234/2006

M krafðist greiðslu skaðabóta úr hendi S vegna umferðarslyss sem hún varð fyrir 29. mars 2000. S hafði áður greitt M bætur á grundvelli örorkumats sem framkvæmt var í kjölfar slyssins. Naut M aðstoðar lögmanns við uppgjörið og var tekið fram í yfirlýsingu í tilefni greiðslunnar að með henni væri lokið öllum kröfum á hendur S vegna slyssins. Snemma árs 2004 lét M dómkveðja tvo menn til að meta á ný afleiðingar umferðarslyssins og mátu þeir afleiðingar slyssins mun meiri en gert var í hinu fyrra mati. Við rekstur málsins í héraði var óskað eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna. Töldu þeir að tjón M vegna slyssins hefði verið vanmetið í upphaflega örorkumatinu en að hins vegar hefðu ekki orðið neinar ófyrirsjáanleg breytingar á heilsufari M eftir að það mat fór fram. Af þeim sökum var ekki talið að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um endurupptöku væri uppfyllt. Var S því sýknað af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. maí 2006. Hann krefst þess aðallega að stefndi greiði sér 4.163.425 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 29. mars 2000 til 18. júlí 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 326.038 krónum miðað við 8. mars 2001. Til vara krefst hann þess að stefndi greiði sér 2.206.272 krónur með sömu vöxtum og frádrætti. Til þrautavara krefst hann þess að stefndi greiði sér 1.841.875 krónur, enn með sömu vöxtum og frádrætti, en að því frágengnu 1.806.000 krónur með sömu vöxtum og frádrætti. Í öllum tilvikum er gerð krafa um málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

I.

Í stefnu til héraðsdóms gerði áfrýjandi kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda vegna tveggja umferðarslysa sem hún varð fyrir 29. mars 2000 og 20. október 2003. Var hún í báðum tilvikum ökumaður bifreiða sem vátryggðar voru hjá stefnda og byggði kröfur sínar á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Málið var þingfest 9. september 2004 og fékk stefndi frest til 21. október sama ár til að skila greinargerð. Samkomulag varð með málsaðilum um uppgjör bóta til áfrýjanda vegna síðara slyssins og greiddi stefndi þær 20. september 2004. Upp frá því snerist málið aðeins um kröfu áfrýjanda til skaðabóta vegna slyssins 29. mars 2000.

Hinn 8. mars 2001 greiddi stefndi áfrýjanda bætur vegna þessa slyss, samtals 326.038 krónur auk lögmannsþóknunar. Greiðslan var byggð á örorkumati sem J-kk-nf V-kk-nf læknir hafði gert að beiðni beggja aðila 28. febrúar 2001. Áfrýjandi naut aðstoðar lögmanns á þessum tíma og var tekið fram í yfirlýsingu í tilefni greiðslunnar að með henni „er lokið öllum kröfum á hendur félaginu vegna slyssins.“ Áfrýjandi nefndi við málflutning fyrir Hæstarétti að ekki yrði séð að þáverandi lögmaður hennar hefði ritað nafn sitt á þessa yfirlýsingu og þar með væri ekki um fullnaðarkvittun að ræða. Þetta hafði ekki komið fram fyrr í málinu. Þvert á móti hafði það verið höfðað á þeirri forsendu að þáverandi lögmaður áfrýjanda hefði gefið umrædda yfirlýsingu fyrir hennar hönd, eins og reyndar gögn málsins benda eindregið til. Kemur þessi ástæða áfrýjanda því ekki til frekari skoðunar.

Í hinum áfrýjaða dómi er tekinn upp orðréttur kafli úr mati J-kk-ef V-kk-ef, sem hann auðkenndi með orðunum „samantekt og niðurstaða“. Á undan þeim kafla eru tveir kaflar sem hljóða svo:

„Þau einkenni sem hún hefur í dag og sem hún rekur til umferðarslyssins í mars 2000 eru eftirfarandi:

Þrálátir verkir í höfði og hálsi og vöðvabólgueinkenni frá herðum. Hún er með skertan snúning á höfði til hægri hliðar. Verknum í höfði og hálsi fylgir mikill stirðleiki, svimatilfinning og sjóntruflanir og suð fyrir hægra eyra. Oft verkjaleiðni niður í báða handleggi og dofi í fingrum 1-3 bilateralt en einnig 3 og 4 hægra megin. Oft verkir í báðum úlnliðum. Dofi og máttleysi í hæ. hönd. Hún þreytist mjög við langar setur og bókalestur og sjóntruflanir há henni talsvert við lestur. Einkennin versna í kulda. Henni finnst eins og þungt farg liggi á báðum herðum sínum. Hún tekur stundum parkódíntöflur en þær slá ekki á verkina. Eftir slysið hefur hún verið hrædd og óörugg í umferðinni.

Læknisskoðun:

Tjónþoli er í eðlilegum holdum. Við skoðun á hálsi kemur í ljós að það vantar um 2 fingurbreiddir upp á að haka nemi við brjóstbein þegar hún beygir höfuðið áfram og tekur þá í hálsvöðva og hnakkafestur að aftan. Það er greinilega skertur snúningur til hægri hliðar og er hámarkssnúningur til þeirrar hliðar um 40° miðað við 60° til vinstri. Við þá hreyfingu tekur í gagnstæða vöðvahópa á hálsi. Það eru talsverð eymsli í sternocleidomastoideusvöðvanum vinstra megin en einnig í vöðvafestum á processus mastoideus bilateralt. Það eru talsverðir vöðvabólguþrimlar í herðum báðum megin og við þrýsting þar á geislar fram verkur í handleggi. Það eru eymsli í hnakkafestum og yfir 3.-4. hálsliðum í miðlínu. Það eru einnig væg þreifieymsli niður eftir brjóstbaki. Sinaviðbrögð í griplimum eru eðlileg og hreyfingar í öxlum eru innan eðlilegra marka. Það vantar nokkrar gráður upp á innsnúning í hægri öxl. Það koma fram væg merki um miðtaugaheilkenni í hægri hönd með rýrnun á tenarhólfi hægra megin svo og jákvæðu Tinel's og Phalen's sign. Það er minnkaður gripkraftur í hægri hendi miðað við þá vinstri.“

Helstu niðurstöður J-kk-ef V-kk-ef voru að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins væri 5% en varanleg örorka engin.

II.

Snemma árs 2004 lét áfrýjandi dómkveðja tvo menn til að meta á ný afleiðingar umferðarslyssins. Þeir skiluðu matsgerð 14. júní 2004 og eru helstu niðurstöður hennar teknar upp í hinn áfrýjaða dóm. Matsmennirnir töldu að heilsufar áfrýjanda hefði versnað eftir að matið 28. febrúar 2001 var gert og varanlegur miski og varanleg örorka áfrýjanda vegna slyssins væri réttilega metin 20%. Byggðist málsókn áfrýjanda á þessari matsgerð.

Stefndi mótmælti niðurstöðum matsmannanna og óskaði við rekstur málsins í héraði eftir dómkvaðningu þriggja yfirmatsmanna til að meta hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari áfrýjanda eftir 28. febrúar 2001 og hver teldist varanlegur miski og örorka áfrýjanda vegna slyssins. Yfirmatsmenn voru dómkvaddir 8. desember 2004 og 8. febrúar 2005. Matsgerð þeirra er dagsett 19. júlí sama ár. Þeir töldu að engar ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari áfrýjanda eftir að J-kk-nf V-kk-nf „framkvæmdi mat sitt“, en að varanlegur miski og varanleg örorka vegna slyssins teldist vera 10%.

Í bréfi áfrýjanda til yfirmatsmanna 6. ágúst 2004 og bréfi til lögmanns stefnda 10. ágúst 2004 kemur fram að hún mótmæli niðurstöðunni, jafnframt sem hún gerði athugasemdir við að hafa ekki fengið send undirgögnin, sem matsmenn hefðu byggt á. Þessi bréf voru lögð fram á dómþingi í málinu 8. september 2005, en þá lagði stefndi raunar einnig fram umrædd undirgögn. Á sama dómþingi lagði áfrýjandi fram beiðni um dómkvaðningu yfirmatsmanna, sem var synjað, sbr. dóm Hæstaréttar 2. nóvember 2005 í máli nr. 450/2005. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti mótmælti áfrýjandi yfirmatsgerðinni á þeirri forsendu að hún hefði ekki fengið tækifæri til að tjá sig um gögn sem yfirmatsmenn höfðu aflað frá öðrum og vörðuðu heilsufar hennar. Kemur fram í hinum áfrýjaða dómi að mótmæli sem reist voru á þessum forsendum hafi ekki verið höfð uppi fyrr en við aðalflutning málsins í héraði en hann fór fram 9. febrúar 2006. Fengju þau því ekki komist að í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er fallist á þá niðurstöðu, enda hefði stefndi fengið tímanlega tilefni til að óska eftir úrskurði dómara um þetta atriði varðandi framkvæmd matsgerðarinnar með heimild í 1. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991 ef mótmælin hefðu komið fram strax og tilefni gafst.

III.

Í stefnu til héraðsdóms kveðst áfrýjandi byggja kröfu sína um „endurupptöku málsins“ á málsástæðum sem fjallað er um í köflum i-iii. Umfjöllun stefnanda í kafla ii er frekar almenns eðlis og erfitt að festa hendur á hvað í henni getur fallið undir að teljast eiginleg málsástæða. Þar segir að tjónþolar „verði því og að treysta á, að möt matslækna séu rétt grundvölluð. Þar sé hins vegar úr vöndu að ráða, þar sem slík möt séu sjaldan fengin með hlutlausum hætti og erfitt fyrir viðkomandi tjónþola að koma málum þannig við. Því sé það þannig, að þegar tjónþolar hafi fengið mat á örorku vegna slysa, sé ekki annað ráð til en að byggja á viðkomandi mati, því mjög kostnaðarsamt og tímafrekt sé að biðja um viðbótarmat eða dómkvaðningu sérfróðra matsmanna, enda þótt einhver vafi sé í huga viðkomandi tjónþola gagnvart fyrirliggjandi mati. Einnig verði það til þess, að tjónþoli verði án bóta í langan tíma. Við þessa stöðu tjónþola bætist síðan, að þeir eru oftar en ekki í erfiðri samningsstöðu við viðkomandi tryggingafélag. Allt þetta geri það að verkum að líta verði með sanngirni á mál, eins og þetta mál, þar sem í ljós hafi komið, að miski og varanleg örorka sé verulega hærri en fram komi í því mati, sem fyrr var byggt á.“

Í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 segir að þær málsástæður sem stefnandi byggi málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, skuli vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið sé. Í f. lið 1. mgr. 80. gr. sömu laga segir að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða megi tilvísun til helstu lagaákvæða eða réttarreglna sem stefnandi byggi málatilbúnað sinn á. Þrátt fyrir þetta ákvæði er það hlutverk dómara að heimfæra málsástæður til réttra lagaákvæða, að því gefnu að málsástæðurnar séu svo skýrar að unnt sé að heimfæra þær undir ákveðið lagaákvæði.

Framangreindur kafli ii í stefnu felur í sér almenna umfjöllun um þær aðstæður sem tjónþolar kunna að vera í við öflun örorkumata vegna slysa og þá erfiðleika sem áfrýjandi telur vera á því að afla viðbótarmats eða mats dómkvaddra manna. Hvergi í þessari umfjöllun er hins vegar vísað til uppgjörs eða til þess hvaða réttarreglur veiti áfrýjanda umkrafin réttindi og eru málsástæðurnar ekki svo skýrar að ljóst sé undir hvaða lagaákvæði unnt sé að heimfæra þær. Fæst því hvorki séð að í framangreindri umfjöllun áfrýjanda felist málsástæður sem uppfylla kröfur e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 né að unnt sé að heimfæra umfjöllunina í kafla ii í stefnunni undir lagaákvæði eða aðrar réttarreglur. Verður því ekki talið að þessi málatilbúnaður áfrýjanda feli í sér eiginlega málsástæðu. Er því ekki þörf á að taka frekari afstöðu til þessa.

Með vísan til framangreinds og forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sýkna stefnda af kröfum áfrýjanda.

Rétt þykir að hvor aðila beri sinn kostnað af meðferð málsins fyrir Hæstarétti.

Það athugist að við gerð málsgagna hefur áfrýjandi ekki farið eftir reglum um málsgögn (ágrip) í einkamálum nr. 463 frá 13. júlí 1994, einkum að því er varðar gerð efnisskrár samkvæmt 6. og 9. tölulið reglnanna. Þá er það aðfinnsluvert að í samantekt áfrýjanda á helstu málsatvikum í tímaröð, sem lögð var fram við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti, er að finna athugasemdir sem fela í sér skriflegan málflutning og jafnvel nýjar málsástæður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.