375/2000

H höfðaði mál gegn S og krafðist skaðabóta vegna varanlegs líkamstjóns sem hann varð fyrir við vinnu sína við löndun úr fiskiskipi í eigu S. Ekki var fallist á að H ætti rétt til bóta vegna meints vanbúnaðar skipsins. Á hinn bóginn var talið að þegar aðstæður við slysið væru metnar í heild hefði sérstök skylda hvílt á skipstjóra skipsins, sem stjórnaði lönduninni, að haga henni þannig að sem minnst hætta stafaði af fyrir skipverja. Þar sem ekkert lá fyrir um að gefin hefðu verið fyrirmæli um að sérstakrar varúðar skyldi gætt við hífingu úr lest eða störf skipverja þar og með hliðsjón af framburði skipstjórans var fallist á að S bæri bótaábyrgð á tjóni H. Var S gert að bæta H tjón hans að 1/3 hluta en vegna aðgæsluleysis H sjálfs, sem var reyndur sjómaður, var hann látinn bera 2/3 hluta tjóns síns sjálfur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. október 2000. Krefst hann þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 4.005.974 krónur með 1% ársvöxtum frá 28. júní 1993 til 11. ágúst sama árs, 1,25% ársvöxtum frá þeim degi til 11. nóvember sama árs, 0,5% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 1995, 0,65% ársvöxtum frá þeim degi til 18. febrúar 1996, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Verði-Vátryggingafélagi til réttargæslu fyrir Hæstarétti. Réttargæslustefndi tekur undir kröfur stefnda í málinu.

I.

Í máli þessu er deilt um rétt áfrýjanda til skaðabóta vegna slyss, sem hann varð fyrir við löndun á Grenivík úr fiskiskipi stefnda, Sænesi EA 75, hinn 28. júní 1993. Komi til þess að skaðabótaskylda verði felld á stefnda deila aðilar ekki um örorkustig eða útreikning bóta, en þó andmælir hann bótakröfunni sem of hárri. Er í því sambandi einkum ágreiningur með þeim um hver frádráttur eigi að vera vegna skattfrelsis bóta og hagræðis við eingreiðslu þeirra, svo og með hvaða hætti frádrátturinn eigi að fara fram. Auk þess telur stefndi vexti fyrnda að hluta og andmælir kröfu áfrýjanda um upphafstíma dráttarvaxta.

II.

Atvik að slysi áfrýjanda eru í meginatriðum óumdeild. Var hann að störfum við annan mann í lest Sæness við löndunina og var notaður krani á stjórnborðssíðu skipsins til þess að hífa fiskkör og kassa úr lestinni upp á bryggju. Var löndun langt komin og lögðu skipverjar kapp á að ljúka henni sem fyrst til þess að þeir úr hópnum, sem bjuggu syðra, gætu náði flugi. Lá skipið með stjórnborðshliðina að bryggjunni. Voru yfirleitt hífð tvö kör í einu hið minnsta og almennt reynt að hífa eins og krani skipsins afkastaði. Körin voru misstór og í þeim frá 300 til 350 kg af fiski og ís. Til þess að nýta betur rýmið út með síðunum í lest skipsins voru notaðir fiskkassar og voru þeir þar á hillum. Í þeim munu hafa verið 50 til 60 kg af fiski og ís. Sannað er að Sænes valt mikið og að aflokinni veiðiferð þegar vatns- og olíubirgðir þess voru litlar hafi þær hreyfingar verið meiri en ella, einkum þegar langt var komið að landa eins og er slysið varð. Kemur fram í skýrslu S-kk-ef Ó-kk-ef skipstjóra fyrir héraðsdómi að skipið hafi getað hallað rúmlega 35° þegar körin voru hífð úr lestinni yfir borðstokkinn og á bryggjuna og er þau komu á bryggjuna hafi komið bakslag og við það hafi skipið rést af.

Áfrýjandi var framarlega í lest skipsins og kraup þar við að tína fisk, sem fallið hafði á lestargólfið, er tveir fiskkassar runnu úr stæðu bakborðsmegin vegna halla skipsins og lentu á baki hans. Hélt hann áfram löndun þrátt fyrir meiðslin, en leitaði til læknis síðar um daginn.

III.

Áfrýjandi reisir bótakröfu sína á því að búnaður skipsins og verkstjórn við löndunina hafi verið með þeim hætti að saknæmt sé af hálfu útgerðarmanns þess.

Heldur hann því fram, að varasamt hafi verið að nota krana á stjórnborðshlið skipsins við löndun, einkum þegar hún var eins langt komin og er slysið varð. Hafi það valdið því að hreyfingar skipsins urðu svo miklar að hætta stafaði af. Ekkert liggur fyrir um að Siglingastofnun Íslands hafi gert athugasemdir við staðsetningu kranans eða notkun hans við löndun úr skipinu. Önnur atriði leiða heldur ekki til þess að telja þessi atriði sjálfstætt til sakar hjá stefnda. Er þessari málsástæðu áfrýjanda því hafnað.

Áfrýjandi heldur því einnig fram, að skipið hafi verið vanbúið vegna óstöðugleika þess. Bendir hann í því sambandi meðal annars á að skipstjórinn hafi upplýst í skýrslu fyrir héraðsdómi að hann hafi talið óeðlilegt hve skipið var óstöðugt. Þess vegna hafi hann að gefnu tilefni síðar látið mæla stöðugleika þess og þá komið í ljós að fimm tonn hafi vantað í kjöl til þess að það hafi verið nægilega stöðugt. Hafi skipið gerbreyst við að úr var bætt. Ekki liggur annað fyrir en að skipið hafi haft gilt haffæriskírteini og staðist lögboðnar kröfur um stöðugleika. Verður því ekki á málsástæðu þessa fallist. Ræður það ekki úrslitum að þessu leyti þótt síðar hafi verið gerðar ráðstafanir til að auka stöðugleika skipsins.

Þá heldur áfrýjandi því fram að festingum á fiskkössum í síðum skipsins hafi verið áfátt. Hafi átt að hafa á þeim bönd, sem ekki yrðu losuð fyrr en þeim yrði landað. Ekkert liggur fyrir um hvernig festa hefði mátt kassana né tryggja betur að þeir hreyfðust ekki úr stað. Hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að búnaður þessi hafi verið þannig að saknæmt eigi að teljast fyrir stefnda. Verður málsástæðu þessari því hafnað.

Loks reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að þegar aðstæður séu metnar heildstætt sé ljóst að verkstjórn hafi verið stórlega ábótavant. Nefnir hann ýmis atriði í þessu sambandi, svo sem að gefa hefði átt fyrirmæli um að hífa minna magn í einu þegar leið á löndun til að takmarka veltuhreyfingar skipsins og brýna fyrir skipverjum í lest að tína ekki upp lausan fisk fyrr en eftir að allir kassar hefðu verið hífðir frá borði. Þegar aðstæður við slysið eru metnar í heild verður að telja að sérstök skylda hafi hvílt á skipstjóra, sem bar ábyrgð á framkvæmd verksins á vegum stefnda, að haga löndun þannig að sem minnst hætta stafaði af fyrir skipverja. Ekkert liggur fyrir um að gefin hafi verið fyrirmæli við framkvæmdina um að sérstakrar varúðar skyldi gætt við hífingu úr lest eða störf skipverja þar, er kom að lokum löndunar. Samkvæmt skýrslu skipstjórans fyrir héraðsdómi var hann staddur á bryggju við skipshlið þegar löndun fór fram. Hann bar að hreyfingar skipsins hafi verið með þeim hætti, sem að framan greinir, og hafi þær verið skyndilegar. Í ljósi þessara aðstæðna hefði mátt tryggja öryggi skipverja betur við löndun, meðal annars með því að framkvæma hana á þann veg, sem áfrýjandi heldur fram. Er því fallist á með honum að stefndi verði að bera bótaábyrgð á saknæmri vanrækslu við verkstjórn löndunar umrætt sinn, sbr. 171. gr. siglingalaga nr. 34/1985, en upplýst er að stefndi keypti slysatryggingu samkvæmt 172. gr., sbr. 175. gr. laganna og hefur áfrýjandi notið greiðslna samkvæmt henni.

Áfrýjandi var 41 árs er slysið varð. Hann lýsti því í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hann hafi byrjað til sjós 15 ára gamall og alltaf verið á sjó öðru hverju síðan og yfirleitt á veturna. Hann skýrði jafnframt frá því að hann hefði verið á togurum um nokkurt skeið en síðan flust til Grenivíkur í árslok 1982 eða í upphafi næsta árs á eftir og verið frá þeim tíma mest á litlum bátum, netabátum, línubátum og trillum þar til slysið varð í júní 1993. Hann hafði verið á Sænesi í um þrjá mánuði er slysið varð. Í skýrslu skipstjóra fyrir héraðsdómi kom fram að áhöfn skipsins hefði alltaf séð um löndun úr því og hún hefði alltaf verið framkvæmd með sama hætti. Ekkert er fram komið um að hreyfingar skipsins í þetta sinn hafi verið öðru vísi en venja var til. Áfrýjanda mátti vera ljóst að hætta hlaut að stafa af því að vinna undir kassastæðum í síðum skipsins þegar verið var að landa. Var því óvarlegt af honum að tína fisk og haga því verki þannig að hann sneri baki í kassastæðurnar og gat ekki varað sig ef kassar runnu til. Er ekkert fram komið um að hann hafi fengið fyrirmæli um að haga vinnu sinni svo sem hann gerði. Vegna reynslu sinnar átti honum að vera ljóst að rétt var að hífa minna magn fiskjar upp á bryggju þegar langt var komið löndun vegna aukinna veltuhreyfinga skipsins. Hlaut hann að hafa um það að segja þar sem hann var við störf í lestinni við löndunina. Verður því talið að aðgæsluleysi hans hafi verið verulegt og þess vegna verði hann að bera megin hluta ábyrgðar á slysinu. Verður hann látinn bera tjón sitt sjálfur að 2/3 hlutum, en stefndi að 1/3 hluta.

IV.

Svo sem fyrr greinir eru aðilar sammála um að leggja til grundvallar að varanleg örorka áfrýjanda vegna slyssins sé 15%. Tryggingarfræðingur hefur 15. desember 1995 áætlað tjón hans og telur höfuðstólsverðmæti þess á slysdegi vera 5.274.000 krónur vegna varanlegrar örorku. Eru ekki gerðar kröfur vegna tímabundinnar örorku. Þá telur hann að verðmæti tapaðra lífeyrisréttinda, miðað við sama tímamark, sé 316.400 krónur. Ekki er ágreiningur um þennan útreikning í málinu og verður hann lagður til grundvallar ákvörðun um bótafjárhæð. Við ákvörðun á miskabótum verður að líta til þess að líkamstjónið hefur ekki valdið lýtum, en veldur áfrýjanda stöðugt nokkrum þjáningum og erfiðleikum í daglegu lífi, meðal annars við núverandi störf hans á vinnuvélum. Taka verður þó tillit til þess að hann hefur af öðrum ástæðum átt við bakeymsli að stríða og hefur í tvö önnur skipti hlotið meiðsl á vinstri öxl. Með hliðsjón af þessu eru miskabætur til hans hæfilega ákveðnar 150.000 krónur.

Áfrýjandi naut greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins, sem að höfuðstólsverðmæti á slysdegi nema 313.200 krónum samkvæmt útreikningi tryggingarfræðings. Auk þess fékk áfrýjandi greiddar 508.035 krónur vegna slysatryggingar sjómanna. Koma þessar fjárhæðir til frádráttar bótum vegna varanlegrar örorku, en til lækkunar mismuninum verður að koma hæfilegur frádráttur vegna skattfrelsis þessara bóta og hagræðis af eingreiðslu þeirra. Að viðbættum áðurgreindum bótum vegna tapaðra lífeyrisréttinda og miskabótum er heildartjón áfrýjanda þannig hæfilega ákveðið 3.900.000 krónur. Svo sem að framan greinir ákveðast bætur til áfrýjanda þriðjungur af þeirri fjárhæð eða 1.300.000 krónur.

Málið var höfðað 13. apríl 1999. Fallist er á með stefnda að vextir, sem á bótakröfuna hafa fallið fyrir 13. apríl 1995, séu þannig fyrndir samkvæmt 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda.

Stefndi hefur andmælt því að krafa áfrýjanda beri dráttarvexti frá 18. febrúar 1996, en þá var mánuður liðinn frá því að áfrýjandi sendi kröfubréf reist á örorkumati og útreikningi tryggingarfræðings. Telur stefndi ekki unnt að dæma dráttarvexti fyrr en frá dómsuppsögu í héraði, þar sem áfrýjandi hafi sjálfur valið að hafast ekkert að fyrr en hann höfðaði málið með birtingu stefnu 13. apríl 1999. Í kröfubréfi áfrýjanda til réttargæslustefnda 18. janúar 1996 var greint frá atvikum að slysi hans, en engin gögn fylgdu um rannsókn á tildrögum þess. Réttargæslustefndi átti frumkvæði að lögreglurannsókn, sem hófst í apríl 1996, en líkamstjón áfrýjanda var ekki slíkt að tilefni hafi verið til sjóprófs í kjölfar slyssins. Endanlega lauk lögreglan við að taka skýrslur af vitnum í mars 1997. Í framhaldi af því tóku stefndi og réttargæslustefndi þá afstöðu að hafna kröfu áfrýjanda og var honum tilkynnt það með bréfi 4. apríl 1997. Verður við það að miða að þann dag hafi legið fyrir upplýsingar, sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Verða dráttarvextir þannig dæmdir frá því að mánuður var liðinn frá þeim degi, sbr. 15. gr. vaxtalaga, en til þess tíma ber krafa áfrýjanda vexti samkvæmt 7. gr. sömu laga, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Sænes ehf., greiði áfrýjanda, H-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, 1.300.000 krónur með ársvöxtum sem hér segir: 0,5% frá 13. apríl 1995 til 11. maí sama árs, 0,6% frá þeim degi til 1. febrúar 1996, 0,9% frá þeim degi til 11. febrúar sama árs, 1% frá þeim degi til 21. febrúar sama árs, 0,9% frá þeim degi til 21. apríl sama árs, 0,8% frá þeim degi til 11. maí sama árs, 0,7% frá þeim degi til 1. október sama árs, 0,8% frá þeim degi til 21. janúar 1997, 0,9% frá þeim degi til 1. maí sama árs, en 1% frá þeim degi til 4. sama mánaðar. Frá 4. maí 1997 beri krafan dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.