2/2004

K, sem búsett er í Bandaríkjunum, krafðist þess að henni yrði heimilað að fá barn hennar og M tekið úr umráðum hans með beinni aðfarargerð þar sem hann hefði haldið barninu hér á landi með ólögmætum hætti, sbr. 11. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Talið var að hald M á barninu hefði farið gegn forsjárrétti K samkvæmt bandarískum lögum en barnið var búsett þar í landi áður en það kom hingað til lands. Þá var í Hæstarétti tekið fram að umrætt hald væri skýlaust brot á forsjárrétti K samkvæmt samkomulagi aðilanna sem gert var hér á landi við skilnað þeirra að borði og sæng. Var því fallist á kröfu K um innsetningargerð en frestur M til að afhenda barnið þótti hæfilega ákveðinn einn mánuður frá uppsögu dómsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. desember 2003 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. janúar 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. desember 2003, þar sem varnaraðila var heimilað að fá nafngreindan son málsaðila, fæddan 2000, tekinn úr umráðum sóknaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um aðfarargerð. Til vara er gerð krafa um að frestur til afhendingar barnsins verði lengdur og ákveðinn tveir mánuðir hið skemmsta. Þá er þess krafist að „hrundið verði þeim hluta úrskurðarorðs sem lýtur að skyldu sóknaraðila til að greiða gagnaðila málskostnað.“ Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt fyrir báðum dómstigum.

Í hinum kærða úrskurði er greint frá samkomulagi málsaðila 17. október 2002 um forsjá sonar þeirra og umgengni við barnið. Umrætt samkomulag var staðfest hjá sýslumanni 21. október 2002 við veitingu leyfis til skilnaðar að borði og sæng í samræmi við 1. mgr. 43. gr. og 44. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, sbr. og 32. gr. og 33. gr. þágildandi barnalaga nr. 20/1992. Í samkomulaginu er meðal annars kveðið á um að forsjá sonar þeirra sé sameiginleg, hann hafi lögheimili hjá varnaraðila en skuli búa tiltekinn hluta ársins hjá sóknaraðila. Ljóst er að hald sóknaraðila á barninu er skýlaust brot á forsjárrétti varnaraðila. Að þessu gættu og með vísan til forsenda úrskurðar héraðsdómara verður staðfest sú niðurstaða hans að varnaraðila sé heimilt að fá son málsaðila afhentan sér með beinni aðfarargerð hafi sóknaraðili ekki sjálfur látið hann í umsjá varnaraðila í Kentucky í Bandaríkjunum eða á annan hátt stuðlað að för hans þangað.

Í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila veittur frestur í sjö daga frá uppsögu dómsins til að afhenda varnaraðila barnið. Fallist verður á með sóknaraðila að umræddur frestur sé of skammur en hann er í engu samræmi við dómaframkvæmd Hæstaréttar í sambærilegum málum. Er fresturinn hæfilega ákveðinn einn mánuður frá uppsögu dóms þessa.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila verður staðfest. Um gjafsóknarkostnað hans fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir. Dómsmálaráðuneytið veitti 15. janúar 2004 varnaraðila gjafsókn fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Fer um gjafsóknarkostnað hennar fyrir báðum dómstigum samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðila, K, er heimilt að liðnum einum mánuði frá uppsögu þessa dóms að fá drenginn, X, tekinn úr umráðum sóknaraðila, M, og afhentan sér með beinni aðfarargerð hafi sóknaraðili ekki áður fært hann til Bandaríkjanna eftir því, sem nánar greinir í forsendum þessa dóms.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, D-kvk-ef P-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 550.000 krónur.