78/2015

X var gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa veist að A með ofbeldi og slegið ítrekað í höfuð hans og líkama með þeim afleiðingum að A hlaut tvíbrot á kjálka, skurði á höfuð og mar víðsvegar um bak og síður. Var X sýknaður í héraði þar sem talið var að ákæruvaldið hefði ekki axlað sönnunarbyrði, sem á því hvíldi samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og lögfull sönnun hefði ekki verið færð fram í málinu, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Taldi Hæstiréttur að héraðsdómur hefði ekki fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna og að líkur væru á að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi væri röng svo að máli skipti um málsúrslit. Með vísan til 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. janúar 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess aðallega krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

I

Í málinu er ákærða gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa aðfaranótt 9. júní 2012, í sumarhúsi sínu að [...] í [...], veist að A með ofbeldi og slegið ítrekað í höfuð hans og líkama, meðal annars með riffli og eða riffilsjónauka, með þeim afleiðingum að A hlaut tvíbrot á neðri kjálka vinstra megin og nokkra skurði á vinstri hlið höfuðs og mar víðsvegar um bak og síður. Er þetta talið varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir atvikum málsins og framburði ákærða og vitna og öðrum gögnum málsins. Kom fram í niðurstöðu héraðsdóms að ákærði myndi eftir að hafa farið í „sjómann“ við brotaþola og fengi það stoð í framburði hins síðarnefnda og eiginkonu hans. Ákærða og brotaþola bæri saman um það, svo langt sem minni þeirra næði, að þeir hafi verið einir í sumarhúsinu umrætt sinn, að því undanskildu að brotaþoli kannaðist við að eiginkona sín hafi komið þar eftir að hann hafði dvalið þar nokkra stund, en hún staldrað stutt við. Gerð var grein fyrir upplýsingum sem fram komu í svonefndri dagbók lögreglu lengri og rafrænni skráningu símtala umrædda nótt milli Neyðarlínu og fjarskiptamiðstöðvar ríkislögreglustjóra við símanúmer ákærða og lögregluna á Selfossi. Samkvæmt þeim gögnum lægi fyrir að klukkan 2.23.03 hafi „maður að nafni X“ hringt í Neyðarlínu. Aðalvarðstjóri hjá ríkislögreglustjóra hafi tekið við símtalinu klukkan 2.25.36 og hafi það staðið yfir í tæpar sex mínútur, en þá rofnað eftir að heyrðist í konu í bakgrunni. Í framburði eiginkonu brotaþola hafi komið fram að hún hafi komið að honum liggjandi í blóði sínu. Samkvæmt gögnum lögreglu hafi hún svarað símtali fyrrnefnds aðalvarðstjóra í símanúmer ákærða klukkan 2.41.02. Á hinn bóginn hafi lögregla ekki aflað hljóðupptöku af símtölunum úr símanúmeri ákærða. Þá yrði ekki fram hjá því litið að þrátt fyrir að rúmar tíu mínútur hafi liðið frá því fyrra símtalinu lauk þar til eiginkona brotaþola svaraði símtali aðalvarðstjórans hafi rannsókn málsins málsins hvorki beinst að því að upplýsa hvað hafi valdið látum og köllum fyrir utan sumarhús ákærða né í hvaða konu hafi heyrst í bakgrunni rétt áður en samband slitnaði við símanúmer ákærða. Framburður ákærða væri mjög óljós þó svo hann hafi greint frá tilteknum minningarbrotum eða glefsum sem tengdust því að hann hafi handfjatlað sjónauka þann sem vitnið K læknir taldi hafa valdið hálfhringlaga áverka á kinn brotaþola. Að auki hafi mannaferðir í nágrenni sumarhússins ekki verið kannaðar sérstaklega. Enn fremur hafi ekkert komið fram við vettvangsrannsókn eða rannsókn á ákærða eða fötum hans sem tengdi hann við „ákæruatriði.“ Að öllu framangreindu virtu komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að ákæruvaldið hafi ekki axlað sönnunarbyrði, sem á því hvíldi samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og lögfull sönnun ekki verið færð fram í málinu, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga.

Héraðsdómur reisti niðurstöðu sína um sýknu meðal annars á framburði ákærða og vitna. Enda þótt það ekki segi beinum orðum í dóminum og látið við það sitja að vísa til framburðar þeirra er sú niðurstaða reist á sönnunargildi framburðarins. Samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdóms um sýknu á þessum grundvelli til sakfellingar ákærða eins og krafist er af hálfu ákæruvaldsins.

II

Í áðurnefndri dagbók lögreglu lengri var eftirfarandi símtal skráð klukkan 2.26 umrædda nótt: „[...] X hringir, á erfitt í fyrstu með að segja hvar hann er, segir loks að hann sé í [...] og að hann sé miður sín, því hann hafi barið mann, sem liggi nú á gólfi hans. Fór síðan að tala um læti utan hússins, hundgá og köll. Aðspurður um manninn á gólfinu fór X að gráta og kvaðst telja manninn látinn, úr honum kæmi bara blóð og virtist X ekki tilbúinn að kanna betur með hann ... samband slitnaði síðan við X eftir að fór að heyrast í konu í bakgrunni.“ Þá var svofellt símtal skráð klukkan 2.40: „Símasamband næst við konu, C, virðist eiginkona þess slasaða, svarar í síma X. Mjög ölvuð, en skilja má að maður hennar sé illa slasaður en með meðvitund. Höfð á línunni og beðin að veifa til lögreglu, þegar lögregla var farin upp að [...] kom í ljós að sú staðsetning gat ekki passað og kvað C staðsetninguna vera [...].“ Vitnið B aðalvarðstjóri hefur staðfest fyrir dómi að hafa skráð niður fyrrgreindar upplýsingar í framhaldi af símtölunum.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu um málið lá brotaþoli á miðju gólfi sumarhúss ákærða er lögreglumenn komu á vettvang. Var hann með mikla áverka í andliti og alblóðugur, en með skerta meðvitund. Á vettvangi voru einnig ákærði og eiginkona brotaþola. Ákærði hafi verið mjög ölvaður og ekkert sagst hafa vitað hvað gerst hefði. Hann hafi þó tjáð lögreglumönnum síðar að hann hafi hugsanlega barið brotaþola með sjónauka af byssu sinni, en myndi það þó ekki. Sjónaukinn af byssunni lá á gólfinu í um eins metra fjarlægð frá höfði brotaþola. Spýtnabrot voru á gólfinu og við nánari skoðun hafi mátt sjá að þau voru úr byssuskefti, en umrædd byssa fannst „mölbrotin“ þar sem hún lá undir koddum í sófa. Þá liggja fyrir í málinu ljósmyndir lögreglu, þar sem fram kom að blóð hafi verið á riffilskefti, ól á því, aftari enda riffilsjónauka og glerjum hlífar hans.

Samkvæmt læknisvottorði um komu brotaþola á bráðadeild Landspítalans umrædda nótt var brotaþoli með sárabindi vafið um höfuðið, grisjur í kringum eyra og vinstra auga og fjölmarga skurði í andliti, meðal annars skurð á enni, annan skurð rétt fyrir ofan vinstra auga og glóðarauga á því. Tveir skurðir voru á vinstri kinn. Einnig skurður á eyranu og bak við vinstra eyra. Þá var hann með mar á hnakkanum, yfirborðsáverka á brjóstkassa og ofarlega á baki sem virtist vera eftir högg. Brotaþoli hafi greinilega fengið högg á brjóstkassann og ofarlega á bakið og einnig mar á vinstri síðu. Þá var hann með áverka á báðum framhandleggjum og líktust þeir varnaráverkum. Á tölvusneiðmynd sást brot í gegnum kjálkabein í miðlínu sem náði út vinstra megin.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu síðdegis 9. júní 2012 að viðstöddum verjanda sínum. Kvaðst hann hafa boðið brotaþola upp á rauðvínsglas kvöldið áður. Eftir það myndi hann sáralítið eða ekki neitt „nema það að á einhverjum tímapunkti kemur upp svona einhver ... skelfileg hræðslutilfinning hjá mér og mig minnir einhvern veginn en þetta er svona í minningunni og að ég þurfi að verja mig en ég man ekki eftir að hann gæfi mér nokkuð tilefni til þess. Eins og ég segi ég man bara alveg ákaflega lítið eftir þessu, eitthvert stundarbrjálæði bara ... sem að heltekur mig þarna og man ekki atburðarásina því miður.“ Fyrir dómi kvaðst ákærði muna mjög lítið eftir þessu kvöldi annað en að brotaþoli hafi komið og ákærði boðið honum rauðvínsglas. Eftir öðru myndi hann sáralítið. Aðeins komi „glefsa“ þegar eiginkona brotaþola kom á staðinn og var að hringja, sennilega þá í lögregluna eða Neyðarlínuna, og svo væru örfáar „glefsur“ eftir að lögreglan kom og síðan myndi hann eftir sér í lögreglubifreið niður á lögreglustöð. Aðspurður hvort ákærði neitaði að hafa ráðist á brotaþola svaraði hann því til að hann ætti erfitt með að viðurkenna það alveg skýlaust, þar sem hann myndi það ekki, hvorki aðdragandann né atburðinn sjálfan, þó að líkur væru fyrir því. Ákærði kvaðst muna eftir „hræðslutilfinningunni“ en ekki hafa hugmynd um af hverju hún stafaði. Ákærði kvaðst ekki muna eftir öðru en að hann og brotaþoli hafi verið einir í húsinu. Þá myndi hann eftir að þeir hafi farið í „sjómann“. Hann kvaðst eiga riffil þann, sem um ræðir í málinu, en áfastur honum hafi verið sjónauki. Spurður um hvort hann hafi verið með áverka eftir nóttina kvaðst ákærði halda að hægri hönd sín hafi verið stokkbólgin „alveg frá kannski úlnlið eða eitthvað svoleiðis og hnúar eða einhvers staðar hérna í kring.“

Vitnið C, eiginkona brotaþola, kvaðst hafa komið við í sumarhúsi ákærða að kvöldi 8. júní 2012 og þá allt virst í góðu lagi hjá honum og brotaþola. Þeir hafi verið að fara í „sjómann“ og eitthvað verið að ræða um tækni í því sambandi. Hafi hún þá farið aftur í sumarhús sitt. Um nóttina hafi hún farið að undrast um brotaþola og þá haldið á ný í sumarhús ákærða og komið að brotaþola liggjandi í blóði sínu. Vitnið kvaðst hafa séð byssu í tveimur hlutum á gólfinu við hlið brotaþola. Hafi ákærði sett hana eða hent í sófann.

Vitnið K læknir gaf skýrslu fyrir dómi um áverka brotaþola á grundvelli læknisvottorðs, ljósmynda frá bráðamóttöku Landspítalans, ljósmynda af riffli, sjónauka og hlífðargleri hans og áverkum á brotaþola, teknum að lokinni skýrslutöku 11. júní 2012. Vitnið kvað hálfhringslega áverka hafa verið á kinn brotaþola sem gæti passað við hálfhringinn eða hringinn sem er á enda riffilsjónaukans. Erfiðara væri að segja til um hina áverkana, skurði sem komu á enni og kinn, en þeir gætu verið eftir ávalt áhald. Um marga áverka hafi verið að ræða sem hafi komið í skömmtum, en sá sérkennilegasti verið á kinninni og passaði hann alveg ágætlega við kíkisendann.

III

Eins og áður greinir var hringt klukkan 2.23 umrædda nótt í Neyðarlínuna úr síma ákærða, sem kynnti sig með nafninu X, og þaðan gefið samband við fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra klukkan 2.25. Getur ekki leikið vafi á því að ákærði hafi verið á hinum enda línunnar, en símtalið var skráð í beinu framhaldi af því. Í símtalinu skýrði ákærði frá því að hann hafi barið mann, sem lægi á gólfinu. Aðspurður um manninn fór ákærði að gráta og kvaðst telja hann látinn, úr honum kæmi bara blóð. Símtal þetta stóð yfir í um sex mínútur og lauk klukkan 2.31 þegar heyra mátti í konu í bakgrunni. Þá kom fram í rafrænni skráningu úr tölvukerfi ríkislögreglustjóra að svarað hafi verið í síma ákærða klukkan 2.35. Klukkan 2.41 náðist síðan samband við eiginkonu brotaþola í símann og mátti skilja á henni að eiginmaður hennar lægi illa slasaður á gólfi sumarhúss ákærða. Skömmu eftir síðara símtalið komu lögreglumenn á vettvang og lá brotaþoli þá á gólfinu í blóði sínu. Við hlið hans var sjónauki af riffli og spýtnabrot í kringum hann, en riffillinn fannst síðan í sófa, falinn undir koddum. Hefur eiginkona brotaþola borið að ákærði hafi tekið riffilinn, sem hafi verið í tveimur hlutum, af gólfinu og sett hann í sófann. Samkvæmt læknisvottorði var brotaþoli með marga áverka víðsvegar um líkamann, þar á meðal tvíbrotinn á kjálka, nokkra skurði á vinstri hlið höfuðs og mar um bak og síður. Vitnið K læknir kvað hálfhringslega áverka hafa verið á kinn brotaþola sem gæti passað við hálfhringinn eða hringinn sem var á enda sjónauka riffilsins. Erfiðara væri að segja til um hina áverkana, skurði sem komu á enni og kinn, en þeir gætu verið eftir ávalt áhald. Um marga áverka hafi verið að ræða sem hafi komið í skömmtum, en sá sérkennilegasti verið á kinninni og passaði hann alveg ágætlega við kíkisendann. Þá hefur ákærði borið að hægri hönd sín hafi verið stokkbólgin eftir nóttina. Engar vísbendingar eru um að aðrir en ákærði og brotaþoli hafi verið í sumarhúsi hins fyrrnefnda eða grennd við það áður en eiginkona brotaþola og lögregla komu á brotavettvang. Ákærði hefur borið við minnisleysi vegna áfengisneyslu, en þó skýrt frá því að hann hafi um nóttina verið gripinn hræðslutilfinningu, án þess að hann gerði sér grein fyrir af hverju hún stafaði.

Af þeim ástæðum sem að framan greinir hefur héraðsdómur ekki fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna, sem fyrir honum lágu, og verður að telja líkur á að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kunni að vera röng svo að máli skipti um málsúrslit. Með vísan til 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 verður því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, Á-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur.