283/2003

Á, ekkja V sem látist hafði af áverkum sem hann hlaut í vinnuslysi, deildi við K, vinnuveitanda V, um fjárhagslegt uppgjör samkvæmt reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. K taldi að samkvæmt 12. gr. og 13. gr., sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðbótalaga ætti, auk bóta samkvæmt slysatryggingu, að draga frá skaðabótum þær bætur frá öðrum, sem V hefði fengið greiddar ef hann hefði lifað slysið af en hlotið 100% örorku. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 127/2002 var skorið úr ágreiningi um uppgjör bóta fyrir missi framfæranda vegna banaslyss sem varð eftir gildistöku laga nr. 37/1999 um breyting á lögum nr. 50/1993. Talið var að ekki yrði hjá því komist að fallast á með K að sá dómur væri skýrt fordæmi um að áðurnefndar greiðslur skyldu koma til frádráttar við uppgjör bóta fyrir missi framfæranda. Var því fallist á sýknukröfu K og fékk tilvísun Á til 72. gr. og 65. gr. stjórnarskrárinnar ekki breytt þeirri niðurstöðu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. júlí 2003. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur með þeirri breytingu að frá dómkröfunni dragist 4.572.016 krónur, sem réttargæslustefndi í héraði, Vátryggingafélag Íslands hf., greiddi henni 15. júlí 2003. Hún krefst jafnframt málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eiginmaður stefndu, V-kk-nf K-kk-nf, lést 27. júní 2001 af áverkum, sem hann hlaut í vinnuslysi 22. sama mánaðar í álverinu í Straumsvík. Var hann starfsmaður áfrýjanda, sem tók að sér tiltekin verkefni í álverinu sem verktaki. Áfrýjandi hafði keypt slysatryggingu hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna starfsmanna sinna í samræmi við ákvæði kjarasamninga og greiddi félagið stefndu samtals 6.294.071 krónu úr þeirri tryggingu 12. september 2001 og 22. nóvember sama árs. Þá varð samkomulag um að starfsemi áfrýjanda væri varin af frjálsri ábyrgðartryggingu Íslenska álfélagsins hf. hjá nefndu tryggingafélagi. Áfrýjandi viðurkennir fulla bótaskyldu sína vegna andláts eiginmanns stefndu, en málsaðilar deila um fjárhagslegt uppgjör samkvæmt reglum skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum.

Svo sem rakið er í héraðsdómi er ágreiningslaust í málinu að heildarörorkubætur til hins látna miðað við 100% örorku að viðbættu 6% framlagi í lífeyrissjóð hefðu orðið 29.801.058 krónur samkvæmt reglum skaðabótalaga. Málsaðilar deila hins vegar um frádrátt frá þeirri fjárhæð og hvernig skýra beri 12. gr. og 13. gr., sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga um það. Heldur áfrýjandi í fyrsta lagi fram að frá áðurnefndri fjárhæð beri að draga bætur samkvæmt slysatryggingu, sem stefnda hefur þegar fengið greidda og áður var getið. Var á það fallist í héraðsdómi, en með því að stefnda hefur ekki gagnáfrýjað dóminum kemur það atriði ekki frekar til álita. Í öðru lagi telur áfrýjandi að samkvæmt áðurnefndum lagagreinum eigi einnig að draga frá skaðabótum þær bætur frá öðrum, sem eiginmaður stefndu hefði fengið greiddar ef hann hefði lifað slysið af en hlotið 100% örorku. Er annars vegar um að ræða bætur frá Tryggingastofnun ríkisins, 2.000.000 krónur, og hins vegar 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris hans hjá lífeyrissjóði, 6.778.000 krónur. Að þessu gættu og að teknu tilliti til síðari málsliðar 13. gr. skaðabótalaga um lágmarksbætur til maka fyrir missi framfæranda eigi stefnda rétt á 4.091.408 krónum með vöxtum. Stefnda mótmælir því að tveir síðastnefndu liðirnir komi til frádráttar bótum.

Með dómi héraðsdóms var því hafnað að áðurnefndir tveir liðir komi til frádráttar kröfu stefndu. Hinn 15. júlí 2003 greiddi Vátryggingafélag Íslands hf. henni 4.091.408 krónur með vöxtum í samræmi við ákvæði héraðsdóms um vexti, samtals 4.572.016 krónur. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu og eru aðilarnir sammála um að áfrýjandi hafi með þessu gert upp kröfu stefndu ef fallist verður á kröfu hins fyrrnefnda um frádrátt samkvæmt áðursögðu.

II.

Í 12. gr. skaðabótalaga er kveðið á um bætur fyrir missi framfæranda og í 13. gr. er sérstaklega fjallað um bætur til maka og sambúðarmaka. Samkvæmt síðarnefnda ákvæðinu skulu bætur til maka fyrir missi framfæranda vera 30% af þeim bótum, sem ætla má að hinn látni mundi hafa átt rétt á fyrir 100% örorku, sbr. 5. - 8. gr. laganna. Í 4. mgr. 5. gr. segir að til frádráttar skaðabótakröfu vegna líkamstjóns komi meðal annars bætur frá almannatryggingum og 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði og í 2. mgr. 12. gr. segir að um greiðslur frá þriðja manni fari eftir ákvæðum 4. mgr. 5. gr. Reisir áfrýjandi kröfu sína á því að orðalag 12. gr. og 13. gr. um bætur fyrir missi framfæranda og vísun í þeim til 4. mgr. 5. gr. taki af öll tvímæli um það að umræddir liðir skuli koma til frádráttar, hvort sem um er að ræða uppgjör bóta vegna örorku eða missis framfæranda. Bótafjárhæð til maka samkvæmt 13. gr. sé leidd af þeirri fjárhæð, sem framfærandi hefði átt rétt á fyrir 100% örorku, og skuli nema 30% bótanna eftir lækkun vegna áðurnefndra frádráttarliða. Vísar áfrýjandi loks til dóms Hæstaréttar 26. september 2002 í máli nr. 127/2002 sem fordæmis, sem hljóti að verða fylgt við úrlausn málsins.

Stefnda mótmælir því að áðurnefndir tveir liðir komi til frádráttar bótum til sín úr hendi áfrýjanda fyrir missi framfæranda. Þótt eiginmaður hennar hefði átt rétt á þessu fé miðað við að hann hefði hlotið 100% örorku eigi hún sjálf ekki þann rétt þar eð hann hafi látist í slysinu. Það sé með öllu órökrétt að bótaliðir, sem hún fái ekki greidda, komi engu að síður til frádráttar kröfunni. Áfrýjandi krefjist hins vegar ekki að makabætur frá Tryggingastofnun ríkisins og makalífeyrir frá lífeyrissjóði, sem hún hafi þó sannanlega fengið, komi til frádráttar. Hún mótmælir því ennfremur að líta beri til dóms Hæstaréttar í máli nr. 127/2002 sem fordæmis, enda hafi ummæli í dóminum, sem áfrýjandi vísi sérstaklega til, ekki tengst því álitaefni, sem var til úrlausnar í málinu. Þá telur hún frádrátt, sem áfrýjandi krefst, ekki standast gagnvart vernd þess eignarréttar, sem felist í aflahæfi samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar, enda yrði þá ekki um fullar bætur að ræða. Slíkt uppgjör bóta væri einnig andstætt 65. gr. stjórnarskrár, enda væri þá raskað jafnræði við uppgjör bóta eftir því hvort í hlut ætti stefnda vegna missis framfæranda eða eiginmaður hennar hefði hann lifað slysið af en hlotið örorku.

III.

Eftir gildistöku skaðabótalaga árið 1993 hefur efni þeirra þrívegis verið breytt og þá einkum með lögum nr. 37/1999. Voru þá gerðar verulegar breytingar á lögunum, þar á meðal á 5. - 9. gr. þeirra um bætur fyrir varanlega örorku. Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skulu nú greiðslur, sem tjónþoli fær frá þriðja manni, í fleiri tilvikum en áður koma til frádráttar skaðabótum frá þeim, sem ber skaðabótaábyrgð á líkamstjóni. Þrátt fyrir þetta var ákvæðum 12. gr. og 13. gr. um bætur fyrir missi framfæranda ekki breytt utan þess að felld var niður 2. mgr. 13. gr. um lækkun bóta við hækkandi aldur tjónþola. Vísun 2. mgr. 12. gr. til ákvæðis 4. mgr. 5. gr. stendur því óbreytt.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 127/2002 var skorið úr ágreiningi um uppgjör bóta fyrir missi framfæranda vegna banaslyss, sem varð eftir gildistöku laga nr. 37/1999. Verður ekki hjá því komist að fallast á með áfrýjanda að dómurinn sé skýrt fordæmi um að þær greiðslur úr almannatryggingum og 40% örorkulífeyris, sem áður hefur verið getið um, skuli koma til frádráttar við uppgjör bóta fyrir missi framfæranda. Verður samkvæmt því fallist á sýknukröfu áfrýjanda og fær tilvísun stefndu til 72. gr. og 65. gr. stjórnarskrárinnar ekki breytt þeirri niðurstöðu. Er þá litið til þess að með gildistöku skaðabótalaga var verulega breytt reglum um bætur fyrir missi framfæranda, svo sem ítarlega var skýrt í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til laganna. Samkvæmt því voru ákvæði um dánarbætur í aðalatriðum staðlaðar og um leið einfaldaðar að mun í samanburði við eldri reglur. Þáttur í stöðlun bótanna var að þær skyldu ekki nema lægri fjárhæð en 3.000.000 krónum og jafnframt litið framhjá því hvort tjónþoli í einstökum tilvikum væri sjálfur fær um að afla vinnutekna, hvort hann gerði það í raun og hve háður hann hafi annars verið framfærslu af hálfu hins látna. Hefur áður verið hafnað í nokkrum dómum Hæstaréttar að með setningu skaðabótalaga hafi verið brotið í bága við vernd aflahæfis manna samkvæmt stjórnarskrá á þeim grundvelli að lögin tryggi ekki fullar bætur, sbr. til dæmis dóm réttarins í máli nr. 311/1997 í dómasafni 1998, bls. 1976.

Stefnda hefur ekki gagnáfrýjað héraðsdómi og kemur því ákvæði hans um upphaf dráttarvaxta ekki til endurskoðunar. Með greinargerð sinni í héraði krafðist áfrýjandi sýknu af kröfu stefndu, en breytti síðan kröfugerð sinni við aðalmeðferð málsins í það horf, sem rakið var í I. kafla að framan. Að því virtu verður ákvæði héraðsdóms um málskostnað staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Kerfóðrun ehf., er sýkn af kröfu stefndu, Á-kvk-ef K-kvk-ef S-kvk-ef.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.