493/2008

Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta farbanni samkvæmt b. lið 1. mgr. 103. gr. og 110. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. september 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. september 2008, þar sem varnaraðila var áfram bönnuð för frá Íslandi allt til þriðjudagsins 11. nóvember 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Til vara krefst hann þess að honum verði gert að setja tryggingu fyrir nærveru sinni í stað farbanns, en að því frágengnu að farbanni verði markaður skemmri tími.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I.

Sóknaraðili heldur því fram að skilyrði 110. gr. laga nr. 19/1991 séu uppfyllt fyrir áframhaldandi farbanni yfir varnaraðila en hann sé undir rökstuddum grun um að hafa framið skjalafals og auðgunarbrot. Sóknaraðili telur brot varnaraðila meðal annars geta leitt til þess að ábyrgðir fyrir að minnsta kosti 200 milljón bandaríkjadali gætu orðið bindandi fyrir A gagnvart grandlausum framsalshafa allt fram til ársloka 2009. Þá kunni A að bera ábyrgð að einhverju leyti á skuldabréfaútboði C sem sé á gjalddaga á árinu 2017 en í fölsuðum og/eða rangfærðum skjölum málsins sé að finna yfirlýsingu um að C eigi á reikningum hjá A inneign að virði 623.087.842 bandaríkjadala.

Varnaraðili bendir einkum á að hann hafi sætt farbanni um langan tíma, eða allt frá 13. apríl 2007 en dómstólar hafi alls níu sinnum kveðið á um slíkt bann í þágu rannsóknar málsins. Því séu takmörk sett hversu lengi heimilt sé að beita farbanni sem rannsóknarúrræði. Þá sé það jafnframt skilyrði fyrir framlengingu þess að rannsókn hafi verið fram haldið án tafa en það skilyrði sé ekki uppfyllt.

II.

Málavextir eru raktir í hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt 67. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferðar.

Við beitingu þvingunarráðstafana, svo sem gæsluvarðhalds og farbanns, í þágu rannsóknar opinbers máls togast meðal annars á almannahagsmunir við að halda uppi lögum, vinna að uppljóstran brota og halda uppi refsivörslu annars vegar og hins vegar mannréttindi hins grunaða manns. Hin óskráða meðalhófsregla, sem meðal annars ákvæði 3. mgr. 94. gr., 1. mgr. 101. gr. og 2. málsl. 2. mgr. 105. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 eru byggð á, leggur grundvöllinn að því hvernig meta skuli þá andstæðu hagsmuni sem vegast á í slíkum málum og fara meðalveginn á milli þeirra.

Við val á þvingunarráðstöfun í þágu rannsóknar opinbers máls ber að velja það úrræði sem vægast er og að gagni getur komið. Í því sambandi er farbann miklum mun vægara úrræði heldur en gæsluvarðhald og þá sérstaklega þegar því er beitt gagnvart íslenskum ríkisborgara sem á lögheimili hér á landi. Í reglunni felst einnig að hóf verður að vera í beitingu þess úrræðis sem valið er miðað við þá hagsmuni sem í húfi eru og má ekki ganga lengra en nauðsyn ber til. Þannig má farbann ekki standa lengur en nauðsynlegt er í þágu rannsóknar. Tímalengd farbanns í þágu rannsóknar ræðst þannig aðallega af eðli og umfangi máls.

Í ljósi þess hvernig mál þetta er vaxið, og hversu mikla hagsmuni það varðar, er fallist á með sóknaraðila að réttlætanlegt sé að grípa til tímafrekra og nauðsynlegra rannsóknaraðgerða erlendis til að upplýsa málið á meðan varnaraðili sætir farbanni, enda verður að játa sóknaraðila aukið svigrúm þegar grunur leikur á að framin hafi verið umfangsmikil efnahagsbrot sem teygja anga sína til fleiri en eins ríkis.

Almennt er það forsenda þess að til greina komi að framlengja farbann að rannsókn máls hafi verið fram haldið án óréttlættra tafa. Gangur rannsóknar málsins er rakinn í hinum kærða úrskurði og af því sem fram er komið virðist rannsókn þess við lok árs 2007 og fyrstu mánuði þessa árs hafa mátt vera með markvissari hætti. Hins vegar hafa þessar tafir að nokkru leyti verið réttlættar við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti. Hefur því verið lýst hver verða næstu skref við rannsókn málsins sem sóknaraðili telur nauðsynleg svo taka megi ákvörðun um saksókn skv. 67. gr. laga nr. 19/1991.

Í ljósi þess sem að framan er rakið og að teknu tilliti til þeirra brota, sem varnaraðili er grunaður um að hafa framið og fangelsisrefsing liggur við, þykja skilyrði uppfyllt til þess að tryggja beri nærveru varnaraðila hér á landi í þágu rannsóknar málsins með farbanni á grundvelli 110. gr. laga nr. 19/1991. Með vísan til alls framanritaðs verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.