220/2004

L krafðist ógildingar á úrskurði sjávarútvegsráðuneytisins, þar sem staðfest var ákvörðun Fiskistofu, um að taka ekki mið af töfum skips L frá veiðum á árinu 2001 við úthlutun aflahlutdeildar í kolmunna. L taldi sérreglu 3. mgr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands eiga við, og taka ætti tillit til þeirra tafa sem urðu er skip L undirgekkst umfangsmiklar viðgerðir. Talið var að skýra yrði regluna svo að meiri háttar tjón eða bilanir yrðu einar og sér að geta hafa valdið því að skip tefðist samfellt frá veiðum í minnst sex mánuði, en L hafði samhliða viðgerðinni látið fara fram viðhald og endurbætur á skipinu. Engin gögn höfðu verið lögð fram um aðgreiningu milli verkþátta, sem tengdust viðgerð á meiri háttar bilunum og skemmdum vegna tjóns á skipunu, og þeirra sem lutu að öðrum viðgerðum eða breytingum. Var málið svo vanreifað af hendi L að óhjákvæmilegt var að vísa því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. maí 2004. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt því, sem fram er komið í málinu, keypti Kaupfélag Fáskrúðsfirðinga, sem síðar mun hafa verið sameinað öðru félagi undir nafni stefnda, til landsins í september 1998 fiskiskip, sem hlaut nafnið Hoffell SU 80, en það var smíðað árið 1981. Var skipið meðal annars gert út til kolmunnaveiða, sem á þessum tíma voru ekki háðar aflatakmörkunum. Fyrir liggur að á árinu 1998 veiddi skipið 205 tonn af kolmunna, 13.341 tonn 1999 og 17.692 tonn árið 2000.

Kaupfélag Fáskrúðsfirðinga gerði 8. september 2000 verksamning við skipasmíðastöð í Póllandi um breytingar á skipinu. Í samningnum var ekki kveðið á um það í hverju verk þetta yrði fólgið, heldur var vísað um það til fylgigagna, sem ekki hafa verið lögð fram í málinu. Í héraðsdómsstefnu lýsti stefndi aðdragandanum að gerð þessa samnings þannig að skipið hafi ekki reynst eins og vonir stóðu til, þar sem vindur þess hafi sífellt bilað og það því verið mikið frá veiðum. Einnig hafi komið í ljós leki á þilfari og brú vegna tjóns á síðu skipsins, sem ekki hafi verið kunnugt um, en af því hafi hlotist miklar skemmdir á lestarklæðningu og innréttingum auk tæringar í lest og á brú. Hafi því orðið að ráðast í umfangsmiklar viðgerðir á skipinu með því að endurbæta spilkerfi þess og endurnýja það að hluta, fjarlægja alla tæringu og skipta um stál, endurnýja hluta lestarklæðningar og innréttinga vegna lekaskemmda og endurnýja brú vegna tæringar. Þá hafi verið komið fyrir sjúkraklefa og skipið lengt um 8 metra, meðal annars til að mæta aukinni þyngd þess og þörf á viðbótarrými fyrir sjúkraklefa, nýtt spilkerfi og stækkun lestar. Samkvæmt samningnum átti skipið að vera komið til skipasmíðastöðvarinnar í 1. viku ársins 2001, en verkinu að ljúka á 89 dögum eftir það. Þar var einnig kveðið meðal annars á um fjárhæð og greiðslu verklauna, heimildir til breytinga á verkinu og févíti ef dráttur yrði á verklokum. Fyrir liggur að verulegar tafir urðu á lokum verksins, sem tók alls 202 daga. Um ástæður þess segir í bréfi skipasmíðastöðvarinnar 17. júlí 2002 að þurft hafi að vinna að umfangsmikilli endurnýjun á stáli vegna tæringar, sem ekki hafi verið fyrirséð, og frekari viðgerðum en ráðgert var á spilkerfi auk viðgerða á einangrun og klæðningu í hluta íbúðarrýmis skipsins. Stefndi kveður skipið fyrst hafa verið tilbúið til veiða á ný 10. ágúst 2001. Eftir það veiddi það til loka þess árs 8.448 tonn af kolmunna.

Sjávarútvegsráðherra setti 15. mars 2002 reglugerð nr. 196/2002 um úthlutun aflahlutdeildar og aflamarks í kolmunna. Var þetta gert með stoð í ákvæðum laga nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Í 2. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar var kveðið á um að íslenskum fiskiskipum yrði heimilt að veiða alls 282.000 lestir af kolmunna á árinu 2002, sem skipt yrði milli þeirra á grundvelli aflahlutdeildar, en um úthlutun hennar voru fyrirmæli í 3. gr. reglugerðarinnar. Kom þar meðal annars fram að aflahlutdeild einstakra skipa skyldi ákveðin í hlutfalli við þrjú bestu veiðiár þeirra almanaksárin 1996 til 2001. Fiskistofa tilkynnti Kaupfélagi Fáskrúðsfirðinga 18. mars 2002 um áætlun aflahlutdeildar og bráðabirgðaúthlutun aflamarks í kolmunna fyrir fiskiskipið Hoffell. Í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar voru þar lagðar til grundvallar upplýsingar Fiskistofu um kolmunnaveiðar skipsins árin 1999, 2000 og 2001. Var aflahlutdeildin áætluð á nánar tilgreindan hátt og bráðabirgðaaflamark vegna ársins 2002 ákveðið 10.638 tonn. Stefndi gerði athugasemdir við þessa ákvörðun með bréfi 3. apríl 2002. Annars vegar benti hann á að kolmunnaveiðar skipsins á árinu 2000 hafi í upplýsingum Fiskistofu verið vantaldar um 1.057 tonn. Hins vegar krafðist hann leiðréttingar á útreikningi veiðireynslu skipsins með tilliti til áðurgreindra tafa þess frá veiðum á árinu 2001. Þessu erindi svaraði Fiskistofa með bréfi 23. apríl 2002. Var þar fallist á athugasemdir stefnda vegna vantalins afla á árinu 2000, en hafnað á hinn bóginn að verða við kröfu hans um að áætla veiðireynslu skipsins næsta árið vegna tafa þess frá veiðum. Hækkaði aflahlutdeild stefnda af fyrrnefndu ástæðunni, svo og aflamark, sem var endanlega ákveðið 13.642 lestir á árinu 2002. Stefndi kærði 22. júlí 2002 til sjávarútvegsráðuneytisins ákvörðun Fiskistofu um að áætla ekki veiðireynslu skipsins á árinu 2001 vegna tafa frá veiðum. Með úrskurði 1. október 2002 hafnaði ráðuneytið því að fella ákvörðun Fiskistofu úr gildi. Í máli þessu leitast stefndi við að fá þeim úrskurði hnekkt.

II.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi telur stefndi niðurstöðu úrskurðar sjávarútvegsráðuneytisins 1. október 2002 efnislega ranga í ljósi ákvæðis 3. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996. Þar er að finna sérreglu, sem tekur til aðstæðna þegar ákveðið hefur verið að takmarka heildarafla úr fiskistofnum, sem veiðast bæði innan og utan fiskveiðilandhelgi Íslands og samfelld veiðireynsla er á, og stjórna veiðunum með úthlutun aflahlutdeildar til skipa með slíka reynslu. Sé svo ástatt að skip, sem þetta á við um, hafi tafist frá veiðum á viðmiðunartímabili samfellt í sex mánuði eða lengur vegna meiri háttar tjóns eða bilana skal við ákvörðun aflahlutdeildar reikna því afla á þeim tíma, sem frátafirnar urðu. Eftir hljóðan þessarar reglu getur hún því aðeins átt við að meiri háttar tjón eða bilanir hafi orðið á skipi og þetta valdið því að það hafi verið frá veiðum umræddan lágmarkstíma. Verður að hvíla á þeim, sem ber þessa sérreglu fyrir sig, að sýna fram á að skilyrðum hennar sé fullnægt ef bornar eru á það brigður. Í málinu andmælir áfrýjandi því að skip stefnda hafi tafist frá veiðum frá 1. janúar til 10. ágúst 2001 af ástæðum, sem eigi undir lagaákvæði þetta.

Þótt fallast megi á með stefnda að 3. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996 geti meðal annars náð til tilvika, þar sem útgerð ákveður að láta viðhald eða endurbætur fara fram samhliða viðgerð á meiri háttar tjóni eða bilunum, fær það því ekki breytt að skýra verður reglu þessa svo að slíkt tjón eða bilanir verða einar og sér að geta hafa valdið því að skip tefðist samfellt frá veiðum í minnst sex mánuði. Kaupfélag Fáskrúðsfirðinga gerði sem áður segir verksamning 8. september 2000 við erlenda skipasmíðastöð og var sá samningur eftir fyrirsögn sinni um breytingar á fiskiskipinu Hoffelli. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda tók verk þetta ekki aðeins til viðgerða á bilunum á skipinu og skemmdum, sem hann telur mega rekja til tjóns á því, heldur einnig til breytinga og annarra endurbóta. Í málinu liggja ekki fyrir viðhlítandi gögn um hverjir þessir verkþættir voru nánar eða hversu langan tíma tók að ljúka hverjum þeirra. Enn síður hefur verið aflað sérfræðilegra gagna, sem styðjast mætti við til að greina milli verkþátta, sem tengdust viðgerð á meiri háttar bilunum og skemmdum vegna tjóns á skipinu, og þeirra, sem lutu að öðrum viðgerðum eða breytingum, svo og til að leggja mat á það hvort eðlilegt hafi verið að fyrrnefndu viðgerðirnar tækju þann tíma, sem skipið var frá veiðum. Af þessum sökum er málið svo vanreifað af hálfu stefnda að óhjákvæmilegt er að vísa því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Loðnuvinnslan hf., greiði áfrýjanda, íslenska ríkinu, samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.