377/2014

H var sagt upp starfi sínu sem kennari hjá I eftir að fjárframlög til skólans voru lækkuð. Í kjölfarið höfðaði hann mál til heimtu bóta vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar. Talið var að í settum lögum væri ekki að finna reglur um hvað skyldi ráða vali forstöðumanns á starfsmanni sem segja skyldi upp í hagræðingarskyni við slíkar aðstæður. Ákvörðun þar að lútandi yrði þó að vera í samræmi við lög og byggð á málefnalegum sjónarmiðum. Fyrir lægi að H væri með háskólapróf í félagsfræði, en einungis væri kenndur einn áfangi í því fagi við skólann. Þá gætu aðrir kennarar bóknámsdeildar skólans kennt þá grein sem H hefði háskólapróf í samhliða því að kenna önnur fög og sinna öðrum störfum í þágu skólans. Að þessu virtu hefði því mati skólameistarans, að þekking og starfsreynsla annarra kennara nýttist betur í starfsemi skólans, ekki verið hnekkt. Var Í því sýknað af kröfum H.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 2. apríl 2014. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 14. maí 2014 og áfrýjaði hann öðru sinni 30. maí sama ár. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 9.876.242 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda sagt upp starfi sínu við Iðnskólann í Hafnarfirði með bréfi skólameistara 27. desember 2011, en skólinn er ríkisstofnun. Í upphafi þess árs hafði skólanum verið tilkynnt með bréfi mennta- og menningarmálaráðuneytisins 20. janúar að fjárframlög til stofnunarinnar yrðu lækkuð um 27.400.000 krónur á grundvelli uppgjörs vegna ársins 2010, sem tók mið af fjölda nemenda reiknað út frá nánar tilgreindum forsendum. Með bréfi ráðuneytisins 11. október 2011 var skólanum síðan tilkynnt að kostnaður við rekstur hans hefði farið fram úr fjárheimild sem nam um 32.100.000 krónum á fyrstu sex mánuðum ársins eða 11,5%. Var þess farið á leit að ráðuneytinu yrðu veittar skýringar á þessu, auk þess sem skólinn skilaði greinargerð um hvernig jafnvægi yrði náð í rekstri stofnunarinnar á yfirstandandi fjárhagsári. Í samræmi við þessi fyrirmæli tók skólameistari saman greinargerð til ráðuneytisins um þær aðgerðir til hagræðingar sem gripið hefði verið til í rekstri skólans. Að öðru leyti er málsatvikum lýst í hinum áfrýjaða dómi.

II

Samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ber forstöðumaður ábyrgð á að rekstrarútgjöld og rekstarafkoma stofnunar, sem hann stýrir, sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Ef út af þessu er brugðið getur ráðherra veitt forstöðumanni áminningu eftir 21. gr. laganna. Jafnframt leiðir af 1. mgr. 49. gr. laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins að forstöðumaður ríkisstofnunar er ábyrgur fyrir því að fjárhagsráðstafanir stofunnar séu í samræmi við heimildir. Í samræmi við þetta bar skólameistara Iðnskólans í Hafnarfirði að grípa til viðeigandi úrræða til sparnaðar og hagræðingar þegar á árinu 2011 til að tryggja að rekstur skólans væri í samræmi við fjárveitingar til hans. Við þær aðstæður verður að játa forstöðumanni rúmar heimildir til að bregðast við og í þeim efnum getur verið óhjákvæmilegt að fækka starfsfólki. Þess verður þó að gæta að slík ákvörðun sé í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar. Þegar litið er til þess að nemendum við skólann hafði fækkað og lang stærsti útgjaldaliðurinn í rekstri hans voru laun verður ekki vefengt að réttmætt tilefni var til að draga úr kostnaði með því að fækka starfsfólki.

Í settum lögum er ekki að finna reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við þær aðstæður sem hér um ræðir. Þótt ákvörðun um þetta ráðist af mati forstöðumanns eru valinu settar skorður sem leiða af grunnreglum stjórnsýsluréttar. Ein þeirra er réttmætisreglan, en samkvæmt henni verða stjórnvöld ætíð að reisa matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Þegar starfsmönnum er fækkað í hagræðingarskyni verður að leggja mat á hvernig sá starfsmaður, sem ráðgert er að segja upp, nýtist í starfsemi viðkomandi stofnunar og hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði. Þá þarf forstöðumaður að gæta að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að fara ekki strangar í sakirnar en nauðsyn ber til við töku hinnar íþyngjandi ákvörðunar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í málinu nýtur ekki við skriflegra gagna um undirbúning þeirrar ákvörðunar að segja áfrýjanda upp störfum að því er varðar þau atriði sem hér hafa verið rakin og leggja bar mat á. Þótt ekki sé lagaáskilnaður um að gögn þar að lútandi séu tekin saman hefði slík málsmeðferð verið í betra samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti. Þess er þó að gæta að fram kom í bréfi skólameistara 20. janúar 2012, þar sem hann veitti eftirfarandi rökstuðning fyrir ákvörðuninni í samræmi við 21. gr. stjórnsýslulaga, að áfrýjandi væri með háskólapróf í félagsfræði, en einungis væri kenndur einn áfangi í því fagi við skólann. Í skýrslu sinni fyrir dómi gerði skólameistari jafnframt grein fyrir menntun og starfsreynslu annarra kennara bóknámsdeildar skólans, sem störfuðu á þeim tíma þegar áfrýjanda var sagt upp starfi, en þar á meðal voru kennarar sem gátu kennt þá grein sem áfrýjandi hefur háskólapróf í, samhliða því að kenna önnur fög og sinna öðrum störfum í þágu skólans. Að þessu virtu hefur ekki verið hnekkt því mati skólameistarans að þekking og starfsreynsla annarra kennara hafi betur nýst í starfsemi skólans. Verður heldur ekki talið að áfrýjandi hafi fært önnur haldbær rök fyrir því að ákvörðun um uppsögn hans úr starfi hjá stefnda hafi verið ólögmæt. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.