360/2009

Ágreiningslaust var að ökumaður bifreiðar, sem tryggð var ábyrgðartryggingu hjá T, bar alla sök á árekstrinum. K krafði T um bætur á grundvelli mats 14. apríl 2005, sem T og K höfðu sameiginlega óskað eftir, en gerði fyrirvara um að hún hygðist afla nýs mats. T bauð fram innborgun þar til málið yrði endanlega gert upp og greiddi tvisvar upp í væntanlegar bætur. K fór þess á leit 3. mars 2008 að dómkvaddir yrði tveir menn til að meta afleiðingar slyssins og í október sama ár greiddi T bætur í samræmi við þessa matsgerð að teknu tilliti til fyrri innborgana. Aðila greindi á um upphafstíma dráttarvaxta og hvort hluti vaxta væri fyrndur. Að öðru leyti voru aðilar sammála um að bætur væru að fullu upp gerðar. Talið var að sú ákvörðun T að greiða ekki bætur að fullu samkvæmt fyrra matinu vegna þess að þær gætu hugsanlega lækkað við boðaða síðari matsgerð hlyti að öðru jöfnu að vera á áhættu félagsins hvað upphafstíma dráttarvaxta varðaði. Til hins yrði þó að líta að K hefði dregið í tæp þrjú ár að biðja um dómkvaðningu til þess mats sem hún boðaði í maí 2005. Þótti ástæðulaus dráttur á að leita dómkvaðningar matsmanna slíkur að beita yrði heimild í 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og miða upphaf dráttarvaxta við þann tíma er mánuður var liðinn frá því K krafðist bóta samkvæmt síðara matinu. Þá var talið ljóst að það hefði verið sameiginlegur skilningur aðila að greiðslur T væru upp í kröfur vegna tilgreindra bótaþátta. K hefði því ekki verið heimilt að ráðstafa þeim upp í vexti. Jafnframt væri ljóst að þessar innágreiðslur hefðu ekki falið í sér viðurkenningu á þeirri kröfu sem síðar var höfð uppi á grundvelli mats hinna dómkvöddu manna og hefðu því ekki slitið fyrningu. Voru T og P því sýknaðir af kröfu K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. júní 2009. Hún krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða sér óskipt 3.820.249 krónur með 4,5% ársvöxtum af 825.910 krónum frá 26. júní 2003 til 26. ágúst sama ár og af 3.820.249 krónum frá þeim degi til 12. júní 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.923.571 krónu frá þeim degi til 8. september 2008 og af 3.820.249 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum greiðslum stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. 4. janúar 2005 að fjárhæð 200.000 krónur, 9. júní 2005 að fjárhæð 2.000.000 krónur, 12. júní 2006 að fjárhæð 53.100 krónur og 6. október 2008 að fjárhæð 1.923.959 krónur. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi varð fyrir meiðslum í umferðarslysi 26. júní 2003. Hún var farþegi í bifreið sem lenti í árekstri og er ágreiningslaust að ökumaður hinnar bifreiðarinnar bar alla sök á árekstrinum. Sú bifreið var tryggð ábyrgðartryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf., en stefndi P-kk-nf var eigandi hennar.

Í júní 2004 fóru áfrýjandi og stefndi Tryggingamiðstöðin hf. þess á leit að læknir og lögfræðingur legðu mat á afleiðingar slyssins fyrir áfrýjanda og skiluðu þeir matsgerð 14. apríl 2005. Niðurstaða matsgerðarinnar var að heilsufar áfrýjanda hefði verið orðið stöðugt tveim mánuðum eftir slysið, að tímabil þjáninga væri tveir mánuðir án rúmlegu og að tímabundið atvinnutjón áfrýjanda hefði verið 100% í tvær vikur eftir slysið og síðan 50% í sex vikur. Varanlegur miski áfrýjanda var metinn 8 stig en varanleg örorka 8%. Með bréfi 12. maí 2005 krafði lögmaður áfrýjanda stefnda Tryggingamiðstöðina hf. um bætur á grundvelli matsins, en gerði í bréfinu svofelldan fyrirvara: „Tekið skal fram að umbjóðandi minn telur að matsmenn vanmeti verulega afleiðingar slyssins. Hyggst hún afla nýs mats en mun taka við bótum frá félaginu að svo stöddu með fyrirvara um alla þætti.“ Ágreiningslaust er að fullar bætur til handa áfrýjanda á grundvelli matsins hefðu verið 2.923.571 króna. Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. svaraði bréfi áfrýjanda 27. maí 2005. Í bréfinu var tekið fram að þar sem tjónþoli teldi niðurstöðu matsins ranga og hygðist afla nýs mats væri það álit félagsins að málið sé „í raun ekki tækt til uppgjörs“. Í „ljósi stöðunnar“ byði félagið engu að síður innborgun að fjárhæð 2.000.000 krónur þar til málið yrði endanlega gert upp. Síðar gaf félagið þá skýringu að með þessari fjárhæð hafi verið tekið mið af 5 miskastigum og 5% örorku áfrýjanda. Greiðsla í samræmi við tilboðið í bréfinu 27. maí var innt af hendi 9. júní 2005 og kemur fram í tjónskvittun að um sé að ræða óskilgreinda innborgun inn á væntanlegar bætur vegna örorku, miska og þjáninga, en 4. janúar 2005 hafði félagið greitt 200.000 krónur upp í væntanlegar bætur.

Með bréfi 3. mars 2008 fór áfrýjandi þess á leit að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta afleiðingar slyssins. Voru læknir og lögfræðingur dómkvaddir til verksins 11. apríl sama ár. Í matsgerð þeirra 30. júní 2008 kemur meðal annars fram að eftir að fyrri matsgerð lá fyrir hafi áfrýjandi leitað til heilsugæslustöðvar í heimabyggð sinni þrisvar sinnum, til kírópraktors í sjö skipti og farið fjórtán sinnum í sjúkraþjálfun. Niðurstaða hinna dómkvöddu manna var hin sama og í fyrra mati að því er varðaði batahvörf, tímabil þjáninga og tímabundið atvinnutjón, en þeir mátu varanlegan miska áfrýjanda 10 stig og varanlega örorku hennar 10%. Virðist ljóst að munurinn á niðurstöðu matsgerðanna byggist fyrst og fremst á því að í fyrra matinu töldu matsmenn að einkenni áfrýjanda frá hálsi væru „tæplega rekjanleg til slyssins“, en hinir dómkvöddu matsmenn töldu að taka bæri að hluta tillit til þessara einkenna. Áfrýjandi gerði kröfu um bætur á grundvelli matsins með bréfi 8. ágúst 2008, sem stefndi Tryggingamiðstöðin hf. svaraði 8. september sama ár. Félagið greiddi síðan bætur 6. október 2008 í samræmi við matsgerð hinna dómkvöddu manna að teknu tilliti til fyrri innborgana.

II

Ágreiningur aðila er tvíþættur. Annars vegar greinir þá á um skyldu stefndu til greiðslu dráttarvaxta frá 12. júní 2005 af bótum til handa áfrýjanda í samræmi við niðurstöðu fyrra matsins, en þá var mánuður liðinn frá því áfrýjandi krafðist bóta á grundvelli þess. Hins vegar telja stefndu að vextir sem eldri voru en fjögurra ára þegar málið var höfðað 14. nóvember 2008 séu fyrndir. Að öðru leyti eru aðilar sammála um að bætur séu að fullu upp gerðar.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga mátti krefja greiðslu bóta 14 dögum eftir að félagið átti þess kost að afla þeirra upplýsinga, er þörf var á til að meta vátryggingaratburðinn og ákveða upphæð bótanna. Í 2. mgr. sömu greinar var kveðið á um að ef augljóst væri orðið, áður en endanleg ákvörðun bótanna gæti átt sér stað, að félaginu bæri að minnsta kosti að greiða nokkurn hluta upphæðar þeirrar, er það væri krafið um, mætti krefjast greiðslu á þeim hluta hennar samkvæmt reglum 1. mgr. Þá er í 9. gr. laga nr. 38/2001 kveðið á um að skaðabótakröfur skuli bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, en dómstólar geta ef sérstaklega stendur á ákveðið annan upphafstíma dráttarvaxta.

Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. stóð að því í júní 2004 ásamt áfrýjanda að biðja um fyrra matið. Það er því ljóst að félagið taldi heilsufar áfrýjanda orðið stöðugt og mat tímabært. Af hálfu stefndu var heldur ekki bent á neinn ágalla á matinu eða því haldið fram af þeirra hálfu að tjón áfrýjanda hafi þar verið ofmetið. Samkvæmt þessu er ljóst að með matsgerðinni voru fullnægjandi gögn komin fram til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta í skilningi fyrrgreindra lagaákvæða. Breytir fyrirvari áfrýjanda í bréfi 12. maí 2005, sem að framan er getið, engu þar um. Sú ákvörðun félagsins að greiða ekki bætur að fullu samkvæmt matinu vegna þess að þær gætu hugsanlega lækkað við boðaða síðari matsgerð hlaut því að öðru jöfnu að vera á áhættu félagsins hvað upphafstíma dráttarvaxta varðaði.

Til hins verður þó að líta að áfrýjandi dró í tæp þrjú ár að biðja um dómkvaðningu til þess mats sem hún boðaði í bréfinu 12. maí 2005. Hefur hún engin haldbær rök fært fyrir því að þessi dráttur hafi verið óhjákvæmilegur. Eins og að framan er rakið leitaði áfrýjandi að sönnu til heilsugæslu, kírópraktors og sjúkraþjálfara á þessu tímabili en jafnframt liggur fyrir að hún leitaði þá ekki til sérfræðilækna er leitt gætu fram nýjar upplýsingar við mat á afleiðingum slyssins. Þá er ljóst að hinir dómkvöddu matsmenn miðuðu batahvörf við 26. ágúst 2003, eins og gert var í fyrra matinu, og að mat dómkvaddra manna var reist á þeim afleiðingum slyssins sem fram voru komnar við fyrra matið. Er ástæðulaus dráttur á að leita dómkvaðningar matsmanna slíkur að beita verður heimildinni í lokamálslið 9. gr. laga nr. 38/2001 og miða upphaf dráttarvaxta við þann tíma er mánuður var liðinn frá því að áfrýjandi krafðist bóta samkvæmt mati hinna dómkvöddu manna.

Samkvæmt 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem eiga við um kröfu áfrýjanda, fyrnast kröfur um gjaldkræfa vexti á fjórum árum og samkvæmt 6. gr. laganna rýfur viðurkenning á skuld fyrningu. Stefndu telja vexti sem eldri voru en fjögurra ára við stefnubirtingu fyrnda, en áfrýjandi telur að með innborgunum stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. inn á kröfuna hafi fyrning vaxtanna verið rofin. Eins og að framan er rakið var tilgreint í tjónskvittun vegna greiðslunnar 9. júní 2005 að greitt væri inn á örorku, miska og þjáningar. Meðal gagna málsins er greiðsluyfirlit stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. 8. september 2008 og er þar sambærileg tilgreining varðandi allar innborganir vegna tjóns áfrýjanda. Í bréfi lögmanns áfrýjanda 8. ágúst 2008 kemur skýrlega fram að umræddar innborganir hafi verið „uppí örorku/miska/þjáningabætur til umbjóðanda“ hans. Af þessu er ljóst að það var sameiginlegur skilningur aðila að greiðslurnar væru upp í kröfur vegna tilgreindra bótaþátta. Áfrýjanda var því ekki heimilt að ráðstafa þeim upp í vexti. Þá er ljóst að þessar innágreiðslur fólu ekki í sér viðurkenningu á þeirri kröfu sem síðar var höfð uppi á grundvelli mats hinna dómkvöddu manna og slitu því ekki fyrningu samkvæmt 6. gr. laga nr. 14/1905.

Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Þá verða staðfest ákvæði hans um málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, K-kvk-ef E-kvk-ef Ó-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.