277/2014

A lánaði K hf. tilgreinda fjárhæð gegn greiðslu hennar að viðbættum vöxtum að tilteknum tíma liðnum, en áður en að gjalddaga kom neytti Fjármálaeftirlitið heimildar samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til að taka yfir vald hluthafafundar í K hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Var K hf. tekinn til slita í framhaldi af því, en A lýsti kröfu við slitin vegna skuldarinnar. Samkomulag tókst milli aðila um að kröfunni yrði auk umsaminna vaxta skipað í réttindaröð við slitin samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá greindi á hinn bóginn á um hvort A ætti að auki rétt til dráttarvaxta samkvæmt íslenskum lögum frá gjalddaga lánsins til þess tíma er K hf. var tekinn til slita, sem réðist af úrlausn um hvort samningur þeirra lyti íslenskum lögum. Þá deildu þeir um tilkall A til innheimtukostnaðar. Hæstiréttur taldi að gera yrði slíkan greinarmun á umsömdum skyldum hvors aðila um sig, sem um ræddi í síðari málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar, og fella þar með undir íslensk lög þau atriði sem lutu að skyldum K hf. og var því fallist á kröfu hans um dráttarvexti. Kröfu um greiðslu innheimtukostnaðar var hins vegar hafnað með því að hún væri vanreifuð.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. apríl 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. mars 2014, þar sem viðurkennd var krafa sóknaraðila að fjárhæð 4.359.012.238 krónur við slit varnaraðila og henni skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennd verði krafa sín á hendur varnaraðila að fjárhæð 4.572.549.981 króna með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins beindi varnaraðili, sem þá hét Kaupþing banki hf., boði 26. september 2008 til sóknaraðila, sem mun vera spænskur banki í eigu seðlabanka Líbýu og starfa á svonefndum millibankamarkaði, um að taka við innláni frá sóknaraðila að fjárhæð 25.000.000 evrur með 5,35% ársvöxtum, sem yrði endurgreitt 20. janúar 2009. Sóknaraðili samþykkti þetta boð. Í framhaldi af þessu gekk á milli aðilanna staðfesting á því að sóknaraðili myndi 30. september 2008 greiða til varnaraðila 25.000.000 evrur fyrir milligöngu Deutsche Bank AG í Frankfurt í Þýskalandi, en varnaraðili myndi greiða þá fjárhæð til baka 20. janúar 2009 að viðbættum vöxtum að fjárhæð 416.111,11 evrur. Samskipti aðilanna um þetta fóru fram með svonefndum SWIFT tilkynningum og voru ekki gerðir frekari skriflegir samningar um viðskipti þeirra.

Áður en kom að gjalddaga framangreinds innláns neytti Fjármálaeftirlitið 9. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, en í framhaldi af því var hann tekinn til slita 22. apríl 2009. Sóknaraðili lýsti kröfu við slitin vegna þessara viðskipta við varnaraðila og reis ágreiningur um viðurkenningu hennar, bæði að því er varðar fjárhæð og stöðu hennar í réttindaröð. Ágreiningnum var beint til héraðsdóms 10. desember 2010, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 26. janúar 2011. Undir rekstri málsins tókst samkomulag milli aðilanna um að krafa sóknaraðila yrði viðurkennd við slitin á þann hátt að höfuðstóll hennar að viðbættum umsömdum vöxtum af innláninu teldist alls að fjárhæð 4.359.012.238 krónur og nyti hún stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 með síðari breytingum. Stóð þá óleystur ágreiningur aðilanna, sem hér er til úrlausnar, um hvort sóknaraðili ætti að auki rétt til dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá gjalddaga innlánsins til 22. apríl 2009, sem aðilarnir virðast vera sammála um að séu að fjárhæð 206.301.993 krónur, og til greiðslu kostnaðar af innheimtu kröfu sinnar, sem fallið hafi til fyrir síðastgreindan dag og virðist hafa numið 7.235.750 krónum. Verði þessir kröfuliðir, annar eða báðir, teknir til greina er óumdeilt að krafa sóknaraðila svo breytt standi í heild í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðila.

II

Eins og mál þetta er lagt fyrir eru aðilarnir sammála um að niðurstaða um tilkall sóknaraðila til dráttarvaxta af kröfu sinni ráðist af því hvort ákvæði laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar leiði til þess að réttarstaða þeirra að þessu leyti fari eftir íslenskum lögum, en verði sú ekki raunin njóti sóknaraðili einskis réttar til frekari vaxta af kröfu sinni en þegar hafa verið viðurkenndir samkvæmt áðursögðu.

Í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 43/2000 er mælt svo fyrir að hafi samningur ekki að geyma ákvæði um hvers lands lögum eigi að beita um hann skuli beitt lögum þess lands, sem hann hafi sterkust tengsl við. Hafi afmarkaður hluti samnings nánari tengsl við annað land en sú regla myndi leiða til sé þó heimilt að beita lögum þess að því er varðar þann hluta samningsins, sbr. síðari málslið sömu málsgreinar. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. skal að jafnaði litið svo á að samningur hafi sterkust tengsl við það land, þar sem sá sem á að efna aðalskyldu samningsins býr við gerð hans, en þegar fyrirtæki eigi í hlut skuli miða um þetta við aðalstöðvar þess.

Eftir fyrrgreindum samningi aðilanna áttu þeir hvor fyrir sitt leyti að efna skyldur sínar með peningagreiðslu og verður því ekki rætt um að annar þeirra hafi hinum fremur borið aðalskyldu samningsins í skilningi 2. mgr. 4. gr. laga nr. 43/2000. Með samningnum tókst sóknaraðili á hendur skyldu til að greiða varnaraðila tiltekna fjárhæð fyrir milligöngu banka í Þýskalandi og gekkst sóknaraðili undir þá skuldbindingu frá aðalstöðvum sínum á Spáni, þaðan innti hann síðan af hendi umsamda fjárhæð og notaði í því sambandi gjaldmiðil þess lands. Getur að þessu virtu ekki orkað tvímælis að um þessar skyldur hefði borið að fara að spænskum lögum, en þær efndi sóknaraðili allar réttilega í framhaldi af gerð samningsins. Eftir þessar efndir sóknaraðila barst umsamin fjárhæð á hinn bóginn í hendur varnaraðila, sem á þeim tíma hafði starfsleyfi sem viðskiptabanki hér á landi, hjá varnaraðila varð á þennan hátt til í aðalstöðvum hans innlán, sem sóknaraðili naut réttinda yfir og standa átti til tæplega fjögurra mánaða, á því tímabili giltu íslensk lög óhjákvæmilega um innlánið, sem varnaraðili var ábyrgur fyrir, og honum bar að þeim tíma liðnum að standa aftur skil á innláninu ásamt umsömdum vöxtum með greiðslu, sem hefði átt að inna af hendi frá aðalstöðvum hans á Íslandi. Að þessu gættu verður að gera slíkan greinarmun á umsömdum skyldum hvors aðila fyrir sig, sem um ræðir í síðari málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 43/2000, og fella þar með undir íslensk lög þau atriði, sem lutu að skyldum varnaraðila. Af þessu leiðir að viðurkenna verður tilkall sóknaraðila til dráttarvaxta eftir íslenskum lögum af fjárhæðinni, sem varnaraðili vanefndi að greiða honum á gjalddaga 20. janúar 2009.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hafnað kröfu sóknaraðila að því er varðar kostnað af innheimtu kröfu hans.

Samkvæmt framansögðu verður fjárhæð viðurkenndrar kröfu sóknaraðila við slit varnaraðila hækkuð um sem svarar dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. janúar 2009 til 22. apríl sama ár af höfuðstól hennar og umsömdum vöxtum eða 206.301.993 krónur. Eftir þessum úrslitum málsins verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er krafa sóknaraðila, Aresbank S.A., við slit varnaraðila, Kaupþings hf., að fjárhæð 4.565.314.231 króna með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.