132/2010

þar sem tekin var til greina beiðni Þ um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál hans á hendur Í. Fallist var á það með Þ að efni væru til að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau grunnatriði sem málatilbúnaður hans hvíldi á.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. mars 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. febrúar 2010, þar sem tekin var til greina beiðni varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál hans á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og varnaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar, svo og að sóknaraðili verði dæmdur til að greiða sér málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og getur hann því ekki komið að fyrir Hæstarétti kröfu um málskostnað í héraði.

Samkvæmt gögnum málsins varð varnaraðili, sem er húsasmíðameistari að mennt, fyrir vinnuslysi 28. júlí 2001, þar sem hann var við störf í iðngrein sinni við byggingu verslunarmiðstöðvarinnar Smáralindar í þágu Ístaks hf. Nánar er atvikum að þessu slysi lýst þannig að varnaraðili hafi fallið niður úr um 5 m hæð af millilofti, sem hann hafi unnið við ásamt tveimur öðrum smiðum, og hlotið af því bæði tímabundið og varanlegt líkamstjón. Hann höfðaði mál 23. júní 2004 á hendur Ístaki hf. til heimtu bóta að fjárhæð 9.302.765 krónur vegna þessa og stefndi hann jafnframt vátryggingafélagi þess félags til réttargæslu. Í dómi Hæstaréttar 20. desember 2005 í því máli, sem var nr. 246/2005, var meðal annars lýst aðstæðum á vinnustað þegar atvik þetta gerðist og tekið fram að í skýrslu Vinnueftirlitsins hafi sagt að orsakir slyssins mætti rekja til þess að hvorki hafi verið til staðar fallvarnir né öryggisbelti. Því var einnig lýst að aðilarnir hafi verið sammála um að erfitt hafi verið að beita líflínum við þá vinnu, sem varnaraðili leysti af hendi, og yrði heldur ekki séð hvernig hefði átt að koma þar við fallvörnum. Augljóst þótti á hinn bóginn að tryggja hefði mátt frekar öryggi varnaraðila og samstarfsmanna hans á nánar tilgreindan hátt, sem hann hafi mátt vita vegna menntunar sinnar og starfsreynslu án þess að vinnuveitandinn gæfi honum sérstök fyrirmæli eða leiðbeiningar í þeim efnum, en eins og atvikum væri háttað mætti raunar telja það fremur hafa verið í verkahring hans sjálfs, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Með því að slysið yrði af þessu sökum ekki rakið til atvika, sem Ístak hf. hafi borið ábyrgð á, var félagið sýknað af kröfu varnaraðila.

Varnaraðili höfðaði mál þetta 23. september 2009 og krefst að sóknaraðila verði gert að greiða sér 13.119.396 krónur. Samkvæmt sundurliðun í héraðsdómsstefnu er hér um að ræða skaðabætur sömu fjárhæðar og varnaraðili krafði Ístak hf. um í hæstaréttarmálinu nr. 246/2005 að meðtöldum vöxtum og dráttarvöxtum til þess dags, sem dómur í því máli var upp kveðinn, en að frádregnum tilteknum greiðslum, sem varnaraðili kveðst hafa fengið úr slysatryggingu launþega og almannatryggingum. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er málatilbúnaður varnaraðila í þessu nýja máli í meginatriðum reistur á því að úrslit máls hans á hendur Ístaki hf. beri með sér að sóknaraðili hafi ekki orðið við skyldum sínum samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til að innleiða í íslenskan rétt ákvæði tilskipunar ráðsins nr. 89/391/EBE frá 12. júní 1989 um lögleiðingu ráðstafana er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustöðum, tilskipunar ráðsins nr. 89/654/EBE frá 30. nóvember 1989 um lágmarkskröfur varðandi öryggi og hollustu á vinnustöðum og tilskipunar ráðsins nr. 92/57/EBE frá 24. júní 1992 um framkvæmd lágmarkskrafna um öryggi og hollustuhætti á bráðabirgða- eða færanlegum byggingarsvæðum. Varnaraðili telur sóknaraðila bera skaðabótaskyldu gagnvart sér af þessum sökum með því að úrslit fyrra dómsmálsins hefðu orðið á annan veg ef sóknaraðili hefði réttilega sinnt þessum skyldum. Fallist verður á með varnaraðila að efni séu til að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau grunnatriði, sem þessi málatilbúnaður hans hvílir á, enda var þeim ekki ráðið til lykta með fyrrnefndum dómi Hæstaréttar 20. desember 2005. Að því verður á hinn bóginn að gæta að í málatilbúnaði varnaraðila er auk þessa öðrum þræði byggt á þeirri skoðun hans að niðurstaða fyrra dómsmálsins kunni að hafa ráðist af því að „Hæstiréttur hafi fyrir mistök túlkað íslenskan rétt í andstöðu við tilskipanir Evrópusambandsins“, sem reyndar verður ekki séð að varnaraðili hafi á nokkru stigi borið fyrir sig í því máli, en að hugleiðingum af þeim toga geta spurningar, sem lagðar verða fyrir EFTA-dómstólinn, ekki lotið. Að þessu virtu ásamt því að ekki verður séð að fyrrnefnd tilskipun ráðsins nr. 89/654/EBE frá 30. nóvember 1989 geti varðað sakarefni þessa máls verður spurningum til EFTA-dómstólsins hagað á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kærumálskostnað.

Dómsorð:

Leitað er ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á eftirfarandi:

1. Samræmist það ákvæðum tilskipunar ráðsins nr. 89/391/EBE frá 12. júní 1989 um lögleiðingu ráðstafana er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustöðum og ákvæðum tilskipunar ráðsins nr. 92/57/EBE frá 24. júní 1992 um framkvæmd lágmarkskrafna um öryggi og hollustuhætti á bráðabirgða- eða færanlegum byggingarsvæðum (áttundu sértilskipunar í skilningi 1. mgr. 16. gr. tilskipunar nr. 89/391/EBE) að starfsmanni sé sjálfum vegna eigin sakar gert að bera ábyrgð á tjóni, sem hann verður fyrir vegna vinnuslyss, þegar fyrir liggur að vinnuveitandi hefur ekki að eigin frumkvæði fylgt reglum um öryggi og aðbúnað á vinnustað?

2. Ef svarið við framangreindri spurningu er neikvætt, er íslenska ríkið þá skaðabótaskylt gagnvart starfsmanni, sem hefur orðið fyrir vinnuslysi og verið látinn í ósamræmi við ofangreindar tilskipanir bera tjón sitt sjálfur í heild eða að hluta vegna eigin sakar, á þeirri forsendu að ríkið hafi ekki staðið réttilega að innleiðingu þessara tilskipana í íslenskan rétt?

Kærumálskostnaður fellur niður.