195/2006

Í júní 2003 var embætti sendiráðsprests í London auglýst, en embættið er samstarfsverkefni Í, U og TR. Skipuð var sérstök hæfisnefnd með fulltrúum fyrrnefndra aðila og tekið fram að álit hennar væri bindandi. Nefndin mælti með því að SA, sem er tengdasonur biskups, yrði skipaður til að gegna embættinu og var það gert. SG, sem hafði einnig sótt um embættið, krafðist viðurkenningar á því að Í væri skaðabótaskyld vegna skipunarinnar. Ekki var talið neitt því til fyrirstöðu að biskup hefði í samráði við þá sem tilnefndu fulltrúa í hæfisnefndina mátt ákveða að niðurstaða hennar yrði bindandi, enda hélt hann formlegu skipunarvaldi sínu og bar áfram ábyrgð á því að skipun í embættið væri lögmæt. Þá var ekki fallist á að brotið hefði verið gegn vanhæfisreglum stjórnsýsluréttar með afskiptum biskups af skipuninni eða að fulltrúi U hefði verið vanhæfur til setu í nefndinni. Þá var ekki talið að formgalli hefði verið á málsmeðferð nefndarinnar þar sem einn nefndarmanna hefði setið hjá við afgreiðslu málsins eða að brotið hefði verið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar þar sem ákvörðun hefði verið tekin án þess að tiltekin meðmæli hefðu borist nefndinni. Hins vegar var komist að þeirri niðurstöðu að nefndin hefði ekki gætt málefnalegra sjónarmiða við mat á starfsreynslu og framhaldsmenntun umsækjenda. Var talið að SG hefði sýnt fram á að starfsreynsla hennar og menntun hefðu nýst henni þannig að hún hafi verið SA jafnhæf eða hæfari til að gegna umræddu embætti. Fram var komið að engin kona gegndi prestsembætti erlendis og hafði Í ekki sýnt fram á að aðrar ástæður en kynferði hefðu legið til grundvallar þeirri ákvörðun að skipa SA í embættið. Var því talið að brotið hefði verið gegn 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna með skipuninni. Að þessu virtu og þar sem leiddar höfðu verið nægilegar líkur að því að SG hefði orðið fyrir fjárhagstjóni sem Í bæri ábyrgð á var fallist á kröfu hennar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. apríl 2006 og krefst sýknu af kröfu stefndu auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefnda höfðaði mál þetta gegn biskupi Íslands fyrir hönd íslensku þjóðkirkjunnar. Hún krefst þess að viðurkennt verði að áfrýjandi sé skaðabótaskyldur vegna skipunar sr. S-kk-ef A-kk-ef í embætti sendiráðsprests í London 25. nóvember 2003.

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi eru málavextir þeir, að um nokkurn tíma hafa þrír prestar starfað erlendis á vegum áfrýjanda, einn í Kaupmannahöfn, annar í Gautaborg og þriðji í London. Er embætti þess síðastnefnda í samstarfi við utanríkisráðuneytið og Tryggingastofnun ríkisins. Presturinn í London, sr. J-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf, hafði vorið 2002 starfað þar í 19 ár þegar hann óskaði eftir námsleyfi frá störfum. Hann hafði sjálfur samband við sr. S-kk-þf A-kk-þf, sem þá var í námsleyfi í Bandaríkjunum frá starfi sínu sem prestur í Grafarvogssókn í Reykjavík, og hvatti hann til að sækja um afleysingarstarfið í London. Auglýsing um starfið ásamt fleiri afleysingarstörfum var send Morgunblaðinu 2. maí 2002 og birtist á vef biskupsstofu 6. sama mánaðar. Þar sagði meðal annars: „Biskup Íslands auglýsir eftir fjórum til fimm prestum til afleysinga vegna námsleyfa presta frá 1. september n.k. um níu mánaða skeið. Allar nánari upplýsingar eru veittar á Biskupsstofu ...“. Sr. S-kk-nf A-kk-nf, sem er tengdasonur biskups, sótti um afleysingarstarfið í London. Það gerði einnig annar prestur, sem lét þess getið í umsókn sinni að allir staðirnir væru athyglisverðir og kæmu til greina. Í samráði við sr. J-kk-þf A-kk-þf B-kk-þf, Tryggingastofnun ríkisins og sendiráðið í London var sr. S-kk-nf A-kk-nf settur til að gegna starfinu í London í níu mánuði frá 1. október 2002.

Dóms- og kirkjumálaráðherra tilkynnti 25. mars 2003 að lagt yrði til við forseta Íslands að sr. J-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf yrði skipaður vígslubiskup á Hólum frá 1. apríl sama ár. Sr. S-kk-nf A-kk-nf kveðst þá hafa gert sér grein fyrir því að prestsembættið í London myndi losna. Hann hafi haft áhuga á því að sækja um stöðuna, en aðrir kostir einnig komið til greina, svo ákvörðun um umsókn hafi ekki verið tekin fyrr en í byrjun júní. Sr. J-kk-nf A-kk-nf var skipaður vígslubiskup á Hólum í apríl 2003 og biskup framlengdi þá setningu sr. S-kk-ef í embættinu í London um tvo mánuði, til 1. september sama ár. Auglýsing um prestsembættið í London birtist á vef biskupsstofu 4. júní 2003 og í Lögbirtingablaði 6. sama mánaðar. Sr. S-kk-nf kveðst hafa dagsett umsókn sína 4. júní en ekki sent hana fyrr en nokkru síðar og barst hún biskupsstofu 23. júní. Stefnda sótti um embættið með umsókn dagsettri 12. sama mánaðar. Vegna vitneskju sinnar um hugleiðingar tengdasonar síns kvaðst biskup hafa spurt sr. S-kk-þf S-kk-þf vígslubiskup í Skálholti á prestastefnu á Hólum um Jónsmessuleytið hvort hann yrði á landinu upp úr næstu mánaðamótum, því til þess gæti komið að hann yrði vanhæfur og þyrfti þá að víkja sæti.

Biskup Íslands hafði 16. apríl 2003 samband við sr. J-kk-þf B-kk-þf og bað hann að vera formann sérstakrar hæfisnefndar um þetta prestsembætti. Biskup fór jafnframt fram á það í maí sama ár að Tryggingastofnun ríkisins og utanríkisráðuneytið tilnefndu fulltrúa í hæfisnefndina og var tekið fram að álit hennar yrði bindandi. Fram er komið að það hafi verið að kröfu tryggingastofnunar að niðurstaða nefndarinnar yrði bindandi. Utanríkisráðuneytið tilnefndi S-kk-þf H-kk-þf G-kk-þf sendiherra í nefndina með bréfi 7. júní sama ár og tryggingastofnun tilnefndi U-kvk-þf B-kvk-þf Ó-kvk-þf lögfræðing með bréfi 8. júlí.

Umsóknarfrestur rann út föstudaginn 4. júlí 2003 og höfðu tvær umsóknir borist, frá stefndu og sr. S-kk-þgf A-kk-þgf. Biskup kveðst hafa komið úr sumarleyfi mánudaginn 7. júlí og þá hafi umsóknirnar verið lagðar fyrir hann. Þar með hafi orðið ljóst að hann væri vanhæfur, þar sem tengdasonur hans var annar umsækjenda. Hann undirritaði þó skipunarbréf nefndarmanna í hæfisnefnd vegna ráðningarinnar daginn eftir, 8. júlí 2003, sama dag og nefndin hélt sinn fyrsta fund undir forystu sr. J-kk-ef B-kk-ef. Biskup ritaði og sr. S-kk-þgf S-kk-þgf vígslubiskupi bréf 9. sama mánaðar og kvaðst með vísan til 2. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafa ákveðið að víkja sæti vegna veitingar embættis þessa og fól honum að skipa í greint embætti, sbr. 15. gr. laga nr. 78/1997.

Fundargerðir hæfisnefndarinnar hafa verið lagðar fram í málinu. Samkvæmt fundargerð fyrsta fundar 8. júlí 2003 var farið yfir umsóknirnar og meðfylgjandi gögn. Rætt var um vinnutilhögun og ákveðið að boða umsækjendur til viðtals við fyrstu hentugleika og ákveðið að gefa stefndu kost á að senda nefndinni umsagnir, „svo ekki hallaðist á milli umsækjendanna.“ Í lok fundargerðarinnar er bókað: „Eftir að hafa skoðað umsóknir báðar með öllum fylgjandi gögnum, komst nefndin að þeirri niðurstöðu að báðir umsækjendur væru ... hæfir til að gegna umræddri stöðu.“ Samkvæmt fundargerð annars fundar 14. júlí 2003 voru eftirtalin gögn lögð fram: 1. starfsreglur um presta nr. 735/1998, 2. leiðbeinandi reglur biskups um málsmeðferð fyrir valnefnd á grundvelli 18. gr. starfsreglna um presta og 3. jafnréttisáætlun þjóðkirkjunnar. Formaður afhenti nefndarmönnum útdrátt úr umsóknum og nánar tilgreind meðmæli með báðum umsækjendum. Ákveðið var að boða umsækjendur í viðtal 22. júlí. Næsti fundur var ákveðinn 18. sama mánaðar.

Um miðjan júlí kom upp ágreiningur um framkvæmd samstarfssamnings þeirra þriggja sem stóðu að umræddu embætti vegna hlutdeildar Tryggingastofnunar ríkisins í kostnaði við rekstur þess. Samkvæmt fundargerð hæfisnefndar frá 18. júlí 2003 var ákveðið að fresta viðtölum við umsækjendur þar til niðurstaða um afdrif embættisins lægi fyrir og var störfum nefndarinnar frestað ótiltekið. Næsti fundur hennar var haldinn 18. nóvember 2003 og voru þá tekin viðtöl við báða umsækjendur. Að því loknu fjallaði nefndin um hæfi umsækjenda og greiddu tveir nefndarmenn atkvæði með því að sr. S-kk-nf A-kk-nf yrði skipaður til að gegna embættinu, en fulltrúi Tryggingastofnunar ríkisins sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Stefndu var tilkynnt um niðurstöðu nefndarinnar símleiðis daginn eftir og óskaði hún eftir rökstuðningi hennar fyrir ákvörðun sinni með bréfi 20. nóvember 2003. Hinn 25. sama mánaðar skipaði sr. S-kk-nf S-kk-nf, staðgengill biskups, sr. S-kk-nf A-kk-nf til að gegna umræddu embætti frá 1. mars 2004. Rökstuðningur hæfisnefndar var veittur með bréfi formanns hennar 1. desember sama ár. Stefnda leitaði degi síðar til jafnréttisnefndar þjóðkirkjunnar og komst sú nefnd að þeirri niðurstöðu að við val á presti í embættið hefði jafnréttisáætlun kirkjunnar ekki verið virt.

II.

Í 1. gr. og 2. gr. laga nr. 78/1997 um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar kemur fram að hún sé sjálfstætt trúfélag á evangelísk-lúterskum grunni sem njóti sjálfræðis gagnvart ríkisvaldinu innan lögmæltra marka. Í III. kafla laganna er fjallað um stjórn og starfsskipan þjóðkirkjunnar. Í 8. lið kaflans, 33. gr. til 46. gr., er fjallað um presta. Í 37. gr. segir að ráðherra skipi í embætti sóknarpresta en biskup skipi í önnur prestsembætti, sbr. 35., 36., 44. og 45. gr. Í 40. gr. laganna segir að ráðherra veiti þeim embætti sóknarprests sem hlotið hafi bindandi val en ákvarði að öðrum kosti veitingu að fenginni tillögu biskups. Biskup Íslands veiti þeim embætti prests samkvæmt 35. gr. sem hlotið hafi bindandi val en ákvarði að öðrum kosti veitingu.

Í lögunum er gert ráð fyrir prestum er starfi erlendis. Segir í 45. gr. að biskupi Íslands sé heimilt að samþykkja að prestar séu ráðnir til starfa meðal Íslendinga erlendis. Í 46. gr. segir að nánari ákvæði um sérþjónustupresta skuli setja í almennar starfsreglur, sbr. 59. gr. Í þeirri grein segir að um aðra starfsmenn þjóðkirkjunnar en þá sem fyrr hafi verið taldir fari eftir almennum reglum um starfshætti hennar er kirkjuþing setji og hafi að geyma nánari fyrirmæli um stjórnun og starfshætti kirkjunnar á grundvelli laga þessara. Segir og að í reglum þessum skuli meðal annars kveðið á um hlutverk starfsmanna þjóðkirkjunnar eftir því sem við geti átt. Á grundvelli 59. gr. laganna hefur kirkjuþing sett starfsreglur um presta nr. 735/1998, starfsreglur um íslensku þjóðkirkjuna erlendis nr. 737/1998 og starfsreglur um sérþjónustupresta sem ráðnir eru á vegum stofnana og félagasamtaka nr. 824/1999.

Í 1. gr. starfsreglna um íslensku þjóðkirkjuna erlendis segir að hún sé sérstakt viðfangsefni þjóðkirkjunnar og heyri undir biskup Íslands. Í 5. gr. segir að um störf og starfsskyldur presta sem starfa innan vébanda íslensku þjóðkirkjunnar erlendis gildi ákvæði starfsreglna um presta eftir því sem við á. Ákvæði um val og veitingu prestsembætta eru í II. kafla síðastgreindu reglnanna og er í 14. gr. til 19. gr. fjallað um valnefndir, skipan þeirra og störf. Segir í 15. gr. að valnefnd velji sóknarprest og prest, og í 2. mgr. 19. gr. að biskup skipi þann umsækjanda í prestsembætti sem valnefnd hafi náð samstöðu um. Samkvæmt starfsreglum þessum er niðurstaða valnefndar því bindandi. Í starfsreglum um sérþjónustupresta sem ráðnir eru á vegum stofnana og félagasamtaka segir í 4. gr. að sérstaklega tilkvödd hæfisnefnd veiti umsögn um þá sem sækja um starf sérþjónustuprests. Nefndin sé skipuð þremur mönnum og þremur til vara. Vinnuveitandi skipi einn og sé sá jafnframt formaður. Biskup skipi einn og vinnuveitandi og biskup hafi samráð um skipun þriðja nefndarmannsins og skuli þess gætt að hann komi úr röðum fagsamtaka á viðkomandi starfssviði. Í 2. mgr. 4. gr. reglnanna eru síðan nánari ákvæði um hvernig hæfisnefndin meti hæfi allra umsækjenda og er þar ekki tekið fram að niðurstaða hennar sé bindandi, enda segir í 5. gr. að vinnuveitandi ákveði hver ráðinn skuli til starfans.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið eru ekki ákvæði um hæfis- eða valnefndir í starfsreglum um íslensku þjóðkirkjuna erlendis, en slík ákvæði eru í almennum starfsreglum um presta og í starfsreglum um sérþjónustupresta. Telja verður að síðastnefndu reglurnar eigi ekki við um prestsembætti erlendis, þar sem þær taka aðeins til presta sem ráðnir eru á vegum stofnana og félagasamtaka með samþykki biskups. Um presta erlendis gilda því starfsreglur um íslensku þjóðkirkjuna erlendis og starfsreglur um presta eftir því sem við á, ásamt ákvæðum laga nr. 78/1997. Þegar litið er til 40. gr. laganna, sem áður er getið, virðist sem almenn regla við veitingu prestsembætta sé sú að skipan, setning, veiting eða ráðning fari fram að loknu bindandi vali annarra en þess sem fer með hið formlega skipunarvald. Biskup hafði samráð við utanríkisráðuneytið og tryggingastofnun um auglýsingu prestsembættisins í London og skipan hæfisnefndar um embættið. Tryggingastofnun gerði þá kröfu að niðurstaða nefndarinnar yrði bindandi og samþykkti utanríkisráðuneytið það. Þegar til þess er litið, að prestsembættið í London, eins og önnur prestsembætti erlendis, eru ákveðin af biskupi og hann skipar í þau, verður ekki talið neitt því til fyrirstöðu að hann í samráði við þá sem tilnefndu fulltrúa í nefndina hafi mátt ákveða að niðurstaða hennar yrði bindandi. Með því var biskup heldur ekki að framselja formlegt skipunarvald sitt, enda hélt hann því og bar áfram ábyrgð á því að skipun í embættið væri lögmæt. Verður krafa stefndu sem reist á þessari málsástæðu því ekki tekin til greina.

III.

Stefnda reisir kröfu sína einnig á því að biskup Íslands hafi verið vanhæfur og borið að víkja sæti strax og lá fyrir að tengdasonur hans hefði hug á að sækja um prestsembættið í London. Hann hafi sett tengdason sinn til að gegna embættinu áður en það losnaði, borið ábyrgð á auglýsingunni um embættið þar sem tekið hafi verið fram að niðurstaða hæfisnefndar yrði bindandi andstætt lögum og reglum og tilnefnt sr. J-kk-þf B-kk-nf í hæfisnefnd eftir að tengdasonur hans hafi sent inn umsókn. Loks hafi hann skipað sjálfur alla menn í hæfisnefndina eftir að umsóknarfrestur var liðinn. Þá hafi hann sjálfur framlengt setningu tengdasonar síns í embættið í júlí 2003 og síðan frestað veitingu embættisins og ákveðið að það yrði ekki veitt til bráðabirgða. Hann hafi og ákveðið í september að tengdasonur hans myndi ásamt fyrrverandi presti í London þjóna embættinu með því að messa þar einu sinni í mánuði uns skipað hefði verið í það.

Enda þótt biskup Íslands hafi vitað um hugleiðingar tengdasonar síns um prestsembættið í London varð hann ekki vanhæfur til þess að fjalla um stöðuna fyrr en honum varð ljóst að tengdasonur hans yrði einn af umsækjendum. Hefur ekki verið sýnt fram á annað en að það hafi verið þegar hann kom fyrst til vinnu eftir frí að loknum umsóknarfresti 7. júlí 2003. Þá bar honum að víkja sæti, sem og hann gerði. Honum var samkvæmt 1. mgr. 4. gr. stjórnsýslulaga þó heimilt að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar voru til að halda málinu í réttu horfi þar til staðgengill hans, vígslubiskupinn í Skálholti, tæki við því. Eins og áður greinir hafði biskup um miðjan apríl 2003 beðið nafngreindan mann að vera formann nefndarinnar og var sú beiðni ítrekuð með bréfi 5. júní. Undir lok maí óskaði biskup eftir tilnefningum annarra í hæfisnefndina. Tilnefning utanríkisráðuneytisins barst 7. júní en tilnefning Tryggingastofnunar ríkisins barst ekki fyrr en 8. júlí. Við þessar aðstæður var það aðeins formsatriði að biskup undirritaði skipunarbréf þeirra sem tilnefndir höfðu verið af þessum samstarfsaðilum um prestsembættið. Var honum það því rétt samkvæmt 1. mgr. 4. gr. stjórnsýslulaga. Eftir það verður ekki séð að biskup hafi haft þau afskipti af umsóknarferlinu eða störfum hæfisnefndarinnar að varði við vanhæfisreglur stjórnsýsluréttar, enda var það að frumkvæði ríkisstjórnar Íslands sem ákveðið var að fresta veitingu prestsembættisins 15. júlí. Verður krafa stefndu því ekki tekin greina á grundvelli þessarar málsástæðu.

Stefnda heldur því einnig fram að fulltrúi utanríkisráðuneytisins í hæfisnefndinni hafi verið vanhæfur til setu í nefndinni vegna tengsla sinna við tengdason biskups og að formaður nefndarinnar hafi verið vanhæfur þar sem hann hafi verið skipaður af biskupi, sem hafi verið vanhæfur. Eins og fyrr segir var biskup ekki vanhæfur á þeim tíma sem formaður nefndarinnar var valinn og skipun hans féll undir réttmætar gerðir til þess að halda máli í horfi samkvæmt 1. mgr. 4. gr. stjórnsýslulaga. S-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf sendiherra í London starfaði með sr. S-kk-þgf A-kk-þgf frá 1. janúar 2003. Stefnda hefur ekki borið fram neitt það sem leitt gæti til þess að sendiherrann teldist vanhæfur á grundvelli hæfisreglu 6. töluliðar 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga, og verður þessari málsástæðu því ekki frekar sinnt.

Stefnda ber því einnig við að sá formgalli hafi verið á málsmeðferð hæfisnefndarinnar að einn nefndarmanna hafi setið hjá við afgreiðslu málsins án þess að taka efnislega afstöðu. Þetta hafi verið U-kvk-nf B-kvk-nf Ó-kvk-nf, og hafi hún átt kost á því að skila séráliti. Um afstöðu hennar hafi heldur ekki verið bókað í fundargerð hæfisnefndar, og það ekki verið fyrr en eftir að rökstuðningur nefndarinnar var veittur sem munnlegar upplýsingar um afstöðu U-kvk-ef B-kvk-ef hafi komið fram, og þá komið í ljós að hún hafi talið stefndu hæfari til að fá stöðuna. Niðurstaða hæfisnefndar geti ekki talist bindandi þegar einn nefndarmanna af þremur sé á öndverðri skoðun, sbr. þær reglur sem gildi um valnefndir samkvæmt II. kafla starfsreglna um presta, þar sem niðurstaða verði að vera samhljóða til þess að val hennar sé bindandi. Málsmeðferð og niðurstaða hæfisnefndar hafi því verið ólögmæt og embættisveitingin ógildanleg að stjórnsýslurétti. Á þetta verður ekki fallist. Sérstaklega er tekið fram í 18. gr. starfsreglna um presta, sem hæfisnefndin hafði meðal málsgagna og stefnda vísar til, að við ákvörðun í valnefnd teljist það samstaða ef enginn mótmælir niðurstöðu. Hjáseta rjúfi ekki samstöðu. Með því að sitja hjá rauf þessi nefndarmaður því ekki samstöðu, og varð því samstaða um niðurstöðu nefndarinnar samkvæmt þessum reglum. Er þessi málsástæða stefndu því haldlaus. Ágreiningslaust er að æskilegt væri að bókað hefði verið um hjásetuna í fundargerð. Að það var ekki gert veldur þó ekki að ákvörðunin sé ógildanleg.

Loks ber stefnda því við að afgreiðsla hæfisnefndarinnar hafi verið ólögmæt vegna þess að hún hafi tekið ákvörðun án þess að öll umsóknargögn stefndu hafi verið til reiðu. Þannig hafi rannsóknarregla stjórnsýsluréttar verið brotin er nefndin tók ákvörðun 18. nóvember 2003, án þess að meðmæli hafi verið komin frá dr. C-x-x K-x-x prófessor í trúfræði við Drew háskóla í Bandaríkjunum, þar sem stefnda hafi nýlokið meistaraprófi. Á þetta verður ekki fallist. Á fyrsta fundi hæfisnefndarinnar 8. júlí voru umsóknir skoðaðar. Þá kom í ljós að meðmæli fylgdu umsókn sr. S-kk-ef A-kk-ef en ekki umsókn stefndu. Formaður nefndarinnar hafði samband við stefndu símleiðis til Bandaríkjanna og bauð henni að bæta þar úr. Stefnda kaus að gera það, en samkvæmt gögnum málsins mun hún ekki hafa sent meðmæli og önnur gögn frá Bandaríkjunum fyrr en 4. nóvember, en þá voru fjórir mánuðir liðnir frá því umsóknarfrestur rann út. Degi fyrir fund nefndarinnar 18. nóvember lá fyrir að meðmælin með stefndu höfðu ekki borist og aflaði stefnda nýrra eintaka af öllum gögnunum nema greindra meðmæla frá dr. K-x-x. Það var á ábyrgð stefndu að sjá til þess að gögn þau sem hún vildi að nefndin hefði í störfum sínum bærust henni í tíma og engin skylda hvíldi á nefndarmönnum að bíða þeirra. Er þessi málsástæða stefndu því einnig haldlaus.

IV.

Auk þeirra formlegu annmarka, sem hér að framan voru teknir til meðferðar, heldur stefnda því fram að efnisannmarkar hafi verið á niðurstöðu hæfisnefndarinnar. Rök aðila varðandi þessa málsástæðu stefndu eru ýtarlega rakin í héraðsdómi.

Í auglýsingu um embætti sendiráðsprests í London var tekið fram að það væri skilyrði að umsækjendur hefðu haldgóða prestsreynslu og að æskilegt væri að þeir hefðu framhaldsmenntun, helst á sviði sálgæslu og sjúkrahúsþjónustu. Þá var tilgreint að ríkar kröfur væru gerðar til færni í mannlegum samskiptum, hæfileika til sjálfstæðis í starfi og frumkvæðis. Auk þess voru gerðar kröfur til góðrar enskukunnáttu í mæltu og rituðu máli. Með hliðsjón af þessu var farið fram á að umsækjendur gerðu grein fyrir menntun sinni, starfsferli og öðru sem þeir óskuðu eftir að taka fram.

Hæfisnefndin hélt fjóra fundi og komst að niðurstöðu 18. nóvember 2003, eftir að hafa fengið umsækjendur í viðtal. Af umbeðnum rökstuðningi hæfisnefndar 1. desember 2003 verður ráðið að nefndin hafi reist niðurstöðu sína á umsóknum, framhaldsmenntun og starfsreynslu umsækjenda. Taldi nefndin starfsreynslu umsækjenda á Íslandi sambærilega. Hefðu þeir báðir stundað framhaldsnám, stefnda í doktorsnámi undanfarin þrjú ár en sr. S-kk-nf lokið ársnámi í klíniskri sálgæslu og þjálfun í prestsstörfum á sjúkrahúsum. Segir síðan að framhjá því verði ekki litið að „nám sr. S-kk-ef hefur beina tilvísun til þeirra starfa sem sótt er um og er á því sérsviði sem sérstaklega er óskað eftir í auglýsingu um starfið. Ákvörðun um val á sr. S-kk-þgf byggðist á heildarmati hvað varðar sérmenntun samkvæmt auglýsingu svo og umfangi á prestsstörfum beggja umsækjenda.“

Við mat sitt var nefndinni rétt að byggja á öllum málefnalegum sjónarmiðum og eru þau skýrlega rakin í 17. gr. starfsreglna um presta. Stefnda reisir kröfu sína á því að nefndin hafi ekki gætt málefnalegra sjónarmiða við mat á starfsreynslu og menntun umsækjenda.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefnda hafði fimm árum lengri reynslu af prestsstarfi en sá sem skipaður var í embættið. Hún hafði starfað sem sóknarprestur á Íslandi í ellefu ár, en sr. S-kk-nf hafði aldrei gegnt slíku embætti. Fallast verður á með stefndu að ábyrgð sóknarprests sé ríkari en prests, en sá fyrrnefndi ber ábyrgð á starfrækslu embættis samkvæmt 43. gr. starfsreglna um presta og gegnir skyldum samkvæmt ákvæðum 2. gr. til 7. gr. reglnanna. Telja verður að nefndinni hafi borið að líta til þessa munar á umsækjendum við mat á starfsreynslu þeirra og að matið sé að þessu leyti ekki málefnalegt. Þau rök sem nefndin teflir fram fyrir því að starfsreynsla umsækjenda sé sambærileg þrátt fyrir að stefnda hafi lengri starfsferil að baki, svo sem vegna þess að óvenju mikið og stöðugt starfsálag hafi verið á sr. S-kk-þgf, breyta engu í þessum efnum, enda verður ekki séð að sambærilegt mat hafi farið fram á starfsálagi stefndu.

Í auglýsingunni kom fram að framhaldsmenntun væri æskileg, helst á sviði sálgæslu og sjúkrahúsþjónustu. Stefnda hafði lokið meistaraprófi eftir þriggja ára framhaldsnám í háskóla á sviði guðfræði og lagði stund á doktorsnám erlendis. Sr. S-kk-nf hafði hins vegar lokið eins árs framhaldsnámi á því sviði sem tilgreint var í auglýsingu. Hafði stefnda því meiri framhaldsmenntun en sr. S-kk-nf, þó svo að hún væri ekki á því sviði sem sérstaklega var tilgreint. Virðist sem framhaldsmenntun sr. S-kk-ef á umræddu sviði hafi raunar ráðið úrslitum um niðurstöðu nefndarinnar. Var ekki réttmætt að gefa því sjónarmiði jafn ríkt vægi og gert var, enda kom aðeins fram í auglýsingunni að framhaldsmenntun væri æskileg og þá helst á umræddu sviði. Verður því ekki talið að nefndin hafi gætt málefnalegra sjónarmiða við mat á umsækjendum að þessu leyti.

Að þessu virtu verður talið að stefnda hafi sýnt fram á að starfsreynsla hennar og menntun nýtist henni þannig að hún hafi verið sr. S-kk-þgf jafnhæf eða hæfari til að gegna embætti sendiráðsprests í London. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna er markmið þeirra að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kvenna og karla og jafna þannig stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Markmið III. kafla laganna er að stemma stigu við mismunun á vinnumarkaði, en erfitt getur verið að sanna að um hana hafi verið að ræða. Lögin yrðu að þessu leyti þýðingarlítil nema meginreglur kaflans væru skýrðar svo, að konu skuli veita starf ef hún er að minnsta kosti jafnt að því komin og karlmaður, sem við hana keppir, að því er menntun varðar og annað sem máli skiptir, þegar á starfssviðinu eru fáar konur. Ber að fylgja fordæmum réttarins um þessa lögskýringu, sbr. H. 1993:2230, H.1996:3760 og H 1998:3599. Fram er komið að engin kona gegndi prestsstarfi erlendis. Að svo komnu var það áfrýjanda að sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar þeirri ákvörðun að skipa sr. S-kk-þf í embættið. Með vísan til þess sem að framan er rakið um rökstuðning hæfisnefndarinnar hefur áfrýjandi ekki gert það. Verður því talið að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 með skipuninni.

Með málsókn þessari hefur verið neytt heimildar í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að leita að svo stöddu dóms eingöngu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu áfrýjanda. Stefnda hefur til stuðnings kröfu sinni bent á mismun á launum og hlunnindum sendiráðsprests í London og sóknarprests í Grafarholtsprestakalli, sem hún var skipuð til að gegna 1. júlí 2004. Hafa verið leiddar nægilegar líkur að því að stefnda hafi orðið fyrir fjárhagstjóni sem áfrýjandi ber skaðabótaábyrgð á. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Áfrýjandi skal greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, íslenska þjóðkirkjan, greiði stefndu, S-kvk-þgf G-kvk-þgf, 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.