326/2013

G og Þ voru ákærðir fyrir brot gegn þagnarskyldu með því að G, sem þá var forstjóri Fjármálaeftirlitsins, fékk Þ, sem þá var starfsmaður Landsbankans hf. til að afla gagna úr bókhaldi bankans sem síðan var komið til fjölmiðilsins DV. Gerði G þetta til að skapa umræðu um tiltekin viðskipti sem A hafði tekið þátt í. Háttsemi G var talin varða við 1. mgr. 13. gr. sbr. 20. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og 136. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en talið var að G hefði framið brotið til að afla sér óréttmæts ávinnings. Háttsemi Þ var talin varða við 1. mgr. 58. gr. sbr. 22. tölulið 1. mgr. 112. gr. b. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.  Var G dæmdur í 12 mánaða skilorðsbundið fangelsi en Þ dæmdur til að greiða 1.000.000 krónur í sekt í ríkissjóð.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. og 28. maí 2013 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærði G-kk-nf krefst aðallega frávísunar málsins, en til vara sýknu. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð.

Ákærði Þ-kk-nf krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en til vara sýknu. Að þessu frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð.

I

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti krafðist ákærði G-kk-nf þess að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en þá kröfu hafði hann hvorki uppi í héraði né greinargerð fyrir Hæstarétti. Þar sem leysa verður úr formhlið málsins, áður en kemur til efnislegrar umfjöllunar, verður að líta á þessa kröfu ákærða sem aðalkröfu þótt hann hafi í kröfugerð sinni fyrir Hæstarétti kosið að gera aðallega kröfu um sýknu.

Samkvæmt málflutningi verjanda ákærða fyrir Hæstarétti voru ummæli í greinargerð ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti tilefni frávísunarkröfunnar. Þau voru þess efnis að sú vörn ákærða væri fráleit að þær upplýsingar, sem hann er ákærður fyrir að hafa komið á framfæri við fjölmiðilinn DV, hafi ekki verið háðar leynd, þar sem maður sá er upplýsingarnar vörðuðu, A [...], hafi sagt í viðtali við fjölmiðilinn að þær væru ekkert leyndarmál. Hefði enda A látið þessi orð falla eftir að ákærði hafi komið af stað fjölmiðlaumfjöllun um fjármál hans með þeim hætti sem lýst væri í ákæru. Þessi ummæli í greinargerð ákæruvaldsins geta ekki varðað frávísun málsins frá héraðsdómi. Þá eru engin efni til að vísa málinu frá héraðsdómi án kröfu og er fallist á forsendur hins áfrýjaða dóms þar að lútandi.

Ákærði Þ-kk-nf reisir kröfu sína um ómerkingu og heimvísun málsins á því að héraðsdómari hafi ekki farið að grundvallarreglum sakamálaréttarfars um sönnunarbyrði ákæruvaldsins og telur hann að byggt hafi verið á röngum sjónarmiðum við skýringu og beitingu 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þá hafi héraðsdómari ekki rökstutt þá niðurstöðu sína að sá framburður ákærða að gagnaöflunin hafi verið liður í rannsókn Fjármálaeftirlitsins væri ótrúverðugur þegar horft væri til skýrslna ákærðu hjá lögreglu. Jafnframt hafi héraðsdómari metið framburð meðákærða ranglega og ekki gætt að atriðum sem leitt gætu til sýknu ákærða.

Þau rök ákærða að ekki hafi verið farið að grundvallarreglum sakamálaréttarfars um sönnunarbyrði ákæruvaldsins lúta að efnishlið málsins um sekt eða sýknu ákærða. Hinu sama gegnir um röksemdir hans um ranga túlkun fyrrgreinds lagaákvæðis. Þá verður ekki talið að efni séu til að líta svo að sönnunargildi munnlegs framburðar ákærðu fyrir dómi hafi verið ranglega metið af héraðsdómara þannig að leiði til þess að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Að þessu virtu verður kröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins hafnað.

II

Í framburði ákærða G-kk-ef fyrir dómi kom fram að hann hafi í upphaflegu símtali við meðákærða um miðjan febrúar 2012 útskýrt fyrir hinum síðarnefnda að ákærði væri undir miklu álagi og sætti aðför eins og meðákærði hefði sjálfur séð í fjölmiðlum undangengnar vikur. Væri það í því samhengi sem ákærði væri að biðja meðákærða að gera sér þann greiða að kanna hvort eitthvað fyndist í Landsbankanum um viðskipti bankans og einkahlutafélagsins B. Aðdragandinn að þessu hafi verið umfjöllun í þættinum Kastljósi í ríkissjónvarpinu 17. nóvember 2011, þar sem sviðsett hafi verið viðtal við tiltekinn lögmann og reynt að gera ákærða tortryggilegan á margan hátt. Hafi ákærða verið sagt síðar „af þeim sem ég trúi og treysti að þingmaðurinn sem hér um ræðir hefði sjálfur komið þessum gögnum til Kastljóssins og prómóterað þennan þátt og átt þátt í sviðssetningunni.“ Hafi ákærði sett þetta í samhengi við þessi viðskipti sem átt hafi sér stað 2003 og ákærði talið vera umboðssvik. Ákærði hafi viljað fá einhver gögn um þessi mál til að koma af stað einhverri umræðu um málið til þess að upplýsa það vegna langvarandi og óvæginnar aðfarar að sér. Meðákærði hafi verið undirmaður sinn í Landsbankanum frá 1996 til 1998 og hafi ákærði þekkt hann sem „bóngóðan mann og úrræðagóðan“. Ákærði hafi aldrei haft samband við meðákærða út af neinu sem tengdist starfi sínu sem forstjóri Fjármálaeftirlitsins áður en þau samskipti sem mál þetta varða áttu sér stað, utan einu sinni í samtali vegna upplýsingaöflunar fyrir Alþingi. Í fyrrnefndu símtali milli ákærðu um miðjan febrúar 2012 hafi ákærði spurt meðákærða hvort hinn síðarnefndi gæti fundið einhver gögn um viðskipti B ehf. og Landsbankans sem tengdust „Swisslife“ á sínum tíma. Meðákærði hafi svo hringt í ákærða 23. sama mánaðar og sagt að hann hafi fundið innleggsnótu eða greiðslukvittun „upp á 32,7 milljónir“ og ákærði beðið hann að koma „þessu“ til C. Ákærði hafi ekki verið að kalla eftir upplýsingunum sem forstjóri Fjármálaeftirlitsins, heldur hafi hann verið að tala þarna við gamlan vin og biðja um greiða.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvað ákærði Þ-kk-nf að meðákærði hafi í símtali milli þeirra um miðjan febrúar 2012 sagt að Landsbankinn hefði keypt B ehf. á árinu 2003 og það væri að hefjast rannsókn á því máli hjá Fjármálaeftirlitinu. Hafi ákærði „ósköp vel skilið“ að meðákærði vildi fara leynt með slíka rannsókn. Þá hafi meðákærði nefnt að hann teldi að „viðkomandi“ væri jafnvel sekur um umboðssvik. Hafi ákærða ekki fundist neitt óeðlilegt við að verið væri að biðja um að farið yrði leynilega með þetta erindi þar sem ákærði hafi verið búinn að heyra áður af fréttaflutningi að meðákærði hefði orðið fyrir miklu aðkasti „og lekið þá annað hvort frá stofnuninni áður og annars staðar frá þannig að ég gat vel skilið að hann vildi fara með þetta mjög leynt.“ Þá kvað ákærði að meðákærði hafi rætt ávirðingar gagnvart sér við sig og hann þá hafa vitað að þingmaður ætti í hlut.

Af framansögðu er ljóst að ákærði G-kk-nf hafði frumkvæði að samskiptum við meðákærða vegna kunningsskapar þeirra frá því þeir voru samstarfsmenn í Landsbanka Íslands hf. Þá liggur fyrir í málinu að samskipti þeirra voru að öllu leyti óformleg og mátti þeim báðum, stöðu sinnar vegna og þegar litið er til þeirra viðkvæmu upplýsinga sem um ræddi og bundnar voru þagnarskyldu, vera ljóst að sá samskiptaháttur var ekki eðlilegur. Enda þótt ekki verði beinlínis ráðið af framburði ákærða Þ-kk-ef að meðákærði hafi greint honum frá því að umrædd upplýsingaöflun tengdist fjölmiðlaumfjöllun er ljóst af framburði ákærða að hann gerði sér grein fyrir að sú var raunin. Þá verður engan veginn litið svo á að þau ummæli, sem höfð voru eftir A í umfjöllun DV um málið 29. febrúar 2012, þess efnis að þær upplýsingar sem þar komu fram væru ekkert leyndarmál, verði virt sem samþykki hans fyrir því að þeim yrði komið á framfæri við blaðið.

Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærðu samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að brot ákærða G-kk-ef verður ekki heimfært undir 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þar sem er kveðið sérstaklega á um refsingu við brotinu í 136. gr. laganna.

Ákærði G-kk-nf er í máli þessu sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 13. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og 1. mgr. 136. gr. almennra hegningarlaga. Fyrir brot gegn lögum nr. 87/1998 skal eftir 20. gr. þeirra refsað með sektum eða fangelsi allt að einu ári liggi ekki þyngri refsing við broti samkvæmt öðrum lögum. Samkvæmt fyrri málslið 1. mgr. 136. gr. almennra hegningarlaga varðar brot gegn lagagreininni fangelsi allt að einu ári, en í síðari málslið málsgreinarinnar segir að hafi opinber starfsmaður framið brotið til þess að afla sér eða öðrum óréttmæts ávinnings megi beita fangelsi allt að þremur árum. Í athugasemdum um síðari málsliðinn í frumvarpi til almennra hegningarlaga kemur fram að hinn óréttmæti ávinningur þurfi ekki að vera fjárhagslegs eðlis. Eins og rakið hefur verið var tilgangur ákærða með öflun gagna úr bókhaldi Landsbanka Íslands hf. um viðskipti bankans og B ehf., sem ákærði vissi að áðurnefndur A var annar tveggja eigenda að, að koma af stað umræðu um viðskiptin sem ákærði taldi vera umboðssvik. Jafnframt verður ráðið af framburði ákærða að hann taldi A lengi hafa unnið gegn sér og staðið að baki fyrrnefndri umfjöllun í ríkissjónvarpinu 17. nóvember 2011 um ákærða og Fjármálaeftirlitið. Af þessu verður sú ályktun dregin að ákærði hafi séð sér ávinning af því að koma upplýsingum um fyrrgreind viðskipti A opinberlega á framfæri, skapa umræðu um þau og jafnframt rétta sinn hlut í henni. Verður því að telja að í broti ákærða hafi falist óréttmætur ávinningur fyrir hann í skilningi síðari málsliðar áðurnefnds ákvæðis almennra hegningarlaga, en refsirammi þess er fangelsi allt að þremur árum eins og áður segir.

Við ákvörðun refsingar ákærða G-kk-ef verður litið til þess að hann hafði styrkan og einbeittan vilja til brotsins og að tilgangur hans með því var að koma höggi á fyrrnefndan mann sem hann taldi sig eiga sökótt við. Að þessu virtu og með vísan til 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, svo og refsiforsendna héraðsdóms að öðru leyti er refsing ákærða ákveðin fangelsi í 12 mánuði, sem eftir atvikum er rétt að binda skilorði á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Refsing ákærða Þ-kk-ef verður staðfest með vísan til forsendna héraðsdóms.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun verða staðfest.

Ákærðu verða dæmdir til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, en annan áfrýjunarkostnað greiði þeir óskipt, hvort tveggja eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf Þ-kk-nf A-kk-nf, sæti fangelsi í 12 mánuði, en fullnustu refsingarinnar er frestað og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærða, Þ-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef, er staðfest, svo og ákvæði hans um sakarkostnað.

Ákærðu greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.541.413 krónur, þannig að hvor um sig greiði 753.000 krónur í málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, hæstaréttarlögmannanna K-kk-ef R-kk-ef og H-kk-ef M-kk-ef, en annan áfrýjunarkostnað, 35.413 krónur, greiði þeir óskipt.