121/2017

A og B kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa dánarbús C um að staðfest yrði ákvörðun skiptastjóra um að fram færi könnun á því hvort D, sem C hafði setið í óskiptu búi eftir, hefði átt reikninga við erlenda banka sem væru eign dánarbúsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem ekki lægi annað fyrir en orðrómur um að D hefði átt bankareikninga erlendis hefðu engin efni verið til að skiptastjóri tæki af sjálfsdáðum ákvörðun um að ráðast í umfangsmikla rannsókn á kostnað búsins sem gengi lengra en leiddi af 1. mgr. 54. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Var því tekin til greina krafa A og B um að ákvörðun skiptastjóra yrði felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 13. febrúar 2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 1. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. febrúar 2017 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að staðfest yrði ákvörðun skiptastjóra um að fram færi könnun á því hvort varnaraðili ætti reikninga við erlenda banka. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að ákvörðun skiptastjóra verði felld úr gildi. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lést C [...], en hún sat í óskiptu búi eftir eiginmann sinn D sem andaðist 18. september 1999. Með úrskurði héraðsdóms 12. apríl 2016 var dánarbú C tekið til opinberra skipta. Erfingjar eftir hana eru sóknaraðilar og fimm önnur börn þeirra hjóna, svo og óskipt dánarbú látins sonar þeirra ásamt einum syni þess manns.

Samkvæmt fundargerð frá skiptafundi í varnaraðila 29. apríl 2016 innti skiptastjóri erfingja eftir því hvort innstæður á erlendum bankareikningum væru meðal eigna dánarbúsins. Sóknaraðilar staðhæfðu að svo væri ekki. Aðrir erfingjar sem sóttu fundinn kváðust á hinn bóginn telja sig vita að D hefði átt reikninga í að minnsta kosti fjórum erlendum bönkum, svo og að sóknaraðilar ásamt bróður þeirra, sem nú er látinn, hefðu fengið umboð til að ráðstafa þessum reikningum eftir lát D. Einnig kom fram að þessir erfingjar væru að freista þess að afla upplýsinga um reikningana og vonuðust til „að eitthvað skýrðist í því máli á allra næstu vikum.“

Á næsta skiptafundi 11. ágúst 2016 greindi skiptastjóri frá ákvörðun sinni „um að dánarbúið fylgi eftir könnun“ fyrirtækis með heitinu E „á erlendum bankareikningum sem kunna að vera í eigu búsins.“ Kom fram að ákvörðunin væri tekin á grundvelli 2. mgr. 67. gr., sbr. 68. gr. laga nr. 20/1991. Kostnaður við þessa könnun myndi nema 35.000 enskum pundum eða sem svaraði um 5.600.000 krónum miðað við gengi á þeim tíma. Sóknaraðilar mótmæltu ákvörðuninni en aðrir erfingjar sem sóttu fundinn lýstu því yfir að þeir „styddu þessa ákvörðun og teldu það skyldu skiptastjóra að hlutast til um að leita allra leiða til að tryggja hagsmuni búsins.“

Þetta málefni var næst tekið fyrir á skiptafundi 25. ágúst 2016 en þá lagði skiptastjóri fram bréf E frá 23. sama mánaðar þar sem lýst var tilhögun á fyrirhuguðu verki auk þess sem bréfinu fylgdu viðskiptaskilmálar fyrirtækisins. Sóknaraðilar ítrekuðu fyrri andmæli sín við því að ráðist yrði í þessa rannsókn á vegum búsins, en aðrir erfingjar sem sóttu fundinn áréttuðu fyrri afstöðu sína. Því næst var bókað í fundargerð að skiptastjóri myndi bera ágreining um þetta undir dóm þar sem erfingjar væru ekki einhuga um ákvörðun hans. Skiptastjóri vísaði málinu síðan til héraðsdóms með bréfi 12. september 2016.

II

Samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 20/1991 skal skiptastjóri í fyrstu aðgerðum sínum við opinber skipti leita vitneskju um hverjar eignir tilheyri búinu, hvar þær sé að finna og hver fari með umráð þeirra eða hafi umsjón með þeim. Skal hann tafarlaust gera ráðstafanir til að tryggja varðveislu eigna og taka ef með þarf við umráðum þeirra eða umsjón með þeim, nema hann telji hættulaust að munir búsins verði áfram í vörslu annarra, enda lýsi vörslumaður þá yfir að hann sé fús til að gæta þeirra á eigin áhættu. Í 2. mgr. 67. gr. laganna kemur fram að skiptastjóri skuli í störfum sínum meðal annars gæta þess að kröfur búsins og innstæður verði heimtar inn og að engin réttindi þess fari forgörðum sem haft geti verðgildi.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að nokkuð annað liggi fyrir en orðrómur um að D hafi átt bankareikninga erlendis þegar hann andaðist á árinu 1999. Þannig virðist ekkert hafa verið upplýst um í hvaða löndum eða bönkum slíkir reikningar gætu hafa verið eða um innstæður á þeim. Samkvæmt fundargerðum frá áðurnefndum skiptafundum gerði enginn erfingi kröfu um að skiptastjóri gripi til aðgerða til að kanna þetta frekar. Að þessu gættu voru engin efni til að skiptastjóri tæki af sjálfsdáðum ákvörðun um að ráðast á kostnað dánarbúsins í umfangsmikla rannsókn, sem gengi verulega lengra en leiðir af áðurnefndri 1. mgr. 54. gr. laga nr. 20/1991 og ætla verður að alls sé óljóst hvort skilað gæti nokkrum árangri. Verður þegar af þessum ástæðum að taka til greina kröfu sóknaraðila um að ákvörðun skiptastjóra verði felld úr gildi, en að fenginni þessari niðurstöðu er þá skiptastjóra fært að taka til umfjöllunar á skiptafundi hvort ráðast eigi í könnun af þessum toga og, komi fram um það krafa, að taka ákvörðun um málefnið, sbr. 2. mgr. 68. gr. og 70. gr. laga nr. 20/1991, sem einn eða fleiri erfingjar gætu krafist að beint yrði til héraðsdóms ef ágreiningur stæði um hana milli þeirra, sbr. 3. mgr. 71. gr. sömu laga.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun skiptastjóra um að fela fyrirtækinu E að gera könnun á því hvort varnaraðila, dánarbúi C, kunni að tilheyra innlánsreikningar við erlenda banka.

Varnaraðili greiði sóknaraðilum, A og B, hvorum fyrir sig samtals 350.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.