241/2006

A starfaði sem yfirlæknir við skurðstofur kvennasviðs L. Í janúar 2004 var honum tilkynnt að starf hans hefði verið lagt niður og að honum væri því jafnframt sagt upp störfum. Í málinu gerði A fjárkröfu sem skiptist í fjóra liði. Var sá fyrsti um greiðslu yfirvinnulauna í veikindaforföllum, annar um greiðslu vegna áunnins námsleyfis, sá þriðji fyrir miska og sá fjórði fyrir innheimtuþóknun til lögmanna hans. Krafa A um greiðslu yfirvinnulauna var studd við það að hann hefði þurft að hætta yfirvinnu að læknisráði í lok árs 2001. Fyrir lá að A hafði ekki krafist greiðslu yfirvinnulauna á grundvelli ætlaðs veikindaréttar fyrr en eftir að hann lét af störfum hjá L. Að því virtu var talið að hann hefði glatað ætluðum rétti til þessara launagreiðslna, enda yrði engin stoð fundin fyrir því í kjarasamningi að slík laun féllu fyrst í gjalddaga að liðnu ári frá því að rétturinn hæfist. Þá var ekki talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt á greiðslu vegna áunnins námsleyfis, enda var krafan ekki sett fram sem endurgreiðsla á kostnaði á þeim tíma sem ferðir höfðu verið farnar eins og gert var ráð fyrir í kjarasamningi. Krafa A um miskabætur var meðal annars reist á því að ákvörðun L hefði byggst á röngum forsendum og að ekki hefði verið leitað álits læknaráðs áður en hún var tekin. Talið var ósannað að ákvörðunin hefði byggst á röngum forsendum og var komist að þeirri niðurstöðu að hún félli utan skyldu til að leita álits læknaráðs samkvæmt 32. gr. laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu. Fallist var á að L hefði verið óskylt að gefa A kost á að tjá sig áður en ráðstafanir hans komu til framkvæmdar, enda tengdust þær rekstri hans en að engu leyti ávirðingum í starfi. Jafnframt var ekki talið að brotið hefði verið gegn meðalhófsreglu eða rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar við töku ákvörðunarinnar. Var L því sýknað af kröfu A um miskabætur. Hins vegar var fallist á að A ætti rétt á þóknun til lögmanna hans vegna innheimtu þeirra biðlauna sem honum bar á grundvelli 3. og 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996, sbr. 34. gr. laganna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. maí 2006. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 5.135.391 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 4.196.088 krónum frá 5. mars 2004 til 10. júlí sama ár, af 4.596.088 krónum frá þeim degi til 30. júní 2005, en af 5.135.391 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 17. júlí 2006. Hann krefst sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi starfaði sem yfirlæknir við skurðstofur kvennasviðs gagnáfrýjanda. Með bréfi þess síðarnefnda 5. janúar 2004 var aðaláfrýjanda tilkynnt að framkvæmdastjórn gagnáfrýjanda hefði tekið ákvörðun 23. desember 2003 um að flytja stjórnun á skurðstofum á kvennasviði yfir til svæfinga-, gjörgæslu- og skurðstofusviðs sjúkrahússins. Í samræmi við þetta hafi verið lagt niður starf yfirlæknis á skurðstofum kvennasviðs, sem gagnáfrýjandi hafi verið ráðinn til að gegna 20. ágúst 1998. Væri honum því sagt upp starfi yfirlæknis frá sama tíma, sbr. nánar tilvitnað ákvæði í kjarasamningi Læknafélags Íslands og fjármálaráðherra frá 2. maí 2002. Samhliða uppsögn á ráðningu sem yfirlæknir var aðaláfrýjanda boðið starf sérfræðings á kvennasviði í 80% starfshlutfalli, sem hann hafnaði. Starfslok hans urðu 19. janúar 2004 og er óumdeilt að honum voru eftir það greidd biðlaun í 12 mánuði í samræmi við 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Málavöxtum er nánar lýst í héraðsdómi, þar á meðal bréfaskiptum gagnáfrýjanda og lögmanna aðaláfrýjanda í kjölfar áðurnefnds bréfs 5. janúar 2004.

Fyrir héraðsdómi krafðist aðaláfrýjandi þess í fyrsta lagi að felld yrði úr gildi ákvörðun gagnáfrýjanda um niðurlagningu stöðu hans og uppsögn. Niðurstaða héraðsdóms varð sú að þeirri kröfu var vísað frá dómi, sem staðfest var með dómi Hæstaréttar 25. apríl 2006 í máli nr. 196/2006. Í annan stað gerði aðaláfrýjandi fjárkröfu, sem skiptist í fjóra liði. Var sá fyrsti um greiðslu yfirvinnulauna í veikindaforföllum, annar um greiðslu vegna áunnins námsleyfis, sá þriðji fyrir miska og sá fjórði fyrir innheimtuþóknun til lögmanna hans. Í hinum áfrýjaða dómi var gagnáfrýjandi sýknaður af öllum liðum kröfunnar að undanskildum þeim, sem var fyrir innheimtuþóknun lögmanna aðaláfrýjanda. Eru allir liðir kröfunnar til úrlausnar fyrir Hæstarétti. Málsástæður aðilanna eru raktar í héraðsdómi.

II.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sýknu gagnáfrýjanda af kröfulið aðaláfrýjanda um greiðslu fyrir áunnið námsleyfi og að taka beri til greina kröfulið vegna innheimtuþóknunar lögmanna hans.

Krafa aðaláfrýjanda um greiðslu yfirvinnulauna í veikindaforföllum er studd við það að hann hafi þurft að hætta yfirvinnu að læknisráði í lok árs 2001. Þetta hafi yfirmönnum hans verið fullkunnugt um. Eftir það hafi hann ekki unnið á næturvöktum, en fram að því hafi drjúgur hluti launa hans verið fyrir slíkar vaktir. Telur hann að veikindalaunin fyrir allt árið 2002 hafi ekki gjaldfallið fyrr en að því ári liðnu og að veikindalaun fyrir árið 2003 hafi gjaldfallið með sama hætti í lok þess árs. Hann hafi því ekki sýnt tómlæti við að halda fram þessum kröfulið, þótt það hafi ekki verið gert fyrr en eftir að honum var sagt upp starfi.

Eftir lok árs 2001 hélt aðaláfrýjandi áfram í fullu starfi og er óumdeilt að hann hafi innt af hendi vinnuskyldu í samræmi við það. Verður ráðið að það hafi hann einkum gert innan dagvinnumarka. Í kröfuliðnum felst því að hann hafi verið óvinnufær að lokinni 8 klukkustunda dagvinnu. Þótt fyrir liggi í málinu að yfirmönnum aðaláfrýjanda hafi verið kunnugt um að hann teldi sig ekki færan af heilsufarsástæðum um að leysa af hendi yfirvinnu krafðist hann ekki samkvæmt gögnum málsins greiðslu yfirvinnulauna á grundvelli ætlaðs veikindaréttar fyrr en eftir að hann lét af störfum hjá gagnáfrýjanda. Að þessu virtu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að aðaláfrýjandi hafi glatað ætluðum rétti til þessara launagreiðslna í veikindaforföllum, enda verður engin stoð fundin fyrir því í áðurnefndum kjarasamningi að slík laun falli fyrst í gjalddaga að liðnu ári frá því að sá réttur hefst. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu gagnáfrýjanda af þessum kröfulið.

III.

Í héraðsdómi er greint frá því að 18. júní 2003 skilaði skýrslu til gagnáfrýjanda sérstök nefnd, sem falið hafði verið að fara yfir hagkvæmni þess að breyta hlutverki skurðstofa kvennasviðs sjúkrahússins. Studdist framkvæmdastjórn gagnáfrýjanda við tillögur nefndarinnar þegar hún tók þá ákvörðun, sem áður var getið um. Meðal þeirra sem gáfu skýrslu fyrir dómi voru tveir læknar, sem voru í hópi þeirra sjö manna sem sátu í nefndinni. Báru þeir að í tillögum þeirra hefði einkum falist að breyta því, sem þeir nefndu rekstrar- og hjúkrunarþætti skurðstofa kvennasviðs, en ekki þeim þætti, sem sneri að lækningum. Gat annar þeirra þess að þetta hafi verið tillögur hjúkrunarfræðinga í nefndinni. Reisir aðaláfrýjandi kröfu sína um miskabætur meðal annars á því að ákvörðun gagnáfrýjanda, sem komi fram í bréfinu 5. janúar 2004, hafi samkvæmt þessu byggst á röngum forsendum og verið ólögmæt.

Í niðurstöðum nefndarinnar segir meðal annars: „Lagt er til að skurðstofur kvennasviðs verði sameinaðar SGS, en svæfingadeild og vöknum á kvennadeild tilheyra nú þegar því sviði.“ Ekkert kemur að öðru leyti fram í skýrslunni eða fylgiskjali með henni um að lagt sé til að greint sé á milli lækninga og hjúkrunar, eða að tillaga þess efnis sé komin frá hjúkrunarfræðingum sérstaklega. Aðaláfrýjandi lagði sjálfur fram í málinu skýrslu nefndarinnar og fylgiskjalið. Af skýrslunni má ráða að tvö önnur fylgiskjöl hafi verið með henni, sem þó hafa ekki verið lögð fram. Í framburði læknanna tveggja fyrir dómi var ekki vísað til fylgiskjala með skýrslunni um það, sem þeir héldu fram. Að þessu virtu er ósönnuð sú staðhæfing aðaláfrýjanda, sem að framan er getið og kom fyrst fram við munnlegan flutning málsins í héraði.

Aðaláfrýjandi styður kröfu sína um miskabætur jafnframt við það að gagnáfrýjandi hafi ekki leitað álits læknaráðs sjúkrahússins áður en ákvörðunin, sem málið er sprottið af, var tekin. Það hafi honum verið skylt að gera samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu og ákvæði 1.2.1. í starfsreglum læknaráðs gagnáfrýjanda frá 27. maí 2003, en af þessari ástæðu sé ákvörðunin ógildanleg. Ákvörðunin sem um ræðir laut að því hvernig yfirstjórn skurðstofa kvennasviðs gagnáfrýjanda skyldi fyrir komið og fellur ekki undir þá skyldu til að leita álits læknaráðs, sem kveðið er á um í nefndi lagagrein. Starfsreglur, sem læknaráð hefur sett sér, skipta ekki máli við úrlausn um hvað felist í þessari skyldu.

Í bréfi gagnáfrýjanda 5. janúar 2004 fólst í senn tilkynning til aðaláfrýjanda um að starf hans sem yfirlæknir hafi verið lagt niður og að honum væri því jafnframt sagt upp starfi. Þótt gagnáfrýjandi hafi kosið að fara þessa leið verður samkvæmt því, sem að framan er rakið, að leggja til grundvallar að ástæður fyrir þessum ráðstöfunum hafi tengst rekstri gagnáfrýjanda, en að engu leyti ávirðingum í starfi. Var gagnáfrýjanda því ekki skylt að gefa aðaláfrýjanda kost á að tjá sig áður en þessar ráðstafanir komu til framkvæmdar. Samkvæmt öllu framangreindu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sýknu gagnáfrýjanda af kröfu aðaláfrýjanda um miskabætur.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.