375/2004

B krafði F ehf. um vangoldin laun blaðamannsins G vegna starfa hans hjá Fréttablaðinu. Hafði blaðamaðurinn starfað hjá blaðinu þegar útgefandi þess var Fréttablaðið ehf. og gert við það ráðningarsamning. Það félag rataði hins vegar í mikla rekstrarerfiðleika og voru laun ekki greidd. F ehf. festi kaup á rekstri blaðsins, nafni, aðstöðu, vélum, tækjum og fleira. Samkvæmt kaupsamningnum tók F ehf. ekki að sér ábyrgð á ógreiddum launum annarra starfsmanna Fréttablaðsins en blaðburðarfólks. Hélt B því fram að F ehf. væri samkvæmt lögum nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum ábyrgt fyrir ógreiddum launum G, þrátt fyrir gagnstætt ákvæði kaupsamningsins, bæði fyrir gerð samningsins og eftir hann, fram til þess að hann gerði ráðningarsamning við F ehf. Í dómi Hæstaréttar þótti, með vísan til tilgangs kaupanna og þess að flestir starfsmannanna héldu áfram störfum, fullljóst að um aðilaskipti í skilningi laga nr. 72/2002 hefði verið að ræða. Tekið var fram að ákvæði laganna fjölluðu um réttarstöðu starfsmanna en ekki um skuldir framseljanda og leiddu til þess að starfsmenn ynnu hjá framsalshafa eftir aðilaskiptin á sömu kjörum og áður. Var talið að réttur B til ógreiddra launa G fyrir aðilaskiptin yrði því ekki byggður á lögum nr. 72/2002. Hins vegar hefði F ehf. borið að virða ráðningarsamning hans við Fréttablaðið ehf. frá því kaupsamningur var gerður og fram til þess að við G var gerður nýr ráðningarsamningur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 7. september 2004. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til greiðslu 1.001.081 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 151.732 krónum frá 15. janúar 2002 til 15. apríl sama ár, af 283.400 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, af 513.650 krónum frá þeim degi til 15. sama mánaðar, af 658.324 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 1.001.081 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði 8. nóvember 2004. Krefst hann sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjanda og greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu krefur aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda um vangoldin laun G-kk-ef A-kk-ef Ú-kk-ef blaðamanns vegna starfa hans hjá Fréttablaðinu. Hefur G-kk-nf Ö-kk-nf framselt kröfuna til stéttarfélags síns. G-kk-nf Ö-kk-nf hóf störf hjá blaðinu um mánaðarmótin apríl/maí 2001, eða skömmu eftir að útgáfa þess hófst, og var gerður við hann sérstakur ráðningarsamningur. Útgefandi var þá Fréttablaðið ehf. Það félag rataði í mikla rekstrarerfiðleika um mitt ár 2002, sem leiddi til þess að laun blaðamanna og annarra starfsmanna voru ekki greidd. Vanskil þessi urðu til þess að G-kk-nf Ö-kk-nf og aðrir blaðamenn lögðu niður vinnu 24. júní 2002. Samkomulag varð þó um að blaðið kæmi út daginn eftir, en síðan hætti Fréttablaðið ehf. að gefa blaðið út. Með kaupsamningi þann dag keyptu þeir R-kk-nf T-kk-nf og G-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf rekstur blaðsins, nafn, aðstöðu, vélar, tæki og fleira, í umboði óstofnaðs hlutafélags, sem síðar varð gagnáfrýjandi, fyrir 15.000.000 krónur. Kaupverðið skyldi efna með greiðslu launa blaðbera Fréttablaðsins allt að sömu fjárhæð, en mismunur ganga til seljanda. Sérstaklega var tekið fram að kaupandi yfirtæki ekki aðrar skuldir eða kvaðir en sem beinlínis væru tilgreindar í samningnum, þar með ekki ógreidd laun starfsmanna, skatta og gjöld Fréttablaðsins ehf. Sérstakur afhendingardagur var ekki tiltekinn í samningnum, en hann var gerður með þeim fyrirvara að kaupendur hefðu frest til 3. júlí til þess að sannreyna, hvort þeim tækist að semja um prentun blaðsins og ljúka fjármögnun kaupanna. Samþykktir gagnáfrýjanda eru frá 2. júlí 2002, G-kk-nf Ö-kk-nf gerði ráðningarsamning við gagnáfrýjanda 8. júlí og Fréttablaðið kom fyrst út á vegum gagnáfrýjanda 12. júlí 2002. Fréttablaðið ehf. var hins vegar úrskurðað gjaldþrota 22. nóvember 2002 og lýstu G-kk-nf Ö-kk-nf og fleiri blaðamenn kröfum sínum í þrotabúið. Einnig settu þeir fram greiðslukröfu á hendur Ábyrgðasjóði launa vegna gjaldþrota, sem starfaði samkvæmt lögum nr. 53/1993 en starfar nú eftir lögum nr. 88/2003 um sama efni. Sjóðurinn hafnaði kröfu blaðamannanna með vísun til þess að beina ætti kröfum þeirra að gagnáfrýjanda og var af sjóðsins hálfu vitnað til 1. gr. laganna og 3. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Skiptastjóri í þrotabúi Fréttablaðsins ehf. neitaði jafnframt að samþykkja sölu reksturs Fréttablaðsins til gagnáfrýjanda og hótaði að láta reyna á riftun kaupsamningsins. Samkomulag náðist við skiptastjórann 14. janúar 2003 þess efnis að kaupverðið yrði hækkað í 25.000.000 krónur og héldi kaupsamningurinn fullu gildi sínu og var riftun hans afturkölluð.

II.

Aðila greinir ekki á um að með framangreindum kaupsamningi 25. júní 2002 tók gagnáfrýjandi ekki að sér ábyrgð á ógreiddum launum annarra starfsmanna Fréttablaðsins en blaðburðarfólks. Aðaláfrýjandi reisir hins vegar kröfu sína á lögum nr. 72/2002. Lög þessi voru sett til innleiðingar á tilskipun Evrópusambandsins nr. 2001/23/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við slíkar aðstæður. Heldur aðaláfrýjandi því fram að samkvæmt lögunum sé gagnáfrýjandi, þrátt fyrir gagnstætt ákvæði kaupsamningsins, ábyrgur fyrir ógreiddum launum G-kk-ef A-kk-ef Ú-kk-ef, bæði fyrir gerð samningsins og eftir hann, fram til þess að hann gerði ráðningarsamning við gagnáfrýjanda 8. júlí 2002.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 72/2002 gilda þau um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki eða hluta fyrirtækis innan Evrópska efnahagssvæðisins til annars vinnuveitanda á grundvelli framsals eða samruna. Aðilaskipti í skilningi laganna eru skilgreind í 4. tl. 1. mgr. 2. gr. með þeim hætti að um sé að ræða aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem heldur einkennum sínum, það er skipulagðri heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi. Í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi að lögum nr. 72/2002, er um skýringu á aðilaskiptum í skilningi tilskipunar nr. 2001/23/EB vitnað til túlkunar dómstóls Evrópubandalaganna á 1. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar í máli C-24/85 (S-x-x). Taldi dómstóllinn að um aðilaskipti væri að ræða í skilningi tilskipunarinnar héldi fyrirtækið einkennum sínum. Við mat á því átti að áliti dómstólsins meðal annars að líta til þess um hvers konar fyrirtæki væri að ræða, hvort áþreifanleg verðmæti væru seld og hvert væri verð óhlutbundinna verðmæta. Þá átti að líta til þess hvort meirihluti starfsmanna flyttist til nýja fyrirtækisins, hvort framsalshafi héldi viðskiptavinum framseljanda og hversu langur tími liði þar til starfsemi nýja fyrirtækisins gæti hafist. Meta ætti öll greind atriði heildstætt. Í athugasemdunum við frumvarpið var þess einnig getið að EFTA-dómstóllinn hefði litið eins á aðilaskiptin og lagt áherslu á það hvort rekstri væri haldið áfram með sambærilegum hætti.

Rétt þykir að hafa framangreind atriði í huga þegar metið er hvort við kaup gagnáfrýjanda á rekstri Fréttablaðsins ehf. hafi verið um að ræða aðilaskipti í skilningi laganna. Áður hefur verið skýrt frá efni kaupsamningsins frá 25. júní 2002. Þegar efni hans er virt heildstætt verður að líta til þess að tilgangur kaupanna var að halda áfram útgáfu Fréttablaðsins. Í 1. tölublaði þess eftir eigendaskiptin sagði að það hæfi göngu sína að nýju eftir tveggja vikna hlé. Nýtt útgáfufélag byggi á reynslu starfsmanna og stuðningi sem lesendur og auglýsendur hafi sýnt blaðinu. Flestir starfsmanna hafi áður unnið fyrir Fréttablaðið og margir þeirra frá upphafi. Með framangreint í huga þykir fullljóst að um aðilaskipti í skilningi laga nr. 72/2002 hafi verið að ræða.

III.

Í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 er sett fram sú meginregla að réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi, sem fyrir hendi eru á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað, færist yfir til framsalshafa. Þá er áréttað í 2. mgr. ákvæðisins að framsalshafi skuli virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda. Á þessi regla að gilda þangað til gildistími kjarasamnings er liðinn, honum hefur verið sagt upp með löglegum hætti eða nýr kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Framangreindar reglur gera ráð fyrir að réttarstaða starfsmanna breytist ekki fyrir það eitt að þeir fái nýjan vinnuveitanda í kjölfar aðilaskipta. Ákvæði þessi eru byggð á 4. gr. tilskipunar nr. 2001/23/EB. Fjalla þau um réttarstöðu starfsmanna en ekki um skuldir framseljanda og leiða til þess að starfsmenn vinna hjá framsalshafa eftir aðilaskiptin á sömu kjörum og áður. Réttur aðaláfrýjanda til ógreiddra launa G-kk-ef A-kk-ef Ú-kk-ef fyrir aðilaskiptin verður því ekki byggður á lögum nr. 72/2002. Hins vegar bar gagnáfrýjanda að virða ráðningarsamning hans við Fréttablaðið ehf. frá því kaupsamningur 25. júní 2002 var gerður og fram til þess að við G-kk-þf Ö-kk-þf var gerður nýr ráðningarsamningur 8. júlí sama ár.

IV.

Samkvæmt framanskráðu á aðaláfrýjandi fyrir hönd G-kk-ef A-kk-ef Ú-kk-ef rétt á launum úr hendi gagnáfrýjanda fyrir það sem eftir lifði júní 2002 og svo til 8. júlí sama ár. Sundurliðun kröfu aðaláfrýjanda er rakin í héraðsdómi. Laun hans fyrir júní voru 230.250 krónur og því nema laun hans fyrir þá fimm daga, sem eftir voru mánaðarins þegar gagnáfrýjandi tók við rekstri Fréttablaðsins, 38.375 krónum. Laun hans frá 1. til 8. júlí námu samkvæmt kröfugerð aðaláfrýjanda 59.419 krónum. Þá átti hann rétt á 10,17% orlofi af dæmdri launafjárhæð samkvæmt 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof eða 9.946 krónur. Samkvæmt kjarasamningi átti G-kk-nf Ö-kk-nf jafnframt júlí- og desemberuppbót. Uppbætur þessar eru sérgreindar og gjaldfalla í greindum mánuðum. Fjárhæð þeirra er háð starfstíma en ekki greiðslu annarra launa. Ekki er fram komið að krafa aðaláfrýjanda hafi verið greidd að þessu leyti. Þessi hluti kröfunnar er því tekinn til greina og nemur júlíuppbótin 18.900 krónum en hlutfallsleg desemberuppbót 12.483 krónum. Aðrir hlutar kröfu aðaláfrýjanda eru skuld þrotabús Fréttablaðsins ehf. verði þeir staðreyndir. Samkvæmt þessu ber gagnáfrýjanda að greiða aðaláfrýjanda 139.123 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Samkvæmt þessari niðurstöðu er rétt að gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, svo sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Frétt ehf., greiði aðaláfrýjanda, Blaðamannafélagi Íslands, 139.123 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 38.375 krónum frá 1. júlí 2002 til 1. ágúst sama ár, af 126.640 krónum frá þeim degi til 15. desember sama ár, en af 139.123 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 300.000 krónur.