294/2000

Ú var ráðinn til vélstjórastarfa hjá útgerðarfélaginu S í maí 1998. Þann 1. júní varð Ú fyrir slysi um borð í skipinu A og varð óvinnufær til 16. júlí það ár. Ú fékk greidd laun til 16. júlí en krafðist staðgengilslauna til 4. ágúst, en þann dag lauk veiðiferð þess skips sem hann hafði verið á þegar slysið varð. Ú hélt því fram að þar sem hann hefði verið ráðinn á skipið A ætti hann rétt til launa á meðan fjarvera skipsins hamlaði því að hann hæfi störf á því, sbr. 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. S hélt því hins vegar fram að Ú hefði verið ráðinn til starfa hjá útgerð þess en ekki á tiltekið skip. Talið var að gegn andmælum áfrýjanda hefði ekki verið leitt í ljós að við ráðningu Ú hefið verið samið um að hann gegndi afleysingastörfum á skipum útgerðarinnar almennt. S var talið þurfa að bera hallann af sönnunarskorti um inntak ráðningarsamningsins, enda hafði það ekki hlutast til um gerð skriflegs ráðningarsamnings svo sem skylt var samkvæmt 6. gr. sjómannalaga. Var því lagt til grundvallar að Ú hefði verið ráðinn í skipsrúm á skipinu A. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í dómasafni 1983, bls. 1707 var Ú hins vegar talinn hafa fyrirgert rétti til staðgengilslauna á umræddu tímabili með því að hafna starfi vélstjóra á öðru skipi S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. júlí 2000. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 406.994 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 15. september 1998 til greiðsludags og að viðurkenndur verði sjóveðréttur fyrir kröfu þessari í Akureyrinni EA 110, skipaskrárnúmer 1369. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Af gögnum málsins má ráða að áfrýjandi, sem er með réttindi vélstjóra, réði sig á árunum 1994, 1995 og 1996 til sumarstarfa á skip stefnda. Er af upplýsingum um lögskráningu áfrýjanda ljóst að hann var lögskráður á fleiri en eitt skip á hverju sumri þessi þrjú ár.

Í maímánuði 1998 var áfrýjandi enn ráðinn til vélstjórastarfa hjá stefnda. Var hann ráðinn símleiðis 21. maí skömmu áður en frystitogarinn Akureyrin fór í veiðiferð. Ekki var gerður skriflegur samningur um ráðningu hans. Bar áfrýjandi fyrir héraðsdómi að K-kk-nf V-kk-nf, sem annaðist ráðningu hans af hálfu stefnda, hafi sagt að hann gæti ekki fullyrt neitt um hvernig framhaldið yrði.

Áfrýjandi varð fyrir slysi um borð í skipinu 1. júní 1998. Hann var sendur um borð í annað skip, sem var á landleið, og kom það til hafnar 3. júní. Samkvæmt læknisvottorði var áfrýjandi talinn óvinnufær vegna meiðsla af völdum slyssins til 16. júlí 1998. Fékk áfrýjandi greidd staðgengilslaun frá slysdegi til þess dags. Akureyrin virðist hafa lokið veiðiferðinni 6. júní 1998. Næsta veiðiferð skipsins sýnist hafa staðið frá 11. júní til 2. júlí og sú þriðja frá 6. júlí til 4. ágúst.

Þegar leið að lokum þess tíma, sem áfrýjandi var óvinnufær samkvæmt framangreindu vottorði, virðist hafa komið til tals að hann sinnti störfum í vélsmiðju stefnda þar til Akureyrin kæmi til hafnar. Í héraðsdómsstefnu er því lýst að áfrýjanda hafi verið boðin vinna í smiðju stefnda 14. eða 15. júlí 1998 og þar til Akureyrin kæmi aftur til hafnar, en af því hafi ekki orðið vegna þess að forsvarsmenn stefnda töldu betra að hann tæki stöðu 2. vélstjóra á Víði EA 910. Samkvæmt gögnum málsins hélt það skip á veiðar 18. júlí. Þessu hafnaði áfrýjandi. Bar hann í héraðsdómi að hann hafi ekki treyst sér til að fara til sjós. Af héraðsdómsstefnu er ljóst að áfrýjandi leitaði á þessum tíma til stéttarfélags síns og fékk þær upplýsingar að hann ætti rétt á launum til loka yfirstandandi veiðiferðar Akureyrinnar og að honum væri óskylt að sinna störfum á öðrum skipum stefnda eða í landi á þessu tímabili. Kunngerði hann forsvarsmönnum stefnda þessa afstöðu.

II.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 skal skipverji sem verður óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla, er hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur, einskis missa af launum sínum svo lengi sem hann er óvinnufær af framangreindum ástæðum, þó eigi lengur en tvo mánuði. Í máli þessu er deilt um hvort áfrýjandi eigi rétt til staðgengilslauna vegna tímabilsins 16. júlí til 4. ágúst 1998 á grundvelli þessa ákvæðis. Ákvæði þetta hefur verið þannig skýrt að skipverji skuli halda launum sínum, innan framangreindra tímamarka, þar til hann á þess kost og er reiðubúinn að sækja starf sitt á ný, þar á meðal á meðan fjarvera skips þess, sem hann er ráðinn á, veldur því að hann getur ekki hafið störf eftir að hann er orðinn vinnufær.

Í máli þessu er deilt um hvort áfrýjandi hafi verið ráðinn til vélstjórastarfa á Akureyrinni í veiðferð þeirri, sem skipið var í, þegar stefndi varð vinnufær á ný 16. júlí 1998, en sú veiðiferð stóð frá 6. júlí til 4. ágúst. Greinir aðila á um hvað falist hafi í ráðningu áfrýjanda í maímánuði 1998. Heldur áfrýjandi því fram að hann hafi verið ráðinn til vélstjórastarfa á Akureyrinni frá 21. maí til hausts, en þá hugði hann á framhaldsnám erlendis. Stefndi heldur því hins vegar fram að áfrýjandi hafi umrætt sumar verið ráðinn sem afleysingamaður hjá útgerð stefnda en ekki á tiltekið skip. Hafi ráðning hans í starf 2. vélstjóra á Akureyrinni verið bundin við eina veiðiferð. Vísar stefndi meðal annars til fyrri sumarafleysingastarfa áfrýjanda í þágu stefnda og óumdeildra ummæla starfsmanns stefnda við ráðningu áfrýjanda um að ekki væri hægt að fullyrða neitt um framhaldið.

Í sjómannalögum er út frá því gengið að sjómenn séu ráðnir í tiltekið skiprúm. Hefur sá, sem heldur því fram að ráðning sjómanns hafi verið miðuð við störf á ótilgreindum skipum útgerðar, sönnunarbyrði fyrir því. Gegn andmælum áfrýjanda er ekki í ljós leitt að við ráðningu hans í maí 1998 hafi verið samið um að hann gegndi afleysingastörfum á skipum útgerðarinnar almennt. Stefndi ber hallann af sönnunarskorti um ráðningarkjör, þar með talið ráðningartíma áfrýjanda, enda hlutaðist hann ekki til um gerð skriflegs ráðningarsamnings svo sem skylt er samkvæmt 6. gr. sjómannalaga. Verður því að leggja til grundvallar að áfrýjandi hafi verið ráðinn í skiprúm á Akureyrinni er hann varð vinnufær 16. júlí 1998.

Aðila greinir einnig á um hvort áfrýjandi hafi fyrirgert rétti sínum til launa á umræddu tímabili með því að hafna öðrum störfum í þágu stefnda. Eins og að framan er rakið kom til tals um miðjan júlí 1998 að áfrýjandi hæfi störf í smiðju stefnda. Með þeim gögnum, sem liggja fyrir um þetta, er ekki í ljós leitt að stefndi hafi boðið áfrýjanda starf í smiðjunni. Það er hins vegar óumdeilt að áfrýjanda var boðið starf 2. vélstjóra á skipi stefnda V-kk-ef 14. eða 15. júlí 1998, en hann hafði áður gegnt vélstjórastarfi á því skipi. Skipið hélt til veiða 18. júlí, eftir að áfrýjandi varð aftur vinnufær. Jafnframt liggur fyrir að hann hafnaði þessu starfi. Af héraðsdómsstefnu er ljóst að hann byggði þá synjun á því áliti lögfræðings stéttarfélags hans að honum væri almennt óskylt að sinna öðrum störfum í þágu stefnda á umræddu tímabili en um borð í Akureyrinni. Áfrýjandi reisti málatilbúnað sinn í héraði ekki á öðrum málsástæðum að þessu leyti. Fyrir Hæstarétti hefur stefndi mótmælt sem of seint fram komnum málsástæðum áfrýjanda um að skiprúm á Víði sé ekki sambærilegt skiprúmi á Akureyrinni. Verður að telja að með þessari synjun og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í dómasafni 1983, bls. 1707 hafi hann fyrirgert rétti til staðgengilslauna á tímabilinu, enda byggðist synjunin ekki á því mati að starf eða aðbúnaður um borð væri með þeim hætti að það gæfi áfrýjanda sérstakar forsendur til að hafna því. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.