176/2014

S ehf. höfðaði mál gegn L hf. og krafðist viðurkenningar á því að krafa P, sem var eigandi S ehf., á hendur L hf. um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum samkvæmt nánar tilgreindum bílasamningi hefði verið framseld sér með yfirlýsingu um yfirtöku samningsins. Fyrir lá að nauðsamningur hafði verið staðfestur vegna hins upphaflega lánveitanda, A hf., og hafði P fengið endurgreidda 1.000.000 krónur á grundvelli samningsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umrædd fjárhæð stæði óhreyfð á reikningi P og að því hefði ekki verið borið við að eitthvað stæði því í vegi að fjárhæðin yrði greidd S ehf. eða að P hyggðist allt að einu halda greiðslunni, sem hann þó teldi sig ekki eiga tilkall til. Að umræddri greiðslu frágenginni væri óljóst hvaða fjárhagslegu hagsmuni S ehf. teldi sig geta sótt á hendur L hf. ef fallist yrði á viðurkenningarkröfu hans. Heimild til að krefjast í einkamáli viðurkenningardóms væri samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála háð því skilyrði að stefnandi leiddi líkur að því að slík réttindi væru til staðar og að viðkomandi kynni að eiga tilkall til þeirra. Þá væri óhjákvæmilegt að stefnandi bæri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir væru af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Þar sem S ehf. hafði ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína af úrlausn málsins var málinu vísað frá dómi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. mars 2014. Hann krefst þess að viðurkennt verði að krafa P-kk-ef K-x-x P-kk-ef á hendur stefnda um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum samkvæmt nánar tilgreindum bílasamningi hafi verið framseld sér með yfirlýsingu 6. janúar 2009 og að krafa sín um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum á grundvelli samningsins, sem eigi rætur að rekja til tímabilsins fyrir umrætt tímamark, haldist þrátt fyrir ákvæði 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Ágreiningur aðila snýst um það hvort mögulegur réttur til endurgreiðslu vegna ólögmætrar gengistryggingar bílasamnings AVANT hf. við P-kk-þf K-x-x P-kk-nf frá 3. apríl 2007 hafi flust til áfrýjanda við yfirtöku hans á umræddum samningi 6. janúar 2009 vegna tímabilsins frá samningsgerð fram að umræddri yfirtöku réttinda og skyldna samkvæmt samningnum. Á árinu 2011 sameinaðist AVANT hf. stefnda en P-kk-nf er ásamt eiginkonu sinni eigandi og fyrirsvarsmaður áfrýjanda, svo sem hann staðfesti við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi.

Með bréfi 15. mars 2011 var P-kk-þgf tilkynnt að nauðasamningur hefði verið staðfestur vegna AVANT hf. og á grundvelli samningsins voru honum greiddar 1.000.000 krónur sem lagðar voru inn á reikning á hans nafni. Af gögnum málsins verður ekki ráðið hvort eða að hvaða marki umrædd greiðsla var endurgreiðsla vegna ofgreiddra afborgana, liður í niðurfærslu ofreiknaðs höfuðstóls eða hvoru tveggja. Fyrir liggur að P-kk-nf telur áfrýjanda réttan móttakanda endurgreiðslunnar.

Kröfugerð áfrýjanda felur í sér að viðurkennt verði að endurgreiðsla AVANT hf. eigi með réttu að greiðast áfrýjanda. Samkvæmt upplýsingum áfrýjanda stendur fjárhæðin óhreyfð á fyrrgreindum reikningi. Þá hefur því ekki verið borið við að eitthvað standi því í vegi að umrædd fjárhæð verði greidd áfrýjanda eða að P-kk-nf hyggist allt að einu halda umræddri greiðslu, sem hann telur sig ekki eiga tilkall til. Að þeirri greiðslu frágenginni er óljóst hvaða fjárhagslegu hagsmuni áfrýjandi telur sig geta sótt á hendur stefnda ef fallist yrði á viðurkenningarkröfu hans.

Heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefur verið skýrð svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á tilvist mögulegra fjárhagslegra réttinda verði hvað sem öðru líður að leiða nægar líkur að því að slík réttindi séu fyrir hendi og að viðkomandi kunni að eiga tilkall til þeirra. Þá er óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Það var fyrst við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti sem því var borið við af áfrýjanda að hugsanlegir hagsmunir hans, umfram nefnda endurgreiðslu, kynnu að felast í rétti til að skuldajafna kröfu vegna ofreiknaðs höfuðstóls á móti eftirstöðvum samningsgreiðslna þrátt fyrir tilvist fyrrgreinds nauðasamnings. Í því sambandi ber að gæta að því að kröfugerð áfrýjanda endurspeglar ekki þann grundvöll málsins að hann hafi fengið framseldan rétt fyrri samningshafa til höfuðstólsleiðréttingar, sbr. til hliðsjónar aðgreiningu 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. lög nr. 151/2010, í endurgreiðslu ofgreiddra afborgana annars vegar og höfuðstólsleiðréttingar hins vegar. Miðast dómkrafa áfrýjanda eingöngu við að viðurkennt verði að krafa P-kk-ef K-x-x P-kk-ef, um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum samkvæmt nefndum bílasamningi frá 3. apríl 2007, hafi verið framseld honum að fullu og nær hún því ekki til höfuðstólsleiðréttingar.

Samkvæmt framangreindu hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni til að fá leyst úr þeirri kröfu sem hann hefur uppi og verður málinu því vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaðarákvörðun hins áfrýjaða dóms skal óröskuð en áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

Áfrýjandi, Skyggni ehf., greiði stefnda, Landsbankanum hf., 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.