510/2016

A ehf. höfðaði mál til heimtu greiðslu fjárkrafna sem hann taldi sig eiga á hendur I ohf. á grundvelli verksamnings 2012 um viðbyggingu við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. I ohf. taldi sig eiga gagnkröfu á hendur A ehf. vegna umsaminna tafabóta sem skuldajafnað yrði við kröfur hans að því leyti sem þær yrðu viðurkenndar. Taldi A ehf. m.a. að borið hefði að lengja verktíma hans og stytta þá tímabil umsaminna tafabóta á grundvelli ÍST 30 og orðsendinga A ehf. til I ohf. í maí 2012. Í hinum áfrýjaða dómi hafði verið talið að ákveðin orðsending hefði verið ófullnægjandi tilkynning í skilningi ÍST 30. Í dómi Hæstaréttar var talið að orðsendingin hefði fullnægt kröfum staðalsins og sérstaklega áréttað að fyrrnefnd grein gerði aðeins ráð fyrir rökstuddri tilkynningu þess efnis að verktaki teldi sig eiga rétt á framlengdum verktíma og hvernig ætluð töf tengdust þeim atburðum sem hann bæri fyrir sig. Þar sem í hinum áfrýjaða dómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, hefði í engu verið fjallað efnislega hvort eitthvert þeirra atriða sem A ehf. byggði á kynni að hafa skapað honum rétt á lengingu verktíma var talið að ekki yrði hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma K-kk-nf A-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 3. maí 2016. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 15. júní sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 13. júlí 2016. Aðaláfrýjandi krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 40.671.291 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 21. júlí 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 21. september 2016. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að öðru leyti en því að hann verði sýknaður af nánar tilteknum kröfum aðaláfrýjanda vegna aukaverka „sem auðkennd eru með tölustöfunum 16, 60, 83 og 84“ og kröfu vegna verktryggingar, samtals að fjárhæð 4.595.979 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Mál þetta höfðaði aðaláfrýjandi til heimtu greiðslu fjárkrafna sem hann telur sig eiga á hendur gagnáfrýjanda á grundvelli verksamnings 4. apríl 2012 um viðbyggingu við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Reisir hann kröfur sínar í fyrsta lagi á fjórum samþykktum „framvindureikningum“ sem aðeins hafi fengist greiddir að hluta, í öðru lagi á tveimur samþykktum aukaverkakröfum, í þriðja lagi á umdeildum kröfum vegna ætlaðra aukaverka og viðbótarkostnaðar og í fjórða lagi gerir hann bótakröfu vegna þess að gagnáfrýjandi hafi ekki lækkað verktryggingu aðaláfrýjanda í samræmi við verksamning þeirra. Gagnáfrýjandi fellst á tvo fyrrnefndu liðina en hafnar kröfum samkvæmt síðari liðunum tveimur. Þá byggir gagnáfrýjandi á því að hann eigi gagnkröfu á hendur aðaláfrýjanda vegna umsaminna tafabóta sem skuldajafnað verði við kröfur hans að því leyti sem þær verði viðurkenndar. Í hinum áfrýjaða dómi var auk óumdeildra reikninga og aukaverka fallist á kröfur aðaláfrýjanda vegna tiltekinna umdeildra aukaverka sem og bætur vegna verktryggingar, samtals að fjárhæð 32.933.216 krónur. Gagnáfrýjandi var hinsvegar sýknaður enda féllst dómurinn á að hann ætti gagnkröfu á hendur aðaláfrýjanda vegna tafabóta að fjárhæð 35.700.000 krónur.

Fyrir Hæstarétti deila aðilar um kröfur aðaláfrýjanda vegna níu aukaverka, bótakröfu vegna verktryggingar og hvort gagnáfrýjandi eigi rétt á tafabótum sem aðaláfrýjandi telur að fella beri niður að öllu leyti eða hluta. Hvað verktíma og tafabætur varðar byggir aðaláfrýjandi aðallega á því að víkja beri til hliðar ákvæðum fyrrgreinds verksamnings á grundvelli reglna kröfuréttar um brostnar forsendur og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, en að því frágengnu að borið hafi að lengja verktíma hans og stytta þá tímabil umsaminna tafabóta á grundvelli 5. kafla ÍST 30:2012, 6. útgáfu. Málatilbúnað sinn reisir aðaláfrýjandi á fjölmörgum atriðum sem vörðuðu framvindu verksins á sínum tíma svo sem að aðilar hefðu gert með sér samkomulag í upphafi verksins um að aðaláfrýjandi tryggði aðgengi komufarþega frá Bandaríkjunum inn í töskumóttöku flugstöðvarinnar þann 1. júní 2012 en öðrum verkþáttum sem tilheyrðu 1. verkáfanga yrði hliðrað til, fjölda breytinga á hönnunargögnum á verktímanum er vörðuðu bæði verkliði í 1. og 2. verkáfanga, verulegs dráttar á því að gagnáfrýjandi legði fram fullnægjandi yfirlýsingu og staðfestingu um burðarþol útveggjar á 1. hæð flugstöðvarinnar og aukavinnu vegna fjölda samþykktra aukaverka.

Með hinum áfrýjaða dómi var því hafnað að aðaláfrýjandi hafi átt rétt til framlengingar verktímans á grundvelli 5. kafla ÍST 30 þar sem hann hafi ekki fullnægt þeirri skyldu samkvæmt staðlinum og útboðsgögnum að senda gagnáfrýjanda rökstudda tilkynningu og kröfu um framlengingu skilafrests fyrr en með ófullnægjandi tilkynningu 24. maí 2012. Krafa um viðbótarverktíma sem aðaláfrýjandi hafi talið sig eiga rétt á hafi fyrst komið fram með orðsendingu 25. ágúst 2012, sem lögð hafi verið fram á verkfundi 27. sama mánaðar. Þegar af þessari ástæðu tók héraðsdómur ekki til efnislegrar úrlausnar þau framangreindu atriði sem aðaláfrýjandi reisti kröfu sína um framlengingu verktímans á.

Í grein 5.2.2 í ÍST 30 er í fjórum stafliðum fjallað um þau tilvik sem verktaki getur byggt á um lengingu verktíma. Í grein 5.2.3 segir síðan: „Ef verktaki telur sig eiga rétt á framlengingu á verktíma skal hann tafarlaust senda verkkaupa rökstudda tilkynningu um það. Í tilkynningu skal rökstutt að töfin hafi hlotist af þeim atvikum sem verktaki ber fyrir sig.“ Þá er mælt fyrir um það í grein 5.2.4 að lengja skuli verktímann sem nemi þeirri töf sem af tálmun hlaust. Í ÍST 30 er hins vegar ekki að finna, umfram almenn fyrirmæli í grein 6.3, reglur um það hvernig úr skuli leyst sé ágreiningur með aðilum um framkomna kröfu um lengingu verktímans.

Hinn 24. maí 2012 sendi starfsmaður aðaláfrýjanda umsjónarmanni eftirlits með verkinu af hálfu gagnáfrýjanda, orðsendingu þar sem gerð var grein fyrir tíu nánar tilgreindum verkþáttum sem aðaláfrýjandi taldi valda töfum á „verkframkvæmdum við stækkun í austur ...“ Í lok orðsendingarinnar sagði: „Atafl telur rétt að vegna þessara óviðráðanlegu tafa verði áfangaskil sem áætluð eru 1. júní endurskoðuð.“ Í orðsendingu dagsettri þann sama dag fór umsjónarmaðurinn með rökstuddum hætti yfir þá verkþætti sem aðaláfrýjandi vísaði til að hefðu valdið töfum á verkinu og hafnaði því í átta tilvikum að þeir gætu leitt til endurskoðunar verktímans. Í tveimur tilvikum var óskað frekari rökstuðnings fyrir því hvers vegna þeir verkþættir krefðust aukins verktíma.

Fallist er á með aðaláfrýjanda að tilvitnuð orðsending hans hafi fullnægt þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmt grein 5.2.3 í ÍST 30 og skal þá sérstaklega áréttað að nefnd grein gerir aðeins ráð fyrir rökstuddri tilkynningu þess efnis að verktaki telji sig eiga rétt á framlengdum verktíma og hvernig ætluð töf tengist þeim atriðum sem hann ber fyrir sig. Jafnframt styðst þessi niðurstaða við þá staðreynd að ekki virðist hafa vafist fyrir umsjónarmanninum að svara efnislega þeim atriðum sem tilkynningin um framlengdan verktíma var reist á. Á hinn bóginn er fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjandi hafi ekki í öðrum tilvikum fullnægt þeim kröfum sem gera verður til tilkynninga verktaka samkvæmt grein 5.2.3 en ekki kemur til álita, eins og hér stendur á, að tilkynningar sem sendar voru eftir að umsömdum verktíma lauk uppfylli þær kröfur sem þar koma fram.

Með því að niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, varð öndverð um framangreindan áskilnað greinar 5.2.3 í ÍST 30 var þar í engu fjallað um það efnislega hvort að eitthvert þeirra atriða sem aðaláfrýjandi byggir á kunni að hafa skapað honum rétt á lengingu verktíma, sbr. grein 5.2.2 í staðlinum, og þá með samsvarandi lækkun tafabóta úr hendi hans. Verður því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.