491/2011

Deilt var um lögskipti aðila vegna tveggja húsa sem E ehf. tók að sér að byggja fyrir L og I en E var byggingarstjóri húsanna. L og I buðu byggingu húsanna út með tveimur lokuðum útboðs- og verklýsingum í janúar 2007 og gerði E ehf. tilboð í þau bæði. Hæstiréttur leit svo á  samningur hefði komist á milli aðila með því efni sem í samningsdrögum greindi en þau voru aldrei undirrituð af hálfu E ehf. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um rétt L og I til skaðabóta úr hendi E og E ehf. vegna ýmissa galla á eignunum og dæmdi tafabætur að álitum og rétt E ehf. til greiðslna úr hendi L og I vegna magnaukningar og aukaverka.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 2011. Þeir krefjast þess að gagnáfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða þeim 12.782.464 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. febrúar 2010 til greiðsludags. Að auki krefjast þeir þess að gagnáfrýjandinn Einar Sigurðsson ehf. verði dæmdur til að greiða þeim 22.513.251 krónu með dráttavöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. desember 2008 til greiðsludags. Í gagnsök krefjast aðaláfrýjendur sýknu af kröfum gagnáfrýjenda og málskostnaðar án frekari tilgreiningar.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 2. nóvember 2011. Í aðalsök krefjast þeir þess aðallega að þeim verði sameiginlega einungis gert að greiða aðaláfrýjendum 523.188 krónur en til vara krefjast þeir annarrar minni lækkunar á kröfu aðaláfrýjenda auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Þá krefst gagnáfrýjandinn Einar Sigurðsson ehf. þess að aðaláfrýjendur verði sameiginlega dæmdir til að greiða honum 22.261.481 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. mars 2009 til greiðsludags. Gagnáfrýjendur krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti. Til vara krefjast gagnáfrýjendur staðfestingar hins áfrýjaða dóms að fullu og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjendur hafa stefnt Verði tryggingum hf. fyrir Hæstarétt til réttargæslu. Félagið hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Í áfrýjunarstefnu gerðu aðaláfrýjendur kröfu um málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Þeirrar kröfu er ekki getið í greinargerð þeirra til Hæstaréttar svo sem nauðsynlegt var samkvæmt a. lið 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður því litið svo á að fallið hafi verið frá kröfunni. Hins vegar verður talið að í kröfum þeirra í aðalsök felist krafa um breytingu á málskostnaðarákvæði héraðsdóms á þann veg að sá kostnaður verði felldur niður. Krafa þeirra um málskostnað í gagnsök fyrir Hæstarétti tekur aðeins til þess hluta málsins.

Gagnáfrýjendur voru með héraðsdómi dæmdir til að greiða aðaláfrýjendum 2.081.060 krónur. Fyrir Hæstarétti hafa þeir fallist á að þeim beri að greiða þessa fjárhæð að undanskildum kröfulið 1.2 í aðalsök í héraði, sem nam 1.700.000 krónum áður en fjárhæðin yrði lækkuð með tilliti til réttar til endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað, sem samkvæmt gögnum málsins nam 142.128 krónum. Fjárhæð kröfunnar sem gagnáfrýjendur hafa viðurkennt undir þessum lið nemur því 523.188 krónum.

I

Í málinu er deilt um lögskipti aðila vegna tveggja húsa sem gagnáfrýjandinn Einar Sigurðsson ehf. tók að sér að byggja fyrir aðaláfrýjendur, einbýlishús við Kópavogsbakka 7 og parhús við Skjólbraut 13 og 13a, hvort tveggja í Kópavogi. Var gagnáfrýjandinn E-kk-nf S-kk-nf byggingarstjóri húsanna. Samningur komst á með þeim hætti að aðaláfrýjendur buðu byggingu húsanna út með tveimur lokuðum útboðs- og verklýsingum í janúar 2007. Gagnáfrýjandinn Einar Sigurðsson ehf. var einn þeirra sem útboðinu var beint til. Gerði hann tilboð í byggingu beggja húsanna með tilboðum 16. febrúar 2007. Tilboðin hljóðuðu um 33.211.727 krónur fyrir Kópavogsbakka 7 og 79.832.946 krónur fyrir Skjólbraut 13 eða samtals um 113.044.673 krónur. Ekki er ágreiningur um að tilboðin voru byggð á útboði aðaláfrýjenda. Í þeim var meðal annars að finna upptalningu verkþátta úr útboðinu og var tilboðsverð sundurliðað á verkþætti þessa. Fyrir liggur jafnframt að með samkomulagi felldu aðilar út úr verkinu þætti sem lutu að frágangi húsanna að innan auk þess sem nokkrar aðrar breytingar voru gerðar, meðal annars á einingamagni í einstökum verkþáttum. Sendu aðaláfrýjendur til gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf. verksamning til undirskriftar þar sem gerðar höfðu verið breytingar frá tilboðunum til samræmis við það sem þeir töldu að samkomulag hefði orðið um. Hljóðaði samningurinn þannig um 26.708.286 krónur fyrir Kópavogsbakka 7 og 64.356.240 fyrir Skjólbraut 13 eða samtals um 91.064.526 krónur. Var tekið fram í samningnum að verkið skyldi unnið í samræmi við upptalin gögn sem skyldu teljast hluti samningsins. Þar voru meðal annars talin útboðs- og verklýsingin, útboðsgögnin, eins og þau hefðu verið tilgreind í útboðslýsingunni en með áorðnum breytingum, og tilboð verktaka að teknu tilliti til endurskoðunar einingaverða og verkþátta. Meðal útboðsgagna sem talin höfðu verið upp við útboðið var Íslenskur staðall ÍST-30, 5. útgáfa 2003-07-15. Í tilboðum gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf. 16. febrúar 2007 hafði verið gert ráð fyrir að verkinu að Kópavogsbakka 7 skyldi ljúka 31. desember 2007 en 31. janúar 2008 að Skjólbraut 13. Í báðum tilboðunum var sérstaklega tekið fram að dagsektir skyldu vera 0,2% af samningsfjárhæð fyrir hvern almanaksdag. Var þetta hvort tveggja í samræmi við útboðsgögnin.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi skrifaði gagnáfrýjandinn Einar Sigurðsson ehf. aldrei undir verksamninginn sem aðaláfrýjendur höfðu sent honum og halda gagnáfrýjendur því fram að samningur með því efni hafi aldrei komist á með aðilum. Fyrir liggur að samningur komst á um að gagnáfrýjandi byggði húsin tvö enda vann hann þau verk. Ágreiningur aðila lýtur hins vegar að því hvert efni samningsins hafi verið í nokkrum greinum. Tilboð gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf. 16. febrúar 2007 voru byggð á útboði aðaláfrýjenda. Svo sem að framan er rakið er ekki ágreiningur um að gerðar voru breytingar á verkunum frá því sem í tilboðunum greindi. Aðaláfrýjendur sendu til gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf. drög að samningi sem þeir töldu vera í samræmi við samkomulag um breytingar frá tilboðunum. Gagnáfrýjandi hóf síðan vinnu við verkin án þess að fyrir liggi að hann hafi gert aðaláfrýjendum grein fyrir því að hann væri ósáttur við drögin og þá hvað það væri sem hann sætti sig ekki við. Í greinargerð til Hæstaréttar hafa gagnáfrýjendur skýrt ástæðu gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf. fyrir að hafa ekki skrifað undir samninginn svo að í uppkastinu hafi verið að finna ákvæði um dagsektir og skilafresti sem hann teldi sig ekki hafa samið um. Um þetta hvort tveggja voru þó, eins og áður greinir, bein ákvæði í tilboðum hans. Svo sem fyrr var nefnt hóf gagnáfrýjandi vinnu sína við verkin án þess að gera aðaláfrýjendum þá nokkra grein fyrir því sem hann vildi ekki sætta sig við í samningsdrögunum. Eftir því sem best verður séð eru drögin í samræmi við það sem á milli aðila hafði farið um samningsgerðina. Við þessar aðstæður verður litið svo á að samningur hafi komist á milli aðila með því efni sem í samningsdrögunum greinir.

II

Í aðalsök gera aðaláfrýjendur í fyrsta lagi kröfu um að gagnáfrýjendur greiði þeim óskipt skaðabætur vegna galla sem þeir telja að hafi verið á verki gagnáfrýjenda. Svo sem grein er gerð fyrir í héraðsdómi eru kröfurnar byggðar á matsgerð Y-kk-ef E-kk-ef 31. október 2009. Þar kemur fram tilefni einstakra kröfuliða, fjárhæð þeirra og afstaða héraðsdóms. Nemur þessi krafa 12.782.464 krónum, sem er vegna samlagningarskekkju 100.000 krónum lægri en samanlagðir matsliðir. Af þessum kröfum hafa gagnáfrýjendur samþykkt 396.000 krónur. Í viðbót við það voru þeir í héraði dæmdir til að greiða 1.700.000 krónur vegna matsliðar 1.2 og námu tildæmdar bætur í héraðsdómi þannig 2.411.066 krónum sem síðan voru lækkaðar um 330.000 krónur, sem var hluti þess sem gagnáfrýjendur höfðu viðurkennt, þar sem þeir höfðu lækkað kröfu sína í gagnsök um sömu fjárhæð. Fékkst þannig fjárhæðin 2.081.060 sem greinir í dómsorði héraðsdóms. Verður héraðsdómur staðfestur um þessa liði með vísan til forsendna.

Þeir kröfuliðir vegna galla á Kópavogsbakka 7, sem héraðsdómur hafnaði og aðaláfrýjendur leita endurskoðunar á varða allir vinnu og frágang á gluggum. Eru þetta annars vegar kröfuliðir 1.6 og 1.7 og hins vegar 1.9 til og með 1.11. Byggir héraðsdómur niðurstöðu sína á að aðaláfrýjendur teljist hafa samþykkt breytta útfærslu á gluggum þar sem þeir hafi ekki gert athugasemdir við breytingarnar fyrr en um seinan. Í útboðsgögnum aðaláfrýjenda er að finna ákvæði 0.2.3 um eftirlit verkkaupa, þar sem segir að verkkaupi muni ráða sér eftirlitsmann að verkinu. Verður litið svo á að í þessu hafi meðal annars falist skuldbinding af hálfu aðaláfrýjenda um að fylgjast reglulega með framkvæmd verksins og segja gagnáfrýjendum til jafnharðan ef talið var að þeir fylgdu ekki útboðsgögnum að öllu leyti við vinnuna. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um þessa liði verður niðurstaða dómsins um þá staðfest.

Aðaláfrýjendur krefjast einnig endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um kröfur þeirra um skaðabætur vegna galla við byggingu Skjólbrautar 13, að því er snertir kröfuliði 2.2 til 2.5. Er gerð grein fyrir tilefni og fjárhæð þessara liða í hinum áfrýjaða dómi.

Í lið 2.2 gerir aðaláfrýjandi kröfu um skaðabætur þar sem frágangur þaks sé ekki í samræmi við teikningar. Um þetta gilda sömu sjónarmið og um þá kröfuliði sem síðast voru nefndir, að aðaláfrýjendur gerðu ekki athugasemdir við nefnda breytingu á verkinu. Í héraðsdómi er tekið fram um þennan kröfulið að þakið sé í sjálfu sér ógallað þó að vikið hafi verið frá teikningum um gerð þess. Verður niðurstaða héraðsdóms staðfest um þennan lið.

Í héraðsdómi eru gagnáfrýjendur sýknaðir af kröfuliðum 2.3 og 2.4 vegna Skjólbrautar 13 á þeirri forsendu að gagnáfrýjandi Einar Sigurðsson ehf. hafi ekki gert reikninga á hendur aðaláfrýjendum vegna þeirra verkliða sem hér um ræðir, sem eru vegna frágangs á múrhúðun utanhúss og vegna annars frágangs úti svo sem á niðurföllum og fleira, en mótmæli gagnáfrýjenda við gallakröfum aðaláfrýjenda vegna þessara kröfuliða hafa í málinu einmitt verið byggð á þessu. Geti þeim ekki verið skylt að bæta úr verkþætti sem þeir hafi ekki gert reikninga fyrir. Við rekstur málsins hefur aðaláfrýjandi ekki sýnt fram á réttmæti staðhæfingar sinnar um þetta. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um þessa liði.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um kröfulið 2.5 vegna Skjólbrautar 13 verður niðurstaða dómsins um að sýkna gagnáfrýjendur af kröfu vegna hans staðfest.

III

Aðaláfrýjendur gera kröfu um dagsektir að fjárhæð 30.416.498 krónur úr hendi gagnáfrýjandans Einars Sigurðssonar ehf. Þeir draga síðan frá kröfunni það fé sem þeir kveðast hafa haldið eftir af verklaunum gagnáfrýjanda 4.778.466 krónur og þær gagnkröfur sem þeir viðurkenna að fjárhæð 3.124.781 króna. Nemur krafan þannig fundin 22.513.251 krónu.

Krafa aðaláfrýjenda um dagsektir eða tafabætur nam 60.832.995 krónum í héraði og er gerð grein fyrir forsendum og sundurliðun kröfunnar í héraðsdómi. Fyrir Hæstarétti hafa aðaláfrýjendur lækkað kröfuna um helming og vísa í því sambandi til sanngirnissjónarmiða og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Gagnáfrýjandi Einar Sigurðsson ehf. hafði uppi þær varnir gegn þessari kröfu að ekki hefði komist á samningur milli málsaðila um dagsektir. Þá mótmælti hann fjárhæð kröfunnar. Varnir sem fram hafa komið af hans hálfu fyrir Hæstarétti og lúta af því að aðaláfrýjendur hafi vegna síðbúinnar kröfugerðar glatað rétti til að hafa kröfurnar uppi komu ekki fram í héraði og koma því ekki til álita við úrlausn málsins, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í I. kafla dómsins var komist að þeirri niðurstöðu að komist hafi á samningur sem meðal annars hafi haft að geyma dagsektarákvæði það sem þessi krafa aðaláfrýjanda byggir á. Það er því ekki hald í nefndri málsvörn gagnáfrýjanda. Heildarverð í verksamningum aðila nam 91.064.526 krónum. Krafa aðaláfrýjanda um dagsektir er úr hófi miðað við heildarverð samningsins. Hann hefur sjálfur lækkað hana um helming fyrir Hæstarétti af þeim sökum. Gagnáfrýjandi Einar Sigurðsson ehf. hefur frá upphafi mótmælt fjárhæð kröfunnar. Liggur fyrir Hæstarétti að meta á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 hæfilega fjárhæð tafabótanna í lögskiptum aðila. Með hliðsjón af heildarverði verksamningsins verður að álitum lagt til grundvallar, að aðaláfrýjandi geti krafist 10.000.000 króna í tafabætur. Miðað við fyrrgreinda frádráttarliði við kröfuna verður niðurstaða í þessum þætti málsins sú að tekin verður til greina krafa aðaláfrýjenda um greiðslu á 2.096.753 krónum.

IV

Í gagnsök krefjast gagnáfrýjendur í fyrsta lagi staðfestingar á þeirri niðurstöðu héraðsdóms að aðaláfrýjendur skuli greiða þeim 21.422.966 krónur með þeirri leiðréttingu á fjárhæðinni að hún skuli lækka um 244.516 krónur vegna skekkju í útreikningi þeirra.. Þannig eigi staðfesting dómsins að þessu leyti að hljóða um 21.178.450 krónur. Að auki krefjast gagnáfrýjendur greiðslu á 1.083.031 krónu í viðbót við þetta, en þetta eru gagnkröfur sem héraðsdómur hafnaði. Þannig nemur krafa gagnáfrýjenda í gagnsökinni 22.261.481 krónu. Inni í þeirri fjárhæð er í fyrsta lagi það sem aðaláfrýjendur héldu eftir af verklaunum til gagnáfrýjanda Einars Sigurðssonar ehf., 4.778.466 krónur, og tekið hefur verið tillit til í III. kafla dómsins. Þá er einnig innifalinn í tölunni sá hluti af kröfum gagnáfrýjenda sem aðaláfrýjendur hafa viðurkennt, 3.124.781 króna, og dreginn var frá kröfu aðaláfrýjenda í III. kafla. Þegar krafa gagnáfrýjenda í gagnsökinni hefur verið lækkuð um þessar fjárhæðir stendur eftir krafa að fjárhæð 14.358.234 krónur. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um rétt gagnáfrýjanda til greiðslna vegna magnaukningar og aukaverka. Verður niðurstaðan í þessum þætti málsins því sú að aðaláfrýjendum beri að greiða gagnáfrýjanda Einari Sigurðssyni ehf. 13.275.203 krónur.

V

Samandregið felur framangreind úrlausn málsins í sér að teknar eru til greina kröfur aðaláfrýjenda samtals að fjárhæð 4.177.813 krónur (2.081.060 + 2.096.753). Gagnkrafa Einars Sigurðssonar ehf. er samkvæmt IV. kafla dómsins tekin til greina með 13.275.203 krónum. Þó að kröfur aðaláfrýjenda beinist sameiginlega að báðum gagnáfrýjendum þykir samkvæmt málflutningi aðila heimilt að láta þær alfarið mæta kröfu gagnáfrýjandans Einars Sigurðssonar ehf. Verða aðaláfrýjendur samkvæmt þessu óskipt dæmdir til að greiða honum 9.097.390 krónur. Leiðir þetta og til þess að E-kk-nf S-kk-nf verður sýknaður af kröfum aðaláfrýjenda.

Kröfugerð og málflutningur beggja málsaðila þykir hafa verið mjög á reiki við rekstur málsins. Verður því beitt heimild í 9. gr. laga nr. 38/2001 og upphafsdagur dráttarvaxta af hinni dæmdu fjárhæð ákveðinn dómsuppsögudagur í héraði 19. maí 2011.

Aðaláfrýjendur verða dæmdir óskipt til að greiða gagnáfrýjanda Einari Sigurðssyni ehf. málskostnað sem ákveðst í einu lagi í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Málskostnaður verður að öðru leyti felldur niður.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, E-kk-nf S-kk-nf, er sýkn af kröfum aðaláfrýjenda, L-kk-ef K-kk-ef og I-kk-ef J-kk-ef L-kk-ef.

Aðaláfrýjendur greiði óskipt gagnáfrýjanda, Einari Sigurðssyni ehf., 9.097.390 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. maí 2011 til greiðsludags og samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Málskostnaður fellur að öðru leyti niður.