415/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Þ ehf. gegn Reykjavíkurborg var vísað frá dómi án kröfu. Í málinu krafðist Þ ehf. þess að felld yrði úr gildi samþykkt borgarráðs um samþykki varðandi losunarstað á H fyrir jarðvegsefni og að viðurkennt yrði að jarðvegslosun á H, á grundvelli samþykkis borgarráðs, væri ólögmæt. Þá krafðist hann þess að Reykjavíkurborg yrði gert skylt að viðlögðum dagsektum að stöðva jarðvegslosun á H og að viðurkennd yrði skaðabótaskylda vegna losunarinnar. Þ ehf. byggði m.a. á því að héraðsdómari hafi hafnað kröfu um frávísun með úrskurði 15. janúar 2010. Talið var að þar sem hinn kærði úrskurður hafi einkum verið reistur á því að forsendur hafi breyst vegna breytinga á deiliskipulagi hafi héraðsdómari við þær aðstæður ekki verið bundinn af fyrri úrskurði, sbr. 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Fallist var á með Þ ehf. að nýtt deiliskipulag væri reist á þeirri forsendu að

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. júní 2010, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málavextir eru raktir í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram keypti sóknaraðili landskika á Hólmsheiði 9. september 2005. Kröfur í málinu reisir hann á atvikum er lúta að samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 um losunarstað fyrir jarðvegsefni á Hólmsheiði skammt frá landskika hans. Í fundargerð borgarráðs um framangreinda samþykkt segir svo: ,,Lagt fram bréf skipulagsstjóra frá 26. f.m., sbr. samþykkt skipulags- og byggingarnefndar 28. s.m. varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni og auglýsingu að breyttu deiliskipulagi. Jafnframt lagt fram bréf embættis borgarverkfræðings frá 30. f.m. vegna málsins. Samþykkt.“

Í tilvitnuðu bréfi borgarverkfræðings kemur fram að lagt sé til við borgarráð að opnaður verði nýr losunarstaður fyrir jarðefni á Hólmsheiði og að heimilt verði að losa 100.000 m³ jarðefnis ,,samhliða því sem unnið verður að áætlun um mótun svæðisins. Áætlunin verði tilbúin 1. maí n.k. Gert er ráð fyrir allt að 1.5 milljón rúmmetrar rúmist á svæðinu.“ Losunarsvæðið var afmarkað í uppdrætti sem mun hafa fylgt bréfi gatnamálastjóra 6. mars 2001 er lagt var fyrir borgarráð. Jarðvegslosun mun hafa hafist í kjölfar samþykktar borgarráðs. Ekki kemur fram í samþykktinni hver stærð losunarsvæðisins skyldi vera en af gögnum málsins má ráða að það hafi verið 20 hektarar.

Borgarráð samþykkti 15. nóvember 2007 breytingu á deiliskipulagi á hluta Hólmsheiðar, sem meðal annars fól í sér stækkun á losunarsvæðinu um 12 hektara og að auka mætti magn þess jarðvegs sem heimilt væri að losa um 2.5 milljónir m³. Auglýsing um breytt deiliskipulag fyrir hluta Hólmsheiðar var birt í B-deild Stjórnartíðinda 29. nóvember 2007. Nokkru síðar var gefið út framkvæmdaleyfi til jarðvegslosunar í samræmi við breytinguna. Sóknaraðili kærði framangreinda ákvörðun borgarráðs, 15. nóvember 2007, og eftirfarandi samþykkt skipulagsráðs varnaraðila um að veita framkvæmdaleyfi, til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála. Úrskurðarnefndin felldi báðar samþykktirnar úr gildi 24. júlí 2008 þar sem deiliskipulagið, eins og því var breytt í nóvember 2007, samrýmdist ekki gildandi svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins 2001-2024 og gildandi aðalskipulagi Reykjavíkur fyrir sama tímabil um landnotkun á þessum hluta Hólmsheiðar.

Í kjölfar úrskurðanna hófst varnaraðili handa um að fá samþykktar breytingar á framangreindu svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins og aðalskipulagi Reykjavíkur. Umhverfisráðherra auglýsti 23. febrúar 2010 slíkar breytingar. Borgarráð samþykkti 25. mars 2010 tillögu að deiliskipulagi á Hólmsheiði vegna afmörkunar á svæði til jarðvegsfyllingar og var hún birt í B-deild Stjórnartíðinda skömmu síðar. Nýtt framkvæmdaleyfi til jarðvegslosunar á Hólmsheiði var gefið út af skipulagsstjóra varnaraðila 12. maí 2010.

II

Kröfur sóknaraðila fyrir héraðsdómi voru í fyrsta lagi að felld yrði úr gildi samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 um samþykki varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni, í öðru lagi að viðurkennt verði að jarðvegslosun á Hólmsheiði á grundvelli samþykktarinnar sé ólögmæt, í þriðja lagi að varnaraðila verði gert skylt að viðlögðum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppsögu er renni til sóknaraðila að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði og í fjórða lagi að viðurkennd verði skaðabótaskylda varnaraðila vegna jarðvegslosunar á Hólmsheiði.

Niðurstaða héraðsdóms um að vísa málinu frá dómi án kröfu er einkum á því reist að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um fyrstu og þriðju kröfu sína vegna þess að með ákvörðun um breytingu á deiliskipulagi á árinu 2010, eftir að málið var höfðað í héraði, hafi ákvörðun borgarráðs 3. apríl 2001 verið felld úr gildi. Frávísun annarrar og fjórðu kröfu sóknaraðila er reist á öðrum forsendum.

Sóknaraðili reisir kröfur sínar, um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, í fyrsta lagi á því að þar sem héraðsdómari hafi hafnað kröfu varnaraðila um frávísun málsins í úrskurði 15. janúar 2010 hafi hann ekki mátt vísa málinu frá dómi, eins og gert sé með hinum kærða úrskurði, en fyrri úrskurðurinn er að mati sóknaraðila reistur á sömu sjónarmiðum og til umfjöllunar eru í hinum kærða úrskurði. Hafi héraðsdómari ekki skýrt það sem sóknaraðili telur vera breytta afstöðu til þess hvort málið hafi verið vanreifað af hálfu sóknaraðila fyrir héraðsdómi. Svo sem áður greinir er hinn kærði úrskurður einkum reistur á því að forsendur hafi breyst vegna breytinga á deiliskipulagi sem auglýstar voru í mars 2010 og framkvæmdaleyfis sem veitt var í kjölfar þeirra. Héraðsdómari var við þær aðstæður ekki bundinn af fyrri úrskurði, sbr. 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991.

Sóknaraðili reisir kröfu sína um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi í öðru lagi á því, að forsendur deiliskipulagsins sem samþykkt var af borgarráði 25. mars 2010 séu þær að hið nýja deiliskipulag miði við að losunarsvæði jarðvegs á Hólmsheiði verði stækkað og sé það því reist á þeim grundvelli að samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 sé gild. Losunarsvæðið samkvæmt hinu nýja deiliskipulagi sé því viðauki við það sem áður var ákveðið. Þannig segi í forsendum deiliskipulagsins 25. mars 2010 meðal annars: ,,Jarðvegsfylling. Fyrirliggjandi samþykkt um losun á jarðvegi gerði ráð fyrir 1.5 milljón m³ á 20 ha. Tillaga að deiliskipulagi fyrir svæðið gerir ráð fyrir stækkun á svæðinu í 32 ha og viðbótarmagn til losunar verði 2.5 milljónir m³ umfram þá 1.2 milljón m³ sem áætlað er að hafi verið fluttir á svæðið.“

Fallist er á með sóknaraðila að deiliskipulagið sem samþykkt var í borgarráði 25. mars 2010 hafi verið reist á þeirri forsendu að með því hafi verið aukið 12 hekturum lands við það 20 hektara losunarsvæði, sem ákveðið var með samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 og gert ráð fyrir að magn losunarefna mætti auka frá því sem ákveðið var 2001. Hið nýja deiliskipulag er því reist á þeirri forsendu að fyrri ákvarðanir um losunarsvæði og magn hafi verið gildar. Samkvæmt þessu hefur sóknaraðili lögvarða hagsmuni af því að fá efnisúrlausn um kröfu sína um að felld verði úr gildi samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 um losunarstað fyrir jarðvegsefni á Hólmsheiði og kröfu sína um að varnaraðila verði að viðlögðum dagsektum skylt að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði.

Önnur krafa sóknaraðila um að viðurkennt verði að jarðvegslosun á Hólmsheiði sé ólögmæt er ekki sjálfstæð krafa heldur forsenda fyrir fyrstu kröfu hans. Skortir hann því lögvarða hagsmuni af því að fá sjálfstæða úrlausn um hana og verður fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að vísa þeirri kröfu frá héraðsdómi. Jafnframt er fallist á með héraðsdómi að sóknaraðili hafi ekki reifað nægilega í héraðsstefnu í hverju ætlað tjón hans felst, hver skaðabótagrundvöllurinn sé og hvers vegna og tengsl ætlaðrar bótaskyldrar háttsemi varnaraðila og tjóns sóknaraðila. Verður því staðfest frávísun héraðsdóms á fjórðu kröfu sóknaraðila.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður úr gildi felldur um frávísun á fyrstu og þriðju kröfu sóknaraðila en staðfestur að því er snertir frávísun á annarri og fjórðu kröfu hans.

Varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi um frávísun á kröfum sóknaraðila, Þóris J. Einarssonar ehf., um að felld verði úr gildi samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001 um samþykki varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni og að varnaraðila, Reykjavíkurborg, verði skylt að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði að viðlögum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppsögu er renni til sóknaraðila. Lagt er fyrir héraðsdómara að taka þessar kröfur sóknaraðila til efnismeðferðar.

Úrskurðurinn er staðfestur um frávísun á kröfum sóknaraðila um að viðurkennt verði að jarðvegslosun á Hólmsheiði á grundvelli samþykktar borgarráðs 3. apríl 2001 sé ólögmæt og um að viðurkennd verði skaðabótaskylda varnaraðila vegna jarðvegslosunar á Hólmsheiði.

Varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað, 200.000 krónur.