789/2013

Þrotabú B hf. höfðaði mál á hendur sex aðilum, þar á meðal B og BH til riftunar á gjafagerningum sem falist hefðu í nánar tilgreindum greiðslum og krafðist endurgreiðslu. Lýsti þrotabúið ráðstöfunum þessum meðal annars þannig að B hf. hefði keypt eigin hluti frá B og greitt fyrir það með millifærslu til K hf., sem síðan hefði ráðstafað greiðslunni til KL, forvera BH, og inn á skuld B. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfur þrotabúsins á hendur öðrum en BH, sem var sýknaður og var dóminum áfrýjað er þann þátt málsins varðaði. Að kröfu þrotabús B hf. var málið hins vegar fellt niður eftir þingfestingu málsins í Hæstarétti. Þrotabúið skaut málinu öðru sinni til réttarins og gerði þá kröfu um að rift yrði þeirri greiðslu sem rann til K, forvera stefnda, og endurgreiðslu sömu fjárhæðar. BH krafðist frávísunar málsins frá Hæstarétti og reisti þá kröfu sína meðal annars á því að þrotabú B hf. hefði fellt niður málið fyrir Hæstarétti. Því væri óheimilt að áfrýja málinu að nýju á grundvelli 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Byggði BH á því að aðeins væri heimilt að skjóta máli að nýju til réttarins ef mál félli þar niður eða væri vísað frá dómi, en ekki ef áfrýjandi kysi sjálfur að fella það niður. Á þetta féllst Hæstiréttur ekki. Þá var ekki fallist á það með BH að réttur til að áfrýja öðru sinni væri háður því að áfrýjandi gerði fyrirvara um þann rétt sinn eða gæfi skýringu á ósk um að mál samkvæmt fyrri áfrýjun yrði fellt niður. BH byggði frávísunarkröfu sína jafnframt á því að þrotabú B hf. hefði með síðari áfrýjun sinni aukið við kröfugerð sína á hendur BH. Hæstiréttur taldi áfrýjanda ekki bundinn af kröfugerð við fyrri áfrýjun eða upphaflegum áfrýjunarfresti þegar hann áfrýjaði öðru sinni. BH byggði kröfu sína um frávísun málsins ennfremur á því að aðild B að málinu fyrir Hæstarétti væri nauðsynleg þar sem riftunin hefði þau áhrif að krafa BH á hendur B raknaði við. Á þetta féllst Hæstiréttur ekki. Jafnframt taldi rétturinn að málið yrði dæmt eftir íslenskum lögum. Hvað riftunarkröfu þrotabús B hf. varðaði og kröfu um endurgreiðslu úr hendi BH tók Hæstiréttur fram að fyrir lægi að fjárhagur B hf. hefði verið afar bágborinn þegar félagið greiddi fyrir eigin hluti með áðurgreindum greiðslum. BH hefði ekki leitt í ljós að félagið hefði á þeim tíma verið gjaldfært og það þrátt fyrir greiðslurnar. Var því fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að ráðstöfunin hefði verið riftanleg samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Kom og fram að B hf. hefði greitt kaupverðið fyrir eigin hluti með millifærslu til K hf., en þaðan hefði greiðslunni verið ráðstafað beint til KL, forvera BH. Væri kröfunni þannig réttilega beint að BH. Ennfremur yrði að líta svo á að KL hefði verið grandsamur um þær aðstæður sem riftunarkrafan byggðist á. Væri því fullnægt skilyrðum 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991 um riftun og HB gert að endurgreiða þá fjárhæð sem runnið hafði til KL.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 21. júní 2013. Málið var fellt niður 21. nóvember sama ár og dæmt um málskostnað, sbr. dóm Hæstarétttar í máli nr. 419/2013. Áfrýjandi skaut málinu öðru sinni til réttarins 17. desember 2013. Hann krefst þess að rift verði greiðslu Bague S.A. að fjárhæð 1.328.962.213 krónur til Kaupthing Bank Luxembourg S.A. 15. júlí 2008 og að stefnda verði gert að greiða sér þá fjárhæð með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. júlí 2008 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins frá Hæstarétti en til vara staðfestingar héraðsdóms. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi reisir kröfu sína um frávísun málsins frá Hæstarétti í fyrsta lagi á því að óheimilt sé að áfrýja málinu að nýju á grundvelli 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjandi hafi með bréfi 4. nóvember 2013 tilkynnt að hann óskaði eftir að málið yrði fellt niður fyrir Hæstarétti og hafi svo verið gert með fyrrgreindum dómi réttarins, sbr. c. lið 1. mgr. 105. gr., sbr. 166. gr. laganna. Þegar þannig hagi til standi ekki heimild til að áfrýja máli öðru sinni. Í því sambandi bendir stefndi á að hliðstætt ákvæði við 4. mgr. 153. gr. laganna hafi verið í 36. gr. eldri laga nr. 57/1962 um Hæstarétt Íslands, en þar hafi sagt að heimilt væri að áfrýja aftur ef máli sem skotið hefur verið til réttarins innan áfrýjunarfrests „fellur þar niður, er fellt niður eða því er vísað þar frá dómi“. Ákvæði þetta hafi verið tekið óbreytt upp í sömu grein síðari laga nr. 75/1973 um réttinn. Við setningu gildandi laga nr. 91/1991 hafi þessu ákvæði verið breytt þannig að heimild til að skjóta máli að nýju til réttarins væri aðeins fyrir hendi ef „mál fellur þar niður eða því er vísað frá dómi“. Með endurskoðun á ákvæðinu með lögum nr. 38/1994 hafi verið bætt við heimild til enduráfrýjunar þegar mál yrði ekki þingfest en að öðru leyti hafi ákvæðið verið óbreytt í þessu tilliti. Að þessu gættu telur stefndi að 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 taki ekki til þeirra tilvika þegar áfrýjandi sjálfur kjósi að fella mál sitt niður. Að öðrum kosti væri jafnræði aðila við meðferð mála fyrir Hæstarétti raskað þar sem áfrýjandi ætti kost á að skammta sér sjálfur fresti til að leggja fram gögn eða til að leggja nýjan grunn að máli eftir að hafa fengið í hendur greinargerð stefnda. Í athugasemdum við 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 sem fylgdu frumvarpi til laganna var tekið fram að ákvæðið væri sama efnis og hliðstætt ákvæði í eldri lögum og þannig hefur því verið beitt frá gildistöku laganna. Í ákvæðinu fólst ekki sú breyting frá fyrri lögum að áfrýjanda væri óheimilt að áfrýja öðru sinni ef málið hefði verið fellt niður að ósk hans sjálfs. Málinu verður því ekki vísað frá Hæstarétti af þessari ástæðu.

Stefndi reisir kröfu sína um frávísun frá Hæstarétti í öðru lagi á því að yfirlýsing áfrýjanda 4. nóvember 2013 um að fella málið niður hafi verið án fyrirvara eða skýringa. Þá höfðu aðilar lagt fram greinargerðir til Hæstaréttar, en niðurfelling máls í kjölfarið hafi verið til þess fallin að vekja þá trú hjá stefnda að málinu væri lokið. Því hafi verið nauðsynlegt að gera fyrirvara eða skýra frá áformum um enduráfrýjun ef viðhalda átti þeim rétti. Áfrýjun öðru sinni sé því ekki samrýmanleg því að fella málið niður með þessu móti. Réttur til að áfrýja máli aftur samkvæmt 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 er ekki bundinn við að áfrýjandi hafi gert fyrirvara um þann rétt eða gefið skýringu á ósk um að mál samkvæmt fyrri áfrýjun yrði fellt niður. Málinu verður því ekki vísað frá réttinum af þeirri ástæðu.

Í þriðja lagi reisir stefndi kröfu sína um frávísun frá Hæstarétti á því að áfrýjandi hafi með síðari áfrýjun sinni aukið við kröfugerð sína á hendur stefnda. Þannig hafi áfrýjandi innan áfrýjunarfrests áfrýjað þeirri niðurstöðu héraðsdóms að stefndi væri sýknaður af greiðslukröfu áfrýjanda. Með síðari áfrýjun sé til viðbótar við þá kröfu krafist endurskoðunar á þeirri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að sýkna stefnda af riftunarkröfu áfrýjanda. Telur stefndi að áfrýjandi sé bundinn af fyrri áfrýjun og að hann hefði þurft að hafa riftunarkröfuna uppi innan áfrýjunarfrests samkvæmt 1. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Heimild til að áfrýja máli á ný samkvæmt 4. mgr. 153. gr. laganna er bundin við stuttan frest og var hún sett í þeim tilgangi að gera áfrýjanda kleift í eitt sinn að bæta úr mistökum. Sú heimild næði ekki tilgangi sínum ef áfrýjandi væri bundinn af kröfugerð við fyrri áfrýjun eða upphaflegum áfrýjunarfresti þegar hann áfrýjaði öðru sinni. Að því gættu verður að skýra heimildina að þessu leyti þannig að um eitt málskot sé að ræða samkvæmt báðum áfrýjunarstefnum. Af þessum sökum verður því málinu eða riftunarkröfunni ekki vísað frá Hæstarétti.

Þá telur stefndi í fjórða lagi að aðild Bague S.A. að málinu fyrir Hæstarétti sé nauðsynleg vegna kröfu um riftun á greiðslu þess félags til Kaupthing Bank Luxembourg S.A., enda hafi það lögvarða hagsmuni af þeirri niðurstöðu þar sem riftunin hefði þau áhrif að krafa stefnda á hendur félaginu raknaði við. Þetta varði því jafnframt frávísun málsins frá Hæstarétti. Á þetta verður ekki fallist enda voru þær kröfur sem áfrýjandi hefur uppi gegn stefnda teknar til greina á hendur Bague S.A. með hinum áfrýjaða dómi og unir félagið honum. Jafnframt er haldlaus sú frávísunarástæða stefnda að með hinum áfrýjaða dómi á hendur Bague S.A., sem ekki hafi verið áfrýjað að því er varðar það félag, sé genginn endanlegur dómur þar sem greiðslu vegna kaupa á sömu hlutabréfum verði ekki rift oftar en einu sinni eða gerð krafa ítrekað um endurgreiðslu sömu fjármuna er runnu frá Baugi Group hf. Leiðir þetta af því að sama skylda getur hvílt óskipt á fleirum. Þá breytir engu þótt fleiri en einum sé gert með dómi að efna sömu skyldu sem hvílir eftir efni sínu sameiginlega á fleirum enda fellur hún niður gegn öllum með efndum í eitt sinn og skiptir þá ekki máli hvort dómur hefur gengið á hendur öðrum en þeim sem efnir.

II

Stefndi heldur því fram að hann lúti ekki lögsögu íslenskra dómstóla og því verði málið ekki höfðað hér á landi heldur beri að gera það á varnarþingi hans í Luxembourg. Af þessum sökum beri að vísa málinu frá Hæstarétti eða frá héraðsdómi án kröfu. Ef fallist verður á þetta yrði málinu að réttu lagi vísað frá héraðsdómi. Með úrskurði héraðsdóms 16. nóvember 2010 var hafnað kröfu stefnda um að málinu yrði vísað frá dómi, en sú krafa var meðal annars reist á því að málið væri höfðað á röngu varnarþingi. Stefndi leitaði ekki endurskoðunar á þessum úrskurði með áfrýjun fyrir sitt leyti og því kemur þetta atriði ekki til skoðunar hér fyrir réttinum.

Stefndi telur sig ekki bundinn af íslenskum lögum og því geti áfrýjandi ekki reist kröfur á hendur sér á grundvelli XX. kafla laga nr. 21/1991. Þess í stað verði að byggja á þeim lögum sem gildi um þetta í Luxembourg. Áfrýjandi hafi enga grein gert fyrir þeim reglum og því sé málið vanreifað. Bú Baugs Group hf. var tekið til gjaldþrotaskipta hér á landi 13. mars 2009 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Um gjaldþrotaskiptin fer eftir íslenskum réttarreglum og á það einnig við um heimild búsins til að hafa uppi kröfur samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991. Í því tilliti breytir engu þótt mál, sem rekið verður hér á landi, beinist að erlendum aðila, enda færi annað í bága við grundvallarreglu laganna um jafnræði aðila við skiptin. Samkvæmt þessu er málsóknin réttilega reist á íslenskum réttarreglum.

III

Í hinum áfrýjaða dómi er lýst skilmerkilega töku bús Baugs Group hf. til gjaldþrotaskipta, eignarhaldi félagsins, afkomu þess í aðdraganda skiptanna og þeim ráðstöfunum sem voru tilefni málshöfðunarinnar. Eins og þar greinir höfðaði þrotabúið málið á hendur sex lögaðilum til riftunar á nánar tilgreindum ráðstöfunum og til endurgreiðslu samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991. Þar af höfðu fjórir verið hluthafar í Baugi Group hf. en til viðbótar var málið höfðað á hendur tveimur lögaðilum sem komið höfðu í stað Kaupthing Bank Luxembourg S.A. Annar þeirra var stefndi en fallið var frá kröfum á hendur hinum. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfur á hendur hluthöfunum og una þeir dóminum. Stefndi var hins vegar sýknaður og var dóminum áfrýjað að því er varðar þann þátt málsins.

Það sakarefni sem er til úrlausnar fyrir Hæstarétti verður rakið til viðskipta um mitt ár 2008 með hluti Baugs Group hf. í Högum hf. og kaup fyrrgreinda félagsins á eigin hlutum með söluandvirðinu. Aðdragandi viðskiptanna var áætlun sem gekk undir heitinu „Project Fox“ og var sögð lúta að endurskipulagningu og uppbyggingu félagsins. Liður í henni voru þau viðskipti sem voru tilefni þessarar málshöfðunar en þau gengu undir nafninu „Project Polo“. Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi var óumdeilt í málinu að frumkvæðið að sölu á hlutunum í Högum hf. og ráðstöfun söluandvirðisins kom frá Kaupþingi banka hf. Í eigu bankans var fyrrgreint félag Kaupthing Bank Luxembourg S.A., en stefndi tók við réttindum og skyldum þess 10. júlí 2009. Stefndi mun hafa starfsleyfi sem fjármálafyrirtæki í Luxembourg.

Meðal hluthafa í Baugi Group hf. var félagið Bague S.A., en það mun hafa verið stofnað á árinu 2004 til að hafa eignarhald á hlutum í fyrrnefnda félaginu. Höfðu kaup á þeim verið fjármögnuð með láni frá Kaupthing Bank Luxembourg S.A., forvera stefnda, og munu hlutirnir hafa verið eina eign félagsins. Vorið 2008 átti Bague S.A. 7,09% af hlutum í Baugi Group hf., en skuld fyrrgreinda félagsins við forvera stefnda miðað við 14. mars það ár nam 1.765.421.249 krónur. Til tryggingar á skuldinni voru hlutir í Baugi Group hf. settir að veði, en aðrar tryggingar munu ekki hafa verið fyrir skuldinni.

Með kaupsamningi 28. júní 2008 var 95,7% hlutur Baugs Group hf. í Högum hf. seldur til fyrirtækisins 1998 ehf. Kaupverðið nam 30.000.000.000 króna og voru kaupin fjármögnuð með láni frá Kaupþingi banka hf. Á aðalfundi í Baugi Group hf. 30. sama mánaðar var salan á hlutnum samþykkt og einnig ákveðið að kaupa hluti í félaginu sjálfu fyrir 15.000.000.000 króna. Á framhaldsaðalfundi 18. júlí sama ár voru þessar ákvarðanir staðfestar.

Af kaupverðinu fyrir hluti Baugs Group hf. í Högum hf. var helmingnum ráðstafað til Kaupþings banka hf. og Glitnis banka hf. til að leysa hlutina undan handveði. Hinum helmingi kaupverðsins var síðan ráðstafað til að greiða fyrir eigin hluti í félaginu. Þar af seldi Bague S.A. hluti fyrir 1.325.971.301 krónur og var kaupverðið í evrum millifært 14. júlí 2008 af reikningi Baugs Group hf. inn á reikning Kaupþings banka hf. Þaðan var fjárhæðinni ráðstafað 15. sama mánaðar til greiðslu á skuld Bague S.A. við forvera stefnda og nam sú greiðsla 1.328.962.213 krónum.

Með bréfi til stefnda 21. desember 2009 var lýst yfir riftun á þeirri ráðstöfun sem fólst í greiðslu til forvera stefnda og þess krafist að kaupverð hlutanna yrði endurgreitt. Að þessu erindi og bréfaskiptum er nánar vikið í hinum áfrýjaða dómi.

IV

Áfrýjandi reisir kröfur sínar á hendur stefnda á 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu á þrotabú kröfu á hendur þriðja manni eftir reglum 142. gr. til 145. gr. laganna, ef sá sem fékk verðmæti hefur framselt þau honum og hann vissi eða mátti vita um þær aðstæður sem riftunarkrafan byggist á. Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi felst í 146. gr. laganna sjálfstæð riftunarregla. Til að kröfu um riftun og endurgreiðslu verði komið við á þessum grundvelli gagnvart þriðja manni verður í fyrsta lagi að vera um riftanlega ráðstöfun að ræða gagnvart þeim sem fékk verðmæti í hendur frá þrotamanni. Í öðru lagi verður þriðji maður að hafa fengið verðmætin framseld frá þeim sem fékk þau frá þrotamanni og í þriðja lagi verður viðkomandi þriðji maður að vera grandsamur um að ráðstöfunin hafi verið riftanleg.

Svo sem rakið er í héraðsdómi liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins að fjárhagur Baugs Group hf. var afar bágborinn þegar félagið greiddi fyrir eigin hluti 11. og 14. júlí 2008. Hefur stefndi ekki leitt í ljós að félagið hafi á þessum tíma verið gjaldfært og það þrátt fyrir ráðstöfunina sem fól í sér kaup á tæplega fjórðungi af hlutum í félaginu fyrir 15.000.000.000 króna. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á þá niðurstöðu að ráðstöfunin hafi verið riftanleg samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

Eins og fyrr segir greiddi Baugur Group hf. kaupverðið fyrir eigin hluti frá Bague S.A. með millifærslu til Kaupþings banka hf., en þaðan var greiðslunni ráðstafað beint til forvera stefnda og inn á skuld seljanda, en forveri stefnda var dótturfélag Kaupþings banka hf. Samkvæmt þessu runnu verðmætin til forvera stefnda og er kröfum réttilega beint að honum. Fyrir Hæstarétti hefur stefndi vefengt að hann hafi tekið við skuldbindingu sem gat stofnast á þessum grundvelli gagnvart forvera sínum. Þessa málsástæðu hafði stefndi ekki uppi í héraði og kemst hún því ekki að hér fyrir rétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

Eins og fyrr greinir verður forveri stefnda, Kaupthing Bank Luxembourg S.A, að hafa verið grandsamur um riftanleika þeirrar ráðstöfunar sem fólst í kaupum Baugs Group hf. á eigin hlutum til að kröfu um riftun og endurgreiðslu verði komið við gagnvart stefnda, sbr. 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991. Í þessu felst að forveri stefnda verður að hafa vitað eða mátt vita að Bague S.A. greiddi niður skuld félagsins með því að selja verðlausa hluti í Baugi Group hf. til félagsins sjálfs. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms reist á því að þessu skilyrði um grandsemi væri ekki fullnægt.

Með greiðslu 14. júlí 2008 að fjárhæð 1.325.971.301 króna leysti Baugur Group hf. til sín 27.757.999 hluti í sér frá Bague S.A. Fyrir þau viðskipti átti félagið 92.541.372 hluti í félaginu. Miðað við það gengi í þeim kaupum, sem var 47,77, hefði virði hlutarins í heild sinni verið liðlega 4.420.000.000 krónur.

Með tölvubréfi starfsmanns Kaupthing Bank Luxembourg S.A. 14. mars 2008 var hluthöfum Bague S.A. tilkynnt að bankinn væri reiðubúinn til að ræða áframhaldandi fjármögnun á láni til félagsins að fjárhæð 1.765.421.249 krónur með því skilyrði að eigendur þess veittu persónulega ábyrgð fyrir skuldinni. Framhaldið ylti svo á þróun markaða og verðmæti Baugs Group hf. Samrit af tölvubréfinu var sent M-kk-þgf G-kk-þgf, forstjóra bankans. Hinn 19. apríl sama ár ritaði forstjórinn tölvubréf til hluthafa Bague S.A. um skuld félagsins við bankann. Þar kom meðal annars fram að aðstæður á fjármálamörkuðum hefðu breyst mikið á undanförnum sex mánuðum, en það hefði leitt af sér að verðmæti undirliggjandi eigna Bague S.A. hefði lækkað mikið í verði. Af þeirri ástæðu óskaði bankinn eftir að frekari tryggingar yrðu sóttar til eigenda félagsins sem skilyrði fyrir áframhaldandi lánveitingu. Vísaði forstjórinn til þess að áður hefði verið farið fram á fulla ábyrgð hluthafa en þess í stað myndi bankinn samþykkja að helmingur eða 900.000.000 krónur yrðu greiddar inn á lánið. Gegn þessu myndi bankinn tryggja félaginu fjármagn næsta árið en síðan þyrfti aftur að semja um fyrirgreiðslu. Þessu erindi bankans svaraði H-kk-nf L-kk-nf, sem var í fyrirsvari fyrir einn hluthafa, með tölvubréfi daginn eftir 20. apríl. Þar sagði hann hluthafa hafa verið í góðri trú um að lánið hefði verið framlengt út árið og afstaða bankans kæmi þeim í opna skjöldu. Fulltrúar hluthafa í stjórn félagsins hefðu til þessa annast framlengingu lánsins og spurði H-kk-nf hvar þeir væru nú og hvort þeir hefðu ekki um síðustu áramót gengið frá framlengingunni.

Forstjóri Kaupthing Bank Luxembourg S.A. ritaði hluthöfum Bague S.A. aftur tölvubréf 25. apríl 2008 þar sem erindinu frá H-kk-þgf var svarað. Í því bréfi vísaði forstjórinn til þess að lán tryggt með hlutabréfum væri í uppnámi ef bréfin lækkuðu í verði. Í niðurlagi bréfsins sagði síðan svo: „Mér skilst í dag að menn séu að skoða aðrar leiðir til þess að lækka skuldir hluthafa Baugs og þar með Bague þó að ég hafi ekki neinar endanlegar tillögur í þeim efnum. Hvað sem því líður þá er staðreyndin sú að B-x-x þarf að lækka sínar skuldir með annað hvort eiginfjárframlagi eða tryggingum eins og þegar lánið var veitt upphaflega.“ Þessu erindi svaraði H-kk-nf með tölvubréfi daginn eftir. Þar fjallaði hann um fyrri ábyrgð á láninu og að til greina kæmi að gefa út nýja ábyrgð allt að 500.000.000 krónur. Einnig kom fram hjá H-kk-þgf að hann væri ósáttur við að krafist væri persónulegrar ábyrgðar, fyrst fyrir öllu láninu og síðan fyrir 900.000.000 krónur „rétt eins og ekkert verðmæti væri í Baugsbréfunum“. Þá vék H-kk-nf að fyrirhuguðum fundi 30. apríl 2008, en hann taldi þó heppilegra að fundurinn yrði 30. maí það ár því þá yrði kominn botn í endurfjármögnun og skipulagningu Baugs. Loks sagði svo í bréfinu: „Ég lýsti því fyrir þér í skeyti í fyrradag, hvað verið er að gera, en bað S-kk-þf um að senda þér nákvæmari upplýsingar (Project Fox).“ Þessu erindi svaraði forstjóri bankans síðar sama dag en þar sagði meðal var komist svo að orði: „Ég legg áherslu á að ef þið eigið þess kost í þeim breytingum sem eru að eiga sér stað í dag hjá hluthöfum í Baugi og Baugi hf. er að minnka skuldbindingar Bague.“ Að lokum vék forstjórinn að því að lántaki nyti hagnaðarins af lánveitingunni en yrði að taka áhættuna. Því atriði svaraði H-kk-nf með tölvubréfi 27. apríl 2008 þar sem sagði að verðmæti eigna Bague S.A. væru hátt í 5 milljarðar króna og áhætta bankans væri varin af hlutafélagi með eigið fé upp á 2,5 milljarða króna. Að lokum sagði svo í bréfinu: „Skyndileg krafa frá þér um að hluthafar kæmu samt með persónulega ábyrgð fyrir öllu láninu upp á 1,8 milljarða króna kom þeim því í opna skjöldu. Nú hefur þú lækkað þessa kröfu en hún er samt mjög há. Hlutabréfaeign Bague í Baugi er mikils virði og verður vonandi enn verðmætari nú þegar endurfjármögnun og endurskipulagningu Baugs er að ljúka með fulltingi Kaupþings og annarra bankastofnana.“

Með fjárvörslusamningi, sem er ódagsettur en mun hafa verið gerður á árinu 2004, var Kaupthing Bank Luxembourg S.A. falið að fara með eignarhald gagnvart öðrum á hlut S-kk-ef H-kk-ef í Bague S.A. Hluthafafundur félagins var haldinn 30. júní 2008 og sat fulltrúi bankans fundinn. Á fundinum var meðal annars lagður fram kaupsamningur þar sem hluthafar í Baugi Group hf. seldu félaginu eigin hluti en meðal seljanda var Bague S.A. Einnig var lagt til að félagið gæfi út ábyrgð til Kaupþings banka hf. vegna kaupa fyrirtækisins 1998 ehf. á hlutunum í Högum hf. Þessi viðskipti voru samþykkt af hluthöfunum og ritaði fulltrúi Kaupthings Bank Luxembourg undir fundargerðina.

Svo sem hér hefur verið rakið taldi forstjóri Kaupthing Bank Luxembourg S.A. í apríl 2008 að trygging fyrir skuld Bague S.A. í hlutabréfum Baugs Group hf. væru alls ófullnægjandi. Af hálfu bankans hafði verið gerð sú krafa 14. mars það ár að hluthafar félagsins gengjust í fulla ábyrgð fyrir skuldinni, en hún nam þá 1.765.421.249 krónum. Í kjölfarið kom síðan fram hjá forstjóranum að bankinn sætti sig við að greitt yrði inn á lánið sem svaraði helmingi þess. Að þessu virtu er óhætt að slá því föstu að bankinn hafi talið tryggingargildi hlutabréfanna víðs fjarri því sem lagt var til grundvallar þegar Baugur Group hf. leysti til sín bréfin 14. júlí 2008, en miðað við það gengi á bréfunum hefði andvirði hlutarins í heild sinni numið liðlega 4.420.000.000 krónum. Er þá rétt að hafa í huga að þegar bankinn mat hlutabréfin í Baugi Group hf. sem ófullnægjandi tryggingu hafði verðmætri eign þess félags í Högum hf. ekki verið ráðstafað frá því. Þá mátti Kaupthing Bank Luxembourg S.A. vita að kaupverðið á hlutum Bague S.A. í Baugi Group hf., sem rann til greiðslu á skuld við bankann, var fjármagnað með því að Baugur Group hf. lét af hendi hluti sína í Högum hf. til að fjármagna kaup á eigin bréfum, en sú ráðstöfun hafði verið samþykkt af hálfu bankans á hluthafafundinum í Bague S.A. 30. júní 2008. Jafnframt verður ráðið af fyrrgreindum tölvubréfum forstjórans að honum höfðu borist upplýsingar um ráðagerðina. Að öllu þessu virtu er nægjanlega leitt í ljós að bankinn hafi verið grandsamur um þær aðstæður sem riftunarkrafan byggist á, sbr. 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991. Verður því tekin til greina krafa áfrýjanda um riftun og stefnda gert að endurgreiða þá fjárhæð sem rann til forvera hans, Kaupthing Bank Luxembourg S.A., og nemur 1.328.962.213 krónum. Við fjárhæðina bætast dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 að liðnum mánuði frá því áfrýjandi lýsti yfir riftun og krafðist endurgreiðslu með bréfi 21. desember 2009, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Rift er þeirri ráðstöfun sem fólst í greiðslu Bague S.A. að fjárhæð 1.328.962.213 krónur til Kaupthing Bank Luxembourg S.A. 15. júlí 2008.

Stefndi, Banque Havilland S.A., greiði áfrýjanda, þrotabúi Baugs Group hf., 1.328.962.213 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 4.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.