382/2015

Í janúar 2010 gaf S hf. út skuldabréf til H ehf. að fjárhæð 1.560.000.000 krónur. Í desember sama ár gerðu aðilarnir samning um kaup H ehf. á kröfum í eigu S hf. samkvæmt sex lánssamningum. Í samningnum kom fram að samanlögð fjárhæð þessara krafna væri 1.746.245.864 krónur, en kaupverði þeirra, 1.043.621.412 krónur, skyldi ráðstafað til niðurfærslu á kröfu H ehf. samkvæmt skuldabréfinu, þar á meðal 960.068.761 krónu sem innborgun á höfuðstól þess. Í maí 2012 var S hf. tekinn til slita og í málinu leitaði hann riftunar á greiðslu sinni til H ehf. samkvæmt samningnum frá desember 2010, svo og endurheimtu á fjárhæðinni sem gekk inn á höfuðstól skuldarinnar. Talið var að um hefði verið að ræða óvenjulegan greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og að greiðslan hefði ekki verið venjuleg eftir atvikum. Ekki var fallist á með H ehf. að S hf. hefði verið gjaldfær í skilningi 2. mgr. sömu greinar. Var því fallist á kröfu S hf. um riftun greiðslunnar. Að virtum ákvæðum samningsins frá desember 2010 var litið svo á að kröfuréttindin samkvæmt lánssamningunum sex hefðu í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 komið H ehf. að notum sem greiðsla á 1.043.621.412 krónum. Þá hefði S hf. með framsali þessara kröfuréttinda farið á mis við tilkall til greiðslu á sömu fjárhæð og orðið þannig fyrir tjóni sem því svaraði. Var H ehf. látinn bera halla af því að hafa ekki sýnt fram á að ekki hafi verið unnt að fá meira greitt en samtals 220.871.512 krónur upp í kröfurnar samkvæmt lánssamningunum. Var H ehf. því gert að endurgreiða S hf. 960.068.761 krónu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. júní 2015. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um riftun greiðslu sinnar á 1.043.621.412 krónum til gagnáfrýjanda, en gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 960.068.761 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 5. júní 2015. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfum aðaláfrýjanda, en að því frágengnu að hafnað verði kröfu aðaláfrýjanda um greiðslu eða fjárhæð hennar lækkuð. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Málið á rætur að rekja til þess að aðaláfrýjandi, sem þá hét Saga Capital Fjárfestingarbanki hf., gaf út skuldabréf 29. janúar 2010 til gagnáfrýjanda að fjárhæð 1.560.000.000 krónur sem taka átti breytingum eftir vísitölu neysluverðs frá nóvember 2009. Átti skuldin að bera 13% ársvexti frá 31. október 2009 og skyldu þeir greiðast árlega, en standa átti skil á höfuðstól skuldarinnar og lokagreiðslu vaxta í einu lagi 31. október 2015. Aðaláfrýjanda var þó heimilað hvenær sem er á lánstímanum greiða upp skuldina að hluta eða öllu leyti að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins. Í skuldabréfinu var kveðið á um að krafa samkvæmt því skyldi víkja fyrir öðrum skuldum aðaláfrýjanda, en við slit á honum eða gjaldþrotaskipti á búi hans nyti krafan stöðu í réttindaröð eftir 4. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Aðilarnir gerðu samning 6. desember 2010 um kaup gagnáfrýjanda á kröfum í eigu aðaláfrýjanda samkvæmt sex nánar tilgreindum lánssamningum. Í samningnum kom fram að samanlögð fjárhæð þessara krafna væri 1.746.245.864 krónur, en kaupverð þeirra, 1.043.621.412 krónur, skyldi „innt af hendi með niðurfærslu á víkjandi kröfu kaupanda á hendur seljanda“ samkvæmt framangreindu skuldabréfi. Uppgjör á þessum kaupum átti að miða við 1. júlí 2010 og verja 83.552.651 krónu af kaupverðinu til að greiða áfallna vexti, en mismuninum, 960.068.761 krónu, átti að ráðstafa sem innborgun á höfuðstól skuldabréfsins með áföllnum verðbótum. Með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 16. maí 2012 var aðaláfrýjandi tekinn til slita eftir ákvæðum XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í málinu leitar hann riftunar á greiðslu sinni til gagnáfrýjanda samkvæmt samningnum frá 6. desember 2010, svo og endurheimtu á fjárhæðinni sem gekk inn á höfuðstól skuldarinnar, 960.068.761 krónu. Krafa um riftun er aðallega reist á 134. gr., en til vara 141. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt skrá, sem slitastjórn aðaláfrýjanda lagði fram á kröfuhafafundi 16. ágúst 2012, nam heildarfjárhæð lýstra krafna á hendur honum 2.297.813.055 krónum, en meðal þeirra voru eftirstöðvar kröfu gagnáfrýjanda samkvæmt skuldabréfinu frá 29. janúar 2010, 876.803.883 krónur. Í yfirliti slitastjórnar 27. febrúar 2014 kom meðal annars fram að heildareignir aðaláfrýjanda hafi á því tímamarki numið 228.500.000 krónum. Þótt slitastjórn hafi eftir gögnum málsins ekki enn tekið afstöðu til allra lýstra krafna eru ekki í þessu ljósi efni til að hnekkja því mati slitastjórnar, sem kom meðal annars fram á fyrrnefndum kröfuhafafundi 16. ágúst 2012, að það yrði að „teljast afar ólíklegt“ að eignir aðaláfrýjanda kæmu til með að nægja fyrir skuldbindingum hans. Að þessu virtu verður að hafna aðalkröfu gagnáfrýjanda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en fyrir henni hafa ekki að öðru leyti verið færð haldbær rök.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að rifta greiðslu aðaláfrýjanda til gagnáfrýjanda 6. desember 2010 á 1.043.621.412 krónum, sbr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

Fyrir Hæstarétti hefur gagnáfrýjandi fallið frá varakröfu, sem hann gerði í héraði, um að mælt yrði fyrir í dómi um heimild hans til að standa aðaláfrýjanda skil á endurgreiðslu vegna riftunar með því að afhenda honum á ný kröfuréttindin sem gagnáfrýjandi fékk með samningnum 6. desember 2010, sbr. 144. gr. laga nr. 21/1991. Stendur því eftir krafa gagnáfrýjanda um að kröfu aðaláfrýjanda um endurgreiðslu verði hafnað eða fjárhæð hennar lækkuð. Um þessa kröfu hefur gagnáfrýjandi einkum vísað til þess að hann hafi fram að flutningi málsins hér fyrir dómi fengið greiddar samtals 220.871.512 krónur af kröfum samkvæmt lánssamningunum, sem samningur aðilanna 6. desember 2010 tók til, en að öðru leyti hafi ekki verið unnt að innheimta þessar kröfur, meðal annars vegna gjaldþrotaskipta á búum skuldara, og hafi þær verið afskrifaðar. Um þessar röksemdir gagnáfrýjanda verður að gæta að því að í samningnum 6. desember 2010 sagði meðal annars eftirfarandi: „Hvorki liggur fyrir markaðsverð lánssamninganna eða víkjandi skuldabréfsins sem endurgjalds. Kaupverð lánssamninganna er í samræmi við bókfært virði seljanda á lánunum samkvæmt reikningum seljanda sem endurskoðaðir hafa verið af endurskoðanda hans. Kaupandi lýsir því yfir að ... honum er ljóst að staða þeirra fyrirtækja sem eru útgefendur og greiðendur af ofangreindum lánssamningum er ótrygg, að mikil óvissa er um hvort heimtur verði í samræmi við kaupverð lánssamninga og jafnvel lögmæti samninganna sem lánssamninga í erlendum myntum. Kaupandi lýsir því yfir að hann mun sjálfur bera alla þá áhættu sem af þessu leiðir og metur áhættuna ásættanlega í ljósi kaupverðs lánssamninganna, sem reitt er af hendi í formi lækkunar á víkjandi kröfu kaupanda á hendur seljanda.“ Líta verður svo á að gagnáfrýjandi hafi með þessum samningsákvæðum gengist undir að líta mætti svo á að kröfuréttindin að nafnvirði samtals 1.746.245.864 krónur, sem hann fékk afhent, kæmu honum í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 að notum sem greiðsla á 1.043.621.412 krónum. Þá verður einnig að miða við að aðaláfrýjandi hafi með framsali þessara kröfuréttinda farið á mis við tilkall til greiðslu á sömu fjárhæð og orðið þannig fyrir tjóni sem því svarar. Í málinu liggja aðeins fyrir yfirlýsingar gagnáfrýjanda um hvað hann hafi fengið greitt af þessum kröfum og hefur ekkert verið lagt fram til skýringar á því að þær séu að öðru leyti verðlausar eða af hvaða ástæðu svo sé. Óhjákvæmilegt er að gagnáfrýjandi verði látinn bera halla af því og verður hann af þeim sökum dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 960.068.761 krónu. Samkvæmt gögnum málsins beindi aðaláfrýjandi yfirlýsingu um riftun og fjárkröfu af því tilefni til g-kk-ef fyrst með bréfi 25. september 2013. Með því að málið var höfðað innan mánaðar frá þeim degi með ódagsettri yfirlýsingu gagnáfrýjanda á héraðsdómsstefnu um birtingu hennar verður að dæma dráttarvexti af kröfu aðaláfrýjanda frá þingfestingardegi málsins í héraði, svo sem í dómsorði greinir, sbr. 3. og 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Gagnáfrýjanda verður gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um riftun á greiðslu aðaláfrýjanda, Saga Capital hf., til gagnáfrýjanda, Hildu ehf., 6. desember 2010 á 1.043.621.412 krónum.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 960.068.761 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2013 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.