654/2006

S stefndi K hf. til greiðslu skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir, vegna ólögmæts samráðs K hf. við önnur olíufélög hér á landi. Héraðsdómur sýknaði K hf. af aðal- og varakröfu S en vísaði þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu hans frá dómi. S kærði ákvæði héraðsdóms um að vísa umræddum kröfum frá dómi. Þrautavarakrafa S var reist á samanburði einingaframlegðar af sölu hvers bensínlítra milli tveggja tímabila. Var fallist á með héraðsdómi að verulega skorti á að hald gæti talist í tilraun S til að sýna fram á tjón sitt vegna samráðsins á þessum grundvelli. Þrautaþrautavarakrafan var um skaðabætur að álitum. Ekki var fallist á með héraðsdómi að með matsgerð væri unnt væri að koma málinu í þann búning að komast mætti hjá að dæma kröfuna að álitum. Ætti S rétt á að felldur yrði efnisdómur á þessa kröfu. Var því ákvæði héraðsdóms um þessa kröfu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Sóknaraðili skaut máli þessu til Hæstaréttar með kæru 13. desember 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kært er ákvæði í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. desember 2006 að vísa án kröfu frá þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu sóknaraðila í máli sem hann hefur höfðað gegn varnaraðila, sem og kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu, þar sem varnaraðili var að öðru leyti sýknaður af aðal- og varakröfu sóknaraðila. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreindri frávísun krafna hans verði hrundið og lagt fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur að taka efnislega afstöðu til þeirra. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar á áðurgreindri niðurstöðu héraðsdóms og kærumálskostnaðar.

I.

Forsaga máls þess er sú að samkeppnisráð komst að þeirri niðurstöðu 28. október 2004 að varnaraðili og önnur olíufélög landsins hafi brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, sbr. 3. gr. laga nr. 107/2000, með samningum og samstilltum aðgerðum. Meðal annars hafi félögin gerst sek um samráð um verðlagningu á 95 oktana bensíni. Brot þessi voru talin framin á tímabilinu frá mars 1993 til 18. desember 2001. Ákvörðun samkeppnisráðs var kærð til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem með úrskurði sínum 29. janúar 2005 staðfesti að olíufélögin hefðu gerst sek um brot gegn greindu ákvæði samkeppnislaga.

Sóknaraðili leggur fram gögn þess efnis að hann hafi á tímabilinu 10. ágúst 1995 til 18. desember 2001 keypt bensín af varnaraðila fyrir 1.180.033 krónur. Hafa gögn þessi ekki verið vefengd. Sóknaraðili telur að fram sé komið að með brotum á 10. gr. samkeppnislaga hafi varnaraðili með saknæmum og ólögmætum hætti látið sig greiða hærra verð fyrir bensínið en hann hefði ella orðið að greiða hefðu félögin ekki haft með sér greint samráð. Hann hafi orðið fyrir tjóni af þessum sökum sem varnaraðila beri að bæta sér samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Stefndi hafnar bótaskyldu en staðreyndir málsins munu þó óumdeildar að mati héraðsdóms. Telur dómurinn ljóst af gögnum málsins að varnaraðili hafi frá því í mars 1993 til 18. desember 2001 tekið þátt í ólögmætu samráði og samstilltum aðgerðum olíufélaganna og hafi þetta verið gert í þeim tilgangi að selja vörur félaganna á hærra verði en ella hefði verið gert. Hefur varnaraðili viðurkennt að hafa tekið þátt í ólöglegu verðsamráði. Héraðsdómur telur að leitt hafi verið í ljós að fyrir hendi séu skilyrði almennu skaðabótareglunnar fyrir bótaskyldu, sem til þess hafi verið fallin að valda sóknaraðila tjóni. Héraðsdómur hafnaði hins vegar aðalkröfu sóknaraðila á þeim grunni að hann hafi ekki fært fram fullnægjandi sönnunargögn um að tjón hans nemi fjárhæð kröfunnar eða varakröfunnar þar sem hann hafi ekki sannað að hann hefði á árunum 1998 til 2001 greitt það verð, sem krafan er reist á, hefði ekki komið til brots varnaraðila á 10. gr. samkeppnislaga.

II.

Stefnukröfur málsins eru raktar í héraðsdómi. Þar er gerð grein fyrir því hvernig sóknaraðili rökstyður þrautavarakröfu og þrautaþrautavarakröfu, auk aðal- og varakröfu. Við aðalflutning málsins í héraði gerði sóknaraðili jafnframt þá kröfu að viðurkennd yrði bótaskylda varnaraðila samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Málatilbúnaður sóknaraðila í heild hvílir á þessari málsástæðu en hún var ekki gerð að sjálfstæðri kröfu í stefnu. Verður því samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 að fallast á niðurstöðu héraðsdóms um þessa kröfu og vísun hennar sjálfkrafa frá dómi.

Þrautavarakrafa sóknaraðila er reist á aukningu svokallaðrar einingaframlegðar af sölu hvers bensínlítra á tímabilinu 1998 til 2001 samanborið við tímabilið 1993 til 1995. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður fallist á þá niðurstöðu hans um þessa kröfu, að verulega skorti á að hald geti talist í tilraun sóknaraðila til að sýna fram á tjón sitt með þeim aðferðum og gögnum sem færð eru fram fyrir kröfunni. Ber að staðfest niðurstöðu héraðsdóms um þrautavarakröfuna.

Þrautaþrautavarakrafa sóknaraðila er um skaðabætur að álitum vegna tjóns sem hann telur að rekja megi til þátttöku varnaraðila í ólögmætu verðsamráði á árunum 1995 til 2001. Í málinu reynir sóknaraðili að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna samráðs olíufélaganna. Beitir hann til þess mismunandi aðferðum eftir leiðum aðalkröfu, varakröfu og þrautavarakröfu. Áður er því lýst að héraðsdómur taldi að sóknaraðila tækist ekki að færa nægar sannanir fyrir aðal- og varakröfu og vísaði þrautavarakröfu frá dómi. Héraðsdómur vísaði einnig þessari kröfu frá vegna vanreifunar. Sóknaraðili telur að hann hafi gert allt sem í hans valdi standi til að sýna fram á tjón sitt. Hafi hann sýnt fram á eða að minnsta kosti leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af völdum saknæmrar háttsemi varnaraðili við ákvörðun verðs á bensíni greint tímabil. Það geti enda ekki staðist að verðsamráð olíufélaganna hafi átt sér stað án þess að það hafi endurspeglast í verði til neytenda. Hins vegar sé sér óhægt að sýna nákvæmlega fram á hverju tjón sitt nemi. Bendir hann á dómafordæmi um heimild til þess í slíkum tilvikum að dæma bætur að álitum. Varnaraðili mótmælir því að sóknaraðili hafi orðið fyrir tjóni vegna verðsamráðs olíufélaganna.

Til þess að bætur verði dæmdar að álitum þarf að sýna fram á að bótagrundvöllur sé fyrir hendi, og að bótakrefjandi hafi orðið fyrir tjóni. Hafi bótakrefjanda tekist sú sönnun kemur til greina að dæma bætur að álitum verði ekki til þess ætlast af honum að hann geti fært fram nákvæm gögn fyrir fjárhæð tjóns. Í máli þessu liggur fyrir að sóknaraðili leitast við að færa sönnur um sök varnaraðila og að hann hafi orðið fyrir tjóni, en hafnar því að fá dómkvadda matsmenn til að meta ætlað tjón sitt þar sem bæði skorti hann til þess gögn frá varnaraðila og einnig sé það erfiðleikum bundið að meta slíkt tjón sem þetta. Í héraðsdómi greinir frá margvíslegum sérfræðiskýrslum og matsgerðum, sem lagðar hafa verið fram í málinu. Vísar sóknaraðili til þeirra og telur að þær leggi nægilega skýran grundvöll svo fella megi dóm á kröfuna að álitum. Að virtum öllum atvikum verður fallist á með honum að líkur bendi ekki til að með matsgerð yrði unnt að koma málinu í þann búning að komast mætti hjá að dæma um kröfuna að álitum. Á sóknaraðili samkvæmt því rétt á að felldur verði efnisdómur á kröfuna. Að fenginni þessari niðurstöðu verður héraðsdómur felldur úr gildi að því er þessa kröfu sóknaraðila varðar og lagt fyrir dóminn að taka hana til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Dómsorð:

Staðfest er ákvæði héraðsdóms um frávísun þrautavarakröfu, sem og kröfu sóknaraðila, S-kk-ef H-kk-ef, um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila, Kers hf.

Frávísun þrautaþrautavarakröfu sóknaraðila er felld úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.