259/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu S ehf., GÞ, K og S um að G viki sæti sem sérfróður meðdómandi. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að í málinu hefði G, sem dómari hafði lýst yfir að hann hefði í hyggju að kalla til starfans, ekki enn tekið sæti í dómi. Þótt dómara hefði verið heimilt að kveða upp sérstakan úrskurð um að ekki væri rétt að G skyldi kallaður til sem meðdómsmaður væri um að ræða atriði sem dómari hefði getað tekið afstöðu til með ákvörðun, sbr. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Yrði Hæstarétti ekki gert að mæla fyrir um að tilnefna skyldi umræddan meðdómsmann sem héraðsdómari hafði ákveðið að ekki skyldi taka sæti við meðferð málsins. Samkvæmt því var málinu vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. mars 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. mars 2015 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að G-kk-nf G-kk-nf „víki sæti sem sérfróður meðdómandi“ í málinu. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til a. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess að kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði höfðuðu varnaraðilar 28. maí 2014 mál á hendur sóknaraðila og íslenska ríkinu vegna fyrirhugaðrar lagningar háspennulínu, svokallaðrar Suðurnesjalínu, með tilheyrandi mannvirkjum. Þá hafa aðrir landeigendur á svæði því er línan á að liggja um einnig höfðað mál á hendur sóknaraðila og íslenska ríkinu, en alls mun vera um að ræða fimm samkynja mál og hefur rekstur þeirra fylgst að.

Mál þetta var þingfest 27. maí 2014 og úthlutað öðrum héraðsdómara en nú fer með það í héraði. Í þinghaldi 14. október 2014 var því frestað til 21. nóvember sama ár en síðastgreindan dag var gagnaöflun lýst lokið og málinu frestað til aðalmeðferðar 4. mars 2015. Áður en til þess kom var málinu úthlutað 12. janúar 2015 á ný til þess dómara sem nú fer með það í héraði og kvað upp hinn kærða úrskurð. Hinn 12. febrúar sama ár sendi dómritari tölvubréf til lögmanna aðila með tilkynningu um að dómarinn „hyggst kveða til setu sem meðdómsmenn þau Á-kvk-þf B-kvk-þf héraðsdómara og G-kk-þf G-kk-þf rafmagnstæknifræðing í ofangreindum málum. Vinsamlegast sendið mér staðfestingu á móttöku og þá athugasemdir ef einhverjar eru.“ Hinn 17. sama mánaðar var á ný sent tölvubréf til lögmanna aðila þar sem sagði: „Við gerum ráð fyrir að ekki séu athugasemdir við fyrirhugaða meðdómsmenn af ykkar hálfu þar sem engar hafa komið fram.“ Síðar sama dag sendi lögmaður varnaraðila héraðsdómi og öðrum lögmönnum aðila tölvubréf þar sem fram komu athugasemdir varnaraðila við hæfi sérfróða meðdómsmannsins.

Í kjölfar viðræðna héraðsdómara við málflytjendur 18. febrúar 2015 sendi hann þeim tölvubréf þar sem fram kom að sú breyting hefði orðið að Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari myndi taka sæti sem meðdómandi í stað þess héraðsdómara sem áður hafði verið nefndur. Þessu svaraði lögmaður varnaraðila með tölvubréfi degi síðar þar sem hann lýsti yfir vonbrigðum með að ekki skyldi tilnefndur sérfróður meðdómsmaður sem aðilar væru ásáttir um. Í samræmi við fyrirvara í síðastgreindu bréfi sendi lögmaðurinn svo 23. sama mánaðar tölvubréf með kröfu um að úrskurður gengi þess efnis að G-kk-nf G-kk-nf „víki sæti í málinu“. Með tölvubréfi héraðsdómara 27. sama mánaðar kvaðst hann myndu fresta fyrirhugaðri aðalmeðferð málsins og taka það sérstaklega fyrir „til þess eins að fjalla um hæfi meðdómanda.“

Við fyrirtöku málsins 6. mars 2015 var bókað: „Aðalmeðferð málsins var frestað utan réttar vegna athugasemda stefnenda um hæfi G-kk-ef G-kk-ef sem meðdómsmanns en dómari málsins hafði tilkynnt lögmönnum um þá fyrirætlan sína að kveðja hann til sem sérfróðan meðdómsmann. Í þessu þinghaldi munu lögmenn aðila reifa sjónarmið sín varðandi þennan þátt.“ Eftir að lögmenn höfðu reifað sjónarmið aðila var málið tekið til úrskurðar.

II

Dómari máls gætir að því af sjálfsdáðum hvort þörf sé á að kveðja til til setu í dómi meðdómsmenn samkvæmt heimild í 2. mgr., sbr. lokamálslið 3. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 4. gr. laganna skal dómari að öðru jöfnu greina aðilum frá því með fyrirvara hverja hann hyggist kveðja til, þannig að aðilum gefist kostur á að gera athugasemdir ef þeir telja efni til.

Ákvörðun um hvern rétt sé að kveðja til starfa sem sérfróðan meðdómsmann hvílir á dómara og verður henni ekki hnekkt nema lög bjóði. Formleg þátttaka meðdómsmanna í máli hefst með því að þeir taka sæti í dómi með dómsformanni í þinghaldi ekki síðar en við upphaf aðalmeðferðar máls og verður að bóka um kvaðningu þeirra við það tækifæri, sbr. 1. og 2 mgr. 4. gr. laga nr. 91/1991. Telji dómari á hinn bóginn heppilegra að annar skuli kvaddur til starfa sem sérfróður meðdómsmaður en sá sem hann hafði áður í hyggju getur dómari allt til þess tíma er meðdómsmaður tekur sæti í dómi breytt fyrri ákvörðun sinni þar um, sbr. 5. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991.

Í máli því sem hér er til úrlausnar hafði hinn sérfróði meðdómsmaður, sem héraðsdómari hafði lýst yfir að hann hefði í hyggju að kveðja til starfans, ekki tekið sæti í dómi þegar hinn kærði úrskurður var upp kveðinn. Eru úrskurðarorð hans því ónákvæm um að meðdómsmaðurinn skuli víkja sæti í málinu.

Samkvæmt hinum kærða úrskurði taldi héraðsdómari að ekki væri rétt að hinn sérfróði maður sem um ræðir skyldi kvaddur til setu í dómi sem meðdómsmaður. Þótt dómara hafi verið heimilt að hafa þann hátt á að kveða upp sérstakan úrskurð með þeirri ályktun er hér um að ræða atriði, vegna niðurstöðunnar, sem dómari gat tekið afstöðu til með ákvörðun, sbr. síðari málslið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Verður Hæstarétti ekki gert að mæla fyrir um að tilnefna skuli tilgreindan meðdómsmann sem héraðsdómari hefur ákveðið að ekki skuli taka sæti við meðferð máls.

Samkvæmt öllu framansögðu verður máli þessu vísað frá Hæstarétti af sjálfsdáðum.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður fellur niður.