610/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þrotabús V hf. um að frumvarp sýslumanns til úthlutunar söluverðs við nauðungarsölu á fasteigninni G yrði breytt á þá leið að kröfur A hf. yrðu lækkaðar og V hf. skyldi úthlutað sem því næmi af söluverðinu. Byggði þrotabú V hf. á því að innifaldir í kröfum A hf. hefðu verið vextir sem fallið hefðu í gjalddaga meira en ári áður en beiðni um nauðungarsölu hefði verið sett fram, sbr. b. liður 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, og hafi því ekki átt að vera tryggðir með aðalkröfunni og koma til úthlutunar greiðslu þeirra svo sem gert var í frumvarpi að úthlutunargerðinni. A hf. hélt því hins vegar fram að kröfur hans væru í samræmi við fyrirmæli 18. gr. laga nr. 38/2001 um endurútreikning lána með ólögmætum áskilnaði um vexti og annað endurgjald sem miði við að mynda skuli nýjan höfuðstól að loknum útreikningi. Þannig hafi endurútreiknaðir vextir sem mynduðu nýjar eftirstöðvar skuldarinnar ekki verið fallnir í gjalddaga í skilningi b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umræddir vextir hefðu gjaldfallið að langstærstum hluta meira en ári áður en nauðungarsölubeiðni A hf. var móttekin og voru ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001 ekki talin hagga við afdráttarlausum fyrirmælum b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997. Var því fallist á kröfu þrotabús V hf. og frumvarpinu breytt á þann veg að V hf. skyldi fá úthlutað umkrafða fjárhæð af söluverðinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. september 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 10. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 14. september 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að frumvarp 24. nóvember 2016 til úthlutunar söluverðs fasteignarinnar Grjótás 6 í Garðabæ, yrði breytt á þá leið að kröfur varnaraðilans Arion banka hf. yrðu lækkaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og frumvarpinu aðallega breytt á þá leið að ,,Arion banki hf. fái greiddar samtals 44.031.911 krónur ... og sóknaðili fái til úthlutunar 17.370.474 krónur af söluverðinu, en til vara að greiðsla Arion banka hf. verði lækkuð verulega og úthlutað verði upp í kröfu sóknaraðila sem nemur lækkaðri kröfu Arion banka hf.“ Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Arion banki hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn E-kk-nf R-kk-nf hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Ágreiningur málsaðila lýtur að úthlutun söluverðs fasteignarinnar Grjótás 6 í Garðabæ sem seld var nauðungarsölu 11. október 2016 en varnaraðilinn E-kk-nf R-kk-nf var gerðarþoli. Varnaraðilinn Arion banki hf. var hæstbjóðandi með boð að fjárhæð 67.000.000 krónur. Samkvæmt frumvarpi að úthlutunargerð söluverðs eignarinnar 24. nóvember 2016 voru teknar til greina kröfur varnaraðilans Arion banka hf., en þær voru byggðar á tveimur veðskuldabréfum á 1. og 2. veðrétti eignarinnar. Kröfur samkvæmt bréfunum höfðu verið endurútreiknaðar á grundvelli 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og námu þær samtals 65.317.232 krónum. Sundurliðuðust kröfurnar á þann veg samkvæmt frumvarpinu að til greiðslu vegna skuldabréfs nr. 715286 komu 24.882.582 krónur en 40.434.650 krónur vegna skuldabréfs nr. 715958. Ekkert greiddist hins vegar upp í kröfu sóknaraðila á 3. veðrétti að fjárhæð 17.370.474 krónur.

Sóknaraðili byggir á því að innifaldir í kröfum varnaraðila Arion banka hf. hafi verið vextir sem fallið hafi í gjalddaga meira ári áður en beiðni um nauðungarsölu var sett fram, sbr. b. lið 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, og hafi því ekki átt að vera tryggðir með aðalkröfunni og koma til úthlutunar greiðslu þeirra svo sem gert var í frumvarpi að úthlutunargerðinni. Af hálfu varnaraðila er því á hinn bóginn haldið fram að kröfur hans séu í samræmi við fyrirmæli 18. gr. laga nr. 38/2001 um endurútreikning lána með ólögmætum áskilnaði um vexti og annað endurgjald, sbr. einkum 5. mgr. greinarinnar, sem miði við að mynda skuli nýjan höfuðstól að loknum útreikningi. Þannig hafi endurútreiknaðir vextir sem mynduðu nýjar eftirstöðvar skuldarinnar ekki verið fallnir í gjalddaga í skilningi b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997.

Frekari málavöxtum og málatilbúnaði aðila er lýst með greinargóðum hætti í hinum kærða úrskurði.

II

Í 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, sem lögfest var með 1. gr. laga nr. 151/2010, er mælt fyrir um þá aðferð sem leggja beri til grundvallar við endurútreikning krafna sem hafa að geyma ákvæði um ólögmæta vexti og eða verðtryggingu. Skal þá upphaflegur höfuðstóll skuldar vaxtareiknaður samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 18. gr. laganna og frá höfuðstól og áföllnum vöxtum skal draga þær fjárhæðir sem inntar hafa verið af hendi fram að uppgjörsdegi í vexti, hvers kyns vanskilaálögur og afborganir miðað við hvern innborgunardag. Þannig útreiknuð fjárhæð myndar eftirstöðvar skuldarinnar og skulu þá upphaflegir eða síðar ákvarðaðir endurgreiðsluskilmálar gilda að því er varðar lánstíma, gjalddaga og aðra tilhögun á greiðslu skuldar, allt að teknu tilliti til þeirra breytinga sem leiðir af ákvæðum 18. gr. laganna.

Í málinu liggur fyrir endurútreikningur varnaraðilans Arion banka hf. 17. febrúar 2015 í samræmi við þetta á þeim þeim tveimur veðskuldabréfum sem fyrr er getið og um er deilt í málinu. Er vafalaust af þeim endurútreikningum að gjaldföllnum vöxtum að fjárhæð 6.361.154 krónum er bætt við höfuðstól endurútreiknings á láni nr. 715286 og 14.010.442 krónum með sama hætti bætt við endurútreiknaðan höfuðstól láns nr. 715958. Þá liggur fyrir að vextirnir gjaldféllu að langstærstum hluta meira en ári áður en nauðungarsölubeiðni varnaraðilans Arion banka hf. var móttekin 16. september 2015.

Fyrrgreind ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001, sem mæla fyrir um tilhögun endurútreiknings lána vegna ólögmæts áskilnaðar um vexti og verðtryggingu, verða ekki talin fá haggað þeim afdráttarlausu fyrirmælum b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997 að forgangsréttur veðhafa fyrir gjaldföllnum vöxtum gagnvart síðari veðhöfum haldist ekki lengur en í eitt ár nema annað leiði af samningi þeim sem til veðréttarins stofnaði en á því er ekki byggt í málinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 25. apríl 2017 í máli nr. 198/2017. Samkvæmt þessu verður fallist á kröfu sóknaraðila þannig að honum verði úthlutað 17.370.474 krónum upp í kröfu sína á 3. veðrétti eignarinnar, en óumdeilt er að vextir að þeirri fjárhæð hafi fallið á kröfu varnaraðilans Arion banka hf. fyrir 16. september 2014. Að sama skapi lækkar úthlutun til varnaraðilans sem því nemur. Verður því ekki fallist á kröfu sóknaraðila að öðru leyti enda hefur hann fengið fjárkröfu sína að fullu tekna til greina með þessari breytingu.

Varnaraðilanum Arion banka hf. verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Frumvarpi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 24. nóvember 2016 um úthlutun söluverðs fasteignarinnar að Grjótási 6 í Garðabæ, með fastanúmerið 225-8307, við nauðungarsölu er breytt á þann veg að sóknaraðili, þrotabú VBS eignasafn hf. skal fá úthlutað samtals 17.370.474 krónum af söluverðinu.

Varnaraðilinn, Arion banki hf., greiði sóknaraðila samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.