562/2011

X var ákærður fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 201. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr., 209. gr. og 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með nánar tilgreindri háttsemi gegn þremur stúlkum og fyrir vörslur á barnaklámi. X var sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök og þóttu brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða. Brot X þóttu mjög gróf og alvarleg. Brot hans gegn stúlkunni B voru margendurtekin en þar á meðal voru sex nauðgunarbrot. Þá voru brot X gagnvart stúlkunum A og B framin í skjóli trúnaðartrausts. Ákærða var metið til refsiþyngingar að hann tók í mörgum tilvikum hreyfimyndir og ljósmyndir af athæfi sínu gagnvart B en af því mátti ráða að brotavilji hans hefði verið mjög styrkur og einbeittur. Með hliðsjón af 77. gr. og 1., 2., 3., 6. og 7. tölulið 1. mgr. 70. gr., 3. mgr. sama ákvæðis og a. lið 195. gr. almennra hegningarlaga þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í 8 ár. X var gert að greiða A 800 þúsund krónur í miskabætur, B 3.000.000 krónur og C 400.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar af hálfu ákæruvaldsins 7. október 2011. Hann krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt 4. til 9. og 14. lið B. kafla ákæru, en niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu verði að öðru leyti staðfest. Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af A. kafla, 1., 2. og 14. lið B. kafla og C. kafla ákæru. Þá krefst hann þess að refsing verði milduð, fjárhæð einkaréttarkröfu B verði lækkuð og aðallega að kröfum A og C verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þær verði lækkaðar.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.200.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

B krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða sér 5.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

C krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 800.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

I

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt A. kafla, 1., 2. og 4. til 14. lið B. kafla og C. kafla ákæru. Þá verður að líta svo á að ákærði hafi verið sakfelldur fyrir það brot sem honum var gefið að sök í D. kafla ákærunnar, en ákærði hefur játað það brot skýlaust og er játning hans í samræmi við önnur gögn málsins. Brot ákærða eru réttilega heimfærð til refsiákvæða í A. kafla, 1., 2. og 9. til 13. lið B. kafla og C. og D. kafla ákæru.

II

Í 4. til 8. lið B. kafla ákærunnar var ákærða gefið að sök að hafa framið nánar tiltekin kynferðisbrot gagnvart B þegar hún var sofandi á heimili ákærða að [...]. Þessi brot voru talin varða við 2. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 201. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að því frátöldu að við meðferð málsins í héraði var sú breyting gerð af hálfu ákæruvaldsins á heimfærslu brots í 4. lið ákærukaflans að það var til vara talið varða við 2. mgr. 201. gr. og 2. mgr. 202. gr. laganna.

Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að þessum brotum ákærða væri ekki lýst í ákæru á þann veg að svari til brotalýsingar 194. gr. almennra hegningarlaga, svo sem með því að ákærði hafi notfært sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun brotaþola til þess að hafa við hana áðurnefnd kynmök eða að þannig hafi að öðru leyti verið ástatt um hana að hún hafi ekki getað spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Af því leiði að 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga geti ekki átt við um þessa ákæruliði og voru brot ákærða talin varða við 1. og 2. mgr. 201. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. laganna.

Með 3. gr. laga nr. 61/2007 var gildissvið 194. gr. almennra hegningarlaga rýmkað verulega. Samkvæmt 2. mgr. síðarnefndu lagagreinarinnar, eins og henni var þar breytt, fellur undir hana sú háttsemi að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til þess að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök eða að þannig sé ástatt um hann að öðru leyti að hann geti ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Í frumvarpi því, er varð að fyrrnefndu lögunum, kom meðal annars fram að ætlast væri til að undir þetta ákvæði myndu falla brot, sem áður hafi talist misneyting samkvæmt 196. gr. almennra hegningarlaga, en hið nýja ákvæði tæki til þeirra tilvika þar sem kynmök færu fram án samþykkis þolanda. Þá sagði þar jafnframt að kynmök fullorðins manns við barn væru slík misnotkun á yfirburðastöðu hans gagnvart barninu að í því fælist ofbeldi, hótun og misneyting, þótt svo væri ef til vill ekki ef þolandinn væri fullorðinn.

Þegar ákærði framdi framangreind kynferðisbrot gagnvart B var hún sofandi og gat því hvorki spornað við verknaðinum né skilið þýðingu hans vegna aldurs síns. Varðar háttsemi ákærða í áðurnefndum ákæruliðum við 2. mgr. 194. gr., svo og 1. og 2. mgr. 201. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal í ákæru greina hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og heimfærslu þess til laga. Öll þessi skilyrði eru uppfyllt í ákæru og var vörn ákærða því í engu áfátt um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í áðurnefndum ákæruliðum.

III

Í 14. lið B. kafla ákærunnar var ákærða gefið að sök að hafa í lok maí 2010 sett getnaðarlim sinn inn í kynfæri B og ekki látið af háttseminni þótt telpan bæði hann um það. Af hálfu ákæruvaldsins var þetta brot talið varða við 1. mgr. 194. gr., 1. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að þessu broti ákærða væri ekki lýst í ákæru á þann veg að svari til brotalýsingar 1. mgr. 194. gr. laganna, svo sem með því að ákærði hafi við kynferðismökin beitt ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung eða sviptingu sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti. Gæti þetta ákvæði því ekki átt við um þennan ákærulið og var brot ákærða talið varða við 1. og 2. mgr. 201. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga gerist hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung sekur um nauðgun, en til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti. Eins og áður greinir var efni 194. gr. almennra hegningarlaga rýmkað verulega með 3. gr. laga nr. 61/2007. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að ákærði hafi farið með getnaðarliminn inn fyrir skapabarma brotaþola svo að hana kenndi til. Teljist ákærði þannig hafa sett liminn inn í kynfæri stúlkunnar. Eru engin efni til að hagga við þessu sönnunarmati dómsins. Vegna ungs aldurs síns var brotaþoli varnarlaus gagnvart ákærða sem átti alls kostar við hana og notfærði sér yfirburðastöðu sína til að koma fram kynferðislegum vilja sínum gagnvart henni, en í þeirri háttsemi fólst ofbeldi af hans hálfu. Með þessari háttsemi hefur ákærði gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 194. gr., svo og 1. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Á sama hátt og segir í niðurlagi II. kafla dómsins eru öll skilyrði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 uppfyllt um efni ákæru og var vörn ákærða því í engu áfátt í þessum lið hennar.

IV

Ákærði, sem hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi, er hér sakfelldur fyrir kynferðisbrot gagnvart þremur börnum á aldrinum sjö til ellefu ára og vörslur á miklu magni af grófu barnaklámefni. Brot ákærða samkvæmt A. og B. kafla ákærunnar eru mjög gróf og alvarleg og brot hans gagnvart brotaþola í síðarnefnda ákærukaflanum auk þess margendurtekin, þar af sex nauðgunarbrot. Þá voru brot ákærða gagnvart brotaþolum í A. og B. kafla ákærunnar framin í skjóli þess trúnaðartrausts sem skapaðist milli ákærða og brotaþola vegna náins sambands hans og mæðra þeirra um árabil sem ákærði notfærði sér. Ákærða verður metið til refsiþyngingar að hann tók í mörgum tilvikum hreyfimyndir og ljósmyndir af athæfi sínu gagnvart brotaþola í B. kafla ákærunnar, en af því verður ráðið að vilji hans til að fremja brotin hafi verið mjög styrkur og einbeittur. Ákærði á sér engar málsbætur. Samkvæmt framansögðu og með hliðsjón af 77. gr. og 1., 2., 3., 6. og 7. tölulið 1. mgr. 70. gr., 3. mgr. sama ákvæðis og a. lið 195. gr. almennra hegningarlaga er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 8 ár. Frá refsingunni ber að draga með fullri dagatölu gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt frá 25. júní 2011.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku, bætur til handa brotaþolum og sakarkostnað verða staðfest.

Dæma ber ákærða til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanna brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, en innifalinn í fjárhæð þessa sakarkostnaðar er jafnframt útlagður kostnaður réttargæslumanns vegna vottorðs sálfræðings, sem lagt var fram í Hæstarétti.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 8 ár. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald hans frá 25. júní 2011.

Ákvæði héraðsdóms um eignarupptöku, einkaréttarkröfur og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.130.560 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur, og þóknun skipaðra réttargæslumanna brotaþola, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur og S-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur.