97/2007

S krafðist þess að felld yrði úr gildi nauðungarsala sýslumannsins á Blönduósi á jörðinni L, sem fram hafði farið að beiðni SHS og K banka hf. S reisti kröfu sína á því að annmarkar hefðu verið á þeim fjárnámsgerðum, sem nauðungarsölubeiðnir ofangreindra aðila byggðust á. Í dómi Hæstaréttar var fallist á niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að fjárnámsgerð SHS hefði verið fullnægjandi heimild til að krefjast nauðungarsölu á jörðinni. Þá var vísað til þess að heimild 2. mgr. 92. gr. laga nr. 90/1989, til að leggja fyrir héraðsdómara ágreining um fjárnámsgerð vegna kröfu gerðarbeiðanda um nauðungarsölu, væri bundin því skilyrði að úrlausn um þess háttar ágreining skipti máli um það hvort nauðungarsala eða önnur lögmæt ráðstöfun á fjárnámsandlaginu færi fram. Þar sem nauðungarsöluheimild SHS var fullnægjandi var ekki talið að úrlausn um gildi fjárnáms K banka hf. skipti máli um gildi nauðungarsölunnar. Kröfu S var því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. febrúar 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands vestra 23. janúar 2007, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi nauðungarsala sýslumannsins á Blönduósi á uppboði 3. júlí 2006 á jörðinni Litla-Hvammi í Húnaþingi vestra. Kæruheimild er í 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að ofangreind nauðungarsala verði felld úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast hvor fyrir sig staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálsmálskostnaðar.

I.

Í málatilbúnaði sóknaraðila kemur fram að hann hafi staðið að rekstri sláturhúss á Hvammstanga, sem rekið hafi verið í nafni Sláturfélagsins Ferskra afurða ehf. Þann 4. september 1998 gaf félagið út skuldabréf til varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda að fjárhæð 9.150.000 krónur og gekkst sóknaraðili í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu þess. Skyldi lánið endurgreitt á 18 nánar tilgreindum gjalddögum, fyrst 15. júlí 1999 en síðasti gjalddaginn skyldi vera 15. desember 2001. Í texta bréfsins er tekið fram að gera megi aðför til fullnustu skuldarinnar án undangengins dóms eða réttarsáttar hjá skuldara eða ábyrgðarmanni. Eru undirskriftir skuldara og sjálfskuldarábyrgðarmanns vottaðar af tveimur mönnum. Var bréfið samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila gefið út vegna lántöku til að fjármagna rekstur sláturhússins. Þann 20. október 1999 var skilmálum skuldabréfsins breytt og lánstími þess lengdur. Í texta skilmálabreytingarinnar er tekið fram að skuldabréfið sé með sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila og að skuldbreytingin sé af hálfu varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda háð því að hún verði samþykkt af ábyrgðarmanni. Sóknaraðili samþykkti skuldbreytinguna sem ábyrgðarmaður með undirritun sinni og eru undirskriftir á skjalinu vottaðar af tveimur mönnum. Með kaupsamningi 12. apríl 2000 seldi Sláturfélagið Ferskar afurðir ehf. fasteign sína á Hvammstanga og nánar tilgreint lausafé tengt rekstrinum til óstofnaðs einkahlutafélags, sem síðar hlaut nafnið Ferskar afurðir ehf. Var kaupverðið meðal annars greitt með yfirtöku skuldar samkvæmt framangreindu skuldabréfi. Tekið var fram í samningnum að sóknaraðili skyldi áfram vera í persónulegri sjálfskuldarábyrgð gagnvart varnaraðilanum Sparisjóði Húnaþings og Stranda fyrir eftirstöðvum skuldar samkvæmt bréfinu. Með skuldskeytingu 6. júní 2000 heimilaði varnaraðilinn Sparisjóður Húnaþings og Stranda að hið nýstofnaða einkahlutafélag kæmi sem nýr greiðandi að skuldabréfinu í stað Sláturhússins Ferskra afurða ehf. og jafnframt ritaði sóknaraðili undir skuldskeytingu þessa sem sjálfskuldarábyrgðarmaður „til staðfestingar því að hann verði áfram sjálfskuldarábyrgðaraðili þrátt fyrir nýjan greiðanda skuldabréfsins.“ Undirskriftir á skuldskeytinguna eru vottaðar af tveimur mönnum. Enn var gerð skuldbreyting á skilmálum bréfsins 20. október 2000 og fyrsta gjalddaga þess seinkað. Í texta skuldbreytingarinnar er tekið fram að skuldin sé með sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila og að skuldbreytingin sé háð því skilyrði að ábyrgðarmaður samþykki hana. Ritaði sóknaraðili undir skilmálabreytinguna sem ábyrgðarmaður og eru undirskriftir á skjalinu staðfestar af tveimur vottum. Þann 30. ágúst 2005 var að kröfu varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda gert fjárnám í jörðinni Litla-Hvammi, þinglýstri eign sóknaraðila, fyrir eftirstöðvum margnefnds skuldabréfs auk vaxta og kostnaðar.

Sláturfélagið Ferskar afurðir ehf. gaf 27. ágúst 1999 út tryggingarbréf til tryggingar skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við Búnaðarbanka Íslands hf. að hámarki að höfuðstól 6.250.000 krónur. Var jörðin Litli- Hvammur veðsett með 1. veðrétti til tryggingar greiðslu og áritaði sóknaraðili tryggingarbréfið sem þinglýstur eigandi jarðarinnar. Þann 19. nóvember 2001 var undirrituð dómsátt milli Búnaðarbanka Íslands hf. og Sláturfélagsins Ferskra afurða ehf. Skyldi einkahlutafélagið samkvæmt henni greiða bankanum 7.784.687 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum 20. janúar 2002. Þann 5. desember 2005 var að beiðni varnaraðilans Kaupþings banka hf. gert fjárnám í jörðinni Litla-Hvammi fyrir höfuðstól dómsáttarinnar ásamt nánar tilgreindum vöxtum og kostnaði á grundvelli framangreinds tryggingarbréfs.

Varnaraðilinn Sparisjóður Húnaþings og Stranda beiddist 20. september 2005 nauðungarsölu á jörðinni Litla-Hvammi á grundvelli fjárnámsgerðarinnar 30. ágúst sama ár. Varnaraðilinn Kaupþing banki hf. beiddist nauðungarsölu á jörðinni 21. desember 2005 á grundvelli fjárnámsgerðarinnar 5. sama mánaðar. Þann 30. mars 2006 tók sýslumaðurinn á Blönduósi fyrir nauðungarsölu á jörðinni að beiðni varnaraðilanna beggja en sóknaraðili var gerðarþoli. Var ákveðið að uppboð á eigninni hæfist 6. júní 2006. Þann dag var nauðungarsalan aftur tekin fyrir hjá sýslumanni og leitað eftir boðum í eignina. Bauð varnaraðilinn Sparisjóður Húnaþings og Stranda 200.000 krónur í eignina og var ákveðið að uppboðinu yrði fram haldið á henni sjálfri 3. júlí sama ár. Þann dag var nauðungarsalan aftur tekin fyrir og leitað frekari boða í eignina. Varð S-kk-nf Þ-kk-nf hæstbjóðandi. Var honum greint frá því að boð hans yrði samþykkt ef greiðsla bærist samkvæmt því í samræmi við uppboðskilmála 3. ágúst 2006 klukkan 15. Með bréfi 5. júlí sama ár leitaði sóknaraðili úrlausnar Héraðsdóms Norðurlands vestra um gildi nauðungarsölunnar.

II.

Sóknaraðili reisti kröfu sína í héraði á því að hvorugur varnaraðila hafi byggt beiðni sína um nauðungarsölu á gildri fjárnámsgerð. Færir hann ýmsar málsástæður fram máli sínu til stuðnings varðandi þau skjöl og atvik er lágu til grundvallar fjárnámsgerðum þeirra hvors um sig eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði. Með honum tók héraðsdómari afstöðu til ágreinings sóknaraðila og varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda varðandi gildi fjárnámsgerðarinnar 30. ágúst 2005. Hafnaði hann málsástæðum sóknaraðila varðandi heimildir þess varnaraðila til nauðungarsölu og taldi þegar af þeirri ástæðu að nauðungarsalan skyldi fara fram að kröfu hans og væru ekki efni til að leysa jafnframt úr ágreiningi varðandi nauðungarsöluheimild varnaraðilans Kaupþings banka hf.

Að framan eru raktar þær þrjár skilmálabreytingar sem gerðar voru á skuldabréfi varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda, sem gefið var út af Sláturfélaginu Ferskar afurðir ehf. 4. september 1998, frá 20. október 1999 til 20. október 2000. Engin þessara breytinga leiddi til þess að sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila á greiðslu samkvæmt bréfinu félli niður. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að fjárnámsgerðin 30. ágúst 2005 hafi verið fullnægjandi heimild handa varnaraðilanum Sparisjóði Húnaþings og Stranda til að krefjast nauðungarsölu á jörðinni Litla-Hvammi.

Sóknaraðili reisir kröfu sína fyrir Hæstarétti einnig á því að taka verði afstöðu til framangreindra fjárnámsgerða beggja varnaraðila sem jafnframt séu heimildir til nauðungarsölu í máli þessu. Samkvæmt 1. mgr. 92. gr. laga nr. 90/1989 um aðför er málsaðilum heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um aðfarargerð, ef krafa þess efnis berst héraðsdómara innan átta vikna frá því gerðinni var lokið. Þegar sá frestur er liðinn verður ágreiningur um aðfarargerð þó lagður fyrir héraðsdómara meðal annars ef til ágreinings kemur um gerðina vegna kröfu gerðarbeiðanda um nauðungarsölu eða aðra lögmæta ráðstöfun á eign sem tekin hefur verið fjárnámi, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Þessa heimild 2. mgr. verður eðli máls samkvæmt að binda því skilyrði að úrlausn um ágreining um aðfarargerðina skipti máli um það hvort nauðungarsala eða önnur lögmæt ráðstöfun á fjárnámsandlaginu fari fram. Hér að framan er komist að þeirri niðurstöðu að nauðungarsöluheimild varnaraðilans Sparisjóðs Húnaþings og Stranda hafi verið fullnægjandi og skiptir úrlausn um gildi fjárnáms varnaraðilans Kaupþings banka hf. 5. desember 2005 því ekki máli um gildi nauðungarsölunnar. Eru því ekki efni til að leysa úr þeim ágreiningi í þessu máli. Við úthlutun söluverðs jarðarinnar getur varnaraðili hins vegar sem aðili að nauðungarsölunni haft uppi mótmæli gegn frumvarpi til úthlutunar þess og leitað eftir atvikum úrlausnar héraðsdóms um ákvörðun sýslumanns um þann ágreining, sbr. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991.

Samkvæmt framanrituðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, S-kk-nf L-kk-nf J-kk-nf, greiði varnaraðilum, Sparisjóði Húnaþings og Stranda og Kaupþingi banka hf., hvorum um sig 150.000 krónur í kærumálskostnað.