201/2014

X var ákærður fyrir tvær tilraunir til manndráps. Annars vegar með því að hafa reynt að svipta A, sem þá var á níunda ári, lífi með því að skera hana nokkrum sinnum með hnífi í hálsinn og veita henni aðra áverka á hálsi svo og á höndum er hún reyndi að verja sig. Hins vegar með því að hafa brotist inn á heimili D vopnaður hnífi, í því skyni að ráða henni bana. Héraðsdómur taldi fyrrgreinda brotið sannað og sakfelldi X fyrir brot gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að því er varðaði síðargreinda brotið taldi héraðsdómur á hinn bóginn að ákæruvaldinu hefði ekki tekist að færa þær sönnur fyrir sekt X að hún væri hafin yfir skynsamlegan vafa og var hann því sýknaður af þeim sakargiftum. Taldi héraðsdómur varhugavert að slá því föstu að X hefði verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum umrætt sinn og ætti 15. gr. almennra hegningarlaga því ekki við um hann. Þar sem 16. gr. laganna hefði á hinn bóginn átt við um X var honum ekki gerð refsing vegna brotsins, en honum gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga. Þá var honum gert að greiða A 2.000.000 krónur í miskabætur, en bótakröfu D var vísað frá héraðsdómi. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu X vegna fyrrgreinda brotsins og taldi jafnframt sannað að X hefði haft ásetning til þess að bana D er hann braust inn á heimili hennar og hefði sú tilviljun ein að stúlkan var ekki heima ráðið því að ekki reyndi á hvort X tækist ætlunarverk sitt. Var hann því jafnframt sakfelldur fyrir síðargreinda brotið. Taldi Hæstiréttur að X hefði verið sakhæfur er bæði brotin voru framin, en að 16. gr. almennra hegningarlaga ætti við um hann í báðum tilvikum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun sem og um fjárhæð miskabóta til handa A.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. febrúar 2014. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru 13. ágúst 2013 og að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru 17. júlí sama ár. Þá er þess aðallega krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, en til vara að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um að hann sæti öryggisgæslu.

Ákærði krefst aðallega sýknu af refsikröfu samkvæmt ákæru 17. júlí 2013 og staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu samkvæmt ákæru 13. ágúst sama ár. Til vara krefst hann þess að sér verði ekki gerð refsing, en að því frágengnu að hann verði látinn sæta vægustu refsingu sem lög leyfa og frá henni „dreginn sá tími sem honum var gert að sæta vistun á sjúkrahúsi eða viðeigandi stofnun.“ Loks krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð.

A krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu sína.

Í málinu eru ákærða gefnar að sök tvær tilraunir til manndráps. Annars vegar samkvæmt ákæru 17. júlí 2013 með því að hafa 27. apríl það ár í fjöru neðan við [...] í Hafnarfirði reynt að svipta A, sem þá var á níunda ári, lífi með því að skera hana nokkrum sinnum með hnífi í hálsinn og veita henni aðra áverka á hálsi svo og á höndum er hún reyndi að verja sig. Er áverkum á henni lýst nánar í héraðsdómi. Hins vegar samkvæmt ákæru 13. ágúst 2013 með því að hafa 26. mars það ár brotist inn á heimili D og fjölskyldu hennar að [...] vopnaður hnífi í því skyni að ráða henni bana.

Ákærði var sakfelldur í héraðsdómi fyrir brot það sem fyrrgreinda ákæran tekur til. Með vísan til forsendna hans verður sú niðurstaða staðfest. Ákærði var á hinn bóginn sýknaður af sakargiftum samkvæmt síðarnefndu ákærunni. Taldi héraðsdómur að ákæruvaldinu hefði ekki tekist að færa þær sönnur fyrir sekt ákærða að hún væri hafin yfir skynsamlegan vafa, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ákærði kom fyrir dóm 14. ágúst 2013 og var þá bókað eftir honum, að hann játaði að hafa brotist inn á heimili D svo sem greinir í ákæru 13. ágúst 2013 en neitaði að það hefði verið gert í því skyni að ráða henni bana. Hann kom einnig fyrir dóm við aðalmeðferð málsins en neitaði þá að tjá sig og svara spurningum. Ekki voru þá bornar undir hann skýrslur sem hann hafði áður gefið hjá lögreglu og lagðar höfðu verið fram í málinu á grundvelli 2. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008. Móðir ákærða skoraðist jafnframt undan því að gefa skýrslu fyrir dómi, sbr. b. lið 1. mgr. 117. gr. sömu laga.

Sannað er, meðal annars með játningu ákærða fyrir dómi og í skýrslu hjá lögreglu, að hann braust inn á heimili D vopnaður hnífi. Hann neitaði því á hinn bóginn fyrir dómi, sem fyrr greinir, að það hafi verið gert í því skyni að ráða henni bana. Hann hefur þó engar haldbærar skýringar gefið á þessari háttsemi sinni. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 23. júlí 2013 og voru þá viðstaddir meðal annarra verjandi hans og faðir. Efni skýrslunnar er að nokkru rakið í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram taldi ákærði sig og D vera mikla óvini vegna ýmissa atvika sem gerðust er þau gengu saman í skóla. Við skýrslutökuna var ákærði spurður hvort hann hafi verið búinn að hugsa eitthvað hvernig hann hafi ætlað að drepa hana og svaraði: ,,Sjálfsagt bara í bringuna.“ Hann var síðar spurður með hvaða áhaldi hann hefði ætlað að drepa telpuna og svaraði hann því svo til, að það hefði hann ætlað að gera með eldhúshnífi, sem hann hefði haft með sér. Í skýrslunni lýsti ákærði því einnig að hann efaðist um að hann hefði ráðið við að stinga telpuna og sló úr og í með það hvort hann hefði getað framkvæmt verkið.

Ákærði gaf einnig skýrslu hjá lögreglu 29. apríl 2013 um atvik, sem fyrri ákæran lýtur að. Verjandi hans og móðir voru viðstödd skýrslutökuna. Þar tjáði hann sig einnig um atvikin 26. mars þetta ár á þann veg að hann hefði um mánuði áður en atvikin í fjörunni við [...] gerðust, brotist inn í hús hjá telpu sem hann var reiður út í og honum fannst leiðinleg og þess vegna hefði hann ætlað að taka hana af lífi.

Í málinu liggja frammi sex bréf móður ákærða og greinargerð, sem hún ritaði til félagsmálayfirvalda í [...], Barnaverndarstofu og fleiri í því skyni að fá úrlausn mála fyrir hann. Bréfin afhenti hún lögreglu í þágu rannsóknar málsins. Í bréfunum lýsti hún miklum vanda ákærða og versnandi stöðu. Hún lýsti reiði hans og tali um að drepa fólk og hún óttaðist að það gengi eftir. Fyrsta bréfið var ritað árslok 2012, annað í lok janúar 2013 og hið þriðja í byrjun febrúar sama ár. Fjórða bréfið var ritað 27. mars það ár, daginn eftir atburðinn við [...]. Þar lýsti hún miklum áhyggjum af ákærða og óskaði þess að hann fengi innlögn á barna- og unglingageðdeild þá þegar og í framhaldi af því vistun úti á landi á vegum Barnaverndarstofu. Hún lýsti aðstæðum og líðan ákærða og hvernig hann liti sjálfur á stöðu sína. Hún tók fram að í samtali hennar og ákærða á lögreglustöð eftir handtöku hans kvöldið áður hafi ákærði lýst því yfir að hann þyrfti að klára verkið, ,,þ.e. að drepa stúlkuna og manninn sem yfirbugaði hann“ og hafi þeim manni verið bætt á svokallaðan dauðalista, sem ákærði hafi tekið saman. Hún kvaðst óttast mjög um líf þessa fólks og annarra, sem hún nefndi. Í fimmta bréfinu 11. apríl 2013 hafði hún eftir ákærða að hann myndi halda áfram og drepa þá, sem væru á svonefndum dauðalista hans. Hann hafi sagt að það hafi verið mistök að telpan sem hann ætlaði að drepa 26. mars hafi ekki verið heima þegar hann braust inn til hennar. Þetta var endurtekið í greinargerðinni sem mun hafa fylgt bréfunum við afhendingu til lögreglu.

Af framangreindu er sannað að ákærði hafði ásetning til þess að ráða D bana. För hans með hníf að vopni til heimilis hennar, þar sem hann braut sér leið inn í húsnæðið, felur í sér að hann sýndi ótvírætt í verki þann ásetning að ráða henni bana. Réð sú tilviljun ein að stúlkan var ekki heima því að ekki reyndi á hvort ákærða tækist ætlunarverk sitt. Verður hann því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru 13. ágúst 2013 og réttilega er þar heimfærð til refsiákvæða.

Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um einkaréttarkröfu A. Þá er fallist á með héraðsdómi að ákærði hafi verið sakhæfur 27. apríl 2013 er hann réðst að henni. Hann var það einnig er hann braut af sér 26. mars sama ár. Af gögnum málsins og með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á að ákvæði 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eigi í báðum tilvikum við um ákærða og að honum verði því ekki gerð refsing fyrir brot þau, sem hann er sakfelldur fyrir. Verður staðfest niðurstaða dómsins um að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu eins þar greinir.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í héraði með þeim fjárhæðum, sem þar greinir, að frátalinni þóknun réttargæslumanns brotaþolans D.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Staðfest eru ákvæði héraðsdóms um að ákærði, X, skuli sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og um einkaréttarkröfu A.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði með þeim fjárhæðum sem í héraðsdómi greinir þó þannig að staðfest er niðurstaða dómsins um greiðslu þóknunar réttargæslumanns D úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.026.377 krónur, þar með talda þóknun verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 753.000 krónur og þóknun Þ-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, réttargæslumanns A, 188.250 krónur.