391/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E ehf. um að ógilt yrði ákvörðun sýslumanns um að vísa frá kröfu E ehf. um aðfaragerð til að fá fjarlægð mannvirki Í ehf. í landi Króks í Ölfusi. Var vísað til þess að E ehf. hefði samkvæmt 14. kafla laga nr. 90/1989 um aðför getað krafist úrlausnar héraðsdóms um ákvörðun sýslumanns með því að bera þá kröfu þegar í stað fram við sýslumann, sbr. 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1989. E ehf. leitaði hinsvegar úrlausnar dóms um ákvörðun sýslumanns og málið því lagt á rangan hátt fyrir dómstóla og því talið óhjákvæmilegt að vísa því frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. júní 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 6. júní 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi 24. nóvember 2016 um að vísa frá kröfu sóknaraðila um aðfarargerð til að fá fjarlægð mannvirki varnaraðila „með skráningarnúmerið fnr. 225-8395 af landi sóknaraðila með nr. 192055 í landi Króks í Ölfusi.“ Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins fékk sóknaraðili afsal 21. mars 2006 fyrir 28.975 m2 lóð úr landi Króks í Ölfusi með landnúmeri 192055. Sama dag mun hann einnig hafa fengið afsal fyrir gistihúsi, sem virðist áður hafa verið reist á lóðinni og borið heitið Krókur, hótel með fastanúmeri 225-8395. Samdægurs seldi sóknaraðili síðan Dvöl ehf. gistihúsið og gerði samhliða því leigusamning til 40 ára við það félag um lóðina, sem húsið stóð á. Samkvæmt samningnum, sem var þinglýst 22. mars 2006, átti 1. október ár hvert að greiða lóðarleigu að fjárhæð 240.000 krónur, sem tæki breytingum í samræmi við vísitölu neysluverðs. Sóknaraðili og Dvöl ehf. munu hafa verið í eigu sömu manna.

Sóknaraðili höfðaði 29. september 2010 mál á hendur Dvöl ehf. og krafðist þess að staðfest yrði riftun á lóðarleigusamningi þeirra, sóknaraðila yrði heimilað að fá samninginn afmáðan úr fasteignabók, félagið yrði skyldað til að fjarlægja mannvirki með fastanúmerinu 225-8395 af lóðinni og dæmt til að greiða sóknaraðila vangoldna lóðarleigu fyrir árið 2009 að fjárhæð 252.870 krónur auk dráttarvaxta. Dvöl ehf. sótti ekki þing í málinu og gekk útivistardómur 22. október 2010, þar sem framangreindar dómkröfur sóknaraðila voru teknar til greina. Á þeim tíma stóð yfir nauðungarsala á eigninni Krókur, hótel og var hún seld við uppboð 16. nóvember 2010. Sýslumaðurinn á Selfossi gaf út afsal fyrir eigninni 10. janúar 2011 til Fjárvara ehf. og var því þinglýst degi síðar.

Með bréfi 28. júní 2011 fór sóknaraðili þess á leit við sýslumann að leigusamningurinn frá 21. mars 2006 milli sóknaraðila og Dvalar ehf. yrði afmáður úr fasteignabók á grundvelli fyrrnefnds dóms frá 22. október 2010. Við því varð sýslumaður 19. júlí 2011, en dóminum var þá þinglýst með þeim athugasemdum að Fjárvari ehf. væri þinglýstur eigandi Króks, hótels og að þrjár tilgreindar veðkröfur hvíldu á þeirri eign.

Varnaraðili fékk 4. júní 2015 afsal frá Fjárvara ehf. fyrir ýmsum fasteignum, þar á meðal eign, sem tilgreind var með heitinu „Krókur, Hótel Hlíð, 816 Ölfusi, fastanúmer 225-8395, merkt 01-0101, gistihús, 874,7 m2 ásamt öllu er eigninni fylgir og fylgja ber“. Afsalinu var þinglýst 26. júní 2015 og mun varnaraðili enn vera þinglýstur eigandi þessarar eignar.

Með beiðni 6. október 2016 fór sóknaraðili þess á leit við sýslumanninn á Suðurlandi að fram færi aðfarargerð hjá varnaraðila til að „fjarlægja mannvirki með skráningarnúmerið FMR 225-8395 af lóð gerðarbeiðanda með nr. 192055 í landi Króks í Ölfusi.“ Um heimild til aðfarar vísaði sóknaraðili til fyrrnefnds dóms frá 22. október 2010 og kvaðst styðja beiðni sína við 72. gr. laga nr. 90/1989. Sýslumaður sendi 19. október 2016 tilkynningu til varnaraðila um að 24. nóvember sama ár yrði „tekin fyrir beiðni með kröfu um innsetningu“, sem fylgdi tilkynningunni, en þar var jafnframt skorað á varnaraðila „að fjarlægja umrædd mannvirki án tafar, til þess að ekki þurfi að koma til frekari aðgerða embættisins í málinu.“ Varnaraðili sendi sýslumanni af þessu tilefni ódagsett bréf, þar sem hann krafðist þess að „kröfu um útburð“ yrði hafnað, og gerði hann þar ítarlega grein fyrir andmælum sínum gegn beiðni sóknaraðila. Beiðni sóknaraðila um aðfarargerð var síðan tekin fyrir 24. nóvember 2016 og var þá meðal annars eftirfarandi fært í gerðabók: „Fulltrúi sýslumanns ákveður að vísa málinu frá með vísan til þess að aðfararbeiðni uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 3. gr. laga um aðför um aðild gerðarþola. Vakin er athygli á því að málsaðilum, þar með þriðja manni, sem hagsmuni hefur af gerðinni getur borið ákvörðun sýslumanns undir héraðsdóm, sbr. 1. mgr. 92. gr., ef krafa þess efnis berst héraðsdómara innan 8 vikna frá því að gerð var lokið.“ Mál þetta snýst um þessa ákvörðun sýslumanns.

II

Í fyrrgreindri aðfararbeiðni leitaði sóknaraðili eftir því að tiltekin mannvirki í eigu varnaraðila yrðu fjarlægð af landareign sinni með útburðargerð samkvæmt 72. gr. laga nr. 90/1989 á grundvelli dóms, sem gekk 22. október 2010 í máli sínu á hendur Dvöl ehf. Þegar beiðni þessi hafði borist sýslumanni bar honum samkvæmt 17. gr. sömu laga að kanna meðal annars hvort aðfararheimild væri í lögmætu formi, en teldi hann svo ekki vera skyldi hann þegar í stað endursenda sóknaraðila beiðnina ásamt rökstuðningi fyrir ákvörðun sinni, sbr. 2. mgr. síðastnefndrar lagagreinar. Við slíkri höfnun sýslumanns á beiðni um aðför hefði sóknaraðili síðan getað brugðist með því að leita úrlausnar héraðsdóms um þá ákvörðun eftir ákvæðum 14. kafla laga nr. 90/1989.

Sýslumaður fór ekki með beiðni sóknaraðila um aðfarargerð eftir framangreindum reglum, heldur tók hann beiðnina fyrir að tilkvöddum varnaraðila og tiltók reyndar ranglega að hún lyti að innsetningargerð. Var sýslumanni úr því sem komið var heimilt að taka afstöðu til beiðninnar að gættum andmælum varnaraðila, sbr. 27. gr. laga nr. 90/1989, og ákveða annaðhvort að láta gerðina ná fram að ganga eða stöðva framkvæmd hennar, en ekki að vísa henni frá. Verður þó að leggja ákvörðunina, sem sýslumaður tók, að jöfnu við það að framkvæmd gerðarinnar hafi verið stöðvuð. Samkvæmt 3. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 gat sóknaraðili við svo búið krafist úrlausnar héraðsdóms um þessa ákvörðun eftir reglum 14. kafla sömu laga. Það hefði sóknaraðili átt að gera með því að bera þá kröfu þegar í stað fram við sýslumann, sbr. 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1989. Það gerði sóknaraðili ekki, heldur ritaði hann Héraðsdómi Suðurlands bréf 14. desember 2016 með fyrirsögninni: „Kæra“, þar sem hann leitaði úrlausnar dómsins um ákvörðun sýslumanns. Með því að mál þetta hefur verið lagt á rangan hátt fyrir dómstóla er óhjákvæmilegt að vísa því án kröfu frá héraðsdómi, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 16. janúar 2017 í máli nr. 807/2016.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Sóknaraðili, Eignarhaldsfélagið Skólabrú 1 ehf., greiði varnaraðila, ÍSB fasteignum ehf., samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.