122/2001

Að matsmenn meti hlutfallsleg (%) skil matsþola á verkinu til matsbeiðanda á hverjum tíma. Átt er við hlutfall afhentra og fullbúinna rýma af öllu húsinu, en þá er við það miðað að verkinu haft verið skilað í hlutum en ekki í einu lagi við lok verks.“

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. apríl 2001. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 10.620.781 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 4.544.232 krónum frá 25. september 1997 til 14. janúar 1998, af 5.538.287 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama árs, af 7.457.865 krónum frá þeim degi til 15. júlí 1999 og af 10.620.781 krónu frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. 1aga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 25. september 1997 að fjárhæð 2.000.000 krónur. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 21. júní 2001. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 9.205.600 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 15. janúar 1998 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Gagnáfrýjandi krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi og Innkaupadeildin sf. undirrrituðu 1. nóvember 1996 verksamning um að steypa upp skrifstofu- og lagerhús að Fiskislóð 82 í Reykjavík, svo og að ganga frá burðarbitum fyrir þak þess. Innkaupadeildin sf., sem mun hafa verið dótturfyrirtæki gagnáfrýjanda, sameinaðist móðurfyrirtækinu 1. janúar 1999 undir nafni þess. Ágreiningur aðila varðar viðskipti þeirra vegna framkvæmda aðaláfrýjanda við framangreint hús gagnáfrýjanda. Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Krafa aðaláfrýjanda varðar annars vegar þrjá liði, sem ekki er efnislegur ágreiningur um. Eru þeir í fyrsta lagi krafa samkvæmt reikningi 25. september 1997 að fjáhæð 4.544.232 krónur að meðtöldum 225.748 krónum í geymslufé og verðbótum að fjárhæð 29.278 krónur, en að frádreginni 2.000.000 króna innborgun. Í öðru lagi krafa að fjárhæð 994.055 krónur reist á ógreiddum reikningi 14. janúar 1998 að meðtöldum 49.383 krónum í geymslufé og verðbótum að fjárhæð 6.405 krónur. Í þriðja lagi er um að ræða kröfu um geymslufé að fjárhæð 1.919.578 krónur að meðtöldum verðbótum, en gagnáfrýjandi mátti samkvæmt verksamningi aðilanna halda eftir 5% geymslufé við greiðslu einstakra reikninga aðaláfrýjanda, sem skyldi greitt mánuði eftir verklok. Samtals nema kröfur samkvæmt þessum þrem liðum 5.457.865 krónum. Gagnáfrýjandi fellst á greiðslu þessarar fjárhæðar, en telur að lækka beri kröfuna í fyrsta liðnum um 225.748 krónur vegna ákvæðis verksamnings aðila um geymslufé og kröfuna í öðrum liðnum um 49.383 krónur af sömu sökum. Á móti beri að hækka geymslufjárkröfuna samkvæmt þriðja liðnum sem þessu nemur eða um 275.131 krónu. Við munnlegan málflutning í Hæstarétti féllst lögmaður aðaláfrýjanda á þetta. Verður niðurstaðan varðandi þessa kröfuliði því í samræmi við það.

Hins vegar krefst aðaláfrýjandi greiðslu vegna aukaverka, en þeirri kröfu hafnar gagnáfrýjandi. Kröfuliður þessi er samkvæmt reikningi 15. júlí 1999 að fjárhæð 3.545.699 krónur. Eru aukaverkin tilgreind í 14 liðum í fylgiskjölum með reikningnum. Fyrir Hæstarétti krefst aðaláfrýjandi greiðslu á 3.162.916 krónum af fjárhæð þessa reiknings. Með bréfi 11. júní 1998, um hálfu ári eftir verklok, óskaði aðaláfrýjandi eftir því að komið yrði á fundi aðila til að ræða lokauppgjör vegna verksins. Í bréfinu tilgreindi hann þá þrjá kröfuliði, sem að framan eru raktir, og taldi að skuld gagnáfrýjanda næmi samanlagðri fjárhæð þeirra. Var kröfu vegna aukaverka í engu getið í bréfi þessu. Sú krafa kom fyrst fram rúmulega ári síðar með framangreindum reikningi vegna aukaverka og var þá liðið um hálft annað ár frá verklokum. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður gagnáfrýjandi sýknaður af þessum kröfulið vegna tómlætis aðaláfrýjanda.

Samkvæmt framangreindu á aðaláfrýjandi ógreiddar úr hendi gagnáfrýjanda samtals 5.457.865 krónur þegar innborgun þess síðarnefnda 25. september 1997 inn á reikning frá sama degi hefur réttilega verið dregin frá heildarfjárhæð hans.

II.

Gagnáfrýjandi hefur sem áður segir uppi gagnkröfu í málinu að fjárhæð 9.205.600 krónur til skuldajafnaðar við fyrrgreinda kröfu aðaláfrýjanda og sjálfstæðs dóms um eftirstöðvar gagnkröfunnar. Gagnkrafa þessi er annars vegar vegna tafabóta og hins vegar galla á verki aðaláfrýjanda.

Samkvæmt verksamningi aðilanna 1. nóvember 1996 skyldi verkinu lokið fyrir 1. apríl 1997. Var þar kveðið á um að tafabætur skyldu vera 30.000 krónur á dag. Með viðbótarverksamningi 4. apríl 1997 var aðaláfrýjanda falið að annast frágang á þaki hússins. Var verklokum þar frestað til 31. maí sama árs og tekið fram að það væri vegna seinkunar á afhendingu lóðar og „stækkunar“ verksins. Þá voru tafabætur hækkaðar í 45.000 krónur á dag. Aðaláfrýjandi telur að miklar tafir hafi orðið á verkinu í ársbyrjun 1997 af ástæðum, sem gagnáfrýjandi beri ábyrgð á. Nefnir hann sérstaklega í því sambandi að lóðin hafi ekki verið tilbúin fyrir byggingu á réttum tíma og verkið tafist í allt að 30 daga af þeim sökum í mars 1997. Þá telur aðaláfrýjandi að efnislega hafi aðilar verið búnir að ná samkomulagi um viðbótarverkið í lok febrúar eða byrjun mars 1997 þótt undirritun viðbótarverksamningsins hafi dregist fram í aprílbyrjun. Verkið hafi því tafist af völdum g-kk-ef eftir að viðbótarverksamningurinn hafi í raun komist á og til þeirra tafa beri að taka tillit við ákvörðun tafabóta. Á það verður ekki fallist. Þótt aðilarnir kunni áður að hafa verið búnir að ná samkomulagi um viðbótarverkið var formlega gengið frá samningi um það með undirritun viðbótarverksamningsins. Við undirritun hans var aðilunum ljós staða verksins og þær tafir, sem á því höfðu orðið til þess tíma. Verður að byggja á því að ákvæði viðbótarsamningsins um frestun verkloka hafi tekið mið af aðstæðum við undirritun hans. Verður því ekki tekið tillit til atvika fyrir 4. apríl 1997 við ákvörðun tafabóta.

Þá telur aðaláfrýjandi að við ákvörðun tafabóta beri að taka tillit til breyttrar verktilhögunar og aukaverka, sem gagnáfrýjandi hafi ákveðið eftir undirritun viðbótarverksamningsins. Í 1. gr. verksamnings aðila var vísað til ÍST-10, ÍST-30 og annarra íslenskra staðla, sem teljast skyldu hluti af samningnum. Samkvæmt ákvæði 24.3 í ÍST-30 skal verktaki tafarlaust tilkynna verkkaupa það skriflega ef hann telur sig eiga rétt á framlengingu á verktíma. Aðaláfrýjandi beindi ekki slíkri tilkynningu til gagnáfrýjanda vegna breyttrar tilhögunar við steypu á botnplötu hússins eða annarra þátta, er hann telur hafa tafið verkið. Verður því ekki litið til þeirra við ákvörðun tafabóta.

Gagnáfrýjandi krefst fullra tafabóta, 45.000 króna á dag, frá 1. júní til 12. september 1997, en hálfra bóta, 22.500 króna á dag, frá þeim tíma til 15. janúar 1998. Fallist er á það með héraðsdómi að tafabætur verði hvorki ákveðnar fyrir þann tíma, sem það tók að bæta úr göllum á gólfum, né þann tíma, sem það tók að koma fyrir nýjum risglugga að ósk gagnáfrýjanda í stað annars, sem aðaláfrýjandi hafði hafið frágang á. Samkvæmt verkstöðusamantekt Hönnunar hf. 17. september 1997 var 95% verksins lokið 12. þess mánaðar. Var það niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að með tilliti til breytinga, sem orðið höfðu á verkinu, hafi 98,8% þess verið lokið síðastnefndan dag. Verður fallist á það með héraðsdómi að í ljósi þessa verði tafabætur ekki dæmdar lengur en til þess dags.

Aðaláfrýjandi telur að um 20. júlí 1997 hafi gagnáfrýjandi fengið húsið afhent þannig að smiðir á hans vegum hafi getað hafið vinnu við að setja í glugga og klæða það að utan. Af gögnum, sem lögð hafa verið fram í Hæstarétti, sést að gluggarnir hafa komið til landsins 22. júlí 1997 og þann 29. þess mánaðar hafa smiðir á vegum gagnáfrýjanda skráð vinnutíma við ísetningu þeirra. Með hliðsjón af ákvæði 24.6.3 í ÍST-30 verður litið svo á að við afhendingu hússins til framhaldsframkvæmda beri að lækka tafabætur og miða í því efni við 29. júlí 1997, er þær framkvæmdir hófust. Er eftir atvikum rétt að lækka tafabæturnar niður í það fjórðungs lágmark, sem kveðið er á um í ákvæði 24.6.4 í ÍST-30. Samkvæmt þessu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 45.000 króna tafabætur á dag í 59 daga og síðan 11.250 krónur á dag í 45 daga eða samtals 3.161.250 krónur.

Þá krefur gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda um bætur vegna galla á verkinu. Er krafa hans reist á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna 21. maí 1999, sem nánar er lýst í héraðsdómi. Gagnáfrýjandi sundurliðar þessa kröfu svo að í fyrsta lagi sé krafist 1.612.000 króna vegna galla á flotefni, sem lagt var í gólf. Í öðru lagi 59.000 króna vegna nýs þakglugga í fundarherbergi. Í þriðja lagi 29.000 króna vegna galla á þakglugga á lager og loks í fjórða lagi 13.100 króna vegna kostnaðar af því að steypa í sár á lagergólfi eftir viðgerð á stíflu í lögn undir því. Aðaláfrýjandi krefst sýknu af öllum þessum kröfuliðum. Með því að hann hefur ekki fært fram nein efnisrök gegn þrem síðustu liðunum, samtals að fjárhæð 101.100 krónur, verða þeir teknir til greina.

Aðaláfrýjandi viðurkennir að gólfílögn sú, sem um ræðir í fyrsta liðnum, hafi verið gölluð, en telur að hafna beri kröfu gagnáfrýjanda þar sem sér hafi ekki verið gefinn kostur á að bæta úr gallanum. Hluti af verki aðaláfrýjanda samkvæmt verklýsingu Hönnunar hf. var að setja svonefnt flotefni á önnur gólf hússins en í vörugeymslu. Skyldi frágangur gólfanna vera þannig að þau væru tilbúin til dúklagningar. Samtals var um að ræða 600 m2 á efri hæð hússins, en rúmlega 400 m2 á neðri hæð. Aðaláfrýjandi fékk Við-reisn ehf. til að annast þennan verkþátt sem undirverktaki. Gallar komu í ljós á flotlögninni kringum 15. október 1997. Gagnáfrýjandi virðist hafa leitað bréflega 20. október 1997 eftir tilboði Gólflagna ehf. í úrbætur vegna gallanna. Meðal gagna málsins er tilboð í verkið, sem Gólflagnir ehf. gerðu af því tilefni 23. þess mánaðar. Í bókun á verkfundi aðilanna 29. október 1997 kom fram að M-kk-nf J-kk-nf, starfsmaður aðaláfrýjanda, viðurkenndi að flotun gólfa hefði mistekist á svokölluðum smávörulager og á köflum á skrifstofuhluta hússins. Var bókað að hann byði að aðaláfrýjandi myndi endurvinna gólfið á smávörulager á nánar tilgreindan hátt. Síðan var bókað: „Hvað önnur gólf með flotefni snertir hefur hann kynnt sér hvað kostar að styrkja þau með epoxíð grunni og telur það vera um 400 kr/m2. Hann gaf í skyn að þeir tækju slíkan kostnað á sig, en þó skal haft samband við þá til staðfestingar áður en slíkar framkvæmdir hefjast.“ Framburður M-kk-ef fyrir héraðsdómi var í samræmi við þessa bókun. Þar kvaðst hann meðal annars ekki hafa haft neinar efasemdir um að gólfið á fyrstu hæðinni væri gallað og hafi hann boðist til að lagfæra það strax. Hvað varðar gólfið á efri hæðinni kvaðst hann hafa boðist til að gera á því bragarbót, en einnig boðið að aðrir mættu vinna það og væri hann tilbúinn að greiða upphæð, sem hann hafi nefnt, enda yrði hann látinn vita áður en framkvæmdir hæfust. Ekki varð strax af viðgerð á gólfunum og telur aðaláfrýjandi að vinna annarra iðnaðarmanna á vegum gagnáfrýjanda hafa staðið því í vegi. Gólflagnir ehf. endurskoðuðu tilboð sitt 10. desember 1997 til hækkunar, enda hefðu nánari athuganir á gólfinu sýnt að frekari viðgerða væri þörf en áður var talið. Gólflagnir ehf. framkvæmdu síðan verkið seinni hluta desember 1997 og fyrri hluta janúar 1998 án þess að gagnáfrýjanda eða undirverktaka hans væri tilkynnt um það.

Almennt á verktaki rétt á að bæta úr göllum, sem reynast vera á verki hans, enda leiði úrbætur af hans hálfu ekki til sérstaks óhagræðis fyrir verkkaupa. Nægilega er leitt í ljós að aðaláfrýjandi bauðst strax eftir að gallar komu fram á gólfinu til að gera sjálfur við hluta þess. Þótt fyrir liggi að hann hafi þá jafnframt gefið í skyn að hann kynni að samþykkja að aðrir yrðu fengnir til að vinna hluta verksins var það gert á forsendum þess að kostnaður yrði innan tiltekinna marka og að honum yrði tilkynnt áður en þær framkvæmdir hæfust. Gagnáfrýjandi samdi við Gólflagnir ehf. um viðgerð á öllu gólfinu án frekara samráðs við aðaláfrýjanda og að því er virðist fyrir meira en fjórum sinnum hærra verð en nam því, sem aðaláfrýjandi hafði gefið til kynna að hann samþykkti að taka á sig. Bar g-kk-þgf eins og hér stóð á að hafa frumkvæði að því að gefa aðaláfrýjanda kost á að framkvæma viðgerðina áður en hann gekk til samninga um hana við aðra. Það gerði gagnáfrýjandi ekki. Getur hann því ekki nú krafið aðaláfrýjanda um kostnað vegna þessa verks. Verður kröfu gagnáfrýjanda af þessu tilefni þannig hafnað.

Samkvæmt þessu verður fallist á gagnkröfu gagnáfrýjanda vegna tafabóta, 3.161.250 krónur, og galla á verki aðaláfrýjanda, 101.100 krónur, eða samtals 3.262.350 krónur. Með vísan til ákvæðis 24.6.7 í ÍST-30 verður sú fjárhæð látin koma til skuldajafnaðar við kröfu aðaláfrýjanda, sem eins og áður greinir nemur samtals 5.457.865 krónum. Verður gagnáfrýjandi þannig dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 2.195.515 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Ísfell ehf., greiði aðaláfrýjanda, Eykt ehf., 2.195.515 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 806 krónum frá 14. febrúar 1998 til 11. júlí sama árs, en af 2.195.515 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.