101/2009

B krafði S hf. um bætur vegna slyss sem hann hafði orðið fyrir við vinnu sína er hann féll af röraverkpalli í eigu S hf. með þeim afleiðingum að hann hælbrotnaði illa á hægra fæti. Hafði B verið að vinna í húsnæði S hf. í Helguvík hjá undirverktakanum E ehf. Deilt var um atvik að slysinu, m.a. um hæð vinnupallsins þegar B féll af honum. Talið var að annmarki hefði verið á tilkynningu til Vinnueftirlits ríkisins sem olli því að eftirlitið skoðaði ekki vettvang slyssins fyrr en þremur mánuðum síðar. Bæri S hf. ábyrgð á þessu í lögskiptum málsaðila og leiddi þetta til þess að sönnunarbyrði um umdeild atvik og bótaskylda var lögð á S hf. B var látinn bera þriðjung tjóns síns sjálfur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. mars 2009. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 2.132.472. krónur með 4,5% ársvöxtum frá 5 mars 2004 til 14. júlí 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður falli niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Málsaðilar deila um atvik að slysi áfrýjanda 16. september 2003. Þar skiptir mestu máli ágreiningur um hversu hátt frá gólfi vinnupallurinn stóð þegar áfrýjandi féll af honum og slasaðist. Vinnupallurinn var af þeirri gerð að unnt var að setja plötuna sem á var staðið í tvær mismunandi hæðir, 1,14 og um 2,10 metra frá gólfi. Fulltrúi frá Vinnueftirliti ríkisins kom á staðinn 17. desember 2003, um þremur mánuðum eftir slysið, og skoðaði pallinn. Í skýrslu hans segir meðal annars svo: „Við skoðun reyndist pallurinn vera venjulegur röraverkpallur af viðurkenndri gerð og var ekki hægt að finna að uppsetningu hans utan það að hnélista vantaði á pallinn. Gólf vinnupallsins var við skoðun í hæðinni 1,14 metrar ... Miðað við þessa hæð gólfsins var ekkert athugavert við pallinn utan skorts á hnélista. Ef gólfflöturinn hefði hins vegar verið í hæstu mögulegu stillingu sem er um 2,10 metrar, ... þá vantar hæðarframlengingu á allar stoðir pallsins og fallvarnir á stoðirnar bæði handrið og hnélista. Miðað við það misræmi sem er í lýsingum aðila er ógjörningur að kveða upp úr með orsakir slyssins þar sem pallurinn uppfyllir kröfur í lægri staðsetningu en uppfyllir þær ekki í hærri staðsetningu.“

Áfrýjandi hefur haldið því fram að hann hafi verið að vinna við að mæla fyrir festingum fyrir sleða á vegg hússins en sleðar þessir hafi verið ætlaðir fyrir rafkapla. Hafi sleðarnir átt að koma svo hátt á vegginn að ekki hefði verið unnt að gera mælinguna af pallinum í neðri stöðu. Megi af þessu draga þá ályktun að pallurinn hafi verið í efri stöðunni þegar áfrýjandi féll af honum.

Stefndi hefur á hinn bóginn talið að pallurinn hafi verið í neðri stöðunni. Byggir hann þetta á framburði starfsmanna, sem nánari grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi. Hann telur að áfrýjandi hafi verið að vinna við mælingu á skástífum á járnbita sem hafi verið í 1,7 til 2,5 metra hæð á veggnum. Bendi það til þess að pallurinn sem áfrýjandi stóð á við verkið hafi verið í neðri stöðunni.

Atvik að slysinu eru að ýmsu öðru leyti óljós og umdeild. Aðila greinir meðal annars á um hvar áfrýjandi féll af pallinum, hvort það hafi verið við gafl hans eða langhlið, en þetta getur skipt máli við mat á orsökum slyssins.

II

Af hálfu áfrýjanda er á því byggt að stefndi hafi vanrækt skyldu sem á honum hafi hvílt til að tilkynna slysið til Vinnueftirlits ríkisins. Hafi þetta valdið því að vinnueftirlitið hafi ekki skoðað vettvang slyssins fyrr en svo löngu seinna að enga þýðingu hafi til upplýsingar um þau atvik að slysinu sem aðila greini á um. Af þessari ástæðu beri að leggja sönnunarbyrði á stefnda um staðhæfingar sínar um tjónsatvikið, einkum um hæðarstillingu pallsins þegar slysið varð.

Stefndi hefur bent á að áfrýjandi hafi verið starfsmaður Eldafls ehf. en það fyrirtæki hafi tekið að sér verk í húsinu þar sem slysið varð. Kveðst stefndi hafa samdægurs talað við fyrirsvarsmann hjá Eldafli ehf., sem hafi strax haft samband við Vinnueftirlit ríkisins. Í fyrstu hafi verið talið að meiðsli áfrýjanda hafi verið minni háttar og sé það skýringin á að eftirlitið hafi ekki farið á vettvang fyrr en um þremur mánuðum eftir slysið. Geti stefndi ekki borið ábyrgð á þeirri ákvörðun.

Áfrýjandi fór sjálfur til lögreglunnar í Keflavík og gaf þar skýrslu um slysið 30. september 2003. Í bréfi sem Vinnueftirlit ríkisins ritaði lögreglunni 16. október 2003 í tilefni rannsóknar hennar segir meðal annars að slysið hafi verið tilkynnt símleiðis til umdæmisstjóra eftirlitsins. Miðað við fyrstu lýsingu hafi ekki þótt ástæða til vettvangsrannsóknar. Fær þetta stoð í framburði vitna sem voru á staðnum þegar slysið varð.

Í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum er kveðið á um skyldu vinnuveitanda til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins. Eins og þar kemur fram er þessi skylda tengd við alvarleika slyss. Af gögnum málsins er ljóst að fyrirsvarsmönnum stefnda var í síðasta lagi daginn eftir slysið orðið ljóst að áfrýjandi hafði slasast svo alvarlega að tilkynningarskylda var vafalaus. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 skulu atvinnurekendur, þar sem fleiri eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, sameiginlega stuðla að því að tryggja „góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum.“ Verður þetta túlkað á þann veg að skyldan til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt 79. gr. laganna hvíli sjálfstætt á hverjum atvinnurekendanna fyrir sig þegar svona stendur á. Þessari skyldu var ekki sinnt á fullnægjandi hátt og hefur það leitt til þess að málsatvik eru óljós og umdeild eins og fyrr var vikið að. Verður áhættan af þessu í lögskiptum málsaðila lögð á stefnda og hann látinn bera sönnunarbyrði um staðhæfingar sínar um þau atvik sem um er deilt. Verður ekki fallist á að honum hafi tekist sú sönnun. Leiðir þetta til þess að leggja verður staðhæfingar áfrýjanda um þessi efni til grundvallar dómi, einkum um að vinnupallurinn hafi, þegar áfrýjandi féll af honum, verið í efri stöðunni

III

Stefndi var eigandi vinnupallsins sem áfrýjandi féll af og lagði honum pallinn til í því skyni að hann notaði hann við störf sín í húsnæði stefnda. Ber hann því skaðabótaábyrgð á tjóni sem áfrýjandi varð fyrir og rekja má til ófullnægjandi búnaðar pallsins. Verður með vísan til fyrrgreindrar umsagnar Vinnueftirlits ríkisins og fyrirliggjandi upplýsinga í öðrum gögnum málsins fallist á með áfrýjanda að slys hans verði rakið til þess að vinnupallurinn hafi verið vanbúinn þegar unnið var á honum í efstu stöðu. Verður því fallist á með áfrýjanda að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni hans.

Áfrýjandi var menntaður vélstjóri með langa starfsreynslu sem alment hlýtur að hafa verið til þess fallin að auðvelda honum að meta hættu við notkun vinnupallsins. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 bar honum, ef hann varð var við ágalla eða vanbúnað á pallinum miðað við stöðu pallsins sem leitt gátu til skerts öryggis við framkvæmd verksins, að tilkynna það vinnuveitanda. Þessari skyldu sinnti hann ekki heldur notaði pallinn þrátt fyrir að fyrrgreindur vanbúnaður hans hljóti að hafa verið áfrýjanda ljós. Auk þess gætti hann sýnilega ekki fullrar varúðar við vinnu sína á pallinum þannig að hann féll féll út af honum og niður á þak stjórnstöðvarinnar. Verður hann að þessum sökum látinn bera þriðjung tjóns síns sjálfur.

IV

Áfrýjandi krefst skaða- og miskabóta að fjárhæð 2.132.472 krónur og kemur sundurliðun kröfunnar fram í hinum áfrýjaða dómi. Krafa áfrýjanda um bætur fyrir varanlega örorku að fjárhæð 1.976.025 krónur er miðuð við meðalvinnutekjur hans þrjú síðustu almanaksár fyrir slysið. Stefndi mótmælir þessari viðmiðun á þeirri forsendu að þetta séu sjómannstekjur. Áfrýjandi hafi verið hættur sjómannsstörfum og hafið störf í landi. Beri því að miða við þau laun sem áfrýjandi hafi sannanlega átt kost á að afla sér á nýjum starfsvettvangi. Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er kveðið á um launaviðmiðun sem miða beri við þegar örorkubætur eru metnar. Eru þær hinar sömu og áfrýjandi notar við kröfugerð sína. Mótmælum stefnda um þetta verður því hafnað. Áfrýjandi miðar kröfu sína við álitsgerð örorkunefndar 14. júlí 2007, sem gefin var í samræmi við 10. gr. skaðabótalaga. Stefndi hefur mótmælt niðurstöðu álitsgerðar þessarar sem of hárri. Hann hefur hins vegar ekki leitast við að hnekkja henni með dómkvaðningu matsmanna eða á annan hátt. Eru þessi mótmæli því haldlaus. Loks mótmælir stefndi upphafsdegi dráttarvaxta í kröfu áfrýjanda og telur að ekki eigi að dæma dráttarvexti frá fyrri degi en dómsuppsögudegi. Áfrýjandi krefst dráttarvaxta frá 14. júlí 2007 en þann dag var liðinn einn mánuður frá því örorkunefnd skilaði álitsgerð sinni. Í málinu er ekki að finna gögn sem sýna að áfrýjandi hafi gert kröfu sína með ákveðinni fjárhæð fyrr en við birtingu stefnu til héraðsdóms 5. mars 2008. Þykir með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 rétt að miða við þann dag í þessu efni. Fyrir Hæstarétti eru ekki frekari andmæli uppi af hálfu stefnda við fjárhæð kröfu áfrýjanda en hér voru greind. Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 2/3 hluta kröfu hans eða 1.421.648 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Þá verður stefndi einnig með vísan til 130. gr., sbr. 166 gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Síldarvinnslan hf., greiði áfrýjanda, B-kk-þgf K-kk-þgf, 1.421.648 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 5. mars 2004 til 5. mars 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags og samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.