27/2015

Í málinu krafðist A ehf. þess að hann hefði notið forkaupsréttar samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup þegar þrotabú H ehf. gerði kaupsamning við T ehf. um sölu á nánar tilgreindum lóðum og gaf út afsal fyrir þeim í júlí 2013 og að hann hefði tilkynnt þrotabúinu innan frests samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins að hann neytti þessa forkaupsréttar. Eftir þingfestingu málsins gaf A ehf. út sakaukastefnu á hendur T ehf. þar sem hann beindi sömu dómkröfum að honum og hann hafði þegar gert gagnvart þrotabúinu. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var öllum kröfum A ehf. hafnað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði leyst úr skyldur þriðja manns í máli sem væri rekið eftir reglum 5. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. nema svo stæði á sem um ræðir í 172. og 173. gr. laganna. Ekki yrði fundin heimild fyrir því að sá, sem héldi fram kröfu á hendur þrotabúi, gæti um leið krafist dómsúrlausnar á hendur þriðja manni á þeim grunni að sá bæri óskipta skyldu með þrotabúinu. Gætu aðilar máls engu breytt um þetta með samkomulagi sín á milli. Yrði því án kröfu að vísa málinu frá héraðsdómi að því er T ehf. varðaði. Á hinn bóginn var fallist á með héraðsdómi að fresturinn samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002 hefði verið liðinn þegar tilkynning A ehf. barst þrotabúi H ehf. Þá var tekið undir með héraðsdómi að hvorki væru skilyrði til að ógilda kaupsamninginn og afsal á grundvelli 33. gr. né 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með þessum athugasemdum var úrskurðurinn staðfestur um dómkröfur A ehf. á hendur þrotabúi H ehf.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. janúar 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. desember 2014, þar sem leyst var úr ágreiningi aðilanna í tengslum við forkaupsrétt sóknaraðila að nánar tilgreindum fasteignum, sem varnaraðilinn þrotabú Hafhúss ehf. seldi og afsalaði varnaraðilanum Tjarnarbrekku ehf. 17. júlí 2013. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að viðurkenndur verði forkaupsréttur sinn að nítján nánar tilgreindum lóðum að Seinakri 2 til 10, Breiðakri 1 til 16 og Byggakri 11 til 20 í Garðabæ og verði varnaraðilanum þrotabúi Hafhúss ehf. gert að gefa út afsal til sóknaraðila gegn greiðslu á 181.070.000 krónum, en báðum varnaraðilum gert að fá afmáð þinglýsingu kaupsamnings síns um lóðirnar og afsali fyrir þeim frá 17. júlí 2013. Til vara krefst sóknaraðili þess að ógiltur verði fyrrnefndur kaupsamningur og afsal, svo og að varnaraðilanum þrotabúi Hafhúss ehf. verði gert að selja og afsala lóðunum til sóknaraðila gegn greiðslu sömu fjárhæðar og greinir í aðalkröfu. Að þessu frágengnu krefst sóknaraðili „viðurkenningar á skaðabótaskyldu aðalvarnaraðila og sakaukavarnaraðila in solidum gagnvart sóknaraðila vegna þess tjóns sem sóknaraðili hefur orðið fyrir vegna ólögmætrar háttsemi“ þeirra við sölu á umræddum lóðum. Í öllum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast hvor fyrir sitt leyti staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili dómkröfur sínar á því að hann hafi notið forkaupsréttar samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup þegar varnaraðilinn þrotabú Hafhúss ehf. gerði kaupsamning við varnaraðilann Tjarnarbrekku ehf. um áðurnefndar lóðir og gaf út afsal fyrir þeim 17. júlí 2013 og hafi sóknaraðili tilkynnt fyrrnefnda varnaraðilanum innan frests samkvæmt því lagaákvæði að hann neytti þessa forkaupsréttar. Sóknaraðili lýsti kröfu vegna þessa 20. maí 2014 við gjaldþrotaskipti á varnaraðilanum þrotabúi Hafhúss ehf., sem skiptastjóri hafnaði. Með því að ekki tókst að jafna ágreining þeirra um þetta beindi skiptastjóri honum til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 19. júní 2014. Sóknaraðili gaf út sakaukastefnu 10. júlí sama ár á hendur varnaraðilanum Tjarnarbrekku ehf., þar sem sóknaraðili beindi sömu dómkröfum að þeim varnaraðila og hann hafði þegar gert gagnvart varnaraðilanum þrotabúi Hafhúss ehf. Stefna þessi var lögð fram í þinghaldi í málinu 11. júlí 2014, þar sem mætt var af hálfu varnaraðilans Tjarnarbrekku ehf. og tók hann í framhaldi af því til varna.

Mál þetta, sem samkvæmt framansögðu var upphaflega milli sóknaraðila og varnaraðilans þrotabús Hafhúss ehf., er rekið fyrir dómi eftir reglum 5. þáttar laga nr. 21/1991. Í slíku máli verður ekki leyst úr um skyldur þriðja manns nema svo standi á, sem um ræðir í 172. eða 173. gr. laganna. Í þeim ákvæðum verður ekki fundin heimild fyrir því að sá, sem heldur fram kröfu á hendur þrotabúi, geti um leið krafist dómsúrlausnar á hendur þriðja manni á þeim grunni að sá beri óskipta skyldu með þrotabúinu. Geta aðilar máls engu breytt um þetta með samkomulagi sín á milli. Verður því án kröfu að vísa málinu frá héraðsdómi að því er varnaraðilann Tjarnarbrekku ehf. varðar.

Fallist verður á með héraðsdómi að upphaf frests þess, sem um ræðir í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002, verði í lögskiptum sóknaraðila og varnaraðilans þrotabús Hafhúss ehf. látið ráðast af því að sóknaraðili hafi 30. júlí 2013 klukkan 11.06 fengið boð um að nýta forkaupsrétt sinn, svo og að sá fimmtán daga frestur, sem mælt er fyrir um í því lagaákvæði, hafi verið liðinn þegar tilkynning barst varnaraðilanum 14. ágúst sama ár klukkan 16.23 um að sóknaraðili hafi ákveðið að neyta þessa réttar síns. Þá er staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hvorki séu skilyrði til að ógilda kaupsamning varnaraðilanna og afsal á grundvelli 33. gr. né 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með þessum athugasemdum verður hinn kærði úrskurður staðfestur um dómkröfur sóknaraðila á hendur varnaraðilanum þrotabúi Hafhúss ehf.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfum sóknaraðila, Akralands ehf., á hendur varnaraðilanum Tjarnarbrekku ehf. er vísað frá héraðsdómi, en að öðru leyti er hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðili greiði hvorum varnaraðila, þrotabúi Hafhúss ehf. og Tjarnarbrekku ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.