494/2010

X var ásamt fyrrum eiginmanni sínum ákærð fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum við rekstur einkahlutafélags, en X var skráð framkvæmdastjóri félagsins og varamaður í stjórn þess. Upplýst var í málinu að X hefði ritað undir stofnfundargerð félagsins, þar sem meðal annars kom fram að samþykkt væri að ráða hana sem framkvæmdastjóra þess, og viðeigandi eyðublað um tilkynningu til fyrirtækjaskrár, þess efnis að Á tæki sæti í varastjórn félagsins. Hins vegar hefði X ekki ritað nafn sitt í nafnreit tilkynningarinnar fyrir framkvæmdastjóra félagsins. Einnig var upplýst að starfsmenn fyrirtækjaskrár hefðu að eigin frumkvæði leiðrétt skráningu framkvæmdastjóra félagsins til samræmis við efni stofnfundargerðar félagsins og skráð X sem framkvæmdastjóra þess. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að ákvörðun um skráningu einkahlutafélags væri stjórnvaldsákvörðun og að aðgerð fyrirtækjaskrár hefði ekki verið heimil að lögum. Fyrirtækjaskrá hefði borið að rannsaka meint ósamræmi milli tilkynningar og stofnfundargerðar um hver væri framkvæmdastjóri félagsins og veita stjórn þess færi á að koma viðhorfum sínum að og eftir atvikum bæta úr skráningunni, sbr. 10., gr. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 124. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Hæstiréttur taldi að ákæruvaldið hefði ekki sannað að X hefði gegnt skyldum hjá félaginu sem leitt gætu til refsiábyrgðar samkvæmt ákæru. Var X því sýknuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. ágúst 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur.

Ákærða krefst aðallega sýknu, en til vara þess að refsing hennar verði milduð.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi er ákærðu, sem skráðum framkvæmdastjóra og varastjórnarmanni, gefið að sök meiri háttar brot gegn skattalögum við rekstur einkahlutafélagsins A. Þá var fyrrum eiginmaður hennar, Y, sem starfandi framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi, ákærður fyrir sömu brot. Framburður beggja ákærðu við aðalflutning málsins í héraði er rakinn í hinum áfrýjaða dómi, en þeim ber saman um að ákærða hafi ekki tekið þátt rekstri félagsins. Með hinum áfrýjaða dómi voru þau bæði fundin sek samkvæmt ákæru.

Stofnfundur A ehf. var haldinn 12. janúar 2006. Samkvæmt fundargerð var meðákærði í héraði kjörinn formaður stjórnar, en ákærða varamaður í stjórn. Ákærða var fundarstjóri en ritari B, sem var kjörinn annar af skoðunarmönnum félagsins. Á fundinum var jafnframt bókað að Y skyldi hafa prókúruumboð fyrir félagið en samþykkt væri að ráða ákærðu sem framkvæmdastjóra þess og væri framkvæmdastjóra falið að tilkynna félagið til fyrirtækjaskrár Ríkisskattstjóra. Sú tilkynning er undirrituð af Y og ákærðu og barst hún fyrirtækjaskrá 3. febrúar 2006. Við skýrslugjöf hjá Ríkislögreglustjóra 26. febrúar 2009 kom fram hjá ákærðu að hún hefði ritað undir framangreinda stofnfundargerð. Þá hafi hún ritað undir viðeigandi eyðublað um tilkynningu til fyrirtækjaskrár þess efnis að hún tæki sæti í varastjórn félagsins, en hún hafi ekki ritað nafn sitt í nafnreit fyrir framkvæmdastjóra þess. Í framhaldi af bréflegri fyrirspurn Ríkislögreglustjóra um málefnið barst honum bréf fyrirtækjaskrár 5. mars 2009 þar sem fram kom að starfsmenn fyrirtækjaskrár hafi rekið augun í að fundargerð stofnfundar hefði verið ítarlegri en venja væri til en þar hafi komið fram hver hafi verið „kjörinn framkvæmdastjóri félagsins.“ Á hinn bóginn hafi Y samkvæmt tilkynningarblaði „ranglega verið skráður framkvæmdastjóri“ og hafi það verið „leiðrétt“ af starfsmanni fyrirtækjaskrár. Fyrir liggur að óbreytta tilkynninguna sem send var inn er ekki lengur að finna í vörslum fyrirtækjaskrár, þar sem frumgerð hennar var breytt af starfsmönnum þar á framangreindan hátt.

Í XVII. kafla laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög eru reglur um skráningu einkahlutafélaga og tilkynningu til fyrirtækjaskrár, sem Ríkisskattstjóri starfrækir nú samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laga nr. 17/2003 um fyrirtækjaskrá. Í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 138/1994 kemur fram að synja skuli skráningar ef tilkynningar fullnægja ekki fyrirmælum laganna eða samþykkta einkahlutafélags eða ákvarðanir eru ekki teknar á þann hátt sem ákveðið er í lögum. Í 2. mgr. greinarinnar segir að bæta megi úr göllum á einfaldan hátt með ákvörðun hluthafafundar eða samþykkt stjórnar og skuli gefa félaginu hæfilegan frest til úrbóta. Ef ekki sé úr bætt innan frestsins skuli synja skráningar.

Ákvörðun um skráningu einkahlutafélags samkvæmt XVII. kafla laga nr. 138/1994 er stjórnvaldsákvörðun og gilda því stjórnsýslulög nr. 37/1993 um undirbúning og meðferð máls. Þar sem talið var vera ósamræmi milli tilkynningar og fundargerðar stofnfundar um hver væri framkvæmdastjóri félagsins bar að rannsaka málið nánar á grundvelli 10. gr. stjórnsýslulaga og veita stjórn félagsins færi á að koma að viðhorfum sínum og bæta eftir atvikum úr skráningunni, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 124. gr. laga nr. 138/1994. Sú aðgerð fyrirtækjaskrár sem lýst er hér að framan var ekki heimil að lögum. Verður ekki á henni byggt við úrlausn málsins. Samkvæmt framansögðu hefur ákæruvaldið ekki sannað að ákærða hafi gegnt skyldum hjá umræddu einkahlutafélagi sem geti leitt til þess að hún beri refsiábyrgð á þeim brotum sem í ákæru ræðir. Ákærða verður því sýknuð af kröfu ákæruvaldsins og allur sakarkostnaður í héraði hvað hana varðar og áfrýjunarkostnaður málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn saka.

Allur sakarkostnaður í héraði að því er varðar ákærðu og áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hennar fyrir Hæstarétti, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.