130/2015

G, sem starfað hafði sem háseti á skipi S hf., höfðaði mál á hendur félaginu og krafðist greiðslu launa í uppsagnarfresti. Hafði G verið gert að gangast undir vímuefnapróf og reyndist þvagsýni hans innihalda fíkniefni. Í kjölfarið vísaði skipstjóri honum úr skiprúmi en í ráðningarsamningi aðila var ákvæði þess efnis að óheimilt væri að vera undir áhrifum vímuefna þegar komið væri til starfa og að slíkt varðaði fyrirvaralausri brottvikningu úr starfi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir að G hefði staðist fíkniefnapróf, sem hann gekkst undir hálfum mánuði síðar, hefði hann leitast eftir að koma aftur til starfa hjá S hf. Á fundi G og starfsmannastjóra S hf. þar sem það var til umræðu hefði G verið tilkynnt formlega að honum væri vikið fyrirvaralaust úr starfi eftir að hafa fallið á umræddu prófi og honum afhent skjal því til staðfestingar. G hefði ekki gert neinar athugasemdir við efni skjalsins og ritað undir það. Í framhaldinu hefði G svo hafið störf á skipi sem gert var út af dótturfélagi S hf. Talið var að framangreind atburðarrás væri í fullu samræmi við það að G hefði sjálfur litið svo á og staðfest í verki að ráðningu hans hefði verið slitið fyrirvaralaust eftir áðurnefndu ákvæði í ráðningarsamningi aðila og 4. tölulið 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Var S hf. því sýknað af kröfum G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. febrúar 2015. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 17.483.901 krónu en til vara 6.734.988 krónur í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júlí 2013 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í héraðsdómi starfaði áfrýjandi sem háseti á tilgreindu skipi sem stefndi gerir út. Eftir að hafa farið í orlof 6. júlí 2012 kom hann til starfa að nýju 15. ágúst sama ár. Var honum og öðrum skipverjum þá gert að gangast undir vímuefnapróf. Samkvæmt mælingu á þvagsýni sem áfrýjandi lét í té reyndist það innihalda fíkniefnið MDMA. Í ljósi niðurstöðunnar var áfrýjandi strax boðaður á fund skipstjóra þar sem áfrýjandi viðurkenndi að hafa neytt fíkniefna nokkrum dögum áður. Í kjölfar þessa vísaði skipstjóri honum úr skiprúmi.

Í þinghaldi í héraði 15. október 2014 lýsti lögmaður áfrýjanda því yfir að enginn ágreiningur væri um niðurstöðu fíkniefnaprófsins og framkvæmd þess og að fyrrgreint fíkniefni hafi fundist í þvagi áfrýjanda. Snýst ágreiningur aðila um það hvort áfrýjandi hafi verið undir áhrifum fíkniefna umrætt sinn þannig að fullnægt hafi verið skilyrðum 4. töluliðar 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að víkja honum úr skiprúmi. Þá er ágreiningur með aðilum um hvort skipstjóri hafi skýrt áfrýjanda frá því að honum væri vikið úr skiprúmi innan þess sjö daga frests sem greinir í 2. mgr. ákvæðisins og hvort gætt hafi verið meðalhófs.

II

Samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga getur skipstjóri vikið skipverja úr skiprúmi ef skipverji er undir áhrifum fíkniefna um borð. Í 6. gr. ráðningarsamnings aðila var fjallað um meðferð vímuefna. Þar sagði meðal annars að óheimilt væri með öllu að vera undir áhrifum áfengis, annarra vímuefna eða lyfja þegar komið væri til starfa á vakt og að slíkt varðaði fyrirvaralausri brottvikningu úr starfi. Eins og rakið hefur verið fundust leifar af fíkniefninu MDMA í þvagi áfrýjanda umrætt sinn og gerði hann engar athugasemdir við þá niðurstöðu. Þá hefur hann ekki gert athugasemdir við framkvæmd prófsins. Samkvæmt þeim reglum sem fylgt er við framkvæmd slíkra prófa er þvagsýni, sem fíkniefni hefur fundist í, hent ef hlutaðeigandi sjómaður viðurkennir neyslu þess efnis sem þar finnst. Ef hann hins vegar kannast ekki við slíka neyslu er þvagsýnið sent á Rannsóknastofu Háskólans til nákvæmari greiningar og mælingar, en engin þörf var á því í tilviki áfrýjanda vegna afstöðu hans til niðurstöðu prófsins.

Eftir að áfrýjandi stóðst fíkniefnapróf, sem hann gekkst undir að eigin frumkvæði hálfum mánuði eftir að honum var vísað úr skiprúmi samkvæmt framansögðu, leitaði hann eftir því að koma aftur til starfa hjá stefnda. Á fundi áfrýjanda og starfsmannastjóra stefnda 12. september 2012 þar sem þetta var til umræðu var áfrýjanda tilkynnt formlega að honum hafi verið vikið fyrirvaralaust úr starfi 15. ágúst sama ár. Í uppsagnarbréfinu sem áfrýjanda var afhent á fundinum sagði eftirfarandi: „Samkvæmt ráðningarsamningi þá er óheimilt með öllu að vera undir áhrifum áfengis, annarra vímuefna eða lyfja þegar komið er til starfa á vakt eða neyta áfengis, annarra vímuefna og lyfja við störf. Slíkt varðar fyrirvaralausri brottvikningu úr starfi. Þér er hér með tilkynnt um brottvikningu úr starfi frá og með 15. ágúst 2012.“ Áfrýjandi gerði engar athugasemdir við það sem fram kom í skjalinu og ritaði undir það. Í framhaldi af þessu var áfrýjandi í byrjun október 2012 ráðinn í tímabundið starf á skipi sem gert er út af dótturfélagi stefnda og starfaði þar fram til 23. janúar 2013. Þann dag neitaði áfrýjandi að gangast undir fíkniefnapróf sem tók til allrar áhafnar skipsins og hætti við svo búið störfum. Framangreind atburðarrás er í fullu samræmi við það að áfrýjandi hafi sjálfur litið svo á og staðfest í verki að ráðningu hans hafi verið slitið fyrirvaralaust 15. ágúst 2012 eftir áðurnefndu ákvæði í ráðningarsamningi aðila og 4. tölulið 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Eftir úrslitum málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, G-kk-nf Þ-kk-nf A-kk-nf, greiði stefnda, Samherja hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.