616/2008

J varð fyrir líkamsárás og leitaði á slysadeild vegna áverka. Maður sem grunaður var um verknaðinn var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og gerði J kröfu um greiðslu miskabóta. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 1999 var ákærði sýknaður þar sem sakir á hendur honum þóttu ósannaðar og bótakröfu J vísað frá dómi. Krafðist J þá greiðslu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, en var hafnað. J höfðaði þá mál þetta til heimtu skaðabóta á hendur íslenska ríkinu. Í héraðsdómi var tekin til greina krafa J um þjáningabætur og miskabætur. Kröfu hennar um bætur fyrir varanlegan miska og varanlega örorku var á hinn bóginn hafnað þar sem ósannað þótti að mein hennar í baki stöfuðu af líkamsárásinni. Fyrir Hæstarétti var einungis deilt um fjárhæð miskabóta að því leyti sem krafa J um þær var ekki tekin til greina í héraði, auk réttar J til greiðslu bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku. Talið var að ekki hafi verið hnekkt niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um að leggja yrði til grundvallar að varanlegt heilsutjón J stafaði af tognun í mjóbaki sem rakin yrði til líkamsárásarinnar. Að henni virtri ásamt framburði matsmanna fyrir dómi og með því að óumdeilt var að J varð fyrir tjóni sínu vegna saknæms verknaðar, sem ríkið bar fébótaábyrgð á samkvæmt lögum nr. 69/1995, var litið svo á að nægilega væri í ljós leitt að J hafi hlotið við árásina þann varanlega miska og örorku sem hún krafðist bóta fyrir. Var íslenska ríkið því dæmt til greiðslu bóta til J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. nóvember 2008. Hún krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.631.163 krónur með 2% ársvöxtum frá 23. maí 1998 til 16. júní 2003, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins gaf áfrýjandi sig fram við lögreglu 23. maí 1998 til að kæra líkamsárás, sem hún kvaðst hafa orðið fyrir undangengna nótt utan við tiltekið veitingahús í Reykjavík. Hún hafði áður leitað á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur, þar sem hún lýsti fyrir lækni að dyravörður á veitingahúsinu hafi slegið hana í andlitið og hún vankast eða jafnvel misst meðvitund skamma stund, en í vottorði læknisins sagði að hún hafi komið á slysadeildina „vegna skurðar á enni, glóðarauga og verkja í baki.“ Áfrýjandi mun hafa greinst meðal annars með nefbrot, auk þess sem brotnað hafi upp úr öðru herðablaði. Að lokinni lögreglurannsókn var maður, sem lá undir grun um að vera valdur að áverkum áfrýjanda, ákærður 7. september 1999 fyrir að hafa brotið gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með líkamsárás á hendur henni, sem hafi haft þær afleiðingar að „hún hlaut skurð á enni, glóðarauga og brot á nefi“, svo sem sagði í ákæru. Í því máli gerði áfrýjandi kröfu um að ákærða yrði gert að greiða henni 500.000 krónur í miskabætur. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 1999 var ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins með því að sakir á hendur honum þóttu ósannaðar, en bótakröfu áfrýjanda var vísað frá dómi. Þessum dómi var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

Að gengnum þeim dómi leitaði áfrýjandi eftir greiðslu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota með bréfum 28. febrúar 2000 og 16. maí 2003 til bótanefndar, sem starfar samkvæmt ákvæðum IV. kafla þeirra laga. Meðal gagna, sem áfrýjandi lagði fyrir nefndina, var örorkumat 4. febrúar 2003, sem hún hafði aflað upp á sitt eindæmi. Í matinu var meðal annars greint frá efni vottorðs um komu áfrýjanda á slysadeild 23. maí 1998, svo og vottorðs nafngreinds læknis, þar sem fram kom að hún hafi leitað til hans 11. mars 1999 vegna verkja í mjóbaki. Um heilsufarssögu hennar sagði í síðastnefndu vottorði að hún „lenti í slysi í maí '98, var hrint af dyraverði, fékk áverka og hefur kvartað um í bak.“ Í niðurstöðu örorkumatsins sagði að varanlegar afleiðingar áverka, sem áfrýjandi hafi hlotið í líkamsárásinni 23. maí 1998, „virðast nánast eingöngu verða bundnar við mjóbak.“ Á þeim grunni var henni metinn 5% varanlegur miski og jafn mikil varanleg örorka, en að auki var hún talin hafa verið veik í skilningi 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þann tíma, sem nefbrot var að gróa, eða í tvo mánuði. Bótanefndin tók afstöðu til kröfu áfrýjanda í ákvörðun 4. júlí 2003. Þar var vísað til þess að krafan tæki nánast eingöngu til áverka, sem ekki hafi verið lýst í fyrrnefndri ákæru 7. september 1999, en viðhlítandi sönnun skorti fyrir því að rekja mætti þá til líkamsárásar 23. maí 1998. Kröfu áfrýjanda um greiðslu var því hafnað.

Eftir að framangreind afstaða bótanefndar lá fyrir aflaði áfrýjandi ítarlegra vottorðs læknisins, sem hún hafði leitað til 11. mars 1999. Í niðurlagi þess var svofelld ályktun: „Hefur ekki verið með verki í baki í fyrri sögu eða áverka. Þetta bendir til, að hún hafði fengið verkina í bakið eftir að henni var hrint í maí '98. Verið í fyrstu mest upptekin af verkjum og áverka í andlitinu og hæ axlarblaði.“ Á grundvelli þessa vottorðs leitaði áfrýjandi 26. september 2003 eftir því að bótanefnd tæki málið upp á ný. Því erindi hafnaði nefndin 8. desember sama ár með svofelldum rökum: „Í málsgögnum kemur ekkert fram sem bendir til þess að umsækjandi hafi við líkamsárásina 1998 fengið einhverja bakáverka. Veitir það eitt, að hún hafi þá ekki haft fyrri sögu um bakverki, á engan hátt sönnur fyrir því að þeir bakverkir, sem hún fékk síðar og metnir eru í örorkumati, verði raktir til árásarinnar.“

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 29. júní 2005 til heimtu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995, sem hún taldi bótanefnd hafa ranglega synjað sér um. Áfrýjandi sundurliðaði fjárhæðina, sem hún krafði stefnda um, á þann hátt að 57.600 krónur væru vegna þjáningabóta, 273.125 krónur vegna varanlegs miska og 300.438 krónur vegna varanlegrar örorku, en þessir þrír liðir voru reistir á niðurstöðum örorkumatsins 4. febrúar 2003. Að auki krafðist áfrýjandi skaðabóta að fjárhæð 150.000 krónur vegna annars fjártjóns og 1.000.000 króna í miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga, en samtals nam krafa hennar þannig 1.781.163 krónum. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2007 var stefndi sýknaður af þessari kröfu.

Áfrýjandi skaut málinu að fengnu áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar 7. júní 2007. Hún fékk 19. sama mánaðar dómkvadda tvo menn til að meta hvenær heilsufar hennar hafi orðið stöðugt eftir líkamsárás 23. maí 1998, hvert hafi verið tímabil þjáninga vegna afleiðinga árásarinnar, hvaða varanlegan miska áfrýjandi hafi hlotið af árásinni og hvaða varanlega örorku. Í matsgerð 9. október 2007 var meðal annars greint frá vottorði nafngreinds læknis 25. nóvember 2003, sem upplýsingar virðast ekki hafa legið fyrir um á fyrri stigum málsins, en í því vottorði kemur meðal annars fram að áfrýjandi hafi leitað til læknisins í ársbyrjun 1999 út af „langvinnum verkjavandamálum í baki.“ Í vottorðinu segir að svokallað beinaskann hafi sýnt „aukna upptöku yfir SI-liðum“, teknar hafi verið röntgenmyndir og í ljós komið „væg fleyglögun á L 1 ásamt óreglu í endaplötum á Th 12 og L 1.“ Í framhaldi af þessu segir eftirfarandi í vottorðinu: „Umræddur áverki sem talinn er tengjast bakverkjunum gerðist 23. maí 1998 eða um 8 mánuðum fyrir beinaskannið. Það er búið að vera vel þekkt lengi að beinaskönn hafa tilhneigingu til að vera jákvæð um lengri tíma eftir brotáverka.... Því finnst undirrituðum ólíklegt að ef J-kvk-nf B-kvk-nf hefði hryggbrotnað í maí '98 hefði skannið verið orðið neikvætt 8 mánuðum síðar. Breytingarnar sem sjást á RTG eru samkvæmt lýsingunni mun líklegri til að vera orsakaðar af vaxtatruflunum ... Þó er alls ekki útilokað að J-kvk-nf B-kvk-nf geti verið með langvinn mjúkvefjavandamál eftir áverka sérstaklega ef hún er fyrir með Mb S-x-x í mjóbaki. Ef sjúkdómurinn breiðist þangað niður getur orðið til svokallað „flat-back syndrome“ sem einkennist af útréttri lendarlordosu og langvinnum verkjum. Slíkir hryggir gætu verið viðkvæmari fyrir hnjaski en frískir hryggir.“ Í matsgerðinni komust hinir dómkvöddu menn að þeirri niðurstöðu að heilsufar áfrýjanda hafi 23. júlí 1998 verið orðið stöðugt vegna afleiðinga líkamsárásar 23. maí sama ár og hafi tímabil þjáninga án rúmlegu verið það sama. Um varanlegt tjón áfrýjanda af völdum árásarinnar vísuðu matsmennirnir til framangreinds læknisvottorðs og drógu síðan svofelldar ályktanir: „Atvik að árásinni útiloka ekki að J-kvk-nf B-kvk-nf hafi getað fengið áverka eða slink á mjóbakssvæði sem hafi orsakað tognun í mjóbaki. Þessu til stuðnings má vísa í þær ákomur sem greindar voru á J-kvk-þgf B-kvk-þgf er hún kom á slysa- og bráðasvið Landspítala Háskólasjúkrahúss þann 23. maí 1998 og fyrr eru raktar. Engin önnur atvik eða læknisfræðileg gögn gefa til kynna að orsakanna geti verið að leita til annarra atvika. Því verður hér lagt til grundvallar að J-kvk-nf B-kvk-nf hafi hlotið umræddan áverka í kjölfar líkamsárásarinnar umrætt sinn.“ Á þessum grundvelli komust matsmennirnir að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi orðið fyrir varanlegum miska, sem næmi fimm stigum, og 5% varanlegri örorku vegna meiðsla í baki, sem rakin yrðu til árásarinnar. Með dómi Hæstaréttar 29. maí 2008 í máli nr. 308/2007 var héraðsdómurinn frá 29. janúar 2007 ómerktur sökum þess að ekki hafi verið tekin rökstudd afstaða til allra liða í dómkröfu áfrýjanda og var málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar á ný.

Málið var tekið fyrir að nýju í héraðsdómi 1. október 2008 og var þá fyrrgreind matsgerð lögð fram ásamt því að skýrslur voru teknar af matsmönnunum og málið munnlega flutt. Með hinum áfrýjaða dómi var tekin til greina krafa áfrýjanda um þjáningabætur að fjárhæð 57.600 krónur, auk þess sem henni voru dæmdar 300.000 krónur í miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Kröfu hennar um bætur fyrir varanlegan miska og varanlega örorku var á hinn bóginn hafnað með því að ósannað þótti að mein hennar í baki stöfuðu af líkamsárás 23. maí 1998. Einnig var hafnað kröfu áfrýjanda um bætur fyrir annað fjártjón.

II

Fyrir Hæstarétti krefst stefndi sem áður segir staðfestingar hins áfrýjaða dóms og er því ekki ágreiningur um að áfrýjandi eigi samkvæmt lögum nr. 69/1995 rétt á að fá greiddar úr ríkissjóði þjáningabætur eins og hún hefur gert kröfu um, svo og miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Um fjárhæð síðastnefndu bótanna er á hinn bóginn deilt að því leyti, sem krafa áfrýjanda um þær var ekki tekin til greina í héraði. Jafnframt er ágreiningur um rétt hennar til greiðslu bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku, en um mat á tjóni hennar og útreikning bótanna er ekki deilt. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi fallið frá kröfu um bætur fyrir annað fjártjón.

Sem fyrr segir komust dómkvaddir matsmenn að þeirri niðurstöðu að leggja yrði til grundvallar að varanlegt heilsutjón áfrýjanda stafi af tognun í mjóbaki, sem rakin verði til líkamsárásar 23. maí 1998. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi staðfestu matsmenn þessa matsgerð. Annar þeirra, T-kk-nf M-kk-nf læknir, lýsti því meðal annars fyrir dómi að „líkurnar séu lang lang mestar“ fyrir því að þetta heilsutjón sé afleiðing árásarinnar. Þessari matsgerð hefur ekki verið hnekkt. Að henni virtri ásamt framburði matsmanna fyrir dómi og með því að óumdeilt er að áfrýjandi varð fyrir tjóni sínu vegna saknæms verknaðar, sem stefndi ber fébótaábyrgð á samkvæmt lögum nr. 69/1995, verður að líta svo á að nægilega sé í ljós leitt að hún hafi hlotið við árásina þann varanlega miska og örorku, sem hún krefst hér bóta fyrir. Vegna þessa og með því að ekki eru efni til að dæma áfrýjanda hærri miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga en gert var í héraði verður stefnda gert að greiða henni 931.163 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða látin standa óröskuð. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, J-kvk-þgf B-kvk-þgf J-kvk-þgf, 931.163 krónur með 2% ársvöxtum frá 23. maí 1998 til 16. júní 2003, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.