339/2008

Sóknaraðilar kröfðust þess að dánarbú C yrði tekið til opinberra skipta. Héraðsdómur hafnaði kröfu þeirra. Í dómi Hæstaréttar sagði að í málinu lægi ekkert fyrir um hvort H hefði verið veitt leyfi til einkaskipta á dánarbúi C. Þótt slíkt leyfi hefði verið veitt myndi það þó ekki fá því breytt að sóknaraðilum, sem kvæðust vera nánustu eftirlifandi skyldmenni þess látna og hefðu lagt fram gögn um þau fjölskyldutengsl, væri heimilt að krefjast fyrir dómi opinberra skipta á dánarbúinu ef þeir vefengdu réttindi þess, sem einkaskiptaleyfi hefði fengið, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúi o.fl. Óvissa um það hvort aðrir kynnu að eiga réttindi til arfs eftir þann látna, sem gengi framar réttindum sóknaraðila, gæti ekki með réttu valdið því að héraðsdómari hafnaði þegar í stað kröfu þeirra um opinber skipti á grundvelli 1. málsliðar 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 5. júní 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2008, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að dánarbú C yrði tekið til opinberra skipta. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að dánarbúið verði tekið til opinberra skipta og þeim dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka.

Samkvæmt gögnum málsins fæddist C í Bandaríkjum Norður Ameríku [...], þar sem foreldrar hans voru þá búsett, en þau munu nú bæði vera látin. Þau áttu fyrir eina dóttur, F, fædda [...], en ekki önnur börn. Hún er nú látin, en var gift G og eignuðust þau þrjú börn, sóknaraðila, sem fæddir eru [...] og [...], og dótturina I, sem einnig mun vera látin og ekki hafa látið eftir sig börn. C var veittur íslenskur ríkisborgararéttur 22. mars 2005 og var búsettur hér á landi þar til hann lést [...] 2008. Hann mun þá hafa átt lögheimili að [...] í Reykjavík. Samkvæmt vottorði úr þjóðskrá 5. júní 2008 var hjúskaparstaða hans ótilgreind. Sóknaraðilar kveðast enga staðfestingu hafa um að hinn látni hafi látið eftir sig niðja.

Sóknaraðilar beindu 16. maí 2008 kröfu til Héraðsdóms Reykjavíkur um að dánarbú C yrði tekið til opinberra skipta, en samkvæmt henni telja sóknaraðilar sig einu lögerfingja hans. Í kröfu þeirra er þess þó getið að kona að nafni H, fædd [...], hafi samkvæmt upplýsingum frá sýslumanninum í Reykjavík sótt um leyfi hans til einkaskipta á dánarbúinu á þeim grunni að hún væri ekkja eftir þann látna. Hún hafi lagt fyrir sýslumann staðfestingu sendiráðs Japan á Íslandi frá 30. janúar 2008 um að hún hafi gengið í hjúskap við C 6. september 2004 og hafi sú staðfesting verið reist á skráningu fjölskylduupplýsinga frá yfirvöldum í Tokyo í Japan. Sóknaraðilar andmæla því að þessi staðfesting verði lögð til grundvallar um lögerfðaréttindi eftir þann látna, enda styðjist hún aðeins við upplýsingar úr íbúaskrá í Tokyo og liggi ekkert fyrir um á hvaða gögnum þær upplýsingar séu byggðar. Sóknaraðilar kveðast aldrei hafa vitað til þess að sá látni hafi gengið í hjúskap, en hann hafi marg oft eftir að hann settist að hér á landi greint öðrum frá því að hann væri ókvæntur og fyrrnefnd H einungis vinkona hans.

Í málinu hafa sóknaraðilar ekki lagt fram eftirrit úr dánarskrá sýslumannsins í Reykjavík, svo sem þeim hefði borið samkvæmt 2. mgr. 42. gr. laga nr. 20/1991, og liggur því ekkert fyrir um hvort H hafi verið veitt leyfi til einkaskipta á dánarbúi C. Þótt slíkt leyfi hefði verið veitt myndi það þó ekki fá því breytt að sóknaraðilum, sem kveðast vera nánustu eftirlifandi skyldmenni þess látna og hafa lagt fram gögn um þau fjölskyldutengsl, er heimilt að krefjast fyrir dómi opinberra skipta á dánarbúinu ef þeir vefengja réttindi þess, sem einkaskiptaleyfi hefði fengið, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991. Óvissa um það hvort aðrir kunni að eiga réttindi til arfs eftir þann látna, sem gangi framar réttindum sóknaraðila, getur ekki með réttu valdið því að héraðsdómari hafni þegar í stað kröfu þeirra um opinber skipti á grundvelli 1. málsliðar 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Samkvæmt sömu málsgrein ber héraðsdómara þvert á móti að boða þá, sem kunna að telja til arfs og upplýst hefur verið um, til þinghalds, þar sem þeim gefst meðal annars kostur á að mótmæla kröfu um opinber skipti á þeim grunni að réttur þeirra til arfs gangi framar réttindum þeirra, sem skipta krefjast, en við úrlausn um kröfuna yrði þá að taka afstöðu til slíks ágreinings. Af þessum sökum verður að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.