187/2016

G-höllin hf. höfðaði mál gegn B og G og krafðist skaðabóta vegna vanrækslu þeirra að hlutast til um að bú G-hússins ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta eftir að félagið varð ógjaldfært. Eftir afturköllun á gjaldþrotaskiptabeiðni hafði rekstrarmunum félagsins verið ráðstafað með afsals- og kaupsamningi. Var lagt til grundvallar að á þeim tíma þegar umræddur samningur hafði verið gerður hefði G-húsið ehf. verið ógjaldfært með vísan til eldri dóma Hæstaréttar, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá kom fram að með samningnum hefði G-húsið ehf. staðið eftir rýrara að eignum til tryggingar fyrir aðrar lánadrottna þess og því hefði ráðstöfunin farið í bága við 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var því talið að B og G hefðu samkvæmt 1. mgr. 108. gr. sömu laga fellt á sig bótaábyrgð gagnvart G-höllinni ehf. sem lánadrottni félagsins vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir af þessum sökum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. mars 2016. Þeir krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi stofnaði H-kk-nf S-kk-nf á árinu 2005 Graníthúsið ehf., en hann er jafnframt eini eigandi stefnda. Með kaupsamningi 6. desember sama ár keypti Viðhald og nýsmíði ehf. helmingshlut í Graníthúsinu ehf., en áfrýjendur eru eigendur þess félags. Frá þeim degi var áfrýjandinn G-kk-nf eini stjórnarmaður félagsins en varamaður í stjórn var fyrrnefndur H-kk-nf. Áfrýjandinn B-kk-nf var skráður framkvæmdastjóri félagsins, en áfrýjendur fóru með prókúruumboð fyrir félagið.

Um mitt ár 2011 hvarf H-kk-nf frá störfum hjá Graníthúsinu ehf., en aðila greinir á um tildrög þess, svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Þótt H-kk-nf hafi hætt þátttöku í rekstri félagsins var ekki gerð breyting á stjórn þess eins og ranglega er staðhæft í héraðsdómi. Var skipan stjórnarinnar óbreytt fram yfir þau atvik sem reynir á við úrlausn málsins.

Með beiðni 9. nóvember 2012 fór áfrýjandinn G-kk-nf þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur, fyrir hönd Graníthússins ehf., að bú félagsins yrði tekið til gjaldþrotaskipta, en efni þeirrar beiðni er lýst í héraðsdómi. Áður en úrskurður gekk um beiðnina var hún afturkölluð 18. sama mánaðar.

Fljótlega eftir að beiðni Graníthússins ehf. um gjaldþrotaskipti á búi félagsins hafði verið afturkölluð ráðstafaði það hluta af rekstarmunum sínum til Best buy ehf. með afsals- og kaupsamningi 30. nóvember 2012. Kaupverðið nam 23.600.000 krónum og átti að greiða hluta þess með yfirtöku á skuldum við Viðhald og nýsmíði ehf. og Magna ehf., en það félag er eins og fyrrnefnda félagið í eigu áfrýjenda. Jafnframt tók kaupandi að sér að greiða skuldbindingar við Landsbankann hf., sem áfrýjendur voru í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Efni þessa samnings er réttilega lýst í héraðsdómi að öðru leyti en því að samningurinn var ekki aðeins undirritaður af hálfu áfrýjandans G-kk-ef heldur áfrýjendum báðum. Viðauki við samninginn var gerður 12. júní 2013, en með honum var frekari rekstrartækjum ráðstafað til Best Buy ehf. fyrir 900.000 krónur. Tekið var fram í viðaukanum að kaupverðið hefði verið greitt með því að tæki og tól hefðu verið tekin upp í skuldir. Báðir áfrýjendur rituðu undir þennan samning fyrir hönd seljanda.

Þegar hér var komið sögu hafði stefndi 19. september 2012 höfðað mál á hendur Graníthúsinu ehf. til heimtu greiðslu vegna reikninga 31. mars og 19. ágúst 2011 á hendur því. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 23. júlí 2013 var félaginu gert að greiða stefnda 4.232.234 krónur með dráttarvöxtum auk 600.000 króna í málskostnað. Á grundvelli dómsins fékk stefndi gert fjárnám hjá félaginu 19. september sama ár og var því lokið sem árangurslausu að hluta. Að kröfu stefnda var bú félagsins síðan tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 30. janúar 2014. Lýstar kröfur í búið nema samtals 67.370.214 krónum en eignir búsins við upphaf skipta voru óverulegar.

Stefndi höfðaði í eigin nafni en til hagsbóta fyrir þrotabúið riftunarmál á hendur annars vegar Viðhaldi og nýsmíði ehf. og hins vegar Magna ehf., sbr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var byggt á því að þessi félög hefðu með fyrrgreindum afsals- og kaupsamningi 30. nóvember 2012 fengið greiddar skuldir með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 134. gr. sömu laga. Með dómum Hæstaréttar 12. maí 2016 í málum nr. 565/2015 og 566/2016 var greiðslum þessum rift og fjárkröfur á hendur félögunum teknar til greina. Var Viðhaldi og nýsmíði ehf. gert að greiða þrotabúinu 8.000.000 krónur með dráttarvöxtum og 1.400.000 krónur í málskostnað en Magna ehf. að greiða 6.200.000 krónur með dráttarvöxtum og sömu fjárhæð í málskostnað.

II

Stefndi reisir málatilbúnað sinn á því að áfrýjendur hafi vanrækt að hlutast til um að bú Graníthússins ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta eftir að félagið varð ógjaldfært eins og miðað var við í beiðni félagsins sjálfs 9. nóvember 2012. Með því að afturkalla þá beiðni 18. sama mánaðar og í kjölfarið ráðstafa rekstrarmunum félagsins með afsals- og kaupsamningi 30. þess mánaðar og síðar með viðauka við samninginn 12. júní 2013 hefðu áfrýjendur valdið tjóni sem falist hefði í því að eignum var komið undan skiptum sem ella hefði verið ráðstafað til greiðslu krafna. Við þetta hefði stefndi farið á mis við að fá fullnustu kröfu sinnar en á því beri áfrýjendur ábyrgð sem fyrirsvarsmenn félagsins. Til stuðnings bótaskyldu vísar stefndi til 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og sakarreglunnar.

Í fyrrgreindum dómum Hæstaréttar í málum nr. 565/2015 og 566/2015 var lagt til grundvallar að á þeim tíma þegar umræddur samningur var gerður 30. nóvember 2012 hefði Graníthúsið ehf. verið ógjaldfært. Þessu hefur ekki verið hnekkt og hafa dómarnir því fullt sönnunargildi um þessi málsatvik, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við þessar aðstæður í rekstri félagsins bar að grípa til ráðstafana til að koma í veg fyrir greiðsluþrot en ella var áfrýjandanum G-kk-þgf sem eina stjórnarmanni félagsins skylt að gefa það upp til gjaldþrotaskipta, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 80. gr. laga nr. 138/1994. Jafnframt er þess að gæta að sem framkvæmdastjóra félagsins mátti áfrýjandanum B-kk-þgf vera ljóst hvernig fjárhag félagsins var komið þótt honum bæri ekki sjálfum vegna þeirrar stöðu að hlutast til um gjaldþrotaskipti á búi þess.

Við þær aðstæður sem hér hefur verið lýst stóðu áfrýjendur sameiginlega að samningnum 30. nóvember 2012 og viðaukanum 12. júní 2013. Með samningnum var rekstrarmunum félagsins ráðstafað fyrir endurgjald sem fólst í því að kaupandinn tók yfir skuldir við félög í eigu áfrýjenda og skuldir sem þeir voru í ábyrgðum fyrir. Þannig runnu engir fjármunir til félagsins, heldur stóð það eftir rýrara að eignum til tryggingar fyrir aðra lánardrottna þess. Að þessu leyti fór ráðstöfun samkvæmt samningnum í bága við 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 um að fyrirsvarsmenn einkahlutafélags megi ekki gera nokkrar þær ráðstafanir sem fallnar eru til þess að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Af því leiðir að áfrýjendur hafa samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 108. gr. sömu laga fellt á sig bótaábyrgð gagnvart stefnda sem lánardrottni félagsins vegna þess tjóns sem hann hefur orðið fyrir af þessum sökum. Verður því niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest á þann veg sem í dómsorði greinir.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda áfrýjenda, B-kk-ef G-kk-ef og G-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, vegna tjóns sem stefndi, Graníthöllin ehf., varð fyrir vegna afsals- og kaupsamnings 30. nóvember 2012 við Best buy ehf. ásamt viðauka 12. júní 2013 við þann samning.

Áfrýjendur greiði stefnda óskipt samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.