290/2005

Aðilar deildu um það í hvaða hlutföllum skyldi skipta landi, sem enn var óskipt milli jarðanna Leirár og Hávarsstaða í Leirársveit. Töldu eigendur Hávarsstaða rétt að byggja á hlutföllunum 60 á móti 40, sem lögð höfðu verið til grundvallar við skipti á 200 hektara spildu milli jarðanna árið 1965. Eigendur Leirár vísuðu aftur á móti til hlutfalla samkvæmt jarðamati 1861, sem gerði ráð fyrir að 80,9623% landsins skyldu falla til Leirár. Niðurstaða Hæstaréttar varð sú að ekki væri ástæða til að víkja frá þeim skiptahlutföllum, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 2. gr. laga 46/1941 um landskipti. Því bæri að fylgja jarðamati 1861 og skipta landinu þannig að 80,9623% þess félli til Leirár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 29. júní 2005 og krefjast aðallega sýknu af þeirri kröfu stefndu að við skipti á óskiptu landi jarðanna Leirár og Hávarsstaða í Borgarbyggð komi 80,9623% í hlut Leirár, en til vara að í hlut Leirár komi 60%. Þau krefjast einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Aðilar málsins deila um það í hvaða hlutföllum skuli skipta landi, sem enn er óskipt milli jarðanna Leirár og Hávarsstaða. Stefndu reisa málatilbúnað sinn á því að samkvæmt 2. gr. landskiptalaga nr. 46/1941 skuli skipti fara eftir jarðamati frá árinu 1861. Er óumdeilt að skipti á þeim grundvelli leiddu til þeirrar niðurstöðu að 80,9623% landsins féllu til Leirár, en að öðru leyti kæmi það í hlut Hávarsstaða. Áfrýjendur telja hins vegar að við skipti eigi 60 hundraðshlutar að koma í hlut L-kvk-ef á móti 40 hundraðshlutum Hávarsstaða. Því til stuðnings vísa þau til 4. mgr. 2. gr. landskiptalaga.

Í héraðsdómi er greint frá því að 2. júlí 1965 hafi komið til skipta milli jarðanna um 200 hektara landspilda og að þá hafi orðið samkomulag um skipti í þeim hlutföllum, sem áfrýjendur reisa varakröfu sína á. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram að þá hafi einungis verið skipt litlum hluta hins óskipta lands jarðanna. Er fallist á með héraðsdómi að þótt vikið hafi verið frá skiptahlutföllum samkvæmt jarðamati 1861 með sérstöku samkomulagi í umrætt sinn verði ekki talið að með því hafi verið breytt eignahlutföllum þess lands, sem enn var óskipt.

Áfrýjendur byggja á því að munnlegt samkomulag hafi orðið milli fyrri eigenda jarðanna um að sömu hlutfallstölur og samið var um 1965 skyldu gilda um eignarrétt á landi, sem enn var óskipt, og séu stefndu bundin af því. Hin síðastnefndu mótmæla því að slíkt samkomulag hafi verið gert. Þessi staðhæfing áfrýjenda er ósönnuð og gegn mótmælum stefndu kemur hún ekki til álita. Þá hafa áfrýjendur lagt fyrir Hæstarétt ný gögn, en meðal þeirra eru forðagæsluskýrslur, sem aflað hefur verið frá Bændasamtökum Íslands, og sá hluti ritsins Byggðir Borgarfjarðar II, sem fjallar um Leirá og Hávarsstaði. Þessi gögn skipta ekki máli við úrlausn ágreinings aðilanna. Í héraði og fyrir Hæstarétti lögðu áfrýjendur einnig fram óstaðfesta arðskrá fyrir Veiðifélag Leirár í Leirársveit, sem mun hafa verið samþykkt á stofnfundi veiðifélagsins 2. mars 2004. Er óumdeilt að stefndi Á-kk-nf ritaði samþykki sitt við þeirri skiptingu arðs, sem skráin gerir ráð fyrir, en samkvæmt henni skyldi arðshlutdeild sameignarlandsins vera samtals 11%, þar sem Leirá taki 6,6% arðs en Hávarsstaðir 4,4%. Sú skýring var gefin við flutning málsins fyrir Hæstarétti að annar sameigenda Leirár hafi „í fljótræði“ ritað samþykki sitt við þessari skiptingu, en það samþykki verið dregið til baka. Án tillits til þess hvernig fari um arðskrárhlut jarðanna vegna hins óskipta lands getur þetta atriði eitt og sér ekki nægt til þess að sönnun teljist fram komin fyrir því að víkja beri reglu 1. mgr. 2. gr. landskiptalaga til hliðar við skipti á óskiptu landi jarðanna, en láta þess í stað önnur eignarhlutföll ráða. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Áfrýjendur verða dæmd til að greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjendur, G-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf og G-kk-nf J-kk-nf, greiði óskipt stefndu, Á-kk-þgf E-kk-þgf K-kk-þgf og Ö-kvk-þgf L-x-x E-kvk-þgf, samtals 350.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.