330/2009

Með ákvörðun bótanefndar 16. mars 2006 var Í gert að greiða tjónþolanum B bætur vegna líkamsárásar H og V. Í höfðaði mál og krafðist greiðslu úr hendi H og V. Byggði Í kröfu sína á 19. gr.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 16. júní 2009. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að krafan verði lækkuð. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram ákvað bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota 16. mars 2006, að ríkissjóður skyldi greiða H-kk-þgf F-kk-þgf B-x-x skaðabætur vegna líkamsárásar áfrýjenda á hann 1. september 2002, 2.600.000 krónur. Höfðu þeir verið sakfelldir fyrir líkamsárásina, sem talin var varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með héraðsdómi 19. desember 2003. Í ákæru hafði áverkum tjónþolans H-kk-ef verið lýst svo að hann hefði hlotið „mar eða yfirborðsrispur í húð og hálsi vinstra megin, blæðingu í vinstra auga og marðist víðs vegar um líkamann.“ Tekið var fram í forsendum dómsins að í læknisvottorði sem til var vitnað segði að „áverkar hans hafi virst minni háttar.“ Voru áfrýjendur hvor um sig dæmdir til greiðslu 75.000 króna sektar og til greiðslu sakarkostnaðar.

Lögmaður tjónþolans H-kk-ef hafði fyrir hans hönd sent bréf 27. nóvember 2002 til lögreglustjórans í Reykjavík og dóms- og kirkjumálaráðherra vegna bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995. Í bréfinu kom fram sundurliðuð bótakrafa á hendur áfrýjendum 1.208.044 krónur auk lögmannsþóknunar 161.728 krónur eða samtals 1.369.772 krónur. Var tekið fram að krafan væri „kynnt bótanefnd skv. lögum nr. 69/1995 og ber að skoða bréf þetta sem formlega tilkynningu til nefndarinnar og beiðni um greiðslu úr ríkissjóði.“ Jafnframt var tekið fram að skaðabótakrafan væri lögð fram „skv. XX. kafla laga nr. 19/1991 á hendur hinum grunuðu.“ Í bréfi þessu var gerður fyrirvari „um hækkun bótakröfu síðar, eftir atvikum í hinu opinbera máli eða með höfðun einkamáls.“ Í ákæru lögreglustjórans í Reykjavík 28. janúar 2003 var síðan gerð krafa fyrir hönd tjónþolans H-kk-ef um að áfrýjendur yrðu dæmdir „til greiðslu skaðabóta að fjárhæð kr. 1.369.772 auk dráttarvaxta ... “. Í héraðsdómi 19. desember 2003 í sakamálinu sem höfðað var með nefndri ákæru, var tekið fram að við aðalmeðferð málsins, sem mun hafa lokið 9. desember 2003, hafi lögmaður H-kk-ef F-kk-ef B-x-x afturkallað skaðabótakröfu hans. Kom hún því ekki til dóms í málinu.

Í ákvörðun bótanefndar 16. mars 2006 kemur fram að fyrir nefndinni hafi legið örorkumat tveggja lækna 26. september 2004 um líkamstjón umsækjandans H-kk-ef. Hafi lögmaður hans látið nefndinni örorkumatið í té með bréfi 15. desember 2004 ásamt fleiri gögnum og þá gert kröfu um að „umsækjanda yrðu úrskurðaðar hámarksbætur með vísun til 7. gr. laga nr. 95/1996.“ Hér er bersýnilega átt við 7. gr. laga nr. 69/1995. Örorkumat þetta er meðal gagna málsins. Þar kemur meðal annars fram að metinn sé 10 stiga varanlegur miski og 10% varanleg örorka vegna tognunaráverka á hægri öxl með nokkurri skerðingu á almennri færni og lífsgæðum eins og segir í matsgerðinni. Töldu læknarnir H-kk-þf hafa hlotið þessa áverka við líkamsárás áfrýjenda 1. september 2002. Í ákvörðun bótanefndarinnar segir að þetta örorkumat hafi verið lagt til grundvallar ákvörðun hennar.

Með bréfum dóms- og kirkjumálaráðherra 9. febrúar 2006 var áfrýjendum skýrt frá því að ráðuneytinu hefði borist umsókn H-kk-ef F-kk-ef B-x-x um greiðslu bóta á grundvelli laga nr. 69/1995. Væri þeim gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum við umsóknina. Þeir svöruðu báðir með bréfum 16. febrúar 2006. Í bréfunum fjölluðu þeir lið fyrir lið um kröfugerð umsækjandans H-kk-ef samkvæmt bréfinu 27. nóvember 2002 sem fyrr var getið. Þeir hafa haldið því fram að þeim hafi ekki verið kynnt viðbótarerindi umsækjandans til bótanefndarinnar 15. desember 2004 og þau gögn sem hann þá sendi nefndinni, meðal annars örorkumatið frá 26. september 2004. Þeir hafi því ekki haft tækifæri til að fjalla um þessi gögn áður en bótanefndin tók ákvörðun sína. Styðst þetta við gögn málsins og hefur raunar ekki verið andmælt af hálfu stefnda. Efnislega hafa áfrýjendur mótmælt því að atburðurinn 1. september 2002 hafi haft þær afleiðingar fyrir tjónþolann sem metnar eru með framangreindum hætti í örorkumatsgerð læknanna.

II

Í máli þessu krefst stefndi greiðslu úr hendi áfrýjenda á þeirri fjárhæð sem bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 ákvað 16. mars 2006 að stefndi skyldi greiða tjónþolanum H-kk-þgf F-x-x B-x-x vegna líkamsárásar áfrýjenda 1. september 2002. Byggir stefndi kröfu sína á 19. gr. laganna þar sem segir að ríkissjóður eignist rétt tjónþola gagnvart tjónvaldi ef ríkissjóður greiði bætur samkvæmt lögunum. Talið verður að skilyrði slíkrar kröfu sé að viðkomandi tjónvaldur hafi átt þess kost að gæta hagsmuna sinna við meðferð kröfunnar fyrir dómi eða að öðrum kosti fyrir bótanefndinni, meðal annars með því að kynna sér þau gögn sem liggja kröfunni til grundvallar og tjá sig um þau áður en ákvörðun er tekin, sbr. að sínu leyti ákvæði í IV. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Svo sem lýst var að framan nutu áfrýjendur ekki þessa réttar áður en nefndin tók þá ákvörðun sem krafan á hendur þeim byggist á. Hún getur því ekki orðið grundvöllur kröfu samkvæmt 19. gr. laga nr. 69/1995. Verða þeir þegar af þessari ástæðu sýknaðir af kröfu stefnda.

Áfrýjendur hafa ekki krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi verður dæmdur til að greiða þeim málskostnað í héraði sem ákveðst til hvors þeirra um sig eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, H-kk-nf A-kk-nf Ú-kk-nf og V-kk-nf A-kk-nf Ú-kk-nf, eru sýknir af kröfu stefnda, íslenska ríkisins.

Stefndi greiði áfrýjendum hvorum um sig 400.000 krónur í málskostnað í héraði.