332/2001

Hásetinn S, sem hafði orðið fyrir slysi um borð í togara, krafðist bóta úr hendi B hf., eiganda skipsins. Með hliðsjón af atvikum málsins, svo og málatilbúnaðar S, var ekki litið svo á að vanræksla B hf. um að leita sjóprófs vegna slyssins gæti haft áhrif á sönnunarbyrði um orsakir þess. Þótti S ekki hafa sýnt fram á að B hf. gæti borið skaðabótaábyrgð á slysi hans og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu B hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 2.022.892 krónur með 2% ársvöxtum frá 8. maí 1996 til 3. febrúar 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Vátryggingafélagi Íslands hf. hefur verið stefnt til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi á málið rætur að rekja til slyss, sem áfrýjandi varð fyrir snemma morguns 10. mars 1994 þegar hann gegndi starfi háseta um borð í togara stefnda, Sunnutindi SU 59. Var þetta í upphafi fyrstu veiðiferðar áfrýjanda. Hann hafði ekki áður starfað á slíku skipi, en á árum áður verið um tíma við fiskveiðar á trillu og þar áður á báti, sem mun meðal annars hafa verið gerður út á togveiðar. Honum var falið að vinna á þilfari Sunnutinds ásamt þremur öðrum skipverjum við að kasta út botnvörpu. Var hann við þetta starf bakborðsmegin við skutrennu með öðrum manni þegar slysið bar að höndum.

Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að nánari tildrög slyssins hafi verið þau að áfrýjandi hafi tekið svokallað bakstroffuskott, sem átti að læsa í sylgju á grandaravír bakborðsmegin, og ætlað að færa það samverkamanni sínum, en bakstroffan hafi verið hnýtt í lunningu með spotta, sem hafi verið 15 eða 16 mm sver. Vegna hreyfinga á skipinu hafi báðir grandaravírarnir komist í þá stöðu að þeir hafi klemmst utan um bakstroffuna og dregið hana aftur úr skipinu með þeim afleiðingum að fyrrnefndur spotti slitnaði. Hafi þá komið snöggt átak á bakstroffuskottið og vinstri hönd áfrýjanda klemmst af þeim sökum, þannig að hann hlaut áverka á löngutöng og baugfingri.

Ekki urðu vitni að því hvernig það gerðist nánar að hönd áfrýjanda klemmdist. Í frumskýrslu sinni vegna slyssins hjá lögreglunni 17. mars 1994 sagðist áfrýjandi hafa haldið um bakstroffuskottið og verið að rétta það samverkamanni sínum þegar allt í einu hafi komið rykkur á það og vinstri hönd hans slegist til. Hann kvað höndina hafa af þessum sökum „orðið undir grandaravírnum sem er að renna út eftir rúllunni á skutrennulokanum.“ Í annarri lögregluskýrslu, sem áfrýjandi gaf að eigin frumkvæði 7. maí 1998, sagðist hann hafa verið með höndina á bakstroffuskottinu og „klemmdist hún á milli skotts og rekka“. Við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi sagðist áfrýjandi ekki vita alveg hvað gerst hafi, en hann hafi stutt sig með vinstri hönd á rekkverki við skutrennuna þegar hann fékk skyndilega högg á hana. Sagðist hann telja ótrúlegt að hann hafi haldið um bakstroffuskottið þegar þetta gerðist.

Í málinu krefur áfrýjandi stefnda um þjáningabætur, bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, miskabætur og örorkubætur vegna áverkanna, sem hann hlaut við slysið. Telur hann tjón sitt nema alls 3.034.399 krónum, svo sem sundurliðað er í hinum áfrýjaða dómi. Fyrir Hæstarétti gengur áfrýjandi út frá því að hann verði vegna eigin sakar að bera þriðjung tjónsins sjálfur og hefur hann þannig lækkað kröfu sína í þá fjárhæð, sem áður greinir.

II.

Eftir slys áfrýjanda 10. mars 1994 var Sunnutindi siglt til Hafnar í Hornafirði, þar sem áfrýjanda var komið í land til læknismeðferðar, sem hann gekkst síðan undir í Reykjavík. Skipið hélt strax aftur til veiða, en kom á ný til hafnar á Djúpavogi 15. sama mánaðar. Lögreglurannsókn á slysinu hófst daginn eftir, en við hana voru teknar skýrslur af fimm skipverjum auk áfrýjanda. Í samantekt, sem lögreglan gerði að henni lokinni, var lýst því áliti að málið væri vel upplýst og ekki þörf á frekari rannsókn.

Í gögnum málsins kemur fram að rannsóknarnefnd sjóslysa lét slysið til sín taka, en lagt hefur verið fram ódagsett álit hennar um orsakir þess. Þar koma fram svofelldar ályktanir um það efni: „Nefndin telur að orsök slyssins megi rekja til þess að haldið er um keðjuna með lokuðu gripi, þ.e. að þumalfingur er látinn grípa á móti hinum fingrum handarinnar. Nefndin ítrekar fyrri ályktanir sínar um þá hættu sem er samfara vinnu við veiðarfæri sem eru að renna út eða verið að hífa inn. Nefndin telur einnig varhugavert að vera með tóg í upphölurum fyrir bakstroffur og mælir með að notaðar séu t.d. 11 mm keðjur í upphalarafali fyrir bakstroffurnar.“ Í tilefni af síðastgreindum ummælum var tekið fram í bréfi, sem réttargæslustefndi ritaði í þágu stefnda 11. febrúar 1999 til lögmanns áfrýjanda, að það væri „ekki rétt hjá sjóslysanefnd að það væri tóg í upphölurum, þar hafa alltaf verið keðjur og hefur það m.a. verið staðfest með viðtali við skipstjórann K-kk-þf F-kk-þf, hins vegar var tóg notað til þess að hnýta bakstroffuna við lunninguna og er þetta almennur frágangur. Ekki hefur því verið sýnt fram á vanbúnað er felli ábyrgð á útgerðina.“ Í tengslum við þetta var staðhæft í greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi að þess misskilnings hafi gætt í áliti rannsóknarnefndar sjóslysa að tóg hafi verið í upphölurum á skipinu, en í þeim hafi alltaf verið keðjur. Áfrýjandi hefur ekki leitað nánari skýringa nefndarinnar um hvert hafi verið tilefni þeirrar athugasemdar, sem hér um ræðir, hvort nefndin telji hana réttmæta að fram komnum ábendingum stefnda eða hvernig það atriði, sem hún lýtur að, geti hafa tengst slysi áfrýjanda. Verður því ekki miðað við að óvissa sé uppi um orsakir slyssins vegna þessa atriðis.

Stefndi hlutaðist ekki til um að sjópróf yrði haldið vegna slyss áfrýjanda. Til þess er hins vegar að líta að um rás atburða fram að slysinu liggja fyrir nægilegar upplýsingar að öðru leyti en hvað varðar þau atvik, sem áfrýjandi er einn til frásagnar um. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hans hálfu byggt á því að við úrlausn þess yrði að leggja til grundvallar þá lýsingu á atvikum, sem hann gaf ásamt vitnum þegar slysið var til rannsóknar hjá lögreglunni í mars 1994. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að hnökrar séu á rannsókn slyssins þótt spotti, sem notaður var sem áður segir til að hnýta bakstroffuna í lunningu, hafi ekki verið varðveittur til nánari skoðunar. Að öllu þessu gættu verður ekki litið svo á að vanræksla stefnda um að leita sjóprófs vegna slyssins geti haft áhrif á sönnunarbyrði um orsakir þess.

III.

Fyrir Hæstarétti heldur áfrýjandi fram að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni hans af tveimur ástæðum. Annars vegar hafi áðurnefndur spotti, sem bakstroffa var fest í lunningu með, ekki staðist álagið, sem myndaðist þegar grandaravírarnir klemmdust um stroffuna, en spottinn hljóti því að hafa verið í óviðunandi ástandi. Hins vegar hafi stefndi vanrækt að veita áfrýjanda, sem var óvanur vinnu á togurum, nægilega tilsögn áður en hann var settur til starfa á sinni fyrstu vakt.

Um fyrrnefnda atriðið er þess að gæta að áfrýjandi hefur ekki aflað sönnunar um að bakstroffan hafi verið bundin í lunningu með spotta sérstaklega til að koma í veg fyrir hættu, sem gæti leitt af því að stroffan festist í grandaravírum eða að öðru leyti í veiðarfærum, sem verið væri að kasta út frá skipi stefnda. Hann hefur heldur ekki sýnt fram á að spotti þeirrar gerðar, sem notast var við og áður er lýst, ætti almennt að standast það álag, sem myndast gæti með því að bakstroffan drægist út af skipinu með grandaravírum, eða að annar búnaður, sem tíðkað sé að nota í þessu skyni, myndi gera það. Í hinum áfrýjaða dómi, sem sérfróðir meðdómsmenn stóðu að ásamt héraðsdómara, er jafnframt byggt á því að ekki verði séð að umræddur spotti eða það að hann slitnaði hafi átt neinn þátt í slysi áfrýjanda. Því áliti hefur áfrýjandi ekki hnekkt.

Um síðarnefnda atriðið er óumdeilt að áfrýjanda var í umrætt sinn falið að vinna á þilfari með manni, sem var þaulvanur slíkum störfum. Í lögregluskýrslu 7. maí 1998 sagði áfrýjandi að þessi samverkamaður hafi sagt sér til „jafnóðum og hlutirnir áttu að gerast.“ Ekki verður litið svo á að ákvæði 1. mgr. 8. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem áfrýjandi vísar til í þessu sambandi, leggi almennt ríkari skyldur á útgerðarmann um leiðbeiningar við nýliða en gætt var á þennan hátt. Í því sambandi verður einnig að líta til þess að áfrýjandi, sem var 44 ára gamall þegar hann varð fyrir slysinu, hafði nokkra reynslu af sjómannsstörfum þótt hann hafi ekki áður fengist við þau á togara. Hann hefur ekki hnekkt því mati héraðsdóms að ekki hafi verið gert líklegt að skort hafi á leiðbeiningar eða að þær hefðu getað komið í veg fyrir slysið, eins og atvik að því urðu.

Samkvæmt því, sem að framan greinir, hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð á slysi hans vegna þeirra atvika, sem áður getur. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.