338/2001

Erfingjar G óskuðu eftir leyfi sýslumanns til einkaskipta á dánarbúi G. Að fengnu einkaskiptaleyfi ákváðu þeir að selja fasteign dánarbúsins og var upplýst að söluverð eignarinnar var u.þ.b. helmingi lægra en fasteignamatsverð. Sýslumaður taldi að þrátt fyrir ráðstöfun dánarbúsins skyldi fasteignin talin fram á fasteignamatsverði við ákvörðun á gjaldstofni erfðafjárskatts erfingja G, enda hefði hún ekki verið seld við nauðungarsölu. Erfingjarnir töldu aftur á móti að þeim bæri að telja fram söluandvirði fasteignarinnar þar sem hún hefði sem slík ekki komið í þeirra hlut við lok skipta á dánarbúinu. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að í 1. mgr. 9. gr. laga nr. 83/1984 um erfðafjárskatt séu ákvæði um hvernig meta eigi þær eignir, sem þar séu taldar í einstökum stafliðum, við ákvörðun á gjaldstofni erfðafjárskatts, enda séu þær ekki seldar við nauðungarsölu. Af því leiði að aðrar ráðstafanir en nauðungarsala hafi ekki áhrif á ákvörðun gjaldstofnsins, enda sé ekki mælt fyrir um að meta skuli eign, sem sé seld áður en skiptum lýkur, með öðrum hætti. Var fallist á að umrædd fasteign skyldi talin fram á fasteignamatsverði við ákvörðun á gjaldstofni erfðafjárskatts erfingja G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. ágúst 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. september sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 15. ágúst 2001, þar sem var staðfest að greiðsla erfðafjárskatts að fjárhæð 1.932.795 krónur við skipti á dánarbúi G-kk-ef J-kk-ef væri réttilega ákveðin. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst staðfestingar á ákvörðun sinni um að erfðafjárskattur varnaraðila við skipti á dánarbúi G-kk-ef J-kk-ef skuli vera 3.481.775 krónur. Þá krefst sóknaraðili þess að varnaraðilum verði gert að greiða sér kærumálskostnað.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðili dæmdur til að greiða þeim kærumálskostnað, en til vara að útreikningur erfðafjárskatts verði miðaður við það fasteignamat sem var í gildi þegar varnaraðilar stóðu sóknaraðila skil á erfðafjárskýrslu og „að kröfu sóknaraðila um endurskoðun málskostnaðarákvæðis úrskurðar Héraðsdóms Austurlands verði hafnað.“

I.

Málavextir eru þeir að G-kk-nf J-kk-nf andaðist 28. janúar 1999 og óskuðu varnaraðilar eftir leyfi sóknaraðila til einkaskipta á dánarbúi hans. Í umsókninni kom fram að meðal eigna dánarbúsins væri fasteignin Selás 20 á Egilsstöðum. Að fengnu einkaskiptaleyfi 21. apríl sama árs ákváðu varnaraðilar í nafni dánarbúsins að selja fasteignina fyrir 7.000.000 krónur. Í framhaldi af því skiluðu þeir erfðafjárskýrslu, sem dagsett er 5. október 1999, þar sem kom fram að fasteignin hafi verið seld undir skiptum og söluverð hennar væri talið með öðrum eignum búsins. Var söluverðið lægra en fasteignamatsverð. Á fylgiskjali með skýrslunni var erfðafjárskattur reiknaður 1.932.795 krónur og munu varnaraðilar hafa staðið skil á þeirri fjárhæð. Af þessu tilefni ritaði sóknaraðili umboðsmanni varnaraðila bréf 28. desember 1999 þar sem hann lýsti því viðhorfi sínu að varnaraðilum væri skylt að telja fram fasteignina á fasteignamatsverði og skoraði á þá að leggja fram nýja erfðafjárskýrslu. Þetta viðhorf ítrekaði sóknaraðili með bréfum 15. desember 2000 og 2. maí 2001 án þess að þeim væri svarað af hálfu varnaraðila. Með bréfi 16. maí 2001 tilkynnti sóknaraðili varnaraðilum að hann hafi ákveðið erfðafjárskatt þeirra 3.481.775 krónur þar sem þeir hafi ekki orðið við áskorun hans um að leggja fram nýja erfðafjárskýrslu. Á erfðafjárskýrsluna ritaði sóknaraðili athugasemd um að fasteignin Selás 20 væri talin fram á söluverði í stað fasteignamatsverðs. Í tilefni af ákvörðun sóknaraðila kröfðust varnaraðilar úrlausnar héraðsdóms um fjárhæð skattsins, sbr. 13. gr. laga nr. 83/1984 um erfðafjárskatt, eins og henni var breytt með 136. gr. laga nr. 20/1991.

II.

Sóknaraðili telur að þrátt fyrir ráðstöfun dánarbúsins skuli fasteignin talin fram á fasteignamatsverði, enda hafi hún ekki verð seld við nauðungarsölu, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 83/1984 með áorðnum breytingum. Varnaraðilar telja aftur á móti að þeim beri að telja fram söluandvirði fasteignarinnar þar sem hún hafi sem slík ekki komið í þeirra hlut við lok skipta á dánarbúinu, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna. Máli sínu til stuðnings vísa varnaraðilar til 1. og 2. mgr. 1. gr., en sú síðarnefnda kveður á um að erfðafjárskatt skuli greiða af öllum fasteignum hér á landi, sem eigendaskipti hafa orðið að á grundvelli lögerfða, bréferfða eða fyrirframgreiðslu arfs, án tillits til þess hvar aðilar að ráðstöfuninni séu búsettir, en í þeirra tilviki hafi ekki orðið eigendaskipti að fasteigninni á slíkum grundvelli.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 83/1984 skal greiða skatt í ríkissjóð af öllum fjárverðmætum og fjármunaréttindum, er við skipti á dánarbúi manns hverfa til erfingja hans, þó með þeim undantekningum er lögin greina, enda fari búskipti fram hér á landi. Í 1. mgr. 9. gr. laganna eru ákvæði um hvernig meta á þær eignir, sem þar eru taldar í einstökum stafliðum, við ákvörðun á gjaldstofni erfðafjárskatts, enda séu þær ekki seldar við nauðungarsölu. Af því leiðir að aðrar ráðstafanir en nauðungarsala hafa ekki áhrif á ákvörðun gjaldstofnsins, enda er ekki mælt fyrir um að meta skuli eign, sem er seld áður en skiptum lýkur, með öðrum hætti. Samkvæmt A. lið 1. mgr. 9. gr. laganna skulu fasteignir taldar á fasteignamatsverði. Ákvæði 1. mgr. 7. gr. laganna, sem fjallar um tímamark við útreikning á gjaldstofni, verður að skýra í ljósi þess að erfðafjárskatt skal greiða af arfshlut hvers erfingja, sbr. 4. gr. og 8. gr. laganna. Arfshluturinn liggur almennt ekki fyrir fyrr en við lok skipta. Ákvæðinu er hins vegar ekki ætlað að hrófla við reglu 9. gr. um mat á einstökum eignaliðum við ákvörðun á gjaldstofni skattsins. Þá þykir skattskylduákvæði 2. mgr. 1. gr. laganna, sem á rætur að rekja til breytinga á reglum um tvísköttun þegar dánarbúi arfleiðanda, sem á fasteign hér á landi, er skipt erlendis, ekki leiða til annarrar niðurstöðu.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu sóknaraðila um að erfðafjárskattur varnaraðila skuli vera 3.481.775 krónur, og er þá miðað við það fasteignamat sem var í gildi þegar erfðafjárskýrsla þeirra var árituð af sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 83/1984, eins og henni var breytt með 136. gr. laga nr. 20/1991. Að þessu virtu er aðal- og varakröfu varnaraðila hafnað.

Rétt er að aðilar beri hver sinn kostnað af máli þessu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Staðfest er ákvörðun sóknaraðila, sýslumannsins á Seyðisfirði, um að erfðafjárskattur varnaraðila, M-kvk-ef G-kvk-ef, L-kvk-ef G-kvk-ef, K-kvk-ef G-kvk-ef, H-kk-ef Þ-kk-ef, K-kvk-ef Þ-kvk-ef, E-kk-ef B-kk-ef, Þ-kk-ef S. B-kk-ef, Á-kk-ef Þ-kk-ef, I-kvk-ef Þ-kvk-ef, F-kk-ef Þ-kk-ef, S-kvk-ef G-kvk-ef, K-kvk-ef G-kvk-ef, H-kk-ef G-kk-ef, Þ-kk-ef G-kk-ef, Þ-kvk-ef E-kvk-ef, K-kk-ef E-kk-ef, S-kk-ef E-kk-ef, L-kvk-þgf E-kvk-þgf, Ö-kvk-þf B. G-kvk-ef og S-kk-ef G-kk-ef, við skipti á dánarbúi G-kk-ef J-kk-ef skuli vera 3.481.775 krónur.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.