134/2011

Sjúkrahúsið SA höfðaði mál gegn lækninum G til endurkröfu skaðabóta sem SA hafði greitt A vegna tjóns sem A taldi sig hafa orðið fyrir í skurðaðgerð sem G framkvæmdi hjá SA. Aðgerðin hafði verið framkvæmd sem svokallað ferliverk en G hafði gert samkomulag við SA um að hann ynni slík verk á sjúkrahúsinu á grundvelli samkomulags SA við heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Með vísan til samkomulags aðila og hvernig staðið var að uppgjöri og greiðslum vegna ferliverkanna var talið að G hefði framkvæmt þau sem verktaki en ekki starfsmaður SA. Af þessum sökum var ekki unnt að líta svo á að SA hefði borið vinnuveitandaábyrgð á ferliverkum G og gat 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 því ekki tekið til réttar SA til að krefja G um endurgreiðslu þeirra skaðabóta sem deilt var um. Í samkomulagi aðila var kveðið á um að SA bæri ábyrgð gagnvart sjúklingum á tjóni sem kynni að hljótast af aðgerðum sem það tók til. Sérstaklega var tekið fram að þetta rýrði ekki endurkröfurétt SA. Gögn málsins báru með sér að G hefði að minnsta kosti að einhverju leyti verið kunnugt um kröfu A og að hann hefði ekki gert athugasemd við meðferð SA á kröfu A. Af hálfu G var því ekki borið við að SA hefði greitt A bætur umfram það sem skylda stóð til og af gögnum málsins var ljóst að G hefði verið kunnug ráðagerð SA um að beina endurkröfu að sér vegna greiðslu skaðabótanna. Í ljósi þessa var G gert að endurgreiða SA þá fjárhæð sem sjúkrahúsið hafði greitt A ásamt dráttarvöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. mars 2011. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.784.719 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi og þrír sérfræðingar í bæklunarlækningum, þar á meðal stefndi, gerðu 28. apríl 1999 með sér samkomulag um ferliverk. Í samkomulaginu sagði að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sem nú ber heiti áfrýjanda, hafi gert samning við heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið um ábyrgð og framkvæmd ferliverka tiltekinna sérgreina, þar með talinna bæklunarskurðlækninga, og skuldbindi aðilar sig til að vinna að framgangi þess samnings. Ábyrgist áfrýjandi viðsemjendum sínum aðeins þann fjölda verkeininga sem ráðuneytið semji um við hann hverju sinni. Í samkomulaginu voru ferliverk skilgreind sem öll þau læknisverk sem unnin væru hjá áfrýjanda án þess að sjúklingur þyrfti á innlögn að halda, þó þannig að einungis í undantekningartilvikum gæti komið til innlagnar, sem skyldi ekki vara lengur en í 24 klukkustundir. Væri hér meðal annars átt við skoðanir, rannsóknir, lyfja- og geislameðferð og skurðlækningar. Við það skyldi miðað að læknir innti af hendi ferliverk á þann hátt að þau dreifðust sem jafnast á ársfjórðunga, en sinnti hann því ekki eða lyki ekki umsömdum verkeiningarfjölda væri áfrýjanda heimilt að flytja þær frá honum til annars læknis. Fyrir einstök ferliverk skyldi innheimt samkvæmt einingaverði Tryggingastofnunar ríkisins vegna hlutaðeigandi sérgreinar og í samræmi við gildandi gjaldskrá hverju sinni. Fyrir viðtöl á göngudeild skyldi áfrýjandi greiða lækni 70% af einingaverði, en fyrir önnur ferliverk 55% einingaverðs. Lækni væri heimilt að vinna ferliverk á dagvinnutíma, en honum bæri þá að skila samsvarandi tímafjölda utan dagvinnutíma í samráði við framkvæmdastjóra lækninga. Óskaði læknir eftir því að þurfa ekki að skila tímum, sem vinna ætti á dagvinnutíma hans, átti greiðsla áfrýjanda að lækka um 11%. Fyrir ferliverkin skyldi læknir fá greitt sem verktaki og annast sjálfur greiðslu skatta, launatengdra gjalda, mótframlags í lífeyrissjóð og slysatryggingar, en áfrýjandi legði lækni til nauðsynlega starfsaðstöðu, þar með talda aðstoð annarra starfsmanna við móttöku sjúklings, undirbúning og framkvæmd aðgerða, tækjabúnað, umbúðir og lyf. Jafnframt skyldi áfrýjandi útvega starfsfólk á dagvinnutíma til aðstoðar við framkvæmd ferliverka. Í samkomulaginu var jafnframt eftirfarandi ákvæði: „Allar aðgerðir og undirbúningur aðgerða skv. samkomulagi um ferliverk eru alfarið framkvæmdar á ábyrgð og undir stjórn hlutaðeigandi læknis. FSA skal þó bera ábyrgð gagnvart sjúklingi á tjóni, sem af aðgerðum kann að hljótast. Þetta rýrir þó ekki endurkröfurétt sjúkrahússins gagnvart einstökum læknum.“ Samkomulagið skyldi gilda frá 1. janúar til 31. desember 1999 og félli þá úr gildi án uppsagnar, en jafnframt var kveðið á um heimild til að segja því upp með þriggja mánaða fyrirvara.

II

Stefndi gerði 26. maí 1999 að hné A á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og er óumdeilt að sú aðgerð hafi átt undir fyrrgreindan samning um ferliverk. Með bréfi 23. september 2002 til landlæknis var af hálfu A farið fram á athugun embættisins á læknismeðferðinni. Var það niðurstaða landlæknis í álitsgerð 29. september 2003 að svo virtist sem ástæða langvarandi verkja sjúklingsins væri enn óþekkt, en sjúkdómsgreiningu væri ekki lokið. Í álitsgerð bæklunarlæknis 5. mars 2004, sem leitað var af hálfu A, var komist að þeirri niðurstöðu að fremur líklegt yrði að teljast að röng staðsetning skrúfu eftir aðgerð stefnda hafi skaddað brjósk í hnélið auk þess sem skrúfuendinn hafi legið mjög nálægt hnéskeljarsin. Þá yrði að teljast líklegt að skrúfuendi hafi ert sinina meðan skrúfan var inni í liðnum. Af hálfu A var 24. júní 2004 óskað eftir að áfrýjandi tæki afstöðu til bótaskyldu, sem hann hafnaði 23. ágúst sama ár. Í matsgerð bæklunarlæknis 7. ágúst 2005, sem A hafði fengið dómkvaddan, var komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski hennar, sem rekja mætti til aðgerðar stefnda, væri 5 stig og varanleg örorka 7%. Á grundvelli matsgerðarinnar krafðist A 16. ágúst 2005 bóta úr hendi áfrýjanda, samtals að fjárhæð 3.312.209 krónur. Með bréfi áfrýjanda 31. sama mánaðar var henni tilkynnt að hann hefði ákveðið að óska eftir yfirmati og væri skaðabótaskyldu hafnað að svo stöddu. Yfirmatsgerð tveggja bæklunarlækna lá fyrir 18. ágúst 2006. Töldu þeir að eingöngu mætti rekja hluta af verkjavandamálum A til rangrar staðsetningar áðurnefndrar skrúfu. Yfirmatsmenn komust jafnframt að þeirri niðurstöðu að hún hafi hlotið 7,5 stiga varanlegan miska af aðgerðinni og 10% varanlega örorku. Áfrýjandi greiddi henni samtals 4.784.719 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði 20. desember 2006, en það er sú fjárhæð sem áfrýjandi krefur stefnda um í málinu.

III

Svo sem fyrr greinir var kveðið á um það í samkomulagi aðila 28. apríl 1999 að stefndi fengi greitt fyrir ferliverk sem verktaki og annaðist sjálfur greiðslu skatta, launatengdra gjalda, mótframlags í lífeyrissjóð og slysatryggingar. Samkvæmt samkomulaginu annaðist áfrýjandi innheimtu greiðslna fyrir ferliverk stefnda, bæði frá sjúklingi og Tryggingastofnun ríkisins, og gerði áfrýjandi eftir gögnum málsins upp við stefnda mánaðarlega. Eftir þeim uppgjörum hélt áfrýjandi eftir tilteknum hundraðshluta af umsömdu einingaverði fyrir hverja aðgerð í svokallað aðstöðugjald, annars vegar 41% af einingaverði vegna skoðana og viðtala og hins vegar 55% fyrir aðgerðir. Greiðslur til stefnda samkvæmt þessum uppgjörum voru inntar af hendi til einkahlutafélagsins Akkillesar, sem hann mun hafa átt ásamt eiginkonu sinni. Að þessu virtu getur engum vafa verið háð að stefndi hafi verið verktaki samkvæmt þessu samkomulagi, en ekki starfsmaður áfrýjanda þegar hann vann ferliverk. Af þessum sökum er ekki unnt að líta svo á að áfrýjandi hafi borið vinnuveitandaábyrgð á ferliverkum stefnda og þar með skaðabótaábyrgð gagnvart þeim, sem urðu fyrir tjóni vegna slíkra verka. Af þessu leiðir að ákvæði 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 taka ekki til réttar áfrýjanda til að krefja stefnda um endurgreiðslu þeirra skaðabóta, sem sá fyrrnefndi innti af hendi til A samkvæmt framansögðu.

Samkvæmt samkomulagi aðilanna 28. apríl 1999 bar áfrýjandi ábyrgð gagnvart sjúklingum á tjóni, sem kynni að hljótast af aðgerðum, sem það tók til, en sérstaklega var tekið fram að þetta rýrði ekki endurkröfurétt áfrýjanda gagnvart stefnda. Án tillits til þess hvort að réttu lagi hafi mátt líta svo á að áfrýjandi bæri á þessum grundvelli beina ábyrgð á greiðslu skaðabóta gagnvart sjúklingi verður ekki horft fram hjá því að áfrýjandi gerði á engu stigi athugasemd við að A beindi kröfu sinni vegna læknisverks stefnda að sér. Þótt stefndi hafi hvergi átt hlut að máli við meðferð bótakröfu A, þar með talið við öflun matsgerða, verður að gæta að því að gögn málsins bera með sér að honum hafi að minnsta kosti að einhverju leyti verið kunnugt um kröfuna og þessa gagnaöflun áður en fyrirsvarsmaður áfrýjanda kynnti honum í október 2006 ráðagerð um uppgjör á kröfunni í samræmi við niðurstöðu yfirmatsins. Þá er einnig til þess að líta að í bréfi til áfrýjanda 15. janúar 2007 lét stefndi þess sérstaklega getið að hann efaðist ekki um „að unnið hafi verið að málinu á besta hátt“, en í málinu er því ekki borið við að áfrýjandi hafi greitt A bætur umfram það, sem skylda stóð til. Að þessu virtu getur engu breytt um endurkröfurétt áfrýjanda að hann hafi ekki svo að sannað sé haft samráð við stefnda um einstök atriði varðandi bótakröfu hennar.

Af áðurnefndu bréfi stefnda til áfrýjanda 15. janúar 2007 og bréfi Læknafélags Reykjavíkur til þess síðarnefnda 11. mars 2008 getur ekki orkað tvímælis að stefnda var kunnugt um fjárhæðina, sem greiða ætti A í skaðabætur, áður en hún var innt af hendi. Af sömu gögnum er jafnframt ljóst að strax á því stigi var stefnda kunnug ráðagerð áfrýjanda um að beina endurkröfu að sér vegna þessa. Stefndi hefur ekki borið því við að áfrýjandi hafi eftir þetta látið í ljós í orði eða verki að hann væri horfinn frá þeirri ráðagerð. Getur áfrýjandi því ekki hafa glatað rétti fyrir tómlæti til að hafa þessa endurkröfu uppi þótt hann hafi ekki höfðað mál þetta fyrr en 18. ágúst 2009 án frekari undangenginna tilkynninga.

Samkvæmt framansögðu nýtur áfrýjandi samningsbundins réttar til að endurkrefja stefnda um þær 4.784.719 krónur, sem um ræðir í málinu. Stefnda verður því gert að greiða áfrýjanda þá fjárhæð með dráttarvöxtum frá 15. febrúar 2007 eins og krafist er.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Stefndi, G-kk-nf A-kk-nf, greiði áfrýjanda, Sjúkrahúsinu á Akureyri, 4.784.719 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2007 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.