364/2014

L höfðaði mál á hendur S og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður kærunefndar jafnréttismála, þar sem komist var að niðurstöðu um að brotið hefði verið gegn ákvæðum laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla við ráðningu í starf yfirlæknis æðaskurðlækninga með því að S, sem var á meðal umsækjenda um stöðuna, var talinn hæfari til að gegna starfinu en sá umsækjenda sem ráðinn var. S var sýknaður af kröfu L með skírskotun til þess að kærunefnd jafnréttismála hefði beitt lögmætum aðferðum í úrlausn sinni og ekki farið út fyrir valdsvið sitt eða verksvið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. maí 2014 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar jafnréttismála 27. september 2013 í máli nr. 4/2013. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, sem greiddur verði úr ríkissjóði.

I

Svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi á mál þetta rætur að rekja til þess að áfrýjandi auglýsti 25. júní 2012 lausa til umsóknar stöðu yfirlæknis æðaskurðlækninga, sem veita átti frá 1. september sama ár. Í auglýsingunni kom fram að áskilin væri sérfræðiviðurkenning í æðaskurðlækningum, sértæk reynsla og þekking á því sviði, góðir samskiptahæfileikar og ákveðni, frumkvæði og metnaður til að ná árangri, en stjórnunarreynsla og leiðtogahæfileikar væru æskilegir, svo og reynsla af kennslu og vísindastörfum. Þá var tekið fram að umsóknir yrðu sendar til „stöðunefndar lækna hjá Landlæknisembættinu“ og tekin yrðu viðtöl við umsækjendur, en ákvörðun um ráðningu yrði reist á viðtölunum og mati stöðunefndar. Þrír sóttu um stöðuna, H-kk-nf H. S-kk-nf, L-kvk-nf Þ-kvk-nf B-kvk-nf og stefndi.

Stöðunefnd lækna, sem starfar samkvæmt 35. gr. laga nr. 40/2007 um heilbrigðisþjónustu, gaf 21. ágúst 2012 umsögn um umsækjendurna, þar sem annars vegar var fjallað sérstaklega um hvern þeirra og hins vegar gerður stuttur samanburður á þeim, sem hljóðaði svo: „Umsækjendur eru á aldrinum 41-54 ára. Þeir hafa allir sérfræðileyfi í almennum skurðlækningum og æðaskurðlækningum. Sérfræðireynsla S-kk-ef og H-kk-ef nær því hámarki sem stöðunefnd metur, en sérfræðireynsla L-kvk-ef er ívið styttri. Í auglýsingu er krafist sérstakrar reynslu og þekkingar innan æðaskurðlækninga. H-kk-nf og L-kvk-nf leggja fram vottorð þar að lútandi. S-kk-nf hefur ekki verið í föstu starfi á sjúkrahúsi undanfarin 6 ár. Allir umsækjendur hafa nokkra stjórnunarreynslu en stjórnunarreynsla S-kk-ef er mest og hann hefur einn umsækjenda gegnt föstu stjórnunarstarfi og hefur að auki nokkurt stjórnunarnám á háskólastigi að baki. S-kk-nf hefur mesta vísindareynslu umsækjenda og hefur lokið doktorsprófi. Hann hefur einn umsækjenda gegnt föstu kennarastarfi sem dósent ... Umsækjendur eru allir hæfir til að gegna hinu auglýsta starfi. Stöðunefnd telur ekki ástæðu til innbyrðis röðunar umsækjenda, en vísar til ofangreindrar umfjöllunar.“

Að fenginni þessari umsögn áttu fimm starfsmenn áfrýjanda viðtöl 5. og 19. september 2012 við hvern umsækjanda fyrir sig. Áfrýjandi tilkynnti síðan stefnda 28. sama mánaðar að ákveðið hafi verið að ráða L-kvk-þf Þ-kvk-þf B-kvk-þf í starfið. Stefndi krafðist rökstuðnings fyrir þeirri ákvörðun, sem áfrýjandi veitti með bréfi 12. október 2012. Þar sagði meðal annars: „Mat á hæfni umsækjenda og ákvörðun um ráðningu byggðist á innsendum gögnum, umsögn stöðunefndar og viðtölum við umsækjendur. Að loknu ferli við mat á hæfi umsækjenda var samdóma álit þeirra sem að ráðningunni komu að ráða L-kvk-þf Þ-kvk-þf í starfið ... Þau sjónarmið sem voru ráðandi við matið lutu að persónulegum eiginleikum hennar, s.s. stjórnunar- og leiðtogahæfileikum, samskiptahæfni, nákvæmni, samstarfsvilja, metnaði, framtíðarsýn og árangurs- og lausnamiðuðu viðhorfi. Í starfsviðtali setti L-kvk-nf Þ-kvk-nf fram skýra og raunhæfa sýn fyrir starfsemi deildarinnar með áherslu á innæðaaðgerðir, göngudeildarþjónustu og mikilvægi samvinnu þvert á sérgreinar. Stjórnunarhættir hennar einkennast af marksækni, nákvæmni og skipulagi. Sem yfirlæknir hefur L-kvk-nf Þ-kvk-nf haft forgöngu um áherslubreytingar og úrbætur í starfi sérgreinarinnar og haft frumkvæði að því að efla og styðja göngudeildarþjónustu sem samræmist stefnu spítalans. Þekking hennar og þjálfun í nútíma innæðaaðgerðum er umtalsverð ... Við ákvörðun um ráðningu L-kvk-ef var jafnframt litið til skyldna Landspítala samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008 ... Ákvæði jafnréttislaga hafa verið skýrð á þann hátt að einstaklingi, þess kyns sem er í minnihluta í starfi, skuli veitt starf ef hann er að minnsta kosti jafnt að því kominn og einstaklingur af hinu kyninu sem keppir við hann að því er varðar menntun og annað sem máli skiptir. Jafnréttissjónarmið voru því jafnframt veigamikill þáttur við töku ákvörðunar um ráðningu.“

Stefndi leitaði 11. apríl 2013 atbeina kærunefndar jafnréttismála vegna þessarar ráðningar. Með úrskurði 27. september 2013 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 10/2008 við ráðninguna í starf yfirlæknis. Í hinum áfrýjaða dómi er lýst forsendum nefndarinnar fyrir þeirri niðurstöðu, en áfrýjandi höfðaði þetta mál 20. nóvember 2013 til að fá úrskurð hennar felldan úr gildi.

II

Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 10/2008 tekur kærunefnd jafnréttismála til meðferðar erindi og kveður upp úrskurð um hvort brotið hafi verið gegn ákvæðum laganna. Einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir og félagasamtök í eigin nafni eða fyrir hönd félagsmanna, sem telja að slíku broti hafi verið beint gegn sér, geta leitað atbeina nefndarinnar, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, og ber henni samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna að tryggja að aðili máls eigi kost á að tjá sig um efni þess áður en úrskurður verður upp kveðinn. Stefndi, sem taldi áfrýjanda hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 10/2008 við ráðningu í starf yfirlæknis æðaskurðlækninga í september 2012, bar sem áður segir upp kæru af því tilefni við nefndina. Nefndin hafði ekki vald til að hnekkja þeirri ráðningu, sem áfrýjandi hafði tekið ákvörðun um og hrundið í framkvæmd. Það getur því ekki haft áhrif á gildi úrskurðar kærunefndarinnar 27. september 2013 að hún hafi ekki gefið L-kvk-þgf Þ-kvk-þgf B-kvk-þgf kost á að láta málið til sín taka.

Við meðferð málsins fyrir kærunefnd jafnréttismála lögðu aðilarnir fram þau gögn, sem áfrýjandi hafði undir höndum þegar ákvörðun var tekin um ráðningu í starfið og þeir töldu einhverju skipta fyrir úrlausn nefndarinnar. Áfrýjandi heldur því fram að nefndin hafi ekki gætt rannsóknarskyldu samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 10/2008, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en hann hefur þó ekki bent á hverra frekari gagna hefði átt að afla við meðferð málsins fyrir nefndinni að öðru leyti en því að henni hefði verið rétt að gefa honum kost á að láta gera skriflega samantekt þeirra, sem tóku ákvörðun um ráðningu í starfið, um mat sitt á umsækjendunum á grundvelli viðtala við þau. Áfrýjanda hefði verið í lófa lagið að afla slíkra gagna að eigin frumkvæði, en ekki verður það talið til annmarka á málsmeðferð kærunefndarinnar að hún hafi ekki hlutast til um að áfrýjandi gerði samantekt sem þessa löngu eftir að lokið var ráðningu í starfið og fram var komin kæra vegna hennar.

Í rökstuðningi áfrýjanda til stefnda 12. október 2012 fyrir ráðningunni vísaði hann sem áður segir sérstaklega til skyldna sinna samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 10/2008 til að ráða umsækjanda af því kyni, sem var í minni hluta í hliðsettum störfum hjá sér, hafi sá umsækjandi að minnsta kosti verið jafnt að starfinu kominn og annar af gagnstæðu kyni, sem við hann keppti, að því er varðaði menntun og annað sem máli skipti. Var tekið fram að jafnréttissjónarmið hafi því verið veigamikill þáttur við ákvörðun um ráðninguna. Skilja verður þessa afstöðu áfrýjanda á þann veg að hann hafi talið L-kvk-þf Þ-kvk-þf B-kvk-þf að minnsta kosti jafn hæfa stefnda til að gegna starfinu og hafi því kynferði hennar eftir atvikum ráðið niðurstöðu. Að þessu virtu var stefnda, sem taldi þennan grundvöll ráðningarinnar rangan, heimilt að beina kæru vegna hennar til kærunefndar jafnréttismála.

Til að taka afstöðu til kæru stefnda var kærunefnd jafnréttismála óhjákvæmilegt að komast að niðurstöðu um hvort ákvörðun áfrýjanda hafi að framangreindu leyti verið reist á réttum forsendum. Í því skyni varð nefndin ekki aðeins að líta til krafna um hæfni, sem getið var í auglýsingu áfrýjanda um starfið, heldur einnig til annarra atriða, sem hann kvaðst hafa byggt ákvörðun sína á, og taka afstöðu til þess hvort þær kröfur og þau atriði, svo og beiting þeirra, hafi verið málefnaleg. Í úrskurði nefndarinnar 27. september 2013 var réttilega byggt á því að ljóst væri af umsögn stöðunefndar lækna 21. ágúst 2012 að stefndi hafi staðið framar umsækjandanum, sem fékk starfið, að því er varðar sérfræðireynslu á sviði æðaskurðlækninga og reynslu af stjórnun og vísindastörfum. Sagði í úrskurðinum að áfrýjandi hafi á hinn bóginn rökstutt ákvörðun sína um ráðninguna með vísan til persónulegra eiginleika umsækjendanna og þá einkum aðferða og hæfni til stjórnunar, framtíðarsýnar í starfi, samskiptahæfileika, ákveðni, frumkvæðis og metnaðar til árangurs. Ekki yrði þó séð að áfrýjandi hafi borið umsækjendurna saman með tilliti til þessara þátta. Að þessu gættu dró nefndin saman niðurstöðu sína með eftirfarandi orðum, þar sem stefndi var nefndur kærandi og áfrýjandi kærði: „Þar sem kærandi stendur þeirri er ráðin var ótvírætt framar varðandi þá hlutlægu þætti er raktir eru að framan verður að gera ríkar kröfur til þess að gögn beri það með sér að raunverulegt mat og samanburður hafi farið fram á þeim þáttum sem kærði lagði áherslu á í rökstuðningi sínum fyrir ráðningunni. Þar sem gögn um samanburð og mat á persónulegum eiginleikum umsækjenda eru eins og fyrr greinir afar takmörkuð verður ráðningin ekki byggð á þessum þáttum ... Samkvæmt framangreindu er það mat nefndarinnar að kærandi hafi verið hæfari til að gegna starfinu en sú sem ráðin var og því verður ráðningin ekki byggð á sjónarmiðum er fram koma í 1. mgr. 18. gr. laga nr. 10/2008 ... Telur kærunefnd jafnréttismála að kærði hafi við ráðninguna brotið gegn 1. mgr. 26. gr. laganna.“ Með þessu miðaði nefndin hvorki við aðrar hæfniskröfur en áfrýjandi kvaðst sjálfur hafa lagt til grundvallar þegar hún tók afstöðu til kæru stefnda né endurskoðaði hún mat áfrýjanda á umsækjendunum með tilliti til þessara krafna, heldur byggði nefndin eingöngu á þeim skjalfestu gögnum, sem lágu fyrir um forsendur ráðningarinnar þegar áfrýjandi tók ákvörðun um hana. Í þessum efnum beitti nefndin lögmætum aðferðum við úrlausn sína, sbr. 5. mgr. 26. gr. laga nr. 10/2008, og fór ekki út fyrir valdsvið sitt eða verksvið, svo sem áfrýjandi heldur fram. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um kröfu áfrýjanda um ógildingu úrskurðar kærunefndarinnar því staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Í 6. mgr. 5. gr. laga nr. 10/2008 er mælt fyrir um það að höfði gagnaðili kæranda máls fyrir kærunefnd jafnréttismála dómsmál til að fá ógiltan úrskurð hennar, sem fallið hefur kæranda í vil, skuli kærandinn fá dæmdan málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði. Lagaákvæði þetta verður ekki skilið á þann veg að það geymi sérstaka heimild til gjafsóknar, sem almennar reglur XX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gætu að öðru leyti gilt um. Fyrir héraðsdómi krafðist stefndi og fékk dæmdan málskostnað úr ríkissjóði á grundvelli 6. mgr. 5. gr. laga nr. 10/2008. Verður niðurstaða héraðsdóms um þetta atriði staðfest og stefnda jafnframt dæmdur málskostnaður úr ríkissjóði eins og segir í dómsorði. Með héraðsdómi var áfrýjanda jafnframt gert að greiða málskostnað í ríkissjóð eins og stefndi nyti gjafsóknar í málinu, en fyrir því er ekki lagastoð samkvæmt áðursögðu. Áfrýjandi hefur á hinn bóginn ekki krafist þess sérstaklega að ákvæði héraðsdóms um þessa skyldu sína verði endurskoðuð og verður það því látið standa óraskað.

Dómsorð:

Stefndi, S-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf, er sýkn af kröfu áfrýjanda, Landspítala.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður stefnda fyrir Hæstarétti, 850.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.