177/2017

Aðilar deildu um hvort L hefði verið heimilt að lögum að greiða G örorkulífeyri tvö ár aftur í tímann frá því að umsókn hans barst sjóðnum í stað þess að greiða honum lífeyrinn frá fyrra tímamarki eins og G gerði kröfu um í málinu. Talið var að játa yrði lífeyrissjóðum verulegu svigrúmi til að setja reglur um frekari skilyrði fyrir greiðslu örorkulífeyris en mælt væri fyrir um í lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sbr. 7. mgr. 15. gr. og 8. tölulið 2. mgr. 27. gr. þeirra, að því tilskildu að slík skilyrði væru málefnaleg og jafnræðis gætt gagnvart sjóðsfélögum. Sú regla, sem væri að finna í samþykktum L þar sem kveðið væri á um að örorkulífeyri skyldi ekki greiða lengur aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn barst honum, styddist við málefnaleg rök og þar væri jafnframt gætt meðalhófs gagnvart sjóðsfélögum án þess að þeim væri mismunað. Var því talið að reglan hefði fullnægjandi lagastoð. Réttur G til örorkulífeyris frá L hefði verið háður því að sótt væri sérstaklega um lífeyrinn. Samkvæmt þessu hefði sá réttur ekki orðið virkur fyrr en G hafði sótt um greiðslu lífeyrisins úr hendi L og þá tvö ár aftur í tímann frá því tímamarki. Var L því sýknaður af kröfu G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Þ-kk-nf Ö-kk-nf hæstaréttardómari, G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og E-kk-nf T-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. mars 2017. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði að stefnda beri að greiða sér örorkulífeyri frá 18. júní 2010, en til vara frá síðara tímamarki. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi greinir aðila á um það hvort stefnda hafi verið heimilt að lögum að greiða áfrýjanda örorkulífeyri frá 1. júlí 2012 eða tvö ár aftur í tímann frá því að umsókn hans barst stefnda í stað þess að greiða áfrýjanda lífeyrinn frá fyrra tímamarki eins og hann gerir kröfu um.

Í 7. mgr. 15. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem gilda um stefnda samkvæmt 1. mgr. 1. gr. þeirra, kemur fram að í samþykktir lífeyrissjóðs skuli sett frekari ákvæði um örorkulífeyri en leiðir af öðrum ákvæðum laganna, svo sem um örorkumat, fjárhæð örorkulífeyris, útreikning og skilyrði fyrir greiðslu hans. Samkvæmt 8. tölulið 2. mgr. 27. gr. sömu laga skal meðal annars kveða á um það í samþykktum lífeyrissjóðs hver séu réttindi sjóðfélaga til lífeyris, hvernig útreikningi þessara réttinda skuli háttað og hver séu nánari skilyrði lífeyrisréttar.

Samkvæmt framansögðu verður að játa lífeyrissjóðum, þeirra á meðal stefnda, verulegu svigrúmi til að setja reglur um frekari skilyrði fyrir greiðslu örorkulífeyris en mælt er fyrir um í lögum nr. 129/1997, að því tilskildu að slík skilyrði séu málefnaleg og jafnræðis sé gætt gagnvart sjóðfélögum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 17. desember 2009 í máli nr. 665/2008. Fallist er á með héraðsdómi að sú regla, sem er að finna í grein 16.4. í samþykktum stefnda þar sem kveðið er á um að örorkulífeyri skuli ekki greiða lengur aftur í tímann en tvö ár frá því að umsókn barst honum, styðjist við málefnaleg rök og þar sé jafnframt gætt meðalhófs gagnvart sjóðfélögum, án þess að séð verði að þeim sé mismunað á nokkurn hátt. Samkvæmt þessu er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að reglan hafi fullnægjandi lagastoð.

Réttur áfrýjanda til örorkulífeyris frá stefnda byggist á grein 13.1. í samþykktum hans, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 129/1997, og er háður því að sótt sé sérstaklega um lífeyrinn, sbr. grein 16.1. í samþykktunum. Samkvæmt því og með skírskotun til þess, sem að framan greinir, varð þessi réttur ekki virkur fyrr en áfrýjandi hafði sótt um greiðslu lífeyrisins úr hendi stefnda og þá tvö ár aftur í tímann frá því tímamarki. Að þessu virtu, en öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.