393/2008

E var gefið að sök að hafa, sem eigandi, framkvæmdastjóri og stjórnarformaður einkahlutafélagsins R, selt, tekið undir sig eða ráðstafað á annan hátt nær öllum vörulager félagsins, sem veðsettur var K með tryggingarbréfi 3. febrúar 2004, að fjárhæð 19.500.000 krónur, án þess að andvirði lagersins skilaði sér aftur til R, en með þessu hefði hann skert mjög tryggingu bankans og væri sekur um skilasvik. Hvorki var fallist á kröfu E um frávísun málsins frá héraðsdómi, sem E setti fram með breyttri kröfugerð fyrir Hæstarétti, né kröfu hans um að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað. Þótt óupplýst væri hvernig lager félagsins hefði horfið var talið að E gæti ekki vikist undan því að hann bæri ábyrgð á þessari eign sem fyrirsvarsmaður félagsins R og átti vegna skuldbindinga þess sem veðsali að tryggja vörslur lagersins. Hafði hann ekki gert líklegt að hvarf lagersins ætti sér eðlilegar ástæður. Var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, að sú háttsemi að tryggja ekki geymslu lagersins og hafast ekkert að þrátt fyrir vitneskju um að verðmæti hans hefði stórlega rýrnað vegna athafna annarra, fæli í sér ráðstöfun sem 2. töluliður 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 tæki til. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur um sakfellingu E. Þótti nægilega fram komið að mikil verðmæti hefðu falist í lagernum. Tekið var undir með héraðsdómi að dráttur á meðferð málsins hefði áhrif á refsingu til mildunar, en þó yrði einnig að líta til þess að hann yrði að hluta rakinn til E. Refsing var ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Þegar allt þetta var virt var refsing E ákveðin fangelsi í átta mánuði, en bundin skilorði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 2. júlí 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að héraðsdómur verið staðfestur um sakfellingu en að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst nú aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar í fjölskipuðum dómi. Til þrautavara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvalds, en að því frágengnu mildunar refsingar.

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ákærða er gefið að sök að hafa, sem eigandi, framkvæmdastjóri og stjórnarformaður einkahlutafélagsins Rósvíkur, selt, tekið undir sig eða ráðstafað á annan hátt nær öllum vörulager félagsins, sem veðsettur var KB banka hf. (nú Kaupþing banki hf.) með tryggingarbréfi 3. febrúar 2004, að fjárhæð 19.500.000 krónur, án þess að andvirði lagersins skilaði sér aftur til Rósvíkur ehf., en með þessu hafi hann skert mjög tryggingu bankans og sé sekur um skilasvik.

I

Ákærði setti fyrst fram kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi með breyttri kröfugerð fyrir Hæstarétti. Byggir hann kröfuna á því að rannsókn málsins hafi verið áfátt, meðal annars hefði verið full ástæða til að rannsaka þátt fyrrum eigenda Rósvíkur í málinu þannig að þeir hefðu stöðu grunaðra, og að rannsaka skattskil og bókhald félagsins. Þá telur hann að ákæru sé verulega ábótavant.

Ekki var gerð krafa um frávísun málsins í héraði og kemur krafa þessi því ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti nema að því leyti sem réttinum kann að vera skylt að taka afstöðu til þátta er hana varða án kröfu.

II

Ákærði byggir kröfu sína um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað til nýrrar meðferðar í fjölskipuðum dómi á því, að framsetning ákæru að því er varðar verknaðarlýsingu og heimfærslu til refsiákvæða sem og úrvinnsla dómsins þar um hafi verið andstæð réttarfarsreglum. Brot ákærða í ákæru séu talin varða við 2. - 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Héraðsdómur hafi valið úr þeim kostum, sem boðið hafi verið upp á í ákæruskjali, og sakfellt ákærða á grundvelli 2. töluliðar málsgreinarinnar. Ákærði telur að ákæruvaldinu sé ekki heimilt að bjóða upp á slíka valkosti í ákæruskjali og héraðsdómi ekki heimilt að sakfella á þeim grunni. Slík niðurstaða samrýmist ekki heimild dómara til sakfellingar samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Verknaðarlýsing í ákæru er skýr og þykir sakarefnið skilgreint þar á fullnægjandi hátt auk refsiheimildar. Héraðsdómur kemst að þeirri niðurstöðu að sakfella eigi ákærða fyrir þá háttsemi sem lýst er í ákæru og heimfæra eigi brotið til 2. töluliðar 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Að fenginni þeirri niðurstöðu var ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort 3. og 4. töluliður sömu málsgreinar gætu átt við. Þá er hvorki í ákæru né niðurstöðu dóms byggt á að ákærði hafi gerst brotlegur við 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, eins og ákærði heldur fram. Lagaákvæði þetta skilgreinir hins vegar stöðu og ábyrgð forsvarsmanna einkahlutafélags og í því samhengi er til þess vísað í héraðsdómi. Þykir ákæra fullnægja áskilnaði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Vörn ákærða varð ekki áfátt vegna þeirra atriða sem hann nefnir og er ekki fallist á með honum að tilefni sé til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu aftur heim í hérað.

III

Ákærði var stjórnarformaður og framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins Rósvíkur. Samkvæmt stöðu sinni í félaginu á þeim tíma sem um ræðir bar ákærða að afla sér vitneskju um og fylgjast með því að rekstur félagsins væri í góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994, þar á meðal sjá um að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna þess væri með tryggilegum hætti. Firrir það ákærða ekki þeirri ábyrgð að hafa að eigin sögn hvorki komið nálægt rekstri né bókhaldi félagsins.

Flísalager Rósvíkur ehf. var settur að veði með tryggingarbréfi 3. febrúar 2004 fyrir láni allt að 19.500.000 krónur. Fram kemur í málsskjölum og framburði ákærða að lán þetta var tekið vegna sumarbústaða sem félagið Perla ehf. var að reisa. Skrifar ákærði sem vottur á bréfið. Lagerinn var talinn í febrúar 2004 af fulltrúa KB banka hf. í tengslum við útgáfu tryggingarbréfsins og 26. ágúst 2004 af fulltrúum bankans og Deliotte hf. og einnig að viðstöddum öðrum þáverandi eigenda Rósvíkur, P-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf. Í síðara skiptið var lagerinn að mestu kominn í húsnæði Perlu ehf. í Gufunesi, en þangað hafði hann verið fluttur nokkru áður. Af hálfu ákærða hefur því verið mótmælt að hann hafi tekið ákvörðun um að láta flytja flísalagerinn í þetta húsnæði eins og segir í héraðsdómi. Ekki er fram komið hver mælti fyrir um flutninginn, en ljóst er að á þeim tíma var ákærði ekki í fyrirsvari fyrir Rósvík ehf. Hann hafði hins vegar yfirráð yfir því geymslusvæði sem lagerinn var fluttur á.

Af málsgögnum er samkvæmt framangreindu ljóst að ákærði vissi um lagerinn og kom að veðsetningu hans áður en hann tók við stjórn félagsins. Gerði hann grein fyrir þessari eign félagsins og veðsetningu hennar þegar hann mætti fyrir hönd Rósvíkur ehf. við kyrrsetningargerð hjá Sýslumanninum í Reykjavík 14. september 2004. Verður að ganga út frá því að á þeim degi hafi lagerinn því verið í eðlilegri stærð.

Ákærði mótmælir því að rekstur félaganna Rósvíkur ehf. og Perlu ehf. hafi verið samtvinnaður eins og greinir í héraðsdómi. Kveðst hann einungis hafa haft skrifstofuaðstöðu í sama húsnæði. Ljóst er af framburði ákærða sjálfs að bæði félögin tengdust með tryggingarbréfinu byggingu sumarhúsa, verkefni sem Perla ehf. vann að. Eins og áður hefur komið fram var tryggingarbréfið, með veði í flísalager Rósvíkur ehf., útgefið vegna láns sem tekið var vegna þessara framkvæmda. Einnig ber ákærði að Perla ehf. hafi reynt að bæta skuldastöðu Rósvíkur ehf. með því að greiða húsaleigu þess félags hjá leigusala, þetta hafi hins vegar ekki dugað til og Rósvík ehf. því farið úr húsnæðinu að Dvergshöfða 27. Í framhaldi af þessu kaupir ákærði að minnsta kosti hluta Rósvíkur ehf. og verður stjórnarformaður og framkvæmdastjóri þess félags frá 31. ágúst 2004. Í skýrslu hjá lögreglu sagðist ákærði hafa verið eigandi Perlu ehf. og samkvæmt dómi Hæstaréttar 21. september 2006 á bls. 3669 í dómasafni réttarins það ár var hann dæmdur til refsingar sem fyrirsvarsmaður þess félags. Fyrir Hæstarétti lagði ákærði áherslu á að hann hefði ekki verið í fyrirsvari fyrir Perlu ehf., en lagði ekki fram gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst hann ekki muna hvort hann hefði verið í fyrirsvari fyrir Perlu ehf. á þeim tíma sem hér um ræðir. Líkur eru fyrir því að svo hafi verið og ljóst er að hann var nátengdur því félagi. Þegar allt framangreint er virt er fallist á með héraðsdómi að rekstur þessara tveggja félaga hafi verið samtvinnaður á þeim tíma, sem sakarefni málsins tekur til.

Upplýst er að stærstur hluti flísalagersins var til staðar í geymslu á vegum Perlu ehf. í Gufunesi þegar talning hans fór fram 26. ágúst 2004 en var að mestu horfinn þegar skiptastjóri þrotabús Rósvíkur ehf. ætlaði að taka hann út fyrir miðjan nóvember 2004. Fallast má á þá athugasemd ákærða að ekki sé nákvæmt í héraðsdómi að segja að ákærði kannist við „að ekkert hafi verið eftir að lagernum þann dag.“ Þvert á móti hélt hann því fram að eitthvað hefði verið eftir af honum. Ákærði fullyrti hins vegar að lagerinn hefði rýrnað vegna útsölu sem hefði átt sér stað fyrir flutninginn í Gufunes í tilefni af væntanlegum útburði Rósvíkur ehf. úr húsnæðinu á Dvergshöfða. Sú fullyrðing hans kom fyrst fram við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi, en hann hefur hins vegar ekki lagt fram nein gögn um þetta, svo sem söluskrár eða auglýsingu sem hann vísar til. Auk þess var lagerinn talinn eftir að hann var fluttur frá Dvergshöfða. Í annan stað telur ákærði sig vita að ýmsir hafi tekið úr lagernum og hafi verið vitni að því. Hann hefur hins vegar hvorki upplýst nánar um hverjir þetta hafi verið, né leitt þau vitni sem hann nefnir. Verður því að telja að hvorug þessara fullyrðinga hans sé á rökum reist. Réttmæt er sú athugasemd ákærða við héraðsdóm að þar sé ekki rétt greint að ákærði hafi í skýrslu hjá skiptastjóra sagst hafa selt lagerinn og skráð hjá sér nöfn kaupenda. Þetta kemur ekki fram í endurriti skýrslutöku skiptastjóra af ákærða 24. nóvember 2004, hins vegar segir skiptastjóri þetta í bréfi sínu til ríkislögreglustjóra. Telja verður ósannað gegn andmælum ákærða að hann hafi skýrt frá á þennan veg.

Þótt óupplýst sé hvernig lager félagsins hvarf getur ákærði ekki vikist undan því að hann bar ábyrgð á þessari eign sem fyrirsvarsmaður félagsins Rósvíkur ehf. og átti vegna skuldbindinga þess sem veðsali samkvæmt tryggingarbréfinu að tryggja vörslur lagersins. Hefur hann ekki gert líklegt að hvarf lagersins eigi sér eðlilegar ástæður. Verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, að sú háttsemi að tryggja ekki geymslu lagersins og hafast ekkert að þrátt fyrir vitneskju um að verðmæti hans rýrnaði stórlega vegna athafna annarra, feli í sér ráðstöfun sem 2. töluliður 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga tekur til. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða.

IV

Sakarferli ákærða er rétt lýst í héraðsdómi. Þrátt fyrir að upplýsingar liggi ekki fyrir um innkaupsverð þeirra flísa sem um ræðir, þá er nægilega fram komið að flísarnar voru um 7.750 fm og að um mikil verðmæti var að ræða. Taka má undir með héraðsdómi að dráttur við meðferð málsins hafi áhrif á refsingu til mildunar, en þó er þess að gæta að hann verður að hluta rakinn til ákærða sjálfs. Refsing er ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Þegar allt þetta er virt verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í átta mánuði, en fallast má á að hún sé bundin skilorði eins og í dómsorði greinir.

Staðfest verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað í héraði. Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað málsins fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað, auk málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, E-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í átta mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, samtals 345.496 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, J-kk-ef E-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur.