193/2008

S flutti frystigám með frosnu brauðmeti fyrir GV frá Hollandi til Íslands. Tilgreint var í sjófarmbréfi að hitastig í gáminum skyldi vera 25°C. Daginn eftir að gámurinn kom til landsins fékk S beiðni um að flytja bæri gáminn að starfsstöð GV. S flutti gáminn samkvæmt beiðninni. Gámurinn var ekki tengdur við rafmagn og eyðilagðist farmurinn þar sem hitastig hans var ekki eins og áskilið var í sjófarmbréfinu. GV krafði S um bætur vegna þess tjóns sem hlaust á farminum. Með vísan til 51. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og b. lið 19 gr. skilmála sjófarmbréfsins, þar sem fram kemur að farmflytjandi beri ekki ábyrgð á stöðvun á kælibúnaði að því tilskyldu að hann hafi áður eða við upphaf flutnings viðhaft eðlilega árverkni við að halda kælibúnaðinum í skilvirku ásigkomulagi, var talið að farmflytjandi yrði að tryggja að viðtakanda farms væri kunnugt um afhendingu slíks gáms með kvittun hans á afgreiðsluseðli eða með öðru sannanlegum hætti. Þar sem S tókst ekki sönnun um að GV hefði fengið slíka vitneskju var talið að áhættan hefði verið á S að kælibúnaði frystigámsins hefði ekki verið haldið í skilvirku ásigkomulagi eftir að hann var skilinn eftir á lóð GV. Var því fallist á kröfu GV um bótaskyldu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. apríl 2008. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að krafan verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi flutti frystigám með frosnu brauðmeti fyrir stefnda frá Hollandi til Íslands og var tiltekið í sjófarmbréfi að hitastig í gáminum skyldi vera -25°C. Umræddur gámur kom til landsins 23. janúar 2006 og var áfrýjanda send beiðni daginn eftir um að flytja bæri gáminn að starfsstöð stefnda að Miðhrauni 16 í Garðabæ og varð áfrýjandi við því. Fyrir liggur að um leið og komið var með umræddan gám til stefnda var annar sambærilegur frystigámur tekinn af sama stað af lóð hans með öðrum bíl á vegum áfrýjanda. Frystigámurinn sem skilinn var eftir á lóð stefnda var á hinn bóginn ekki tengdur við rafmagn og eyðilagðist farmurinn þar sem hitastig hans var ekki eins og áskilið var.

Aðilar eru sammála um að skilmálar sjófarmbréfs í fjölþátta flutningum 15. janúar 2006 hafi gilt frá upphafi flutnings til afhendingar sem fram hafi átt að fara á starfsstöð stefnda.

Áfrýjandi heldur því fram að með því að frystigámurinn var affermdur af flutningabifreið á réttum afhendingarstað hafi afhending gámsins átt sér stað í skilningi 1. töluliðar 9. gr. áðurgreinds sjófarmbréfs og við það hafi áhættan á farminum flust yfir á stefnda. Beri stefndi þannig áhættuna af því að fyrstigámurinn var ekki tengdur rafmagni og tjóninu sem af hlaust.

Stefndi heldur því á hinn bóginn fram að viðskilnaður áfrýjanda við gáminn á athafnasvæði stefnda geti ekki talist réttmæt afhending, enda verði afhending að miðast við það að stefndi hafi veitt farminum viðtöku. Að öðrum kosti fái stefndi ekki vitneskju um komu gámsins og gefist ekki færi á að tengja hann við rafmagn. Þar sem ekki hafi verið tryggð sönnun fyrir viðtöku á farminum með kvittun hans á afgreiðsluseðil eða á annan slíkan hátt, beri áfrýjandi ábyrgð á tjóninu þar sem frystigámurinn hafi því enn verið á áhættu farmflytjanda.

II

Í 1. mgr. 9. gr. staðlaðra skilmála sjófarmbréfa Samskips í fjölþátta flutningum, sem um flutninginn giltu, segir svo: „Farmflytjandi ber ábyrgð á að farmur glatist eða skemmist frá því að hann veitti farminum viðtöku og þangað til að afhending hefur átt sér stað.“

Í málinu er um það deilt hvenær umræddur gámur var skilinn eftir á lóð stefnda. Á afgreiðsluseðli kemur fram að gámurinn hafi verið afhentur 24. janúar 2006 kl. 00.00. Ekkert hefur verið ritað í reiti seðilsins um upphaf og lok flutnings, fjölda kílómetra eða lengd biðtíma. Báðir bifreiðastjórarnir sem sáu um flutning að og frá starfsstöð stefnda bera hins vegar fyrir dómi að flutningur gámanna hefði farið fram um hádegisbil.

Meðal gagna málsins er tölvupóstur frá K-kk-þgf Á-kk-þgf deildarstjóra í tjónadeild til starfsmanns móðurfélags stefnda. Þar svarar hann fyrirspurn um það hvort ekki beri að láta viðkomandi lagerstarfsmenn kvitta fyrir móttöku frystigáma með tilliti til eðli þessara gáma og innihalds þeirra. Þessu svarar K-kk-nf svo: „Almenna reglan er að kvittað sé fyrir móttöku á vöru - Þó er það ekki alltaf hægt eðli mála samkvæmt -“.

Eins og áður segir tóku starfsmenn áfrýjanda annan sambærilegan frystigám af sama stað á lóð stefnda um leið og komið var með umræddan gám. Eins og atvikum var háttað gat það því hæglega dulist stefnda að umræddur gámur hefði verið fluttur á starfsstöð hans.

Samkvæmt 51. gr. siglingalaga nr. 34/1985 skal farmflytjandi á eðlilegan og vandvirkan hátt ferma, meðhöndla, stúfa, flytja, varðveita, annast um og afferma vörur sem hann flytur. Samkvæmt b. lið 19. gr. hinna stöðluðu skilmála sjófarmbréfsins ber farmflytjandi ekki ábyrgð á stöðvun á kælibúnaði að því tilskyldu að hann hafi áður eða við upphaf flutnings viðhaft eðlilega árvekni við að halda kælibúnaðinum í skilvirku ásigkomulagi.

Við afhendingu farmflytjanda á frystigámi er ekki unnt að halda kælibúnaði hans í skilvirku ásigkomulagi nema viðtakanda farms verði kunnugt um afhendingu hans. Verður framflytjandi því að tryggja að viðtakanda farms sé kunnugt um afhendingu slíks gáms á grundvelli sjófarmbréfs með því að fá kvittun hans á afgreiðsluseðil eða með öðru sannanlegu móti. Þar sem áfrýjanda hefur ekki tekist sönnun um að stefndi hafi fengið slíka vitneskju verður að telja að það hafi verið á áhættu hans að kælibúnaði frystigámsins var ekki haldið í skilvirku ásigkomulagi eftir að hann var skilinn eftir á lóð stefnda. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um bótaskyldu áfrýjanda.

Fallist er á með áfrýjanda að ekki sé unnt að leggja tollverð vörunnar til grundvallar við útreikning bóta þar sem inn í fjárhæð þess eru reiknaðar 97.155 krónur sem er ákveðinn hluti flutningsgjalda sem reiknast til tollverðs. Samkvæmt kröfugerð stefnda er jafnframt krafist 138.859 króna, sem er samtala alls flutningskostnaðar. Er flutningskostnaður því að hluta til tvíreiknaður. Er fallist á að lækka beri kröfuna um 97.155 krónur.

Af hálfu áfrýjanda er þess jafnframt krafist fyrir Hæstarétti að bótakrafa stefnda verði lækkuð sem nemur álögðum tolli en samkvæmt 8. tölul. 1. mgr. 7. gr. tollalaga nr. 88/2005 skuli tollur endurgreiðast ef vörur hafa eyðilagst áður en þær eru afhentar viðtakanda. Ekki verður séð að á þessu hafi verið byggt í héraði og er því um að ræða nýja málsástæðu sem er of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kemur hún því ekki til álita við úrlausn málsins.

Forsendur og niðurstaða hins áfrýjaða dóms um aðrar málsástæður áfrýjanda er varðar lækkun á fjárhæð kröfu stefnda er staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Samkvæmt úrslitum málsins verður áfrýjandi með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Samskip hf., greiði stefnda, GV heildverslun ehf., 1.260.262 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2008 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 450.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.