190/2017

A höfðaði mál á hendur L og krafðist þess að felld yrði úr gildi sjálfskuldarábyrgð sem hún hafði veitt með undirritun sinni á skuldabréf vegna námslána dóttur sinnar M. Fyrir lá að áður en A gekkst í ábyrgðina lagði L ekki annað mat á greiðslugetu M en það, sem fólst í mati á því hvort hún teldist lánshæf í skilningi úthlutunarreglna L, en við það kom í ljós að M var á vanskilaskrá. Í dómi Hæstaréttar kom fram að mat L á lánshæfi umsækjanda um námslán eftir úthlutunarreglum hans væri bundið við athugun á því hvort umsækjandinn væri í vanskilum við L vegna eldra láns, hvort bú umsækjandans væri til gjaldþrotaskipta og hvort hann gæti af öðrum sökum talist bersýnilega ótryggur lántaki. L hefði ekki gert grein fyrir því hvort könnun á síðastnefnda atriðinu tæki til nokkurs annars en athugunar á vanskilaskrá. Væri lagt til grundvallar að ekki væri gætt að öðru í tengslum við það skilyrði færi því fjarri að mat L á lánshæfi væri reist á upplýsingum meðal annars um áætlaðar tekjur umsækjanda á endurgreiðslutíma láns, aðrar skuldir hans og endurgreiðslur af þeim, eignir hans og áætlaðan framfærslukostnað, svo sem gera yrði við greiðslumat eftir viðurkenndum viðmiðum í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Var því ekki talið að L hefði réttilega uppfyllt skyldu sína samkvæmt ákvæðinu til að leggja mat á greiðslugetu M. Ekkert lægi fyrir í málinu um fjárhag M, efnahag hennar eða tekjur, hvorki nú né þegar A tók skuldbindinguna á sínar herðar, og yrði því ekkert ráðið um hvað kynni að hafa verið leitt í ljós með réttilega gerðu greiðslumati. Þótt ætla yrði að almennt hlyti ábyrgðarmaður í þeim fjölskyldutengslum við lántaka, sem A væri við M, að búa yfir nokkurri vitneskju um aðstæður hans og fjárhag væri ófært að byggja á því að greiðslumat hefði ekki í þessu tilviki getað leitt í ljós atriði, sem áhrif gætu haft á töku ákvörðunar um hvort stofna ætti til ábyrgðarskuldbindingar. Var því talið óhjákvæmilegt að víkja til hliðar yfirlýsingu A um sjálfskuldarábyrgð á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og krafa A því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. mars 2017. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerði M-kvk-nf D-kvk-nf, sem er dóttir stefndu og fædd árið 1972, umsókn 25. mars 2010 til áfrýjanda um námslán vegna fyrirhugaðs meistaranáms í viðskiptafræði við nánar tilgreindan erlendan háskóla. Í umsókninni, sem virðist hafa verið færð inn á rafrænt eyðublað frá áfrýjanda, voru óverulegar upplýsingar um fjárhag og aðstæður M-kvk-ef, en þó kom fram að hún ætti nafngreindan maka og tvö börn, hún hafi verið í fullu starfi á árinu 2009 og áætlaði að laun fyrir það hafi numið um 8.000.000 krónum. Þá var þess getið að stefnda yrði umboðsmaður M-kvk-ef gagnvart áfrýjanda, en í umboðinu fælist heimild til að annast lántöku, undirrita skuldabréf fyrir láni, útvega ábyrgðarmann og taka við lánsfé.

Vegna þessarar umsóknar ritaði áfrýjandi bréf 25. maí 2010 til stefndu sem umboðsmanns M-kvk-ef, þar sem fram kom að eftir úthlutunarreglum hans yrði lánþegi að vera í skilum við hann og mætti hvorki vera til gjaldþrotaskipta né teljast af öðrum ástæðum bersýnilega ótryggur lántaki. Nafn M-kvk-ef væri að finna á tiltekinni vanskilaskrá og væri því ekki að svo stöddu unnt að veita henni námslán, en hafi skuld, sem valdið hafi færslu á þeirri skrá, verið greidd eða færslan stafað af mistökum yrði að leita til nafngreinds fyrirtækis, sem héldi um skrána. Bent var á að umsækjandi um lán í þessari aðstöðu ætti kost á að leita eftir undanþágu frá úthlutunarreglum að þessu leyti með því að leggja fram ábyrgð, sem áfrýjandi teldi viðunandi. Í tengslum við það sagði einnig: „Tekið skal fram að ábyrgðarmaður mun verða upplýstur um greiðslugetu þína skv. lögum nr. 32/2009. Þær upplýsingar verða í formi stöðu skv. vanskilaskrá“. Þetta ítrekaði áfrýjandi í öðru samsvarandi bréfi til stefndu 16. júlí 2010. Í málinu liggja ekki fyrir upplýsingar um hvað hafi nánar komið fram um M-kvk-þf á vanskilaskrá, en áfrýjandi kveðst ekki varðveita gögn um slíkt með tilliti til persónuverndar.

Í framhaldi af þessu sendi M-kvk-nf tölvubréf til áfrýjanda 19. ágúst 2010, þar sem sagði meðal annars: „Ég er með umsókn um námslán hjá ykkur og er að vinna í því að skila inn þeim gögnum sem vantar. Ég fékk bréf um daginn þar sem fram kom að þar sem ég er á vanskilaskrá þá fái ég ekki lán hjá ykkur. Ég er að vinna í því að klára að greiða þennan reikning sem kom mér á skrána, en vildi spyrja ykkur ... varðandi þetta: 1. Fæ ég námslán þrátt fyrir að vera á vanskilaskrá, ef ég skila inn nafni á ábyrgðarmanni? 2. Ef það tekur mig nokkra mánuði að ná mér af skránni, mun ég samt geta séð lánsáætlun ... sem miðar þá við að ég sé komin af skrá (eða með ábyrgðarmann) og fái námslán?“ Í tölvubréfi áfrýjanda til M-kvk-ef 25. sama mánaðar var fyrri spurningunni svarað á þann hátt að yrði hún komin af vanskilaskrá eða skráður hafi verið ábyrgðarmaður fyrir hana stæði henni til boða lán, enda hefðu þá einnig borist gögn um tiltekin önnur atriði, sem ekki er ástæða til að lýsa hér frekar. Af þessu tilefni sendi M-kvk-nf tölvubréf til áfrýjanda síðastnefndan dag, þar sem þess var getið að stefnda yrði ábyrgðarmaður fyrir láni til hennar.

Áfrýjandi ritaði bréf til stefndu 1. september 2010, þar sem sagði meðal annars: „Þú hefur verið tilefndur sem ábyrgðarmaður fyrir námsmann sem hefur óskað eftir námsláni hjá LÍN. Skv. 5. gr. laga nr. 32/2009 ber LÍN að senda öllum ábyrgðarmönnum meðfylgjandi upplýsingar. Meðfylgjandi er m.a. greiðslusaga námsmannsins skv. Lánstrausti en þar sem ekki liggja fyrir frekari upplýsingar um greiðslugetu hans til framtíðar er litið svo á að þessar upplýsingar séu fullnægjandi. Athygli er vakin á því að þar sem endurgreiðsla á námsláninu hefst ekki fyrr en tveimur árum eftir námslok mun greiðslugeta námsmannsins verða önnur til framtíðar.“ Fyrir liggur að með þessu bréfi til stefndu hafi fylgt skjal frá áfrýjanda með fyrirsögninni: „Upplýsingar til ábyrgðarmanns skv. 5. gr. laga nr. 32/2009“. Þar var að finna stutta rakningu á reglum um sjálfskuldarábyrgð, tekið var fram að fyrirhuguð ábyrgð ætti að hámarki að ná til skuldar M-kvk-ef að fjárhæð 7.000.000 krónur, sem bundin yrði vísitölu neysluverðs miðað við tiltekna grunntölu, og myndi ábyrgðin standa þar til skuldin yrði að fullu greidd. Næði ábyrgðin auk annars til innheimtukostnaðar. Einnig var þess getið að unnt yrði að bera ágreining um ábyrgðina undir málskotsnefnd áfrýjanda eða dómstóla. Þá kom eftirfarandi fram í skjalinu: „LÍN hefur upplýst undirritaðan um greiðslusögu lántakanda í samræmi við 4. gr. laga nr. 32/2009 eins og fram kemur á meðfylgjandi fylgiskjali. Frekari upplýsingar um greiðslugetu lántakanda er ekki að fá. Vakin er athygli á því að umrætt lán mun ekki greiðast fyrr en 2 árum eftir að námi lýkur og þá verða aðstæður lántakanda aðrar en í dag, þ.á m. greiðslugeta.“ Í bréfi áfrýjanda, sem þetta skjal fylgdi, var óskað eftir að stefnda undirritaði skjalið og endursendi honum. Við því varð stefnda 15. desember 2010.

M-kvk-nf gaf út skuldabréf vegna námsláns frá áfrýjanda 1. desember 2010. Ofan við meginmál skuldabréfsins var tilgreint að stefnda væri umboðsmaður M-kvk-ef og jafnframt ábyrgðarmaður fyrir skuldinni. Fjárhæð skuldar var ekki færð inn í viðeigandi eyður í skuldabréfinu, heldur tekið fram að lántaki veitti áfrýjanda heimild til að fylla það að þessu leyti út við námslok með því að setja þar heildarfjárhæð skuldar miðað við þágildandi vísitölu neysluverðs. Í skilmálum bréfsins var meðal annars lýst lánskjörum, endurgreiðslum og vanefndaúrræðum, en að auki var þar eftirfarandi yfirlýsing, sem stefnda undirritaði: „Ábyrgðarmaður hefur verið upplýstur um greiðslugetu lántaka o. fl. atriði skv. 5. gr. laga nr. 32/2009 og staðfest það með undirritun sinni á sérstaka yfirlýsingu þar að lútandi sem skoðast sem hluti þessa skuldabréfs. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á höfuðstól allt að neðangreindri fjárhæð ásamt vöxtum, verðbótum og dráttarvöxtum og öllum kostnaði ef vanskil verða, tekst ég undirritaður á hendur sjálfskuldarábyrgð á láni þessu in solidum. Höfuðstóll ábyrgðar, tilgreindur fyrir framan undirskrift mína, breytist í samræmi við vísitölu neysluverðs. Fyrir gjaldfallinni fjárhæð má gera fjárnám til tryggingar fullnustu skuldarinnar án undangengins dóms eða réttarsáttar samkvæmt 7. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 hjá aðalskuldara eða sjálfskuldarábyrgðarmönnum.“ Við undirskrift stefndu var tiltekið að fjárhæð ábyrgðar hennar næmi allt að 7.000.000 krónum, sem bundin væri vísitölu neysluverðs með grunntölunni 363,8. Í framhaldi af útgáfu skuldabréfsins sendi áfrýjandi til stefndu bréf 5. janúar 2011 með yfirskriftinni: „Staðfesting á sjálfskuldarábyrgð.“ Þar var getið um nafn aðalskuldara, númer skuldabréfs og fjárhæð ábyrgðar stefndu, en jafnframt bent á að fjallað væri um ábyrgð á námslánum, réttindi ábyrgðarmanna og skyldur þeirra í tilteknum ákvæðum úthlutunarreglna áfrýjanda, sem birtar væru á vefsíðu hans.

Í gögnum málsins er ekki að finna heildstæðar upplýsingar um lánveitingar áfrýjanda til M-kvk-ef, sem falla áttu undir fyrrgreint skuldabréf, en á hinn bóginn liggja fyrir yfirlit um stöðu lánsins, sem áfrýjandi sendi stefndu sem ábyrgðarmanni árlega frá 2012 til 2016. Samkvæmt yfirliti 30. janúar 2012 var „upprunalegur höfuðstóll“ lánsins á þeim tíma 2.653.688 krónur, en í yfirliti 4. febrúar 2013 var sá höfuðstóll sagður nema 4.064.507 krónum. Var þess getið í báðum tilvikum að um væri að ræða „opið lán“, sem ætla verður að hafi merkt að M-kvk-nf teldist ekki hafa lokið námi og skuldabréfið því ekki enn verið fyllt út að því er fjárhæð varðaði. Af yfirliti 13. febrúar 2014 virðist á hinn bóginn mega ráða að náminu hafi þá verið lokið og höfuðstóll skuldabréfsins orðinn 4.026.086 krónur með grunnvísitölu 398,2 stig, en lánið væri í vanskilum. Samkvæmt yfirlitum 23. febrúar 2015 og 29. mars 2016 var lánið í skilum á báðum dögum, en skuldin á þeim síðari sögð 3.872.789 krónur. Í málflutningi fyrir Hæstarétti kom fram að skuldin hafi nú verið í vanskilum frá hausti 2017 og gjaldfelld af þeim sökum.

II

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna er það hlutverk áfrýjanda að tryggja þeim, sem falla undir lögin, tækifæri til náms án tillits til efnahags. Í 2. mgr. 1. gr. og 2. gr. laganna er afmarkað til hvers konar náms áfrýjandi veiti lán í þessu skyni, en eftir 1. mgr. 6. gr. þeirra skal það ekki gert fyrr en námsmaður hefur afhent vottorð um tilskilda skólasókn og námsárangur. Einnig er sett að skilyrði í 4. mgr. 6. gr. að námsframvinda sé með eðlilegum hætti. Stjórn áfrýjanda er falið í 7. mgr. sömu lagagreinar að ákveða hvaða skilyrðum lántakar þurfi að öðru leyti að fullnægja, en um það, svo og önnur atriði varðandi svonefnda útfærslu á lögunum, á stjórnin að setja árlegar úthlutunarreglur, sem skulu staðfestar af ráðherra, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Eins og lög nr. 21/1992 hljóðuðu í upphafi var að auki tiltekið í 5. mgr. 6. gr. þeirra að námsmenn, sem fengju lán frá áfrýjanda, skyldu undirrita skuldabréf við lántöku og leggja fram yfirlýsingu minnst eins manns um að hann tæki að sér sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu þess ásamt vöxtum og verðtryggingu allt að tiltekinni hámarksfjárhæð. Með 1. gr. laga nr. 78/2009, sem tóku gildi 31. júlí 2009, var 5. mgr. 6. gr. laga nr. 21/1992 breytt í núverandi horf, en samkvæmt því ákvæði geta námsmenn, sem teljast lánshæfir samkvæmt reglum stjórnar áfrýjanda, fengið frá honum lán gegn útgáfu skuldabréfs og er þar ekki áskilið að sett sé nokkur ábyrgð. Námsmaður, sem fullnægir á hinn bóginn ekki skilyrðum um lánshæfi, getur allt að einu fengið lán gegn því að leggja fram ábyrgð, sem áfrýjandi telur viðunandi, en hún getur meðal annars falist í yfirlýsingu ábyrgðarmanns um sjálfskuldarábyrgð á námsláni ásamt vöxtum og verðbótum allt að tiltekinni fjárhæð. Samkvæmt grein 5.1.8. í úthlutunarreglum áfrýjanda, sem voru í gildi þegar M-kvk-nf D-kvk-nf gaf út fyrrgreint skuldabréf til hans, taldist námsmaður ekki lánshæfur ef hann var í vanskilum við áfrýjanda, bú hans var til gjaldþrotaskipta eða hann taldist af öðrum ástæðum bersýnilega ótryggur lántaki, sbr. auglýsingu mennta- og menningarmálaráðherra nr. 533/2010 um staðfestingu úthlutunarreglna Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir skólaárið 2010-2011. Í málinu hefur ekki verið vefengt að áfrýjandi hafi mátt líta á M-kvk-þf sem bersýnilega ótryggan lántaka í þessum skilningi sökum vanefnda, sem vanskilaskrá hafi leitt í ljós að hún hafi staðið í við annan eða aðra lánardrottna, og að áfrýjandi hafi af þeim sökum haft fullnægjandi stoð í 5. mgr. 6. gr. laga nr. 21/1992 fyrir því að setja það skilyrði fyrir lánveitingu til M-kvk-ef að ábyrgð yrði lögð fram fyrir efndum hennar á þeirri skuldbindingu við hann.

Áður en framangreind breyting var gerð á lögum nr. 21/1992 með 1. gr. laga nr. 78/2009 höfðu lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn tekið gildi 4. apríl 2009. Í 1. mgr. 2. gr. síðastnefndu laganna er berum orðum tekið fram að þau nái meðal annars til lánveitinga áfrýjanda í tilvikum, þar sem annar maður gengst í ábyrgð til að tryggja efndir lántaka. Í lögum nr. 32/2009 er ekki mælt fyrir um nokkra sérstöðu áfrýjanda meðal lánveitenda með tilliti til einstakra skyldna þeirra gagnvart ábyrgðarmönnum. Af þessum sökum ná til áfrýjanda ákvæði 1. mgr. 4. gr. laganna um skyldu lánveitanda til að meta hæfi lántaka til að standa í skilum með lán í greiðslumati, sem ber að byggja á viðurkenndum viðmiðum, sbr. og reglugerð nr. 920/2013 um lánshæfis- og greiðslumat, sem sett var á grundvelli heimildar í þeirri málsgrein. Af sömu ástæðu ná einnig til áfrýjanda ákvæði 2. mgr. 4. gr. laganna um skyldu lánveitanda til að ráða manni skriflega frá því að gangast í ábyrgð ef greiðslumat bendir til að lántaki muni ekki geta efnt skuldbindingar sínar.

Í málinu er óumdeilt að áður en stefnda gekkst 1. desember 2010 í sjálfskuldarábyrgð fyrir væntanlegum námslánum M-kvk-ef lagði áfrýjandi ekki annað mat á greiðslugetu þeirrar síðarnefndu en það, sem fólst í mati á því hvort hún teldist lánshæf í skilningi áðurnefndrar greinar 5.1.8. í þágildandi úthlutunarreglum hans. Í ljósi 5. mgr. 6. gr. laga nr. 21/1992 verður að líta svo á að slíku mati áfrýjanda á lánshæfi sé ætlað að ráða niðurstöðu um greinarmun á umsækjendum, sem geta annars vegar fengið frá honum námslán án nokkurrar tryggingar eða ábyrgðar af hendi annarra, og þeim, sem hins vegar geta ekki fengið slíkt lán nema trygging eða ábyrgð sé sett fyrir endurgreiðslu þess. Falli umsækjandi í fyrrnefnda hópinn geti áfrýjandi veitt honum námslán gegn útgáfu skuldabréfs án þess að hafast nokkuð frekar að við könnun á getu hans til að endurgreiða lánið. Falli á hinn bóginn umsækjandi í síðarnefnda hópinn og hafi hann í hyggju að uppfylla skilyrði fyrir námsláni með því að fá annan mann til að gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir þeirri skuldbindingu sinni verði áfrýjandi að fara eftir fyrirmælum laga nr. 32/2009, þar á meðal með því að meta hæfi umsækjandans til að standa í skilum með lánið, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna.

Þótt annað sé ekki sagt í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 um hvers efnis greiðslumat skuli vera en að það eigi að byggja á viðurkenndum viðmiðum verður að gæta að því að í starfsemi fjármálafyrirtækja og ýmissa annarra lánveitenda hafa slík möt verið gerð um langt árabil í tengslum við lánveitingar til einstaklinga og er það nú að auki í ýmsum tilvikum skylt, sbr. 10. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán. Má í því ljósi slá föstu að fyrir gildistöku laga nr. 32/2009 hafi verið fyrir hendi viðteknar venjur um á hvaða grundvelli mat væri byggt á getu lántaka til að standa við greiðslur samkvæmt lánssamningi. Er og ljóst að inntak þeirra venja birtist nú í 1. mgr. 6. gr. áðurnefndrar reglugerðar nr. 920/2013. Verður að líta svo á að þetta séu þau viðurkenndu viðmið, sem skírskotað er til með orðum 2. málsliðar 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009.

Mat áfrýjanda á lánshæfi umsækjanda um námslán eftir fyrrnefndu ákvæði úthlutunarreglna hans er sem áður segir bundið við athugun á því hvort umsækjandinn sé í vanskilum við áfrýjanda vegna eldra láns, hvort bú umsækjandans sé til gjaldþrotaskipta og hvort hann geti af öðrum sökum talist bersýnilega ótryggur lántaki. Áfrýjandi hefur ekki gert grein fyrir því hvort könnun á síðastnefnda atriðinu taki til nokkurs annars en athugunar á vanskilaskrá. Sé lagt til grundvallar að ekki sé gætt að öðru í tengslum við það skilyrði fer því fjarri að mat áfrýjanda á lánshæfi sé reist á upplýsingum meðal annars um áætlaðar tekjur umsækjanda á endurgreiðslutíma láns, aðrar skuldir hans og endurgreiðslur af þeim, eignir hans og áætlaðan framfærslukostnað, svo sem gera verður við greiðslumat eftir viðurkenndum viðmiðum í fyrrgreindum skilningi. Verður og að gæta að því að atriði, sem valdið gætu að umsækjandi um námslán teldist ekki fullnægja skilyrðum áfrýjanda um lánshæfi, svo sem vanskil á afborgun af eldra láni frá áfrýjanda eða færsla á vanskilaskrá vegna vanefnda á skuldbindingu við annan lánardrottin, þyrftu ekki um leið að valda því að umsækjandinn teldist að gerðum útreikningi ófær í framtíðinni um að endurgreiða lán frá áfrýjanda og stæðist þar með ekki greiðslumat. Þótt aðstæður umsækjenda um lán frá áfrýjanda kunni í mörgum tilvikum að vera með þeim hætti vegna ungs aldurs þeirra og takmarkaðrar þátttöku á vinnumarkaði að örðugt sé að koma við mati af framangreindum toga á greiðslugetu þeirra í framtíð, sem á þó ekki við um það tilvik sem mál þetta varðar, getur áfrýjandi ekki á þeim grunni látið gagnvart skyldum sínum samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 með öllu ógert að gera slíkt mat, þótt á takmörkuðum forsendum yrði byggt, og stuðst þess í stað eingöngu við lánshæfismat sitt.

Að virtu framangreindu verður að leggja til grundvallar að áfrýjandi hafi ekki réttilega uppfyllt skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 til að leggja mat á getu M-kvk-ef til að endurgreiða námslán, sem hún sótti um 25. mars 2010, áður en stefnda gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuld hennar við áfrýjanda. Að fenginni þeirri niðurstöðu getur ekki reynt á hvort áfrýjandi hafi jafnframt brotið gegn skyldu samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar til að ráða stefndu skriflega frá því að gangast undir þessa ábyrgð, svo sem stefnda hefur einnig borið fyrir sig, enda getur ekki komið til slíkrar skyldu nema greiðslumat hafi verið gert og það bendi til að lántaki muni ekki geta efnt skuldbindingar sínar.

Um afleiðingar þess að áfrýjandi hafi með áðurgreindum hætti vanrækt gagnvart stefndu skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 32/2009 er þess að gæta að hvergi er í þeim lögum kveðið á um hverju það geti varðað. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur ítrekað verið slegið föstu að ógilding ábyrgðarskuldbindingar vegna atvika sem þessara geti því aðeins komið til álita að þeirri afleiðingu verði fundin stoð í almennum reglum samningaréttar og þá einkum ákvæðum III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Því til samræmis verður að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu stefndu að efni séu til að víkja til hliðar skuldbindingu hennar við áfrýjanda með stoð í 36. gr. síðastnefndra laga. Við mat á því hvort það geti talist ósanngjarnt af áfrýjanda í skilningi þess lagaákvæðis að bera fyrir sig yfirlýsingu stefndu 1. desember 2010 um sjálfskuldarábyrgð á skuld M-kvk-ef við hann er til þess að líta að ekkert liggur fyrir í málinu um fjárhag þeirrar síðarnefndu, efnahag hennar eða tekjur, hvorki nú né þegar stefnda tók þessa skuldbindingu á sínar herðar, og verður því ekkert ráðið um hvað kynni að hafa verið leitt í ljós með réttilega gerðu mati á greiðslugetu M-kvk-ef. Þótt ætla verði að almennt hljóti ábyrgðarmaður í þeim fjölskyldutengslum við lántaka, sem stefnda er við M-kvk-þf, að búa yfir nokkurri vitneskju um aðstæður hans og fjárhag er ófært að byggja á því að greiðslumat hefði ekki í þessu tilviki getað leitt í ljós atriði, sem áhrif gætu haft á töku ákvörðunar um hvort stofna ætti til ábyrgðarskuldbindingar. Þegar af þessum ástæðum er því óhjákvæmilegt að láta vanrækslu áfrýjanda valda því að yfirlýsingu stefndu um sjálfskuldarábyrgð verði vikið til hliðar og staðfesta þar með niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Lánasjóður íslenskra námsmanna, greiði stefndu, A-kvk-þgf D-kvk-þgf J-kvk-þgf, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.