508/2015

X var sakfelldur fyrir brot gegn 209. gr., 1. mgr. 217. gr., 1. mgr. 232. gr., 233. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni A og brot gegn 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 gagnvart tveimur drengjum hennar. Var einum ákærulið er varðaði stórfelldar ærumeiðingar sbr. 233. gr. b. almennra hegningarlaga vísað frá dómi þar sem verknaðarlýsing ákæru var talin vera í ósamræmi við gögn málsins. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að um fjölmörg brot hefði verið að ræða sem hefðu náð yfir langt tímabil. Þá hefði X með framgöngu sinni gerst sekur um alvarleg brot sem öll hefðu miðað að því að raska högum A. Var refsing X ákveðin fangelsi í 2 ár auk þess sem honum var gert að greiða A skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf. I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut til Hæstaréttar 1. júlí og 23. nóvember 2015 dómi Héraðsdóms Reykjaness 25. júní 2015 og dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 13. nóvember 2015 í samræmi við yfirlýsingar ákærða um áfrýjun. Fyrir Hæstarétti hafa málin verið sameinuð. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málunum verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Að þessu frágengnu krefst hann þess að hinir áfrýjuðu dómar verði ómerktir og málunum vísað heim í hérað en ella að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð.

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 3.000.000 krónur með sömu vöxtum og ákveðnir voru með dóminum 25. júní 2015, en til vara að ákvæði dómsins um einkaréttarkröfu sína verði staðfest.

I

Ákærði heldur því fram að lögregla hafi ekki rannsakað ætlað brot hans gegn 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sem honum er gefið að sök í A. kafla ákæru í máli er lauk með dóminum 25. júní 2015. Einnig telur ákærði að verknaðarlýsing í B. kafla sömu ákæru sé ófullnægjandi þar sem ekki sé tilgreint í hverju sú stórfellda ærumeiðing sem honum er þar gefin að sök sé fólgin heldur látið við það sitja að taka fram að ákærði hafi sent tölvupóst sem innihélt trúnaðarupplýsingar. Þó verði ekki ráðið af gögnum málsins hvort og þá hvenær ákærði hafi sent slíkar upplýsingar til þeirra sem tilgreindir eru í ákæru. Þá sé brot samkvæmt þessum ákærulið ranglega heimfært undir 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en hafi brot verið framið varði það augljóslega við 229. gr. sömu laga. Ríkissaksóknari fari ekki með ákæruvald vegna brota gegn því ákvæði heldur hafi brotaþoli einn getað höfðað einkarefsimál af því tilefni, sbr. 3. tölulið 242. gr. laganna. Ákærði heldur því fram að þessir annmarkar á ákærunni séu það miklir að vísa beri máli sem lauk með fyrrgreindum dómi í heild frá dómi en í öllu falli varði þetta því að vísa beri frá dómi umræddum ákæruköflum.

Ákærði heldur því einnig fram að rannsókn lögreglu á því máli sem lauk með dóminum 13. nóvember 2015 hafi verið ófullnægjandi. Í því máli hafi ákærða verið gefið að sök brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa ítrekað haft í hótunum við brotaþola. Við rannsókn lögreglu hafi ákærði ekki verið spurður út í efni þeirra smáskilaboða sem hann sendi brotaþola. Einnig hafi ekki verið borið undir hana hvort þau skilaboð sem hún fékk frá ákærða, sem talið er að hafi falið í sér hótanir, hafi verið til þess fallin að vekja hjá henni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra, en refsinæmi brotsins velti á því.

Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé kleift að henni lokinni að ákveða hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferðar fyrir dómi. Í 145. gr. laganna segir síðan að þegar ákærandi hefur fengið gögn máls í hendur og gengið úr skugga um að rannsókn máls sé lokið athugi hann hvort sækja skuli sakborning til sakar eða ekki. Telji hann það sem fram er komið ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis lætur hann við svo búið standa, en höfðar ella mál á hendur sakborningi. Ákærendur hafa metið rannsókn sakargifta fullnægjandi og á þeim grundvelli voru gefnar út ákærur á hendur ákærða. Ákvörðun þar að lútandi felur í sér beitingu þeirra á valdheimildum á grundvelli laga og getur eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn málsins. Jafnframt er þess að gæta að sönnunarbyrðin um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt þessu geta þeir annmarkar sem ákærði telur vera á rannsókn hjá lögreglu ekki varðað frávísun.

Í B. kafla ákæru þess máls sem lauk með dóminum 25. júní 2015 er ákærða gefið að sök brot gegn 233. gr. b. almennra hegningarlaga með stórfelldri ærumeiðingu sem fólst í því að senda tölvupóst 10. nóvember 2013 á fjóra nafngreinda einstaklinga með trúnaðarupplýsingum frá Barnaverndarnefnd [...], sem vörðuðu hagi brotaþola, en með því hafi hann móðgað og smánað hana. Meðal málsgagna er tölvupóstur ákærða þann dag til fyrrnefndra einstaklinga, en þar kom fram það álit ákærða að brotaþoli væri ekki hæf til að vera kennari og því til staðfestingar tók hann fram að hann gæti sent gögn þar að lútandi. Engin gögn fylgdu þessum tölvupósti og þá liggur enginn annar póstur fyrir í málinu til þessa fólks. Í niðurstöðukafla héraðsdóms er hins vegar tekinn upp orðrétt tölvupóstur ákærða 22. nóvember 2013 en hann var ekki sendur á þá einstaklinga sem tilgreindir eru í ákæru heldur aðra sem munu vera í stjórn foreldrafélags Grunnskóla [...]. Með þeim pósti fylgdu aftur á móti skjöl frá Barnaverndarnefnd [...]. Að þessu gættu er verknaðarlýsing í ákæru í slíku ósamræmi við gögn málsins að vísa verður þessum ákærukafla frá dómi. Að öðru leyti verður frávísunarkröfu ákærða hrundið.

II

Krafa ákærða um ómerkingu hinna áfrýjuðu dóma reisir hann á því að niðurstaða þeirra um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kunni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Í því sambandi tiltekur ákærði, að því er varðar dóminn 13. nóvember 2015, að vætti brotaþola fyrir dómi verði ekki skilið á annan veg en að smáskilaboð sem ákærði sendi henni í júlí 2015 hafi ekki valdið henni ótta. Engu að síður hafi hann verið sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sent þau skilaboð. Því sé mat héraðsdóms á vætti brotaþola augljóslega rangt.

Samkvæmt 233. gr. almennra hegningarlaga er hótun refsiverð ef hún er til þess fallin að vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra. Það er því ekki skilyrði refsinæmis að hótun hafi í raun haft þessi áhrif. Að þessu gættu verður ekki talið að munnlegur framburður brotaþola hafi verið rangt metinn í dóminum 13. nóvember 2015 svo einhverju skipti um úrslit máls. Þá eru engir aðrir slíkir annmarkar á sönnunarmati í hinum áfrýjuðu dómum sem valdið geta því að þeir verði ómerktir. Þeirri kröfu ákærða verður því hafnað.

III

Með vísan til forsendna dómsins 25. júní 2015 er sannað að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Samkvæmt 4. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga skal miða fyrningarfrest brots við það ákvæði sem geymir þyngstu refsimörk ef brot varðar við fleiri en eitt refsiákvæði. Brot gegn 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga varðar allt að þriggja ára fangelsi. Brot ákærða samkvæmt A. kafla ákæru þeirrar sem hér um ræðir fyrnast því á fimm árum, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga og eru ófyrnd. Samkvæmt þessu verður dómurinn staðfestur um sakfellingu ákærða eftir þessum ákærukafla. Þá verður ákærði með skírskotun til forsendna dómsins sakfelldur samkvæmt C. og D. köflum sömu ákæru fyrir annars vegar brot gegn 1. mgr. 232. gr. almennra hegningarlaga og hins vegar 209. gr. og 233. gr. b. sömu laga.

Með vísan til forsendna dómsins 13. nóvember 2015 verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sent úr símanúmerinu [...] hótanir þær sem greinir í ákæru í tölulið nr. 1 og úr símanúmerinu [...] þær sem greinir í töluliðum nr. 7 til 12, 14, 16 til 18, 20 til 22, 26, 29, 37 til 39, 45, 46 og 49 til 51. Af hálfu ákæruvaldsins er unað við þá niðurstöðu héraðsdóms að sakfella ekki ákærða fyrir aðra töluliði ef frá eru taldir töluliður nr. 2 úr fyrrgreinda símanúmerinu og töluliðir nr. 1, 40, 42 og 43 úr því síðargreinda. Er leitað endurskoðunar á niðurstöðu dómsins að því leyti en þessi smáskilaboð eru svohljóðandi: „Were there is a way there is will“, „Got somthing up my sleeve“, „Og þú munt Aldrei losna undan þinni lýgi og misnotkun“, „Og af hverju ég? Það er þá komið að þér, ekki satt? Mun koma að þér fyrr en síðar, trust me.“ og „Be awere.“ Með tilliti til forsögu málsins og brota ákærða gegn brotaþola áður en þessi smáskilaboð voru send í júlí og ágúst 2015 verða þau talin fela í sér refsiverðar hótanir í garð hennar og verður ákærði einnig sakfelldur fyrir þau.

Við ákvörðun refsingar ákærða, sem á sér engar málsbætur, er þess að gæta að brot hans eru fjölmörg og ná yfir langt tímabil. Þá lét hann sér ekki segjast eftir að hafa hlotið dóminn 25. júní 2015, heldur hóf á ný að senda brotaþola smáskilaboð, þar af höfðu 29 þeirra að geyma refsiverðar hótanir. Með því rauf hann skilorð fyrrgreinds dóms. Enn fremur er þess að gæta að ákærði hefur með framgöngu sinni gerst sekur um alvarleg brot sem öll miða að því að raska högum brotaþola. Í þeim efnum var sérlega rætið og ófyrirleitið það brot ákærða að senda myndskeið af henni í kynferðislegum athöfnum, en með því smánaði hann brotaþola gróflega. Að lokum verður það virt ákærða til refsiþyngingar að brotavilji hans var styrkur og einbeittur. Að öllu þessu virtu verður refsing ákærða, sem tiltekin verður eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga, ákveðin fangelsi í 2 ár.

Því verður slegið föstu að brot ákærða hafa haft mikil og langvarandi áhrif á brotaþola. Að því gættu eru miskabætur til hennar hæfilega ákveðnar í dóminum 25. júní 2015 og verða ákvæði hans um einkaréttarkröfu brotaþola staðfest.

Ákvæði hinna áfrýjuðu dóma um sakarkostnað verða staðfest.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að í dóminum 25. júní 2015 er tekið upp í heild sinni fylgiskjal með ákæru sem hafði að geyma öll þau smáskilaboð og tölvupósta ákærða til brotaþola sem C. kafli ákæru í því máli lýtur að. Þetta var með öllu óþarft og hefði verið fullnægjandi að lýsa í fáeinum orðum meginefni þessara orðsendinga.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 2 ár.

Ákvæði héraðsdómsins 25. júní 2015 um einkaréttarkröfu brotaþola, A, skulu vera óröskuð.

Ákvæði hinna áfrýjuðu dóma um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 891.449 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, M-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.