265/2009

nauðsynleg væru svo unnt væri að meta tímabundið atvinnutjón, samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga. Ekki væri að finna umfjöllun um þetta atriði í matsgerðinni og ekki talið unnt að leggja hana til grundvallar ákvörðun bóta. Misræmi  væri milli dómkröfu Ó og þess lagagrundvallar sem hún væri reist á og væri krafa hans að þessu leyti reist á svo óljósum forsendum að ekki samræmist áskilnaði í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Málinu var því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. maí 2009. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda en til vara lækkunar á fjárhæð hennar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en ella að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 19. ágúst 2009. Hann krefst þess nú að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér „kr. 2.300.112 eða aðra lægri fjárhæð að mati réttarins með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1999 af kr. 2.815.096 frá 20. mars 2004 til 1. febrúar 2005 og af kr. 4.838.522 frá þeim degi til 16. desember 2006 og höfuðstólsfærist þeir vextir árlega, í fyrsta sinn 20. mars 2005. Þá beri fjárhæðin kr. 4.989.438 að þeim vöxtum meðtöldum síðan dráttarvexti samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 16. desember 2006 til 3. janúar 2007, en af kr. 2.300.112 að þeim vöxtum meðtöldum frá þeim degi til greiðsludags, og höfuðstólsfærist dráttarvextir árlega, í fyrsta sinn 16. desember 2007. Til frádráttar vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga komi innborgun stefnda 3. janúar 2007 að upphæð kr. 260.773.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Málið var tekið til dóms í héraði eftir munnlegan flutning þess 21. janúar 2009. Við uppkvaðningu héraðsdóms 3. mars sama ár var því lýst yfir að aðilarnir teldu ekki þörf á að málið yrði flutt á ný, sbr. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Eins og rakið er í héraðsdómi lenti gagnáfrýjandi í umferðarslysi 20. mars 2004. Óumdeilt er að hann nýtur bótaréttar vegna afleiðinga slyssins samkvæmt ákvæðum XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987. Ekki er heldur ágreiningur með aðilum um niðurstöðu matsgerðar tveggja lækna 2. nóvember 2006 þess efnis að gagnáfrýjandi hafi vegna slyssins hlotið 5% varanlega örorku, að varanlegur miski hafi verið 10 stig, að tímabil þjáninga í skilningi 3. gr. skaðabótalaga hafi verið tveir mánuðir án rúmlegu og að tímabundin óvinnufærni hafi verið 100% í sjö vikur, eða annars vegar frá 20. mars til 10. apríl 2004 og hins vegar frá 17. desember 2004 til 12. janúar 2005 vegna aðgerðar sem gagnáfrýjandi gekkst undir. Þá hafi hann verið að hálfu leyti óvinnufær í þrjár vikur, eða frá 13 janúar til 1. febrúar 2005. Hinn 3. janúar 2007 greiddi aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda á grundvelli matsgerðarinnar 3.199.457 krónur sem hann taldi fullnaðargreiðslu skaðabóta samkvæmt uppgjöri dagsettu 21. desember 2006. Mun þar meðal annars hafa verið miðað við hámark árslauna samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við greiðslu vegna varanlegrar örorku. Gagnáfrýjandi samþykkti uppgjörið með fyrirvörum 28. sama mánaðar. Fyrirvarar hans lúta að þeim þremur atriðum sem um er deilt í máli þessu. Í fyrsta lagi hvort gagnáfrýjanda beri bætur fyrir tímabundið atvinnutjón og hver sú fjárhæð skuli vera, í öðru lagi hvort vextir hafi verið vangreiddir og loks hvort honum hafi að fullu verið bættur lögmannskostnaður.

II

Gagnáfrýjandi er endurskoðandi og starfaði er slysið varð hjá samlagsfélaginu Endurskoðun Ómars Kristjánssonar, sem mun vera að 99% í eigu hans. Gagnáfrýjandi telur að til þess að fá raunsanna mynd við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón verði ekki einungis litið til framtalins reiknaðs endurgjalds vegna starfa hans hjá fyrirtækinu heldur verði einnig að líta til hagnaðar af starfsemi þess fyrir skatta. Útreikningar á kröfu hans eru tíundaðir í héraðsdómi en þeir eru einkum reistir á skriflegri skýrslu Á-kk-ef T-kk-ef endurskoðanda sem gagnáfrýjandi hafði aflað einhliða. Þar er meðal annars litið til skattframtala gagnáfrýjanda vegna tekna árin 2001 til 2005 og einnig skattframtala fyrirtækisins fyrir rekstrarárin 2002 til 2005, en gagnáfrýjandi muni hafa fært endurskoðunarstarfsemi sína úr einstaklingsrekstri í félagsform á árinu 2003. Aðaláfrýjandi byggir á hinn bóginn á því að einungis beri að líta til framtalins reiknaðs endurgjalds gagnáfrýjanda. Ef borin séu saman framangreind skattframtöl sé ekki unnt að sjá að gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni.

Aðaláfrýjandi andmælti skýrslu Á-kk-ef T-kk-ef og lagði héraðsdómur hana ekki til grundvallar niðurstöðu sinni. Þó var fallist á að til viðmiðunar tímabundnu atvinnutjóni gagnáfrýjanda mætti bæði líta til reiknaðs endurgjalds hans á tilteknu árabili og hagnaðar fyrirtækisins samkvæmt framlögðum skattskýrslum. Meðal annars var ekki vefengd fullyrðing gagnáfrýjanda um að hagnaður fyrirtækisins hafi orðið minni en ella þar sem hann hafi verið frá vinnu og aukinn launakostnaður hafi fylgt yfirvinnu tilgreinds starfsmanns fyrirtækisins. Samkvæmt þessu var talið að gagnáfrýjandi hefði á árinu 2004 orðið fyrir tímabundnu tekjutapi vegna slyssins að tilgreindri fjárhæð, en með sömu aðferð var ekki fallist á að hann hefði orðið fyrir tímabundnu tekjutapi í byrjun árs 2005. Þá var krafa gagnáfrýjanda vegna ársins 2004 lækkuð að teknu tilliti til skattgreiðslna fyrirtækisins auk þess sem dregin var frá greiðsla til gagnáfrýjanda úr starfstryggingu með vísan til 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms voru að beiðni gagnáfrýjanda dómkvaddir tveir menn til að leggja mat á hvaða „fjárhagslegu tjóni matsbeiðandi varð fyrir á þargreindum tímabilum á verðlagi þeirra tímabila vegna tekjuskerðingar af völdum skertrar starfsgetu af völdum slyssins og í því sambandi hvort annatímar hans sem löggilts endurskoðanda tengist frekar einum tíma árs en öðrum og, ef svo er, hvaða árstímum og að tekið verði þá tillit til þess í matinu.“ Í upphafi matsgerðar 11. ágúst 2008 er að finna umfjöllun um mismunandi annatíma hjá stórum og litlum endurskoðunarskrifstofum, síðan segir: „Ljóst er að hagnaður milli ára sveiflast og virðist þá vinnutími ekki alltaf segja alla söguna. Einnig getur það verið að verk fáist ekki greidd, kröfur tapist eða reikningsgerðin færist milli áramóta. Ef fyrst er tekið á hugsanlegu tjóni 2005 þá sjá matsmenn að ,útskuldaðir' tímar eru svipaðir hjá Ó-kk-þgf og árið 2003 en tímar starfsmanns heldur fleiri. Hér er samanburður gerður við árið 2003. Nettó hagnaður er heldur meiri en árið 2003. Ó-kk-nf er óvinnufær og óvinnufær að hluta í janúar árið 2005, sem verður að teljast rólegur tími auk þess að skv. framansögðu í a) lið telja matsmenn að Ó-kk-nf hefði getað unnið þetta upp eins og oft vill verða þegar veikindi og þ.h. koma til. Í bréfi, sem Ó-kk-nf K-kk-nf lagði fram samkvæmt beiðni matsmanna eftir matsfund og var einnig sent til lögmanns matsþola, koma ekki fram upplýsingar um verkefni, sem hann hefur farið á mis við, vegna afleiðinga slyssins. Matsmenn fallast því ekki á neitt fjárhagslegt tjón árið 2005. Í bréfi Ó-kk-ef kemur fram að ,útskuldaðir' tímar árið 2004 eru 154 tímum færri en árið 2003. Tímar starfsmanns það ár aukast um 195 klst. Verð á útseldum tíma starfsmanns kemur fram í bréfi Ó-kk-ef. Verð á útseldum tíma Ó-kk-ef kemur fram í málskjali 27. Meðallaun eru fengin með því að reikna þau út frá launum starfsmanns og útseldum tímum. Hagnaður árið 2004 dregst einnig saman. Með fyrirvara um það sem matsmenn hafa áður sagt um sveiflur milli ára má þó fallast á að um fjárhagslegt tjón hefur verið að ræða. Matsmenn reikna tjónið út á eftirfarandi hátt: Fækkun útseldra tíma Ó-kk-ef milli áranna 2003 og 2004 eru 154. Útseldur tími án vsk. er kr. 8.030,-. Samkvæmt því er minni framlegð kr. 1.236.620. Á móti kemur að útseldir tímar starfsmanns aukast um 195 tíma milli ára. Útseldur tími er kr. 4.745,- sem er 925.275. Frá því dregst kr. 493.350,- (meðallaun starfsmanns eru kr. 2.533,-). Töpuð framlegð er því 804.695,- sem er svipuð og hækkun á launum starfsmanns skv. málskjali 28, en hækkunin er kr. 886.301,-. Að teknu tilliti til launatengdra gjalda er það álit matsmanna að sanngjarnt sé að meta tjón matsþola kr. 1.000.000,-.“

Gagnáfrýjandi kveður matsgerðina renna enn frekari stoðum undir sönnun fyrir tímabundið atvinnutjón sitt. Hann andmælir þó jafnframt niðurstöðu matsins og lækkar ekki dómkröfu sína til samræmis við það. Telur hann enn að miða eigi fjártjón sitt við samtölu hagnaðar umrædds fyrirtækis og reiknaðs endurgjalds hans sjálfs með þeim hætti sem hann byggði á í héraði. Heldur hann til streitu tilvísun til útreikninga Á-kk-ef T-kk-ef endurskoðanda þar um.

Fallast má á með gagnáfrýjanda að hann hafi með framangreindri matsgerð leitt líkur að því að hann hafi orðið fyrir missi launatekna vegna tímabundinna afleiðinga líkamstjóns. Gagnáfrýjandi hefur á hinn bóginn hvorki lagt fram gögn um laun sín þær vikur sem hann krefst bóta fyrir né gögn til samanburðar um laun sín á sama tíma árin áður. Gögn um slíkt verða að teljast nauðsynleg við mat á tímabundnu atvinnutjóni, sem samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga skal ákveða fyrir tímann frá því að tjón varð þangað til tjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Ekki er að finna umfjöllun um þetta atriði í framangreindri matsgerð. Forsendur þær sem voru fyrir mati hinna dómkvöddu manna leiða því til þess að gegn andmælum aðaláfrýjanda verður ekki unnt að leggja matsgerðina til grundvallar ákvörðun bóta. Samkvæmt þessu er misræmi milli dómkröfu gagnáfrýjanda og þess lagagrundvallar sem hún er reist á. Er krafa hans að þessu leyti reist á svo óljósum forsendum að ekki samræmist áskilnaði í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og verður því að vísa henni sjálfkrafa frá héraðsdómi.

III

Deila aðila um uppgjör vaxta lýtur einungis að því við hvaða tímamark þeir skuli miðast, en ekki að fjárhæð þeirra að öðru leyti. Verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að gagnáfrýjanda hafi verið heimilt að reikna dráttarvexti frá þeim degi er liðinn var mánuður frá kröfubréfi hans, eða frá 16. desember 2006, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Þá verður niðurstaða héraðsdóms um lögmannsþóknun staðfest með vísan til forsendna.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Kröfu gagnáfrýjanda, Ó-kk-ef K-kk-ef, um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón er vísað frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði gagnáfrýjanda, 182.886 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. janúar 2007 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður á báðum dómstigum.