32/2014

A stóð ein að gerð erfðaskrár, eftir að eiginmaður hennar B hafði verið sviptur fjárræði, og afturkallaði þar fyrir sitt leyti sameiginlega erfðaskrá þeirra. Með úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, var erfðaskrá A ógilt með skírskotun til þess að í sameiginlegri erfðaskrá hennar og B hefði falist erfðasamningur þar sem girt hefði verið fyrir að annað þeirra gæti síðar einhliða breytt eða afturkallað hana. Var þess í stað talið að hin sameiginlega erfðaskrá skyldi lögð til grundvallar skiptum á dánarbúi A.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 2. janúar 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Frekari gögn bárust réttinum síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2013 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að við skipti á dánarbúi A skuli lögð til grundvallar sameiginleg erfðaskrá hennar og B 20. október 1986. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað verði fyrrgreindri kröfu varnaraðila. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi sóknaraðila.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lýtur krafa varnaraðila að því að erfðaskrá A frá 18. mars 2008 verði metin ógild og að erfðaskrá hennar og eiginmanns hennar, B, frá 20. október 1986 verði lögð til grundvallar skiptum á dánarbúi hennar.

Í síðarnefndu erfðaskránni sagði í 4. grein: ,,Langlífara má ekki ráðstafa með erfðaskrá eða dánargjafagerningi eignum þeim, er það fær með erfðaskrá þessari, þannig að í bága komi við réttindi barna okkar eða niðja þeirra.“ Þá sagði í 5. grein: ,,Erfðaskrá þessari getur hvorugt okkar breytt eða afturkallað án samþykkis hins.“ Loks sagði í 6. grein: ,,Eftir andlát langlífara skulu eignir okkar skiptast að jöfnu milli barna okkar eða niðja þeirra.“

Þessi ákvæði erfðaskrárinnar sýna að sameiginlegur vilji þeirra beggja hafi verið að börn þeirra, eða niðjar þeirra, fengju jafnan hlut við skipti á eignum. Með 4. grein erfðaskrárinnar var heimild langlífari maka til að ráðstafa eignum, sem hann fékk með erfðaskránni, takmörkuð með erfðasamningi á þann hátt að það mætti ekki gerast með dánargjafagerningum eða erfðaskrá. Framangreind ákvæði erfðaskrárinnar takmörkuðu samkvæmt orðum sínum á hinn bóginn ekki sérstaklega heimildir til að ráðstafa eignum með gerningum í lifanda lífi.

Með þeim erfðasamningi sem fólst í 5. grein og 6. grein erfðaskrárinnar var girt fyrir að annað hjónanna gæti, án atbeina hins, ráðstafað eignum með þeim hætti, sem A gerði í erfðaskránni 18. mars 2008. Verður fallist á með héraðsdómi að hvorki hafi verið sýnt fram á að forsendur hafi brostið fyrir gerð upphaflegu erfðaskrárinnar né að önnur atriði ættu að leiða til þess að skipti á dánarbúi A skuli ekki reist á hinni sameiginlegu erfðaskrá.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna, verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður hver aðila látinn bera sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.