427/2002

SH höfðaði mál gegn M, K og G til greiðslu víxils sem S hafði afhent til tryggingar yfirdrætti á tékkareikningi sínum hjá SH. Var M útgefandi og framseljandi, en K og G ábekingar. Var víxillinn áritaður með orðunum „án afsagnar“. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að samkvæmt 2. mgr. 46. gr. víxillaga hvíli sönnun þess að víxill, sem áritaður sé með orðunum „án afsagnar“, hafi ekki verið sýndur innana tilskilins frests á þeim, sem bera vill það fyrir sig gegn víxilhafa. Með hliðsjón af afdráttarlausum framburði þjónustustjóra SH um að víxillinn hafi verið til staðar í afgreiðslu SH á gjalddaga og tvo virka daga þar á eftir verði ekki talið að M, K og G hafi tekist að sanna að víxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu í SH. Var krafa SH því tekin til greina.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. september 2002. Þau krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi stofnaði S-kk-nf K-kk-nf tékkareikning hjá stefnda 1996 og samdi um yfirdráttarheimild á reikningnum. Jafnframt afhenti hann stefnda víxileyðublað, sem ekki var útfyllt varðandi útgáfudag og gjalddaga, til tryggingar greiðslu yfirdráttar á reikningnum. Fjárhæð var þar tilgreind 1.937.500 krónur og greiðslustaður Sparisjóður Hafnarfjarðar. Á framhlið eyðublaðsins voru prentuð orðin „án afsagnar“. S-kk-nf áritaði skjalið sem samþykkjandi, áfrýjandinn M-kk-nf J-kk-nf sem útgefandi og framseljandi, og áfrýjendurnir K-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf K-kvk-nf sem ábekingar. Neðan meginmáls víxilskjalsins var umboð til stefnda til útfyllingar þess og innheimtu víxilsins kæmi til vanskila af hálfu tékkareikningshafans eins og nánar er lýst í héraðsdómi.

S-kk-nf yfirdró reikninginn umfram heimild og var honum sem og áfrýjendum send „lokaaðvörun“ 17. október 2001 þar sem þeim var tilkynnt um fjárhæð yfirdráttarins, þau minnt á ábyrgð sína og gefinn tíu daga frestur til að greiða eða semja um yfirdráttinn. S-kk-þgf og áfrýjendum var sent innheimtubréf lögmanns stefnda 16. nóvember 2001. Var þar skorað á þau að greiða kröfu að fjárhæð 2.933.879 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum og kostnaði innan tíu daga frá dagsetningu bréfsins. Var heimildarskjal kröfunnar tilgreint „yfirdráttur á tékkareikningi“. Í lok bréfsins sagði: „Tryggingarvíxill að fjárhæð kr. 1.737.500,00 liggur hér á skrifstofunni.“ Við þingfestingu máls þessa í héraði 13. febrúar 2002 var lagður fram, sem grundvöllur kröfu stefnda, formgildur víxill með því að á framangreint skjal hafði verið vélritaður útgáfudagur 16. nóvember 2001 og gjalddagi 26. sama mánaðar. Stefndi rekur málið sem víxilmál og ítrekaði fyrir Hæstarétti mótmæli sín við því að áfrýjendur kæmu að öðrum vörnum en 118. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heimilar.

II.

Áfrýjendur halda því fram að víxillinn hafi hvorki verið sýndur til greiðslu á tilgreindum greiðslustað, Sparisjóði Hafnafjarðar, á gjalddaga 26. nóvember 2001 né öðrum hvorum tveggja hinna næstu virku daga þar á eftir svo sem tilskilið sé í 1. mgr 38. gr. víxillaga nr. 93/1933 og hafi víxilréttur því fallið niður gagnvart þeim.

Stefndi heldur því fram að víxilinn hafi verið sýndur til greiðslu á tilskilinn hátt. Þá bendir hann á að þar sem að á víxilinn hafi verið rituð orðin „án afsagnar“ hvíli sönnunarbyrðin fyrir því að víxillinn hafi ekki veið sýndur innan tilskilins frests á áfrýjendum samkvæmt 2. mgr. 46. gr. víxillaga.

Meðal gagna málsins er yfirlýsing Á-kvk-ef G-kvk-ef, þjónustustjóra hjá stefnda, 6. maí 2002 þar sem staðfest er fyrir hans hönd að umræddur víxill hafi verið „til staðar í afgreiðslu Sparisjóðs Hafnarfjarðar, þann 26.11.2001 og tvo virka daga þar á eftir.“ Á-kvk-nf gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og staðfesti efni framangreindrar yfirlýsingar. Hún sagði að víxlar, sem áður hefðu verið sendir til innheimtu til lögmannsstofu, væru sendir sparisjóðnum aftur til sýningar og væri það hennar hlutverk að taka við víxlunum og koma þeim til afgreiðslu sparisjóðsins. Hún kvaðst ekki gefa út kvittanir við móttöku á víxlum frá lögmannsstofunni enda væri sitt hlutverk það eitt að taka á móti víxlunum. Hún kvaðst ekki geta svarað því hvort slíkar kvittanir væru gefnar út af hálfu stefnda. Umræddur víxill hafi borist sparisjóðnum mánudaginn 26. nóvember og hafi hann borist einn og ekki með öðrum víxlum.

Lögmaður stefnda lýsti því yfir við munnlegan málflutning í Hæstarétti að venjulega væru gefnar út kvittanir þegar víxlar, sem til innheimtu væru hjá stofu hans, væru afhentir sparisjóðnum til sýningar.

Áfrýjendur telja margt benda til þess að víxillinn hafi ekki verið sýndur í sparisjóðnum á tilskildum tíma. Þannig sé tekið fram í fyrrgreindu innheimtubréfi lögmanns stefnda, sem dagsett sé tíu dögum fyrir gjalddaga víxilsins, að víxillinn liggi á skrifstofu lögmannsins og hafi með því verið gefinn tíu daga frestur til greiðslu kröfunnar. Þetta bendi til þess að víxillinn hafi enn verið í vörslu lögmannsins á gjalddaga. Þá sé venja að bankastofnanir sendi víxilskuldurum tilkynningar með boði um greiðslu víxla á gjalddaga. Slíkar tilkynningar hafi áfrýjendur ekki fengið og hafi stefndi ekki lagt þær fram þrátt fyrir að á hann hafi verið skorað við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Stefndi hafi heldur ekki lagt fram kvittun um móttöku víxilsins til sýningar úr höndum lögmanns þess, sem innheimtu hans annaðist, en með ólíkindum sé ef slík viðskiptabréf gangi þar á milli án þess að það sé skjalfest. Þá sé umræddur víxill ekki stimplaður svo sem lögskylt sé, sem bendi til þess að hann hafi ekki verið sýndur til greiðslu í sparisjóðnum, en hjá bankastofnunum sé almennt góð regla á greiðslu lögboðinna stimpilgjalda. Loks telja áfrýjendur að framangreindur framburður Á-kvk-ef sé hvorki trúverðugur varðandi það að henni hafi verið ókunnugt um hvort kvittanir væru gefnar fyrir móttöku sparisjóðsins á víxlum til sýningar né að hún hafi munað eftir því að hafa veitt þessum tiltekna víxli viðtöku. Telja áfrýjendur að þegar til alls þessa sé litið verði að teljast sannað að víxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu í sparisjóðnum á tilskildum tíma enda verði við sönnunarmatið að taka tillit til þess hversu erfið sönnunarstaða þeirra sé, þar sem víxilhafi sé sama bankastofnun þar sem sýna hafi átt víxilinn til greiðslu.

Samkvæmt 2. mgr. 46. gr. víxillaga hvílir sönnun þess að víxill, sem áritaður er með orðunum „án afsagnar“, hafi ekki verið sýndur innana tilskilins frests á þeim, sem bera vill það fyrir sig gegn víxilhafa. Með hliðsjón af afdráttarlausum framburði Á-kvk-ef G-kvk-ef, sem að framan er rakinn, verður ekki talið að framangreindar vísbendingar veiti sönnun fyrir því að víxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu í sparisjóðnum. Áfrýjendum hefur því ekki tekist þessi sönnun. Með þessum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans um annað en málskostnað.

Áfrýjendur verða dæmd til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.