847/2017

Þ höfðaði mál á hendur Þ ehf. og krafðist greiðslu fjárhæðar sem hann kvað annars vegar til komna vegna vangoldinna launa og hins vegar vegna fjármuna sem hann hefði lánað félaginu og lagt út fyrir í störfum sínum hjá því á nánar tilgreindu tímabili. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að Þ hefði sakir tómlætis glatað ætluðum rétti sínum til vangoldinna launa úr hendi Þ ehf. Hvað varðaði kröfu Þ um endurgreiðslu þeirra fjármuna sem hann kvaðst hafa lánað Þ ehf. og lagt út fyrir í störfum sínum hjá félaginu, vísaði Hæstiréttur meðal annars til þess að hún byggði fyrst og fremst á færslum í hreyfingarlista í bókhaldi Þ ehf. Hins vegar hefði Þ ekki lagt fram nein gögn að baki þeim bókhaldsfærslum, svo sem samninga, samþykktir stjórnar eða aðrar sambærilegar heimildir. Þá hefði Þ engin gögn lagt fram um að þeir ætluðu fjármunir sem hann væri að krefjast endurgreiðslu á, hefðu komið úr hans hendi. Að öllu virtu taldi Hæstiréttur því ósannað að stofnast hefði til lögvarinnar kröfu Þ á hendur Þ ehf. að þessu leyti. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um sýknu Þ ehf. af kröfum Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 22.501.501 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. mars 2016 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Líkt og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi var stefndi stofnaður á árinu 1969 og hefur með höndum fólksflutninga á landi sem aðalstarfsemi. Er áfrýjandi einn af hluthöfum í stefnda og starfaði jafnframt lengi hjá félaginu sem bifreiðastjóri, auk þess sem hann mun hafa sinnt þar störfum tengdum viðhaldi. Þá sat áfrýjandi um árabil í stjórn stefnda og fór með prókúru auk þess sem hann gegndi starfi framkvæmdastjóra til 4. júní 2015.

Þann 4. júní 2015 gerðu áfrýjandi, ásamt tilgreindu einkahlutafélagi, kaupsamning um 12 hluti í eigu fimm annarra hluthafa í stefnda. Reis fljótlega ágreiningur milli aðila um efndir samningsins og var úr honum leyst með dómi Hæstaréttar 21. júní 2018 í máli nr. 618/2017 þar sem forkaupsréttur áfrýjanda að hlutunum var viðurkenndur. Mál það sem hér er til úrlausnar höfðaði áfrýjandi aftur á móti á hendur stefnda til heimtu skuldar, sem áfrýjandi kveður nema dómkröfu í málinu og sé til komin vegna vangoldinna launa og fjármuna sem hann hafi ýmist lánað stefnda eða lagt út fyrir í störfum sínum hjá honum á árunum 2012 til 2015.

II

Verulega skorti á það í stefnu máls þessa í héraði að áfrýjandi legði fullnægjandi grundvöll að málinu. Um málavexti var vísað til þess að dómkröfur væru tilkomnar vegna „peningalána stefnanda til stefnda“ og „vangoldinna launa frá árinu 2012.“ Um tilurð og efni ætlaðra krafna var eingöngu vísað til færslna í lista úr bókhaldi stefnda sem bar heitið „Hreyfingar lánardrottna.“ Um lagagrundvöll var síðan vísað til „meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir og gjalddaga fjárskuldbindinga.“ Af hálfu stefnda var krafist frávísunar málsins á grundvelli vanreifunar og þá sérstaklega vísað til þess að málatilbúnaður áfrýjanda væri ekki í samræmi við áskilnað e., g. og h. liða 1. mgr. 80. gr., sbr. 95. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með úrskurði héraðsdóms 14. október 2016 var kröfu stefnda um frávísun hafnað. Með gagnaframlagningu, meðal annars á grundvelli áskorana áfrýjanda og skýrslutökum, hefur málatilbúnaður áfrýjanda skýrst nokkuð undir rekstri málsins og með hliðsjón af því að stefndi hefur ekki uppi kröfu um frávísun þess fyrir Hæstarétti eru ekki alveg næg efni til þess að vísa málinu frá héraðsdómi.

III

Í málinu liggja hvorki fyrir ráðningarsamningur við áfrýjanda, bókanir úr fundargerðum stjórnar eða önnur skrifleg gögn um laun og önnur starfskjör hans. Þá verður ekki skýrlega ráðið af málatilbúnaði áfrýjanda hvort rekja megi launakröfu hans eingöngu til starfa hans sem framkvæmdastjóra eða jafnframt starfs bifreiðastjóra hjá stefnda. Hvað sem því líður hefur áfrýjandi borið því við að vegna fjárskorts stefnda á árinu 2012 hafi laun hans ekki verið borguð út og krafa hans, að fjárhæð 5.048.388 krónur, þannig stofnast. Fær staðhæfing hans þessa efnis nokkra stoð í framburði N-kvk-ef Þ-kvk-ef sem starfaði sem bókari hjá stefnda á árunum 2010 til 2015. Aðspurður hvers vegna ætluð skuld hafi ekki verið gerð upp við hann á árunum þar á eftir þegar lausafjárstaða stefnda leyfði svaraði áfrýjandi því til að tímaskortur hans hefði staðið því í vegi.

Í ársreikningum stefnda fyrir árin 2012, 2013, 2014 og 2015 eru skammtímaskuldir í öllum tilvikum greindar í „Viðskiptaskuldir“ annars vegar og „Ógreitt vegna starfsfólks“ hins vegar. Öll árin eru fjárhæðir tilgreindar undir síðarnefnda liðnum lægri en nemur kröfu áfrýjanda um ógreidd laun frá árinu 2012. Samkvæmt framburði fyrrnefndrar N-kvk-ef og Á-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef, sem færði bókhald fyrir stefnda, voru ógreidd laun áfrýjanda færð undir liðinn „Viðskiptaskuldir“ í ársreikningnum.

Stöðu sinnar vegna bar áfrýjandi ábyrgð á því að bókhald stefnda væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og að í ársreikningi væri efnahagsreikningur þannig sundurliðaður að hann gæfi skýra mynd af eignum, skuldum og eigin fé í árslok, sbr. fyrirmæli 4. mgr. 23. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald, sbr. 22. gr., sbr. 5. gr. sömu laga. Það var hann ekki og engar skýringar að finna í athugasemdum með honum. Framangreind tilgreining í ársreikningi á ætlaðri launaskuldbindingu stefnda uppfyllti ekki þær lögbundnu kröfur. Ennfremur liggur fyrir að hvorki í fyrrnefndum kaupsamningi frá 4. júní 2015 né fylgigögnum hans var getið um kröfur sem áfrýjandi taldi sig eiga á hendur stefnda. Hafði áfrýjandi því fyrst uppi kröfu af þessu tilefni með bréfi 9. febrúar 2016. Var þá liðið á fjórða ár frá því að til ætlaðra skuldbindinga átti að hafa stofnast. Verður því þegar af þeirri ástæðu staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandi hafi sakir tómlætis glatað ætluðum rétti sínum til vangoldinna launa úr hendi stefnda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. nóvember 2016 í máli nr. 144/2016.

IV

Krafa áfrýjanda um endurgreiðslu fjármuna sem hann kveðst ýmist hafa lánað stefnda ellegar lagt út fyrir í þágu starfsemi hans á árunum 2012 til 2015 nemur samtals 17.453.113 krónum. Krafan byggist fyrst og fremst á fyrrnefndum hreyfingalista úr bókhaldi stefnda. Af hálfu áfrýjanda hafa á hinn bóginn ekki verið lögð fram í málinu nein gögn að baki þeim bókhaldsfærslum eða um heimild stefnda til slíkrar lántöku, svo sem samningar, samþykktir af vettvangi stjórnar eða aðrar sambærilegar heimildir. Þá bendir ekkert til þess að gætt hafi verið ákvæða 48. gr. laga nr. 138/1994 við hinar ætluðu lánveitingar. Áfrýjandi hefur heldur ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að þeir ætluðu fjármunir sem hann krefst endurgreiðslu á hafi komið úr hans hendi. Var það þó þeim mun mikilvægara í ljósi þess að um verulega háar fjárhæðir var að ræða, sem áfrýjandi kvaðst hafa ráðstafað til stefnda að mestu leyti á tímabili sem hann að eigin sögn var launalaus. Þá bera ársreikningar stefnda á árunum 2012, 2013, 2014 og 2015 ekki sérstaklega með sér að til slíkrar skuldar hafi verið stofnað við áfrýjanda sem framkvæmdastjóra og stjórnarmann í félaginu en slíkrar tilgreiningar var ekki síst þörf í ljósi þess að áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að stjórn stefnda á umræddum tíma hafi verið upplýst um ætlaðar lánveitingar hans og fyrirgreiðslu af þessum toga. Að öllu þessu virtu er ósannað að stofnast hafi til lögvarinnar kröfu áfrýjanda á hendur stefnda framangreinds efnis.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda.

Engin efni eru til þess að verða við þeirri kröfu áfrýjanda, sem hann gerði undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti, að lögmanni stefnda verði gerð réttarfarssekt á grundvelli c. og d. liða 1. mgr. 135. gr. laga nr. 91/1991.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað hér fyrir dómi eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun hans er tekið tillit til þess að samhliða þessu máli er rekið annað samkynja mál.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Þ-kk-nf I-kk-nf, greiði stefnda, Þingvallaleið ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.