618/2013

B höfðaði mál gegn P ehf. og krafðist greiðslu launa í uppsagnarfresti. Í ráðningarsamningi hafði verið kveðið á um að B skyldi starfa fyrir P ehf. í Noregi en ekki var fallist á með P ehf. að B hefði fyrirgert rétti sínum til launa í uppsagnarfresti með því að koma ekki til starfa fyrir P ehf. á Íslandi í kjölfar uppsagnarinnar. Meðal annars var vísað til óskýrs orðalags uppsagnarbréfsins. Þá var fallist á með B að samningur sem gerður var milli P ehf. og starfsmanna félagsins í Noregi um leiðréttingu launa eftir að B lét af störfum tæki einnig til B. Var því fallist á kröfur B.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. september 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hann verði einungis dæmdur til að greiða stefnda 531.118 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 289.800 krónum frá 1. september 2011 til 1. október sama ár, af 378.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2011 en af 531.118 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Í því tilviki krefst hann þess að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi störf hjá áfrýjanda í apríl 2006 og var gerður við hann ótímabundinn ráðningarsamningur með gagnkvæmum uppsagnarfresti samkvæmt gildandi samningi milli Samtaka atvinnulífsins og Sveinafélags pípulagningamanna frá 28. júní 2004. Sveinafélag pípulagningamanna sameinaðist Félagi iðn- og tæknigreina og tók sameiningin gildi 1. janúar 2008. Þá mun kjarasamningur Sveinafélags pípulagningamanna hafa fallið niður og almennur kjarasamningur Samiðnar við Samtök atvinnulífsins tekið við. Ágreiningslaust er að síðastnefndur samningur, með gildistíma frá 22. júní 2011 til 31. janúar 2014, tók til stefnda. Í 12. kafla samningsins eru ákvæði um uppsagnarfrest og fjallar grein 12.1.3.3 hans um starfsmenn án sveinsprófs. Þar segir að uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir eftir fimm ár hjá sama fyrirtæki og miðist við mánaðarmót.

Málsaðilar gerðu einnig með sér samning 7. maí 2011 sem ber yfirskriftina ,,Ráðningarsamningur um tímabundið starf í Noregi“. Stefndi mun hafa gegnt störfum hjá áfrýjanda samkvæmt samningnum í Noregi frá 13. júní 2011 til 8. júlí sama ár. Samkvæmt samningi þessum skyldi stefndi ,,ber[a] réttindi starfsaldurs til launa, orlofs og veikinda“ eins og það er orðað í samningnum. Í niðurlagi hans er vísað til samnings Samtaka atvinnulífsins og Sveinafélags pípulagningamanna frá 1. febrúar 2008 um kaup og kjör, skyldur og hlunnindi starfsmanns og fyrirtækis. Áfrýjandi sagði stefnda upp störfum með bréfi 26. júlí 2011. Í bréfinu sagði að uppsagnarfrestur væri í samræmi við samninga og að ,,ekki verður um yfirvinnu að ræða út uppsagnarfrestinn né heldur reiknað með yður til starfa í Noregi.”

II

Að framan eru rakin ákvæði ráðningarsamnings aðila og kjarasamninga er giltu milli þeirra. Af þeim verður ráðið að gagnkvæmur uppsagnarfrestur aðila var þrír mánuðir, enda hafði stefndi starfað lengur en fimm ár hjá áfrýjanda.

Samkvæmt fyrrgreindu uppsagnarbréfi taldi áfrýjandi sig skuldbundinn til þess að greiða stefnda laun í uppsagnarfresti, þrátt fyrir þá málsástæðu er fyrst fram kom í greinargerð hans til héraðsdóms að ástæða uppsagnar stefnda hafi verið ætlað alvarlegt trúnaðarbrot hans. Ágreiningur er með aðilum um hvort stefndi hafi mátt álykta af efni bréfsins að vinnuframlags hans væri ekki lengur vænst eða hvort honum bæri að vinna störf sín á Íslandi í uppsagnarfresti. Telur áfrýjandi stefnda hafa fyrirgert rétti sínum til launa í uppsagnarfresti með því að koma þá ekki til starfa hér á landi.

Samkvæmt ráðningarsamningi aðila frá 7. maí 2011 var ráð fyrir því gert að störf stefnda yrðu unnin í Noregi, en hinu tímabundna verkefni þar mun hafa lokið vorið 2012. Eins og atvikum er háttað í máli þessu og þegar litið er til óskýrs orðalags uppsagnarbréfsins, þar sem ekkert kom fram um ástæðu uppsagnarinnar, mátti stefndi líta svo á að honum bæri ekki að vinna í uppsagnarfresti, enda hafði áfrýjandi afþakkað vinnuframlag hans í Noregi. Hefur stefndi því ekki fyrirgert rétti sínum til launa í uppsagnarfresti.

III

Krafa stefnda er annars vegar vegna vangreiddra launa í uppsagnarfresti fyrir ágúst, september og október 2011, auk orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar og hins vegar vegna leiðréttingar á launum á grundvelli samnings 3. nóvember 2011 sem er á norsku, en í íslenskri þýðingu ber yfirskriftina „Viðauki/breytingar á vinnusamningi“. Aðilar samningsins voru tilgreindir áfrýjandi annars vegar og ,,G-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf o.fl. (hér eftir nefndir launþegi)“ hins vegar. Í formála samningsins sagði að áður ,,hefur verið gerður vinnusamningur milli ofannefndra aðila. Þessi viðauki kveður á um launa- og starfskjör launþega þegar unnið er í Noregi, sbr. reglugerð um gildistöku kjarasamninga fyrir byggingarsvæði í Noregi. Að öðru leyti gildir sá samningur, sem fyrr var gerður, nema því aðeins að öðruvísi sé kveðið á í þessum samningi.“ Eins og að framan greinir var stefndi ekki starfsmaður áfrýjanda er samningurinn var gerður.

Í grein 3.1 samningsins var kveðið á um ákveðinn launataxta og í grein 3.5 sagði að launþegi hafi móttekið og fallist á eftirágreiðslu í samræmi við skyldur vinnuveitanda samkvæmt reglugerð um gildistöku launasamninga „fyrir byggingarsvæði í Noregi ... fyrir vinnu sem áður var unnin í Noregi“. Með undirritun samningsins væri litið svo á að öllum þáttum varðandi kröfur um eftirágreiðslur væri lokið og um þær samið. Undir samninginn rituðu Þ-kk-nf P-kk-nf fyrir hönd áfrýjanda og tveir norskir lögmenn fyrir hönd ,,launþega“ auk áðurnefndra G-kk-ef B-kk-ef og H-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef.

Um aðdraganda þess að samningur þessi var gerður liggur fyrir bréf lögmannsins S-x-x I-x-x S-x-x til vinnueftirlits Østfold og Akershus svæðisskrifstofu Lillestrøm,Trondheim, 4. nóvember 2011. Í upphafi þess segir að „Vitnað er til fyrirmæla Vinnueftirlitsins frá 03.10.22 og síðari bréfasamskipta“. Einnig sagði: „Aðilar hafa orðið sammála um þau ágreiningsatriði sem eftir voru, og gerður hefur verið skriflegur vinnusamningur um fyrir hönd allra starfsmanna“ og vísað til fyrrgreinds samnings. Jafnframt bar fyrrnefndur starfsmaður áfrýjanda, G-kk-nf B-kk-nf, fyrir dómi að tildrög samningsins hefðu verið þau að vinnueftirlitið í Noregi hefði komið á vinnustaðinn og óskað eftir upplýsingum starfsmanna um launakjör. Komið hefði í ljós að launakjör starfsmanna áfrýjanda hefðu ekki verið í samræmi við launakjör í Noregi. Hafi starfsmönnum áfrýjanda verið ráðlegt að útvega sér lögfræðing til þess að vinna að málinu, en markmiðið hafi verið að leiðrétta kjör starfsmanna áfrýjanda til samræmis þeim kjörum sem gildandi væru í Noregi. Hafi hann setið fundi sem haldnir voru í Noregi með lögfræðingum og þeir H-kk-nf hefðu verið talsmenn starfsmannanna. Eftir samninginn hafi starfsmenn áfrýjanda fengið afturvirka leiðréttingu á launakjörum samkvæmt samningnum, en um mismikla leiðréttingu hefði verið að ræða. Hefði átt að miða hana við þann tíma er vinna hófst í Noregi.

Fyrrgreindur samningur er milli áfrýjanda og starfsmanna hans og átti samkvæmt efni sínu að gilda um launagreiðslur til starfsmanna áfrýjanda. Af aðdraganda samningsins og efni hans verður ályktað að starfsmenn þeir, sem samningurinn tók til, höfðu ekki fengið greidd laun sem voru í samræmi við lágmarkskjör í sambærilegum störfum á norskum vinnumarkaði. Í grein 3.5 fólst að áfrýjandi skuldbatt sig til þess að leiðrétta laun starfsmanna afturvirkt, til samræmis við launakjör þeirra er störfuðu á byggingasvæðum í Noregi og hefur áfrýjandi viðurkennt að laun hafi verið leiðrétt til samræmis við „niðurstöður samningaviðræðna“ þótt áhrif leiðréttingarinnar hafi verið misjöfn eftir starfsmönnum.

Í ljósi áðurnefnds bréfs S-x-x I-x-x S-x-x 4. nóvember 2011, þar sem fram kom að samningurinn væri gerður fyrir hönd allra starfsmanna áfrýjanda og þess að enginn fyrirvari var í samningnum sjálfum um að hann tæki einungis til ákveðinna starfsmanna er fallist á með stefnda að hann sé þar ekki undanskilinn.

Af hálfu stefnda hefur því verið haldið fram að samkvæmt samningnum skyldi tímakaup hans í dagvinnu vera 149 norskar krónur fyrir 1. október 2011 en frá þeim tíma 200 norskar krónur. Hefur fjárhæðum þessum ekki verið andmælt af hálfu áfrýjanda, en kröfugerð stefnda tekur mið af þeim. Þá er ekki ágreiningur um upphafstíma vaxta, en sú málsástæða áfrýjanda að ekki hafi verið tekið tillit til greiðslna dagpeninga til stefnda við útreikning kröfu hans kom fyrst fram í greinargerð til Hæstaréttar. Er hún því of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Pípulagnaverktakar ehf., greiði stefnda, B-kk-þgf F-kk-þgf L-kk-þgf, 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.