457/2016

Í málinu krafðist L viðurkenningar á því að Á og M bæru óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem hann kvaðst hafa orðið fyrir þegar hann féll í glímu við Á í bardagahring í íþróttasal M árið 2014. Var tilgangurinn með viðkomunni í íþróttasalnum sá að láta L heyja glímu við vanan keppnismann sem liður í skemmtidagskrá í tilefni af fyrirhuguðu brúðkaupi hans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að gögn málsins og framburður aðila og vitna fyrir dómi bæri með sér að tilgangur þess að L fór inn í bardagahringinn með Á umrætt sinn hefði ekki verið til kennslu í bardagaíþróttum heldur til þess að hafa mætti af því skemmtan fyrir viðstadda. Þá hefði L gert sér grein fyrir því áður en hann gekk til leiksins að hin fyrirhuguðu glímutök krefðust líkamlegrar snertingar og að í slíkum átökum gætu menn slasast. Vísað var til þess að í íslenskum rétti hefðu lengi gilt reglur um áhættutöku sem ættu sér ótvíræða stoð í dómaframkvæmd á sviði skaðabótaréttar. Að þessu gættu og með hliðsjón af myndskeiðum og framburði aðila fyrir dómi var talið að L hefði í upphafi leiksins fengið nokkrar leiðbeiningar frá Á um það hvernig hann skyldi bera sig að í leiknum og að Á hefði við umrædda fellu borið sig í aðalatriðum eins að og í fyrri fellu. Samkvæmt þessu og þar sem L byggði ekki á því að aðferð Á við fyrri felluna eða verklag hefði verið rangt, yrði Á ekki gerður ábyrgur fyrir afleiðingum þeirra meiðsla sem L kvaðst hafa hlotið umrætt sinn. Af þeirri niðurstöðu leiddi að ekki þurfti að taka afstöðu til hugsanlegrar ábyrgðar M sem vinnuveitanda Á. Voru þeir því sýknaðir af kröfu L.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 16. júní 2016. Áfrýjandinn Á-kk-nf Í-kk-nf krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að skaðabótaábyrgð verði skipt. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt. Áfrýjandinn Mjölnir krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda.

I

Atvikum málsins er að nokkru lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er rakið kom stefndi í fylgd félaga sinna í sal áfrýjandans íþróttafélagsins Mjölnis að Seljavegi 2 í Reykjavík um klukkan 17.00 laugardaginn 23. ágúst 2014 en þann dag höfðu félagar stefnda skipulagt margþætta skemmtidagskrá í tilefni af fyrirhuguðu brúðkaupi hans. Einn liður í þeirri dagskrá var viðkoma í umræddum íþróttasal og er aðdraganda þess lýst í héraðsdómi. Samkvæmt gögnum málsins var tilgangurinn með viðkomunni í íþróttasalnum sá að láta stefnda heyja glímu við vanan keppnismann í bardagahring. Úr varð eftir samskipti D-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef, félaga stefnda, við fyrirsvarsmann Mjölnis að einhver úr keppnisliði hins síðarnefnda tæki að sér að glíma við stefnda, og þegar hann ásamt félögum sínum mætti í íþróttasalinn tók áfrýjandinn Á-kk-nf á móti þeim.

Fljótlega eftir komuna í íþróttasalinn fór stefndi í fylgd áfrýjandans Á-kk-ef inn í bardagahring þar og á myndskeiðum sem tekin voru á síma sést Á-kk-nf og heyrist gefa stefnda stuttlega ráð um hvernig eigi að bera sig að í glímunni. Því næst sýndi Á-kk-nf svokallaða fellu sem eins og í héraðsdómi greinir fólst í því að Á-kk-nf tók þéttingsfast utan um stefnda frá hlið, brá fæti undir hnésbót hans og felldi á bakið. Tókst fyrsta fellan eins og til stóð og lenti stefndi á bakinu með báða fætur frjálsa en þegar Á-kk-nf hugðist endurtaka felluna sést á upptökum hvar hægri fótur stefnda rennur til og lendir undir honum þegar hann fellur í gólfið og kemur stefndi niður á fótinn af fullum þunga. Þá sýna myndskeiðin einnig að stefndi kenndi sér strax meins eftir fallið og taldi sig brotinn á fæti. Liðu 1 mínúta og 27 sekúndur frá því stefndi og Á-kk-nf stigu inn í hringinn og þar til stefndi var felldur öðru sinni og er seinni fellan eins og í héraðsdómi greinir hið ætlaða tjónsatvik.

II

D-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf kvaðst fyrir dómi hafa átt í samskiptum við formann áfrýjandans Mjölnis vegna heimsóknarinnar í íþróttasal félagsins. Uppákoman þar hafi átt að vera létt og skemmtilegt grín og hafi áfrýjandinn Á-kk-nf sem hann þekkti persónulega verið „virkilega flottur kandidat í þetta“ enda mikill fagmaður og keppnismaður. Atburðarásinni lýsti D-kk-nf Ö-kk-nf þannig að þetta hafi ekki verið nein glíma: „Þetta var meiri sýnikennsla. Á þessum tímapunkti var þetta sýnikennsla, það var engin glíma sem átti sér stað í raun og veru. Þeir voru ekki að takast á í glímu ... L-kk-nf vissi ekkert prógrammið yfir daginn ... það kemur honum svolítið á óvart að við séum að fara þarna og hann augljóslega svolítið kvíðinn eða hann fær greinilega hnút í magann. Hann veit náttúrulega ekki hvað er farið að gerast. Við förum þarna upp og Á-kk-nf tekur á móti okkur og við löbbum beint í æfingasalinn þar sem við förum inn í búrið. Ég var svo sem búinn að segja að okkur yrði sýnt eitthvað ... Í staðinn fyrir að fara bara beint í glímu þá er ákveðið að sýna okkur einhver trix eða sýna okkur einhverjar fellur. Við erum eins og ég segi í algjöru byrjunarstigi þarna þegar þetta á sér stað ... Þetta átti að vera skemmtun og ekkert annað og þetta átti að vera meira svona maraþonhlaup frekar en einhverjar barsmíðar. Þarna átti hann að svitna og veltast í gólfinu og koma bara þreyttur og sigraður út úr því, en ekki slasaður.“

Stefndi bar fyrir dómi að þegar í íþróttasalinn kom hafi þeim strax verið vísað í bardagahringinn: „Á-kk-nf fer þá að sýna hvernig á að gera hitt og þetta, ætlar að sýna einhver glímutök, fellur og eitthvað svoleiðis ... Hann segir mér að hann sé ekki að fara að gera neitt, hann sé bara að sýna mér. Hann sýnir hvernig eigi að taka í andstæðinginn og eitthvað svoleiðis. Síðan ætlar hann að sýna mér, hann snýr að hliðinni á mér og grípur í mig og ætlar að fara með mig einhvern veginn niður og gerir það varlega. Síðan stend ég upp og þá gerir hann það um leið aftur og brýtur á mér löppina ... Ég hafði ekkert með þessa dagskrá að gera ... ég hvorki skipulagði þetta né heldur hafði ég vitneskju um það hvað var næst á dagskrá. Þegar við erum komin þá er mér sagt að eigi að kenna einhver glímutök og eitthvað svoleiðis, síðan verði einhver sýnikennsla eða eitthvað svoleiðis.“ Stefndi kvaðst hafa vitað að þetta væri líkamsræktarstöð og sjálfsvarnarskóli: „Svo segja þeir mér þegar við erum að fara þarna upp hvað væri að fara að gerast.“ Stefndi kvaðst á þessum tímapunkti hafa gert sér grein fyrir því að þetta væri „hnefaleikahringur“ ætlaður fyrir bardagaíþróttir, og þegar hann var spurður við hverju hann hefði búist áður en hann gekk inn í hringinn, svaraði stefndi: „Eitthvað í líkingu við það sem mér var sagt, það er að segja að það ætti að kenna einhvers konar glímubrögð eða einhver trix sem ætti að sýna manni og kenna. Síðan yrði einhvers konar sýnikennsla eða æfing eftir það.“ Þá kvaðst hann hafa gert sér grein fyrir því að sýnikennsla og glímutök krefðust líkamlegrar snertingar og að menn gætu slasast í líkamlegum átökum: „Já, fólk getur slasast hvar sem er.“ Þegar stefndi var spurður hvort hann hefði farið inn í hringinn ef hann hefði vitað að sýnikennsla færi fram með þeim hætti að áfrýjandinn Á-kk-nf myndi sýna honum hvernig ætti að fella hann svaraði stefndi: „Ef ég hefði upplifað það að maður fengi leiðbeiningar um það hvernig maður ætti að detta og svo framvegis. Já, örugglega hefði ég gert það.“ Þá sagði stefndi það efalaust að hann hefði farið inn í hringinn þótt hann hefði fengið að vita að hann gæti fengið marbletti eða einhver óþægindi sem fylgdu því að standa í glímutökum.

Stefndi kvað ekkert líkt með því hvernig áfrýjandinn Á-kk-nf felldi hann í umrædd tvö skipti: „Í fyrra skiptið þá gerir hann þetta mjög rólega og sýnir hvað er að gerast, síðan án nokkurrar viðvörunar þá tekur hann og kippir mér til og ég er ekki viðbúinn og veit ekki hvað er að gerast þegar hann gerir þetta í síðara skiptið ... Það er ekkert skylt með þessu tvennu.“ Seinna fallinu lýsti stefndi nánar með þessum orðum: „Ég fell við og löppin verður einhvern veginn eftir og verður undir, sem var ólíkt því sem hafði skeð í síðasta skiptið þar sem ég dett aftur fyrir mig, þá tekur hún einhvers konar snúning sem verður til þess, nei ég kann ekki að lýsa því nógu vel. Löppin verður einhvern veginn eftir og það kemur smellur.“ Þegar stefndi var spurður hvort hann hefði neytt áfengis áður en hann kom í íþróttasalinn svaraði hann: „Það var ekki mikið. Það var bjór og í þessum ævintýragarði er mér gefið eitt skot af jägermeister.“ Stefndi kvaðst ekki hafa streist á móti í miðri seinni fellunni en bætti við: „Ég er spýtukarl fyrir það fyrsta og er mjög stirður. Svo þegar maður finnur að maður er að detta þá grípur maður í ... Ég var bara ekki að streitast á móti.“

Fyrir dómi lýsti áfrýjandinn Á-kk-nf atburðarásinni í bardagahringnum meðal annars þannig: „Ég ætlaði að sýna honum einfalda fellu, sýna honum að taka inside og svo tók ég bodylock á hann og ég bað hann um að vera slakur og rólegur. Ég tók felluna fyrst og hún gekk mjög vel og hann var mjög slakur þá og svo ætlaði ég að sýna honum aftur. Ég sýni alltaf þrisvar sinnum allar fellur til þess að hann næði því betur. Þegar ég sýni honum aðra felluna þá smá streittist hann á móti og svo tók ég hann niður og þá gerðist þetta leiðinda óhapp, sem ég á enga útskýringu fyrir.“ Á-kk-nf kvað seinni felluna hafa verið framkvæmda eins og þá fyrri: „Já, ég er að gera sama bragð ... Þetta er þannig að maður fær steggjunarhóp saman og ætlar að hafa þetta gaman, þetta á að vera skemmtun. Ég fer úr bolnum og svona, það gerist smá action í þessu. Fólk hefur mjög gaman af þessu. Þetta er bara að taka nokkra lása, taka menn niður og aðeins að leika sér að þeim ... Ég bið hann að vera rólegan og svo tók ég hann niður og svo ætlaði ég að sýna honum aftur og síðan leyfa honum að gera þetta við mig ... Þetta er mjög áhættulaust ... þetta er svona basic 101 fella sem ég myndi kenna byrjendum, því það er einfalt að kenna hana.“

III

Í málinu leitar stefndi viðurkenningar á því að áfrýjendur beri óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni því sem hann kveðst hafa orðið fyrir þegar hann féll öðru sinni í bardagahringnum í íþróttasal áfrýjandans Mjölnis 23. ágúst 2014. Fallist er á með héraðsdómi að gögn málsins og framburður aðila og vitna beri með sér að tilgangur þess að stefndi fór inn í bardagahringinn með áfrýjandanum Á-kk-þgf hafi ekki verið til kennslu í bardagaíþróttum heldur til þess að hafa mætti af því skemmtan fyrir viðstadda. Átti stefndi að vera viðfangsefni þeirrar skemmtunar og Á-kk-nf að stýra ferðinni. Verður eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi að leggja til grundvallar að öðru vísi hefði verið staðið að málum ef um hefðbundna kennslu fyrir nýnema í bardagaíþróttum hefði verið að ræða. Eins og að framan er rakið kvaðst stefndi hafa gert sér grein fyrir því áður en hann gekk til leiksins að hin fyrirhugðu glímutök krefðust líkamlegrar snertingar og að í slíkum átökum gætu menn slasast. Þá kvað stefndi það efalaust að hann hefði farið inn í hringinn þótt hann hefði fengið að vita að hann gæti fengið marbletti eða einhver óþægindi sem fylgdu því að standa í glímutökum.

Í íslenskum rétti hafa lengi gilt reglur um áhættutöku en þar undir falla tilvik þar sem tjónþola er ljós sú áhætta sem hann tekur en hann leggur eigi að síður sig eða hagsmuni sína í hættu. Þannig sagði í konungsbók Grágásar, Vígslóða, 34. kafla, að hvar þess er maður gengi til fangs að vilja sínum eða leiks, og væri hann eigi lengur að en hann vildi, þá skyldi hann sjálfur sig ábyrgjast ef hinn vildi honum eigi mein gera, nema hann fengi örkuml eða bana, og mest þá sem engi leikur væri. Í 13. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar er svipuð regla, sem enn er talinn til gildandi laga og segir þar að gangi maður til leiks, fangs eða skinndráttar að vilja sínum, þá ábyrgist hann sig sjálfur að öllu, þó að hann fá mein eða skaða af.

Ljóst er að reglur um áhættutöku eiga sér ótvíræða stoð í dómaframkvæmd á sviði skaðabótaréttar, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 12. október 2006 í máli nr. 91/2006. Er fallist á með áfrýjendum að reglur um áhættutöku valdi því að stefndi geti ekki krafið áfrýjendur um bætur, að því gefnu að áfrýjandinn Á-kk-nf hafi staðið forsvaranlega að undirbúningi og framkvæmd þess leiks er hann og stefndi gengu til umrætt sinn. Af myndskeiðum, framburði stefnda sjálfs fyrir dómi og framburði áfrýjandans Á-kk-ef er ljóst að stefndi fékk í upphafi leiksins nokkrar leiðbeiningar frá Á-kk-þgf um það hvernig hann skyldi bera sig að í leiknum. Þá sýna myndskeiðin einnig að við seinni felluna bar Á-kk-nf sig í aðalatriðum eins að og í þeirri fyrri. Samkvæmt þessu og þar sem stefndi byggir ekki á því að aðferð Á-kk-ef við fyrri felluna eða verklag hafi verið rangt, verður áfrýjandinn Á-kk-nf ekki gerður ábyrgur fyrir afleiðingum þeirra meiðsla sem stefndi kveðst hafa hlotið umrætt sinn. Af þeirri niðurstöðu leiðir að ekki þarf að taka afstöðu til hugsanlegrar ábyrgðar áfrýjandans Mjölnis sem vinnuveitanda Á-kk-ef. Verða áfrýjendur því sýknaðir af kröfu stefnda.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest en um gjafsóknakostnað hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Á-kk-nf Í-kk-nf og M-kk-nf, eru sýknir af kröfu stefnda, L-kk-ef Ó-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsókn er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjandans Á-kk-ef fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.