280/2004

R bar skaðabótaábyrgð á tjóni sem A varð fyrir er skyggni, sem R hafði komið fyrir á torgi í miðborg R, féll niður. Hafði G fengið leyfi lögreglu til tónleikahalds á torginu og leyfi R fyrir afnot af því. Skyggnið var úr járngrind og klætt bláu segli og ætlað sem skjól fyrir svið þar fyrir neðan. Unnt var að komast upp á skyggnið með því að klifra upp á þak veitingasölu við torgið og fara síðan út á segldúkinn. Í umrætt skipti höfðu unglingar, sem voru að fylgjast með skemmtiatriðunum, klifrað upp á þakið og þaðan farið út á skyggnið. Lét járngrindin undan þunga þeirra með þeim afleiðingum, að framhlið skyggnisins féll niður. Tugir manna urðu undir skyggninu, þar á meðal A, sem fékk höfuðhögg og skurð á höfuðið, auk þess að togna í hálsi og baki. Talið var að við gerð mannvirkja og annarrar aðstöðu, sem sérstaklega er útbúin fyrir hvers kyns fjöldasamkomur, líkt og umrætt torg, yrði að hafa í huga tilhneigingu barna og ungmenna til að komast eins nærri flytjendum og kostur er og koma sér fyrir þar sem vel sést til þeirra. Auðvelt hafi verið að komast út á umrætt skyggni. Í ljósi þessara aðstæðna hafi verið varhugavert að hafa skyggnið uppi á umræddum stað þegar svið, sem var undir því, var ekki notað við skemmtanahald, heldur annað eða önnur svið. Unnt hafi verið að taka niður skyggnið með óverulegri fyrirhöfn og hafi verið til þess full ástæða í þeim fáu tilvikum þar sem dagskrá á mjög fjölmennum samkomum var flutt af öðru sviði en því, sem var undir skyggninu. Með því að skyggnið var ekki fjarlægt þessu sinni hafi aðstaðan á þessum stað verið hættuleg og hafi sú hætta ekki verið ófyrirsjáanleg. Hafi öryggi manna því ekki verið tryggt svo vel sem ástæða var til. Þótt kenna megi ungmennunum, sem í hlut áttu, um tjón A yrði það einnig rakið til gáleysis R. Samkvæmt því bæri að fella skaðabótaskyldu á R vegna tjóns A. Aftur á móti var G ekki talið bera ábyrgð á tjóni A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 1. júlí 2004. Hún krefst þess, að stefndu verði, aðallega in solidum en til vara pro rata, gert að greiða sér 2.877.130 krónur með 4,5% ársvöxtum af 821.210 krónum frá 10. ágúst 2002 til 10. nóvember sama ár og af 2.877.130 krónum frá þeim degi til 16. september 2003 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en henni hefur verið veitt gjafsókn fyrir báðum dómstigum.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt, er stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar skrásett félag, sem stofnað var af öðrum félagssamtökum og starfar samkvæmt samþykktum frá 12. mars 2001. Nýtur félagið þannig hæfis til að eiga aðild að dómsmáli, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II.

Eins og fram kemur í héraðsdómi var á vegum stefnda Gay Pride - Hinsegin daga haldin skemmtun í miðborg Reykjavíkur 10. ágúst 2002. Milli 25 og 30 þúsund manns tóku þátt í dagskránni, sem hófst með skrúðgöngu niður Laugaveg og endaði á Ingólfstorgi, þar sem boðið var upp á skemmtiatriði. Hafði stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar fengið leyfi frá lögreglustjóranum í Reykjavík til tónleikahalds á torginu og leyfi stefnda Reykjavíkurborgar fyrir afnot af því og látið koma fyrir sviði á torginu framan við Aðalstræti 6, sem sneri í átt að Austurstræti. Nokkru frá því sviði var stórt skyggni fyrir sunnan húsnæði veitingasölunnar Hlöllabáta, sem stendur við Hafnarstræti. Það skyggni var úr járngrind og klætt bláu segli og ætlað sem skjól fyrir svið þar fyrir neðan. Skyggni þetta, sem var í eigu stefnda Reykjavíkurborgar, var haft uppi allt sumarið en tekið niður fyrir veturinn. Unnt var að komast upp á skyggnið með því að klifra upp á þak veitingasölunnar og fara síðan út á segldúkinn. Unglingar, sem voru að fylgjast með skemmtiatriðunum, klifruðu upp á þakið og fóru þaðan út á skyggnið. Lét járngrindin undan þunga þeirra með þeim afleiðingum, að framhlið skyggnisins féll niður. Tugir manna urðu undir skyggninu, þar á meðal áfrýjandi, sem fékk höfuðhögg og skurð á höfuðið, auk þess að togna í hálsi og baki.

Varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins hefur verið metinn 10% og varanleg örorka 5%. Í máli þessu sækir áfrýjandi stefndu til greiðslu skaðabóta vegna slyssins, sem hún telur að rekja megi til gálausrar háttsemi skipuleggjanda hátíðarinnar og/eða eiganda skyggnisins. Stefndi Reykjavíkurborg beri ábyrgð á slysi, sem rekja megi til hættueiginleika skyggnisins, en um hafi verið að ræða galla á byggingu þess. Stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar, sem mótshaldari, og stefndi Reykjavíkurborg, sem eigandi skyggnisins, hafi ekki gætt þess, að börn færu ekki upp á það, sem augljóslega hafi skapað mikla hættu bæði fyrir börnin og þá gesti, sem undir voru. Hafi þeim mátt vera ljós hættan á því, að börn færu upp á skyggnið, en það hafi einnig gerst árið áður. Stefndu hafi því borið annaðhvort að fella skyggnið niður eða koma í veg fyrir að börn færu upp á það.

III.

Stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar fékk sem fyrr segir leyfi hjá stefnda Reykjavíkurborg til að nota Ingólfstorg undir hátíðahöldin 10. ágúst 2002 og leyfi lögreglustjórans í Reykjavík til tónleikahalds á torginu. Það leyfi var einungis bundið þeim skilyrðum, að fulltrúi frá Umhverfis- og heilbrigðisstofu yrði á staðnum og gætti þess, að hávaði færi aldrei yfir ákveðin mörk, komið yrði í veg fyrir aðgengi að hátölurum og þess gætt, að börn kæmust ekki nær þeim en 25 metra. Eins og fyrr greinir var sviðið undir skyggninu við hús veitingasölunnar ekki notað heldur var sett upp annað svið. Stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar var með eigin gæslumenn við það svið. Voru 12 þeirra fyrir framan sviðið og 4-5 fyrir aftan það. Engar kröfur höfðu verið gerðar um það, hvorki af hálfu lögreglu né stefnda Reykjavíkurborgar, að stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar héldi uppi sérstakri gæslu á torginu umfram gæsluna við sitt eigið svið. Verður ekki talið, að á þessum stefnda hafi hvílt frekari eftirlitsskylda með fasteignum á torginu, en almennt eftirlit á hátíðinni var á hendi lögreglunnar. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda Gay Pride - Hinsegin daga af kröfu áfrýjanda.

IV.

Stefndi Reykjavíkurborg er eigandi Ingólfstorgs og hefur útbúið það sérstaklega með tilliti til þess að þar séu haldnar samkomur af ýmsum toga. Við skýrslutökur í málinu af nokkrum starfsmönnum stefnda kom fram að fjölmargir viðburðir eru skipulagðir þar á hverju sumri. Meðal þeirra eru skemmtanir, sem mjög margt fólk sækir, svo sem á 17. júní, menningarnótt og árleg hátíð stefnda Gay Pride - Hinsegin daga. Eru sumar samkomur á torginu haldnar á vegum stefnda Reykjavíkurborgar, en í öðrum tilvikum nýta aðrir torgið til samkomuhalds, eins og stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar gerði í umrætt sinn með leyfi eigandans.

Eigandi áðurnefndrar veitingasölu gaf skýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann ekki hafa verið viðstaddur þegar slysið varð, en hann hafi hins vegar verið í veitingasölunni ári fyrr þegar sams konar hátíð var haldin. Bar hann að þá hafi hann fljótt orðið var við að krakkar hafi klifrað upp á þak hússins, farið þaðan út á skyggnið og jafnvel setið á brún þess. Hafi þeir í engu hlýtt fyrirmælum hans um að hætta þessu athæfi og hann því þurft að kalla til lögreglu til að ná ungmennunum niður. Lýsti hann aðstæðum þarna svo að utan á húsinu væru þverbitar og mjög auðvelt að fara upp á þak, það væri „ekkert mál að labba upp ... þetta er eins og stigi.“ Uppi á skyggninu sjáist vel yfir, rétt eins og að vera í stúkusætum. Unglingar hafi hins vegar ekki sótt út á skyggnið þegar sviðið undir því var í notkun. Einn starfsmanna stefnda Reykjavíkurborgar lýsti þeirri skoðun sinni að það væri barnaleikur að príla upp á þakið á þessu húsi. Í greinargerð stefnda Reykjavíkurborgar fyrir héraðsdómi er atvikum 10. ágúst 2002 lýst á þann veg að tilraunir starfsmanna veitingasölunnar og fleiri manna, sem voru á staðnum, til að reka unglingana af skyggninu hafi ekki borið árangur. Hafi járngrindin loks látið undan þunga þeirra og skyggnið fallið niður.

Ingólfstorg er notað til samkomuhalds, þar sem oft er mikill mannfjöldi. Alþekkt er að við skemmtanir, og ekki síst tónleikahald, reyni margir að komast eins nærri flytjendum og kostur er og koma sér fyrir þar sem vel sést til þeirra. Slíka tilhneigingu barna og ungmenna verður að hafa í huga við gerð mannvirkja og annarrar aðstöðu, sem sérstaklega er útbúin fyrir hvers kyns fjöldasamkomur. Að framan var því lýst að auðvelt var að komast út á skyggnið, sem féll niður á áfrýjanda og fleira fólk. Í ljósi þessara aðstæðna var varhugavert að hafa skyggnið uppi á þessum stað þegar sviðið undir því var ekki notað við skemmtanahald, heldur annað eða önnur svið. Stefndi Reykjavíkurborg ber fyrir sig að ekki hafi verið ástæða til að ætla að fólk færi út á skyggnið, sem augljóslega væri ekki gert til að þola þunga margra manna. Þótt fallast verði á að fullorðnir hafi mátt gera sér grein fyrir þessu er til þess að líta að dómgreind barna og unglinga er ekki sú sama og fullorðinna. Í málinu liggur fyrir að unnt var að taka niður skyggnið með óverulegri fyrirhöfn og var til þess full ástæða í þeim fáu tilvikum þar sem dagskrá á mjög fjölmennum samkomum var flutt af öðru sviði en því, sem var undir skyggninu. Með því að skyggnið var ekki fjarlægt þessu sinni var aðstaðan á þessum stað hættuleg og sú hætta var ekki ófyrirsjáanleg eins og stefndi Reykjavíkurborg ber fyrir sig. Var því ekki séð til þess að öryggi manna væri tryggt svo vel sem ástæða var til. Þótt kenna megi ungmennunum, sem í hlut áttu, um tjón áfrýjanda verður það samkvæmt framansögðu einnig rakið til gáleysis stefnda Reykjavíkurborgar, sem hann verður að bera ábyrgð á. Ber því að fella skaðabótaskyldu á hann vegna tjóns áfrýjanda.

V.

Áfrýjandi reisir kröfu sína um bætur á örorkumati J-kk-ef H-kk-ef læknis 26. ágúst 2003, eins og nánar greinir í héraðsdómi.

Áfrýjandi krefst þess að fá greiddar 200.000 krónur í bætur vegna annars fjártjóns, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um sé að ræða margvíslegan kostnað vegna afleiðinga slyssins, svo sem læknisaðstoð, sjúkraflutning, sjúkraþjálfun, verkjalyf og aksturskostnað. Er krafa þessi að mestu áætluð, en áfrýjandi hefur lagt fram reikninga vegna sjúkrakostnaðar, að fjárhæð 27.532 krónur. Hefur stefndi Reykjavíkurborg fallist á þá fjárhæð, en að öðru leyti eru ekki skilyrði til að verða við þessum kröfulið.

Áfrýjandi krefst bóta vegna tímabundins atvinnutjóns við heimilisstörf, sbr. 1. mgr. 2. gr. og 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Vísar hún til örorkumatsins, þar sem segir, að hún hafi verið óvinnufær til heimilisstarfa í einn mánuð vegna afleiðinga slyssins. Er slysið varð var áfrýjandi í sambúð með eitt barn. Hún stundaði ekki launaða vinnu en var í fullu námi í Kennaraháskóla Íslands. Hún sinnti því ekki eingöngu heimilisstörfum, heldur var hún í námi, sem svaraði til fulls starfs utan heimilis. Verður því ekki fallist á, að hún eigi rétt til bóta vegna óvinnufærni til heimilisstarfa.

Áfrýjandi krefst þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga. Reisir hún þá kröfu á örorkumatinu þar sem þjáningatímabil var talið vera þrír mánuðir. Krefst hún 85.500 króna í bætur vegna þessa. Stefndi Reykjavíkurborg hefur ekki andmælt þessum lið í kröfu áfrýjanda og verður hann því tekinn til greina.

Varanlegur miski áfrýjanda var metinn 10%, og er ekki ágreiningur um það. Krefst áfrýjandi bóta samkvæmt 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, að fjárhæð 545.500 krónur, og er fallist á, að miski hennar nemi þeirri fjárhæð.

Varanleg örorka áfrýjanda var metin 5%. Krefst hún þess að bætur fyrir örorkuna verði ákveðnar samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sbr. 6. gr. laga nr. 37/1999. Stefndi Reykjavíkurborg telur, að áfrýjandi falli undir 8. gr. laganna þar sem hún hafi ekki haft neinar vinnutekjur og eigi að miða við 3. mgr. 7. gr. að því er tekjur varðar. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna skal við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku miða við árslaun, sem nema meðalatvinnutekjum tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma, er upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í 2. mgr. 7. gr. segir síðan, að árslaun skuli þó metin sérstaklega, þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Áfrýjandi hafði haft skertar tekjur síðastliðin þrjú almanaksár fyrir slysið, þar sem hún hafði tekið sér frí frá vinnu og skóla á árunum 1999 til 2001 vegna veikinda barns síns. Fyrir þann tíma hafði hún unnið sem leikskólakennari, auk þess sem hún var við nám í Kennaraháskóla Íslands. Þegar áfrýjandi varð fyrir slysinu var hún langt komin með nám sitt, hafði lokið 60 einingum af 90. Fyrir liggur, að hún lauk námi sínu í júní 2003 og hefur starfað sem kennari síðan. Er því fallist á með áfrýjanda að meta skuli árstekjur hennar sérstaklega, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Miðar áfrýjandi kröfu sína við meðaltekjur leikskólakennara hjá Reykjavíkurborg á árinu 2001. Fallist er á, að sú tekjuviðmiðun gefi rétta mynd af framtíðartekjutjóni áfrýjanda og verður krafa hennar um bætur vegna varanlegrar örorku, 1.855.920 krónur, tekin til greina.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi Reykjavíkurborg dæmdur til að greiða áfrýjanda 2.514.452 krónur með vöxtum svo sem í dómsorði greinir.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt þykir, að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi Gay Pride - Hinsegin dagar er sýkn af kröfu áfrýjanda, Ö-kvk-ef K-kvk-ef G-kvk-ef.

Stefndi Reykjavíkurborg greiði áfrýjanda 2.514.452 krónur með 4,5% ársvöxtum af 631.000 krónum frá 10. ágúst 2002 til 10. nóvember sama ár, en af 2.514.452 krónum frá þeim degi til 25. september 2003 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af síðastgreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.