413/2005

Barnaverndarnefnd R krafðist þess að X yrði svipt forsjá barns síns sem fætt er 2000. Undir rekstri málsins í héraði var dómkvaddur matsmaður sem taldi X ekki vera færa til að fara með forsjá barnsins, jafnvel þótt hún nyti til þess verulegs stuðnings. Héraðsdómur taldi skilyrði barnaverndarlaga til forsjársviptingar vera uppfyllt og féllst á kröfu barnaverndarnefndar R. Í yfirmatsgerð, sem fram fór að beiðni X eftir uppkvaðningu héraðsdóms, kom fram að yfirmatsmenn teldu X ekki hafa tekið sig á sem skyldi, eins og nauðsynlegt hefði verið til að breyta og bæta forsendur fyrir því að hún héldi forsjá barnsins og að vandinn væri ekki minni en hann hefði verið við undirmatsgerð. Að þessu virtu og því hvernig umgengni X við barnið hafði farið fram eftir að málinu var skotið til Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms um forsjársviptingu staðfest með vísan til forsendna hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2005. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og málskostnaður fyrir Hæstarétti felldur niður.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi höfðaði stefndi mál þetta á hendur áfrýjanda 6. október 2004 með þeirri kröfu að hún yrði svipt forsjá nafngreinds barns síns, sem fætt er árið 2000. Undir rekstri málsins í héraði fékk áfrýjandi 8. febrúar 2005 dómkvaddan sérfræðing í klínískri sálfræði til að láta í té mat á nánar tilteknum atriðum, sem vörðuðu einkum heilsufar hennar og persónulega hagi, tengsl hennar við barnið, hvernig henni hafi tekist til við umönnun þess og hæfni hennar til að skapa því viðeigandi uppeldisskilyrði í framtíðinni. Í matsgerð 28. apríl sama ár var komist að þeirri niðurstöðu að hæfni áfrýjanda sem móður tengdist því mjög hvort hún forðaðist neyslu vímuefna, en það hefði hún þá gert í fjóra mánuði, sem telja yrði fremur skamman tíma, hvort sem horft væri til fortíðar hennar eða aðstæðna almennt. Á þessum grunni taldi matsmaðurinn að áfrýjandi væri ekki fær um að fara með forsjá barnsins, jafnvel þótt hún nyti til þess verulegs stuðnings. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, féllst á dómkröfu stefnda.

Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt, ákvað stefndi 4. október 2005 að ráðstafa barninu, sem málið varðar, tímabundið í fóstur hjá föður þess til 1. október 2006. Á fundi stefnda 18. október 2005 var tekin ákvörðun um umgengni áfrýjanda og barnsins meðan málið væri til meðferðar fyrir Hæstarétti. Skyldi umgengnin verða í tvö skipti fram til ársloka 2005 og önnur tvö skipti á tímabilinu 1. janúar til 15. mars 2006, allt að þrjár klukkustundir í senn í húsnæði á vegum stefnda og undir eftirliti starfsmanns hans. Ekkert varð af þeirri umgengni fyrr en 22. desember 2005 og hefur hún engin verið síðan. Samkvæmt skýrslu Barnaverndar Reykjavíkur 18. janúar 2006 fór umgengni í það sinn vel fram í byrjun, en til ágreinings hafi síðan komið milli áfrýjanda og eftirlitsmanns stefnda þegar hann hafi leitast við að stöðva ítrekaðar tilraunir hennar til að fá barnið til að tjá sig um tilhögun umgengninnar, svo og neikvæð ummæli hennar við barnið um föður þess. Við þessu hafi áfrýjandi brugðist illa og hafi orðið að kalla til aðstoð til að ljúka umgengninni þegar í stað. Að mati eftirlitsmannsins hafi þessi atburður reynst barninu mjög erfiður og hafi því liðið afar illa eftir umgengnina að sögn föður þess. Af þessu tilefni tók stefndi ákvörðun 7. febrúar 2006 um að barnið hefði ekki umgengni við áfrýjanda næstu tvo mánuði.

Áfrýjandi fékk 20. janúar 2006 dómkvadda tvo klíníska sálfræðinga sem yfirmatsmenn. Í yfirmatsgerð þeirra 20. febrúar 2006 kom meðal annars fram að áfrýjandi hafi í október 2005 flust frá Akureyri, þar sem hún hafði verið búsett um tíma meðan málið var rekið fyrir héraðsdómi, en frá janúar 2006 hafi hún dvalið á gistiheimili í Reykjavík. Í niðurlagi yfirmatsgerðarinnar var vísað til þess að yfirmatsmennirnir hafi átt viðtöl við áfrýjanda, lagt fyrir hana sálfræðileg próf og hugað að þróun atvika frá því að undirmatsgerð var lokið. Hafi þeir ekki fundið nægar vísbendingar um að ástand áfrýjanda hafi batnað á þeim tíma. Í undirmatsgerð hafi komið fram að hún hefði ekki neytt vímuefna í fjóra mánuði, en á fundi með yfirmatsmönnum hafi hún greint frá því að hún hefði ekki notað þau á síðustu fjórum eða fimm mánuðum. Töldu yfirmatsmenn að áfrýjandi hefði því ekki tekið sig á sem skyldi, eins og nauðsynlegt hefði verið til að breyta og bæta forsendur fyrir því að hún héldi forsjá barnsins, en vandinn væri ekki orðinn minni en hann hefði verið við undirmatsgerð. Alls ekki væri komin næg reynsla á að áfrýjandi myndi til lengri tíma nýta sér þá aðstoð, sem hún hefði þegar fengið og henni stæði til boða. Yfirmatsmenn létu jafnframt í ljós það álit að vandi áfrýjanda „sé víðtækari og flóknari en aðeins varðandi vímuefni. Hún á einnig við persónuleikaröskun að stríða. Ef vandinn væri einungis vímuefnavandi hefði hún að öllum líkindum tekið á honum fyrr, í ljósi ítarlegra upplýsinga frá fagfólki og endurtekinna aðvarana barnaverndaryfirvalda.“

Að framangreindu virtu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, X, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.