321/2017

Í ehf. og DL ehf., síðar D ehf., gerðu með sér samning um kaup þess fyrrnefnda á öllum rekstri þess síðarnefnda, en félagið annaðist einkum innflutning á fiskilínum og krókum til sölu til útgerða á Íslandi. Í 12. grein kaupsamningsins var að finna ákvæði um samkeppnishömlur þar sem DL ehf. og fyrirsvarsmaður þess, A, skuldbundu sig í þrjú ár frá afhendingu að stunda ekki starfsemi sem teldist geta verið í samkeppni við þann rekstur sem yfirtekinn var samkvæmt samningnum. Í ehf. taldi að A hefði brotið gegn 12. grein samningsins og höfðaði mál gegn A og D ehf., en bú þess félags var síðar tekið til gjaldþrotaskipta, þar sem krafist far skaðabóta óskipt úr hendi þeirra vegna þess tjóns sem það taldi sig hafa orðið fyrir, m.a. vegna tapaðrar viðskiptavildar. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að A hefði brotið gegn þeirri skuldbindingu sem hann gekkst undir samkvæmt 12. grein kaupsamningsins með atbeina sínu að innflutningi á tveimur gámum með fiskilínu og fleiri vörum sem og vegna samskipta hans í óþökk Í ehf. við framleiðanda fiskilínunnar í Suður-Kóreu. Þá taldi Hæstiréttur að A hefði ljáð atbeina sinn, í gegnum einkahlutafélag sem hann hefði að minnsta kosti óbein tengsl við, til þess að Í ehf. hefði ekki átt þess kost að flytja inn og selja í heildsölu króka frá tiltekinni verksmiðju í Indlandi, en þá hafði DL ehf. áður selt. Hefði hann þannig vanrækt þær skyldur sem hann undirgekkst með samningnum og komið í veg fyrir að Í fengi afhent það sem félagið hafði keypt. Hefði A með háttsemi sinni rýrt af ásettu ráði verðmæti hins selda og valdið Í tjóni. Bæri hann á því skaðabótaábyrgð og þar sem háttsemin hefði verið saknæm tæki ábyrgðin bæði til beins og óbeins tjóns Í. Var A gert að greiða Í 25.000.000 krónur í skaðabætur sem ákveðnar voru að álitum. Þrotabú D ehf. var á hinn bóginn sýknað með vísan til þess að hvorki hefði verið sýnt fram á að félagið hefði átt þátt í innflutningi á umræddum tveimur gámum með fiskilínu né að það hefði á annan hátt brotið gegn 12. grein kaupsamningsins, en félagið yrði ekki talið samábyrgt vegna vanefnda A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandinn A-kk-nf S-kk-nf skaut málinu til Hæstaréttar 23. maí 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu áfrýjandans Ísfells ehf., en til vara að krafan verði verulega lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ísfell ehf. áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 29. júní 2017. Krefst félagið þess að stefnda verði gert greiða sér, óskipt með áfrýjandanum A-kk-þgf S-kk-þgf, 40.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. mars 2017 til greiðsludags. Þá krefst félagið málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnvart áfrýjandanum A-kk-þgf S-kk-þgf krefst áfrýjandinn Ísfell ehf. staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Ágreiningur málsaðila á rót sína að rekja til sölu Dímon línu ehf., sem síðar fékk nafnið Dofri ehf., á öllum rekstri félagsins, tólum og tækjum og heilum og seljanlegum vörubirgðum þess til áfrýjandans Ísfells ehf. Nánar tiltekið var það sem talið var felast í öllum rekstri tilgreint sem yfirtaka á daglegum rekstri, nafni, vörumerki, viðskiptavild og öllum viðskiptasamböndum seljanda hér á landi og erlendis, hvort sem um var að ræða birgja eða aðra viðskiptavini. Kaupsamningurinn var gerður 5. mars 2013 sem einnig var afhendingardagur. Í 12. grein kaupsamningsins var ákvæði um samkeppnishömlur, sem tekið er í heild upp í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt því skuldbundu seljandi og fyrirsvarsmaður félagsins, áfrýjandinn A-kk-nf, sig til þess í þrjú ár frá afhendingu að stunda ekki með nokkrum hætti, hvorki beint né óbeint, starfsemi er teldist geta verið í samkeppni við þann rekstur sem yfirtekinn var samkvæmt samningnum. Einnig skuldbundu þeir sig til þess að hefja ekki starfsemi sem seldi sömu vörur og seljandi gerði á þeim tíma sem salan fór fram, að eiga ekki beint eða óbeint í slíku félagi eða eiga fulltrúa í stjórn þess, eða sækjast eftir viðskiptasamböndum, umboðum og vörumerkjum sem tilheyrðu seljanda við undirritun kaupsamningsins. Undanskilið var þó, samkvæmt grein 12.4 í kaupsamningi, ,,eignarhald seljanda og A-kk-ef á krókaverksmiðju erlendis.“ Kaupverð hins selda var samtals 220.945.199 krónur, sem skiptist þannig að 90.945.199 krónur voru greiddar fyrir vörubirgðirnar, 12.569.000 krónur fyrir það sem nefnt var tól og tæki og 117.431.000 krónur fyrir daglegan rekstur, nafn, vörumerki, viðskiptavild og öll viðskiptasambönd.

II

Staðfest verður sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandinn A-kk-nf hafi brotið gegn þeirri skuldbindingu sem hann gekkst undir samkvæmt 12. grein kaupsamningsins með atbeina sínum að innflutningi á þeim tveimur gámum með fiskilínu og fleiri vörum, sem gerð er grein fyrir í dóminum. Hið sama á við um önnur samskipti hans í óþökk kaupanda við framleiðanda fiskilínunnar í Suður-Kóreu, sem verið hafði í viðskiptasambandi við Dímon línu ehf. og selt því félagi vörur sínar en áfrýjandinn Ísfell ehf. hafði yfirtekið viðskipti við þennan framleiðanda með kaupsamningnum.

Þegar kaupsamningurinn var gerður seldi Dímon lína ehf. línukróka, er framleiddir voru í verksmiðju á Indlandi sem mun hafa borið heitið Beko-Dimon fishing co. Með samningnum seldi Dímon lína ehf. allan sinn rekstur og viðskiptasambönd til Ísfells ehf. og skuldbatt félagið og fyrirsvarsmaður þess sig til að stunda ekki í þrjú ár rekstur sem með nokkrum hætti gæti talist í samkeppni við þann rekstur sem seldur var. Samkvæmt gögnum málsins tók einkahlutafélagið Puffin, sem var í eigu áfrýjandans A-kk-ef, þegar eftir söluna til við að selja línukróka framleidda í verksmiðjunni á Indlandi sem Dímon lína ehf. hafði áður selt. Þá liggur fyrir tölvupóstur 19. janúar 2015 frá fulltrúa Beko-Dimon fishing co. til áfrýjandans Ísfells ehf. þar sem tilkynnt var að í samráði við áfrýjandann A-kk-þf hefði verið ákveðið að selja einungis króka framleidda í verksmiðju félagsins til einkahlutafélagsins Icepuffin fishing gear á Íslandi. Það félag var stofnað í apríl 2014 af bróður áfrýjandans A-kk-ef og Á-kk-þgf I-kk-þgf I-kk-þgf fyrrum starfsmanni Dímon línu ehf., en áfrýjandinn Ísfell ehf. hafði yfirtekið ráðningarsamning hans. Á-kk-nf I-kk-nf sleit svo þeim ráðningarsamningi með uppsögn 20. mars 2014. Jafnframt hefur verið lagður fram í málinu samningur áfrýjandans A-kk-ef og Icepuffin fishing gear ehf. 2. janúar 2017 um lán hins fyrrnefnda til félagsins að fjárhæð 19.251.000 krónur. Samkvæmt framansögðu er sannað að áfrýjandinn A-kk-nf hefur að minnsta kosti óbein tengsl við Icepuffin fishing gear ehf. og hefur ljáð atbeina sinn til þess að áfrýjandinn Ísfell ehf. átti þess ekki kost að flytja inn og selja í heildsölu króka frá verksmiðju Beko-Dimon fishing co. á Indlandi. Áfrýjandinn A-kk-nf, sem ábyrgðist réttar efndir kaupsamningsins að því er viðskiptasambönd og viðskiptavildina varðaði, hefur með þessu einnig vanefnt þær skyldur sem hann gekkst undir samkvæmt 12. grein kaupsamningsins og þannig komið í veg fyrir að áfrýjandinn Ísfell ehf. fengi afhent það sem félagið keypti með samningnum. Verður ekki talið að félagið hafi fyrirgert rétti sínum til þess að krefjast skaðabóta vegna vanefnda á kaupsamningi þótt það hafi keypt línukróka í tvígang af Puffin ehf. og leitast við með samningsdrögum að tryggja frekar þann rétt sem félagið taldi sig eiga samkvæmt kaupsamningnum.

Með framangreindri háttsemi sinni rýrði áfrýjandinn A-kk-nf af ásettu ráði verðmæti hins selda og olli með því áfrýjandanum Ísfelli ehf. tjóni. Á því ber hann skaðabótaábyrgð og þar sem háttsemi hans var saknæm tekur ábyrgðin bæði til beins og óbeins tjóns áfrýjandans Ísfells ehf., sbr. 3. mgr. 40. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

III

Við mat á tjóni áfrýjandans Ísfells ehf. verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að hluti af tjóni vegna tapaðrar viðskiptavildar sé ætlað tjón vegna innflutnings Puffin ehf. á þeim tveimur gámum, sem greinir í dóminum. Áfrýjandinn Ísfell ehf. hefur sönnunarbyrði fyrir því hvert tjón félagsins var vegna háttsemi áfrýjandans A-kk-ef. Félagið hefur aflað mats dómkvadds manns um hvert tjón þess hafi orðið vegna missis hagnaðar við það að Puffin ehf. flutti inn til sölu á markaði gám með fiskilínu og fleiri vörum. Niðurstaða matsmannsins var sú að tjón áfrýjandans Ísfells ehf. vegna þessa hafi numið 6.896.443 krónum en eins og fram er komið voru fluttir til landsins tveir gámar með slíkum vörum. Félagið hefur ekki freistað þess að afla mats um tjón sitt að öðru leyti, en gerir kröfu um að skaðabætur verði ákveðnar að álitum, ef ekki verður fallist á útreikning þess sjálfs, sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi. Í dóminum, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, kemur fram sú afstaða að það sé erfiðleikum bundið að leggja fram nákvæma útreikninga um rýrnun viðskiptavildar og að ekki sé unnt að ætlast til að áfrýjandinn Ísfell ehf. geti lagt fram nákvæm gögn um fjárhæð tjónsins. Til þess að skaðabætur verði dæmdar að álitum þarf að sýna fram á, auk skaðabótaábyrgðar, að tjón hafi orðið. Svo sem fram er komið hefur áfrýjandinn Ísfell ehf. sannað að félagið hafi orðið fyrir tjóni vegna háttsemi áfrýjandans A-kk-ef. Með vísan til niðurstöðu héraðsdóms verður fallist á að ekki sé líklegt að öflun matsgerðar dómkvadds manns sé, eins og atvikum málsins og eðli skaðabótakröfunnar í málinu er háttað, líkleg til þess að færa mætti málið að þessu leyti í þann búning að komist yrði hjá að ákveða bætur að álitum. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að skilyrði séu til þess. Við mat á fjárhæð skaðabóta verður fyrst og fremst litið til þess að samkvæmt kaupsamningi voru greiddar 117.431.000 krónur fyrir viðskiptavild og önnur óefnisleg verðmæti og að ekki sé ágreiningur í málinu um að veigamesti þáttur þess hafi verið viðskiptasambandið við framleiðanda fiskilínu í Suður-Kóreu, sem áður hafði selt vörur sínar til Dímon línu ehf. Þá hefur sala á línukrókum einnig nokkra þýðingu. Samkeppnishömlur þær sem mælt var fyrir um í kaupsamningi áttu að standa í þrjú ár. Á hinn bóginn liggur fyrir að áfrýjandinn Ísfell ehf. hefur haldið þeim viðskiptum við línuframleiðandann, sem áður er nefndur. Samkvæmt gögnum málsins nam andvirði innflutnings Dímon línu ehf. frá þessum viðskiptavini 704.630 bandaríkjadölum á árinu 2012. Fullyrðingum áfrýjandans A-kk-ef um að andvirði innflutnings áfrýjandans Ísfells ehf. á vörum frá sama framleiðanda hafi á árunum 2013 til 2016 numið rúmlega 600.000 bandaríkjadölum á ári, hefur ekki verið andmælt. Lækkun frá árinu 2012 er því tæplega 100.000 bandaríkjadalir eða 300.000 bandaríkjadalir á því þriggja ára tímabili, sem samkeppnishömlur skyldu standa. Þá er ekki unnt að útiloka að frekari samkeppni hafi komið til frá öðrum innflytjendum. Að öðru leyti en varðar þessa tvo vöruflokka er ekki annað upplýst í málinu en að áfrýjandinn Ísfell ehf. hafi haldið að mestu þeim viðskiptum sem félagið yfirtók með kaupsamningnum.

Við ákvörðun skaðabóta að álitum verður að gæta hófs enda á ekki að geta falist ávinningur í því að ekki liggi fyrir sannanir um fjárhæð tjóns. Þá er þess að gæta að samningsaðilar þar sem settar eru samkeppnishömlur á annan aðilann geta ákveðið með samningi févíti eða annars konar skaðabætur og fjárhæð þeirra ef samningsaðili, eða annar sá sem skuldbindur sig samkvæmt samningum, efnir ekki skyldur sínar. Með vísan til alls framangreinds verður áfrýjandinn A-kk-nf dæmdur til að greiða áfrýjandanum Ísfelli ehf. skaðabætur að fjárhæð 25.000.000 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði.

Staðfest verður með vísan til forsendna niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda.

Áfrýjandinn A-kk-nf greiði áfrýjandanum Ísfelli ehf. málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandinn Ísfell ehf. greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandinn, A-kk-nf S-kk-nf, greiði áfrýjandanum, Ísfelli ehf., 25.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. mars 2017 til greiðsludags og 4.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði héraðsdóms um sýknu stefnda, þrotabús Dofra ehf., skal vera óraskað.

Áfrýjandinn, Ísfell ehf., greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, en ákvæði héraðsdóms um málskostnað þeirra í milli þar fyrir dómi skal vera óraskað.