577/2016

Þ var sakfelldur fyrir brot gegn 169. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa látið hjá líða að gera það sem í hans valdi hafi staðið til að vara við eða afstýra eldsvoða sem bróðir hans hafði valdið og var sakfelldur fyrir. Var refsing hans ákveðin fangelsi í fjóra mánuði. Á hinn bóginn var Þ sýknaður af bótakröfu T hf. með vísan til meginreglu skaðabótaréttar um að maður verði ekki skaðabótaskyldur vegna athafnaleysis þegar hann hafi ekki haft tengsl við þá atburðarrás sem síðar leiði til tjóns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. júlí 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara sýknu af henni.

Tryggingamiðstöðin hf. krefst þess að ákærði greiði sér 12.596.852 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. júlí 2016 til greiðsludags, auk málskostnaðar.

I

Með ákæru héraðssaksóknara 14. júní 2016 var X gefin að sök brenna að kvöldi 7. mars 2016 með því að hafa kveikt í slæðu sem var á stól í herbergi hans að [...] í Reykjavík, hent stólnum á dýnu og skilið brennandi dýnuna eftir inni í herberginu og valdið þannig eldsvoða, sem hafði í för með sér almannahættu og eignatjón, en eldurinn hafi magnast upp og nánast borist um allt húnæðið er slökkvistarf hófst, með þeim afleiðingum að húsið eyðilagðist, ásamt þeim munum og tækjum sem voru innandyra. Var brotið talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 164. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með hinum áfrýjaða dómi var X sakfelldur samkvæmt ákæru, en sýknaður af refsikröfu vegna sakhæfisskorts og gert að sæta öryggisgæslu, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt var hann sýknaður af einkaréttarkröfu þeirri, sem höfð er uppi í málinu. Er málið ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti hvað hans þátt varðar.

Ákærða Þ-kk-þgf S-kk-þgf er gefið að sök í sömu ákæru að hafa látið hjá líða að gera það sem í hans valdi stóð til þess að vara við eða afstýra framangreindum eldsvoða, en hann hafi hvorki gert tilraunir til að slökkva eldinn, tilkynna um eldinn til lögreglu eða slökkviliðs né kannað hvort einhver væri inni í húsnæðinu þegar hann yfirgaf vettvang ásamt X. Þá hafi hann ekki hafið virkar björgunaraðgerðir til björgunar verðmæta eða mannslífa. Er brot hans talið varða við 169. gr. almennra hegningarlaga.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í ákærunni, og gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Þá var hann dæmdur til að greiða Tryggingamiðstöðinni hf. 12.596.852 krónur, ásamt nánar tilgreindum vöxtum, auk málskostnaðar. Fyrir Hæstarétti leitar ákærði endurskoðunar á héraðsdómi eftir a., b. og c. liðum 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

II

Fallist er á með héraðsdómi að ákærði hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu og að ætla megi að refsing beri árangur, sbr. 16. gr. sömu laga.

Aðspurður um ástæðuna fyrir því að ákærði reyndi ekki að hringja í lögreglu umrætt sinn skýrði hann svo frá fyrir héraðsdómi að það hafi verið vegna þess að „þetta var bróðir minn sem, sem hérna ... kveikti í og ég vil ekkert vera að ... segja lögreglunni eitthvað frá því.“ Af þessum framburði ákærða verður ráðið að hann hafi af ásetningi látið hjá líða að gera aðvart um brennuna vegna þess að bróðir hans var valdur að henni.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu til refsákvæðis. Er refsing hans ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, en til frádráttar henni kemur samkvæmt 76. gr. almennra hegningarlaga með fullri dagatölu gæsluvarðhald sem hann sætti frá 9. til 16. mars 2016.

III

Tryggingamiðstöðin hf. krefst þess með vísan til 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að ákærði greiði sér 12.596.852 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. júlí 2016 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi ákærða, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Í skaðabótarétti gildir sú meginregla að maður verður ekki skaðabótaskyldur vegna athafnaleysis þegar hann hefur ekki tengsl við þá atburðarás, sem síðar leiðir til tjóns. Svo sem áður greinir var fyrrgreindur X sakfelldur fyrir að hafa valdið þeim eldsvoða sem hér um ræðir. Verður að telja að ósannað sé af hálfu bótakrefjanda að ákærði Þ-kk-nf S-kk-nf hafi haft þau tengsl við atburðarás máls þessa að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni því sem af eldsvoðanum hlaust. Verður hann því sýknaður af bótakröfunni.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð að öðru leyti en því að kostnaður vegna dómtúlks að fjárhæð 16.185 krónur fellur ekki undir sakarkostnað, sbr. 2. mgr. 216. gr. laga nr. 88/2008. Þá hafa af hálfu ákæruvaldsins ekki verið færð rök fyrir því að reikningar Vöku, samtals að fjárhæð 82.300 krónur, falli undir sakarkostnað samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar. Verður helmingur samtölu þessara fjárhæða, 49.242 krónur, því dreginn frá þeim kostnaði, sem talinn var til annars sakarkostnaðar og ákærði var dæmdur til að greiða í héraði. Samkvæmt því verður ákærði dæmdur til að greiða 726.842 krónur vegna þessa hluta sakarkostnaðar.

Ákærða verður gert að greiða ⅔ hluta alls áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en til frádráttar refsingu kemur gæsluvarðhald hans frá 9. til 16. mars 2016.

Ákærði er sýkn af einkaréttarkröfu Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru staðfest að öðru leyti en því að ákærði greiði 726.842 krónur í annan sakarkostnað.

Ákærði greiði ⅔ hluta alls áfrýjunarkostnaðar málsins, 655.377 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, R-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur.