435/2001

Þann 12. júlí 1999 undirrituðu J, sem þá var stjórnarformaður einkahlutafélagsins N, annars vegar og H hins vegar, samkomulag um að H skráði sig fyrir hlutabréfum í N. Greiddi H síðan umsamda fjárhæð inn á reikning á nafni stefnda, eftir fyrirsögn í bréfi J til hans. Vann H á þeim tíma að ráðgjöf fyrir N og varð síðar framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Við könnun á bókhaldi fyrirtækisins komst H að því að þeir fjármunir sem hann hafði greitt fyrir kaup sín á hlutum í félaginu höfðu ekki skilað sér til þess og að bankareikningur sá sem H greiddi féð inn á væri ekki talinn meðal reikninga fyrirtækisins. Krafðist H þess að N endurgreiddi honum það fé sem hann hafði greitt fyrir hluti sína í félaginu. Reisti H kröfur sínar á því að N hafi verið aðili að umræddu samkomulagi frá 12. júlí 1999 og sá reikningur sem H hafi lagt andvirði hlutabréfanna inn á, hafi verið á nafni fyrirtækisins. Í framburði J fyrir dómi kom fram að umræddur reikningur hafi verið settur á nafn N til að liðka fyrir viðskiptum fyrirtækisins við viðkomandi banka, en í raun hafi þetta verið reikningur J sjálfs. Andvirði yfirverðs bréfanna hafi því runnið til J enda hafi legið fyrir að H væri að kaupa hlutabréf af honum. Óumdeilt var að nafnverð umræddra hlutabréfa hafði runnið til N. Talið var ljóst að þegar umrætt samkomulag var gert hafi engin hlutabréf verið í eigu félagsins sjálfs og tilkoma nýrra hluthafa hafi ekki getað orðið nema fyrir kaup bréfa af hluthöfum. Samkvæmt orðanna hljóðan hafi umrætt samkomulag verið gert persónulega milli H og J. Haft var og í huga að H hafði, áður en að þessu kom, verið að fjalla um málefni er vörðuðu rekstur og uppbyggingu fyrirtækisins, en hann var viðskiptafræðingur að mennt. Þegar litið var á málið í heild þótti ekki unnt að líta svo á að N hafi verið aðili að umræddu samkomulagi. Var N því sýknað á grundvelli aðildarskorts.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. nóvember 2001 og krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að hann sé óbundinn af áskrift sinni frá 12. júlí 1999 að hlutum í stefnda að nafnverði 2.571.428,57 krónur og að stefndi verði dæmdur til að endurgreiða honum kaupverð hlutanna, 9.000.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 16. júní 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að samningur sinn og stefnda frá 12. júlí 1999 um kaup sín á ofangreindum hlutum verði dæmdur ógildur og stefndi dæmdur til að endurgreiða sömu fjárhæð og í aðalkröfu greinir og með sömu vöxtum. Til þrautavara krefst hann þess að viðurkenndur verði réttur sinn til að rifta framangreindum samningi og að stefndi verði dæmdur til að endurgreiða sömu fjárhæð og í aðalkröfu greinir og með sömu vöxtum. Til þrautaþrautavara krefst hann þess að framangreindum samningi verði vikið til hliðar að því er varðar yfirverð hinna keyptu hluta og stefnda gert að endurgreiða sér 6.428.571 krónu með dráttarvöxtum eins og greinir í aðalkröfu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi stefnda.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi var hið stefnda einkahlutafélag stofnað 23. febrúar 1999 og skráð 4. mars sama ár. Voru stofnfélagar tveir. Stofnhlutafé var 500.000 krónur, en á hluthafafundi 17. mars 1999, þar sem báðir stofnfélagar voru mættir, var samþykkt að auka hlutaféð í 50 milljónir króna og lágu fyrir á þeim fundi áskriftir að þeirri fjárhæð. Gerðust fimm nýir aðilar hluthafar á fundinum. Sama dag var J-kk-nf Þ-kk-nf kosinn formaður stjórnar félagsins og á stjórnarfundi 25. mars var honum veitt prókúra og skyldi hann einn geta skuldbundið félagið fjárhagslega. Á stjórnarfundi 26. apríl 1999 var samþykkt að boða til hluthafafundar 10. maí 1999 og bera þar upp tillögu um hlutafjáraukningu um 25 milljónir króna. Var sá fundur haldinn og tillagan um hlutafjáraukningu samþykkt. Lá jafnframt fyrir áskrift hluthafa að allri hlutafjáraukningunni, en á fundinum voru mættir allir hluthafar eða fulltrúar þeirra. Þessi ákvörðun var síðan ítrekuð á hluthafafundi 9. júlí 1999. Þá var jafnframt samþykkt sú breyting á samþykktum félagsins að stjórn þess og hluthafar skyldu ekki hafa forkaupsrétt að fölum hlutum. Hlutafjárhækkanirnar voru tilkynntar til hlutafélagaskrár 15. febrúar 2000 og kom þar jafnframt fram að ógreitt hlutafé næmi tæplega 1,3 milljón krónum.

Hinn 12. júlí 1999 gerðu áfrýjandi og J-kk-nf Þ-kk-nf með sér samkomulag, sem lýst er í héraðsdómi, þar sem sagði að áfrýjandi skrifaði sig fyrir hlutabréfum í stefnda að nafnvirði 2.571.428,50 krónur á sölugenginu 3,5 og var verð bréfanna samkvæmt því 9 milljónir króna. Þessa fjárhæð greiddi áfrýjandi síðar inn á reikning hjá Sparisjóði Hafnarfjarðar, sem var á nafni stefnda, eftir fyrirsögn í bréfi J-kk-ef Þ-kk-ef til hans 5. ágúst 1999, en bréfið ritaði hann fyrir hönd stefnda sem stjórnarformaður þess.

Af framburði áfrýjanda og J-kk-ef fyrir dómi verður ráðið að ofangreint samkomulag hafi verið gert í framhaldi þess að hinn síðarnefndi hafði óskað ráðgjafar áfrýjanda varðandi uppbyggingu og rekstur verksmiðjubakarís, en áfrýjandi hafði reynslu á því sviði. Hafi mál þróast með þeim hætti að til umræðu kom að hann yrði hluthafi. Hann var síðan ráðinn framkvæmdastjóri hjá félaginu 17. nóvember 1999 og fékk prókúru fyrir stefnda 7. febrúar 2000, en J-kk-nf hafði horfið úr stjórn félagsins 4. sama mánaðar.

II.

Allar kröfur áfrýjanda í máli þessu eru reistar á því að stefndi hafi verið aðili að samkomulagi því frá 12. júlí 1999, sem áður er að vikið, og vísar hann einkum í því sambandi til þess að hann hafi greitt andvirði hlutabréfanna inn á reikning í Sparisjóði Hafnarfjarðar á nafni stefnda eftir fyrirsögn í bréfi J-kk-ef Þ-kk-ef, sem hann undirritaði fyrir hönd hlutafélagsins. Í framburði J-kk-ef fyrir dómi kom fram að umræddur reikningur við Sparisjóð Hafnarfjarðar, sem andvirði hlutabréfa áfrýjanda var lagt inn á, hafi verið settur á nafn stefnda til að liðka fyrir viðskiptum fyrirtækisins við sparisjóðinn, en í raun hafi þetta verið reikningur hans sjálfs. Hafi andvirði yfirverðs hlutabréfanna runnið til sín, enda hafi hann verið að selja áfrýjanda eigin hlutabréf. Óumdeilt er að nafnverð umræddra hlutabréfa rann til stefnda.

Áður er rakið hvernig staðið var að hlutafjáraukningu hjá hinu stefnda hlutafélagi. Fyrir liggur að 10. maí 1999 höfðu þáverandi hluthafar þegar skrifað sig fyrir allri þeirri hlutafjáraukningu, sem ákveðin hafði verið. Þegar samkomulagið var gert 12. júlí 1999 voru því engin hlutabréf í eigu félagsins sjálfs og tilkoma nýrra hluthafa gat ekki orðið nema fyrir kaup bréfa af hluthöfum. Samkvæmt orðanna hljóðan var umrætt samkomulag gert persónulega milli áfrýjanda og J-kk-ef Þ-kk-ef. Hafa verður og í huga að áfrýjandi hafði áður en að þessu kom verið að fjalla um málefni, er vörðuðu rekstur og uppbyggingu fyrirtækisins, en hann er viðskiptafræðingur að mennt. Tók hann og nokkrum mánuðum síðar við framkvæmdastjórn fyrirtækisins.

Þegar litið er til framangreindra atriða í heild, þykir ekki, hvað sem líður samskiptum áfrýjanda og J-kk-ef Þ-kk-ef, unnt að líta svo á að stefndi hafi verið aðili að samkomulaginu 12. júlí 1999. Þau atriði varðandi framkvæmd hlutafjárhækkunar, sem áfrýjandi hefur lagt áherslu á í málflutningi sínum og rakin eru í héraðsdómi, eru heldur ekki þess eðlis að þau geti rennt stoðum undir kröfur hans á framangreindum grundvelli. Samkvæmt því er staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna beri stefnda af kröfum áfrýjanda vegna aðildarskorts.

Rétt þykir að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, H-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnda, Nýbrauði ehf., 350.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.