162/2001

Sveitarfélagið B sagði bæjarstjóranum Ó upp störfum áður en ráðningartími hans rann út. Ó krafðist launa til loka umsamins tveggja ára ráðningartíma og í sex mánuði til viðbótar. Með hliðsjón af sérstöku eðli starfs bæjarstjóra var talið að umdeilt ákvæði ráðningar­samnings aðila, um starfslok Ó fyrir lok ráðningartímans, bæri að skýra á þann veg að í því fælist gagnkvæm heimild samningsaðila til uppsagnar samningsins. Ákvæði samningsins um rétt Ó til launa ,,í sex mánuði frá þeim tíma” var túlkað svo samkvæmt orðanna hljóðan að þar væri bæði vísað til loka ráðningartímans og þess tíma, er störfum bæjarstjóra kunni að ljúka í raun sé það fyrr. Var B því sýknað af kröfu Ó til frekari launagreiðslna. Þar sem ekki voru lagaskilyrði til að fallast á miskabótakröfu Ó var B einnig sýknað af þeirri kröfu, enda þótt fallist væri á það með Ó að B hefði gengið óþarflega hart fram við uppsögnina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf Þ. G-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. maí 2001. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 7.580.415 krónur. Til vara krefst hann þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 4.376.466 krónur. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi dráttarvaxta frá 1. desember 1999 til greiðsludags auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Ágreiningur aðila varðar rétt áfrýjanda til launa og miskabóta eftir að honum var sagt upp störfum sem bæjarstjóri Borgarbyggðar í apríl 1999.

Áfrýjandi hóf störf sem bæjarstjóri Borgarnesbæjar 1. janúar 1988. Eftir að sveitarfélagið Borgarbyggð varð til með sameiningu sveitarfélaga gegndi áfrýjandi starfi bæjarstjóra í því sveitarfélagi. Meðal gagna málsins er ráðningarsamningur milli aðila 7. júní 1994, sem gerður var eftir sveitarstjórnarkosningarnar það vor. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. samningsins var áfrýjandi ráðinn bæjarstjóri Borgarbyggðar „frá 1. júní 1994 til loka kjörtímabils núverandi bæjarstjórnar.“ Var 3. mgr. 1. gr. samningsins svohljóðandi: „Verði Ó-kk-nf J-kk-nf ekki endurráðinn bæjarstjóri að loknu kjörtímabilinu eða hættir störfum áður en því lýkur, á hann rétt á launum í sex mánuði frá þeim tíma er hann hættir störfum.“

Í sveitarstjórnarkosningunum 1998 var áfrýjandi kjörinn til setu í bæjarstjórn Borgarbyggðar fyrir Sjálfstæðisflokkinn en hann hafði ekki áður átt sæti í henni. Eftir kosningarnar náðist samkomulag milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um myndun meirihluta í bæjarstjórn Borgarbyggðar. Af framburði áfrýjanda og G-kk-ef G-kk-ef þáverandi forseta bæjarstjórnar fyrir héraðsdómi er ljóst að ráðning bæjarstjóra var eitt af þeim atriðum, sem sérstaklega voru til umræðu við myndun meirihlutans. Varð niðurstaðan sú að áfrýjandi skyldi gegna bæjarstjórastarfinu fyrri helming kjörtímabilsins en framsóknarmenn skyldu ákveða fyrirkomulag við ráðningu bæjarstjóra síðari helming þess. Bar G-kk-nf að þá hafi verið ætlunin að auglýsa eftir nýjum bæjarstjóra. Þann 7. júní 1998 undirrituðu áfrýjandi og G-kk-nf G-kk-nf fyrir hönd Borgarbyggðar nýjan ráðningarsamning. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. hans var áfrýjandi ráðinn bæjarstjóri „frá 7. júní 1998 til tveggja ára.“ Í 3. mgr. 1. gr. samningsins var svofellt ákvæði: „Að afloknum ráðningartíma eða ef hann hættir störfum áður en honum lýkur, á hann rétt á launum í sex mánuði frá þeim tíma.“ Snýst ágreiningur aðila, sem mál þetta er risið af, fyrst og fremst um túlkun á þessu ákvæði. Samningur þessi var lagður fyrir fund bæjarstjórnar 11. júní 1998 og samþykktur með fimm atkvæðum fulltrúa meirihlutans í bæjarstjórn en fjórir fulltrúar minnihlutans sátu hjá.

Á fundi bæjarstjórnar 15. apríl 1999 slitnaði upp úr samstarfi þeirra flokka, sem myndað höfðu meirihluta í bæjarstjórninni. Í lok þess fundar var svohljóðandi tillaga borin upp af forseta bæjarstjórnar: „Bæjarstjórn Borgarbyggðar samþykkir að segja Ó-kk-þgf J-kk-þgf G-kk-þgf bæjarstjóra upp störfum frá og með 1. maí 1999 að telja. Jafnframt er samþykkt að veita honum leyfi frá störfum frá og með 16. apríl til og með 30. apríl 1999.“ Var þessi tillaga samþykkt með þremur atkvæðum gegn tveimur en fjórir sátu hjá. Er ljóst af framburði áfrýjanda, G-kk-ef G-kk-ef og G-kvk-ef J-kvk-ef, fulltrúa Borgarbyggðarlistans í bæjarstjórn, fyrir héraðsdómi að strax eftir að þessi samþykkt hafði verið gerð hafi komið í ljós að áfrýjanda og G-kk-þf greindi á um hvað í fyrrgreindu ákvæði 3. mgr. 1. gr. ráðningarsamningsins fælist. Þessi fundur bæjarstjórnar var haldinn að kvöldlagi. Var áfrýjanda gert að rýma skrifstofu sína þegar í stað þetta sama kvöld.

Með bréfi 10. ágúst 1999 lýsti áfrýjandi þeim skilningi sínum á ákvæði 3. mgr 1. gr. ráðningarsamningsins að hann ætti samkvæmt því rétt á launum til loka umsamins tveggja ára ráðningartíma og í sex mánuði að þeim tíma liðnum enda fælist ekki í ákvæðinu heimild til uppsagnar samningsins af hálfu stefnda. Lýsti hann sig tilbúinn til viðræðna um ágreining aðila. Í bæjarstjórn Borgarbyggðar var 9. september 1999 samþykkt svohljóðandi bókun með sex atkvæðum meirihlutans: „Það er skoðun meirihluta bæjarstjórnar Borgarbyggðar að greiða beri Ó-kk-þgf J-kk-þgf G-kk-þgf laun til loka október 1999 eða í sex mánuði frá því hann lauk störfum sem bæjarstjóri. Kröfu lögmanns Ó-kk-ef J-kk-ef um laun í 13 mánuði þar til viðbótar teljum við óásættanlega. Lögmanni á vegum Borgarbyggðar verði falið að svara bréfi lögmanns Ó-kk-ef J-kk-ef og ganga til lúkningar á þessu máli eða leiða það til lykta fyrir dómstólum.“ Var þessi bókun kynnt áfrýjanda með bréfi 22. september 1999. Í samræmi við þann skilning á ráðningarsamningnum, sem fram kom í ofangreindri bókun, greiddi stefndi áfrýjanda laun til októberloka 1999. Höfðaði áfrýjandi mál þetta til heimtu þeirra launa, sem hann taldi þá vangreidd svo og miskabóta. Er aðalkrafa hans miðuð við framangreindan skilning hans á ráðningarsamningnum, það er um laun til loka umsamins ráðningartíma og sex mánuði því til viðbótar.

II.

Eins og að framan er rakið gerðu aðilar með sér tímabundinn ráðningarsamning um störf áfrýjanda sem bæjarstjóra 7. júní 1998. Í framangreindu ákvæði 3. mgr. 1. gr. samningsins felst ráðagerð um að áfrýjandi kynni að hætta störfum fyrir lok umsamins ráðningartíma. Aðila greinir hins vegar á um hvort í ákvæðinu felist heimild til handa áfrýjanda til að segja samningnum upp einhliða sem og hvernig skilja beri ákvæðið varðandi það tímabil, sem áfrýjanda beri laun fyrir, kæmi til starfsloka fyrir lok ráðningartímans. Áfrýjandi telur að í samningnum hafi ekki falist slík uppsagnarheimild til handa stefnda enda þurfi að vera kveðið ótvírætt á um slíkt til þess að slíta megi tímabundnum ráðningarsamningi. Hann telur hins vegar að í ákvæðinu hafi falist einhliða heimild sér til handa til að slíta samningnum en telur þó ýmislegt óljóst um hvað í ákvæðinu felist varðandi laun eftir starfslok í því tilviki. Telur hann ótvírætt, meðal annars með því að bera samninginn frá 7. júní 1998 saman við samning aðila 7. júní 1994, að stefnda beri laun út ráðningartímann og í sex mánuði að honum loknum. Stefndi telur hins vegar að í hinu umdeilda ákvæði felist gagnkvæmur réttur aðila til uppsagnar samningsins án sérstaks uppsagnarfrests en áfrýjandi eigi rétt á launum í sex mánuði frá starfslokum.

Sveitarstjórn ræður framkvæmdastjóra sveitarfélags og á hann náið samstarf við sveitarstjórn. Þarf því að ríkja traust milli framkvæmdastjórans og meiri hluta sveitarstjórnar á hverjum tíma. Af þessum sökum er algengt að til bæjarstjóraskipta komi þegar nýr meirihluti er myndaður í sveitarstjórn hvort sem það er í kjölfar sveitarstjórnarkosninga eða á kjörtímabili sveitarstjórnar. Verður að hafa þetta sérstaka eðli bæjarstjórastarfsins í huga við túlkun á ráðningarsamningi aðila. Þá ber til þess að líta að áfrýjandi var kosinn í bæjarstjórn Borgarbyggðar í kosningunum vorið 1998 og að ráða má af gögnum máls að um ráðningu bæjarstjóra hafi verið mjög skiptar skoðanir milli fulltrúa þeirra þriggja lista sem sæti áttu í bæjarstjórninni eftir kosningarnar. Virtist því hafa verið full ástæða fyrir aðila samningsins að gera ráð fyrir því við samningsgerðina að til þess gæti komið að til ráðningarslita kæmi á samningstímanum. Í þessu ljósi verður að skýra ákvæði 3. mgr. 1. gr. ráðningarsamningsins um starfslok áfrýjanda fyrir lok ráðningartímans á þann veg að í því felist gagnkvæm heimild samningsaðila til uppsagnar samningsins.

Telja verður eðlilegast að túlka 3. mgr. 1. gr. samningsins svo samkvæmt orðanna hljóðan að með orðunum „í sex mánuði frá þeim tíma“ í lok ákvæðisins, sé vísað bæði til loka ráðningartímans og þess tíma, er störfum bæjarstjóra kunni að ljúka í raun sé það fyrr. Verður önnur ályktun ekki dregin af samanburði við orðalag hliðstæðs ákvæðis í eldra samnningi aðila enda eru engin gögn í málinu sem benda til þess að ætlun aðlila hafi verið að gera þær breytingar á ákvæðinu að áfrýjanda væru tryggð svo óvenjuleg kjör að hann nyti launa til loka umsamins tveggja ára ráðningartíma og í sex mánuði til viðbótar án tillits til þess hvenær störfum hans lyki. Verður stefndi því sýknaður af kröfu áfrýjanda til frekari launagreiðslna.

Áfrýjandi gerir einnig kröfu til 500.000 króna miskabóta úr hendi stefnda. Enda þótt fallast megi á það með áfrýjanda að stefndi hafi gengið óþarflega hart fram með því að krefjast þess að áfrýjandi rýmdi skrifstofu sína fyrirvaralaust að kvöldlagi í framhaldi af samþykkt bæjarstjórnar um uppsögn ráðningarsamningsins eru ekki lagaskilyrði til að dæma áfrýjanda miskabætur. Verður stefndi því einnig sýknaður af miskabótakröfu áfrýjanda. Verður niðurstaða hins áfrýjað dóms því staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

D ó m s o r ð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.