33/2020

A kærði dóm Landsréttar þar sem máli B gegn henni var vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að ekki hefði verið leitað sátta um ágreiningsefni dómsmálsins fyrir málshöfðunina í samræmi við 33. gr. a. barnalaga nr. 76/2003. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði hafi stefnandi almennt einn forræði á því hvort máli verði fram haldið og að eðli máls samkvæmt geti aðrir en þeir sem mál hafa höfðað ekki haft lögvarða hagsmuni af því að kæra úrskurð eða dóm um frávísun máls. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf, B-kvk-nf T-kvk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar 16. október 2020 en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er dómur Landsréttar 2. október 2020 þar sem máli varnaraðila á hendur sóknaraðila var vísað frá héraðsdómi. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði dómur verði felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili höfðaði mál þetta í héraði. Endanlegar dómkröfur hans voru aðallega að honum yrði einum falin forsjá þriggja barna hans og sóknaraðila. Til vara krafðist hann þess að aðilar færu áfram sameiginlega með forsjá barnanna en að þau hefðu lögheimili hjá sér. Í báðum tilvikum krafðist hann meðlags með börnunum úr hendi sóknaraðila og að ákveðinn yrði umgengnisréttur þess foreldris sem börnin hefðu ekki lögheimili hjá. Sóknaraðili krafðist sýknu af kröfum varnaraðila og jafnframt að sameiginlegri forsjá yrði slitið og henni einni falin forsjá barnanna. Þá krafðist hún meðlags frá varnaraðila með börnunum og að ákveðinn yrði umgengnisréttur þess foreldris sem ekki fengi forsjána. Með héraðsdómi voru þessar kröfur sóknaraðila teknar til greina.

Varnaraðili áfrýjaði dóminum til Landsréttar og krafðist þess aðallega að málinu sem hann hafði sjálfur höfðað yrði vísað frá héraðsdómi. Til vara krafðist hann þess að héraðsdómur yrði ómerktur en til þrautavara gerði hann sömu kröfur og hann hafði uppi í héraði. Fyrir Landsrétti krafðist sóknaraðili staðfestingar héraðsdóms. Með hinum áfrýjaða dómi var málinu vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að ekki hefði verið leitað sátta um ágreiningsefni dómsmálsins fyrir málshöfðunina í samræmi við 33. gr. a. barnalaga nr. 76/2003.

Eins og hér hefur verið rakið krefst sóknaraðili þess að hinum áfrýjaða dómi verði hnekkt þar sem máli er höfðað var á hendur henni var vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði hefur stefnandi almennt einn forræði á því hvort máli verði fram haldið þótt dómari sé ekki með öllu háður vilja stefnanda þar um. Hæstiréttur hefur jafnframt slegið því föstu, sbr. dóm réttarins 4. apríl 2019 í máli nr. 16/2019, að eðli máls samkvæmt geti aðrir en þeir, sem mál hafa höfðað, ekki haft lögvarða hagsmuni af því að kæra úrskurð eða dóm um frávísun máls. Í því tilliti gildir einu þótt sóknaraðili hafi á grundvelli dómvenju í forsjármálum haft uppi gagnkröfur fyrir héraðsdómi án höfðunar gagnsakar, enda verður því ekki jafnað til málshöfðunar til sjálfstæðs dóms samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991, en með því hefði henni verið kleift að reka það mál áfram án tillits til þess hvort aðalsök yrði vísað frá dómi. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá Hæstarétti.

Rétt er að aðilar beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður fellur niður.