84/2015

T, nígerískur ríkisborgari, krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður innanríkisráðuneytisins 9. september 2013 og felld úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar 2. maí 2012 þess efnis að umsókn hans um hæli á Íslandi yrði ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi og að hann ásamt umsókn sinni skyldi sendur til Sviss. Óumdeilt var að T hefði verið fluttur til Sviss 18. desember 2013. Hélt T því fram að þá hefði verið liðinn sex mánaða frestur til endursendingar hans samkvæmt d. lið 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og af þeim sökum bæri að taka hælisumsókn hans til efnismeðferðar hér á landi. Taldi Hæstiréttur að fresturinn hefði byrjað að líða 5. nóvember 2013 þegar T var birtur úrskurður ráðuneytisins um synjun á beiðni hans um frestun réttaráhrifa úrskurðar ráðuneytisins 9. september 2013 og hefði flutningurinn því farið fram innan frestsins. Þá var ekki talið að færð hefðu verið fram nein haldbær rök fyrir þeirri staðhæfingu T að ekki hefði verið af hálfu ráðuneytisins gætt hlutlægnisskyldu og jafnræði við meðferð máls hans. Var Í því sýknað af kröfu T.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2015. Hann krefst þess að ógiltur verði úrskurður innanríkisráðuneytisins 9. september 2013 og felld úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar 2. maí 2012 þess efnis að umsókn hans um hæli á Íslandi verði ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi og að hann og umsókn hans skuli send til Sviss. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi, sem er nígerískur ríkisborgari, kom hingað til lands 17. október 2011 frá Kaupmannahöfn og framvísaði kanadísku vegabréfi, sem mun hafa verið falsað. Hann sótti um hæli á Íslandi degi síðar, en samkvæmt upplýsingum sem aflað var frá Interpol í Sviss, hafði hann sótt þar um hæli árið 2008. Af því tilefni var beiðni um viðtöku hans beint 22. nóvember 2011 til yfirvalda í Sviss í samræmi við 1. mgr. 16. gr. svonefndrar Dyflinnarreglugerðar, en þar segir að aðildarríki, sem ber ábyrgð á meðferð umsóknar um hæli samkvæmt reglugerðinni, skuli vera skuldbundið til að taka aftur við hælisleitanda. Svar barst 29. nóvember 2011 frá svissneskum yfirvöldum þess efnis að þau samþykktu endurviðtöku samkvæmt e. lið 1. mgr. 16. gr. reglugerðarinnar.

Áfrýjandi fór í viðtal hjá Útlendingastofnun 11. apríl 2012 og var honum gerð grein fyrir því að samkvæmt upplýsingum stofnunarinnar hafi hann sótt um hæli í Sviss og svissnesk yfirvöld samþykkt að taka við honum aftur á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Viðtalið sneri því eingöngu að því að afla upplýsinga um hvort ástæða væri til að beita undanþáguheimild 2. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar og taka mál hans til efnismeðferðar hér á landi. Með ákvörðun Útlendingastofnunar 2. maí 2012 var hafnað að taka mál hans til efnismeðferðar hér á landi og skyldi hann sendur aftur til Sviss ásamt beiðni sinni. Áfrýjanda var birt ákvörðunin 9. sama mánaðar og lýsti hann yfir kæru á ákvörðuninni til innanríkisráðuneytisins 23. sama mánaðar.

Útlendingastofnun tilkynnti svissneskum yfirvöldum 24. maí 2012 að málinu hefði verið skotið til innanríkisráðuneytisins, þar sem það væri til endurskoðunar. Myndi það leiða til frestunar á flutningi áfrýjanda til Sviss samkvæmt sex mánaða reglu d. liðar 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Með úrskurði innanríkisráðuneytisins 9. september 2013 staðfesti ráðuneytið ákvörðun Útlendingastofnunar. Úrskurðurinn var birtur fyrir áfrýjanda 8. október 2013 og með bréfi 12. sama mánaðar óskaði hann eftir frestun réttaráhrifa á úrskurði ráðuneytisins á grundvelli þágildandi 1. mgr. 33. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Þar sagði að málshöfðun fyrir dómstólum frestaði ekki réttaráhrifum ákvörðunar, en ráðherra gæti að kröfu útlendings ákveðið að fresta þeim væri talin ástæða til þess. Með úrskurði innanríkisráðuneytisins 17. október 2013, sem birtur var áfrýjanda 5. nóvember sama ár, var beiðni áfrýjanda synjað. Áfrýjandi fór þess á leit í bréfi til innanríkisráðuneytisins 12. nóvember 2013 að brottvísun hans yrði frestað þar sem hann hefði höfðað mál til ógildingar úrskurðar ráðuneytisins. Beiðninni var hafnað með ákvörðun ráðuneytisins 14. nóvember sama ár. Ágreiningslaust er að áfrýjandi var fluttur til Sviss 18. desember 2013.

II

Eins og rakið hefur verið hafnaði innanríkisráðuneytið beiðni áfrýjanda um frestun réttaráhrifa úrskurðar síns 9. september 2013 með úrskurði 17. október sama ár, en sú niðurstaða var birt áfrýjanda 5. nóvember sama ár. Samkvæmt dómi Hæstaréttar 4. desember 2014 í máli nr. 430/2014 byrjaði sex mánaða frestur d. liðar 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar að líða við það tímamark. Breytir þar engu áðurnefnt bréf áfrýjanda 12. nóvember 2013 og synjun ráðuneytisins 14. nóvember 2013.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2014 var aðstoðarmaður innanríkisráðherra sakfelldur fyrir brot gegn þagnarskyldu í starfi með því að hafa á tímabilinu frá 19. til 20. nóvember 2013 látið óviðkomandi í té efni samantektar er bar yfirskriftina ,,minnisblað varðandi T-x-x O-x-x“.Var brotið talið varða við 1. mgr. 136. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Áfrýjandi hefur haldið því fram að af þessum sökum hafi ekki verið gætt hlutlægnisskyldu og jafnræðis við meðferð máls hans af hálfu starfsmanna ráðuneytisins.

Eins og að framan er rakið var úrskurður innanríkisráðuneytisins, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja beiðni áfrýjanda um að tekin yrði til efnismeðferðar umsókn hans um hæli á Íslandi sem flóttamaður, kveðinn upp rúmum tveimur mánuðum áður en fyrrgreint brot gegn þagnarskyldu átti sér stað. Að þessu virtu og þar sem áfrýjandi hefur ekki fært fram nein haldbær rök fyrir þeirri málsástæðu sinni að ekki hafi verið af hálfu innanríkisráðuneytisins gætt að hlutlægnisskyldu og jafnræði við meðferð máls hans er henni hafnað. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, T-x-x O-x-x, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 600.000 krónur.