623/2010

Í og B keyptu ósamsett einingahús af Á ehf. sem flutti inn slík hús frá erlendum framleiðanda. Á ehf. krafði kaupendurna um lokagreiðslu með dráttarvöxtum auk kostnaðar vegna gámaleigu, með vísan til meintrar vanefndar og viðtökudráttar af þeirra hálfu. Í og B báru á hinn bóginn fyrir sig vanefndir seljanda við kaupin, þ. á m. galla á söluhlut og afhendingardrátt. Þá gerðu Í og B til vara gagnkröfu til skuldajafnaðar á hendur Á ehf., sem einnig var reist á meintum vanefndum seljandans, vegna kostnaðar af völdum meintra galla á söluhlutnum. Í og B mótmæltu því ekki að lokagreiðsla vegna kaupanna væri ógreidd og var krafa Á ehf. þar um því tekin til greina, en réttur seljanda til dráttarvaxta af lokagreiðslu tók mið af því að hann hafði við málshöfðun ekki enn efnt allar skyldur sínar vegna kaupanna. Hæstiréttur hafnaði kröfu Á ehf. um geymslukostnað, þar sem félagið ætti sem seljandi að bera slíkan kostnað, sbr. 10. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup, enda hefði það ekki sannað að tafir á afhendingu hins selda hefðu verið á ábyrgð kaupenda. Þá féllst rétturinn á að kaupendur ættu skaðabótakröfu á hendur seljanda vega tjóns af völdum galla á söluhlutnum, en þeir hefðu hins vegar ekki freistað þess að sanna tjón sitt með matsgerð dómkvaddra matsmanna og væri krafa þeirra vanreifuð eins og hún væri úr garði gerð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 20. ágúst 2010. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 6. október 2010 og áfrýjaði hann öðru sinni 3. nóvember sama ár samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða sér 1.376.908 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 207.861 krónu frá 7. júlí 2008 til 4. september 2008, en af 1.376.908 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi samþykktu málsaðilar 19. október 2007 kauptilboð um ósamsettar húseiningar og fylgihluti, sem áfrýjandi skyldi afhenda stefndu ,,á hafnarbakkanum í Reykjavík“. Stefndu hugðust reisa hús á lóð sinni við Hagamel í Hvalfjarðarsveit. Afhendingardagur var ekki tiltekinn í kauptilboðinu. Kaupverðið nam 14.172.000 krónum og skyldu stefndu greiða það í þremur hlutum, við undirritun kauptilboðsins, 10.000.000 krónur, við afhendingu hins selda, 3.000.000 krónur og ,,[t]veimur mánuðum eftir uppsetningu hússins og að uppfylltri skilalýsingu“, 1.172.000 krónur. Í kauptilboðinu var einnig tekið fram að um samninginn skyldu ,,gilda lög um lausafjárkaup nr. 50/2000.“

Í kauptilboði kom einnig fram að ,,nákvæm skilalýsing“ lægi ekki fyrir en hún yrði gerð eftir að stefndu hefðu gert endanlega pöntun. Fyrir liggur að stefndu hafi óskað eftir nokkrum breytingum frá hefðbundinni gerð og frágangi húsa af þeirri tegund, sem um ræðir, og það verið ástæða þess að ekki var gengið frá endanlegri skilalýsingu. Þær breytingar hafa ekki þýðingu við úrlausn málsins. Skilalýsing lá þó frammi við kaupin og er óumdeilt að hún hafi að geyma samningsskilmála, sem um viðskipti málsaðila gilda, þótt hún hafi ekki verið undirrituð af þeim. Í skilalýsingunni segir meðal annars svo: ,,Allar teikningar þ.e. lagna-, verkfræði- og arkitektateikningar fylgja með ... RB/CE vottun fylgir.“ Áfrýjandi hefur andmælt því að þetta síðastnefnda ákvæði hafi gildi í lögskiptum málsaðila. Loks kemur fram í skilalýsingu að hið selda eigi að afhenda ,,eftir tollafgreiðslu í Reykjavík u.þ.b. 6 mánuðum eftir undirritun tilboðs.“

Stefndu munu hafa greitt fyrsta hluta kaupverðsins í framhaldi af undirritun tilboðsins. Óumdeilt er að hið selda kom til landsins 28. apríl 2008. Stefndu voru þá ekki tilbúin með grunn og plötu undir húsið og verður lagt til grundvallar í samræmi við málsgögn að platan hafi verið steypt 19. júní þetta ár. Áfrýjandi bauð ekki fram afhendingu hins selda þótt það væri komið til landsins. Er óumdeilt að stefndu greiddu áfrýjanda 3.000.000 krónur 19. maí 2008. Hann fékk hið selda tollafgreitt 6. júní sama ár og stefndu tóku við því á afhendingarstað 23. og 24. sama mánaðar. Hófu stefndu þegar að reisa húsið og munu hafa lokið því verki að mestu 4. júlí 2008.

Vanhöld urðu á því að áfrýjandi afhenti burðarþolsteikningar fyrir húsið þótt stefndu krefðust þess. Þau höfðu samband við K-kk-þf G. L-kk-þf sem sinnt hafði teiknivinnu fyrir áfrýjanda og óskuðu eftir að hann gerði slíkar teikningar fyrir húsið, sem þá var risið. Hann féllst ekki á það og bar fyrir sig vanskil áfrýjanda við sig vegna fyrri vinnu, en samþykkti þó síðar beiðni stefndu eftir að þau höfðu greitt honum 300.000 krónur vegna skuldar áfrýjanda. Burðarþolsteikningar munu hafa verið lagðar inn til byggingarfulltrúa í Hvalfjarðarsveit 13. ágúst 2008. Byggingarfulltrúinn taldi nauðsynlegt, þar sem húsinu fylgdi hvorki svonefnd RB né CE vottun, að ganga úr skugga um, hvort gerð húsgrindarinnar væri í samræmi við burðarþolsteikningarnar. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst hann ekki myndu hafa talið slíka athugun nauðsynlega ef vottanir þessar hefðu fylgt. Vegna athugunarinnar þurfti að taka hluta af gipsklæðningu á innveggjum hússins niður. Sannað er að það leiddi til skemmda á plötunum og þurfti að skipta um klæðningu á innveggjunum, auk þess sem bæta þurfti við vinklum í grind hússins til samræmis við burðarþolsteikningarnar.

II

Í máli þessu krefst áfrýjandi eftirstöðva kaupverðs hins selda, 1.172.000 krónur, og endurgreiðslu kostnaðar, sem hann hafði vegna leigu á gámum undir vörurnar í maí 2008, 207.861 króna.

Sýknukrafa stefndu er reist á því að þau eigi gagnkröfu á hendur áfrýjanda, sem sé hærri en krafa hans um eftirstöðvar kaupverðsins, en þau andmæla greiðsluskyldu vegna gámaleigu. Kröfu sína á hendur áfrýjanda telja þau hafa stofnast vegna tjóns, sem þau hafi orðið fyrir, við að rífa frá gipsklæðningu á innveggjum og setja nýja klæðningu, auk kostnaðar við styrkingu á grind hússins að fyrirmælum byggingarfulltrúa. Þau kveða fjárhæð tjóns síns vegna þessa nema 1.736.307 krónum en auk þess gera þau kröfu um að fá endurgreiddar frá áfrýjanda þær 300.000 krónur sem þau hafi þurft að greiða K-kk-þgf G. L-kk-þgf til þess að fá burðarþolsteikningar fyrir húsið. Samtals telja þau gagnkröfu sína nema 2.036.307 krónum.

III

Eins og áður greinir keyptu stefndu húseiningar og fylgihluti af áfrýjanda. Kaupin gerðu þau í þeim tilgangi að reisa sér sjálf íbúðarhús til persónulegra nota. Um var að ræða lausafjárkaup, en áfrýjandi hafði atvinnu af slíkum viðskiptum. Kaupin voru neytendakaup, sbr. 2. og 3. mgr. 1. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup og gilda þau lög því um viðskipti málsaðila. Lögin eru ófrávíkjanleg, sbr. 3. gr. þeirra, og var því almennt ákvæði í kauptilboði, um að lög nr. 50/2000 um lausafjárkaup skyldu gilda um viðskiptin, markleysa.

Stefndu andmæla því ekki að síðasti hluti kaupverðs hins selda, 1.172.000 krónur, sé ógreiddur, enda lúta varnir þeirra að því að þau eigi gagnkröfu til skuldajafnaðar sem sé hærri. Er fallist á þennan hluta kröfu áfrýjanda. Hann krefst dráttarvaxta af fjárhæðinni frá 4. september 2008. Samkvæmt samningi aðila skyldu stefndu greiða umrædda fjárhæð tveimur mánuðum eftir ,,uppsetningu hússins og að uppfylltri skilalýsingu.“ Áfrýjandi synjaði um afhendingu á burðarþolsteikningum, sem honum var þó skylt að afhenda. Í tölvubréfi hans 8. september 2008 til lögmanns stefndu neitaði hann að afhenda teikningarnar fyrr en stefndu hefðu greitt lokagreiðsluna. Sú krafa hafði ekki lagastoð, enda bar honum að hafa frumkvæði að því að ljúka skyldum sínum samkvæmt skilalýsingu, áður en skylda stefndu til að inna af hendi lokagreiðslu stofnaðist. Þar sem áfrýjandi hafði ekki efnt skyldur sínar samkvæmt skilalýsingu um afhendingu allra teikninga er mál þetta var höfðað fyrir héraðsdómi á hann, eins og vörnum stefndu er háttað, ekki rétt á dráttarvöxtum fyrr en frá uppsögu héraðsdóms 21. maí 2010, sbr. 7. gr. laga nr. 38/2001.

Krafa áfrýjanda um greiðslu á gámaleigu í maí 2008 er um kostnað vegna söluhlutar, sem fellur til fyrir afhendingu hans. Slíkan kostnað á áfrýjandi sem seljandi að bera, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 48/2003, enda hefur hann ekki sannað að tafir á afhendingu hins selda hafi verið á ábyrgð stefndu. Ber í því sambandi að líta til þess að afhendingarstaður var á hafnarbakkanum í Reykjavík og átti áfrýjandi að bjóða fram afhendingu hins selda þar. Það gat hann fyrst 6. júní 2008 er hann hafði fengið varninginn tollafgreiddan, þótt stefndu hefðu 19. maí sama ár greitt þann hluta kaupverðsins, 3.000.000 krónur, sem greiða átti við afhendingu. Hið selda var því fyrst til reiðu á afhendingarstað 6. júní 2008, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 48/2003. Verður þessum kröfulið áfrýjanda hafnað.

IV

Fallist er á með stefndu að samkvæmt skilmálum þeim, sem giltu um kaupin, hafi áfrýjanda borið að tryggja að hinu selda fylgdu svonefndar RB og CE vottanir og allar teikningar, þar með taldar burðarþolsteikningar. Auk þess er mælt fyrir um í 120. gr. og 121. gr. byggingareglugerðar nr. 441/1998 að húseiningar skuli bera vottun, sem byggingarfulltrúi getur gengið eftir að fylgi til þess að staðreyna að þær fullnægi ákvæðum reglugerðarinnar. Af f. lið 2. mgr. 15. gr. laga nr. 48/2003 leiðir því að slíkar fullnægjandi vottanir áttu að fylgja hinu selda. Sannað er að áfrýjandi vanefndi þessa skyldu og það hafi verið ástæðan fyrir því að byggingarfulltrúinn í Hvalfjarðarsveit krafðist þess að hluti gipsklæðingar á innveggjum yrði tekinn frá til að unnt væri að athuga burð í grind hússins. Er einnig sannað að við þá aðgerð hafi gipsplöturnar skemmst vegna festingar þeirra við grindina og stefndu þannig orðið fyrir tjóni. Er fallist á að þau eigi skaðabótakröfu á hendur áfrýjanda vegna tjónsins.

Stefndu hafa ekki freistað þess að sanna tjón sitt með matsgerð dómkvadds manns. Þau hafa á hinn bóginn lagt fram fjölda reikninga ásamt fylgiskjölum og halda því fram að hluti sumra reikninganna, en aðrir í heild sinni, séu vegna kostnaðar við efni og vinnu sem á þau hafi fallið vegna frárifs gipsklæðningar, endurbóta á burði grindar og uppsetningar nýrrar innveggjaklæðingar. Sumir reikninganna, sem stefndu reisa skaðabótakröfu sína á, eru dagsettir í júlí 2008, en það er nokkru fyrir þann tíma sem burðarþolsteikningar voru mótteknar af byggingarfulltrúa sveitarfélagsins. Sjálfur bar byggingarfulltrúinn fyrir dómi að tilgangur þess að rífa gipsklæðinguna hafi verið sá að athuga hvort burður í grind væri í samræmi við burðarþolsteikningar. Framsetning gagnkröfu stefndu og þau gögn, sem liggja henni til grundvallar, eru meðal annars af framangreindum ástæðum þannig úr garði gerð að krafan telst vanreifuð og getur því ekki orðið til þess að stefndu verði sýknuð í þessu máli af kröfu áfrýjanda vegna skuldajöfnunar við þessa kröfu.

Kröfu sína um bætur úr hendi áfrýjanda vegna greiðslu stefndu til K-kk-ef G. L-kk-ef vegna skuldar áfrýjanda við hann, sem að framan er getið, hafa stefndu uppi án þess að hafa fengið framsal kröfunnar. Ekki er nægilega upplýst hvaða skuld er hér um að ræða og hvernig hún er til komin. Stefndu var nauðsynlegt að fá kröfuna framselda ef þau ætluðu að hafa hana uppi gegn áfrýjanda, enda er ekki útilokað að hann hafi mótbárur gegn kröfunni. Var því nauðsynlegt að skýrlega lægi fyrir hvernig og hvenær krafan hefði stofnast. Vegna þessa annmarka verður heldur ekki fallist á að stefndu geti teflt kröfu þessari fram til skuldajöfnunar í þessu máli.

Samkvæmt framansögðu verða stefndu dæmd til að greiða áfrýjanda 1.172.000 krónur sem bera dráttarvexti eins og í dómsorði greinir. Áfrýjandi höfðaði mál þetta í héraði án þess að hafa uppfyllt skilyrði þess að fá greiðslu þá, sem hann krefur um. Kröfunni sem slíkri er ekki andmælt af hálfu stefndu og ber að líta svo á að gjalddagi hennar sé við viðurkenningu héraðsdóms á henni. Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður hver aðilanna að bera sinn kostnað af málarekstrinum.

Dómsorð:

Stefndu, Í-kk-nf G-kk-nf og B-kvk-nf H-kvk-nf, greiði áfrýjanda, Ásvík ehf., 1.172.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. maí 2010 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.