349/2014

Í hf. höfðaði mál gegn G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. G mótmælti ekki kröfunni en taldi sig eiga gagnkröfu á hendur Í hf. sem næmi hærri fjárhæð. Byggði hann þá kröfu á því að Í hf. hefði frá upphafi verið óheimilt að innheimta kostnað vegna lánsins þar sem aðilar hefðu ekki ritað undir skriflegan samning vegna slíks kostnaðar. Í héraðsdómi var G sýknaður af kröfu Í hf. með vísan til þess að hann hefði ekki lagt fram gögn um að honum hefði verið heimilt að innheimta vexti og annan lántökukostnað af láninu. Í dómi Hæstaréttar var komist að gagnstæðri niðurstöðu og krafa Í hf. tekin til greina. Var í því sambandi meðal annars vísað til þess að hvað sem liði fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, um að samningar um yfirdráttarheimildir skyldu skriflegir, væri sérstaklega tekið fram í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til upphaflegra laga um neytendalán nr. 30/1993 að það væri ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi samninga að þeir væru skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður. Þá hefði G átt að vera ljóst frá þeim tíma er hann stofnaði umræddan tékkareikning að greiða þyrfti vexti og annan kostnað. Loks var vísað til þess að G hefði notað reikninginn athugasemdalaust í ellefu ár og greitt á þeim tíma þann kostnað sem á hann féll og hann var upplýstur um með reglubundnum hætti. Því yrði að líta svo á að í raun hafi komist á samningur milli aðila um lánsviðskiptin.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. maí 2014. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.541.630 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og fram kemur í héraðsdómi stofnaði stefndi 17. maí 2001 tékkareikning hjá fjármálafyrirtækinu S24, sem var netbanki, og fór umsóknarferlið fram netrænt í gegnum heimasíðu bankans. S24 rann inn í BYR-sparisjóð, sem sameinaðist síðan áfrýjanda þessa máls. Yfirdráttarheimild var til staðar á reikningnum frá upphafi og nýtti stefndi sér hana. Yfirdráttarheimildin var margoft framlengd, allt þar til hún rann út 31. ágúst 2012. Fjárhæð heimildarinnar var upphaflega 600.000 krónur en var tvisvar hækkuð, í 1.000.000 krónur í september 2006 og í 1.500.000 krónur í mars 2009. Þegar reikningnum var lokað nam skuldin á reikningnum stefnufjárhæð málsins.

Stefndi mótmælir ekki stefnufjárhæð málsins en telur sig eiga kröfu á hendur áfrýjanda sem nemi hærri fjárhæð. Hann byggir hana á því að áfrýjanda hafi verið óheimilt að innheimta

kostnað af yfirdrættinum þar sem skriflegum samningi þar um hafi ekki verið til að dreifa, og því beri áfrýjanda að endurgreiða sér allan kostnað sem innheimtur hafi verið af láninu.

II

Lög um neytendalán nr. 121/1994, upphaflega lög nr. 30/1993, voru sett til innleiðingar á tilskipun 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán og leiða af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.

Samkvæmt 5. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 skyldi lánssamningur vera skriflegur og fela í sér upplýsingar sem tilgreindar voru í 6. og 8. gr. laganna. Í f. lið 1. mgr. 2. gr. laganna, eins og þau voru upphaflega, kom fram að lánssamningar um yfirdráttarheimildir af tékkareikningi væru undanþegnir lögunum. Samkvæmt því var ekki skylt að hafa slíka samninga skriflega. Með breytingarlögum nr. 179/2000, sem tóku gildi 20. desember 2000, var þessi undantekning hins vegar felld brott. Þá var 3. gr. laganna breytt og tók hún eingöngu til yfirdráttarlána og annarra sambærilegra lánssamninga og þeirra upplýsinga sem skyldi veita í upphafi slíkra viðskipta. Á greinin rætur að rekja til tillögu efnahags- og viðskiptanefndar við meðferð frumvarps til laganna á Alþingi. Þeirri tillögu fylgdu ekki sérstakar skýringar. Ljóst er að 3. gr. er um margt frábrugðin ákvæðum II. kafla laganna, en þar eru í 6. gr. gerðar mun ítarlegri kröfur um upplýsingar lánveitanda en þegar um yfirdráttarlán er að ræða. Verður ekki annað ráðið en að 3. gr. laganna hafi átt að skoðast sem sérákvæði um upplýsingagjöf við samninga um yfirdráttarheimild af tékkareikningi og sambærilegum lánssamningum með breytilegum höfuðstól.

Hvað sem líður fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994, sem eftir breytingu með lögum nr. 179/2000 tók einnig til samninga um yfirdráttarheimild, er þess að gæta að í skýringum með 5. gr. frumvarps til upphaflegra laga um neytendalán, nr. 30/1993, er sérstaklega tekið fram að það sé ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi samninga að þeir séu skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður.

Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt ljósrit af heimasíðu S24 frá þeim tíma er stefndi stofnaði reikning sinn þar sem gerð er grein fyrir skilmálum lánveitingar, þar á meðal vöxtum og öðrum kostnaði sem af lántökunni leiddi. Stefnda átti því að vera ljóst áður en hann stofnaði til viðskipta við áfrýjanda hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila. Eftir það liggur fyrir í málinu að stefndi notaði reikninginn athugasemdalaust í ellefu ár og greiddi á þeim tíma þann kostnað og vexti sem til féllu og hann var upplýstur um með reglubundnum hætti. Er því ekki haldið fram af hans hálfu að þau kjör, sem honum buðust, hafi verið frábrugðin þeim sem almennt tíðkuðust á markaði. Að þessu virtu verður að líta svo á að í raun hafi komist á samningur milli aðila um framangreind lánsviðskipti og verður því ekki fallist á gagnkröfu stefnda til skuldjafnaðar kröfu áfrýjanda.

Eins og áður greinir hefur stefndi ekki mótmælt stefnufjárhæðinni og verður hann dæmdur til að greiða hana með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefnda verður eftir úrslitum málsins gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, G-kk-nf M-kk-nf, greiði áfrýjanda, Íslandsbanka hf., 1.541.630 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.