417/2012

P var sakfelldur í héraði fyrir fjölmörg hegningarlagabrot, auk umferðarlagabrota og fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Var hann dæmdur í tveggja ára fangelsi og sviptur ökurétti í tvö ár. P krafðist aðallega ómerkingar héraðsdóms vegna vanhæfis dómara þar sem sá héraðsdómari sem kvað upp dóminn hafði degi áður úrskurðað hann í gæsluvarðhald á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með hliðsjón af forsendum umrædds gæsluvarðhaldsúrskurðar féllst Hæstiréttur ekki á með P að ástæða væri til að draga óhlutdrægni dómarans í efa með réttu og var kröfu hans því hafnað. Til vara krafðist P sýknu af því að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Meðal annars með vísan til framburðar P hjá lögreglu sem staðfestur var fyrir dómi af þeim lögreglumönnum sem viðstaddir voru skýrslutökuna var P sakfelldur fyrir þetta brot. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um refsingu P en þó að teknu tilliti til gæsluvarðhaldsvistar sem honum hafði verið gert að sæta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. maí 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða, en að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, en til vara sýknu af broti samkvæmt 34. lið ákæru 13. mars 2012 og að refsing hans fyrir önnur brot verði milduð. Þá krefst ákærði þess að gæsluvarðhald, sem hann hefur sætt, komi til frádráttar refsingunni og að skaðabótakrafa L ehf. vegna brots samkvæmt 6. tölulið áðurnefndrar ákæru verði lækkuð úr 283.537 krónum í 94.512 krónur.

Q ehf. krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er varðar skaðabætur félaginu til handa, auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Aðrir kröfuhafar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Krafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er reist á því að sá héraðsdómari, sem kvað upp dóminn, hafi degi áður úrskurðað hann í gæsluvarðhald á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hafi dómarinn því verið vanhæfur til að fara með málið þar sem ákærði hafi haft ástæðu til að draga óhlutdrægni hans í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Úrskurðir héraðsdómara á rannsóknarstigi valda almennt ekki vanhæfi hans til að leysa efnislega úr máli sakbornings nema hann hafi fallist á kröfu um gæsluvarðhald yfir honum samkvæmt 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 2. mgr. 6. gr. laganna. Með hliðsjón af forsendum umrædds gæsluvarðhaldsúrskurðar verður ekki fallist á með ákærða að ástæða sé til þess að draga óhlutdrægni dómarans í efa með réttu og er kröfu hans um ómerkingu héraðsdóms því hafnað.

II

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir sakargiftum á hendur ákærða. Á grundvelli skýlausrar játningar var hann sakfelldur fyrir flest brot sem honum voru gefin að sök í ákærum 13. og 29. mars 2012, ef frá eru taldar sakargiftir samkvæmt 34. lið fyrri ákærunnar. Voru brotin talin rétt heimfærð til refsiákvæða í ákærunum. Þó hefur farist fyrir að heimfæra til viðeigandi refsiákvæðis þá háttsemi sem lýst er í 8. lið ákæru 13. mars 2012. Sá verknaður ákærða og tveggja meðákærðu í héraði varðar augljóslega við 244. gr. almennra hegningarlaga. Í 19. lið sömu ákæru er ákærða gefinn að sök þjófnaður með því að hafa „brotist inn í bifreiðaverkstæði S ... og stolið þaðan bifreiðinni [...] sem þar var í viðgerð, en ákærði skuldaði reikning vegna viðgerðar bifreiðarinnar“. Ákærði sagði hjá lögreglu að hann væri umráðamaður bifreiðarinnar, en ekki eigandi hennar. Í ljósi þess verður fyrrgreind háttsemi hans ekki felld undir 244. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn braut hann með þessu framferði gegn haldsrétti S ehf. í bifreiðinni og gerðist þar með sekur um brot á 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. laganna. Samkvæmt bókun í þinghaldi 27. apríl 2012 féll ákæruvaldið frá saksókn gegn ákærða á grundvelli 4. liðar ákæru 29. mars 2012 að því er varðaði innbrot í húsnæði T, en ekki Q. Með þessum athugasemdum og að virtri 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sakfella beri ákærða fyrir þau brot sem hann játaði fyrir dómi að hafa framið.

III

Samkvæmt 34. lið ákæru 13. mars 2012 er ákærða meðal annars gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna, óhæfur til að stjórna henni örugglega, við bensínstöð Olís við Tryggvagötu 1 á Akureyri. Í hinum áfrýjaða dómi eru rakin atvik, sem tengjast þessum ákærulið, þar á meðal er gerð grein fyrir matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði og framburði ákærða hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi sem og vitnisburði fyrir dómi.

Tekin var formleg skýrsla af ákærða hjá lögreglu. Í henni er tekið fram að honum hafi verið kynnt tilefni skýrslutökunnar og jafnframt að honum væri óskylt að svara spurningum er það varðaði. Þá hafi ákærða verið kynntur réttur til að fá verjanda, en hann ekki talið þess þörf. Samkvæmt skýrslunni kvaðst ákærði hafa komið akandi frá Reykjavík á leið til Egilsstaða með viðkomu á Akureyri. Spurður um hvort hann hafi neytt fíkniefna eftir að akstri lauk svaraði hann því til að hann hafi prófað „að dýfa fingri í fíkniefnaumbúðir sem innihélt leifar af amfetamíni“. Í lok skýrslutökunnar gerði ákærði ekki athugasemdir við hana og skrifaði að því búnu undir skýrsluna. Fyrir dómi kannaðist ákærði við undirskrift sína, en kvaðst ekki hafa ekið bifreiðinni umrætt sinn. Þá bar vitnið C, [...] ákærða, fyrir dómi að hún hafi verið ökumaður bifreiðarinnar, en hann farþegi. H-kk-nf H-kk-nf lögreglumaður, sem stýrði fyrrgreindri skýrslutöku, staðfesti fyrir dómi að ákærði hafi játað að hafa ekið bifreiðinni, svo sem fram kemur í áður tilvitnaðri skýrslu hans. Sama gerði Ó-kk-nf T-kk-nf Ó-kk-nf lögreglumaður sem var vottur við skýrslutökuna. Þá bar R-kk-nf K-kk-nf lögreglumaður fyrir dómi að veski C hafi verið á gólfi bifreiðarinnar, farþegamegin. Því hafi hann dregið þá ályktun á vettvangi að hún hafi verið farþegi, en ákærði ökumaður.

Samkvæmt framansögðu játaði ákærði við formlega skýrslutöku hjá lögreglu að hafa ekið bifreiðinni í umrætt skipti og hefur hann ekki gefið haldbærar skýringar á breyttum framburði sínum fyrir héraðsdómi. Með hliðsjón af málsatvikum og tengslum vitnisins C við ákærða er sá framburður hennar að hún hafi verið ökumaður, en ekki ákærði, að engu hafandi. Að teknu tilliti til þess að gætt var fyrirmæla VIII. kafla laga nr. 88/2008 við skýrslutökuna af ákærða hjá lögreglu verður því að leggja til grundvallar játningu hans sem fram kemur í skýrslu hans, en hún var undirrituð af honum og framburðurinn síðan staðfestur fyrir dómi af þeim lögreglumönnum sem voru viðstaddir skýrslutökuna. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða í þessum þætti málsins og er háttsemi hans þar rétt heimfærð til refsiákvæða. Í samræmi við þá niðurstöðu verður ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar ákærða staðfest.

IV

Ákærði var 24. nóvember 2011 og 10. janúar 2012 dæmdur í skilorðsbundna refsingu. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi ber að tiltaka refsingu fyrir hluta brotanna í þessu máli sem hegningarauka samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga, en jafnframt verður höfð hliðsjón af 60. gr. og 77. gr. sömu laga við ákvörðun refsingar. Samkvæmt 61. gr. laganna hafa fyrstnefndir dómar ekki ítrekunaráhrif. Hins vegar er ákærði síbrotamaður í skilningi 72. gr. almennra hegningarlaga, en hann var 29. júní 2012 dæmdur fyrir þrjú auðgunarbrot sem hann hafði framið fyrr á því ári. Að auki hafa ákvæði 2. mgr. 70. gr. og 255. gr. sömu laga áhrif til refsiþyngingar. Á móti kemur að ákærði játaði háttsemi sína greiðlega ef frá eru taldar sakargiftir samkvæmt 34. lið ákæru 13. mars 2012. Þegar allt þetta er virt verður ákvörðun héraðsdóms um refsingu ákærða staðfest. Þá kemur gæsluvarðhaldsvist hans til frádráttar refsingunni eins og í dómsorði segir.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

V

Í yfirlýsingu ákærða um áfrýjun kom ekki fram að hann gerði kröfu um lækkun á skaðabótakröfu L ehf., eins og skylt er samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008. Af þeim sökum og með skírskotun til 1. mgr. 208. gr. sömu laga verður þeirri kröfu hans vísað frá Hæstarétti.

Q ehf. hefur krafist þess í greinargerð fyrir Hæstarétti að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er varðar dæmdar skaðabætur félaginu til handa. Að teknu tilliti til málsúrslita er rétt að brotaþolinn beri sjálfur kostnað af því að halda bótakröfu sinni fram hér fyrir dómi.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að gæsluvarðhaldsvist ákærða, P-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef, frá 3. maí 2012 kemur til frádráttar refsingu hans.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 397.690 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.

Málskostnaður vegna kröfu Q ehf. fyrir Hæstarétti fellur niður.