259/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu V um að hann fengi að leiða B og 16 nafngreind vitni fyrir dóm og að skylt væri að leggja fram tiltekið tölvubréf. Krafa V var reist á XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. V taldi sig hafa orðið fyrir tjóni þegar hlutabréf hans í L hf. urðu verðlaus og að tjónið mætti a.m.k. að hluta rekja til ólögmætra og saknæmra athafna sem B hefði stuðlað að eða átt þátt í. Talið var að skilyrði 1. og 2. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991 væru uppfyllt og að þau atvik sem V leitaði sönnunar um vörðuðu lögvarða hagsmuni hans. Skýrsla yrði þó ekki tekin af B sem fyrirsjáanlega yrði aðili að væntanlegu dómsmáli. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 3. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 stæði því ekki í vegi að sönnunargagna væri aflað til að hafa uppi skaðabótakröfu í einkamáli á grundvelli saknæmrar og ólögmætrar háttsemi, þó svo að sú háttsemi sem sönnunargagna væri leitað um gæti verið refsiverð. Var í þessu samhengi meðal annars vísað til þess að almennar reglur laga nr. 91/1991 giltu um skýrslur sem vitni gæfu samkvæmt heimild í XII. kafla laganna. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og fallist á kröfu V að því undanskildu að B var ekki gert að gefa skýrslu fyrir dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. apríl 2013, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að hann fengi að leiða varnaraðila fyrir dóm og 16 nafngreind vitni. Þá var einnig hafnað að skylt væri að leggja fram í dómi tölvubréf lögmanns Samsonar eignarhaldsfélags ehf. þar sem Fjármálaeftirlitinu var tilkynnt snemma árs 2007 um breytt eignarhald á fyrrgreindu félagi. Kæruheimild er í f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdómara að láta umbeðna sönnunarfærslu fara fram. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili styður kröfu sína í málinu við það að hann hafi orðið fyrir tjóni þegar hlutabréf hans í Landsbanka Íslands hf. urðu verðlaus við fall bankans 7. október 2008. Hann telur að tjónið megi að minnsta kosti að hluta rekja til ólögmætra og saknæmra athafna í starfsemi bankans sem varnaraðili hafi stuðlað að eða átt þátt í og hafi að lokum leitt til þess að bankinn var tekinn til slita. Nefnir hann í því sambandi meðal annars að hlutabréfamarkaði hafi ítrekað verið gefnar rangar upplýsingar um stöðu bankans og um fjárhagsleg málefni félaga sem varnaraðili átti hlut í. Þannig hafi sóknaraðili verið blekktur til að kaupa hlutabréf í bankanum sem hann hefði ekki gert hefði hann vitað hvernig málum bankans var í raun háttað. Þau atriði sem sóknaraðili telur að þurfi að afla frekari gagna um með heimild í XII. kafla laga nr. 91/1991, áður en hann tekur endanlega ákvörðun um málshöfðun á hendur varnaraðila, lúta í fyrsta lagi að tengslum Samsonar eignarhaldsfélags ehf. við Landsbanka Íslands hf., í öðru lagi að raunverulegri eignarhlutdeild áðurnefnds eignarhaldsfélags í bankanum, í þriðja lagi að tengslum varnaraðila við bankann og heimilda til lánveitinga honum til handa í því ljósi, og í fjórða lagi að tengslum varnaraðila við ýmis félög sem nutu verulegrar fyrirgreiðslu í bankanum. Þessum atriðum ásamt málavöxtum í heild, málsástæðum og lagarökum aðila er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði.

II

Í niðurstöðu hins kærða úrskurðar kom í fyrsta lagi fram að sóknaraðili hafi tilgreint nægilega skýrt hvaða atvika og gagna beiðni hans tekur til og að hún væri þannig nægilega skýrt afmörkuð. Í öðru lagi var niðurstaða héraðsdómara sú að sóknaraðili hafi tilgreint að varnaraðili sé sá sem fyrirhuguð málsókn muni beinast að og að ekki hafi komið fram að hann hyggist höfða mál gegn öðrum en varnaraðila á grundvelli þeirra upplýsinga sem hann vill afla. Í þriðja lagi taldi héraðsdómari að sóknaraðili hafi gert nægilega grein fyrir hvernig sönnunin ætti að fara fram en það hyggist hann gera með því að leiða vitni fyrir dóm og fá þar lagt fram tiltekið tölvubréf. Í fjórða lagi taldi héraðsdómari beiðni sóknaraðila réttilega hafa verið beint til Héraðsdóms Reykjavíkur. Á þessum grundvelli taldi héraðsdómari að fullnægt væri skilyrðum 1. og 2. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991 til öflunar sönnunargagna fyrir dómi án þess að mál væri höfðað og er á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar fallist. Þá taldi héraðsdómari að þar sem sóknaraðili hefði átt hlutabréf í Landsbanka Íslands hf. þegar þau urðu verðlaus þættu þau atvik sem hann leitar sönnunar um varða lögvarða hagsmuni hans, sbr. dóm Hæstaréttar 22. mars 2011 í máli nr. 64/2011, og er á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar fallist. Jafnframt var það niðurstaða héraðsdóms að skýrsla yrði ekki tekin af varnaraðila sem fyrirsjáanlega yrði aðili að væntanlegu dómsmáli og er einnig á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar fallist, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 16. janúar 2003 í máli nr. 571/2002.

Á hinn bóginn var komist að þeirri niðurstöðu í hinum kærða úrskurði að 3. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 stæði því í vegi að sextán nafngreind vitni, sem auk varnaraðila voru tilgreind í beiðni sóknaraðila, gæfu skýrslu fyrir dómi. Til grundvallar þeirri afstöðu sýnist liggja að þau atvik sem sóknaraðili hyggst afla sönnunar um kunni að fela í sér refsiverða háttsemi og vitnum verði ekki gert að fella sök á sig með slíkum framburði. Um þetta er þess að gæta að það mál sem sóknaraðili kann að höfða er á sviði einkaréttar og færi um skýrslur sem vitni gæfu samkvæmt heimild í XII. kafla laga nr. 91/1991 eftir almennum reglum þeirra laga. Þá ber og til hliðsjónar að líta til áðurnefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 64/2011 þar sem hliðstæð aðstaða varðandi öflun sönnunargagna var uppi að þessu leyti. Af framangreindu leiðir að 3. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 stendur því ekki í vegi að sönnunargagna sé aflað til að hafa uppi skaðabótakröfu í einkamáli á grundvelli saknæmrar og ólögmætrar háttsemi, þó svo að sú háttsemi sem sönnunargagna er leitað um geti verið refsiverð. Er því fallist á kröfu sóknaraðila um að fram fari öflun sönnunargagna eins og hann krefst að því undanskildu að varnaraðila verður ekki gert að gefa skýrslu fyrir dómi.

Samkvæmt þessu verður varnaraðili dæmdur til að greiða kærumálskostnað sem verður ákveðinn eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Sóknaraðila, V-kk-þgf B-kk-þgf, er heimilt að leita sönnunar samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um þau atriði sem kröfugerð hans tekur til að því undanskildu að varnaraðila, B-kk-þgf T-kk-þgf B-kk-þgf, verður ekki gert að gefa skýrslu fyrir dómi.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 400.000 krónur í kærumálskostnað.