719/2010

Með yfirlýsingu 21. desember 2005 setti S ehf. bankanum K hf. að handveði hlutabréf í L hf. til tryggingar öllum skuldum félagsins við bankann. Með samningi 7. desember 2007 tók S ehf. lán hjá K hf. og til tryggingar skuldinni átti bankinn meðal annars að njóta réttar samkvæmt áðurgreindri handveðsyfirlýsingu. K hf. gerði í tvígang, 12. júní 2008 og 2. október sama ár, veðkall á hendur S ehf. Félagið brást við með annars vegar handveðsetningu á hlutum í L hf. 24. júní 2008 og hins vegar með tölvubréfi starfsmanns S ehf. til K hf. 6. október sama ár, þar sem veitt voru fyrirmæli til bankans um handveðsetningu óveðsettra hlutabréfa félagsins og ráðstöfun á innstæðu þess í peningamarkaðssjóðum bankans með það fyrir augum að veita nægilega tryggingu fyrir skuldum félagsins. K hf. var sett skilanefnd 9. október 2008 og var skuld S ehf. við bankann ráðstafað til A hf. í kjölfarið. Viðskipti voru stöðvuð með hlutdeildarskírteini í peningamarkaðssjóði bankans 6. október sama ár og sjóðnum slitið 31. sama mánaðar. Var hlutdeild S ehf. í sjóðnum ráðstafað við það tækifæri á tvo reikninga hjá A hf. Bú S ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 12. nóvember 2008. Í málinu krafði þb. S ehf. A hf. um fjárhæðina sem ráðstafað var á reikninga hjá bankanum 31. október 2008, með áföllnum vöxtum. Einnig krafðist þb. S ehf. þess að rift yrði tveimur áðurgreindum ráðstöfunum félagsins í þágu K hf. en Hæstiréttur vísaði þeim kröfum af sjálfdáðum frá héraðsdómi. Um hina fyrstnefndu kröfu þb. S ehf. segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að í áðurgreindu tölvubréfi 6. október 2008 hafi ekki falist framsal á hlutdeildarskírteinum í peningamarkaðssjóðnum, heldur beiðni um að bankinn kæmi þeim í verð. Þótt litið yrði svo á að bréfið fæli í sér loforð S ehf. til K hf. um að bankanum væri heimilt að verja nánar tilgreindri fjárhæð af söluverðinu til greiðslu á skuldum félagsins við bankann yrði að gæta að því að ekkert lægi fyrir í málinu um að bankinn hefði lýst yfir samþykki slíks loforðs eða samþykkt það í verki, heldur hefði hann ráðstafað andvirði hlutdeildarskírteina S ehf. inn á tvo reikninga við slit sjóðsins. Féð hefði verið óhreyft þar til skiptastjóri þb. S ehf. hefði krafist þess að fá það afhent og þar með dregið til baka beiðni S ehf. um ráðstöfun þess. A hf. gæti því ekki reist tilkall sitt til fjárins á tölvubréfinu. Þá lægi ekkert fyrir um að K hf. hefði notið heimildar samkvæmt samningi við S ehf. til að ganga á innlánsreikninga félagsins til uppgjörs á skuldum þess, en af dómaframkvæmd Hæstaréttar leiddi að án slíkrar heimildar gæti bankinn ekki beitt skuldajöfnuði í þessu skyni. Var krafa þb. S ehf. um afhendingu fjárins því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. desember 2010. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 520.669.019 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. nóvember 2008 til greiðsludags, svo og að rift verði annars vegar veðsetningu Samsonar eignarhaldsfélags ehf. 24. júní 2008 á hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. að nafnverði 52.000.000 krónur til Kaupþings banka hf. og hins vegar „ráðstöfun eigna búsins til handa stefnda sem felst í tölvupósti S-kk-ef S-kk-ef, dags. 6. október 2008, þar sem óskað er eftir að innistæða þrotamanns, Samsonar eignarhaldsfélags ehf., á peningamarkaðssjóðum félagsins hjá stefnda verði færð til lækkunar á skuldum þrotamanns við stefnda.“ Til vara krefst áfrýjandi að stefnda verði gert að greiða sér 127.669.019 krónur með dráttarvöxtum eins og að framan greinir. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins gaf Samson eignarhaldsfélag ehf. út yfirlýsingu 21. desember 2005, þar sem það setti að handveði til Kaupþings banka hf. hlutabréf í Landsbanka Íslands hf. að nafnverði 239.000.000 krónur til tryggingar öllum skuldum félagsins við fyrrnefnda bankann. Í yfirlýsingunni var meðal annars tekið fram að veðréttur bankans næði til allra tekna og arðs af hlutabréfunum og yrðu slíkar greiðslur varðveittar á sérstökum reikningi, sem skyldi settur að handveði með sömu skilmálum og hlutabréfin. Einnig var mælt svo fyrir að ef bankinn ráðstafaði greiðslum, sem honum bærust vegna hlutabréfanna, til kaupa á „nýjum fjármálagerningum“ tæki veðrétturinn jafnframt til þeirra. Þá var svofellt ákvæði í yfirlýsingunni: „Fari markaðsverðmæti veðandlagsins niður fyrir 130% af eftirstöðvum þeirra skulda sem veðandlagið á að tryggja skal veðsali greiða niður þær skuldir sem veðandlagið tryggir eða leggja fram nýjar tryggingar svo jafnvægi náist milli skuldanna og verðmæti veðandlagsins að mati veðhafa. Verði veðsali ekki við beiðni veðhafa í samræmi við framangreint innan 7 daga frá því að slík beiðni kemur fram skal litið á það sem vanefnd af hálfu veðsala“.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnda greiddi Landsbanki Íslands hf. 347.350.038 krónur 23. mars 2006 inn á vörslureikning Samsonar eignarhaldsfélags ehf. hjá Kaupþingi banka hf., þar af 71.700.000 krónur vegna arðs af fyrrnefndum hlutabréfum, sem hann hafði að handveði. Stefndi kveður þessa fjárhæð að frádregnum fjármagnstekjuskatti hafa verið nýtta til kaupa á hlutdeildarskírteinum í peningamarkaðssjóði Kaupþings.

Með samningi 7. desember 2007 tók Samson eignarhaldsfélag ehf. 4.261.370.139 krónur að láni hjá Kaupþingi banka hf., sem verja átti til að greiða upp eldra lán félagsins hjá bankanum. Þetta nýja lán átti að bera svokallaða REIBOR vexti með 2,25% álagi og skyldi greiða þá ásamt höfuðstóli skuldarinnar í einu lagi 10. desember 2008. Til tryggingar skuldinni átti Kaupþing banki hf. að njóta handveðréttar í áðurgreindum hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. samkvæmt yfirlýsingunni frá 21. desember 2005, auk þess sem tveir nafngreindir menn gengjust í sjálfskuldarábyrgð fyrir henni. Um tryggingar sagði jafnframt eftirfarandi: „Fari markaðsverðmæti trygginga ... niður fyrir 130% hvenær sem er á lánstímanum skal lántaki greiða niður lán þetta eða leggja fram nýjar tryggingar, svo markaðsverðmæti trygginga verði aftur a.m.k. 150% og jafnvægi náist þar með á milli skuldarinnar skv. lánssamningi þessum og verðmæti trygginganna að mati bankans. Verði lántaki ekki við beiðni bankans í samræmi við framangreint innan 7 daga frá því að slík beiðni kemur fram skal litið á það sem vanefnd af hálfu lántaka“.

Kaupþing banki hf. sendi Samson eignarhaldsfélagi ehf. bréf 12. júní 2008, þar sem vísað var til áðurgreindrar yfirlýsingar frá 21. desember 2005 um handveðrétt bankans í hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf., svo og ákvæða þar um skyldu félagsins til að láta í té frekari tryggingar eða greiða niður skuldir sínar við Kaupþing banka hf. ef verðmæti trygginga færi niður fyrir 130% af eftirstöðvum skuldanna. Við lok viðskipta í kauphöll 12. júní 2008 hafi verðmæti veðsettu hlutabréfanna numið 123% af skuldbindingum Samsonar eignarhaldsfélags ehf. við Kaupþing banka hf. Af þeim sökum væri þess krafist að félagið legði fram frekari tryggingar eða greiddi niður skuld samkvæmt fyrrnefndum lánssamningi 7. desember 2007 ekki síðar en 20. júní 2008 þannig að verðmæti trygginga næmi að minnsta kosti 150% skuldarinnar, en ella myndi bankinn neyta vanefndaúrræða, sem kveðið væri á um í samningum þeirra. Samson eignarhaldsfélag ehf. brást við þessu með því að setja að handveði til Kaupþings banka hf. hlutabréf í Landsbanka Íslands hf. að nafnverði 52.000.000 krónur með yfirlýsingu 24. júní 2008.

Aftur beindi Kaupþing banki hf. bréfi til Samsonar eignarhaldsfélags ehf. 2. október 2008, þar sem vísað var til þess að við lok viðskipta í kauphöll degi fyrr hafi verðmæti trygginga, sem félagið hafi látið bankanum í té, verið komið niður í 124,6% af skuldbindingum þess. Krafist var að félagið legði fram ekki síðar en 9. sama mánaðar frekari tryggingar eða greiddi niður skuld samkvæmt lánssamningnum 7. desember 2007 þannig að verðmæti trygginga svaraði að minnsta kosti til 150% af eftirstöðvum hennar. Af þessu tilefni sendi S-kk-nf S-kk-nf fyrir hönd Samsonar eignarhaldsfélags ehf. tölvubréf til bankans eftir hádegi 6. október 2008, þar sem sagði eftirfarandi: „Bankinn er með í vörslu 35.963.935 hluti til viðbótar, óveðsetta. Vinsamlegast takið veð í þeim og er þá heildarfjöldi bréfa kominn í 333.546.234 og veðhlutfall í 135%. Vinsamlegast seljið alla innistæðu félagsins í peningamarkaðssjóðum, 450m á öðrum fjárvörslureikningnum og 150m á hinum. Gerið upp yfirdrátt á cash-reikningi, ca. 23m. Eftir standa ca. 570m. Notið 370.000.000 til að greiða inn á vexti af láninu og verður þá þekjan komin í 150%. Millifærið afganginn, um 200m inn á reikning félagsins í LAIS ...“. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda var þennan sama dag tekin ákvörðun um að stöðva viðskipti með hlutdeildarskírteini í peningamarkaðssjóði Kaupþings. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að bankinn hafi nokkuð aðhafst vegna framangreindrar beiðni Samsonar eignarhaldsfélags ehf.

Að kvöldi 6. október 2008 voru samþykkt á Alþingi lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., en með þeim var meðal annars bætt nýju ákvæði í lög nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem varð 100. gr. a. þeirra laga. Á grundvelli þess tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Það sama var gert 9. sama mánaðar gagnvart Kaupþingi banka hf. Í framhaldi af því tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun 21. október 2008 um ráðstöfun tiltekinna eigna og skuldbindinga Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., sem nú ber heiti stefnda. Óumdeilt er að fyrrgreind skuld Samsonar eignarhaldsfélags ehf. samkvæmt lánssamningnum 7. desember 2007 hafi verið meðal þeirra eigna, sem færðust á þessum grunni til stefnda. Þá liggur fyrir í málinu að peningamarkaðssjóði Kaupþings var slitið 31. október 2008 og komu í hlut Samsonar eignarhaldsfélags ehf. samtals 503.334.424 krónur vegna hlutdeildarskírteina, sem félagið hafði átt í sjóðnum. Fé þetta var lagt inn á tvo reikninga hjá stefnda, annars vegar 373.461.867 krónur á reikning nr. 0329-26-465763 og hins vegar 129.872.557 krónur á reikning nr. 0329-26-486472.

Bú Samsonar eignarhaldsfélags ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 12. nóvember 2008, en samkvæmt málflutningi áfrýjanda hafði félagið leitað heimildar til greiðslustöðvunar 7. október sama ár og hafi frestdagur við skiptin markast af því. Skiptastjóri leitaði 13. nóvember 2008 upplýsinga hjá stefnda um innstæður og aðrar eignir áfrýjanda, sem kynnu að vera í vörslum stefnda, og fékk af því tilefni sendar 20. sama mánaðar skilagreinar um útborganir handa Samson eignarhaldsfélagi ehf. við slit peningamarkaðssjóðsins og ráðstöfun fjárins á áðurgreinda tvo reikninga hjá stefnda. Skiptastjóri óskaði síðastgreindan dag eftir því að þessum reikningum yrði lokað og innstæða á þeim færð á reikning áfrýjanda við annan tilgreindan banka, en við því varð stefndi ekki. Þessi ósk var ítrekuð í bréfi 15. desember 2008, þar sem skiptastjóri krafðist meðal annars dráttarvaxta af innstæðufénu frá 20. nóvember sama ár. Þessu svaraði stefndi með bréfi 20. janúar 2009, þar sem meðal annars kom fram að samanlögð innstæða á reikningunum tveimur væri orðin 520.669.019 krónur að meðtöldum áföllnum vöxtum, en af þeirri fjárhæð teldi stefndi sig eiga tilkall til 479.238.704 króna. Annars vegar ætti það rætur að rekja til þess að Samson eignarhaldsfélag ehf. hafi með áðurgreindu tölvubréfi 6. október 2008 ráðstafað til Kaupþings banka hf. samtals 393.000.000 krónum af inneign félagsins í peningamarkaðssjóði til að greiða upp yfirdrátt á bankareikningi og til innborgunar á vexti af skuld samkvæmt lánssamningnum frá 7. desember 2007, en þetta hafi félagið gert í samræmi við skyldur sínar samkvæmt þeim samningi og yfirlýsingu um handveðrétt bankans frá 21. desember 2005. Hins vegar nyti stefndi réttar til 86.238.704 króna af fénu, sem greitt hafi verið út við slit peningamarkaðssjóðsins, þar sem sá hluti inneignar félagsins í sjóðnum væri kominn til vegna áðurgreinds arðs að fjárhæð 71.700.000 krónur, sem Landsbanki Íslands hf. hafi greitt til Kaupþings banka hf. 23. mars 2006 af handveðsettum hlutabréfum, en í arðinum hafi síðarnefndi bankinn átt veðrétt samkvæmt handveðsyfirlýsingunni 21. desember 2005. Stefndi bauðst á hinn bóginn til að greiða áfrýjanda það, sem eftir stæði af fénu, 41.430.315 krónur, ef sá síðarnefndi féllist „á ofangreinda málavexti.“ Ekki verður séð af gögnum málsins að áfrýjandi hafi svarað þessu bréfi.

Stefndi lýsti kröfu á hendur áfrýjanda 13. janúar 2009 um greiðslu á samtals 5.054.598.393 krónum á grundvelli lánssamnings Samsonar eignarhaldsfélags ehf. við Kaupþing banka hf. 7. desember 2007. Í kröfulýsingu stefnda var einskis getið um greiðslu inn á þessa skuld af fénu, sem hann hafði samkvæmt áðursögðu undir höndum vegna útborgunar til félagsins við slit peningamarkaðssjóðs Kaupþings, eða hugsanlegt tilkall stefnda til þess.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 26. mars 2009 og gerði fyrir héraðsdómi sömu kröfur og hann gerir fyrir Hæstarétti. Þær 520.669.019 krónur, sem hann krefst úr hendi stefnda, nema samanlagðri fjárhæð innstæðna á fyrrnefndum tveimur reikningum hjá stefnda, sem hlutdeild Samsonar eignarhaldsfélags ehf. í peningamarkaðssjóði var ráðstafað inn á 31. október 2008, að meðtöldum áföllnum vöxtum til 20. janúar 2009. Fyrir héraðsdómi krafðist stefndi í öndverðu sýknu af kröfum áfrýjanda, en undir rekstri málsins viðurkenndi stefndi skyldu sína til að greiða áfrýjanda 127.669.019 krónur með dráttarvöxtum frá dómsuppsögu. Þetta rakti stefndi til þess að annars vegar hafi hann sem áður segir viðurkennt í bréfi 20. janúar 2009 að áfrýjandi ætti tilkall til 41.430.315 króna af innstæðu á reikningunum tveimur og hins vegar féll stefndi frá málsástæðu um veðrétt sinn yfir fyrrgreindum 86.238.704 krónum. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi dæmdur til greiðslu í samræmi við þetta og unir hann þeirri niðurstöðu þótt hann hafi ekki efnt þessa skyldu sína samkvæmt dóminum.

Samkvæmt málflutningi fyrir Hæstarétti er féð, sem deila aðilanna stendur um, enn varðveitt á þeim tveimur bankareikningum, sem áður var getið.

II

Áfrýjandi reisir dómkröfu sína um riftun á veðsetningu Samsonar eignarhaldsfélags ehf. til Kaupþings banka hf. 24. júní 2008 á hlutabréfum að nafnverði 52.000.000 krónur í Landsbanka Íslands hf. á 1. mgr. 137. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., þar sem þau tryggingarréttindi hafi verið veitt á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag við gjaldþrotaskipti á áfrýjanda, en ekki um leið og stofnað var til skuldarinnar, sem réttindin áttu að tryggja. Án tillits til þess hvort skilyrðum þessa lagaákvæðis sé hér fullnægt verður að gæta að því að riftun á þessari ráðstöfun varðar á engan hátt fyrrgreindar kröfur áfrýjanda um greiðslu úr hendi stefnda. Samkvæmt málflutningi aðilanna fyrir Hæstarétti er óumdeilt að hlutabréfin, sem Samson eignarhaldsfélag ehf. veitti Kaupþingi banka hf. veðrétt í 24. júní 2008, séu nú einskis virði. Að því virtu verður ekki séð að áfrýjandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um riftun þessarar ráðstöfunar.

Krafa áfrýjanda um riftun á ráðstöfun eigna Samsonar eignarhaldsfélags ehf., sem hafi falist í áðurgreindu tölvubréfi starfsmanns félagsins 6. október 2008 til Kaupþings banka hf., er reist á 141. gr. laga nr. 21/1991. Í héraðsdómsstefnu var hvorki skýrt af hvaða ástæðum þessi ráðstöfun geti hafa talist ótilhlýðileg né hvers vegna bankinn hafi mátt vita um ógjaldfærni félagsins fyrrgreindan dag og aðstæður, sem hafi gert ráðstöfunina ótilhlýðilega. Vegna þessarar vanreifunar er ófært að fella efnisdóm á þessa kröfu.

Af framangreindum ástæðum verður báðum kröfum áfrýjanda um riftun ráðstafana Samsonar eignarhaldsfélags ehf. vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

III

Eins og nánar greinir í héraðsdómi reisir áfrýjandi kröfu um greiðslu á 520.669.019 krónum á því að fjárhæð þessi, sem varðveitt er á tveimur reikningum hjá stefnda, tilheyri sér og njóti stefndi hvorki tryggingarréttinda í innstæðunum fyrir kröfu á hendur áfrýjanda né annarra heimilda til að taka hluta þeirra til sín.

Í yfirlýsingu Samsonar eignarhaldsfélags ehf. 21. desember 2005, þar sem Kaupþingi banka hf. var veittur handveðréttur yfir hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. að nafnverði 239.000.000 krónur, var sem fyrr segir ákvæði um að veðrétturinn tæki meðal annars til arðs af hlutabréfunum auk svonefndra fjármálagerninga, sem kynnu að verða keyptir fyrir slíkan arð. Þess hefur og verið getið að samkvæmt málatilbúnaði stefnda greiddi Landsbanki Íslands hf. 23. mars 2006 til Kaupþings banka hf. arð af þessum hlutabréfum, sem hafi gengið til kaupa á hlutdeildarskírteinum í peningamarkaðssjóði Kaupþings. Arðurinn, sem greiddur var af handveðsettu hlutabréfunum, nam samkvæmt greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi 71.700.000 krónum, en þar kom einnig fram að til þeirrar greiðslu mætti rekja 86.238.704 krónur af fjárhæðinni, sem kom til útborgunar vegna hlutdeildarskírteina Samsonar eignarhaldsfélags ehf. við slit peningamarkaðssjóðsins 31. október 2008. Undir rekstri málsins í héraði viðurkenndi stefndi að áfrýjandi ætti rétt á að fá greiddar þessar 86.238.704 krónur og féll þar með frá því að veðréttur sinn næði til þeirrar fjárhæðar. Að öðru leyti hefur stefndi hvorki sýnt fram á að hann hafi notið veðréttinda yfir fénu, sem Samson eignarhaldsfélag ehf. átti í peningamarkaðssjóðnum, né þeim tveimur reikningum, sem féð var greitt inn á 31. október 2008.

Í áðurgreindu tölvubréfi starfsmanns Samsonar eignarhaldsfélags ehf. til Kaupþings banka hf. 6. október 2008 var meðal annars mælst til þess að bankinn seldi alla inneign félagsins í peningamarkaðssjóði, svo og að ráðstafað yrði af söluverðinu um 23.000.000 krónum til uppgjörs á skuld vegna yfirdráttar á bankareikningi og 370.000.000 krónum til greiðslu upp í vexti af skuld samkvæmt lánssamningnum frá 7. desember 2007. Í þessari orðsendingu fólst ekkert framsal á hlutdeildarskírteinum í peningamarkaðssjóðnum, heldur beiðni um að bankinn kæmi þeim í verð. Þótt litið yrði svo á að tölvubréf þetta hafi falið í sér loforð Samsonar eignarhaldsfélags ehf. til Kaupþings banka hf. um að þeim síðarnefnda væri heimilt að verja samtals um 393.000.000 krónum af söluverði hlutdeildarskírteina til greiðslu á fyrrnefndum skuldum félagsins við bankann verður að gæta að því að ekkert liggur fyrir í málinu um að hann hafi lýst yfir samþykki slíks loforðs. Ekki lét Kaupþing banki hf. eða stefndi heldur verða af því að samþykkja þetta í verki með því að gera ráðstafanirnar, sem Samson eignarhaldsfélag ehf. hafði óskað eftir, en þess í stað ráðstafaði stefndi öllu andvirði hlutdeildarskírteina félagsins inn á áðurgreinda tvo reikninga við slit peningamarkaðssjóðsins 31. október 2008. Féð var óhreyft á þeim reikningum þegar skiptastjóri áfrýjanda krafðist 20. nóvember sama ár að fá það afhent og dró með því til baka beiðni Samsonar eignarhaldsfélags ehf. um ráðstöfun þess, sem Kaupþing banki hf. og stefndi höfðu hvorki samþykkt né fylgt eftir. Að þessu virtu getur stefndi ekki reist tilkall til 393.000.000 króna af innstæðu þessara tveggja reikninga á tölvubréfinu, sem hér um ræðir.

Af hinum áfrýjaða dómi verður ráðið að stefndi hafi við munnlegan flutning málsins í héraði meðal annars borið fyrir sig að svokallaðir almennir markaðsskilmálar fyrir verðbréfaviðskipti milli Kaupþings banka hf. og viðskiptavina bankans frá nóvember 2007, sem Samson eignarhaldsfélag ehf. samþykkti með yfirlýsingu 25. janúar 2008 að gilda skyldu um viðskipti sín við bankann, hafi að geyma ákvæði, sem hafi heimilað honum að skuldfæra vörslureikninga félagsins vegna skulda þess við sig. Að þeirri málsástæðu var ekki vikið í greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi og getur hún þegar af þeim sökum engu varðað við úrlausn málsins, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu liggur ekkert fyrir um að Kaupþing banki hf. hafi af öðrum sökum notið heimildar samkvæmt samningi við Samson eignarhaldsfélag ehf. til að ganga á innlánsreikninga félagsins til uppgjörs á skuldum þess, en af dómaframkvæmd leiðir að bankinn gat ekki án slíkrar heimildar beitt skuldajöfnuði í þessu skyni á grundvelli 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 12. júní 1992 í máli nr. 373/1989 og 14. maí 1998 í máli nr. 377/1997, sem birtir eru í dómasafni 1992 bls. 1197 og 1998 bls. 1865.

Að virtu því öllu, sem að framan segir, verður að taka til greina kröfu áfrýjanda um að stefnda verði gert að greiða honum fjárhæðina, sem stóð 20. janúar 2009 samanlagt á reikningum nr. 0329-26-465763 og 0329-26-486472, eða 520.669.019 krónur. Með því að innifaldir munu vera í þeirri fjárhæð áfallnir vextir af innstæðunum til framangreinds dags verða dráttarvextir dæmdir af kröfu áfrýjanda eins og í dómsorði greinir.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfum áfrýjanda, þrotabús Samsonar eignarhaldsfélags ehf., um riftun á ráðstöfunum félagsins gagnvart Kaupþingi banka hf. 24. júní og 6. október 2008 er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Arion banki hf., greiði áfrýjanda 520.669.019 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. janúar 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.