249/1998

S krafði H, fyrrverandi vinnuveitanda sinn, um vangoldin laun og orlofslaun sem hann taldi vera mismun greiðslna sem honum báru samkvæmt kjarasamningi og þeirra greiðslna sem hann hafði fengið. Talið var fullsannað að S hefði innt af hendi þá vinnu sem hann krafðist greiðslna fyrir og að kröfurnar hefðu stoð í kjarasamningi. Þó að tæplega þrjú ár liðu frá því að S óskaði eftir hækkun á greiðslum til sín þar til að krafan var ítrekuð þótti hann ekki hafa sýnt slíkt tómlæti gagnvart vinnuveitanda sínum að krafan félli niður. Því var H dæmdur til að greiða S mismun greiðslna sem honum báru samkvæmt kjarasamningi og greiðslna sem hann hafði fengið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, A-kk-nf B-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 1998 og krefst aðallega sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann að kröfur stefnda verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða 2.096.586 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 15. júlí 1993 til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu krefur stefndi áfrýjanda um vangoldin laun og orlofslaun vegna svonefndrar kerfisgæslu á tímabilinu frá júlí 1993 til og með nóvember 1996. Kveður hann stefnufjárhæð vera mismun greiðslna, sem honum bar að fá samkvæmt kjarasamningi og þeirra greiðslna, sem hann fékk í raun á tímabilinu.

Um eða eftir mitt ár 1985 tók áfrýjandi við rekstri nokkurra rafmagnsveitna, sem starfað höfðu á Suðurnesjum og 1. janúar 1986 tók hann við aðveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins á þessu svæði. Var stefndi meðal þeirra starfsmanna, sem fluttust frá rafmagnsveitum í héraðinu og tóku við starfi hjá áfrýjanda. Í ársbyrjun 1986 var komið á svonefndri kerfisgæslu í nýstofnaðri rafmagnsdeild áfrýjanda. Kerfisgæslan var falin J-kk-þgf L-kk-þgf J-kk-þgf, rekstrarstjóra háspennudeildar og stefnda, sem var rekstrarstjóri lágspennudeildar. Skiptu þeir gæslunni jafnt með sér frá upphafi þangað til 1. nóvember 1996.

II.

Samkvæmt framburði Þ-kk-ef S-kk-ef, sem mun hafa verið forstöðumaður rafmagnsdeildar áfrýjanda á árunum 1985 til 1987, og var yfirmaður rekstrarstjóranna, önnuðust þeir kerfisgæsluna í öllum aðalatriðum í samræmi við skjal, sem Þ-kk-nf ritaði 28. mars 1986. H-kk-nf J-kk-nf, sem tók við stöðu forstöðumanns rafmagnsdeildar áfrýjanda af Þ-kk-þgf, bar einnig fyrir dómi að stefndi og áðurnefndur J-kk-nf hafi unnið eftir fyrirkomulagi kerfisvakta.

Fyrirsögn skjalsins frá 28. mars 1986 er “Tillaga Kerfisgæsla Hitaveitu Suðurnesja”. Meginefni skjalsins er rakið í héraðsdómi. Kemur þar meðal annars fram að kerfisgæslumaður skuli, ef aðveitukerfi bilar utan venjulegs vinnutíma, einn stjórna og bera ábyrgð á aðgerðum og öll samskipti fara “í gegnum hann”. Þar segir einnig, að sá, sem annast kerfisgæslu, skuli vera tiltækur á veitusvæði áfrýjanda og hafi með sér talstöð stillta á nánar tiltekna tíðni. Skuli hann vera reiðubúinn til að hefja aðgerðir, þegar honum sé tilkynnt um rafmagnsleysi.

Einnig liggja fyrir starfslýsingar fyrir rekstrarstjóra háspennudeildar og stefnda frá 4. nóvember 1987. Í hinni fyrrnefndu segir meðal annars, að rekstrarstjóri háspennudeildar sé “á stanslausum bakvöktum á móti rekstrarstjóra lágspennudeildar. Kerfisvakt”. Þar er og tekið fram, að engir aðrir megi “setja í gang eftir rafmagnsleysi eða slá inn háspennurofa”. Í starfslýsingu stefnda er ekki ákvæði samhljóða því, sem nú var rakið. Hins vegar segir þar: “Kerfisvakt á móti rekstrarstjóra háspennudeildar.” Auk undirskrifta hvors rekstrarstjóra um sig eru starfslýsingarnar undirritaðar JJJ, sem ágreiningslaust er að eigi að merkja upphafsstafi í nafni J-kk-ef J-kk-ef, þáverandi fjármálastjóra og nú forstjóra áfrýjanda.

Af framangreindu og öðrum gögnum í málinu, meðal annars skrám yfir kerfisvaktir rafmagns árin 1993, 1995 og 1996, verður að telja fullsannað, að stefndi hafi innt af hendi kerfisgæslu þá, sem um er deilt í málinu.

Umrætt starf stefnda utan venjulegs vinnutíma er í fyrrnefndu skjali frá 28. mars 1986 nefnt kerfisgæsla, en kerfisvakt í starfslýsingu fyrir hann 4. nóvember 1987. Í starfslýsingu fyrir rekstrarstjóra háspennudeildar, sem vísað er til í starfslýsingu stefnda, er sams konar starf nefnt bakvaktir. Ljóst er af framangreindu, að í kerfisgæslu eða kerfisvakt fólst, að stefnda var skylt að vera tiltækur utan venjulegs vinnutíma á veitusvæði áfrýjanda og viðbúinn að sinna kalli, ef þess gerðist þörf. Þykir grein 1.6 í kjarasamningi Starfsmannafélags Suðurnesjabyggða og launanefndar sveitarfélaga taka samkvæmt orðanna hljóðan til umdeilds vinnuframlags stefnda, en í ákvæði þessu segir, að vaktaálag sé greitt til þeirra starfsmanna, sem vinna “vaktavinnu, bakvaktir og aðra vinnu sem fellur utan dagvinnutímabils en er hluti vikulegrar vinnuskyldu”. Var áfrýjanda því skylt að greiða stefnda álag eftir reglum, sem nánar getur í grein 1.6 í kjarasamningnum.

III.

Stefndi og J-kk-nf L-kk-nf J-kk-nf leituðu seint á árinu 1993 til fyrrnefnds forstöðumanns rafmagnsdeildar áfrýjanda og óskuðu eftir hækkun á greiðslum til sín vegna bakvakta. Sýndu þeir honum bréf dagsett 9. desember 1993, þar sem þeir fóru fram á “leiðréttingu á bakvaktarlaunum”, sem reiknuð yrðu aftur í tímann. Bréfið undirrituðu þeir ekki, en nöfn þeirra voru vélrituð undir það. Forstöðumaðurinn skýrði svo frá fyrir dómi, að hann hafi minnst á þessa kröfu stefnda og J-kk-ef við yfirmenn áfrýjanda, en ekkert hafi verið frekar gert í málinu. Hvorki verður séð, að af hálfu stefnda hafi bréf þetta verið ítrekað né formlega krafist breytinga á greiðslum fyrir kerfisgæslu eða bakvaktir fyrr en með bréfi Starfsmannafélags Suðurnesjabyggða til áfrýjanda 8. október 1996.

Þótt þá hafi verið liðin tæplega þrjú ár síðan áðurnefnt bréf til forstöðumanns rafmagnsdeildar áfrýjanda var ritað, þykir stefndi ekki hafa sýnt slíkt tómlæti gagnvart vinnuveitanda sínum, að hann glati rétti til að hafa uppi kröfur þær, sem hann gerir í þessu máli, en þær varða eins og fyrr greinir tímabilið frá júlí 1993 til og með nóvember 1996. Þarf þá ekki að taka afstöðu til annarra raka, sem stefndi hefir borið fram gegn því að tómlæti geti skipt hér máli.

IV.

Ágreiningslaust er að stefndi tók laun eftir 7. launaþrepi kjarasamninga. Fyrir Hæstarétti styður áfrýjandi varakröfu sína við, að útreikningur aðalkröfu stefnda sé miðaður við 7. launaþrep gagnstætt reglu í grein 1.6.1 kjarasamnings, sem á við í málinu. Þar segir, að vaktaálag fyrir hverja klukkustund skuli vera nánar tiltekinn hundraðshluti “af dagvinnukaupi í 64. lfl. 5. þrepi skv. gr. 1.4.1. eða í þeim launaflokki, sem viðkomandi starfsmanni er raðað í sé hann hærri ...”.

Í tilvitnuðu ákvæði greinar 1.4.1, sem fjallar um ákvörðun tímakaups fyrir dagvinnu, er hins vegar sú regla að kaup skal miða við 5. launaþrep eða “í því launaþrepi sem viðkomandi starfsmanni er raðað í sé það hærra.” Ekki hefur komið fram hvers vegna samræmis gætir ekki í ákvæðum þessum um hámarksviðmiðun. Hefur stefndi ekki fært fram nægileg rök fyrir því, að umdeilt ákvæði greinar 1.6.1 skuli skýrt andstætt hljóðan þess. Er því fallist á með áfrýjanda, að miða beri greiðslur til stefnda við 5. þrep í launaflokki hans. Verður því tekin til greina varakrafa stefnda, sem miðuð er við 5. þrep og rakin er í héraðsdómi, enda hefur útreikningur hennar ekki verið vefengdur af áfrýjanda.

Krafa áfrýjanda um að upphaf dráttarvaxta skuli miðað við síðara tímamark en stefndi krefst var ekki höfð uppi í héraði og kemur hún því ekki til álita gegn mótmælum stefnda.

Samkvæmt framangreindu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 2.096.586 krónur með dráttarvöxtum, sem nánar eru greindir í dómsorði.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi í héraði og fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði.

D ó m s o r ð:

Áfrýjandi, Hitaveita Suðurnesja, greiði stefnda, Sævari Sörenssyni, 2.096.586 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 af 48.949 krónum frá 15. júlí 1993 til 15. ágúst 1993, en af 85.948 krónum frá þeim degi til 15. september 1993, af 120.961 krónu frá þeim degi til 15. október 1993, af 155.974 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 1993, af 200.547 krónum frá þeim degi til 15. desember 1993, af 236.315 krónum frá þeim degi til 31. desember 1993, af 264.211 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 1994, af 300.298 krónum frá þeim degi til 15. mars 1994, af 336.385 krónum frá þeim degi til 15. apríl 1994, af 372.472 krónum frá þeim degi til 1. maí 1994, af 435.808 krónum frá þeim degi til 15. maí 1994, af 505.417 krónum frá þeim degi til 15. júní 1994, af 549.030 krónum frá þeim degi til 15. júlí 1994, af 589.213 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 1994, af 625.300 krónum frá þeim degi til 15. september 1994, af 661.387 krónum frá þeim degi til 15. október 1994, af 699.522 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 1994, af 745.463 krónum frá þeim degi til 15. desember 1994, af 785.646 krónum frá þeim degi til 31. desember 1994, af 844.915 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 1995, af 881.812 krónum frá þeim degi til 15. mars 1995, af 917.899 krónum frá þeim degi til 15. apríl 1995, af 956.033 krónum frá þeim degi til 1. maí 1995, af 1.023.313 krónum frá þeim degi til 15. maí 1995, af 1.085.761 krónu frá þeim degi til 15. júní 1995, af 1.132.247 krónum frá þeim degi til 15. júlí 1995, af 1.173.730 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 1995, af 1.212.981 krónu frá þeim degi til 15. september 1995, af 1.254.231 krónu frá þeim degi til 15. október 1995, af 1.299.946 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 1995, af 1.347.893 krónum frá þeim degi til 15. desember 1995, af 1.391.608 krónum frá þeim degi til 31. desember 1995, af 1.441.019 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 1996, af 1.481.282 krónum frá þeim degi til 15. mars 1996, af 1.521.545 krónum frá þeim degi til 15. apríl 1996, af 1.569.686 krónum frá þeim degi til 1. maí 1996, af 1.641.743 krónum frá þeim degi til 15. maí 1996, af 1.691.055 krónum frá þeim degi til 15. júní 1996, af 1.756.905 krónum frá þeim degi til 15. júlí 1996, af 1.800.765 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 1996, af 1.844.626 krónum frá þeim degi til 15. september 1996, af 1.897.944 krónum frá þeim degi til 15. október 1996, af 1.949.028 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 1996, af 2.000.379 krónum frá þeim degi til 15. desember 1996, en af 2.096.586 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.