347/2004

Á og K voru sakfelldur fyrir hylmingu, með því að hafa veitt viðtöku fé, sem S hafði dregið sér í starfi sínu hjá L hf., haldið því ólöglega fyrir eiganda þess og hagnýtt það í eigin þágu og félaga sem þeir áttu að hluta eða öllu leyti. Þá var R sakfelldur fyrir peningaþvætti, með því að hafa á sama hátt veitt viðtöku fé, sem S hafði dregið sér, og hagnýtt það í eigin þágu eða ráðstafað því til annarra. Á, K og R höfðu verið ákærðir fyrir að „hafa mátt vera ljóst“ að vörslur fjárins í höndum S hefðu ekki stofnast með löglegum hætti. Af því tilefni tók H-kk-nf fram að lög um meðferð opinberra mála áskildu ekki að í ákæru væri lýst huglægri afstöðu ákærða til verknaðarins sem ákært væri fyrir, enda skæru dómstólar en ekki ákæruvald úr um saknæmi. Við ákvörðun refsingar Á og K var litið til þess að brot þeirra vörðuðu fjölmargar greiðslur, sem spönnuðu yfir talsverðan tíma, og voru flestar að verulegri fjárhæð. Námu brotin alls stórfelldri fjárhæð, sem átti sér ekki hliðstæðu í öðrum dómsmálum. Með því að K hafði á hendi fjárvörslur þeirra að megin stofni og átti ríkari þátt í verknaðinum var nokkur munur gerður á refsingu þeirra. Var Á gert að sæta fangelsi í 15 mánuði, en K í 18 mánuði. Refsing R var ákveðin fangelsi í 3 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 26. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst staðfestingar á héraðsdómi.

Ákærðu krefjast allir aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf krefst til vara að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en til þrautavara mildunar refsingar. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf krefst til vara að refsing hans verði ákveðin sem fésekt. Ákærði R-kk-nf O-kk-nf B-kk-nf krefst til vara mildunar refsingar.

I.

Í héraðsdómi er frá því skýrt að S-kk-nf K-kk-nf, sem var ákærður ásamt ákærðu Á-kk-þgf Þ-kk-þgf, K-kk-þgf R-kk-þgf og R-kk-þgf O-kk-þgf, hafi komist yfir verulega fjármuni með fjárdrætti frá Landssíma Íslands hf., þar sem hann starfaði sem aðalféhirðir frá 4. maí 1999 til 31. desember 2002 og eftir það sem aðalgjaldkeri til 20. maí 2003. S-kk-nf gekkst við þessum brotum og með dómi héraðsdóms var hann sakfelldur samkvæmt ákæru fyrir að hafa dregið sér í 137 tilvikum alls 261.146.944 krónur. Hann var dæmdur í 4 ára og 6 mánaða fangelsi og unir þeim dómi. Brot þessi voru talin stórfelld og eiga sér enga hliðstæðu.

Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf er í málinu ákærður fyrir hylmingu með því að hafa veitt viðtöku frá dómfellda S-kk-þgf, haldið og ráðstafað 9. mars 2000 einni greiðslu inn á reikning sinn hjá Landsbanka Íslands hf., sem hann notaði að mestu leyti til kaupa á hlutafé, og síðan þremur greiðslum, einni 31. júlí 2001 og tveimur 12. desember sama ár, inn á reikning sinn hjá Sparisjóði Siglufjarðar, sem hann hafi notað til lækkunar á yfirdrætti. Samtals námu greiðslur þessar 8.666.000 krónum. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf er ákærður fyrir hylmingu með því að hafa 4. maí 1999 veitt viðtöku frá dómfellda S-kk-þgf 560.250 krónum inn á bankareikning sinn í Íslandsbanka hf. til ráðstöfunar í eigin þágu. Sameiginlega eru þeir ákærðir fyrir hylmingu, en til vara peningaþvætti, fyrir að hafa veitt viðtöku frá S-kk-þgf, haldið, flutt og notað í eigin þágu og einkahlutafélags síns Alvöru lífsins frá 12. maí 1999 til 2. ágúst 2000 samtals 22 greiðslur að fjárhæð 129.211.536 krónur og í þágu Íslenska sjónvarpsfélagins hf., sem þeir voru í forsvari fyrir, þremur greiðslum 1. og 23. september 1999 og 1. október 1999, samtals 25.144.182 krónur. Ákærði R-kk-nf O-kk-nf er á sama hátt ákærður fyrir hylmingu og til vara peningaþvætti fyrir að hafa í fyrsta lagi frá 5. júlí 2001 til 7. júní 2002 veitt viðtöku á bankareikning sinn í Íslandsbanka hf. og notað í eigin þágu samtals 11 greiðslur hverja að fjárhæð 300.000 krónur eða samtals 3.300.000 krónur frá dómfellda S-kk-þgf, í öðru lagi tekið við, haldið, flutt og ráðstafað samtals 15 greiðslum að fjárhæð 22.216.315 krónum sem fengnar voru hjá S-kk-þgf frá 31. ágúst 2001 til 28. október 2002, og loks að hafa tekið við, haldið, flutt og notað í eigin þágu og einkahlutafélags síns Hafskips tvær greiðslur 2. og 20. maí 2003 frá S-kk-þgf samtals að fjárhæð 5.964.632 krónur.

Í ákæru er því haldið fram að öllum ákærðu „hafi mátt vera ljóst” að vörslur fjárins í höndum dómfellda S-kk-ef hafi ekki stofnast með lögmætum hætti. Brot þeirra eru talin varða við 254. gr. en til vara 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Féllst héraðsdómur á að þeim hafi hlotið að vera þetta ljóst. Ákærðu gera athugasemd við þessa niðurstöðu héraðsdóms og halda því fram að ásetningsbroti sé ekki lýst í ákæru. Telja þeir að tilvitnað orðalag ákærunnar feli í sér lýsingu á gáleysisverknaði, sem sé ekki refsiverður samkvæmt 254. gr. almennra hegningarlaga. Ákvæði 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála áskilja ekki að í ákæru sé lýst huglægri afstöðu ákærða til þess verknaðar sem ákært er fyrir, enda skera dómstólar en ekki ákæruvaldið úr um saknæmi. Í ákæru eru ætluð brot ákærðu nefnd hylming og peningaþvætti, og sem áður segir heimfærð til 254. gr. almennra hegningarlaga, sem tekur aðeins til ásetningsbrota, en til vara 264. gr. sömu laga, sem tekur auk ásetningsbrota til gáleysisbrota. Málflutningur ákæruvaldsins er að öðru leyti en að framan greinir miðaður við að um ásetningsbrot sé að ræða. Mátti ákærðu þess vegna vera ljóst að þeir væru ákærðir fyrir ásetningsbrot. Verður því ekki talið að framangreint orðalag ákærunnar hafi skaðað vörn þeirra, sem hefur bæði tekið mið af því að verjast sakargiftum um ásetningsbrot og gáleysisbrot.

II.

Málsatvikum er ítarlega lýst í héraðsdómi. Þar er einnig rakinn framburður allra ákærðra svo og vitna. Ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf hafa báðir lýst því yfir fyrir héraðsdómi að þeir hafi á þeim tíma, sem ákæran tekur til, rekið fjármál sín að mestu sem eina heild og ekki gert greinarmun á þeim og fjármálum einkahlutafélags síns Alvöru lífsins. Ekkert bókhald var fært fyrir einkahlutafélagið og er erfitt að gera nokkurn greinarmun á því hvort fjármunirnir, sem frá dómfellda S-kk-þgf komu, runnu til annars hvors þeirra eða einkahlutafélagsins. Þá voru þeir báðir í forsvari fyrir Íslenska sjónvarpsfélagið hf. Með vísan til þessa og hversu samofin sakarefni þeirra eru þótti héraðsdómi rétt að fjalla um þátt þeirra beggja í einu lagi. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf hefur gert athugasemdir við þessar forsendur dómsins. Heldur hann því fram að enda þótt fjármálum sínum, ákærða K-kk-ef R-kk-ef og Alvöru lífsins ehf. hafi verið blandað saman felist ekki í því að ákærðu hafi stýrt fjármálunum í sameiningu. Í reynd telur ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf sig ekkert hafa komið að stjórn fjármála Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. eða Alvöru lífsins ehf. og reyndar ekki heldur eigin fjármála að mestum hluta.

Ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf eru um það sammála að upphaf máls þessa megi rekja til þess að fyrrihluta árs 1999 hafi þeir fengið þá hugmynd að stofna fyrsta auglýsingasjónvarpið hér á landi. Í því skyni hafi þeir ætlað að kaupa Skjá 1, sem þá hafi verið lítið annað en skjámyndir. Þeir hafi leitað eftir fé til þess að koma stöðinni á laggirnar og hafi borist til eyrna að Landssími Íslands hf. stæði að lánveitingum. Hafi það leitt til þess að þeir hafi leitað til dómfellda S-kk-ef, bróður ákærða K-kk-ef R-kk-ef, sem þar var aðalféhirðir og borið upp við hann hvort Landssíminn myndi lána þeim til þess að koma stöðinni af stað. Hann hafi sagst ætla skoða það. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf segir að síðan hafi ákærði K-kk-nf R-kk-nf sagt sér að þeir myndu fá lánsfé hjá Landssímanum. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf bar fyrir dómi að þeir hafi skipt með sér verkum þannig að hann hafi séð um fjármál tengd fyrirtækjum þeirra en ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf séð um markaðsmál. Hann sagði að ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf hafi þó vitað um þessi lán frá Landssímanum. Hann hafi komið að upphafinu, þeir hafi haft sameiginlega skrifstofu og rætt hlutina saman, svo að ekki hafi farið hjá því að ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf hafi heyrt allt sem fram fór. Þá segir hann að þeir hafi báðir fengið lán frá Alvöru lífsins ehf. til íbúðakaupa að Skúlagötu 44 af þessum fjármunum og hafi ákærða Á-kk-þgf Þ-kk-þgf verið fullkunnugt um það. Dómfelldi S-kk-nf sagði fyrir dómi að greiðslu- eða millifærslubeiðnir hafi borist til sín annað hvort með tölvupósti eða símleiðis frá ákærða K-kk-þgf R-kk-þgf og skýrði það með því að K-kk-nf R-kk-nf hafi séð um öll fjármál þeirra ákærða Á-kk-ef Þ-kk-ef. Hann sagðist hafa litið svo á að allir fjármunirnir rynnu til einkahlutafélagsins Alvöru lífsins.

Ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf halda því fram að þeim hafi ekki verið um annað kunnugt en að það fé, sem þeir tóku við frá dómfellda S-kk-þgf, væri komið frá Landssíma Íslands hf. með lögmætum hætti. Samkvæmt hlutafélagaskrá var ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Alvöru lífsins ehf. og ákærði K-kk-nf R-kk-nf þar stjórnarformaður. Báðir höfðu prókúru fyrir félagið. Á þeim tíma sem um getur í ákæru mun ekki hafa verið um annan rekstur að ræða hjá félaginu en umsýslu fyrir þá sjálfa. Ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf keyptu 16. ágúst 1999 ásamt öðrum alla hlutafjáreign Fofna ehf. fjárfestingafélags í Íslenska sjónvarpsfélaginu ehf. Samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár 20. ágúst 1999 var félaginu breytt í hlutafélag og hlutafé þess aukið úr 10.000.000 krónum í 11.000.000 krónur. Þá var ákærði K-kk-nf R-kk-nf kosinn stjórnarformaður og ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf í stjórn auk annars nafngreinds manns. Auk þess var ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf ráðinn framkvæmdastjóri á fyrsta fundi nýkjörinnar stjórnar og ákærða K-kk-þgf R-kk-þgf fengin prókúra. Með kaupsamningi 20. september sama ár keypti Suðurljós ehf. 22,5% hlutafjár í Íslenska sjónvarpsfélaginu en ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf keyptu síðan af því félagi 13,66% af heildarhlutafénu 17. október þetta ár. Á hluthafafundi sama dag voru þeir ásamt þriðja manni endurkjörnir í stjórn félagsins og ákveðið að auka hlutafé í 15.400.000 krónur. Á hluthafafundi 1. nóvember sama ár var samþykkt að auka hlutafé félagsins með útgáfu jöfnunarhlutabréfa í 88.550.000 krónur og var tilkynning þar um móttekin hjá hlutafélagaskrá 1. mars 2000. Kjörin var ný stjórn og munu nýir hluthafar hafa gengið til liðs við félagið. Með tilkynningu til hlutafélagaskrár 15. ágúst 2000 var boðuð aukning í 125.000.000 krónur og hlutafé enn aukið 26. október 2000 og 9. apríl 2001. Eftir þessar hækkanir nam heildarnafnverð hlutafjár 141.575.000 krónum. Samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár 20. desember 2002 leysti stjórn félagsins ákærða Á-kk-þf Þ-kk-þf frá störfum framkvæmdastjóra og jafnframt var afturkölluð prókúra hans og ákærða K-kk-ef R-kk-ef. Vitnið T-kk-nf S-kk-nf, sem annaðist endurskoðun á reikningum Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. á árunum 1999 og 2000, bar fyrir dómi að ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf hafi að mestu séð um dagskrárgerð en ekkert tengst fjármálum félagsins þótt hann hafi verið skráður framkvæmdastjóri. Auk þessara félaga áttu ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf á því tímabili, sem ákæran tekur til, saman aðild að eftirfarandi einkahlutafélögum: Hananum, sem þeir stofnuðu ásamt þriðja manni 14. ágúst 1999 og seldu síðar dómfellda S-kk-þgf, Lífstíl, sem þeir stofnuðu 11. júlí 2001, en þar virðist S-kk-nf hafa verið í stjórn á tímabili, Japis-markaði, en samþykktir þess eru frá 28. febrúar 2001, Kvikmyndafélaginu Nýja Bíó, samþykktir frá 30. apríl 1999, Ísafoldarhúsinu, sem stofnað var 26. mars 2002 en S-kk-nf virðist hafa átt í því félagi ásamt þeim og verið í stjórn, og Prisa-Iceland, sem þeir stofnuðu ásamt S-kk-þgf 11. júlí 2001, en síðar var nafni þessa félags breytt í Prisa-Trading.

Að framan hefur það verið rakið hversu samtvinnuð fjármál ákærðu Á-kk-ef Þ-kk-ef og K-kk-ef R-kk-ef voru á því tímabili, sem ákæran tekur til, og hvernig hagað var störfum þeirra og ábyrgð á greindum félögum. Verður að fallast á það með héraðsdómi að þeim fjárhæðum, sem bárust inn á reikninga ákærðu og félaga þeirra frá dómfellda S-kk-þgf, hafi verið ráðstafað í þágu þeirra beggja og því sé óhjákvæmilegt að fjalla um þátt þeirra í málinu í einu lagi. Engu að síður verður að taka afstöðu til refsiábyrgðar hvors þeirra um sig.

III.

Heildarfjárhæð greiðslna sem bárust frá dómfellda S-kk-þgf til ákærðu Á-kk-ef Þ-kk-ef og K-kk-ef R-kk-ef og einkahlutafélagsins Alvöru lífsins og Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. samkvæmt ákæru nam 163.581.968 krónum. Auk þessa runnu til einkahlutafélaganna Hanans og Lífstíls samtals 19.468.000 krónur. Að þeim áttu ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf aðild samkvæmt framansögðu, en þeir eru ekki ákærðir vegna þeirra framlaga S-kk-ef. Því er áður lýst að líta verður svo á að þeir fjármunir, sem bárust ákærðu Á-kk-þgf Þ-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf frá S-kk-þgf úr vörslum Landssíma Íslands hf., og ákært er út af, hafi í raun runnið til þeirra sjálfra og verið ráðstafað í þeirra þágu. Þeir neita því báðir að hafa nokkuð um það vitað að fjármunir þessir voru ekki fengnir með lögmætum hætti. Ræðst niðurstaða málsins af því hvað telst sannað um vitneskju þeirra um heimildir S-kk-ef til að ráðstafa þessu fé. Fyrir dómi gerðu þeir báðir lítið úr þekkingu sinni á rekstri fyrirtækja og fjármögnun á þessum tíma, enda hafi þeir þá aðeins verið 23 ára. Báðir höfðu þeir lokið stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands og ákærði K-kk-nf R-kk-nf auk þess hafið nám erlendis. Þeir höfðu sett upp og staðið fyrir leiksýningum og tónlistarviðburðum, sem að þeirra sögn höfðu gengið vel og miklar tekjur verið af, að minnsta kosti sumum. Þá höfðu þeir saman ráðist í stofnun fyrirtækja og héldu því áfram eftir að peningaframlög þessi hófust. Þeir fóru saman til dómfellda S-kk-ef og föluðust eftir fé að láni að því er þeir segja til þess að kaupa Íslenska sjónvarpsfélagið ehf. og þróa í framhaldi af því Skjá 1 sem auglýsingasjónvarp. Fyrstu greiðslurnar frá S-kk-þgf runnu til ákærða K-kk-ef R-kk-ef og einkahlutafélags ákærðu Alvöru lífsins í maí 1999. Þær voru verulegar og notaðar til greiðslu skuldar á greiðslukortareikningi ákærða K-kk-ef R-kk-ef og lækkunar á yfirdrætti á bankareikningi hans. Samkvæmt gögnum málsins hófu þeir kaup sín á Íslenska sjónvarpsfélaginu ehf. 16. ágúst þetta ár, þremur mánuðum eftir að fyrstu greiðslur bárust þeim. Þeir hafa engar upplýsingar veitt um það hver endurgreiðslukjör lánveitinga Landssímans áttu að vera eða hvort og hvaða tryggingar þeir hafi átt að veita eða getað veitt fyrir efndum skuldbindinganna. Því er að framan lýst að fjármunirnir sem þeim bárust voru verulegir og þeir fengu þá aðallega á tímabilinu frá 4. maí 1999 til 2. ágúst 2000. Dómfelldi S-kk-nf sagði fyrir dómi að ekki hafi verið rætt um neinar ábyrgðir en út frá því gengið að fjármunirnir yrðu greiddir til baka við sölu á hlutafé á árinu 2000. Hlutafé hafi verið aukið síðari hluta árs 1999 og þá komið greiðsla frá þeim en svo hafi enn átt að auka hlutaféð eða selja hlutafé en það ekki tekist. Samkvæmt ákærunni runnu 25.000.000 krónur til Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. síðari hluta árs 1999 og það er nær sama fjárhæð og var endurgreidd samkvæmt gögnum málsins. S-kk-nf sagðist hafa krafið þá um endurgreiðslu í töluverðan tíma, en svo áttað sig á því að þeir gátu ekki greitt. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf bar einnig að fyrirgreiðsla S-kk-ef hafi átt að vera til skamms tíma og greiðast við hlutafjáraukningu. Þá sagði hann að undir lok ársins 2000 hafi honum verið orðið ljóst að þeir gætu ekki endurgreitt þessi lán frá Landssímanum. Á árinu 2001 bárust engu að síður verulegar fjárhæðir inn á reikning ákærða Á-kk-ef Þ-kk-ef við Sparisjóð Siglufjarðar til lækkunar á yfirdrætti. Samkvæmt framburði ákærða K-kk-ef R-kk-ef var hann notaður til fjármögnunar framkvæmda í Asíu á vegum einkahlutafélagsins Prisa-Iceland, sem síðar varð Prisa-Trading, en S-kk-nf átti einnig aðild að því félagi. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf heldur því fram að S-kk-nf hafi séð um þessi fjármál á þeim tíma, sem hér um ræðir, en ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf var reikningseigandi og ákærði K-kk-nf R-kk-nf viðurkennir að hafa haft aðgang að reikningi þessum og ráðstafað af honum fjármunum.

Engin yfirlit eða önnur gögn bárust ákærðu Á-kk-þgf Þ-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf yfir skuldastöðu þeirra hjá Landssíma Íslands hf., svo sem þeir hljóta sem aðrir að hafa fengið frá öðrum lánveitendum. Bókhald einkahlutafélags þeirra Alvöru lífsins var ekki fært og á þann hátt var ekki haldið utan um skuldastöðuna. Ákærði K-kk-nf R-kk-nf sagðist fyrir dómi nokkurn veginn hafa vitað hvað þeir skulduðu Landssímanum og ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf sagði ákærða K-kk-þf R-kk-þf hafa að minnsta kosti tvisvar minnst á það við sig hvað þeir skulduðu nokkurn veginn.

Héraðsdómur, sem skipaður var þremur dómurum, mat það svo með vísun til alls þess, sem að framan er talið, að það hafi engan veginn getað farið fram hjá ákærðu Á-kk-þgf Þ-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf að dómfelldi S-kk-nf væri ekki kominn að þessum fjármunum með lögmætum hætti og framburður þeirra um annað fengi á engan hátt staðist. Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, endurmetur Hæstiréttur ekki niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar. Verður þá að taka til athugunar hvort niðurstaða héraðsdóms kunni að vera röng um þetta efni. Er þess þar að gæta að ákærða K-kk-þgf R-kk-þgf gat ekki dulist sem stjórnanda allra fjármála fyrirtækjanna Alvöru lífsins ehf. og Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. að fjárstreymi til þeirra félaga frá Landssímanum var ekki venjulegt fjárstreymi frá lánastofnun. Þegar frá leið stóðu ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf að fleiri fyrirtækjum sem dómfelldi S-kk-nf kom einnig að og enn var fjár aflað frá Landssímanum. Fjárhæðir þessar voru verulegar og greiðslurnar fjölmargar. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf heldur því að vísu fram að hann hafi ekki komið nærri fjármálum fyrirtækja þeirra félaga. Hefur það að nokkru stoð í framburði endurskoðanda Íslenska sjónvarpsfélagsins hf., að því er það félag varðar, og ákærða K-kk-ef R-kk-ef að nokkru leyti varðandi aðra fjársýslu þeirra félaga. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf var hins vegar framkvæmdastjóri Alvöru lífsins ehf., stóð sem sjónvarpsstjóri að uppbyggingu Íslenska sjónvarpsfélagsins hf., ræddi við dómfellda S-kk-þf um upphaf þessara lánsviðskipta og fylgdist með fyrir atbeina ákærða K-kk-ef R-kk-ef hvernig fjárframlögin jukust. Hann eignaðist íbúðarhúsnæði og jók hlutabréfaeign sína á þessum tíma og auk þess fóru verulegir fjármunir um reikninga, sem hann var skráður eigandi að hjá lánastofnunum. Ganga verður út frá að hann hafi fengið yfirlit yfir þessa reikninga og getað fylgst með þeim. Þá eru ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf sammála um að sá fyrrnefndi hafi fengið þá hugmynd að kaupa hlutabréf í félaginu Urði-Verðandi-Skuld. Samkvæmt gögnum málsins voru í þessu skyni fengnar 5.121.000 krónur frá S-kk-þgf úr sjóðum Landssíma Íslands hf. og lagðar inn á reikning ákærða Á-kk-ef Þ-kk-ef 9. mars 2000. Það verður því að teljast algjörlega útilokað að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því að öll þessi viðskipti þeirra ákærða K-kk-ef R-kk-ef við S-kk-þf voru þeim síðastnefnda óheimil. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf hafi gerst sekir um hylmingu, sem varðar við 254. gr. almennra hegningarlaga, með því að veita viðtöku umræddu fé, halda því ólöglega fyrir eiganda þess, Landssíma Íslands hf., og hagnýta það í eigin þágu og áðurgreindra félaga.

IV.

Að framan er því lýst að ákæruefnið gagnvart ákærða R-kk-þgf O-kk-þgf lýtur einnig að hylmingu samkvæmt 254. gr. almennra hegningarlaga. Sakarefnið varðar í fyrsta lagi viðtöku og notkun á mánaðarlegum greiðslum á tímabilinu 5. júlí 2001 til 7. júní 2002. Fjárhæð hverrar greiðslu nam 300.000 krónum og voru þær alls 3.300.000 krónur. Í annan stað er um að ræða framsal á 15 tékkum samtals að fjárhæð 22.216.315 krónur á tímabilinu 31. ágúst 2001 til 28. október 2002. Greiðslur eftir framsal þessara tékka runnu inn á reikninga einkahlutafélaganna Hanans og Lífstíls, að frátalinni einni greiðslu, sem fór inn á reikning ákærða K-kk-ef R-kk-ef, og tveimur inn á reikninga annarra manna. Loks varðar sakarefnið viðtöku á tveimur greiðslum, sem runnu inn á reikning einkahlutafélagsins Hafskips, félags í eigu ákærða R-kk-ef O-kk-ef. Námu þær greiðslur samtals 5.964.632 krónum og fóru fram í tvennu lagi í maí 2003, skömmu áður en fjárdráttur dómfellda S-kk-ef uppgötvaðist.

Við mat á því hvaða vitneskju ákærði hafði um heimildir dómfellda S-kk-ef til að ráðstafa fé úr vörslum Landssíma Íslands hf. er til þess að líta að upphaf að skiptum ákærða við dómfellda S-kk-þf, sem ákært er út af, voru að frumkvæði dómfellda en hann er móðurbróðir ákærða. Ákærði hafði þá samkvæmt því sem upplýst er litla sem enga reynslu af viðskiptum og takmarkaða menntun á því sviði. Greiðslurnar ellefu, sem ákært er fyrir og námu 300.000 krónum hver, áttu að vera laun hans, sem hann samdi um við dómfellda S-kk-þf, fyrir vinnu í hans þjónustu og fleiri aðila. Segir ákærði að dómfelldi hafi gefið þá skýringu á því að greiðslurnar komu frá Landssímanum að þeir félagarnir væru í viðskiptum með timbur í Laos og væru þess vegna með fyrirgreiðslu frá Landssímanum en hentugra væri fyrir dómfellda að launin væru greidd með þessum hætti. Lét ákærði sér þetta engu frekara varða. Hann taldi tekjur þessar ekki fram til skatts. Það var staðfest af dómfellda S-kk-þgf að hann hafi gefið ákærða skýringu á þessum greiðslumáta en skýring hans var þó með nokkuð öðrum hætti. Ákærði sagðist hafa verið í námi erlendis og komið heim í sumarvinnu og ætlað sér aftur utan þótt ekkert yrði af því. Tékkana 15 hafi hann framselt samkvæmt fyrirskipunum dómfellda og verið gefin sú skýring á þeim að þetta væri lánveiting frá Landssímanum til þeirra sem áttu þá reikninga sem lagt var inn á. Í því tilviki er hann tók við fé til Hafskips ehf. hafi hann talið að það væri frá dómfellda sjálfum komið og væri framlag hans til sameiginlegs reksturs þeirra, en ekki fyrirgreiðsla til sín persónulega. Þeir hafi á þessum tíma verið sameiginlega með þrenns konar rekstur, fasteign að Klapparstíg 17, Prikið kaffihús og Papriku ehf. og um hafi verið um að ræða fé til þessarar starfsemi. Þetta staðfesti dómfelldi S-kk-nf ekki, heldur sagði fénu hafa verið varið til fasteignar ákærða við Klapparstíg. Fjárdráttur dómfellda uppgötvaðist fljótlega eftir þessi síðustu framlög og lögregla lagði hald á öll gögn sem um þetta var að hafa. Sagði ákærði fyrir dómi að ekki hafi gefist tími til að gera grein fyrir þessu í bókhaldi og starfsemi Hafskips ehf. hafi legið niðri eftir þetta.

Þegar allt framangreint er virt þykir ekki verða fullyrt að ákærði R-kk-nf O-kk-nf hafi haft skýra mynd af því sem fram fór og þannig haft ásetning til að hylma yfir með fjárdráttarbroti dómfellda S-kk-ef. Þegar hins vegar er litið til þess hversu verulegar fjárhæðir runnu um hendur ákærða frá dómfellda, sem hann vissi að voru frá Landssímanum komnar, hefði það ekki átt að dyljast honum að atferli dómfellda var ekki eðlilegt og það jafnvel þótt hann hafi ekki í upphafi verið vanur viðskiptum. Það verður því að meta það honum til stórfellds gáleysis að taka við þessum fjárhæðum og fara með þær á þann hátt sem hann gerði. Varðar þessi háttsemi hans við 4. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

V.

Að framan hafa ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf verið sakfelldir fyrir hylmingu með því að hafa veitt viðtöku og ráðstafað í eigin þágu og Alvöru lífsins ehf. og Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. alls 163.581.968 krónum á tímabilinu 4. maí 1999 til 12. desember 2001. Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf hefur ekki áður sætt refsingum svo að kunnugt sé og ákærði K-kk-nf R-kk-nf ekki að því marki að máli skipti. Brot ákærðu varða hins vegar fjölmargar greiðslur, sem spanna yfir talsverðan tíma, og eru flestar að verulegri fjárhæð. Alls nema brot þeirra stórfelldri fjárhæð, sem ekki á sér hliðstæðu í öðrum dómsmálum. Þegar litið er til þess að ákærði K-kk-nf hafði á hendi fjárvörslur þeirra að megin stofni og átti þannig ríkari þátt í verknaðinum verður nokkur munur gerður á refsingu þeirra. Er refsing ákærða K-kk-ef hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en ákærða Á-kk-ef Þ-kk-ef fangelsi í 15 mánuði. Til frádráttar komi 11 daga gæsluvarðhaldsvist ákærðu beggja frá 23. maí til 2. júní 2003.

Ákærði R-kk-nf O-kk-nf hefur ekki áður sætt refsingu er máli skiptir. Hann hefur að framan verið sakfelldur fyrir brot á 4. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Varða brot hans háum fjárhæðum og er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 3 mánuði. Til frádráttar refsingunni komi 7 daga gæsluvarðhald ákærða frá 27. maí til 2. júní 2003.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærðu greiði allan áfrýjunarkostnað sakarinnar, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf sæti fangelsi í 15 mánuði. Til frádráttar refsingunni komi 11 daga gæsluvarðhaldsvist hans.

Ákærði K-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf sæti fangelsi í 18 mánuði. Til frádráttar refsingunni komi 11 daga gæsluvarðhaldsvist hans.

Ákærði R-kk-nf O-kk-nf B-kk-nf sæti fangelsi í 3 mánuði. Til frádráttar refsingunni komi 7 daga gæsluvarðhaldsvist hans.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði Á-kk-nf Þ-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, G-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 500.000 krónur.

Ákærði K-kk-nf R-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Á-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 500.000 krónur.

Ákærði R-kk-nf O-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 350.000 krónur.

Annan áfrýjunarkostnað sakarinnar greiði ákærðu Á-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf sameiginlega að ¾ hlutum og ákærði R-kk-nf O-kk-nf að ¼ hluta.