184/2006

J, sem starfað hafði sem stýrimaður á skipi í útgerð F, krafði félagið um vangreidd laun og laun í uppsagnarfresti vegna riftunar á ráðningarsamningi. Skriflegur ráðningarsamningur hafði ekki verið gerður og deildu aðilar um hvort J hefði verið fastráðinn eða aðeins verið ráðinn til hverrar vertíðar í senn. F bar því við að öllum skipverjum hefði verið ljóst að félagið hefði skipið á leigu án aflamarks og að sú væri ástæðan fyrir því að þeir væru ráðnir til starfa tímabundið til hverrar vertíðar í senn. J mótmælti því ekki að hann hefði vitað að F hefði skipið á leigu án aflaheimilda og gaf hvorki aðilaskýrslu í málinu né leiddi aðra úr áhöfn skipsins til vættis um hvort F hafi tiltekið við þá að þeir væru ráðnir tímabundið til starfa. Af bréfi sem F sendi J 26. mars 2004 þótti ljóst að félagið hefði gengið út frá því að J hefði aðeins verið ráðinn til tímabundinna starfa á nýlokinni loðnuvertíð. Hafði J ekki hreyft athugasemdum við þessu fyrr en hann krafði F um kauptryggingu og bætur vegna riftunar ráðningarsamnings 11. júní 2004. Að þessu virtu var talið að F hefði sýnt nægilega fram á að J hefði verið ráðinn til tímabundinna starfa á skipinu á tilteknum veiðitímabilum. Því var ekki borið við að á skorti að laun hefðu réttilega verið gerð upp við J á þeirri forsendu og var F því sýknað af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. apríl 2006. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins tók áfrýjandi, sem þá hét Festi hf., nótaveiðiskipið Sunnutind SU 59 á leigu með samningi, sem hann gerði 12. febrúar 2003 við eiganda þess, Vísi hf. Skipið var leigt ótímabundið frá 23. janúar 2003 að telja, en hvorum aðila samningsins heimilað að segja honum upp með þriggja mánaða fyrirvara. Veiðileyfi fylgdi skipinu, en hvorki aflamark né veiðarfæri. Fyrir liggur að áfrýjandi gerði skipið út til loðnuveiða í febrúar og mars 2003, svo og í júní og júlí á sama ári, þegar jafnframt voru að nokkru stundaðar síldveiðar. Óumdeilt er í málinu að áfrýjandi réði stefnda til starfa sem stýrimann á skipinu frá 10. september 2003, en skriflegur ráðningarsamningur var ekki gerður. Frá þeim tíma gerði áfrýjandi skipið út til síldveiða, sem stóðu til 17. desember 2003, og var stefndi lögskráður á skipið samfleytt á þessu tímabili til 19. sama mánaðar. Skipið hóf í byrjun janúar 2004 veiðar á loðnuvertíð, sem lauk 18. mars sama ár, en á þeim tíma var stefndi lögskráður á skipið 4. til 20. janúar og 23. febrúar til 23. mars. Áfrýjandi kveðst þá hafa hætt útgerð skipsins, sem hafi verið skilað til eiganda, en á vegum þess síðarnefnda hafi því verið siglt úr landi til niðurrifs 28. maí 2004. Áfrýjandi sendi bréf 26. mars 2004 til stefnda og annarra, sem starfað höfðu á skipinu á hans vegum, en þar sagði meðal annars: „Í ljósi breytinga á eignarhaldi og stjórn Festi hf. er ljóst að útgerð á skipunum Erni KE 13, 1012 og Sunnutindi SU 59, 0979, mun breytast. Viljum við því upplýsa þá aðila sem að undanförnu hafa unnið um borð í skipum okkar að ekki er ljóst hvort skipin fari aftur til veiða. Er því ekki gert ráð fyrir endurráðningu vegna komandi úthalda skipanna.“ Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefndi haft hreyft athugasemdum við þessu fyrr en með bréfi, sem ritað var af hans hálfu til áfrýjanda 11. júní 2004, en þar var því borið við að stefndi hafi litið svo á að áfrýjandi hafi ráðið hann ótímabundið til starfa á skipinu. Stefndi krafði þar áfrýjanda um greiðslu kauptryggingar fyrir tímabilið frá 22. mars til 28. maí 2003, auk bóta vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi, sem næmu áætluðum missi launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti frá 28. maí 2004 að telja, allt með nánar tilgreindum fjárhæðum. Mál þetta var síðan höfðað með stefnu 16. desember 2004.

Áfrýjandi ber því við í málinu að stefndi hafi í september 2003 verið ráðinn til starfa á skipinu á síldarvertíð, sem lokið hafi eins og áður greinir í desember á sama ári. Þegar áfrýjanda hafi síðan tekist að fá aflamark til veiða á loðnuvertíð í byrjun árs 2004 hafi stefndi aftur verið ráðinn til tímabundinna starfa á skipinu á þeirri vertíð. Áfrýjandi staðhæfir að öllum skipverjum hafi verið ljóst að hann hefði skipið á leigu án aflamarks, sem orðið hafi að útvega til að halda skipinu úti til veiða, og að sú væri ástæðan fyrir því að þeir væru allir ráðnir þar til starfa tímabundið til hverrar vertíðar í senn. Stefndi hefur ekki mótmælt að hann hafi vitað að áfrýjandi hafði skipið á leigu án aflaheimilda. Hvorki gaf stefndi aðilaskýrslu í málinu né leiddi hann aðra úr áhöfn skipsins til vættis um hvort áfrýjandi hafi tiltekið við þá að þeir væru ráðnir tímabundið til starfa. Af áðurgreindu bréfi áfrýjanda 26. mars 2004 er ljóst að hann gekk þá út frá því að stefndi hafi aðeins verið ráðinn til tímabundinna starfa á nýlokinni loðnuvertíð. Við þessu hreyfði stefndi engum athugasemdum fyrr en hann krafði áfrýjanda 11. júní 2004 um kauptryggingu og bætur vegna riftunar ráðningarsamnings. Þegar þetta er virt verður að telja áfrýjanda hafa sýnt nægilega fram á að stefndi hafi verið ráðinn til tímabundinna starfa á skipinu á tilteknum veiðitímabilum. Í málinu er því ekki borið við að á skorti að laun hafi réttilega verið gerð upp við stefnda á þeirri forsendu. Áfrýjandi verður því sýknaður af kröfu stefnda.

Áfrýjandi vanrækti skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að gera skriflegan ráðningarsamning við stefnda og hefur það leitt til þess að ekki hafa legið fyrir óyggjandi gögn um ráðningarkjör hans. Eru því ekki efni til annars en að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Festarfell ehf., er sýkn af kröfu stefnda, J-kk-ef K-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.