666/2010

G ehf. gerði á árinu 2000 lánsamning við Í hf. sem framlengdur var með nýjum samningi á  árinu 2005, til þriggja ára. H var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri G ehf. en félagið hlaut nafnið H ehf. í ársbyrjun 2009. Með samningnum setti G ehf. að handveði verðbréf í skráðum félögum sem varðveitt skyldu í vörslu lánveitanda. Með sérstakri handveðsyfirlýsingu voru tilgreind hlutabréf í K hf. sett að handveði fyrir skuldinni. Bréfin voru seld 3. október 2008 og færði Í hf. andvirði þeirra á sparisjóðsbók sem stofnuð hafði verið í nafni G ehf. Í hf. gjaldfelldi síðar skuldina og ráðstafaði til sín fjárhæð þeirri sem á reikningum var. Í málinu krafðist H þess að andvirði hlutabréfanna rynni til þb. H ehf. með þeim rökum að handveðréttur í bréfunum hefði fallið niður við sölu þeirra og söluandvirðið á bankareikningi í vörslu Í hf. væri kvaðalaust. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt fyrrnefndum veðsamningi hafi veðsala verið óheimilt að veðsetja öðrum eða framselja hin veðsettu hlutabréf án samþykkis veðhafa. Þá kæmi þar fram að veðhafa væri heimilt að ráðstafa arðgreiðslum af hinu veðsetta inn á sérstakan reikning er settur yrði að handveði fyrir skuld veðsala. Á hinn bóginn væri ekki kveðið á um að veðréttur skyldi færast yfir á andvirði hlutabréfanna ef til sölu þeirra kæmi. Að lögum þyrfti sérstaka yfirlýsingu af hálfu veðsala ef svo átti að verða. Slík yfirlýsing lægi ekki fyrir í málinu og ákvæði laga nr. 75/1997 um samningsveð ættu ekki við. Var því fallist á kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. desember 2010. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða þrotabúi Hlutafjár ehf. 128.291.753 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. mars 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsástæður og lagarök aðila eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram krefst áfrýjandi þess að andvirði hlutabréfa þeirra er um ræðir í málinu renni til þrotabús Hlutafjár ehf. með þeim rökum að handveðréttur í bréfunum hafi fallið niður við sölu þeirra og söluandvirðið á bankareikningi í vörslu stefnda sé kvaðalaust. Stefndi telur á hinn bóginn að veði hafi aldrei verið aflétt heldur hafi veðrétturinn flust yfir á bankainnstæðu á svokölluðum læstum reikningi sem ekki hafi verið unnt að ráðstafa án samþykkis stefnda. Auk þess hafi áfrýjandi fallist á þessa skilmála fyrir sölunni og jafnframt lofað að rita undir yfirlýsingu þar um. Við það hafi hann ekki staðið. Um lagarök vísar stefndi sérstaklega til 2. mgr. 6. gr. og 3. mgr. 7. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð.

Við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi kom fram bæði hjá áfrýjanda og útibússtjóra stefnda að tekin hefði verið ákvörðun um að selja hlutabréfin vegna óróleika á hlutabréfamarkaði. Þótt fram kæmi hjá útibússtjóranum að bankinn hafi sett það skilyrði fyrir sölunni að andvirði bréfanna yrði veðsett honum og að áfrýjandi lofað að rita undir yfirlýsingu þess efnis kvaðst hún aðspurð þó myndu hafa samþykkt sölu bréfanna án þessa skilyrðis. Gegn andmælum áfrýjanda er ósannað að stefndi hafi sett þetta skilyrði fyrir sölu bréfanna.

Efni handveðsyfirlýsingarinnar er að nokkru lýst í hinum áfrýjaða dómi en samkvæmt henni var veðsala óheimilt að veðsetja öðrum eða framselja hin veðsettu hlutabréf án samþykkis veðhafa. Í yfirlýsingunni kom einnig fram að veðhafa væri heimilt að ráðstafa arðgreiðslum af hinu veðsetta inn á sérstakan reikning er settur yrði að handveði fyrir skuld veðsala, en á hinn bóginn var ekki kveðið á um að veðréttur skyldi færast yfir á andvirði hlutabréfanna ef til sölu þeirra kæmi. Þurfti að lögum sérstaka yfirlýsingu af hálfu veðsala ef svo átti að verða. Slík yfirlýsing liggur ekki fyrir í málinu, en framangreind ákvæði laga nr. 75/1997 sem stefndi vísar til eiga ekki við um tilvik það sem hér um ræðir. Samkvæmt framansögðu verður fallist á að stefnda sé skylt að greiða höfuðstól stefnufjárhæðar. Þá verður ekki fallist á andmæli stefnda við upphafstíma dráttarvaxta sem miðast við þann dag er liðinn var mánuður frá því að stefndi var fyrst krafinn greiðslu.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði þrotabúi Hlutafjár hf. 128.291.753 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. mars 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda, H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.