183/2008

Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu B um að fram skyldi fara mannerfðafræðileg rannsókn í máli sem hann höfðaði á hendur A til að fá viðurkennt með dómi að kjörfaðir hans, sem er látinn, sé ekki faðir A. Talið var að eins og málið lægi fyrir Hæstarétti gæti mál B gegn A hvorki talist vefengingarmál né mál höfðað til ógildingar á faðernisviðurkenningu. Var talið að framangreind atriði heyrðu undir frumathugun dómara sem honum bæri að framkvæma af sjálfsdáðum og taka afstöðu til áður en til úrlausnar gæti komið hvort skilyrði væru til þeirrar gagnaöflunar sem um væri deilt í þessum þætti málsins. Með vísan til þessa var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut máli þessu til Hæstaréttar með kæru 28. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. mars 2008, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að mannerfðafræðileg rannsókn mætti fara fram á lífssýnum úr sóknaraðila og C, sem er látinn, til sönnunarfærslu í máli sem varnaraðili hefur höfðað til viðurkenningar á því að kjörfaðir hans, C, sé ekki faðir sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og varnaraðila gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Í gögnum málsins kemur fram að sóknaraðili hefur kallað til arfs eftir C á þeim grundvelli að hann sé sonur hans. Liggur fyrir fundargerð skiptafundar við opinber skipti á búi C heitins, þar sem bókað er um þá afstöðu skiptastjóra að hann rengi ekki frumrit fæðingarvottorðs sóknaraðila þar sem fram komi að C sé faðir hans, enda komi vottorðið úr opinberri skrá á Englandi. Umrædd ákvörðun skiptastjóra mun hafa verið tekin á grundvelli 3. mgr. 53. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., en í því lagaákvæði er mælt fyrir um að skiptastjóri kanni af sjálfsdáðum hvort kröfur um arf eftir þann látna eigi við rök að styðjast. Þá er mælt fyrir um að verði ágreiningur um slíka kröfu skuli skiptastjóri beina málefninu til héraðsdóms eftir 122. gr. laganna. Ekki verður séð að neytt hafi verið þessa úrræðis til að fá úr því skorið hvort skiptastjóri hafi með réttu tekið umrædda ákvörðun.

Í máli þessu er deilt um hvort efni séu til að fram fari mannerfðafræðileg rannsókn á grundvelli 15. gr. barnalaga, en ætlun varnaraðila er að leggja niðurstöðu rannsóknarinnar fram til sönnunar í máli því sem hann hefur höfðað á hendur sóknaraðila. Í stefnu málsins vísar varnaraðili til þess að hann byggi kröfur sínar í málinu á III. kafla þeirra laga og um aðild sína vísar hann til 1. mgr. 21. gr. laganna. Í síðastgreindu ákvæði barnalaga er mælt fyrir um aðild að málum er varða vefengingu á faðerni barns sem feðrað hefur verið á grundvelli 2. gr. barnalaga, en óumdeilt er að sóknaraðili var ekki feðraður á grundvelli þeirrar lagagreinar. Þá er þess og að geta að þó fyrir liggi í málinu fæðingarvottorð sóknaraðila frá Bretlandi, íslenskt skírnarvottorð hans og skjöl er virðast bera með sér að C hafi litið svo á að sóknaraðili væri sonur hans, verður ekki séð að neitt þessara skjala fullnægi áskilnaði 4. gr. barnalaga til að geta talist faðernisviðurkenning í skilningi laganna. Því liggur ekki fyrir að sóknaraðili hafi verið feðraður í samræmi við 2. eða 3. gr. barnalaga. Þá er ekki á því byggt að fyrir liggi faðernisviðurkenning samkvæmt breskum lögum, sem dómsmálaráðuneytið hefur mælt fyrir um að jafngild sé slíkri viðurkenningu gefinni á Íslandi, sbr. 2. mgr. 4. gr. barnalaga. Eins og gögn málsins liggja fyrir Hæstarétti getur mál varnaraðila gegn sóknaraðila því hvorki talist vefengingarmál né mál höfðað til ógildingar á faðernisviðurkenningu. Verður að telja að framangreind atriði séu meðal þeirra sem dómara ber að athuga af sjálfsdáðum og taka afstöðu til áður en til úrlausnar getur komið hvort skilyrði séu til þeirrar gagnaöflunar sem um er deilt í málinu, sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eru því ekki efni til að taka afstöðu til þess að svo stöddu hvort umkrafin sönnunarfærsla sé þýðingarlaus til úrlausnar málsins, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, sem á hér við sbr. 1. mgr. 12. gr. barnalaga. Með vísan til þess sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður ómerktur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af meðferð málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.