46/2007

Ágreiningur aðila laut að því hver eða hverjir teldust rétthafar tveggja líftrygginga, sem A hafði verið með hjá K hf. Var félaginu stefnt til greiðslu líftryggingafjárhæðarinnar. Á það var fallist með M, fyrrverandi eiginkonu A, að hann hefði tilnefnt hana sem rétthafa líftrygginganna að öllu leyti. Þá var talið að A hefði með sérstökum yfirlýsingum afsalað sér rétti til að afturkalla tilnefningu M sem rétthafa líftrygginganna. Samkvæmt því var fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að henni bæri öll fjárhæð samkvæmt líftryggingunum. Fyrir Hæstarétti krafðist K hf. þess að dráttarvextir stefnufjárhæðarinnar skyldu greiðast frá uppkvaðningu héraðsdóms 20. október 2006 en ekki 1. mars 2005 eins og héraðsdómur féllst á. Vísaði félagið til þess að ágreiningur hefði verið um hver hefði átt rétt til greiðslu líftrygginganna og benti í því sambandi á 3. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga. Ekki var talið að þetta ákvæði hefði veitt K hf. stoð fyrir frestun greiðslu líftrygginganna. Þar sem ekki væri ágreiningur um að félagið hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um andlát A 14 dögum fyrir það tímamark, sem M miðaði upphafstíma dráttarvaxta við, var héraðsdómur staðfestur að þessu leyti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjendur, H-kk-nf A-kk-nf, P-kk-nf A-kk-nf A-kk-nf og J-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf, skutu málinu til Hæstaréttar 19. janúar 2007. Þau krefjast þess aðallega að Kaupþing líftryggingar hf. greiði þeim hverju fyrir sig 1.617.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2005 til greiðsludags. Til vara krefjast þau að Kaupþing líftryggingar hf. greiði þeim hverju fyrir sig 313.750 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2005 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt á báðum dómstigum. Til vara gera þau kröfu um að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Áfrýjandinn S-kvk-nf G-kvk-nf skaut málinu til Hæstaréttar 19. janúar 2007. Hún krefst þess að Kaupþing líftryggingar hf. greiði henni 941.250 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2005 til greiðsludags. Þá krefst hún aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Héraðsdómi var áfrýjað af hálfu Kaupþings líftrygginga hf. 19. janúar 2007. Félagið krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði breytt þannig að dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 greiðist frá 20. október 2006. Ef fallist verði á kröfur annarra áfrýjenda á hendur félaginu skuli dráttarvextir einnig greiðast frá 20. október 2006. Þá krefst félagið málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda, M-kvk-nf G-kvk-nf H-kvk-nf, krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi í héraði KB Líf hf. hefur nú nafnið Kaupþing líftryggingar hf.

I

Stefnda, M-kvk-nf G-kvk-nf H-kvk-nf, höfðaði mál þetta með stefnu birtri 28. október og 8. nóvember 2005 á hendur öllum áfrýjendum. Málið var þingfest 10. nóvember 2005. Hún gerði annars vegar kröfu á hendur áfrýjandanum Kaupþingi líftryggingum hf. um að félaginu yrði gert að greiða henni 7.723.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2005 til greiðsludags. Hins vegar gerði hún kröfu á hendur öðrum áfrýjendum um að viðurkennt yrði að þeir teldust ekki rétthafar umþrættra líftrygginga nr. 38511 og nr. 41912. Allir áfrýjendur tóku til varna og kröfðust hver um sig sýknu af kröfum stefndu samkvæmt greinargerðum lögðum fram 26. janúar 2006. Þá voru af hálfu áfrýjendanna H-kk-ef, P-kk-ef og J-kvk-ef annars vegar og S-kvk-ef hins vegar einnig lagðar fram stefnur á hendur áfrýjandanum Kaupþingi líftryggingum hf. og stefndu með yfirskriftinni „meðalgöngustefna“. Þar kröfðust þau að þeim yrði heimiluð meðalganga í málinu og að áfrýjandanum Kaupþingi líftryggingum hf. yrði gert að greiða þeim tilgreindar fjárhæðir vegna hinna umþrættu líftrygginga. Til vara kröfðust áfrýjendurnir H-kk-nf, P-kk-nf og J-kvk-nf þess að ef ekki yrði fallist á kröfu áfrýjandans S-kvk-ef um greiðslu úr hendi Kaupþings líftrygginga hf. skyldu þeim greiddar hverju um sig 1/3 þeirrar fjárhæðar sem hún krafðist. Hvorki stefnda né Kaupþing líftryggingar hf. kröfðust þess í héraði að synjað yrði um meðalgöngu í málinu en kröfðust sýknu.

Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er þriðja manni heimilt að ganga inn í mál annarra ef úrslit þess skipta hann máli að lögum. Skal hann þá stefna báðum eða öllum upphaflegu aðilunum og gera kröfu um að honum verði leyfð meðalgangan og dæmt sakarefnið eða dómur annars felldur þannig að réttur hans verði verndaður. Eins og að framan er rakið voru áfrýjendurnir H-kk-nf, P-kk-nf, J-kvk-nf og S-kvk-nf málsaðilar við upphaf málsins og skoðast þau því ekki sem þriðju menn í skilningi ákvæðisins. Eins og málið lá fyrir 26. janúar 2006 voru ekki skilyrði til að heimila þeim að koma dómkröfum sínum að með þessum hætti. Verður meðalgöngu þessara aðila í héraði því synjað og kröfum þeirra í nefndum stefnum vísað frá héraðsdómi án kröfu.

II

Telja verður að með úrlausn sinni um greiðsluskyldu áfrýjandans Kaupþings líftrygginga hf. gagnvart stefndu hafi héraðsdómari fallist á viðurkenningarkröfu hennar á hendur öðrum áfrýjendum. Þá verður litið svo á að þessir áfrýjendur geri jafnframt kröfu fyrir Hæstarétti um sýknu af viðurkenningarkröfu stefndu. Áfrýjandinn Kaupþing líftryggingar hf. unir héraðsdómi að öðru leyti en hvað varðar ákvörðun upphafsdags dráttarvaxta. Krefst hann þess að fjárkrafa stefndu beri dráttarvexti frá uppsögu héraðsdóms 20. október 2006. Þrátt fyrir að héraðsdómari geri ekki með skýrum hætti rökstudda grein fyrir ákvörðun sinni um upphafstíma dráttarvaxta verður að ætla að hann byggi úrlausn sína um það atriði á því að tilnefning á rétthafa umræddra líftrygginga hafi verið óafturkallanleg og gjalddagi hafi af þeim sökum verið sá sem stefnda miðar við. Því koma ofangreind atriði til endurskoðunar hér fyrir dómi, en málsástæðum og lagarökum fyrir kröfum þessum er lýst í héraðsdómi.

III

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Þó skal þess getið að stefnda og A-kk-nf E-kk-nf G-kk-nf munu hafa skilið að borði og sæng 5. september 2000 eða nokkru áður en þau rituðu undir þau eyðublöð hjá áfrýjandanum Kaupþingi líftryggingum hf. í febrúar 2001 sem um ræðir í máli þessu. Á eyðublöð „um breytingu á bótaþegum“ rituðu þau „100%“ fyrir aftan nöfn hvors annars, en tilgreindu einnig börn sín sem rétthafa. Ekki er fallist á með héraðsdómara að vitnisburður H-kk-ef H-kk-ef styðji niðurstöðu dómsins um ástæðu þessara breytinga. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, er fallist á þá niðurstöðu að A-kk-nf hafi tilnefnt stefndu sem rétthafa líftrygginganna að öllu leyti. Með vísan til forsendna héraðsdóms er einnig fallist á að A-kk-nf hafi með sérstökum yfirlýsingum afsalað sér rétti til að afturkalla tilnefningu stefndu sem rétthafa líftrygginga hans. Er því fallist á kröfu stefndu um að henni beri einni öll fjárhæð samkvæmt líftryggingum A-kk-ef nr. 38511 og nr. 41912.

IV

Um kröfu sína fyrir Hæstarétti vísar áfrýjandinn Kaupþing líftryggingar hf. einkum til ákvæða 24. gr. og 3. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Fallist er á að nefnd lög eigi við um lögskipti þessi, þrátt fyrir ákvæði 146. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga þar sem andlát A-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef bar að áður en þau lög tóku gildi 1. janúar 2006.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 20/1954 má krefja vátryggingafélag um greiðslu bóta 14 dögum eftir að félagið átti þess kost að afla þeirra upplýsinga er þörf var á til þess að meta vátryggingaratburðinn og ákveða upphæð bótanna. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skal félagið greiða vexti af fjárhæðinni frá gjalddaga í samræmi við ákvæði laga um vexti. Áfrýjandinn Kaupþing líftryggingar hf. telur þrátt fyrir þetta að greiðsluskylda sín hafi ekki orðið virk sökum þess að ágreiningur hafi verið um hver væri rétthafi líftrygginganna. Meðan ekki hafi verið leyst úr þeim ágreiningi fyrir dómi geti ofangreint lagaskilyrði ekki verið uppfyllt. Vísar hann um þetta til 3. mgr. 104. gr. laganna þar sem segir að hafi vátryggingarfjárhæð samkvæmt 102. gr. enn eigi verið greidd hinum tilnefnda rétthafa og gefi sig einhver fram við félagið og sanni nægilega með því að sýna hjúskaparvottorð, útskrift af skiptagerð eða með einhverju þess háttar, að hann sé einn af eftirlátnum vandamönnum vátryggingartaka, þeirra er getur um í 2. mgr., og beri af þeim sökum fram mótmæli gegn því, að fjárhæðin sé greidd hinum tilnefnda rétthafa, og megi þá félagið ekki greiða fjárhæðina, fyrr en skorið hefur verið úr með sátt eða lögsókn milli aðila, hver eigi rétt á fjárhæðinni. Félaginu sé þó ávallt rétt að greiða hinum tilnefnda rétthafa allt að þriðjungi vátryggingarfjárhæðarinnar eða hæfilegan útfararkostnað vátryggingartaka hafi hann annast um útför hans.

Í 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1954 segir að vátryggingarfjárhæð skuli renna til dánarbús vátryggingartaka ef greiða eigi fjárhæðina við lát hans og hann hefur eigi tilnefnt annan mann sem rétthafa í sinn stað. Ákvæði 2. mgr. 104. gr. laganna, sem vísað er til í 3. mgr. greinarinnar, tekur til þeirra tilvika er vátryggingartaki hefur tilnefnt annan mann sem rétthafa í sinn stað, og sá maður er ekki skylduerfingi hans, en vátryggingartaki lætur eftir sig maka, lífserfingja, arfgeng kjörbörn eða lífserfingja þeirra. Skal þá farið með vátryggingarfjárhæðina, að því er varðar búshluta og skylduarf til þessara manna, eins og hún heyrði til dánarbúinu og vátryggingartaki hefði ánafnað þeim, er hann tilnefndi í sinn stað, hana með arfleiðsluskrá. Í lok ákvæðisins er sérstaklega tekið fram að ákvæðið gildi þó eigi ef vátryggingartaki hefur afsalað sér rétti til að afturkalla ánöfnunina.

Eins og fram hefur komið afsalaði A-kk-nf heitinn sér rétti til afturköllunar á tilnefningu stefndu sem rétthafa umþrættra líftrygginga og eru því atvik slík sem getið er um í lokamálslið 2. mgr. 104. gr. laganna. Veitti ákvæði 3. mgr. 104. gr. laganna áfrýjandanum Kaupþingi líftryggingum hf. því ekki stoð fyrir frestun greiðslu líftryggingafjárhæðarinnar. Ekki er ágreiningur í málinu um að þessi áfrýjandi hafi fengið fullnægjandi upplýsingar um andlát A-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef 14 dögum fyrir það tímamark er stefnda miðar upphafstíma dráttarvaxtakröfu sinnar við. Verður samkvæmt framansögðu fallist á kröfu stefndu um þetta.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað fer eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfum áfrýjendanna H-kk-ef A-kk-ef, P-kk-ef A-kk-ef A-kk-ef, J-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef og S-kvk-ef G-kvk-ef um meðalgöngu er hafnað og kröfum samkvæmt meðalgöngustefnum þeirra vísað frá héraðsdómi.

Dómsorð hins áfrýjaða dóms skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjendanna H-kk-ef A-kk-ef, P-kk-ef A-kk-ef A-kk-ef og J-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, 500.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, M-kvk-ef G-kvk-ef H-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.