199/2005

E krafði Í um bætur fyrir tjón, sem hann hafði orðið fyrir vegna dráttar, sem varð á því að hann fengi viðhlítandi meðferð við kransæðasjúkdómi. Hafði hann verið settur á biðlista eftir kransæðavíkkun í kjölfar hjartaþræðingar, sem gerð var 1. október 1997. Þegar aðgerðin átti að fara fram 27. janúar 1998 kom í ljós að æðarnar höfðu lokast og að víkkun þeirra væri óframkvæmanleg. Talið var að verklagsreglur, sem fylgt hafði verið við forgangsröðun sjúklinga með kransæðasjúkdóma á biðlista, hafi byggst á faglegum viðmiðunum, og að ekki væri leitt í ljós að mál E hafi verið meðhöndlað á annan hátt en gert væri ráð fyrir í þeim. Enn fremur var talið að upplýsingar um ástand hans í október 1997 hafi ekki gefið til kynna að nauðsynlegt hafi verið að setja E í forgang á biðlista. Talið var að ástand E hafi versnað í nóvember 1997 og kvaðst hann í byrjun þess mánaðar hafa fengið þær leiðbeiningar frá starfsmönnum sjúkrahússins, þar sem hjartalæknir hans starfaði, að hann gæti komið á bráðamóttöku sjúkrahússins eða beðið læknisins, sem þá var í fríi. Hann kaus að koma ekki á bráðamóttökuna og gegn framburði læknisins þótti ósannað að þeir hefðu rætt saman um ástand hans eftir að læknirinn kom úr fríi. Þá var ekki talið að starfsmenn Í, sem önnuðust greiningu og meðhöndlun sjúkdómsins, hafi að öðru leyti sýnt af sér slíka vanrækslu að það gæti leitt til bótaskyldu gagnvart E. Í var því sýknað af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 13. maí 2005. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 9.674.713 krónur með 2% ársvöxtum frá 28. janúar 2003 til 5. júlí sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en áfrýjanda hefur verið veitt gjafsókn á báðum dómstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

I.

Áfrýjandi leitaði til hjartasjúkdómalæknis á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri 16. júní 1997 vegna verkja er leiddu út í vinstri handlegg. Við rannsókn þann dag vaknaði grunur um að hann væri haldinn kransæðasjúkdómi og var hafin lyfjameðferð með Tensol, Imdur og Magnyl. Tekin voru sýni til blóðrannsókna og einnig send beiðni til Landspítala-Háskólasjúkrahúss um kransæðaþræðingu. Áfrýjandi var sérstaklega hvattur til að hætta reykingum og leiðbeint um mataræði. Hins vegar var hann ekki strax settur á blóðfitulækkandi lyf. Kransæðaþræðing á áfrýjanda var gerð 1. október 1997. Í niðurstöðum læknis þess sem hana framkvæmdi segir: „Vi. Höfuðstofn er eðlil. Engar sjúklegar breytingar á LAD. Á CX æð eru 90% þrengsli. Neðri kransæðin er meðalstór, það eru 40% þrengsli í fyrsta þriðjungi æðarinnar og neðarlega niður við greiningu eru 70% þrengsli. Þannig tveggja æða sjúkdómur.” Áfrýjanda var vísað til frekari meðferðar til hjartasjúkdómalæknis þess er hafði annast hann á Akureyri. Læknirinn ræddi við hann 27. sama mánaðar og setti hann í lyfjameðferð til þess að lækka kólesteról í blóði hans enn frekar en tekist hafði með leiðbeiningum um breytt mataræði. Þá var send beiðni um kransæðavíkkun til Landspítala-Háskólasjúkrahúss. Þar var hann settur á biðlista miðað við daginn, sem hann fór í hjartaþræðinguna. Fyrir liggur að 11. nóvember 1997 var hann nr. 47 í röðinni af 80 sjúklingum á þeim lista. Af hálfu stefnda er því haldið fram að niðurstaða æðamyndatöku og ástand áfrýjanda hafi þegar sú ákvörðun var tekin ekki bent til þess að hann þyrfti á sérstökum forgangi að halda til þess að komast í æðavíkkun. Þegar hins vegar átti að gera kransæðavíkkunina 27. janúar 1998 kom í ljós að sú aðferð varð ekki viðhöfð þar sem æðar þær sem víkka átti höfðu lokast. Áfrýjandi segir að í nóvember hafi hann kennt sér frekara meins af völdum sjúkdómsins og haft þá samband við sjúkrahúsið. Honum hafi þá verið sagt að læknirinn væri í fríi og hann yrði að bíða endurkomu hans eða panta sér sjúkrabíl og koma á bráðamóttöku. Hann hafi ákveðið að bíða og haft samband við lækninn þegar hann kom úr fríinu og sagt honum ítrekað frá því að honum hefði versnað. Honum hafi þá verið sagt að biðlistar væru langir en að það hlyti að fara að koma að honum. Á sjúkrahúsinu á Akureyri liggur ekkert fyrir um þessi samskipti. Sagði læknirinn fyrir dómi að hann minntist þess ekki að áfrýjandi hafi haft samband við hann á þessum tíma og ekki fyrr en eftir að æðavíkkunin hafði reynst árangurslaus. Kvað hann að miðað við venju hefði hann átt að eiga eitthvað skrifað um þetta hefði svo verið. Á þessum tíma hafi hins vegar ekki verið fært til bókar þótt sjúklingar hefðu samband við ritara, nema þá á minnisblöðum sem ritari skrásetti handa læknunum. Hins vegar hefði starfsfólk haft um það ströng fyrirmæli, væri hann ekki viðlátinn, að vísa sjúklingum á bráðamóttöku. Af gögnum málsins má ráða að miðað við lýsingar áfrýjanda hafi sjúkdómur hans verið að ágerast í nóvember 1997 og virðist ekki ágreiningur um það í málinu. Hafa dómkvaddir matsmenn metið áfrýjanda varanlega örorku 25% og varanlegan miska 30% vegna þess tjóns sem ætla má að hlotist hafi af þeim drætti sem á því varð að hann kæmist í kransæðavíkkun.

Áfrýjandi vitnar til þess að sérfræðingar viðurkenni að kransæðasjúkdómur sé ágengur og óútreiknanlegur og heldur fram að verulegar líkur séu á því að komast hefði mátt hjá afleiðingum þeim, sem hann búi við, hefði hann komist fyrr í aðgerð. Ljóst sé að hann hafi ekki fengið þá læknisfræðilegu þjónustu sem honum bar og fyrir sé mælt í lögum. Vitnar hann í því sambandi aðallega til laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu með áorðnum breytingum og laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Af hálfu stefnda er því hins vegar haldið fram að hann verði ekki gerður bótaábyrgur fyrir því að áfrýjandi kom ekki til rannsóknar á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri í nóvember 1997 þegar hann fann til þess að honum hrakaði. Þá er því haldið fram að tækjabúnaður og starfslið, sem til reiðu var á Landspítala-Háskólasjúkrahúsi, hafi ekki á þessum tíma getað sinnt öllum þeim beiðnum um æðavíkkun, sem borist hafi, innan æskilegs tíma. Aðeins hafi verið eitt tæki til í landinu og margir á biðlista eftir kransæðavíkkun.

II.

Í 1. mgr. 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, sem áður er getið, er mælt fyrir um að allir landsmenn skuli eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu, sem á hverjum tíma er tök á að veita. Markmið laga um réttindi sjúklinga, sem áður er á minnst, kemur fram í 1. gr. laganna og er að tryggja sjúklingum tiltekin réttindi í samræmi við almenn mannréttindi og mannhelgi og styrkja með þeim hætti réttarstöðu þeirra gagnvart heilbrigðisþjónustunni. Þar er einnig lagt bann við því að mismuna sjúklingum á nokkurn hátt. Í 5. gr. laganna er kveðið á um upplýsingar þær sem sjúklingur á rétt á að fá, og í 18. gr. eru sérstakar reglur um að þurfi sjúklingur að bíða eftir meðferð skuli læknir, sem hann leitar til, gefa skýringar á biðinni ásamt upplýsingum um biðtíma. Þá sé skylt að gera sjúklingi grein fyrir því ef unnt er að fá þá meðferð sem hann þarfnast fyrr annars staðar. Ákvæði um forgangsröð er síðan í 19. gr. laganna og hljóðar svo: „Ef nauðsynlegt reynist að forgangsraða sjúklingum vegna meðferðar skal fyrst og fremst byggt á læknisfræðilegum sjónarmiðum og eftir atvikum öðrum faglegum forsendum.”

III.

Héraðsdómur, sem var skipaður tveimur embættisdómurum og einum yfirlækni sérfróðum á sviði hjartasjúkdóma, sýknaði stefnda af kröfum áfrýjanda. Þar þótti sannað að heilbrigðisstarfsfólk hefði sinnt áfrýjanda á faglega fullnægjandi hátt eftir því sem á valdi þess stóð á þeim tíma, sem hér um ræðir. Af gögnum málsins sést að víkkun kransæða var ekki á þessum tíma staðalmeðferð við tveggja æða kransæðasjúkdómi og niðurstaða kransæðaþræðingar 1. október 1997 var ekki með þeim hætti að nauðsyn bæri til að setja áfrýjanda í forgang á biðlista. Þá má af gögnum málsins ráða að þróun þeirrar meðferðar, sem hér um ræðir, var mjög ör á þessum tíma og mikil aðsókn í hana og því erfitt að halda í við aukna eftirspurn.

Áfrýjandi segist hafa fengið þær leiðbeiningar í nóvember, þegar talið er að ástandi hans hafi hrakað og hann hringdi á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, að hann gæti valið um að bíða komu hjartasjúkdómalæknisins eða koma á bráðamóttöku og hann hafi valið að bíða. Frásagnir hans á viðbrögðum læknisins við endurteknum erindisrekstri hans eru ósannaðar gegn framburði læknisins um að hann minnist þess ekki að þeir hafi ræðst saman, en bókanir sem læknirinn hefur annars gert af viðtölum sínum við áfrýjanda eru skýrar og þar koma skilmerkilega fram leiðbeiningar og ákvarðanir honum viðvíkjandi. Áfrýjandi hélt því fram fyrir Hæstarétti að hjartasjúkdómalæknirinn á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri hefði strax átt að setja sig á blóðfitulækkandi lyf eða um leið og niðurstöður fyrstu blóðrannsóknar lágu fyrir. Í Læknablaðinu 1996 má sjá niðurstöðu starfshóps, sem skipaður var af landlækni vorið 1995, um meðferð við hárri blóðfitu. Þar kemur fram að ljóst sé, þótt ekki verði alhæft um alla kransæðasjúklinga, að mjög stóran hluta þeirra beri að meðhöndla með kólesteróllækkandi lyfjum, að minnsta kosti ef kólesterólgildi þeirra sé hærra en 5,0-5,5 mmól/L eftir að kólesteróllækkandi mataræði hefur verið haldið í þrjá til sex mánuði. Er ekki annað fram komið en meðferð á áfrýjanda hafi verið í samræmi við almenna meðferð sjúkdómsins að þessu leyti. Þarf þá ekki að taka afstöðu til mótmæla stefnda um að þessi málsástæða sé of seint fram komin.

Samkvæmt framanrituðu en annars með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkisjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, E-kk-ef H-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 700.000 krónur.