262/2004

S hafði keypt slysatryggingu fyrir áhöfn báts síns hjá A í júní 2001. Þegar skipverji á bátnum höfðaði mál á hendur S vegna slyss sem skipverjinn varð fyrir um borð í ágúst sama ár, höfðaði S sjálfstætt mál gegn A í stað þess að stefna honum til réttargæslu og skora á hann um meðalgöngu í máli skipverjans. Var fallist á kröfu S um að vátryggingarsamningur milli A og S hafi verið í gildi þegar slysið varð. Á skorti að kröfugerð og málsástæður væru skýrt greindar í sóknar- og varnargögnum og enn var óljóst um inntak bótaskyldu. Í héraðsdómi var skírskotað til sönnunarfærslu í máli skipverjans gegn S, sem enn var ekki dæmt. Bar því að ómerkja héraðsdóm að því er varðaði inntak ábyrgðar A og vísa frá héraðsdómi kröfu S um það efni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júní 2004. Endanlegar dómkröfur hans eru „að fallist verði á þá kröfu áfrýjanda, að bótaábyrgð stefnda samkvæmt umræddum vátryggingarsamningum við stefnda frá 14. júní og 1. ágúst 2001 um líf- og slysatryggingu áhafnarinnar á vs. Reyni GK-177 (1105) markist af ákvæðum greinar 1.22 í gildandi kjarasamningi sjómanna á slysdegi, svo sem þau voru ákvörðuð af gerðardómi skv. lögum nr. 34/2001, um kjaramál fiskimanna og fleira, sem upp var kveðinn þann frá 30. júní 2001.“ Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í héraðsdómi gerði áfrýjandi endanlega þá aðalkröfu að stefndi bætti honum tjón það sem hann kynni sem útgerðarmaður og eigandi að verða dæmdur til að greiða einum skipverja Reynis GK-177 vegna slyss, sem hann hefði orðið fyrir um borð í bátnum 14. ágúst 2001, en mál til heimtu bóta væri rekið fyrir Héraðsdómi Reykjaness. Til vara krafðist hann að viðurkennt yrði að um bótaábyrgð stefnda vegna slyssins færi að ákvæðum 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985, svo sem ákveðið væri í gildandi ákvæðum kjarasamnings sjómanna á slysdegi samkvæmt gerðardómi frá 30. júní 2001. Í kröfugerðinni var ekki vitnað til vátryggingasamnings aðilanna, svo sem gert er fyrir Hæstarétti, og þar er skírskotað til dóms sem ekki er fallinn. Í niðurstöðu héraðsdóms er aðal- og varakröfu áfrýjanda gerð skil í einu lagi og í dómsorði er á sama hátt og í kröfugerð áfrýjanda skírskotað um bótarétt til sönnunarfærslu í dómi sem ekki er enn fallinn. Dómkröfur áfrýjanda uppfylltu þannig ekki kröfur 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um skýrleika og niðurstaða héraðsdóms fær ekki samrýmst ákvæði 4. mgr. 114. gr. sömu laga.

Samkvæmt kröfugerð stefnda og málsreifun fyrir Hæstarétti hefur hann hins vegar fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms, að honum sé skylt að bæta tjón áfrýjanda sem hann kunni að verða dæmdur til að greiða vegna slyssins 14. ágúst 2001. Í því hlýtur að felast að hann viðurkennir að í gildi hafi verið vátryggingarsamningur milli aðila málsins um slysatryggingu og að um vátryggingaverndina fari að ákvæðum 172. gr. siglingalaga. Óljósara er hins vegar hvort stefndi telur verndina takmarkast af lagaákvæðinu einu eða hvort skýra eigi ákvæðið með hliðsjón af kjarasamningi, sem í gildi var fyrir gildistöku laga nr. 34/2001. Ljóst er þó að hann fellst ekki á að um hana gildi ákvæði kjarasamnings sjómanna samkvæmt gerðardómi frá 30. júní 2001. Stefndi fellst á að greiða áfrýjanda málskostnað eins og í héraðsdómi greinir.

Í héraðsdómi er lýst atvikum að því þegar Á-kk-nf J-kk-nf skipverji slasaðist 14. ágúst 2001 um borð í bátnum. Þar er einnig lýst tilraunum lögmanns Á-kk-ef til að innheimta bætur úr hendi stefnda og bréfaskiptum hans við áfrýjanda þar um, sem lauk með því að Á-kk-nf höfðaði mál á hendur áfrýjanda fyrir Héraðsdómi Reykjaness um slysabætur án þess að stefnda væri einnig stefnt til varnar.

II.

Þegar lögskráð var á skipið 18. júní 2001 höfðu lög nr. 34/2001 verið samþykkt, en þau bönnuðu verkföll sjómanna og kváðu á um skipun þriggja manna gerðardóms, sem skera átti úr um ágreiningsefni vinnudeilunnar. Samkvæmt d-lið, 1. mgr. 2. gr. laganna voru slysatryggingar sjómanna meðal þeirra atriða sem gerðardómurinn átti að fjalla um. Í 2. mgr. 3. gr. gerðardómslaganna var kveðið á um að nýr kjarasamningur skyldi gilda frá gildistöku þeirra 16. maí 2001, en gerðardómurinn átti að ljúka störfum fyrir 1. júlí sama árs.

Áfrýjandi kveðst hafa keypt slysatryggingu fyrir áhöfn bátsins hjá stefnda 14. júní 2001 og afhent lögskráningarstjóranum í Keflavík staðfestingu fyrir því þegar lögskráð var á skipið, sbr. 6. tl. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987 um lögskráningu sjómanna. Í fyrsta málslið ákvæðisins segir að framvísa eigi við lögskráningu í skiprúm yfirlýsingu frá viðkomandi tryggingarfélagi um líf- og slysatryggingu skipverja og skuli skráningarstjóri ganga úr skugga um að þær séu í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga. Í framvísaðri staðfestingu á slysatryggingu frá stefnda stóð að vátryggjandi greiddi dánarbætur, örorkubætur og dagpeninga samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Þar var einnig vísað til meðfylgjandi vátryggingarskilmála fyrir slysatryggingu sjómanna, en skilmálarnir eru samdir fyrir Landssamband smábátaeigenda.

Gerðardómurinn kvað upp úrskurð sinn 30. júní 2001 og komst þar með á nýr kjarasamningur fyrir sjómenn sem gilda átti til 31. desember 2003. Ákvæði nýs kjarasamnings varðandi slysatryggingu sjómanna samkvæmt gerðardóminum er í grein 1.22 en þar segir meðal annars: „Útgerðin skal tryggja hvern þann mann sem samningur þessi nær til og slasast um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við ákvæði 172. gr. laga nr. 34/1985. Bætur úr vátryggingu þessari skulu ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. laga nr. 34/1985. Bætur úr vátryggingu þessari dragast frá skaðabótum frá útgerð. ...“.

III.

Áfrýjandi segir að hvorki við kaup tryggingarinnar né hjá lögskráningarstjóra hafi verið rætt um inntak tryggingarinnar og hafi hann gengið út frá því að hún hefði að geyma fullnægjandi tryggingarvernd. Þegar Á-kk-nf J-kk-nf höfðaði mál á hendur áfrýjanda fyrir Héraðsdómi Reykjaness greip hann til þess ráðs að höfða sjálfstætt mál gegn stefnda í stað þess að stefna honum til réttargæslu og skora á hann um meðalgöngu í mál Á-kk-ef, sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991. Fram kom við flutning málsins fyrir Hæstarétti að enn hafi ekki verið dæmt í máli Á-kk-ef á hendur áfrýjanda og þannig ekki ljóst hvort og hvernig reynir á ábyrgð áfrýjanda á slysinu. Liggur því ekki fyrir hvort áfrýjandi á lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr efni réttinda hans á hendur stefnda. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 verða dómsstólar ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvort tiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem nauðsynlegt er til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli. Að framan er því lýst að kröfugerð áfrýjanda í héraði var óljós og þar skírskotað til sönnunar í máli sem enn er ekki dæmt. Ekki er skýrt hvort krafa hans hér fyrir dómi um inntak vátryggingarverndar stefnda rúmist innan þeirrar kröfugerðar. Málflutningsyfirlýsingar stefnda fyrir Hæstarétti eru einnig óljósar um viðurkennt inntak vátryggingarábyrgðar hans. Á skortir því að kröfugerð og málsástæður séu skýrt greindar í sóknar- og varnargögnum og enn er óljóst um inntak bótaskyldu. Í héraðsdómi er skírskotað til sönnunarfærslu í máli sem enn er ekki dæmt. Af framangreindu leiðir og með vísan til 4. mgr. 114. gr., 80. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 að ómerkja ber héraðsdóm að því er varðar inntak ábyrgðar stefnda og vísa frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda um það efni. Að öðru leyti hefur stefndi fallist á héraðsdóm.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um að 14. ágúst 2001 hafi verið í gildi vátryggingarsamningur milli áfrýjanda, S-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef, og stefnda, ACE Insurance S.A.N.V.

Kröfu áfrýjanda að öðru leyti er vísað frá héraðsdómi.

Málkostnaðarákvæði héraðsdóms skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.