614/2007

S stefndi tryggingafélaginu T til greiðslu bóta í tilefni af umferðarslysi sem hún lenti í á árinu 2002. Hafði varanlegur miski S verið metinn 5% og læknisfræðileg örorka S sú sama í kjölfar slyssins og hún gengið til samninga við T á grundvelli matsins. Samkvæmt fyrirliggjandi kvittun í málinu var um lokauppgjör að ræða fyrir allt tjón vegna meiðsla hennar. Eftir þetta taldi S heilsu sinni hraka og að afleiðingar slyssins hefðu orðið meiri en lagt var til grundvallar við bótauppgjörið. Leitaði S því til T með ósk um að hún gengist undir nýtt örorkumat sömu lækna og var það samþykkt af T með fyrirvara um að í því fælist ekki viðurkenning á skyldu til greiðslu frekari bóta. Var það niðurstaða læknanna að varanlegur miski og varanleg örorka S af völdum slyssins væri nú 8%. Í málinu krafði S, T um greiðslu frekari bóta með vísan til niðurstöðu lækna í síðara örorkumatinu. Í dómi Hæstaréttar var komist að þeirri niðurstöðu að aukið varanlegt tjón S yrði rakið til ófyrirsjáanlegra breytinga á heilsufari hennar, sbr. 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á skilyrði ákvæðisins um að slíkar ófyrirsjáanlegar breytingar yrðu að leiða til þess að miskastig eða örorkustig yrði verulega hærra en áður var talið, væri ekki hægt að horfa til þess hversu miskastig eða örorkustig hefði hækkað hlutfallslega, heldur yrði að taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Þar sem miski og varanleg örorka S hækkuðu aðeins um 3 stig var ekki talið að sú hækkun yrði talin veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga, sbr. dóma Hæstaréttar nr. 514/2002 og 199/2003. Þá kom ekki til álita að ógilda samninginn með stoð í ólögfestum reglum fjármunaréttar um brostnar forsendur, né með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Var T því sýknað af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. nóvember 2007. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 859.623 krónur með 4,5% ársvöxtum af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 11. mars 2002 til 1. júlí 2005, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 11. mars 2002 og er óumdeilt að stefndi beri bótaskyldu af þeim sökum gagnvart henni. Aðilarnir leituðu í sameiningu eftir mati tveggja nafngreindra lækna á tímabundnu og varanlegu tjóni áfrýjanda og luku þeir örorkumati 19. mars 2003. Þar kom fram að áfrýjandi hafi hlotið áverka á hægra hné, sem valdið hafi „sköddun á liðbrjóski“ en ekki „skemmdir á beini eða liðþófa.“ Taldist hún hafa verið með öllu óvinnufær vegna þessa frá slysdegi til 3. júní 2002 og eiga rétt til þjáningabóta fyrir sama tímabil vegna veikinda, án þess að hún hafi verið rúmliggjandi. Varanlegur miski hennar var metinn 5% og varanleg örorka sú sama. Á grundvelli þessa örorkumats gengu aðilarnir til bótauppgjörs 2. júlí 2003 og greiddi stefndi samkvæmt því áfrýjanda 1.500.334 krónur að meðtöldum vöxtum og innheimtukostnaði.

Í júní 2004 leitaði áfrýjandi til sérfræðings í bæklunarlækningum vegna slæmra verkja í hægra hné og var liðspeglun gerð af því tilefni. Við hana greindist „rifinn innri liðþófi“, svo sem fram kemur í vottorði læknisins 8. september 2004, og var hluti liðþófans numinn brott í þeirri aðgerð. Af þessu tilefni leitaði áfrýjandi eftir því við stefnda að þau sammæltust um að hún gengist á ný undir örorkumat sömu lækna og fyrr. Á þetta féllst stefndi, en óumdeilt er að hann hafi gert það með fyrirvara um að í því fælist ekki viðurkenning á skyldu til greiðslu frekari bóta. Læknarnir luku nýju örorkumati 29. mars 2005. Samkvæmt því töldu þeir að áfrýjandi byggi við „ertingarástand í hægri hnélið með brjósksköddun undir hnéskel“, sem rakið yrði að hluta til slyssins 11. mars 2002 en að öðru leyti til slyss, sem áfrýjandi hafi orðið fyrir á árinu 1989. Á þessum grunni var komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski og varanleg örorka áfrýjanda af völdum slyssins 2002 væri alls 8%. Í málinu leitar áfrýjandi skaðabóta vegna 3% varanlegs miska og sama stigs varanlegrar örorku, sem ekki hafi verið bætt samkvæmt fyrrnefndu uppgjöri 2. júlí 2003.

II.

Í örorkumati 19. mars 2003 var sem áður segir komist að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi í umferðarslysinu 11. mars 2002 orðið fyrir nánar tilteknu tímabundnu og varanlegu líkamstjóni, sem stafaði af sköddun á liðbrjóski í hægra hné. Í örorkumatinu 29. mars 2005, sem áfrýjandi reisir nú kröfu sína á, var hún talin hafa orðið fyrir meira tjóni en upphaflega var ætlað, en í sjúkdómsgreiningu var þar rætt um að slysið hafi leitt af sér ertingarástand í hnélið með brjósksköddun undir hnéskel. Við aðalmeðferð málsins í héraði kom fyrir dóm annar þeirra tveggja lækna, sem stóðu að báðum örorkumötunum. Aðspurður um það í hverju aukið líkamstjón áfrýjanda samkvæmt síðara örorkumatinu hafi falist sagðist læknirinn telja það „hafa leitt af versnun sem að varð eftir að við gerðum fyrri matsgerðina og ... við töldum þar af leiðandi hafa verið ófyrirséða.“ Hann lýsti því jafnframt að þeir tveir hafi ekki að öllu leyti verið sammála lækninum, sem gerði liðspeglun á áfrýjanda á árinu 2004, um að rekja mætti rifinn liðþófa í hægra hné hennar til slyssins 11. mars 2002, enda væri það ekki sannað. Að öðru leyti en hér um ræðir liggja ekki fyrir í málinu sérfræðileg gögn um áhrif slyssins á heilsufar áfrýjanda. Er því óhjákvæmilegt að leggja til grundvallar að aukið varanlegt tjón hennar samkvæmt síðara örorkumatinu verði ekki rakið til áður óþekktra áverka, heldur til frekari einkenna af meiðslum, sem greindust í tengslum við fyrra örorkumatið. Stefndi hefur á hinn bóginn ekki hrakið það, sem fram kom í áðurgreindum vitnisburði fyrir héraðsdómi, að þessi breyting á heilsufari áfrýjanda hafi verið ófyrirséð þegar örorkumat var gert 19. mars 2003.

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 má taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorku ef ófyrirsjáanlegar breytingar verða á heilsufari tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Þegar metið er hvort skilyrðum þessa ákvæðis sé fullnægt er ekki unnt að horfa til þess hversu miskastig eða örorkustig hefur hækkað hlutfallslega frá því mati, sem lagt var til grundvallar við upphaflega bótaákvörðun, heldur verður að taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Þótt varanlegur miski og varanleg örorka áfrýjanda sé sem svarar 60% hærri samkvæmt örorkumatinu 29. mars 2005 en talið var í matinu frá 19. mars 2003 verður samkvæmt þessu að horfa til þess að hækkunin var um þrjú stig varðandi hvorn þáttinn eða úr fimm í átta. Sú hækkun verður ekki talin veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 22. maí 2003 í máli nr. 514/2002 og 4. desember 2003 í máli nr. 199/2003.

Líta verður svo á að í 11. gr. skaðabótalaga sé sérregla um áhrif þess að forsendur, sem lagðar hafa verið til grundvallar við ákvörðun skaðabóta, reynist síðar brostnar. Getur því ekki komið til álita óháð þessu ákvæði að ógilda samning um uppgjör bóta með stoð í ólögfestum reglum fjármunaréttar um brostnar forsendur, sem áfrýjandi hefur meðal annars stutt kröfu sína við. Þá eru heldur ekki efni til að fallast á með áfrýjanda að unnt sé að víkja samningi hennar við stefnda 2. júlí 2003 til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum, enda getur það hvorki talist ósanngjarnt né andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri fyrir sig þennan samning, sem ekki verður haggað við eftir reglum 11. gr. skaðabótalaga.

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar með talið ákvæði hans um málskostnað. Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Sératkvæði

Ó-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef

Ákvæði 11. gr. skaðabótalaga hefur að geyma sérreglu um það hvenær heimilt er að kröfu tjónþola að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða varanlega örorku. Ég er sammála meirihluta dómenda um að rétt sé að fyrst komi til skoðunar hvort sú sérstaka regla eigi við um áfrýjanda áður en öðrum málsástæðum hennar verði svarað, enda þótt hún hafi lagt málið fyrir dóminn með öðrum hætti.

Skilyrði endurupptöku samkvæmt nefndri lagagrein eru að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Ég er sammála meirihluta dómenda um að breyting á heilsufari áfrýjanda hafi verið ófyrirséð þegar örorkumat var gert 19. mars 2003 og því sé uppfyllt hið fyrra skilyrði greinarinnar.

Ég er hins vegar ósammála niðurstöðu meirihlutans um hvort uppfyllt sé það skilyrði greinarinnar að miskastig eða örorkustig áfrýjanda sé nú verulega hærra en áður var talið. Ég tel að líta verði til þess hversu miskastig eða örorkustig hafi hækkað hlutfallslega frá fyrra mati, sem lagt var til grundvallar við upphaflega bótaákvörðun, en að ekki verði einungis tekið mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Í þessu sambandi hef ég í fyrsta lagi í huga þá staðreynd að í lagaákvæðinu sjálfu er ekki kveðið á um að við þá ákvörðun skuli einungis miða við tiltekin stig, eins og auðveldlega hefði þar mátt koma fram hafi það verið vilji löggjafans. Talað er um að hinar ófyrirséðu breytingar á heilsu tjónþola leiði til þess að „ætla megi“ að miskastig eða örorkustig verði verulega hærra en áður var metið. Þetta orðalag greinarinnar vísar til þess að líta beri til hinnar hlutfallslegu hækkunar. Einnig kemur fram í athugasemdum með þessu ákvæði skaðabótalaga að hér sé um að ræða reglu einungis til hagsbóta fyrir bótaþega til að krefjast endurupptöku og að skilyrði fyrir endurupptöku séu í samræmi við almennar reglur fjármunaréttar. Af öllu þessu verður sú ályktun dregin að skýra skuli ákvæðið þannig að líta megi í hverju einstöku tilviki til hlutfallslegrar hækkunar frá því tjóni sem áður hefur verið metið.

Varanlegur miski og varanleg örorka áfrýjanda var metinn 60% hærri í örorkumati 29. mars 2005 en í mati 19. mars 2003. Samkvæmt framansögðu telst uppfyllt það skilyrði 11. gr. skaðabótalaga að um sé að ræða verulega hækkun varanlegs miska og örorku áfrýjanda frá því sem áður hafði verið talið. Því tel ég að fallast beri á dómkröfu áfrýjanda, þó þannig að dráttarvextir af höfuðstól kröfu hennar miðist við þingfestingardag málsins í héraði 12. október 2006, líkt og stefndi krefst, en fjárkrafa áfrýjanda kom fyrst fram í stefnu birtri 6. þess mánaðar. Þá tel ég rétt að stefndi greiði áfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.