafi verið um það fjallað að áfrýjandi ætti bótakröfu samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og að slík bótakrafa fyrnist á tíu árum.

Áfrýjandi höfðar mál þetta aðallega á þeim grundvelli að hann eigi viðbótarkröfu á hendur stefndu og geti sótt þá kröfu nú, þar sem hún sé ófyrnd og hann hafi við uppgjörið 2005 gert fyrirvara um rétt sinn til að sækja frekari bætur. Úrlausn um það hvort áfrýjandi eigi viðbótarkröfu á hendur stefndu ræðst af þýðingu þess fyrirvara sem hann gerði við bótauppgjörið 2005, þeim fyrningarreglum sem um skaðabótakröfur gilda og því hvort áfrýjandi hafi sýnt fram á með nýjum gögnum að forsendur uppgjörsins í apríl 2005 hafi brostið. Niðurstaða um fyrstu tvö atriðin ræðst af skýringu réttarreglna og var héraðsdómara því við úrlausn þeirra ekki þörf á að kveðja sérfróða meðdómendur til setu í dóminum, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991. Niðurstaða um þriðja atriðið ræðst af venjubundnum samanburði á þeim tveimur matsgerðum, sem áður hafa verið nefndar, þar sem eingöngu reynir á lögfræðilega þekkingu héraðsdómara við mat á sönnunargildi matsgerðanna. Var héraðsdómara því ekki þörf á að kveðja sérfróða meðdómendur til setu í dómi til að gera þann samanburð. Getur þetta atriði því ekki leitt til ómerkingar hins áfrýjaða dóms. Áður hefur verið gerð grein fyrir þeim málsástæðum sem áfrýjandi styður málatilbúnað sinn við og fram koma í stefnu til héraðsdóms. Þessar málsástæður voru teknar til umfjöllunar og úrlausnar í hinum áfrýjaða dómi og er því fullnægt áskilnaði f. liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Verður því heldur ekki fallist á með áfrýjanda að ómerkja beri hinn áfrýjaða dóm af þessum sökum.

III

Til viðbótar þeim málsástæðum sem áfrýjandi byggir á í stefnu til héraðsdóms teflir hann fram í greinargerð sinni til Hæstaréttar nokkrum nýjum röksemdum sem stefndu mótmæla sem of seint fram komnum. Í fyrsta lagi að fyrirvarinn við bótauppgjörið í apríl 2005 hafi komið til vegna þess álits þáverandi lögmanns áfrýjanda að matsgerð þeirri, sem lá til grundvallar uppgjörinu, hafi ekki verið treystandi þar sem einstakir áverkar af völdum slyssins hafi ekki verið færðir sérstaklega undir miskatöflur. Í öðru lagi að í matsgerðinni hafi gætt ólögmætra sjónarmiða, þar sem vikið sé að því að enn væri að vænta nokkurs bata hjá áfrýjanda. Í þriðja lagi að stefndi Tryggingamiðstöðin hf. hafi ekki komið heiðarlega fram við bótauppgjörið í apríl 2005 og því eigi 7. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda við um samskipti áfrýjanda og þessa stefnda. Í fjórða lagi að matsgerðarinnar sem lá til grundvallar bótauppgjörinu í apríl 2005 hafi ekki verið aflað í samræmi við ákvæði 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga. Í fimmta lagi að sú venja hafi skapast að örorkunefnd meti varanlega örorku til jafns við miskastig þegar í hlut eiga börn og ungmenni sem hafa enga tekjureynslu. Áfrýjandi tefldi þessum málsástæðum ekki fram til stuðnings kröfum sínum í stefnu til héraðsdóms og geta þær því ekki komið til umfjöllunar hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Áfrýjandi gerði við bótauppgjörið í apríl 2005 fyrirvara um rétt sinn til að sækja frekari bætur úr hendi stefndu vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku. Úrlausn um efnisatriði málsins ræðst samkvæmt þessu af því hvort áfrýjandi hafi fært fram í málinu gögn er hnekki niðurstöðu matsgerðarinnar frá mars 2005 og sýni að hann hafi öðlast viðbótarkröfu á hendur stefndu. Matsgerðar L-kk-ef N. D-hk-nf og H-kk-ef Ó-kk-ef frá mars 2005 öfluðu málsaðilar sameiginlega og sömdu um að leggja til grundvallar bótauppgjörinu í apríl 2005, að gættum fyrirvara áfrýjanda. Áfrýjandi átti þess kost, sbr. 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og því ákvæði var breytt með 9. gr. laga nr. 37/1999, að bera matsgerð þessa undir örorkunefnd eða óska eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni. Það gerði hann ekki en aflaði einhliða matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef frá maí 2011. Af þeirri matsgerð verður ekki dregin sú ályktun að heilsufari áfrýjanda hafi hrakað frá því sem var þegar fyrra matið fór fram og fær seinni matsgerðin þegar af þeirri ástæðu ekki hnekkt niðurstöðu fyrri matsgerðarinnar. Hefur áfrýjandi samkvæmt þessu ekki sýnt fram á að hann hafi öðlast viðbótarkröfu á hendur stefndu vegna þess að heilsufari hans hafi hrakað frá því fyrra matið fór fram, en það er sú málsástæða sem krafa hans á hendur stefndu er reist á. Af þessu leiðir einnig að staðfest er sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að áfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að ófyrirséðar breytingar hafi orðið á heilsufari sínu frá fyrra mati í skilningi 11. gr. skaðabótalaga.

Krafa áfrýjanda um miskabætur úr hendi stefndu á grundvelli a. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga var ekki meðal þeirra krafna sem til greiðslu kom við bótauppgjörið í apríl 2005. Þá náði fyrirvari áfrýjanda við uppgjörið ekki til slíkra bóta, heldur takmarkaðist samkvæmt orðalagi sínu og málatilbúnaði áfrýjanda við varanlegan miska samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga og varanlega örorku samkvæmt 5. gr. sömu laga. Ef áfrýjandi taldi sig á þessu tímamarki eiga rétt til miskabóta úr hendi stefndu samkvæmt a. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga var honum í lófa lagið að láta slíkt koma fram í fyrirvara sínum, en það gerði hann ekki. Hvað sem því líður er til þess að líta að krafa um miskabætur samkvæmt a. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga vegna líkamstjóns, sem hlýst af skráningarskyldu ökutæki, er skaðabótakrafa sem ábyrgðartrygging bifreiðar tekur til, þegar lagaskilyrði eru til þess að dæma slíkar bætur fyrir tjón af notkun ökutækis. Slík skaðabótakrafa fyrnist samkvæmt 99. gr. umferðarlaga á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Ekki síðar en í árslok 2005 lágu fyrir allar upplýsingar um heilsufar áfrýjanda sem gerðu honum kleift að leita fullnustu kröfu sinnar, sbr. 99. gr. laganna. Mál þetta var höfðað 23. júní 2011 og voru þá samkvæmt framansögðu fyrndar kröfur áfrýjanda á hendur stefndu samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga, þar með talin hugsanleg miskabótakrafa samkvæmt a. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Með vísan til alls þess er að framan greinir verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að málsaðilar beri hvert sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.