809/2014

K krafðist þess að fá son sinn og M tekinn úr umráðum M og afhentan sér með beinni aðfarargerð. K og M fóru sameiginlega með forsjá drengsins, en gerðu með sér samkomulag í ágúst 2013 um að lögheimili hans skyldi vera hjá M. Að auki kom fram í samkomulaginu að aðilar óskuðu þess að það yrði endurskoðað að ári liðnu. Í ágúst 2014 gaf sýslumaður út staðfestingu á samkomulagi um lögheimili og meðlagsgreiðslur þar sem kom fram að lögheimili drengsins skyldi vera hjá K og var vísað til þess að staðfestingin byggði á tilgreindum fyrirtökum með foreldrum. Var lögheimili drengsins í kjölfarið flutt til K. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að ekki yrði séð að samkomulag hefði verið með foreldrum að lögheimili drengsins skyldi í ágúst 2014 flytjast til K. Því hefði sýslumaður ekki getað staðfest samkomulag þess efnis líkt og gert hefði verið. Þar sem ekki hefði verið fyrir hendi viðhlítandi grundvöllur til að gera breytingu á lögheimili drengsins brystu skilyrði til að ákvörðun um lögheimili yrði komið á með aðfarargerð eftir 45. gr. barnalaga nr. 76/2003. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu K því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. desember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 28. nóvember 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að henni yrði heimilað að fá son málsaðila, A, tekinn úr umráðum varnaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málsaðilar munu hafa stofnað til óvígðrar sambúðar í apríl 2009 og eignuðust þau son sinn 16. september 2010. Sambúðinni lauk í ágúst 2012 og var síðasta sameiginlega heimili þeirra á [...]. Eftir að aðilar slitu samvistir mun barnið í fyrstu hafa verið hjá sóknaraðila en síðan flutt til varnaraðila í desember 2012.

Hinn 22. ágúst 2013 mættu málsaðilar hjá sýslumanninum á [...] vegna sambúðarslitanna. Samkvæmt endurriti úr sifjamálabók embættisins voru aðilar sammála um að þau færu sameiginlega með forsjá barnins en að það hefði lögheimili hjá varnaraðila. Einnig var fært til bókar að sóknaraðili skyldi greiða einfalt meðlag með barninu frá 1. september það ár til 18 ára aldurs þess. Um umgengni við barnið var fært til bókar að aðilar hefðu gert með sér skriflegan samning sem þau hefðu lagt fyrir sýslumann til staðfestingar. Loks var bókað að aðilar óskuðu eftir að samkomulagið yrði „endurskoðað að liðnu ári eða í ágúst 2014.“ Samkvæmt endurritinu var það sem skráð var í sifjamálabókina upplesið og staðfest með undirritun aðila og þess fulltrúa sýslumanns sem fór með málið.

Varnaraðili mætti hjá sýslumanni 15. ágúst 2014 og óskaði eftir því að lögheimili barnsins yrði áfram hjá sér og voru tilgreindar ástæður hans fyrir því. Sóknaraðili mun hafa mætt til viðtals hjá sýslumanni 25. sama mánaðar og hafnað þeirri ósk varnaraðila. Þann dag gaf sýslumaður út staðfestingu á samkomulagi um lögheimili og meðlagsgreiðslur. Í skjalinu sagði að aðilar hefðu gert með sér eftirfarandi samkomulag: „Foreldrar fara sameiginlega með forsjá barnsins ... sem er með lögheimili hjá föður. Barnið skal eiga lögheimili hjá móður. Faðir greiði móður einfalt meðlag með barninu frá 1. september 2014 til 18 ára aldurs. Staðfesting þessi byggist á fyrirtökum með foreldrum, hjá sýslumanninum á [...], 22. ágúst 2013, 15. ágúst 2014 og 25. ágúst 2014.“

Varnaraðili krafðist þess með bréfi 22. september 2014 að sýslumaður afturkallaði „ákvörðun sína frá 25. ágúst 2014, þar sem staðfest var að samkomulag um lögheimili og meðlagsgreiðslur með drengnum ... lægi fyrir.“ Jafnframt krafðist sóknaraðili þess að sýslumaður hlutaðist til um það við Þjóðskrá Íslands að lögheimili drengsins yrði fært aftur til varnaraðila. Eftir nokkur bréfaskipti aðila við sýslumann, sem óþarft er að rekja, hafnaði hann þessari beiðni með bréfi 4. desember 2014.

II

Svo sem áður er rakið mættu málsaðilar hjá sýslumanninum á [...] 22. ágúst 2013 og voru sammála um að hafa áfram sameiginlega forsjá sonar síns, en að lögheimili hans yrði hjá varnaraðila. Af þessu leiðir að taka þurfti aðra ákvörðun síðar ef gera átti breytingu á þeim högum barnsins. Breytir engu í því tilliti þótt tekið hafi verið fram í bókun við fyrirtökuna að samkomulagið yrði endurskoðað að liðnu ári eða í ágúst 2014, enda fólst ekki í þeim áskilnaði að lögheimilið ætti að vera tímabundið hjá varnaraðila. Þvert á móti var beinlínis gert ráð fyrir því að sóknaraðili ætti að greiða meðlag með barninu til 18 ára aldurs þess. Varnaraðili lýsti því síðan yfir hjá sýslumanni 15. ágúst 2014 að hann óskaði eftir að lögheimili barnsins yrði áfram hjá sér. Að þessu gættu verður með engu móti séð að samkomulag hafi verið með aðilum um að lögheimili barnsins færðist til móður í ágúst 2014. Því gat sýslumaður ekki staðfest samkomulag þess efnis eins og hann gerði með yfirlýsingu 25. þess mánaðar.

Samkvæmt framansögðu var ekki fyrir hendi viðhlítandi grundvöllur til að gera breytingu á lögheimili barnsins. Þegar af þeirri ástæðu brestur skilyrði til að ákvörðun um lögheimili verði komið á með aðfarargerð eftir 45. gr. barnalaga nr. 76/2003. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Eftir atvikum þykir rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af kærumái þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.