330/2011

Ó og S höfðuðu mál hvort gegn öðru vegna uppgjörs á framkvæmdum við sumarhús Ó. S krafði Ó um lokagreiðslu vegna framkvæmdanna en Ó taldi sig eiga kröfu á hendur S vegna vanefnda fyrirtækisins á verksamningi sem valdið hefðu verðrýrnun á sumarhúsinu auk þess sem Ó hefði orðið fyrir kostnaði vegna viðgerðar á því. Í héraðsdómi var Ó dæmdur til að greiða S lokagreiðslu samkvæmt samningi aðila. Byggt var á því að Ó hefði glatað mótbárum vegna ætlaðra galla á verkinu þar sem ekki hefði verið gætt fresta sem kveðið var á um í staðlinum ÍST30:2003 en vísað var til staðalsins í verksamningi aðila. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þrátt fyrir þetta hefði ekki verið byggt á þessari málsástæðu af hálfu S. Af þessu leiddi að ekki hafði verið gætt að 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og varð þess vegna ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm. Hæstiréttur fann að því að hvorki hefði verið bókað í þingbók að tiltekin málsástæða hefði komið fram við aðalmeðferð né hvort samþykkt hefði verið af gagnaðila að hún kæmist að. Þá hafði héraðsdómur ekki tekið afstöðu til þess hvort málsástæðan kæmist að.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2011. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 7.000.027 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 19.000.000 krónum frá 8. júlí 2008 til 27. sama mánaðar, af 19.431.284 krónum frá þeim degi til 5. mars 2009, en af 7.000.027 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málkostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi, sem keypt hafði lóð undir sumarhús í landi Vatnsenda í Skorradal, ákvað að hafa samráð við átta aðra lóðarhafa í Vatnsendahlíð um að reisa sumarhús á lóðunum. Einn þessara lóðareiganda var J-kk-nf L-kk-nf arkitekt. Teiknistofa, sem hann rak ásamt öðrum, Alark arkitektar ehf., var fengin til að hanna sams konar hús á allar lóðirnar og hafði hann frumkvæði að því að leita tilboða í smíði þeirra. Var samið við Byko ehf. um smíði húseininga og uppsetningu þeirra, en stefnda um að gera sökkla og botnplötu undir húsin. Veittu lóðarhafarnir allir, þeirra á meðal áfrýjandi, J-kk-þgf L-kk-þgf 17. maí 2007 skriflegt umboð „til að ganga frá við M-kk-þf G-kk-þf ... eða fyrirtæki á hans vegum, samningum um uppbyggingu og frágang á lóð minni í Skorradal. Í fyrsta falli er um að ræða kjallara og plötu, síðan pallur, uppsetning og frágangur húss.“ Rituðu þeir M-kk-nf og J-kk-nf undir verksamning 13. júní 2007, M-kk-nf fyrir hönd stefnda, en J-kk-nf fyrir hönd húsbyggjendanna á grundvelli fyrrgreinds umboðs. Samkvæmt 1. gr. verksamningsins fólst verkið í því „að fullklára sökkla og botnplötur í 9 sumarhúsum í landi Vatnsenda í Skorradal“ sem nánar voru tilgreind, en þeirra á meðal var hús áfrýjanda. Helstu verkþættir voru aðstaða, uppsteypa sökkla, plötuuppsláttur og plötusteypa, grunnlagnir, hitalagnir í plötu og rotþró. Meðal samningsgagna sem tilgreind voru í 2. gr. voru, auk byggingarnefndar- og sérteikninga arkitekta og verkfræðiteikninga, íslenskur staðall ÍST 30:2003, og byggingarreglugerð. Samkvæmt 3. gr. var „tilboðsfjárhæðin kr. 3.718.000 fyrir hvert hús ... föst tala og breytist ekki þótt magntölur breytast“. Gert var ráð fyrir að „samningurinn innihaldi allt efni og alla vinnu sem til þarf til að skila umsömdum verkáfanga fullkláruðum þannig að ekki er gert ráð fyrir neinum viðbótar- eða aukaverkum.“ Samkvæmt 4. gr. skyldu greiðslur inntar af hendi til verktaka eftir framvindu verksins og voru greiðsluáfangar þar nánar skilgreindir. Verkkaupa var heimilt að halda eftir 5% af hverjum reikningi sem kæmi til útborgunar þegar heildarverkinu væri „að fullu lokið og úttekið án athugasemda.“ 5. gr. samningsins ber heitið verklýsing. Þar kemur meðal annars fram að ekki sé gert ráð fyrir að fyllt sé í sökkla heldur sé „botnplatan þar berandi milli sökkulveggja.“ Þá er tekið fram að einangra skuli „sökkla og plötur skv. teikningu“. Enn kemur fram í verklýsingunni að gera skuli mannop í kjallaravegg að óuppfylltu sökkulrými. Aðila greinir ekki á um, þó það komi ekki fram í verklýsingu 5. gr., að samkvæmt teikningum skyldi gengið frá þessu óuppfyllta sökkulrými eða lagnakjallara, sem ekki var með fulla lofthæð, með því að steypa í það járnbenta botnplötu eða svokallað þrifalag. Þá var í 5. gr. kveðið á um að verktaki skyldi „vanda alla steypuniðurlögn í plötum og leggja hana út með lasertækni til að tryggja lárétt yfirborð.“ Samkvæmt 11. gr. samningsins skyldi verkkaupi hafa eftirlit með verkinu sem þó firrti verktaka ekki ábyrgð, en samkvæmt 12. gr. hans skyldi haga úrlausn ágreinings er risi út af samningnum samkvæmt ÍST 30:2003.

Samkvæmt skýrslu J-kk-ef L-kk-ef fyrir héraðsdómi kom til tals eftir að stefndi hófst handa við verkið hvort víkja ætti frá því að járnbinda botnplötur í lagnakjöllurum sumarhúsanna. Skýrði hann svo frá að hann hafi talið „sniðugt“ að sleppa járnbindingunni vegna þess að það myndi auðvelda að dýpka kjallarana síðar og auka þar með nýtingarmöguleika þeirra, ef til þess fengist leyfi. Af þessu tilefni sendi hann lóðarhöfunum öllum tölvubréf 20. ágúst 2007. Í upphafi þess er rætt um aukaverk verktakans en síðan segir: „Annað er að M-kk-nf spyr hvort hann eigi að járnbenda botnplötu í sökklum. Ef það er gert er erfiðara að brjóta hana upp, en ef það er ekki gert er meiri hætta á að hún springi. Ég legg til að hún verði yfirleitt ekki járnbent. Ef einhver vill það ekki þá þarf að svara þessum pósti.“ Ágreiningslaust er að áfrýjandi fékk þetta bréf, en svaraði því ekki. Þá liggur fyrir að einn sumarhúsabyggjenda óskaði eftir að halda við járnbindingu plötunnar, en járnbindingu hennar var sleppt í húsum hinna, þar á meðal í húsi áfrýjanda.

Meðal gagna málsins er úttekt á verki stefnda vegna húss áfrýjanda. Úttektin er á eyðublaði Alark arkitekta ehf. og dagsett 27. maí 2008 en óundirrituð. Þar eru tilgreindar í sjö liðum athugasemdir um atriði sem óskað var að lagfærð yrðu af stefnda. Þeirra á meðal var raki á innanverðum kjallaravegg sem skoða skyldi eftir lokun og hitun húss, en skyldi ekki hafa áhrif á tímasetningu lokauppgjörs. Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt tölvubréf frá J-kk-þgf L-kk-þgf dagsett 20. ágúst 2008 þar sem fram kemur að stefndi telji sig nú hafa lokið þeim verkþáttum sem ólokið var samkvæmt úttektarskýrslunni. Óskað er eftir að hver húsbyggjandi skoði sitt hús og hafi samband við forsvarsmann stefnda ef hann hafi einhverjar athugasemdir, en geri ella upp við stefnda innan tíu daga. Í lok bréfsins er tilgreind skuld einstakra sumarhúsabyggjenda við stefnda og skuld áfrýjanda talin nema 491.971 krónu. Áfrýjandi svaraði þessu með tölvubréfi 21. ágúst 2008, sem meðal annars var beint að forsvarsmanni stefnda, þar sem hann tekur fram að hann telji verkinu ekki lokið og tilgreinir sérstaklega þrjú atriði sem hann telur áfátt.

Stefndi gerði áfrýjanda reikning 20. október 2008 fyrir 491.970 krónum og sendi honum innheimtubréf 7. janúar 2009 fyrir sömu fjárhæð auk dráttarvaxta og kostnaðar, sem stefndi mótmælti 8. febrúar sama ár. Stefndi höfðaði mál þetta 11. desember 2009 til heimtu kröfu samkvæmt fyrrnefndum reikningi. Áfrýjandi höfðaði mál á hendur stefnda með stefnu 10. maí 2010 og krafðist þess að stefndi greiddi sér 7.000.027 krónur ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Reisti hann þá kröfu á því að vanefndir stefnda á fyrrgreindum verksamningi hafi valdið verðrýrnun á sumarhúsinu auk þess sem hann hefði orðið fyrir kostnaði vegna viðgerðar á gólfplötu þess. Málin voru sameinuð á dómþingi 24. ágúst 2010.

II

Eins og að framan er rakið er í verksamningi aðila í 2. gr. vísað til ÍST 30:2003 og kveðið á um það í 12. gr. samningsins að úrlausn um ágreining sem risi út af samningnum skuli hagað samkvæmt þeim staðli. Hvergi var þó í málatilbúnaði stefnda í héraði byggt á þeirri málsástæðu að áfrýjandi hafi glatað mótbárum vegna ætlaðra galla á verkinu á grundvelli þess að ekki hafi verið gætt fresta þeirra sem kveðið er á um í staðlinum. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var ágreiningslaust að ákvæði staðalsins hafi ekki borið á góma við flutning málsins í héraði og hann er ekki meðal gagna málsins. Þrátt fyrir það var úrlausn héraðsdóms um kröfu stefnda á hendur áfrýjanda um lokagreiðslu samkvæmt samningnum reist á þessari málsástæðu. Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála má dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki. Þar sem þessa var ekki gætt verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Í þessu sambandi er það og athugavert að þótt þess sjái hvergi merki í skriflegum málatilbúnaði áfrýjanda í héraði að höfð hafi verið uppi af hans hálfu sú málsástæða gegn dómkröfu stefnda að hluti kröfunnar væri þegar greiddur voru málflytjendur fyrir Hæstarétti sammála um að slík málsástæða hefði komið fram við munnlegan flutning málsins í héraði. Hvorki er bókað um það í þingbók að þessi málsástæða hafi komið fram við aðalmeðferð né hvort samþykkt hafi verið af gagnaðila að hún kæmist að, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Bar héraðsdómi að taka til þess afstöðu hvort málsástæða þessi kæmist að við úrlausn málsins, eftir atvikum með hliðsjón af 3. mgr. 111. gr. sömu laga. Þess gætti héraðsdómur ekki og er þessa í engu getið í hinum áfrýjaða dómi.

Ákvörðun um málskostnað í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar á ný.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.