20/2011

M krafðist þess að fá tvö börn sín afhent sér með beinni aðfarargerð, en þau voru ásamt K á Íslandi. Fallist var á að M og K hefðu farið sameiginlega með forsjá barnanna þegar K flutti til Íslands með börnin og að ekki hefði verið sýnt fram á annað en að börnin hefðu þá verið búsett í því landi sem K fluttist frá. Vegna ungs aldurs barnanna og gagna um tengsl þeirra við K taldi Hæstiréttur brýnt að þau yrðu áfram í umsjá hennar. Fyrir lægju gögn um að M hefði ítrekað hótað K líkamsmeiðingum og að hún yrði honum háð um framfærslu sína og barnanna færi hún aftur til þess lands sem fjölskyldan hafði búið í. Ekki væri unnt að miða við annað en að M kynni að láta verða af þessum hótunum. Af þessum sökum var kröfu M hafnað á grundvelli 2. töluliðar 12. gr. laga nr. 160/1995.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. janúar 2011. Frekari gögn bárust réttinum, síðast 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2010, þar sem varnaraðila var heimilað að fá tvö börn aðilanna tekin úr umráðum sóknaraðila og afhent sér með beinni aðfarargerð að liðnum átta vikum frá uppsögu úrskurðarins hafi sóknaraðili ekki áður fært börnin til [...]. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um aðfarargerð verði hafnað. Hún krefst kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins kynntust sóknaraðili og varnaraðili í september 2007. Þau gengu í hjúskap 20. september 2008 og fluttu til Íslands í október það ár. Áður hafði varnaraðili verið búsettur í [...] í nokkur ár en sóknaraðili er íslenskur ríkisborgari sem búið hafði á Íslandi frá árinu 1998. Varnaraðili er [...] ríkisborgari. Þann 13. mars 2009 eignuðust þau dótturina A. Í júní það ár fluttust þau öll þrjú til borgarinnar [...] á [...] og bjuggu þar hjá móður varnaraðila. Eftir um sjö mánaða dvöl í [...] fór sóknaraðili á ný til Íslands og var A með í för. Þær dvöldu á Íslandi fram í byrjun febrúar 2010 en sneru þá aftur til [...]. Þann 23. mars 2010 eignuðust varnaraðili og sóknaraðili sitt annað barn, B. Sóknaraðili kærði 26. maí 2010 varnaraðila til lögreglu fyrir líkamsárás og alvarlegar hótanir. Í kjölfarið yfirgaf hún heimili þeirra ásamt börnunum A og B. Varnaraðili var handtekinn og honum meinað að umgangast sóknaraðila. Þann 2. júní 2010 fluttist sóknaraðili á ný til Íslands ásamt báðum börnunum. Íslenska sendiráðið í [...] aðstoðaði sóknaraðila við að komast til Íslands eftir samráð við [...] félagsmálayfirvöld en sóknaraðili hafði ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa undir ferðakostnaði.

Ýmis gögn benda til að hjónaband sóknaraðila og varnaraðila hafi verið stormasamt. Fyrir liggur að sóknaraðili tilkynnti lögreglu í desember 2008 að varnaraðili hefði ráðist á hana. Sóknaraðili hefur jafnframt lagt fyrir Hæstarétt tölvupósta frá varnaraðila í íslenskri þýðingu þar sem varnaraðili hótar henni ítrekað alvarlegum líkamsmeiðingum. Varnaraðili hefur gengist við því að hafa ritað þessa tölvupósta en ber við að það hafi verið gert í reiði. Þykja tölvupóstarnir varpa ljósi á samskipti aðila á meðan samvistir þeirra stóðu. Í gögnum málsins kemur jafnframt fram að lögreglan í [...] hafi komið sóknaraðila og börnunum A og B til [...] félagsmálayfirvalda 26. maí 2010 vegna ásakana sóknaraðila um að hún hafi sætt líkamlegu ofbeldi af hálfu varnaraðila og að hann hafi ítrekað beitt hana kynferðisofbeldi. Sóknaraðili hafi fengið neyðarvistun af þessum sökum hjá félagsmálayfirvöldum. Hún hefur lýst samskiptum sínum við varnaraðila í viðtölum við íslenska sálfræðinga, bæði áður en hún fór til [...] í febrúar 2010 en einnig eftir að hún kom aftur til Íslands í júní sama ár. Í skýrslunum heldur hún fram að varnaraðili hafi beitt sig líkamlegu og andlegu ofbeldi og ítrekað neytt sig til samræðis.

Meðan á dvöl sóknaraðila í [...] stóð leitaði hún eftir félagslegri aðstoð frá þarlendum yfirvöldum. Samkvæmt bréfum þeirra 17. og 18. maí 2010 átti sóknaraðili hvorki rétt á fjárhagslegri aðstoð né aðstoð í formi húsnæðis, þegar hún flutti til Íslands í byrjun júní 2010. Sóknaraðili kveðst ekki eiga aðra að í [...] en varnaraðila og tengdamóður sína. Varnaraðili búi hjá móður sinni og hafi sóknaraðili ekki átt í önnur hús að vernda. Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms bera gögnin með sér að félagsmálayfirvöld í [...] töldu það ekki tæka lausn að sóknaraðili skildi börnin eftir hjá varnaraðila þar sem hún væri með annað þeirra á brjósti og vegna fullyrðinga hennar um ofbeldi varnaraðila. Í bréfi frá sendiráði Íslands í [...] 2. júní 2010 kemur fram að sendiráðið hafi aðstoðað sóknaraðila og börn hennar tvö til að komast til Íslands í samráði við [...] félagsmálayfirvöld.

II

Mál þetta er til komið vegna aðfararbeiðni varnaraðila á grundvelli laga nr. 90/1989, sbr. 13. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Fyrir liggur beiðni samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995 um að sóknaraðila verði gert skylt að sjá til þess að börn hennar og varnaraðila fari aftur til [...]. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á þá niðurstöðu að aðilar hafi farið sameiginlega með forsjá barnanna þegar sóknaraðili flutti þau hingað til lands í júní 2010 og að ekki hafi tekist að sýna fram á annað en að börnin hafi þá verið búsett í [...]. Kemur því til úrlausnar hvort synja beri um afhendingu barnanna með vísan til 2. töluliðar eða 4. töluliðar 12. gr. laga nr. 160/1995 eins og sóknaraðili krefst.

Börn aðila eru ung að árum, B rúmlega 10 mánaða og A tæplega 2 ára, en þegar sóknaraðili flutti hingað til lands síðastliðið sumar var B einungis 11 vikna gamall. Fyrir liggur mat G-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef sálfræðings 14. október 2010 um að tengsl sóknaraðila við börnin séu góð og verði þau tekin úr umsjá hennar og „þeim gert að flytja úr því öryggi, umhyggju og ástúð sem þau búa við nú hjá móður sinni, með stuðningi fjölskyldu sinnar er hætta á að röskun geti orðið á tengslamyndun barnanna.“ Með hliðsjón af mati hans og aldri barnanna verður að telja brýnt að þau verði áfram í umsjá sóknaraðila enda verulega háð henni. Á þetta sérstaklega við um B sem mun enn hafa verið á brjósti þegar úrskurður héraðsdóms féll 16. desember 2010.

Samkvæmt framansögðu verður að miða við að hag barnanna sé stefnt í hættu verði þau slitin frá sóknaraðila. Þá liggja fyrir gögn um að varnaraðili hafi ítrekað hótað sóknaraðila líkamsmeiðingum, en hún yrði honum háð um framfærslu sína og barnanna færi hún til [...]. Er ekki unnt að miða við annað en að hann kunni að láta verða af þessum hótunum. Við þessar aðstæður verður að telja að skilyrðum 2. töluliðar 12. gr. laga nr. 160/1995 sé fullnægt. Samkvæmt því verður ekki fallist á kröfu varnaraðila um að börnin skuli afhent honum með beinni aðfarargerð. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi um annað en málskostnað og gjafsóknarkostnað, sem ekki hefur verið krafist endurskoðunar á fyrir Hæstarétti.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu varnaraðila, M, um að fá börnin A og B tekin úr umráðum sóknaraðila, K, og afhent sér með beinni aðfarargerð, er hafnað.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kvk-ef E. H-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 350.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 350.000 krónur.