4/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi aðfarargerð sýslumanns sem gerð var að beiðni L hf. hjá E vegna ábyrgðaryfirlýsingar sem E hafði undirritað vegna láns B hjá L hf. Úrskurður héraðsdóms var staðfestur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðslugeta B hafði ekki verið metin þegar E ábyrgðist greiðslu lánsins. E hafði því hvorki við það tækifæri, né þegar veðtrygging lánsins var síðar afnumin, verið kynnt slíkt greiðslumat. Þar sem L hf. hefði borið að framkvæma slíkt greiðslumat samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, auk þess sem slíkt hefði verið í samræmi við vönduð vinnubrögð fjármálastofnunar, var aðfarargerðin felld úr gildi með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. desember 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. janúar 2013. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. desember 2012 þar sem felld var úr gildi aðfarargerð sýslumannsins í Keflavík nr. 034-2012-00981sem fram fór 7. júní 2012. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað kröfu varnaraðila um að fyrrgreind aðfarargerð verði felld úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Lán það sem varnaraðili gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir og um ræðir í málinu var að fjárhæð 20.000.000 krónur. Auk sjálfskuldarábyrgðar varnaraðila og H-kk-ef K-kk-ef var lánið tryggt með fimmta veðrétti í fasteigninni Heiðarhorn 10 í Reykjanesbæ, eign aðalskuldarans B-kk-ef K-kk-ef. Veðskuldabréfið var gefið út 9. júlí 2003 og þann dag undirritaði varnaraðili ábyrgðaryfirlýsingu sína. Samkvæmt þinglýsingarvottorði fyrrgreindrar eignar frá 30. júní 2003, sem er meðal gagna málsins, hvíldu á fyrstu þremur veðréttum hennar verðtryggðar skuldir frá árinu 1997 sem upphaflega voru samtals að fjárhæð 9.674.000 krónur og á fjórða veðrétti gengistryggt lán upphaflega að fjárhæð 152.000 svissneskir frankar. Fram kemur í gegnum málsins að veðskuldabréfið 9. júlí 2003 fór í vanskil 1. júní 2011.

Sjálfskuldarábyrgðar varnaraðila virðist hafa verið aflað þar sem sóknaraðili mat fjárhag aðalskuldara ekki nægilega traustan og veðrými fasteignarinnar ekki duga til tryggingar endurgreiðslu lánsins. Lánsfjárhæðin sem sjálfskuldarábyrgðin tók til nam tuttugufaldri þeirri viðmiðunarfjárhæð sem fram kemur í 3. mgr. 3. gr. samkomulags frá 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Þar kemur fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins sé fjármálafyrirtækjum skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi skuldara nemur meira en 1.000.000 krónum. Ágreiningslaust er að greiðslugeta aðalskuldara var ekki metin í tengslum við lánveitinguna í júlí 2003. Varnaraðili bar fyrir dómi að hefði forveri sóknaraðili kynnt honum neikvæða niðurstöðu slíks greiðslumats hefði hann skoðað málið nánar. Er samkvæmt þessu fallist á með héraðsdómi að forvera sóknaraðila hafi borið að láta fara fram greiðslumat í samræmi við samkomulagið 1. nóvember 2001 og upplýsa varnaraðila um skuldastöðu aðalskuldara og takmarkað veðrými fasteignarinnar.

Varnaraðili og H-kk-nf K-kk-nf undirrituðu svofellda yfirlýsingu um veðbandslausn 25. júní 2004: „Samkvæmt veðskuldabréfi dags. 9. júlí 2003 að upphæð kr. 20.000.000,- var Sparisjóðnum í Keflavík veðsett fasteignin Heiðarhorn 10, Keflavík. Sparisjóðurinn í Keflavík heimilar aflýsingu á ofangreindu veðskuldabréfi með samþykki sjálfskuldarábyrgðarmanna.“ Málsástæður varnaraðila eru öðrum þræði á því reistar að ætlunin hafi verið að færa umrætt veðskuldabréf af Heiðarhorni 10 yfir á fasteignina Háteig 23 í Reykjanesbæ, sem aðalskuldari fékk sem hluta greiðslu kaupverðs er hann seldi fyrrgreindu fasteignina tæpu ári eftir að til veðskuldarinnar stofnaðist, en sóknaraðili hafi látið það undir höfuð leggjast þrátt fyrir gefin loforð í þeim efnum.

Þegar sóknaraðili leysti Heiðarhorn 10 úr veðböndum samkvæmt framansögðu stóð ekkert eftir til tryggingar skuld B-kk-ef K-kk-ef við sóknaraðila nema sjálfskuldarábyrgð varnaraðila og H-kk-ef K-kk-ef. Sóknaraðili var eigandi þess veðréttar sem yfirlýsingin tók til og þurfti hann samkvæmt almennum reglum veðréttar ekki að afla samþykkis varnaraðila og H-kk-ef K-kk-ef fyrir veðbandslausninni, nema samkomulag hafi verið um annað. Það að samþykkis sjálfskuldarábyrgðarmannanna var aflað fyrir veðbandslausninni telur varnaraðili benda til að samhliða veðbandslausninni hafi ætlunin verið að flytja veðskuldabréfið yfir á Háteigi 23, enda hafi sjálfskuldarábyrgð hans verið varaábyrgð fyrir veðtryggingunni. Fyrir liggur að umræddur veðréttur var ekki færður yfir á Háteig 23 og ekki er um það deilt að þegar veðbandslausnin var veitt mat forveri sóknaraðila ekki greiðslugetu aðalskuldarans fremur en hið fyrra sinni. Til þessa var þó enn brýnni ástæða en ella fyrst kröfuhafinn lét veðflutninginn hjá líða og jók þannig til muna á þá áhættu sem varnaraðili hafði undirgengist með því að takast sjálfskuldarábyrgðina á herðar.

II

Sóknaraðila bar eins og áður er rakið í samræmi við fortakslausa reglu 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins 1. nóvember 2001 að meta greiðslugetu aðalskuldarans B-kk-ef K-kk-ef í tengslum við ábyrgðaryfirlýsinguna 9. júlí 2003. Þá hefði það og verið í samræmi við vönduð vinnubrögð sóknaraðila sem fjármálastofnunar í lögskiptum sínum við varnaraðila sem er einstaklingur að láta slíkt greiðslumat einnig fara fram í tengslum við veðbandslausnina 25. júní 2004. Það er því á áhættu sóknaraðila að látið var hjá líða bæði skiptin að meta greiðslugetu útgefanda veðskuldabréfsins og eftir atvikum gera varnaraðila sem ábyrgðarmanni grein fyrir því ef niðurstaða mats benti til að aðalskuldarinn gæti ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Sóknaraðili verður því að bera hallann af þeim ákvörðun að skuldabréfalánið og veðbandslausnin voru veitt án þess að viðhöfð væru áður þau vönduðu vinnubrögð sem samkomulagið 1. nóvember 2001 gerði ráð fyrir. Að öðrum kosti er vandséð að ná hefði mátt fram því meginmarkmiði samkomulagsins að ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga gerðu sér eftir atvikum ljósa grein fyrir þeirri áhættu sem þeir tækjust á herðar með því að gangast í slíka ábyrgð. Samkvæmt þessu og með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga er fallist á með varnaraðila að ósanngjarnt sé af sóknaraðila að bera fyrir sig og byggja rétt á fyrrgreindri sjálfskuldarábyrgð varnaraðila, enda hefur varnaraðili hvorki sýnt tómlæti um gæslu réttar síns þannig að réttarspjöllum varði né þykir menntun hans sem tannlæknir og reynsla af rekstri hafa þýðingu í þessu sambandi. Af þessu leiðir að staðfest verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um að fella úr gildi aðfarargerðina sem fram fór hjá varnaraðila 7. júní 2012.

Eftir framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Landsbankinn hf., greiði varnaraðila, E-kk-þgf M-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.