69/2008

Þ, sem sat í óskiptu búi eftir K, seldi syni sínum S jörð í eigu búsins ásamt bústofni, greiðslumarki og vélum með kaupsamningi 1. október 2003. Í júlí 2006 lést Þ og var bú hans og K tekið til opinberra skipta. Í málinu krafðist ÞM, systir S þess að umræddur kaupsamningur milli föður hennar og bróður yrði dæmdur ógildur með vísan til 33. gr. samningalaga nr. 7/1936. Byggði hún mál sitt á því að S hefði mátt vita að með kaupsamningnum hefði faðir þeirra verið að afsala sér öllum eigum hins óskipta bús á verði sem að hennar mati væri langt undir markaðsverði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af 33. gr. samningalaga yrði ekki ráðið að aðrir en þeir sem staðið hefðu að löggerningnum eða komið hefðu í stað þeirra að lögum gætu orðið aðilar að ógildingarmálinu. Þar sem K hafði ekki tekið við réttindum og skyldum föður aðila, enda bú hans undir opinberum skiptum, auk þess sem hún gat ekki reist aðild sína að málinu á grundvelli 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991, var niðurstaða héraðsdóms um sýknu S staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. febrúar 2008 og krefst þess nú að kaupsamningur 1. október 2003 um sölu á jörðinni Næfranesi, Dýrafirði, og 12/30 hlutum jarðarinnar Höfða, Dýrafirði, ásamt byggingum, bústofni, greiðslumarki, vélum og tækjum, verði dæmdur ógildur. Hún krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í héraðsdómi. Móðir málsaðila lést 7. janúar 1992 og fékk faðir þeirra leyfi til setu í óskiptu búi. Hann lést 19. júlí 2006. Áfrýjandi hefur höfðað málið til að hnekkja gjöf, sem hún telur að hafi falist í kaupsamningi milli föður aðila og stefnda 1. október 2003 um framangreinda jörð og jarðarhluta. Málsaðilar eru einu erfingjar foreldra sinna, en dánarbú þeirra var tekið til opinberra skipta 25. janúar 2007, eftir að mál þetta var höfðað.

Í héraði gerði áfrýjandi þá aðalkröfu að kaupsamningurinn yrði dæmdur ógildur með vísan til 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum og þá varakröfu að honum yrði rift á grundvelli 2. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Í héraðsdómi var stefndi sýknaður af aðalkröfu áfrýjanda, en að kröfu stefnda var varakröfu áfrýjanda vísað frá héraðsdómi. Fyrir Hæstarétti reisir áfrýjandi kröfu sína um ógildingu samningsins á 33. gr. laga nr. 7/1936. Þar segir að löggerning, sem ella myndi talinn gildur, geti sá maður, er við honum tók, eigi borið fyrir sig yrði það talið óheiðarlegt vegna atvika sem fyrir hendi voru þegar löggerningurinn kom til vitundar hans og ætla má að hann hafi haft vitneskju um.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi borið því við um aðild sína að hún hafi haft heimild á grundvelli 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. til að reka málið í eigin nafni til hagsbóta dánarbúi foreldra aðilanna og hafi hún tilkynnt það skiptastjóra. Í héraði var ekki byggt á þessari málsástæðu og er hún of seint fram komin. Fyrir Hæstarétti hefur stefndi borið fyrir sig aðildarskort, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þessari málsástæðu var ekki hreyft í héraði og er hún of seint fram komin.

Af 33. gr. laga nr. 7/1936 verður ekki leitt að aðrir en þeir, sem staðið hafa að löggerningi eða komið hafa í þeirra stað að lögum, geti orðið aðilar að máli til ógildingar honum. Áfrýjandi hefur ekki tekið við réttindum og skyldum föður aðilanna, enda er dánarbú hans til opinberra skipta. Sem fyrr greinir getur áfrýjandi ekki reist aðild sína að máli þessu á því að hún reki það í eigin nafni til hagsbóta dánarbúinu í skjóli 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991. Af þessum sökum er fallist á með héraðsdómi að áfrýjandi geti ekki byggt rétt á ákvæði 33. gr. laga nr. 7/1936. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda.

Rétt er að hvor málsaðila beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður