188/2001

Fallist var á, að taka skips af skipaskrá fæli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga. Af gögnum málsins varð ekki annað ráðið en að skipverjinn JJ hefði valið að rifta ráðningu sinni þegar skipið S var tekið af íslenskri skipaskrá og ætti því rétt á bótum samkvæmt 25. gr. sjómannalaga. Við ákvörðun bóta var litið til meðallauna JJ næstu mánuðina fyrir starfslok.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar á dómkröfu og að málskostnaður falli niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Meðal nýrra gagna fyrir Hæstarétti er markaðs- og sölusamningur frá 1. mars 2000 milli annars vegar Nasco ehf. sem umboðsaðila og hins vegar áfrýjanda og UA Limited, Isle of Man, sem skipseiganda. Þar kemur meðal annars fram, að í umboði Vigomeras Co. Ltd. í Litháen útvegar Nasco ehf. skipseiganda gegn greiðslu þóknunar sóknardaga fyrir ms. Svalbak á Flæmingjagrunni og Barentshafi, nánar tiltekið 216 daga á Flæmska hattinum og 35 í Barentshafi á árinu 2000.

Hinn 3. mars 2000 sagði áfrýjandi allri áhöfn Svalbaks ÞH 6 upp störfum, þar á meðal stefnda, sem var vélstjóri á skipinu. Ástæða uppsagnanna var sögð sú, að ákveðið hefði verið að leigja skipið „í erlent verkefni næstu tvö til þrjú ár.“ Ákvörðunin hefði verið tekin í því skyni að styrkja rekstur félagsins í heild og myndi verða unnt að bjóða skipverjum um tíu störf í tengslum við hið nýja verkefni en þó aðallega yfirmönnum. Svalbakur var tekinn af skipaskrá 7. mars 2000 og lét úr höfn á Akureyri 2. apríl sama ár.

Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt, mun stefnda hafa verið boðið að halda starfi sínu um borð, en hann hafnað því. Greiddi áfrýjandi honum laun út uppsagnarfrestinn eða til 3. júní 2000. Er óumdeilt að greiðslur þessar voru samkvæmt ákvæðum í kjarasamningi um kauptryggingu.

Með bréfi lögmanns stefnda til áfrýjanda 11. apríl 2000, fór stefndi fram á að honum yrðu greidd „svokölluð meðalbótalaun í þrjá mánuði frá því skipið missti rétt til að sigla undir íslenzkum fána” 7. mars 2000 og talið að þar með hafi ráðningu hans verið rift. Var vísað til 1. mgr. 22. gr. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Af hálfu áfrýjanda var kröfu stefnda um skaðabætur hafnað 11. maí sama ár.

Á það verður að fallast að taka skips af skipaskrá feli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 1. mgr. 22. gr. sjómannalaga, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefndi hafi valið að rifta ráðningu sinni þegar skipið var tekið af íslenskri skipaskrá og á hann því rétt á bótum samkvæmt 25. gr. sjómannalaga.

Við ákvörðun bóta samkvæmt þessu lagaákvæði ber að líta til launa stefnda næstu mánuðina fyrir starfslok, enda er viðmiðun við kjör hans á árunum 1998 og 1999 háð mikilli óvissu vegna mismunandi útgerðarhátta skipsins á þeim árum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 29. nóvember 2001 í máli nr. 197/2001. Verður þá að fallast á það með héraðsdómara, að ekki sé við annað að miða en þau meðallaun, sem stefndi krefur um og ekki hafa sætt tölulegum andmælum. Málinu var ekki gagnáfrýjað til endurskoðunar á ákvörðun héraðsdóms um tímabil greiðslu samkvæmt 25. gr. sjómannalaga og þarf þá ekki að taka afstöðu til upphafstíma hennar. Niðurstaða héraðsdóms verður þannig staðfest.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorð. Við ákvörðun málskostnaðar verður tekið tillit til þess að mál þetta er eitt af þrem samkynja málum sem flutt eru samhliða.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Útgerðarfélag Akureyringa hf., greiði stefnda, J-x-x J-kk-þgf E. S-x-x G-x-x, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.