173/2017

BR krafðist þess að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a. og d. liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Talið var að málið væri nægjanlega rannsakað þótt ekki hefði farið fram mat á forsjárhæfni A. Fyrir lá að hún hafði frá unglingsaldri átt í miklum erfiðleikum vegna fíkniefnaneyslu. Talið var með vísan til gagna málsins að fátt benti til að A myndi nægjanlega fljótt ráða bót á þeim vanda sem hún glímdi við svo hún gæti tekið barnið til sín og annast það. Hefði A að óverulegu leyti annast stúlkuna frá því að hún var nokkra mánaða gömul og hún dvalið í fóstri á vegum BR. Mæltu hagsmunir stúlkunnar eindregið gegn því að tengsl hennar við sína nánustu yrðu rofin á viðkvæmu aldursskeiði til að hún sneri aftur til A, en slá mætti því sem föstu að telpan hefði lítil sem engin tengsl við A. Var því talið fullvíst að þroska barnsins væri hætta búinn sökum þess að A væri augljóslega vanhæf til að fara með forsjána, sbr. d. lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Þá var talið nægjanlega í ljós leitt að öðrum og vægari úrræðum yrði ekki beitt til úrbóta, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Var krafa BR því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. mars 2017. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms.

I

Áfrýjandi er 20 ára að aldri og eignaðist hún dóttur sína, B, [...] 2015. Áfrýjandi hefur frá unglingsaldri átt í miklum erfiðleikum meðal annars vegna fíkniefnaneyslu. Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Fyrir Hæstarétti hafa verið lögð fram gögn um málsatvik eftir að málið var dómtekið í héraði 23. janúar 2017. Samkvæmt dagál kom áfrýjandi í viðtal 9. febrúar sama ár hjá starfsmanni stefnda vegna fyrirhugaðar umgengni barnsins við hana. Í kjölfar viðtalsins fór fram umgengnin 14. sama mánaðar undir eftirliti starfsmanna stefnda. Samkvæmt ódagsettu vottorði Sjúkrahússins Vogs lagðist áfrýjandi þar inn til meðferðar 22. mars 2017, en útskrifaði sig sjálf 26. sama mánaðar áður en meðferðinni lauk. Samkvæmt upplýsingum úr dagál ræddi starfsmaður stefnda við áfrýjanda símleiðis 26. maí 2017 í því skyni að koma á umgengni barnsins við hana. Daginn eftir var áfrýjanda sendur tölvupóstur þar sem óskað var eftir hennar hugmyndum um umgengnina, en þeim pósti mun hún ekki hafa svarað. Fór umgengnin því ekki fram og hefur áfrýjandi ekki hitt barnið frá 14. febrúar 2017. Aftur á móti kemur fram í tölvupóstsamskiptum aðila að umgengni er fyrirhuguð 1. október 2017.

II

Af hálfu áfrýjanda er byggt á því að málið hafi ekki verið nægjanlega rannsakað af hálfu stefnda, sbr. 1. mgr. 41. gr. og 1. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í því sambandi bendir áfrýjandi á að forsjárhæfni hennar hafi ekki verið metin, hvorki áður en stefndi höfðaði málið né undir rekstri þess.

Svo sem áður segir hefur áfrýjandi glímt við fjölþættan vanda frá unglingsárum. Í málinu liggja fyrir greinargóðar upplýsingar um hagi hennar og barnsins allt frá fæðingu þess. Þá liggur fyrir greinargerð um greiningar- og kennsluvistun áfrýjanda með barninu á vistheimili stefnda, en þangað fóru þær til dvalar 8. ágúst 2016. Fyrirhugað var að hún yrði til 7. september sama ár, en úrræðinu var hætt á fundi með áfrýjanda 30. ágúst það ár, eftir að hún hafði yfirgefið vistheimilið 20. þess mánaðar og ekkert hitt barnið frá þeim tíma. Að þessu virtu er málið nægjanlega upplýst þótt ekki hafi farið fram sérfræðilegt mat á forsjárhæfni áfrýjanda, en slíkt mat þarf að jafnaði að fara fram í málum um forsjársviptingu eftir 29. gr. barnaverndarlaga.

Með því að áfrýjandi hvarf úr greiningar- og kennsluvistuninni hjá stefnda þegar hún hafði staðið í tólf daga kom það úrræði ekki að þeim notum sem vonir stóðu til, en markmið þess var meðal annars að efla áfrýjanda til að ala upp barnið. Eins og greinir í héraðsdómi hefur áfrýjandi heldur ekki verið móttækileg fyrir öðrum stuðningi sem henni hefur staðið til boða. Þá fór hún í meðferð á Sjúkrahúsið Vog en útskrifaði sig sjálf áður en meðferðinni lauk, svo sem áður er komið fram. Þegar þetta er haft í huga bendir fátt til þess að áfrýjandi megni nægjanlega fljótt að snúa við blaðinu og ráða bót á þeim vanda sem hún glímir við svo hún geti tekið til sín barnið og annast það.

Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi hefur að óverulegu leyti annast barnið frá fyrri hluta árs 2016 þegar það var nokkurra mánaða gamalt. Einnig hefur komið fram að hún hefur ekkert hitt barnið frá 30. ágúst það ár, ef frá er talin ein umgengni 14. febrúar 2017. Hefur barnið dvalið í fóstri á vegum stefnda frá 21. október 2016 og kom fram við munnlegan flutning málsins að til standi að sú ráðstöfun verði varanleg ef áfrýjandi verður svipt forsjánni. Að þessu virtu mæla hagsmunir barnsins, sem er rétt tæplega tveggja ára, eindregið gegn því að tengsl þess við sína nánustu verði rofin á viðkvæmu aldursskeiði til að það snúi aftur til áfrýjanda, en slá má því föstu að telpan hefur lítil sem engin tengsl við hana. Er þess þá að gæta að við barnavernd gildir sú grundvallarregla að taka ber upp það ráð sem barni er fyrir bestu, sbr. 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga.

Samkvæmt öllu því sem hér hefur verið rakið verður fallist á það með héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, sbr. 1. mgr. 54. gr. barnavendarlaga, að fullvíst sé að þroska barnsins sé hætta búinn sökum þess að áfrýjandi sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjána, sbr. d. lið 1. mgr. 29. gr. sömu laga. Að virtum málsatvikum og brýnum hagsmunum barnsins er einnig nægjanlega í ljós leitt að öðrum og vægari úrræðum verður ekki beitt til úrbóta, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti dæmist ekki, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.