12/2018

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 74/2012 voru J og T sakfelldir fyrir nánar tilgreind brot vegna eigin skattskila og vegna skattalagabrota í starfsemi B hf. Með úrskurði endurupptökunefndar í apríl 2018 var fallist á beiðni þeirra um endurupptöku málsins á grundvelli d. liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sem kveður á um heimild dómfellds manns til að leita endurupptöku ef sýnt er fram á að verulegir gallar hafi verið á meðferð máls sem áhrif hafi haft á niðurstöðu þess. Vísaði nefndin til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði 18. maí 2017 komist að þeirri niðurstöðu að með framangreindum dómi Hæstaréttar hefði verið brotið gegn rétti J og T samkvæmt 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem þeir hafi verið saksóttir og refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttseminnar í tveimur aðskildum málum sem ekki hafi tengst með fullnægjandi hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar hafi dómstóllinn úrskurðarvald um ákvarðanir endurupptökunefndar og yrði því að taka afstöðu til þess hvort lög hafi með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem nefndin komst að í úrskurði sínum. Tekið var fram að með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu hefðu samningsríkin ekki undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu um að tryggja þeim, sem Mannréttindadómstóll Evrópu telur að brotið hafi verið gegn við meðferð máls fyrir innlendum dómstóli, rétt til að fá málið endurupptekið. Hvorki væri í lögum nr. 88/2008 né öðrum íslenskum lögum mælt berum orðum fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi mannréttindadómstólsins. Endurupptaka yrði því ekki reist á beinni lagaheimild. Þá var ekki talið að ákvæði d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 heimilaði endurupptöku málsins. Var meðal annars vísað til þess að ekki yrði séð að tilgangur löggjafans með setningu ákvæðisins hafi verið að veita úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu meira vægi en þær höfðu áður í kjölfar niðurstöðu þess dómstóls um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Slík grundvallarbreyting á íslenskri löggjöf hefði þurft að koma fram með ótvíræðum hætti við lagasetninguna og yrði ákvæðið hvorki með rýmkandi lögskýringu né lögjöfnun talið veita heimild til endurupptöku máls við fyrrgreindar aðstæður. Þá væri einnig til þess að líta að fyrir lægi að óhlutdrægur og óháður dómstóll hafi komist að niðurstöðu í máli dómfelldu í samræmi við ákvæði 61. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 74/2012. Í honum hafi sérstaklega verið fjallað um 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans og komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins væri ekki í andstöðu við ákvæðið þannig að frávísun varðaði. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 62/1994 væru úrlausnir mannréttindadómstólsins ekki bindandi að íslenskum landsrétti. Leggja yrði til grundvallar að með þessu hafi löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans væri hér á landi byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Fælist í niðurstöðu dómstóla að þeir hefðu með lögskýringu í reynd mælt fyrir um lagabreytingar í framagreindum tilgangi færu þeir út fyrir þau mörk sem stjórnlög setja valdheimildum þeirra, sbr. 2. gr. og 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómarar.

Með bréfi til endurupptökunefndar 9. júní 2017 leituðu dómfelldu J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf og T-kk-nf J-kk-nf eftir því að hæstaréttarmálið nr. 74/2012, sem dæmt var 7. febrúar 2013, yrði endurupptekið. Nefndin varð við þeirri beiðni með úrskurði 12. apríl 2018. Af því tilefni gaf ríkissaksóknari út fyrirkall 4. maí 2018 vegna endurupptöku málsins sem birt var fyrir dómfelldu 14. sama mánaðar.

Af hálfu ákæruvaldsins er þess aðallega krafist að málinu verði vísað frá Hæstarétti. Til vara er þess krafist að endurupptaka málsins verði takmörkuð við I. og II. kafla ákæru en ákvörðun endurupptökunefndar að öðru leyti felld úr gildi. Þá verði I. kafla ákæru á hendur dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf og II. kafla ákæru á hendur dómfellda T-kk-þgf vísað frá héraðsdómi en refsing dómfelldu ákveðin að nýju. Að þessu frágengnu krefst ákæruvaldið að I. kafla ákæru á hendur dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf og II. kafla ákæru á hendur dómfellda T-kk-þgf verði vísað frá héraðsdómi en dómfelldu að öðru leyti sakfelldir í samræmi við fyrrnefndan dóm Hæstaréttar og þeim gerð refsing.

Dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf krefst þess aðallega að I. kafla og öllum ákæruliðum í fyrsta hluta III. kafla og fyrsta hluta IV. kafla ákærunnar verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst dómfelldi sýknu af öllum ákæruliðum en að því frágengnu að honum verði ekki gerð refsing. Að öðrum kosti krefst dómfelldi þess að refsing hans verði skilorðsbundin.

Dómfelldi T-kk-nf krefst þess aðallega að II. kafla ákæru og ákærulið III.2 verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hann verði sýknaður af öllum ákæruliðum. Að því frágengnu krefst dómfelldi þess að honum verði ekki gerð refsing en að öðrum kosti verði hún skilorðsbundin.

I

Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf 17. nóvember 2003 rannsókn á skattskilum dómfellda J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og bókhaldi og skattskilum félaganna Baugs Group hf. og Fjárfestingafélagsins Gaums ehf. Þann 27. apríl 2004 hóf skattarannsóknarstjóri rannsókn á skattskilum, bókhaldi, ársreikningum, eignarhaldi og stjórnun einkahlutafélagsins Fjárfars, á þeim grunni að dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf hafi átt aðkomu að öllum félögunum á þeim tíma sem um ræðir, ýmist sem framkvæmdastjóri, stjórnarmaður, stofnandi eða eigandi hlutafjár. Þá beindist rannsókn skattrannsóknarstjóra jafnframt að öðrum einstaklingum sem tengdust umræddum félögum, þar á meðal dómfellda T-kk-þgf, en hann gegndi starfi aðstoðarforstjóra Baugs hf., síðar Baugs Group hf., allt frá stofnun félagsins til 30. maí 2002 er hann var ráðinn framkvæmdastjóri þess. Mun sá dómfelldi hafa gegnt þeirri stöðu allt þar til hann lét af störfum hjá félaginu 1. nóvember 2002.

Hvað dómfellda J-kk-nf Á-kk-nf varðaði náði rannsókn skattrannsóknarstjóra til tekjuáranna 1998 til 2002 og var eftir því sem á rannsóknina leið afmörkuð við starfstengdar greiðslur til dómfellda, vanframtaldar eignir og skuldir, og viðskipti með hlutabréf í hinum ýmsu félögum. Voru meginniðurstöður skattrannsóknarstjóra þær að dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf hafi staðið skil á röngum skattframtölum vegna allra umræddra tekjuára með því að hafa vantalið á skattframtölum sínum tekjur, eignir og skuldir vegna nánar tilgreindra hlutabréfaviðskipta, launagreiðslna og hlunninda.

Skattrannsóknarstjóri hóf jafnframt rannsókn á skattskilum dómfellda T-kk-ef 22. júní 2005 vegna tekjuáranna 1999 til 2002. Var það niðurstaða rannsóknarinnar að dómfelldi hafi vantalið launa- og starfstengdar tekjur sínar öll árin, að tekjuárinu 2002 undanskildu, þar sem hann hafi oftalið tekjur sínar er hann gerði grein fyrir mismun vegna nýtingar kaupréttar með hlutabréf í Baugi Group hf. á árinu 2002. Þá var það jafnframt niðurstaða skattrannsóknarstjóra að dómfelldi hafi vantalið fjármagnstekjur sínar öll árin.

II

1

Með bréfum skattrannsóknarstjóra 27. október 2004 og 24. nóvember 2005 voru mál dómfelldu send ríkisskattstjóra til meðferðar á grundvelli 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Með úrskurði 30. desember 2004 komst ríkisskattstjóri að þeirri niðurstöðu að gjaldárið 1999 hafi dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf vantalið skattskyld hlunnindi sín vegna tiltekinnar fasteignar í Reykjavík. Þá hafi hann sömuleiðis vantalið tekjur vegna eignarhluta síns í Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. sama ár og hagnað vegna sölu hlutabréfa í Vöruveltunni hf. Jafnframt hafi dómfelldi vantalið bæði eignir og skuldir í skattframtali sínu vegna gjaldársins 1999. Ríkisskattstjóri endurákvarðaði því opinber gjöld dómfellda og færði honum til tekna á skattframtali 1999 metin húsnæðishlunnindi, tekjur vegna hlutareignar hans í Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. og hagnað af sölu hlutabréfa í Vöruveltunni hf., í öllum tilvikum að viðbættu 25% álagi. Þá færði ríkisskattstjóri dómfellda til eignar tilteknar bankainnstæður auk þess sem skuldir hans voru hækkaðar um tiltekna fjárhæð og var áður álagður eignarskattur felldur niður því til samræmis.

Með úrskurði 30. desember 2005 endurákvarðaði ríkisskattstjóri opinber gjöld dómfellda J-kk-ef Á-kk-ef vegna gjaldáranna 2000 til 2003. Var hann talinn hafa vantalið kaupréttargreiðslur að tilteknum fjárhæðum samkvæmt starfssamningi árin 1999 og 2001 og árangurstengda launagreiðslu á árinu 2000. Þá var dómfelldi talinn hafa vantalið greiðslu frá Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. á árinu 2001, svo og bifreiðahlunnindi gjaldárin 2001 til 2003, húsnæðishlunnindi gjaldárin 2000 til 2002 og hlunnindi vegna líftrygginga gjaldárin 2001 til 2003. Loks var dómfelldi talinn hafa vantalið hagnað af sölu hlutabréfa gjaldárin 2000 og 2003 og eignir sínar og skuldir öll umrædd ár, eða gjaldárin 2000 til 2003. Var tekjuskatts- og útsvarsstofn dómfellda hækkaður þessu til samræmis öll árin, auk þess sem stofn til útreiknings fjármagnstekjuskatts hans gjaldárið 2003 var hækkaður og eignarskattsstofn lækkaður gjaldárin 2000, 2001 og 2003. Þá beitti ríkisskattstjóri jafnframt 25% álagi á vantalda skattstofna öll árin.

2

Með úrskurði 29. desember 2005 endurákvarðaði ríkisskattstjóri opinber gjöld dómfellda T-kk-ef vegna gjaldáranna 2000 til 2003. Var honum færð til tekna tiltekin fjárhæð vegna kaupa á hlutabréfum í Baugi Group hf. á árinu 2000 samkvæmt kauprétti og tekjufærsla kaupréttarins í skattframtali árið 2003 felld niður. Þá voru dómfellda sömuleiðis færðar til skattskyldra tekna greiðslur vegna líftryggingariðgjalda frá félaginu gjaldárin 2000 til 2003, svo og greiðsla frá Eignarhaldsfélaginu Vori ehf. á árinu 2002. Loks voru dómfellda færðar til fjármagnstekna tilteknar fjárhæðir gjaldárin 2000 til 2003 vegna vaxta, arðs og hagnaðar af verðbréfaviðskiptum. Þá bætti ríkisskattstjóri jafnframt 25% álagi við þá hækkun sem varð á tekjuskatts- og útsvarsstofni dómfellda umrædd ár vegna þessara breytinga.

3

Með kæru 29. mars 2005 skaut dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf úrskurði ríkisskattstjóra frá 30. desember 2004, vegna gjaldársins 1999, til yfirskattanefndar. Gerði hann þær kröfur fyrir nefndinni að áðurgreindar breytingar ríkisskattstjóra á skattframtali hans yrðu felldar úr gildi og 25% álag fellt niður. Með úrskurði 26. september 2007 féllst yfirskattanefnd á að fella niður tekjufærslu húsnæðishlunninda í skattframtali dómfellda árið 1999, auk þess sem skattskyldur söluhagnaður hans vegna viðskipta með hlutabréf í Vöruveltunni hf. var lækkaður um tilgreinda fjárhæð. Féllst yfirskattanefnd jafnframt á að fella niður álag vegna þessara tveggja liða. Að öðru leyti tók nefndin ekki til greina kröfur varðandi breytingar á skattframtali dómfellda umrætt ár eða ákvörðun ríkisskattstjóra um beitingu álags.

Með kæru 29. mars 2006 skaut dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf úrskurði ríkisskattstjóra frá 30. desember 2005, vegna gjaldáranna 2000 til 2003, til yfirskattanefndar. Gerði hann þær kröfur fyrir nefndinni að áðurgreindar breytingar ríkisskattstjóra á skattframtölum hans umrædd ár yrðu felldar úr gildi og 25% álag fellt niður. Með úrskurði 26. september 2007 féllst yfirskattanefnd á að skattleggja áðurgreinda greiðslu frá Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. til dómfellda tekjuárið 2001 sem tekjur af hlutareign. Jafnframt tók nefndin til greina kröfu dómfellda um frestun á tekjufærslu söluhagnaðar að tiltekinni fjárhæð vegna sölu hlutabréfa í Baugi hf. um tvenn áramót frá söludegi. Að öðru leyti var kröfum dómfellda um breytingar á úrskurði ríkisskattstjóra hafnað, þar á meðal kröfu um niðurfellingu álags.

Með kæru 28. mars 2006 skaut dómfelldi T-kk-nf til yfirskattanefndar úrskurði ríkisskattstjóra frá 29. desember 2005 vegna gjaldáranna 2000 til 2003. Gerði hann þær kröfur að álag samkvæmt úrskurðinum yrði fellt niður að öllu leyti eða í einstökum tilvikum. Með úrskurði 29. ágúst 2007 féllst yfirskattanefnd á að fella niður álag vegna tekjufærslu hlunninda að tiltekinni fjárhæð í skattframtali dómfellda árið 2000 vegna kaupa hans á hlutabréfum í Baugi hf. samkvæmt kauprétti á árinu 1999. Að öðru leyti hafnaði nefndin kröfum dómfellda um niðurfellingu álags.

III

1

Með bréfi 12. nóvember 2004 vísaði skattrannsóknarstjóri máli dómfelldu til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra. Hvað dómfellda J-kk-þf Á-kk-þf varðaði var hann annars vegar kærður fyrir brot gegn lögum nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt og lögum nr. 90/2003, lögum nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga og almennum hegningarlögum nr. 19/1940 vegna eigin skattskila hans tekjuárin 1998 til 2002. Hins vegar var hann, sem fyrirsvarsmaður Baugs Group hf., Fjárfars ehf. og Fjárfestingafélagsins Gaums ehf., kærður fyrir brot gegn lögum nr. 75/1981 og lögum nr. 90/2003, lögum nr. 4/1995, almennum hegningarlögum, lögum nr. 145/1994 um bókhald, lögum nr. 144/1994 um ársreikninga, lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum nr. 113/1990 um tryggingagjald og lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, vegna bókhaldsbrota, ársreikningsskila og skattskila umræddra félaga. Dómfelldi T-kk-nf var aftur á móti kærður fyrir brot gegn sömu lögum sem fyrirsvarsmaður Baugs Group hf., vegna bókhaldsbrota, áreikningsskila og skattskila félagsins. Voru báðir dómfelldu fyrst boðaðir til skýrslutöku hjá lögreglu í ágúst 2006 vegna málsins þar sem þeim var tilkynnt að þeir nytu réttarstöðu sakbornings.

2

Með ákæru 18. desember 2008 höfðaði settur ríkislögreglustjóri sakamál á hendur dómfelldu ásamt öðrum sem höfðu verið til rannsóknar skattyfirvalda og tengdust þessu máli. Í I. kafla ákærunnar voru dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf gefin að sök meiriháttar brot gegn skattalögum vegna eigin skattskila með því að hafa skilað röngum skattframtölum árin 1999 til 2003, þar sem hann hafi vantalið skattskyldar tekjur sínar og fjármagnstekjur og þannig komið sér undan greiðslu tekjuskatts, útsvars og sérstaks tekjuskatts að fjárhæð samtals 14.975.863 krónur og fjármagnstekjuskatts að fjárhæð samtals 14.927.490 krónur.

Samkvæmt ákærukafla III.1 var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf ákærður sem framkvæmdastjóri Baugs hf. á árunum 1998 til 2002 fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum. Var honum gefið að sök að hafa á umræddu tímabili skilað röngum skilgreinum staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir félagið, þar sem greidd laun og skilaskyld staðgreiðsla voru vantalin og fyrir að hafa látið undir höfuð leggjast að halda eftir og standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, vegna launagreiðslna, afhendingar á bifreið og húsgögnum, auk greiðslna félagsins á líftryggingariðgjaldi í þágu dómfellda og þriggja annarra stjórnenda og starfsmanna félagsins. Samtals voru hin vantöldu laun sögð nema 27.631.277 krónum og vangoldin staðgreiðsla opinberra gjalda samtals 10.633.204 krónum.

Dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf voru samkvæmt ákærulið IV.1. gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa sem starfandi framkvæmdastjóri Fjárfestingafélagsins Gaums ehf. á árinu 1999 skilað röngum skilagreinum staðgreiðslu og opinberra gjalda fyrir félagið þar sem greidd laun og skilaskyld staðgreiðsla voru vantalin og að hafa látið undir höfuð leggjast að halda eftir og standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna launagreiðslna og bifreiðahlunninda til starfsmanns félagsins. Samtals voru hin vantöldu laun sögð hafa numið 1.038.875 krónum og vangoldin staðgreiðsla samtals 398.305 krónum.

Loks voru dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf í V. kafla ákærunnar gefin að sök meiriháttar brot gegn skattalögum með því að hafa sem starfandi framkvæmdastjóri og stjórnarmaður Fjárfestingafélagsins Gaums ehf. látið undir höfuð leggjast að skila skattframtali fyrir félagið vegna fyrstu sex mánaða ársins 1998 og fyrir að hafa vantalið tekjur félagsins með þeim hætti er nánar var lýst í ákærunni og þannig komið félaginu undan greiðslu tekjuskatts að fjárhæð samtals 200.555.830 krónur.

3

Í II. kafla ákærunnar voru dómfellda T-kk-þgf gefin að sök meiriháttar brot gegn skattalögum vegna eigin skattskila, með því að hafa skilað röngum skattframtölum á árunum 1999 til 2003, þar sem hann hafi vantalið skattskyldar tekjur sínar og með því komið sér undan greiðslu tekjuskatts, útsvars og sérstaks tekjuskatts umrædd ár, samtals að fjárhæð 13.277.400 krónur.

Samkvæmt ákærulið III.2 voru dómfellda T-kk-þgf gefin að sök meiriháttar brot gegn skattalögum með því að hafa á árinu 2002 sem framkvæmdastjóri Baugs Group hf. skilað röngum skilagreinum staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir félagið þar sem greidd laun og skilaskyld staðgreiðsla hafi verið vantalin og fyrir að hafa látið undir höfuð leggjast að halda eftir og standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna launagreiðslna og greiðslna félagsins á líftryggingariðgjöldum dómfellda og tveggja annarra stjórnenda og starfsmanna félagsins. Samtals voru hin vantöldu laun sögð hafa numið 8.400.620 krónum og vangoldin staðgreiðsla samtals 3.237.598 krónum.

4

Í VI. kafla ákærunnar voru brot dómfelldu J-kk-ef Á-kk-ef og T-kk-ef talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. einnig 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003, sbr. áður 1. mgr. 107. gr. laga nr. 75/1981, 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005 um staðgreiðslu opinberra gjalda, svo sem nánar var sundurliðað í ákærunni.

IV

1

Mál ákæruvaldsins á hendur dómfelldu var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 25. febrúar 2009. Af hálfu dómfelldu var þess þá krafist að málinu yrði vísað frá dómi. Frávísunarkröfu sína byggðu dómfelldu á því að brotið hafi verið á rétti þeirra til réttlátrar málsmeðferðar þar sem þeir hafi meðal annars ekki notið skilvirkrar málsmeðferðar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, eða notið þess að teljast saklausir uns sekt væri sönnuð.

Dómfelldu byggðu ennfremur á því að meðferð málsins hafi brotið í bága við svonefnda ne bis in idem reglu. Hvað þá röksemd varðaði vísuðu dómfelldu til 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð og refsingu í sakamálum og bentu á að með ákvörðunum ríkisskattstjóra og úrskurðum yfirskattanefndar um skattálag hafi þeim verið refsað í skilningi nefnds ákvæðis. Af þeim sökum hafi lögreglurannsókn á málinu í kjölfar ákvarðana skattyfirvalda, sem beinst hafi að nákvæmlega sömu brotum og þar var fjallað um, brotið gegn umræddu ákvæði. Eðli máls samkvæmt ætti það sama við um meðferð málsins fyrir dómi þar sem þess væri krafist að dómfelldu yrði öðru sinni gerð refsing fyrir sömu brot.

Með úrskurði héraðsdóms 20. maí 2009 var kröfum dómfelldu um frávísun málsins hafnað. Var meðal annars vísað til þess í úrskurðinum að skattálag það sem dómfelldu sættu hafi falið í sér refsingu í skilningi 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann og að ákvörðun skattyfirvalda um álagningu þess hafi verið endanleg í skilningi sama ákvæðis. Þá var einnig talið að sakamál það sem höfðað hafði verið á hendur dómfelldu fæli í sér nýja málsmeðferð í skilningi ákvæðisins. Hins vegar hafnaði héraðsdómur því að þau brot dómfelldu sem væru til meðferðar fyrir dómstólnum væru sömu brot og falist hefðu í þeirri háttsemi sem þeim hafði áður verið gert að sæta skattálagi fyrir. Var því ekki fallist á með dómfelldu að ákæra í málinu bryti gegn 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu.

Með bókun í héraðsdómi 1. desember 2009 bentu dómfelldu á að 10. febrúar sama ár hafi fallið dómur Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun á 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu í máli S-x-x Z-x-x gegn Rússlandi. Í þeim dómi væri vikið frá fyrri fordæmum dómstólsins um túlkun á skilyrðinu „sama brot“ í skilningi ákvæðisins og þar með hafnað þeirri túlkun sem áður hafi verið lögð til grundvallar í framkvæmd dómstólsins. Væri reglan nú talin eiga við ef málsmeðferðin varðaði sömu eða samsvarandi atvik og lágu til grundvallar refsingu í fyrra máli. Var jafnframt í bókuninni vísað til 3. mgr. 159. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um heimild til að gera kröfu um frávísun á nýjan leik. Í kjölfarið lögðu dómfelldu fram 15. mars 2010 greinargerðir þar sem þeir kröfðust þess að málinu í heild yrði vísað frá dómi.

Héraðsdómur kvað 1. júní 2010 á ný upp úrskurð vegna frávísunarkrafna dómfelldu. Var þar vísað til fyrrgreinds dóms Mannréttindadómstóls Evrópu 10. febrúar 2009 og talið, andstætt því sem lagt hafði verið til grundvallar í áðurgreindum úrskurði héraðsdóms 20. maí 2009, að uppfyllt væri það skilyrði að um væri að ræða „sama brot“ í skilningi 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Var það niðurstaðan að vísa bæri málinu frá dómi að því er varðaði I. og II. kafla ákærunnar er sneru að eigin skattskilum dómfelldu á þeim grundvelli að málsmeðferð skattyfirvalda teldist hafa tekið til sömu atvika eða brota og dómfelldu væri gefið að sök í umræddum köflum ákærunnar. Því væri málshöfðunin á hendur þeim andstæð tilvitnuðu ákvæði mannréttindasáttmálans.

Hvað varðaði III. kafla ákærunnar, þar sem dómfelldu voru ákærðir sem fyrirsvarsmenn Baugs hf., taldi héraðsdómur hins vegar að meðferð málsins hjá skattyfirvöldum, vegna þeirra atvika er sá ákærukafli tæki til, hafi beinst að félaginu en ekki dómfelldu persónulega þótt þeir hafi komið þar fram fyrir hönd félagsins. Í sakamálinu væru þeir hins vegar sóttir persónulega til saka sem framkvæmdastjórar félagsins. Þótt viðurlög skattyfirvalda hafi í framkvæmd verið dregin frá sektargreiðslum einstaklinga sem hafi verið ákærðir sem fyrirsvarsmenn lögaðila, haggaði það ekki þeirri staðreynd að í málinu ættu ekki í hlut sömu aðilar og í málsmeðferð skattyfirvalda. Væri þar af leiðandi ekki unnt að líta svo á að saksóknin bryti gegn 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans hvað þennan kafla ákærunnar varðaði. Var röksemdum dómfelldu um frávísun á III. kafla ákærunnar því hafnað og það sama ætti við um IV. og V. kafla hennar varðandi dómfellda J-kk-þf Á-kk-þf þar sem hann væri ákærður sem fyrirsvarsmaður Fjárfestingafélagsins Gaums ehf.

2

Ákæruvaldið kærði úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar sem kvað upp dóm 22. september 2010 í máli nr. 371/2010. Í dóminum var rakið að með 2. gr. laga nr. 62/1994 hafi löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmála Evrópu væri byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar að því er varðaði gildi úrlausna þeirra stofnana sem settar hafi verið á fót samkvæmt sáttmálanum. Þótt dómstólar litu til dóma mannréttindadómstólsins við skýringu sáttmálans þegar reyndi á ákvæði hans sem hluta af íslenskum landsrétti, leiddi af þessari skipan að það væri verkefni löggjafans að gera nauðsynlegar breytingar á landsrétti til að virða skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt mannréttindasáttmálanum. Hér á landi væri á því byggt að heimilt væri að haga stjórnkerfi skattamála með þeim hætti að fjallað væri um beitingu álags og ákvörðun refsingar í sitthvoru málinu, þótt þau gætu átt rót að rekja til sömu eða samofinna atvika. Yrðu kröfur sakborninga teknar til greina hefði því í reynd verið slegið föstu að sú skipan fengi ekki staðist.

Í dómi Hæstaréttar var jafnframt vísað til þess að óvissu gætti um skýringu á bæði gildissviði og inntaki 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, enda hafi ekki verið samræmi í skýringu á nefndu ákvæði í dómum Mannréttindadómstóls Evrópu. Væru þannig engin fordæmi fyrir því að það færi í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans að stjórnvöld beittu mann álagi á skattstofna vegna brota á reglum um að telja fram til skatts og að sama manni væri í öðru máli gerð refsiviðurlög fyrir dómi vegna sömu atvika. Rakti Hæstiréttur nokkra dóma Mannréttindadómstóls Evrópu og tiltók að þótt dómur mannréttindadómstólsins 10. febrúar 2009 í máli Z-x-x gegn Rússlandi hafi markað breytta stefnu um skýringu 4. gr. 7. samningsviðaukans væri til þess að líta að það mál varðaði aðstæður, sem ólíkar væru máli dómfelldu. Jafnframt var vísað til þess að svipuð skipan og sú sem væri hér á landi á stjórnkerfi skattamála með tvískiptingu mála um beitingu álags og ákvörðun refsingar, væri einnig í allnokkrum aðildarríkjum mannréttindasáttmála Evrópu. Svo að til greina kæmi að slá því föstu að þessi skipan skattamála hér á landi fengi ekki staðist vegna ákvæða mannréttindasáttmálans yrði að minnsta kosti að liggja skýrt fyrir að íslensk lög færu í bága við þau, eftir atvikum í ljósi dóma mannréttindadómstólsins. Með því að svo hagaði ekki til í málinu var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

V

Við áframhaldandi meðferð máls dómfelldu í héraði gerði dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf þá kröfu aðallega að ákærulið 1.A í I. kafla ákærunnar og öllum ákæruliðum í fyrsta hluta III. kafla og IV. kafla og ákærulið 1 í V. kafla ákærunnar yrði vísað frá dómi en hann sýknaður af öðrum ákæruliðum. Til vara krafðist dómfelldi sýknu af öllum ákæruliðum en að því frágengnu að honum yrði ekki gerð refsing yrði hann sakfelldur. Kæmi til ákvörðunar refsingar yrði hún skilorðsbundin.

Dómfelldi T-kk-nf krafðist þess aðallega að öllum ákæruliðum á hendur sér samkvæmt III. kafla ákærunnar yrði vísað frá dómi en til vara sýknu af þeim. Að því frágengnu krafðist dómfelldi sýknu af ákærulið 2.b og ákærulið 3.b í II. kafla ákærunnar, svo og af ákærulið 2 í III. kafla að því er varðaði tiltekin tímabil. Að öðrum kosti yrði honum ekki gerð refsing vegna neinna þeirra brota sem honum væru gefin að sök, en yrði honum gerð refsing skyldi hún skilorðsbundin. Kröfur dómfelldu um frávísun á framangreindum hlutum málsins voru reistar á öðrum grunni en 4. gr. 7. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu svo sem um skýrleika ákæru og brot gegn jafnræðisreglu.

Héraðsdómur hafnaði kröfum dómfelldu um frávísun málsins með úrskurði 9. maí 2011. Þann 9. desember sama ár kvað héraðsdómur upp efnisdóm í málinu. Dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf var þar sakfelldur fyrir ýmis brot vegna eigin skattskila samkvæmt I. kafla ákæru með því að hafa vantalið fjármagnstekjur af hlutareign sinni í Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. og fyrir að hafa vantalið tekjur vegna nýtingar kaupréttar af hlutabréfum í Baugi hf. Þá var hann sakfelldur fyrir að hafa vantalið tekjur í formi launauppbótar hjá sama félagi og tekjur af hlutareign í Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. Á hinn bóginn var hann sýknaður af sakargiftum um að hafa vantalið tekjur vegna greiðslu Baugs hf. á líftryggingariðgjaldi hans á árunum 2000 til 2003 og tekjur vegna skattskyldra bifreiðahlunninda. Þá var dómfelldi sýknaður af sökum um að hafa vantalið fjármagnstekjur vegna sölu hlutabréfa í Baugi hf.

Í III.1 kafla ákærunnar var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf sem fyrr segir ákærður sem fyrirsvarsmaður Baugs hf. Í héraðsdómi var hann sýknaður af sakargiftum um að hafa staðið skil á röngum skilagreinum vegna iðgjaldsgreiðslna fyrir sig sjálfan og fleiri á árunum 1998 til 2002, svo og fyrir að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu af þeim fjármunum. Á hinn bóginn var dómfelldi sakfelldur fyrir að hafa staðið skil á röngum skilagreinum í desember 1998 vegna greiðslu til dómfellda T-kk-ef frá félaginu og í júní 1999 vegna greiðslu til annars manns, í desember 1999 vegna afhendingar á bifreið og húsgögnum og í mars 2000 vegna greiðslu til dómfellda T-kk-ef. Þá var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf sakfelldur samkvæmt IV. kafla ákæru sem fyrirsvarsmaður Fjárfestingafélagsins Gaums ehf. fyrir að hafa staðið skil á röngum skilagreinum vegna launa tilgreinds starfsmanns þess á árinu 1999 en sýknaður af sakargiftum um að hafa staðið skil á röngum skilagreinum vegna bifreiðahlunninda sama starfsmanns. Loks var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf sýknaður af sakargiftum samkvæmt V. kafla ákærunnar um að hafa látið undir höfuð leggjast að skila skattframtali fyrir Gaum ehf. vegna fyrstu sex mánaða ársins 1998 og fyrir að hafa vantalið skattskyldar tekjur félagsins á sama tímabili.

Dómfelldi T-kk-nf var sakfelldur fyrir brot samkvæmt flestum ákæruatriðum II. kafla vegna eigin skattskila með því að hafa vantalið launatekjur í skattframtali 1999 og tekjur af kauprétti að hlutabréfum í Baugi hf. í skattframtali 2000. Þá var hann einnig sakfelldur fyrir að hafa vantalið tekjur í skattframtali 2001 vegna launauppbótar hjá sama félagi. Dómfelldi var á hinn bóginn sýknaður af sakargiftum um að hafa sem fyrirsvarsmaður Baugs hf. staðið skil á röngum skilagreinum vegna iðgjaldsgreiðslna fyrir tryggingar varðandi hann sjálfan og fleiri á árinu 2002 en sakfelldur fyrir að hafa ekki gert skilagrein og staðið skil á staðgreiðslu vegna kaupréttargreiðslu sem færð hafi verið í búning láns til starfsmanns félagsins, sbr. ákærulið III.2.

Við ákvörðun refsingar dómfelldu vísaði héraðsdómur meðal annars til aðdraganda málsins og þess tíma sem rannsókn málsins tók. Hefði ákæruvaldið ekki réttlætt þann drátt sem orðið hafi á rannsókninni og því hefðu dómfelldu ekki notið réttlátrar málsmeðferðar í skilningi 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með vísan til þessa var ákvörðun refsingar dómfelldu frestað skilorðsbundið í eitt ár frá dómsuppsögu.

VI

Ríkissaksóknari áfrýjaði héraðsdómi til Hæstaréttar 6. janúar 2012 sem kvað upp dóm 7. febrúar 2013 í máli nr. 74/2012. Þar var hafnað kröfum dómfelldu um frávísun á grundvelli ýmissa atriða annarra en þeirra sem vörðuðu 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu.

Um efnisatriði málsins komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að sakfella bæri dómfellda J-kk-þf Á-kk-þf samkvæmt tilteknum liðum I. kafla ákærunnar vegna eigin skattskila. Var dómfelldi sakfelldur fyrir: 1) Að vantelja fjármagnstekjur 1999 að fjárhæð 11.784.344 krónur og standa ekki skil á fjármagnstekjuskatti að fjárhæð 1.178.434 krónur; 2) að vantelja tekjur af nýtingu kaupréttar árið 2000 að fjárhæð 18.800.000 krónur og standa ekki skil á tekjuskatti, útsvari og sérstökum tekjuskatti samtals að fjárhæð 8.535.200 krónur; 3) að vantelja tekjur í formi launauppbótar 2001 að fjárhæð 4.000.000 krónur og standa ekki skil á tekjuskatti, útsvari og sérstökum tekjuskatti samtals að fjárhæð 1.816.000 krónur; 4) að vantelja söluhagnað af hlutabréfum í Baugi hf. 2002 að fjárhæð 7.942.364 krónur og standa ekki skil á fjármagnstekjuskatti að fjárhæð 794.236 krónur; 5) að vantelja tekjur af hlutareign í Fjárfestingafélaginu Gaumi ehf. að fjárhæð 59.200.000 krónur og standa ekki skil á fjármagnstekjuskatti 2002 að fjárhæð 5.920.000 krónur og 6) fyrir að vantelja söluhagnað vegna sölu á hlutabréfum í Baugi hf. árið 2002 að fjárhæð 70.348.204 krónur og standa ekki skil á fjármagnstekjuskatti að fjárhæð 7.034.820 krónur. Samtals var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf því sakfelldur fyrir að vantelja við eigin skattskil 172.074.912 krónur og standa ekki skil á gjöldum að fjárhæð 25.278.690 krónur.

Hvað varðar III.1 kafla ákæru var dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf sakfelldur fyrir tilgreind brot í starfsemi Baugs hf. 1998, 1999 og 2000. Nánar tiltekið fyrir: 1) Að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslu til ákærða T-kk-ef, sem fór fram 1998 en var bókfærð hjá félaginu 31. desember 1999, að fjárhæð 5.000.000 krónur og ekki haldið eftir og skilað staðgreiðslu að fjárhæð 1.951.000 krónur; 2) að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslu til nafngreinds manns í júní 1999 að fjárhæð 5.100.000 krónur og ekki haldið eftir og skilað staðgreiðslu að fjárhæð 1.955.340 krónur; 3) að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið sem launagreiðslu til annars manns í desember 1999 afhendingu á bifreið og leðursófasetti samtals að fjárhæð 4.300.000 krónur og ekki haldið eftir og skilað staðgreiðslu að fjárhæð 1.648.620 krónur og 4) fyrir að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslur til dómfellda T-kk-ef í mars 2000 að fjárhæð 5.000.000 krónur og ekki haldið eftir og skilað staðgreiðslu að fjárhæð 1.918.500 krónur. Samtals var því dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf sakfelldur fyrir að vantelja í starfsemi Baugs hf. launatekjur tilgreindra manna að fjárhæð 19.400.000 krónur og standa ekki skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna þeirra að fjárhæð 7.473.460 krónur.

Dómfelldi T-kk-nf var sakfelldur fyrir brot vegna eigin skattskila samkvæmt II. kafla ákærunnar með því: 1) Að vantelja launatekjur sem hann fékk greiddar á árinu 1998 í skattframtali 1999 að fjárhæð 5.000.000 krónur og standa ekki skil á tekjuskatti, útsvari og sérstökum tekjuskatti, samtals að fjárhæð 2.282.500 krónur; 2) að vantelja tekjur af nýtingu kaupréttar að hlutabréfum í Baugi hf. að fjárhæð 18.800.000 krónur árið 2001 og standa ekki skil á tekjuskatti, útsvari og sérstökum tekjuskatti samtals að fjárhæð 8.535.200 krónur og 3) með því að vantelja tekjur í formi launauppbótar frá Baugi hf. að fjárhæð 5.000.000 krónur og standa ekki skil á tekjuskatti, útsvari og sérstökum tekjuskatti samtals að fjárhæð 2.270.000 krónur. Samtals var dómfelldi T-kk-nf því sakfelldur fyrir að vantelja í eigin skattskilum samkvæmt ákæruliðum í II. hluta ákærunnar 28.800.000 krónur og standa ekki skil á 13.087.700 krónum í opinber gjöld. Þá var dómfelldi T-kk-nf sakfelldur fyrir það brot samkvæmt III.2 kafla ákærunnar að hafa í starfsemi Baugs hf. skilað rangri skilagrein til staðgreiðslu opinberra gjalda og vantalið launagreiðslu til nafngreinds manns í júní 2002 að fjárhæð 8.000.000 krónur og ekki haldið eftir og staðið skil á staðgreiðslu samtals að fjárhæð 3.083.200 krónur.

Dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf var dæmdur í fangelsi 12 mánuði og til greiðslu 62.000.000 króna sektar en dómfelldi T-kk-nf í fangelsi í 18 mánuði og 32.000.000 króna sektar. Fangelsisrefsingar beggja dómfelldu voru bundnar almennu skilorði til tveggja ára. Við ákvörðun refsingar var tekið mið af þeim óhóflega drætti sem orðið hefði á málsmeðferðinni og því álagi á skattstofna sem felldur hafði verið á dómfelldu. Þá var refsing beggja ákveðin eftir 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 auk 60. gr. laganna hvað varðaði dómfellda J-kk-þf Á-kk-þf.

VII

Dómfelldu og Fjárfestingafélagið Gaumur ehf. lögðu fram kvörtun fyrir Mannréttindadómstól Evrópu 21. mars 2011 á þeim grundvelli að þeir hefðu tvívegis sætt lögsókn fyrir sama brot með beitingu álags á stjórnsýslustigi og síðar í sakamáli fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum sem færi gegn 4. gr. viðauka nr. 7 við mannréttindasáttmála Evrópu. Kvörtunin var síðar felld niður hvað varðar Fjárfestingafélagið Gaum ehf.

Mannréttindadómstóll Evrópu kvað upp dóm vegna þessarar kvörtunar 18. maí 2017 í máli nr. 22007/11. Var þar komist að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið gegn rétti dómfelldu með því að þeir hafi verið saksóttir og refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttsemi í tveimur aðskildum málum sem hafi ekki tengst með fullnægjandi hætti, sbr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Annars vegar hafi verið um að ræða rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins sem lauk með ákvörðun ríkisskattstjóra um endurálagningu gjalda beggja dómfelldu sem staðfest var að mestu leyti með úrskurðum yfirskattanefndar og hins vegar meðferð málsins fyrir dómstólum og niðurstöðu þar um sakfellingu eftir að skattrannsóknastjóri beindi málinu til ríkislögreglustjóra og efnahagsbrotadeildar embættisins er gaf út ákæru á hendur dómfelldu.

Mannréttindadómstóllinn vísaði til þess að óumdeilt væri að sömu atvik hafi legið til grundvallar ákærunni og sakfellingu í sakamálinu og ákvörðunar skattyfirvalda um álag á skatta. Þannig hafi sakfelling dómfelldu og ákvörðun álagsins á skatta þeirra verið reist á sömu vantöldu tekjunum, málin hafi varðað sömu tímabil og í meginatriðum sömu fjárhæð vangoldinna skatta. Dómstóllinn féllst á hinn bóginn á að málsmeðferð og viðurlög sem dómfelldu var gert að sæta hafi haft sameiginlegan tilgang, að afleiðingarnar af háttsemi þeirra hafi verið fyrirsjáanlegar og að nægilegt tillit hafi verið tekið til þeirra viðurlaga sem þegar höfðu verið lögð í skattamálinu þegar dómar voru upp kveðnir í sakamálinu. Þrátt fyrir þetta taldi mannréttindadómstóllinn að ekki hafi verið „nægilega náin tengsl að efni til og tíma milli skattamálsins og sakamálsins.“ Um þetta var sérstaklega vísað til þess að takmörkuð skörun hafi verið hvað varðar tíma og gagnaöflun milli skattamálsins og sakamálsins. Þannig hafi gagnaöflun að verulegu leyti verið sjálfstæð af hálfu lögreglu þrátt fyrir að hún hafi haft aðgang að skýrslum skattrannsóknastjóra og gögnum sem aflað var við skattrannsóknina. Hvað tímaþáttinn varðaði var meðal annars tekið fram að málin hafi staðið yfir í nærri níu ár og þrjá mánuði frá upphafi rannsóknar skattrannsóknastjóra og þar til Hæstiréttur kvað upp endanlegan dóm, án þess að dómfelldu ættu þar sök. Á þeim tíma hafi málin í raun verið rekin samhliða í rúmlega eitt ár og dómfelldu ákærðir 15 og 16 mánuðum eftir að ákvörðun hafði verið tekin í skattamálinu. Þá var einnig vísað til þess að íslenska ríkinu hafi ekki tekist að skýra og réttlæta dráttinn sem orðið hafi á meðferð málsins. Voru dómfelldu taldir hafa orðið fyrir óhóflegu óhagræði af því að hafa sætt lögsókn og refsingu tvisvar fyrir sömu efnislegu háttsemi af hálfu mismunandi yfirvalda í tveimur málum þar sem nauðsynlega tengingu skorti.

Íslenska ríkið var með dómi mannréttindadómstólsins dæmt til að greiða dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf 5.000 evrur í miskabætur og 10.000 evrur í málskostnað og dómfellda T-kk-þf 5.000 evrur í miskabætur og 5.000 evrur í málskostnað. Í dóminum var ekki fallist á kröfu dómfelldu um bætur vegna þeirra sekta sem þeim hafði verið gert að greiða með dómi Hæstaréttar í máli nr. 74/2012. Var í því sambandi vísað til þess að dómfelldu hafi ekki orðið fyrir fjártjóni þar sem þeir hafi ekki greitt sektirnar.

VIII

1

Dómfelldu fóru þess á leit við endurupptökunefnd 9. júní 2017 að hæstaréttarmálið nr. 74/2012 yrði endurupptekið fyrir Hæstarétti með vísan til framangreinds dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Dómfelldu byggðu á því að meðferð málsins hafi verið andstæð 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, þar sem þeir hafi sætt tveimur aðskildum rannsóknum og lögsóknum fyrir sömu brot. Því væri fullnægt skilyrðum d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Þótt dómur mannréttindadómstólsins hafi eingöngu tekið til atvika varðandi I. og II. kafla ákæru, er sneru að eigin skattskilum endurupptökubeiðenda, en ekki III. kafla ákæru sem varðaði brot í störfum þeirra sem framkvæmdastjórar Baugs hf., kröfðust þeir þess að málið yrði endurupptekið í heild svo unnt yrði að endurskoða ákvörðun viðurlaga. Með bréfum Ríkissaksóknara til endurupptökunefndar 28. júlí 2017 og 22. febrúar 2018 var að mestu tekið undir sjónarmið dómfelldu um réttmæti endurupptöku málsins.

Endurupptökunefnd tók afstöðu til beiðna dómfelldu með úrskurði 12. apríl 2018 í máli nr. 19/2017. Þar kom fram að í lögum nr. 88/2008 væri ekki að finna sjálfstæða heimild til endurupptöku sakamáls, sem dæmt hefði verið í Hæstarétti, í kjölfar niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmálanum við meðferð sakamálsins. Jafnframt sagði að úrlausnir mannréttindadómstólsins væru ekki bindandi að íslenskum landsrétti, sbr. 2. gr. laga nr. 62/1994. Á hinn bóginn væri meðal annars til þess að líta að við túlkun á skilyrðum 228. gr. laga nr. 88/2008 yrði að hafa í huga að samkvæmt 1. gr. mannréttindasáttmála Evrópu skuli samningsaðilar tryggja hverjum þeim, sem innan yfirráðasvæðis þeirra dvelst, réttindi þau og frelsi sem skilgreind eru í sáttmálanum. Jafnframt var vísað til þess að samkvæmt 13. gr. mannréttindasáttmálans skuli sérhver sá sem á er brotinn sá réttur eða það frelsi hans skert, sem lýst er í samningnum, eiga raunhæfa leið til að ná rétti sínum fyrir opinberu stjórnvaldi. Þá hafi aðilar að sáttmálanum heitið því að hlíta endanlegum dómi mannréttindadómstólsins í hverju því máli sem þeir eru aðilar að, sbr. 1. mgr. 46. gr. sáttmálans. Við túlkun á því ákvæði hafi mannréttindadómstóllinn ítrekað slegið föstu að skuldbinding ríkja samkvæmt ákvæðinu feli ekki aðeins í sér að greiða sanngjarnar bætur sem dæmdar hafi verið á grundvelli 41. gr. heldur feli jafnframt í sér skyldu til að framkvæma þær einstaklingsbundnu og almennu aðgerðir í landsrétti sem þurfi til að hlíta dóminum. Grundvallarreglan sem búi að baki ákvæði sáttmálans um sanngjarnar bætur sé að kærandi skuli, að því marki sem unnt er, verða settur í þær aðstæður sem hann hefði notið ef ekki hefði verið brotið gegn ákvæðum sáttmálans. Um þetta vísaði nefndin til tiltekinna dóma mannréttindadómstólsins. Nefndin féllst á að málið yrði tekið upp „í heild að því er varðar endurupptökubeiðendur“ á grundvelli d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

2

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, heita samningsaðilar því, eins og áður greinir, að hlíta endanlegum dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í hverju máli sem þeir eru aðilar að. Þá segir í 13. gr. mannréttindasáttmálans að sérhver sá sem á er brotinn sá réttur eða það frelsi hans skert, sem lýst er í samningnum skuli eiga raunhæfa leið til að ná rétti sínum fyrir opinberu stjórnvaldi, og gildi einu þótt brotið hafi framið opinberir embættismenn.

Ísland, sem aðildarríki að mannréttindasáttmála Evrópu, mun hafa brugðist við dómi mannréttindadómstólsins 18. maí 2017 með almennum aðgerðum er felast í breyttri meðferð skattamála hjá stjórnvöldum. Einnig hafa dómstólar á Íslandi við úrlausn sambærilegra mála litið til þeirra atriða sem mannréttindadómstóllinn hefur tiltekið í dómum sínum, sbr. nú síðast dómur Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016.

Í dómi mannréttindadómstólsins 18. maí 2017 var tekið fram að hvorugur dómfelldu hafi greitt sektir þær sem ákveðnar voru í dómi Hæstaréttar. Líta bæri svo á að sú niðurstaða dómstólsins að brotið hafi verið gegn rétti þeirra samkvæmt 4. gr. 7. samningsviðauka teldist fullnægjandi bót að þessu leyti. Þó var hvorum dómfelldu um sig dæmdar miskabætur úr hendi íslenska ríkisins vegna málsmeðferðarinnar að fjárhæð 5.000 evrur til hvors, auk málskostnaðar. Þá kom fram í dóminum að íslenska ríkið hafi greitt verjendum þeirra málsvarnarlaun vegna meðferðar málsins fyrir íslenskum dómstólum og ekki endurkrafið dómfelldu eins og ákvæði íslenskra laga standi til.

Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti var þeirri fyrirspurn beint til málsaðila hvort og með hvaða hætti fullnusta refsinga dómfelldu hefði átt sér stað. Af hálfu ákæruvaldsins var lagt fram bréf sýslumannsins á Norðurlandi vestra 30. apríl 2019 með heitinu: „Staða innheimtu dóms Hæstaréttar Íslands nr. 74/2012“. Þar sagði meðal annars að dómfelldi J-kk-nf Á-kk-nf hafi á árunum 2014 til 2017 greitt 39.300.000 krónur af 62.000.000 króna sektarfjárhæð. Eftirstöðvar sektarfjárhæðar og dæmds sakarkostnaðar væru 28.347.500 krónur. Dómfelldi T-kk-nf hafi greitt 8.900.000 krónur af 32.000.000 króna sektarfjárhæð, jafnframt því sem ríkissjóður hafi skuldajafnað upp í 3.906.863 króna sakarkostnað samtals 1.021.747 krónum á árunum 2017 til 2018. Eftirstöðvar sektar og sakarkostnaðar næmu 25.985.116 krónum. Þrátt fyrir þetta segir í niðurlagi bréfsins að „frá því um áramót 2014-2015 hefur verið samkomulag um að fresta innheimtuaðgerðum á hendur þeim J-kk-þgf og T-kk-þgf vegna þá væntanlegs dóms MDE sem féll vorið 2017. Því hefur hvorki verið reynd innheimta með fjárnámi eða nauðungarsölu eða tekin ákvörðun um beitingu vararefsingar sekta.“

Þá voru við flutning málsins lagðar fram af hálfu dómfelldu kvittanir 4. janúar 2018 fyrir greiðslum úr ríkissjóði til handa dómfelldu í kjölfar dóms mannréttindadómstólsins um greiðslu miskabóta, málskostnaðar og vaxta. Kváðu þær á um samtals 1.906.912 krónur til handa dómfellda J-kk-þgf Á-kk-þgf og samtals 1.271.358 krónur til handa dómfellda T-kk-þgf.

IX

1

Í 1. mgr. 54. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla segir að endurupptökunefnd sé sjálfstæð og óháð stjórnsýslunefnd sem taki ákvörðun um hvort heimila skuli endurupptöku máls sem dæmt hafi verið í héraði, Landsrétti eða Hæstarétti. Samkvæmt 2. mgr. 54. gr. skal um endurupptöku máls að öðru leyti fara eftir lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála.

Í XXXV. kafla laga nr. 88/2008 eru ákvæði um endurupptöku sakamáls sem dæmt hefur verið í Landsrétti eða Hæstarétti. Þar kemur fram í 232. gr. að endurupptökunefnd geti samkvæmt beiðni leyft að mál sem dæmt hefur verið í Landsrétti eða Hæstarétti verði tekið þar til meðferðar og dómsuppsögu að nýju ef fullnægt er þeim skilyrðum sem greinir í 228. gr. laganna um endurupptöku óáfrýjaðs máls. Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. getur endurupptökunefnd orðið við beiðni manns, sem telur sig ranglega sakfelldan eða sakfelldan fyrir mun meira brot en það sem hann hefur framið, ef einhverju eftirtalinna skilyrða er fullnægt: a) Fram eru komin ný gögn sem ætla má að hefðu verulega miklu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefðu komið fram áður en dómur gekk; b) ætla má að lögregla, ákærandi, dómari eða aðrir hafi haft í frammi refsiverða háttsemi í því skyni að fá fram þau málalok sem orðin eru, svo sem ef vitni eða aðrir hafa vísvitandi borið ranglega fyrir dómi eða fölsuð skjöl verið lögð fram og það hefur valdið rangri niðurstöðu málsins; c) verulegar líkur eru leiddar að því að sönnunargögn sem færð voru fram í máli hafi verið rangt metin svo að áhrif hafi haft á niðurstöðu þess eða d) verulegir gallar hafa verið á meðferð máls þannig að áhrif hafi haft á niðurstöðu þess.

Endurupptökunefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvaldið, eru meðal annars með 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008 fengin viðfangsefni sem varða úrlausn dómsmála. Dómstólar eiga eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar úrskurðarvald um ákvarðanir nefndarinnar, sbr. dóma Hæstaréttar 25. febrúar 2016 í máli nr. 628/2015, 27. september 2018 í máli nr. 521/2017 og 20. febrúar 2019 í máli nr. 601/2015. Samkvæmt því þarf að taka afstöðu til þess hvort lög hafi með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem endurupptökunefnd komst að í úrskurði sínum 25. júní 2015 um endurupptöku máls nr. 74/2012.

2

Forsendur úrskurðar endurupptökunefndar fyrir endurupptöku málsins voru eins og áður segir reistar á dómi Mannréttindadómstóls Evrópu 18. maí 2017 í máli nr. 22007/11. Í dóminum var komist að þeirri niðurstöðu að dómfelldu hafi verið saksóttir og þeim refsað tvívegis vegna sömu eða efnislega sömu háttsemi í tveimur aðskildum málum sem ekki hafi tengst með fullnægjandi hætti. Með því hafi verið brotið gegn 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans. Endurupptökuefnd vísaði meðal annars til þess að það leiddi af 1., 13., 41. og 1. mgr. 46. gr. mannréttindasáttmálans, sbr. og nánar tilgreinda dóma mannréttindadómstólsins, að aðildarríkjum sáttmálans væri skylt að framkvæma þær almennu og einstaklingsbundnu aðgerðir sem þurfi til að hlíta dómi mannréttindadómstólsins. Af þeim sökum væri fullnægt skilyrðum d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 fyrir endurupptöku máls nr. 74/2012, en á þeim grunni einum var krafa dómfelldu um endurupptöku málsins reist. Jafnframt var í úrskurði nefndarinnar kveðið á um að málið skyldi endurupptekið í heild hvað endurupptökubeiðendur varðaði með vísan til ákvæðisins.

3

Með aðild að mannréttindasáttmála Evrópu hafa samningsríkin ekki undirgengist þjóðréttarlega skuldbindingu um að tryggja þeim, sem Mannréttindadómstóll Evrópu telur að brotið hafi verið gegn við meðferð máls fyrir innlendum dómstóli, rétt til að fá málið endurupptekið. Tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins 19. janúar 2000 til aðildarríkja nr. R (2000) 2 um endurskoðun eða endurupptöku vissra mála fyrir innlendum dómstólum í framhaldi af dómum Mannréttindadómstóls Evrópu fela ekki í sér slíka skuldbindingu að þjóðarétti, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 18. júní 2009 í máli nr. 604/2008.

Þrátt fyrir framangreint er í rétti nokkurra ríkja sem aðild eiga að mannréttindasáttmálanum mælt fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi Mannréttindadómstóls Evrópu, svo sem í Noregi, sbr. 391. gr. þarlendra laga um meðferð sakamála. Þar segir að til hagsbóta fyrir sakfelldan mann megi krefjast endurupptöku dæmds máls þegar alþjóðlegur dómstóll eða mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur í máli á hendur Noregi komist að þeirri niðurstöðu að dómur sé í andstöðu við þjóðréttarlega skuldbindingu sem Noregur hefur gengist undir og ætla má að ný málsmeðferð muni leiða til annarrar niðurstöðu, eða að málsmeðferð sem lá til grundvallar dómi hafi verið andstæð þjóðréttarlegri skuldbindingu sem Noregur hefur undirgengist, ef ástæða er til að ætla að gallinn á málsmeðferðinni kunni að hafa haft áhrif á efni dóms og endurupptaka er nauðsynleg til að bæta það tjón sem gallinn hefur haft í för með sér.

Hvorki er í lögum nr. 88/2008 né öðrum íslenskum lögum mælt berum orðum fyrir um heimild til endurupptöku máls að gengnum dómi Mannréttindadómstóls Evrópu. Þegar af þeirri ástæðu verður endurupptaka máls nr. 74/2012 ekki reist á slíkri beinni lagaheimild.

4

Að fenginni þeirri niðurstöðu sem greinir hér að framan kemur næst til úrlausnar hvort það geti eigi að síður í skilningi d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 talist verulegur galli á meðferð máls þannig að áhrif hafi haft á niðurstöðu þess, að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi komist að þeirri niðurstöðu að maður hafi, andstætt ákvæðum 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, tvívegis verið saksóttur og refsað fyrir sama brot þar sem nauðsynlega tengingu í málsmeðferð hafi skort.

Í 1. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 kemur fram að dómur sé bindandi um úrslit sakarefnis fyrir ákærða, ákæruvaldið og aðra um þau atriði sem þar eru dæmd að efni til. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar verður krafa sem dæmd hefur verið að efni til ekki borin aftur undir sama eða hliðsettan dómstól framar en í lögunum segir. Nýju máli um slíka kröfu skal vísa frá dómi. Í 3. mgr. greinarinnar segir meðal annars að dómur sé bindandi fyrir dómara þegar hann hefur verið kveðinn upp og samkvæmt 4. mgr. hefur dómur fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til það gagnstæða sannast. Í þessum ákvæðum felast reglur um réttaráhrif dóma byggðar á þeirri grunnreglu að dómur skuli vera endir þrætu og sama sakarefnið því ekki dæmt að nýju. Af þessu leiðir eðli máls samkvæmt að við skýringu lagareglna um endurupptöku dæmdra mála verður orðum þeirra ekki léð rýmri merking en felst í bókstaflegum skilningi þeirra, sbr. dóma Hæstaréttar 4. júní 2015 í máli nr. 475/2014 og 5. nóvember 2015 í máli nr. 229/2015.

Efnisákvæði d. liðar 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 voru nýmæli við gildistöku laganna og þá skipað í 211. gr. þeirra. Í lögskýringargögnum kom fram að efnislega væru skilyrði endurupptöku samkvæmt lagagreininni í nær öllum atriðum hin sömu og áður voru í lögum nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 184. gr. og 185. gr. þeirra laga. Þótt gerðar hafi verið breytingar á orðalagi væri ekki ætlast til að merking ákvæðanna yrði önnur en áður. Að einu leyti væru þó ráðgerð nýmæli „með því að í d-lið 1. mgr. er ákvæði um heimild dómfellds manns til að leita endurupptöku ef sýnt er fram á að verulegir gallar hafi verið á meðferð máls og þeir haft áhrif á niðurstöðu þess. Um þessa aðstöðu eru engin fyrirmæli í gildandi lögum, en undir þetta gæti meðal annars átt tilvik, þar sem leiddir væru í ljós annmarkar á hæfi dómarans, sem með málið fór, og ekki hafi áður verið um þá kunnugt. Þykir eðlilegt að taka upp reglu af þessum toga til að tryggja rétta meðferð máls.“

Samkvæmt framansögðu er ljóst að þau tilvik sem fallið geta undir d. lið 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 eru ekki tæmandi talin í lögskýringargögnum. Á hinn bóginn verður ekki séð að tilgangur löggjafans með setningu þess stafliðar hafi verið að veita úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu meira vægi en þær höfðu áður í kjölfar niðurstöðu þess dómstóls um að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Slík grundvallar breyting á íslenskri löggjöf hefði þurft að koma fram með ótvíræðum hætti við lagasetninguna. Af því leiðir að d. liður 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 verður ekki með rýmkandi lögskýringu talinn veita heimild til endurupptöku máls þótt fyrir liggi samkvæmt dómi Mannréttindadómstóls Evrópu að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmálanum við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum. Þá verður því tilviki sem hér er til úrlausnar hvorki jafnað til þess ef í ljós koma eftir uppkvaðningu dóms annmarkar á hæfi dómarans sem með mál fór né tilvikinu í ákvörðun Hæstaréttar 13. júní 2012 um endurupptöku máls nr. 390/1997. Þar var endurupptaka heimiluð sökum þess að verulegir ágallar höfðu verið á meðferð málsins þar sem meginreglna sakamálaréttarfars var ekki gætt heldur sakfelling manns reist á framburði vitna sem ekki höfðu gefið skýrslu fyrir réttinum andstætt fyrirmælum þágildandi laga nr. 19/1991 og ákvæðum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Verður endurupptaka máls nr. 74/2012 því hvorki talin heimil á grundvelli rýmkandi lögskýringar né lögjöfnunar.

5

Þegar úr því er skorið hvort d. liður 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 geti í tilviki eins og því sem hér er til úrlausnar veitt heimild til endurupptöku máls er til viðbótar því sem áður var rakið einnig til þess að líta að rétturinn til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli er, eins og segir í dómi Hæstaréttar 18. júní 2009 í máli nr. 604/2008, meðal þeirra hornsteina sem lýðfrjáls ríki byggja réttarskipan sína á, sbr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

Fyrir liggur að óhlutdrægur og óháður dómstóll komst að niðurstöðu í máli dómfelldu í samræmi við ákvæði 61. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. dóm Hæstaréttar 7. febrúar 2013 í máli nr. 74/2012. Í honum var sérstaklega fjallað um 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu og komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins væri ekki í andstöðu við ákvæðið þannig að frávísun varðaði. Var málið tekið til meðferðar um sekt eða sýknu dómfelldu af háttsemi samkvæmt ákæru og að lögum komist að þeirri niðurstöðu að dómfelldu væru sekir um stórfelld brot gegn skattalögum og þar með almennum hegningarlögum. Voru þeim því ákveðnar refsingar eftir settum lögum að gættri 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og að virtum meginreglum sakamálaréttarfars, meðal annars um tafir á málsmeðferð, allt í samræmi við áratuga dómvenju í málum af þessu tagi.

Mannréttindasáttmálanum hefur eins og áður er fram komið verið veitt lagagildi hér á landi, þar með töldum 7. viðauka hans og hefur stöðu almennrar löggjafar. Í 2. gr. laga nr. 62/1994 er tekið fram að úrlausnir mannréttindanefndar Evrópu, Mannréttindadómstóls Evrópu og ráðherranefndar Evrópuráðsins séu ekki bindandi að íslenskum landsrétti. Leggja verður til grundvallar að með þessu hafi íslenski löggjafinn áréttað að þrátt fyrir lögfestingu mannréttindasáttmálans sé hér á landi byggt á grunnreglunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Þótt íslenskir dómstólar líti til dóma mannréttindadómstólsins við skýringu mannréttindasáttmálans, þegar reynir á ákvæði hans sem hluta af landsrétti, leiðir af framangreindri skipan að það er hlutverk Alþingis, innan valdmarka sinna samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar, að gera þær breytingar á lögum sem þarf til að virða þjóðréttarlegar skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt mannréttindasáttmálanum. Fælist í niðurstöðu dómstóla að þeir hefðu með lögskýringu í reynd mælt fyrir um lagabreytingar í þeim tilgangi færu þeir út fyrir þau mörk sem stjórnlög setja valdheimildum þeirra, sbr. 2. gr. og 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar.

6

Af öllu framangreindu leiðir að í íslenskum lögum er ekki að finna heimild til endurupptöku máls í kjölfar þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur komist að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið gegn mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð máls fyrir íslenskum dómstólum við þær aðstæður sem uppi eru í máli þessu. Verður málinu því vísað frá Hæstarétti.

Áður er þess getið að Mannréttindadómstóll Evrópu dæmdi íslenska ríkið til að greiða dómfelldu miskabætur og málskostnað í áðurgreindum dómi 18. maí 2017 í máli nr. 22007/11. Þá er og áður gerð grein fyrir því með hvaða hætti Ísland sem aðildarríki að mannréttindasáttmála Evrópu hefur með almennum og sérstökum hætti brugðist við dómi mannréttindadómstólsins. Með niðurstöðu dóms þessa um frávísun málsins frá Hæstarétti er ekki tekin afstaða til þess hvort dómfelldu kunni að eiga önnur raunhæf úrræði til að leita réttar síns á grundvelli 13. gr. mannréttindasáttmálans, sbr. lög nr. 62/1994.

Samkvæmt 6. mgr. 232. gr., sbr. 4. mgr. 231. gr., laga nr. 88/2008 er rétt að fella á ríkissjóð sakarkostnað vegna meðferðar máls þessa fyrir Hæstarétti. Fer um málsvarnarlaun verjanda dómfelldu eftir því sem í dómsorði greinir, en í fjárhæð þeirra er innifalinn virðisaukaskattur.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Allur sakarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda dómfelldu, G-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 2.232.000 krónur.

Fimmtudaginn 7. febrúar 2013.

Nr. 74/2012:

Ákæruvaldið

(H-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf vararíkissaksóknari)

gegn

J-kk-þgf Á-kk-þgf J-kk-þgf

(G-kk-nf J-kk-nf hrl.)

T-kk-þgf J-kk-þgf og

(J-kk-nf R. M-kk-nf hrl.)

X

(K-kvk-nf E-kvk-nf hrl.)

Ákæra. Frávísunarkröfu hafnað. Hlunnindi. Skattsvik. Staðgreiðsla opinberra gjalda. Fjármagnstekjuskattur. Málshraði. Dráttur á máli. Aðfinnslur.

Sakamál var höfðað á hendur þremur einstaklingum, J, T og X, vegna ætlaðra meiri háttar brota gegn skattalögum, sem þau áttu að hafa framið í eigin nafni og sem stjórnendur B hf. og F ehf. Hafnað var kröfum um að tilteknum ákæruliðum yrði vísað frá héraðsdómi, þar sem skýrleikakröfum laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til ákæru var talið fullnægt og engin hætta talin á að vörnum ákærðu yrði áfátt vegna þess. J og T kröfðust frávísunar eða sýknu af tilteknum ákæruliðum á þeim grundvelli að með höfðun sakamáls á hendur þeim tveimur, en ekki þriðja manni sem jafnframt þeim sat í framkvæmdastjórn B hf. er ætluð brot gerðust, hefði verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þeim kröfum var einnig hafnað með vísan til þess að ákvörðun ákæranda um höfðun sakamáls væri hluti meðferðar hans á lögbundnum valdheimildum sem gæti ekki sætt endurskoðun dómstóla. J var sakfelldur fyrir fimm brot vegna eigin skattskila með því að hafa vantalið fjármagnstekjur, tekjur af nýtingu kaupréttar, tekjur í formi launauppbótar, söluhagnað af hlutabréfum og tekjur af hlutareign, auk þess að standa ekki skil á sköttum í sömu tilvikum. J var einnig sakfelldur fyrir fjögur brot í starfsemi B hf. með því að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslur auk þess að láta hjá líða að halda eftir og skila staðgreiðslu í sömu tilvikum. T var sakfelldur fyrir þrjú brot vegna eigin skattskila með því að hafa vantalið launatekjur sínar, tekjur af nýtingu kaupréttar á hlutabréfum og tekjur í formi launauppbótar, auk þess að standa ekki skil á sköttum í sömu tilvikum. T var einnig sakfelldur fyrir eitt brot í starfsemi B hf. með því að hafa skilað rangri skilagrein og vantalið launagreiðslu auk þess að láta hjá líða að halda eftir og skila staðgreiðslu í því tilviki. X var sakfelld fyrir tvö brot í starfsemi F ehf. með því að hafa skilað röngum skattframtölum fyrir félagið, annars vegar þar sem vantaldar voru skattskyldar tekjur þess og hins vegar þar sem oftaldar voru til gjalda niðurfærslur tiltekinnar hlutabréfaeignar félagsins og tap þess oftalið. Þeim J og T var með hliðsjón af eldri dómi dæmdur hegningarauki. Var refsing J ákveðin fangelsi í 12 mánuði, T fangelsi í 18 mánuði og X í þrjá mánuði, en fullnustu refsinganna frestað um tvö ár að því tilskildu að þau héldu almennt skilorð. Þá voru J og T dæmdir til sektargreiðslu, J að fjárhæð 62.000.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði, og T að fjárhæð 32.000.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði. X var ekki gerð sekt þar sem ákæruvaldinu var ekki talið hafa tekist sönnun um skattalegan ávinning F ehf. af brotum hennar. Verulegur dráttur var talinn hafa orðið á rannsókn málsins, sem ákærðu varð ekki sérstaklega um kennt, en upphaf þess varð rakið til húsleitar sem gerð var hjá B hf. 28. ágúst 2002 og ákæra var ekki gefin út í því fyrr en 18. desember 2008. Litið var til þessa við ákvörðun refsinga. Einnig var talið að verulegur dráttur hefði orðið á meðferð málsins í héraði, þar sem héraðsdómur var kveðinn upp um þremur árum eftir að það var höfðað. Átalin var meðferð málsins í héraði, þar sem aðilum hafði meðal annars verið gefinn kostur á að skila fjórum greinargerðum, og hún talin hafa brotið í bága við fyrirmæli laga nr. 88/2008.