354/2007

I var sakfelldur fyrir líkamsárás, sem varðaði við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa hrint A utan í vegg, slegið hann nokkur hnefahögg og sparkað í hann liggjandi nokkrum sinnum með þeim afleiðingum að hann hlaut áverka í andliti og á líkama. J var einnig ákærður fyrir líkamsárásina auk umferðarlagabrots. Hann neitaði að hafa tekið þátt í líkamsárásinni en undi niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu fyrir umferðarlagabrotið. Ekki þótti unnt að fullyrða að J hefði tekið beinan þátt í líkamsárásinni en talið að hann hefði liðsinnt I þannig að hann teldist hlutdeildarmaður í brotinu samkvæmt 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. I hafði ekki áður gerst sekur um refsivert brot. Atlaga hans þótti tilefnislaus og illyrmisleg og var refsing hans ákveðin fimm mánaða fangelsi. Með broti J rauf hann skilyrði reynslulausnar sem honum hafði verið veitt í eitt ár á 30 dögum óafplánaðrar refsingar. Með vísan til 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga var honum því gerð refsing í einu lagi fyrir þessi brot, sem var ákveðin fangelsi í fimm mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. júní 2007 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess nú að héraðsdómur verði staðfestur um refsingu ákærða I-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef og um sakfellingu og refsingu ákærða J-kk-ef T-kk-ef L-kk-ef.

Ákærði I-kk-nf B-kk-nf krefst mildunar refsingar og að hún verði skilorðsbundin að öllu leyti eða hluta.

Ákærði J-kk-nf T-kk-nf krefst aðallega sýknu af ákæru 6. mars 2007, til vara að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en að því frágengnu að viðurlög verði milduð.

I

Í máli þessu er ákærðu gefið að sök að hafa að kvöldi 9. ágúst 2006 að Hverfisgötu 85-87, Reykjavík, í félagi ráðist á A og „margsinnis slegið hann hnefahöggum, sparkað í hann liggjandi, og misþyrmt honum með öðrum hætti, og ákærði J-kk-nf T-kk-nf jafnframt slegið hann með billjardkjuða í andlitið og með öðrum bareflum í líkama [A], allt með þeim afleiðingum“ sem nánar greinir í ákærunni. Í ákæru var háttsemi ákærðu talin varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu báðir fundir sekir um líkamsárás en en sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu héraðsdóms. Krafa ákærða I-kk-ef B-kk-ef um mildun refsingar er á því reist að líkamsárás hans hafi ekki verið með þeim hætti sem í ákæru greinir, en einnig á því að héraðsdómari hafi, hvað sem því líði, dæmt hann til of þungrar refsingar. Ákærði J-kk-nf T-kk-nf reisir aðalkröfu sína um sýknu á því að hann hafi ekki tekið þátt í umræddri líkamsárás. Varakröfu sína um ómerkingu héraðsdóms reisir hann á því að sönnunarmat héraðsdóms fái ekki staðist. Varðandi kröfu sína um lækkun refsingar bendir ákærði J-kk-nf T-kk-nf sérstaklega á að héraðsdómur hafi við ákvörðun refsingar farið út fyrir refsiramma 217. gr. almennra hegningarlaga. Þrátt fyrir að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi valið að haga kröfugerð sinni með framangreindum hætti verður fyrst að taka afstöðu til kröfu hans um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins. Áður en að því kemur verður ekki hjá því komist að rekja nokkuð framburð ákærðu og vitna.

II

Héraðsdómur reisir niðurstöðu sína meðal annars á vottorði um áverka A. Hann hafnar því að sannað sé með vottorðinu að brotnað hafi upp úr tönn A við líkamsárás ákærðu og fellir háttsemi þeirra þess vegna undir 217. gr. almennra hegningarlaga í stað 218. gr. laganna. Héraðsdómur kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu að áverkavottorðið og frumskýrsla lögreglu beri ótvírætt með sér að A hafi hlotið áverka með bareflum. A kvaðst fyrir dómi hafa hlotið áverka meðal annars á baki vegna annarrar líkamsárásar daginn fyrir þau atvik sem ákært er fyrir. Hafi vinur hans talið sig finna bólgur í baki hans eftir þá árás. Þessum framburði var ekki fylgt frekar eftir við meðferð málsins. Læknirinn sem gaf áverkavottorðið út kom ekki fyrir dóm auk þess sem vitni voru ekki spurð um hvort A hafi haft sýnilega áverka áður en atvik urðu.

Í héraðsdómi er ekki gerður munur á háttsemi hvors ákærðu um sig. Samkvæmt ákæru er hins vegar skilið sérstaklega milli þáttar hvors þeirra um sig og meðal annars sérstaklega tilgreint að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi notað barefli við líkamsárásina. Ekki verður fallist á með ákæruvaldinu að af háttsemislýsingu í ákæru verði ráðið að ákærða I-kk-þgf B-kk-þgf sé þar gefið að sök að hafa slegið A með bareflum.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er framburður vitnisins A fyrir dómi á sömu lund og framburður ákærðu þar, en ákærðu höfðu borið mjög á annan veg hjá lögreglu þar sem þeir neituðu að hafa verið á vettvangi umrætt sinn. Þannig viðurkenndi ákærði I-kk-nf B-kk-nf fyrir dómi að hafa slengt A upp að vegg, slegið hann í mesta lagi þrisvar til fjórum sinnum og sparkað í hann eftir að hann féll í gólfið í mesta lagi þrisvar. Framburður ákærða J-kk-ef T-kk-ef fyrir dómi er í samræmi við framburð meðákærða, en þó talar hann um færri högg og spörk en meðákærði. Allir bera þeir að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi hvorki slegið né sparkað í A. Hins vegar sögðu báðir ákærðu að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi farið með í þessa för til að vera ákærða I-kk-þgf B-kk-þgf til halds og trausts ef á þyrfti að halda.

Niðurstaða héraðsdóms um að ákærðu hafi gerst sekir um þá háttsemi sem í ákæru greinir er meðal annars reist á því að vitni sem verið hafi á vettvangi hafi borið um atvik með skýrum hætti. Einkum séu það vitnin E, C og F. Í sjálfstæðri frásögn fyrir dómi lýsti vitnið E atvikum þannig: „Það byrjaði með því bara, að þeir réðust inn í húsið og voru með svona baseball kylfu, hafnaboltakylfu, ég man ekki hvort hitt væri keðja eða eitthvað, ég man það ekki alveg. En þeir byrjuðu bara að taka hann og byrjuðu bara að berja hann og slá hann utan í vegginn og svona.“ Eftirfarandi lýsing hennar á atvikum hjá lögreglu var þá borin undir hana og hún spurð hvort lýsingin væri rétt: „[E] segir að annar mannanna hafi lamið hann með höndunum, kýlt hann og hent höfði hans upp að veggnum en hinn maðurinn hafi lamið hann með billjard kjuða.“ Svaraði hún þá: „Jájá, svona var þetta já, þetta var svo langt síðan að ég man þetta ekkert.“ Þá var hún spurð hvort hún hafi séð mennina lemja A með einhverju öðru en billjardkjuða. Svaraði hún spurningunni neitandi. Var framburður hennar að öðru leyti ekki með nægilega glöggum hætti borin undir hana. Framburður hennar hjá lögreglu, þar sem hún lýsti meðal annars útliti þremenninganna og greindi þá á milli hver gerði hvað, var að öðru leyti ekki borin undir hana. Þá kom jafnframt fram hjá vitninu að hún gæti ekki lýst atvikum nánar, meðal annars þætti hvors árásarmanns um sig, þar sem hún myndi ekki lengur eftir atvikum.

Vitnið C gaf ekki fyrir dómi sjálfstæða frásögn af atvikum, en svaraði spurningum á þá lund að tveir til fjórir menn hefðu komið í húsið og talað við A og í kjölfarið ráðist á hann. Er vitnið var spurt hvort það gæti lýst atvikum nánar þá sagði hún: „Ég bara man ekki alveg eftir því, það var bara ... þeir fóru að berja hann.“ Aðspurð kvaðst hún ekki geta lýst höggunum eða fjölda þeirra, eða þætti hvers árásarmanns um sig. Vitnið staðfesti síðar eftirfarandi frásögn sína hjá lögreglu sem borin var undir hana: „[C] segir að þá hafi tveir mannanna ráðist á A að fyrra bragði og hafi þeir byrjað á því að berja hann með einhver konar priki, sem hafi líkst endanum á billjard-kjuða“.

Vitnið F gaf heldur ekki sjálfstæða lýsingu á málsatvikum fyrir dómi. Hún kvaðst raunar ekki geta sagt til um málsatvik, en þrír menn hefðu komið í húsið og rekið þá krakka út sem þar voru. „Svo bara tóku þeir hann þarna í hornið eða eitthvað og svo eitthvað, ég sá ekkert mikið af þessu sko, ég sá bara, lá svo bara þarna í gólfinu.“ Nánar aðspurð um skýrslu sína hjá lögreglu sagði vitnið að hún hefði ekki séð A falla í gólfið en að hann hafi verið laminn í bakið með barefli þar sem hann lá. Ekki kvaðst vitnið geta lýst bareflinu. Vitnið kvaðst muna vel eftir því sem hún sá en margítrekaði að hún hefði ekki séð atvik vel. Í lok skýrslu sinnar: sagði hún: „Ég horfði ekkert á þetta, þegar þetta átti sér stað, sá þetta bara svona eftir á.“

Þá reisir héraðsdómur niðurstöðu sína á skýrslu vitnisins B hjá lögreglu þar sem hann var yfirheyrður sem grunaður og tiltekur að framburður hans fyrir dómi hafi verið mjög á aðra lund. Hið eina sem bókað var eftir vitninu hjá lögreglu sérstaklega um framgang árásarinnar var, að ákærði I-kk-nf B-kk-nf hafi „tekið í [A], hent honum í vegginn en þá kvaðst [B] hafa litið undan og ekki viljað horfa á það sem gerðist en segir að hann hafi upplifað það að J-kk-nf T-kk-nf og I-kk-nf hafi verið að lemja á [B].“ Fyrir dómi bar B á sömu lund um að hann hafi litið undan og ekki fylgst með atvikum eftir að ákærði I-kk-nf B-kk-nf hefði „fleygt“ A á vegg. Verður því ekki fallist á með héraðsdómi að frásögn B annars vegar fyrir dómi og hins vegar hjá lögreglu hafi verið misvísandi þannig að máli skipti. Hins vegar er fallist á með héraðsdómi að frásögn vitnisins A hafi verið því marki brennd. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi lýsti hann því meðal annars í skýrslu sinni hjá lögreglu að þrír menn hefðu gengið í skrokk á sér, og hafi þeir beitt bareflum en fyrir dómi bar hann að ákærði I-kk-nf B-kk-nf hefði einn ráðist að sér, slegið sig tvisvar til þrisvar í andlitið, keyrt hné í andlit sitt þannig að hann hafi fallið á gólfið og þá sparkað tvisvar til þrisvar í maga sinn.

III

Af því sem fram er komið í málinu er sannað að A varð fyrir líkamsárás að kvöldi miðvikudagsins 9. ágúst 2006 í húsi að Hverfisgötu 85-87 í Reykjavík og hlaut af því nokkra áverka. Ekki verður vefengt það mat héraðsdóms að misvísandi framburður ákærðu og A hjá lögreglu og fyrir dómi dragi úr trúverðugleika framburðar þeirra. Hins vegar verður ekki fallist á með héraðsdómi að framburður vitnanna E, C og F hafi verið skýr og eindreginn um málsatvik. Ekkert þessara vitna gaf heildstæða lýsingu fyrir dómi á málsatvikum heldur einkenndist framburður þeirra fremur af óljósum svörum við spurningum sakflytjenda og dómara. Ekki verða dregnar óyggjandi ályktanir af framburði þeirra um nánari atvik að líkamsárásinni. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að skýrsla vitnisins B sé í þýðingarmiklum atriðum með öðrum hætti hjá lögreglu en fyrir dómi. Þrátt fyrir framangreint telst héraðsdómur ekki haldinn slíkum annmörkum að heimvísun varði, heldur má leggja á málið dóm að virtu því sem fram er komið í málinu.

Ekkert síðastgreindra fjögurra vitna skýrir frá því með glöggum hætti að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi veitt A högg eða spörk. Hins vegar er óumdeilt að ákærðu báðir og vitnið B komu umrætt sinn í hið niðurnídda hús að Hverfisgötu 85-87, þar sem A hélt til og ráku út ungmenni sem þar voru. Gengu ákærðu báðir að A og með játningu ákærða I-kk-ef B-kk-ef og framburði vitna er sannað að hann hrinti A utan í vegg, sló hann nokkur hnefahögg uns hann féll í gólfið og sparkaði í hann nokkrum sinnum þar sem hann lá með þeim afleiðingum að hann hlaut áverka í andliti og á líkama. Voru áverkar hans hvorki verulegir né varanlegir.

Ekki verður fullyrt að ákærði J-kk-nf T-kk-nf hafi tekið beinan þátt í líkamsárásinni. Samkvæmt framburði vitna og að nokkru leyti ákærðu sjálfra er hins vegar sannað að hann veitti meðákærða liðsinni við líkamsárásina með þeim hætti að hann telst hlutdeildarmaður í broti ákærða I-kk-ef B-kk-ef.

Samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga skal hver, sem gerist sekur um líkamsárás, enda sé hún ekki svo mikil sem í 218. gr. segir, sæta sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum, en fangelsi allt að einu ári, ef háttsemin er sérstaklega vítaverð. Atlaga ákærða I-kk-ef B-kk-ef, sem ekki hefur áður gerst sekur um refsivert brot, var tilefnislaus og illyrmisleg. Ákærði hefur unnið sér til refsingar sem er ákveðin fangelsi í fimm mánuði.

Samkvæmt 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga skal hlutdeildarmaður sæta þeirri refsingu sem við brotinu er lögð. Samkvæmt sakavottorði ákærða J-kk-ef T-kk-ef hefur hann einu sinni áður gerst sekur um refsivert brot, en hann var á árinu 2005 dæmdur í tveggja mánaða fangelsi fyrir minni háttar líkamsárás. Með broti sínu nú rauf ákærði skilorð reynslulausnar sem honum var veitt 8. febrúar 2006 í eitt ár á 30 dögum óafplánaðrar refsingar, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Ákærða verður því nú með vísan til 1. mgr. 65. gr. laganna gerð refsing í einu lagi samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga. Í héraðsdómi var ákærði jafnframt sakfelldur fyrir umferðarlagabrot og unir hann þeirri sakfellingu. Með vísan framanritaðs og 77. gr. almennra hegningarlaga er refsing ákærða J-kk-ef T-kk-ef ákveðin fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar er ekki til endurskoðunar og verður það staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Áfrýjunarkostnaði málsins, þar með töldum málsvarnarlaunum skipaðs verjenda ákærðu, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, verður samkvæmt 1. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála skipt þannig að ákærðu greiði helming hans en helmingur greiðist úr ríkissjóði allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, I-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í fimm mánuði.

Ákærði, J-kk-nf T-kk-nf L-kk-nf, sæti fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti, L-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákveðast 311.250 krónur til hvors þeirra. Skal hvor ákærðu greiða helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns. Annan áfrýjunarkostnað málsins samtals 48.145 krónur greiðir ákærði I-kk-nf B-kk-nf að einum fjórða hluta og ákærði J-kk-nf T-kk-nf að einum fjórða hluta. Helmingur áfrýjunarkostnaðar greiðist úr ríkissjóði.