330/2007

I samdi við A um farmflutning á pakkaðri þorsklifur til St. Pétursborgar. Viðtakandi gámsins átti samkvæmt samningi við I að greiða 24.000 bandaríkjadali þremur dögum fyrir afhendingu og yrði þá farmskírteinið framselt til viðtakanda sem gæti í framhaldi leyst út gáminn. Óumdeilt er að A afhenti vöruna án þess að framvísað væri einu þriggja frumrita farmskírteinisins en honum var þetta óheimilt samkvæmt ákvæðum skráðum á framsíðu þess. Eftirstöðvar endurgjalds fyrir vöruna fengust ekki greiddar og krafði I A um skaðabætur vegna tjóns síns. Hæstiréttur taldi að háttsemi A fæli í sér verulega vanefnd á farmsamningnum og skapaði honum bótaskyldu gagnvart I. Samkvæmt 4. gr. flutningsskilmála A féll ábyrgð hans niður nema honum væri stefnt innan níu mánaða frá því að farmur var afhentur en ágreiningslaust var að stefna í máli þessu var birt 11 mánuðum eftir að farmur var afhentur. Ákvæði siglingalaga stóðu því ekki í vegi að aðilar semdu um annan fyrningarfrest en greinir í 6. tölulið 215. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Var krafa I á hendur A því fyrnd. Þá var ekki fallist á þá málsástæðu I að A hefði verið óheimilt að bera fyrir sig neina takmörkun á ábyrgð, hvorki að því er varðaði dráttarvexti né fyrningartíma þar sem hann hefði gerst sekur um verulega vanefnd. Málsástæða I sem byggði á 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 var fyrst höfð uppi í Hæstarétti og var henni mótmælt sem of seint fram kominni. Kom hún því ekki til frekari skoðunar. Var A sýknað af kröfu I.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júní 2007. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 17. september 2007. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 24.000 bandaríkjadali með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. október 2005 til 23. nóvember sama ár en með dráttarvöxtum „samkvæmt 8. gr. sömu laga“ frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Nafni gagnáfrýjanda var breytt eftir að héraðsdómur gekk.

I.

Farmsamningur komst á með málsaðilum þegar aðaláfrýjandi tók að sér að flytja pakkaða frysta þorsklifur á 19 pallettum frá Hafnarfirði til St. Pétursborgar. Farmskírteini var gefið út í þríriti 22. september 2005. Óumdeilt er að aðaláfrýjandi afhenti vöruna án þess að framvísað væri einu þriggja frumrita farmskírteinisins. Var honum þetta óheimilt samkvæmt ákvæðum skráðum á framsíðu þess. Gagnáfrýjandi hefur sannað tilkall sitt til vörunnar með handhöfn sinni á öllum þremur eintökum farmskírteinisins. Hann kveðst hafa orðið fyrir tjóni þar sem eftirstöðvar endurgjalds fyrir vöruna, sem áttu að greiðast áður en farmurinn væri afhentur, hafi ekki fengist greiddar. Nemur krafa hans þessum eftirstöðvum.

Gagnáfrýjandi hefur sannað tjón sitt vegna þessa með reikningi, sem er í samræmi við kröfu hans og farmskírteinið og er útgefinn sama dag og það. Réttarstaða gagnáfrýjanda byggði á farmskírteininu, sbr. 111. gr. siglingalaga nr. 34/1985, og var það vanefnd á farmsamningnum af hálfu aðaláfrýjanda að afhenda vöruna án þess að því væri framvísað. Með því skapaði hann sér skaðabótaskyldu gagnvart gagnáfrýjanda.

II.

Aðaláfrýjandi heldur því fram að krafa gagnáfrýjanda hafi verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað og vísar þar um til 4. gr. flutningsskilmála sinna. Þar segir að öll ábyrgð farmflytjanda falli niður nema honum sé stefnt innan níu mánaða frá því farmur var afhentur. Ágreiningslaust er að farmurinn var afhentur um 23. október 2005, en stefna var birt 23. september 2006 eða 11 mánuðum síðar. Gagnáfrýjandi heldur því hins vegar fram að ákvæði 6. töluliðar 215. gr. siglingalaga um 12 mánaða fyrningarfrest gildi um viðskiptin, og telur hann óheimilt að víkja frá því ákvæði með samningi. Vísar hann til þess að við setningu siglingalaga hafi verið stefnt að því að samrýma íslensk siglingalög alþjóðlegum réttarreglum á sviði farmflutninga á sjó. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafi fullgilt svonefndar Haag-Visby reglur og aðlagað löggjöf sína þeim. Ennfremur kveði venjur í alþjóðlegum farmflutningum á um eins árs fyrningarfrest þegar farmur sé afhentur án þess að farmskírteini sé framvísað.

Ekki verður fallist á þessi rök. Í 6. tölulið 215. gr. siglingalaga segir að skaðabótakrafa sem rís vegna þess að vöru er skilað án þess að farmskírteini sé framvísað falli niður vegna fyrningar „innan eins árs frá því er vöru bar að skila eða frá því er henni var skilað ef það gerist síðar.“ Samkvæmt orðalagi sínu er regla 6. töluliðar 215. gr. ekki ófrávíkjanleg og engin önnur ákvæði siglingalaga leiða til þeirrar niðurstöðu, öndvert við til dæmis 3., 4. 5. og 7. tölulið 215. gr., sbr. 118. og 149. gr. siglingalaga. Stóðu ákvæði siglingalaga því ekki í vegi að aðilar semdu um annan fyrningarfrest en greinir í 6. tölulið 215. gr. laganna. Þá hefur gagnáfrýjandi ekki sannað að á sviði sjóflutninga gildi venja um 12 mánaða fyrningarfrest í hliðstæðum tilvikum sem sé bindandi fyrir aðila.

III.

Gagnáfrýjandi byggir einnig á því að aðaláfrýjandi hafi gerst sekur um verulega vanefnd með því að afhenda vöruna án þess að farmskírteini væri afhent. Hann geti því ekki borið fyrir sig neina takmörkun á ábyrgð, hvorki að því er varðar dráttarvexti, sbr. 10. gr. skilmála sinna, né fyrningartíma samkvæmt 4. gr. sem sé þrengri en regla 6. töluliðar 215. gr. siglingalaga. Í málflutningi vísaði gagnáfrýjandi einnig í 6. mgr. 70. gr. til hliðsjónar um þetta.

Farmskírteini er viðskiptabréf og er fallist á með gagnáfrýjanda að veruleg vanefnd felist í því að afhenda farm án þess að farmskírteini sé framvísað. Í 6. mgr. 70. gr. siglingarlaga segir: „Farmflytjandi getur ekki borið fyrir sig ábyrgðartakmörkun samkvæmt þessari grein ef það sannast að hann hafi sjálfur valdið tjóninu eða skaðanum af ásetningi eða stórfelldu gáleysi og honum mátti vera ljóst að tjón mundi sennilega hljótast af.“ Fjallar 70. gr. að öðru leyti um verðgildi vöru eða farms og mat á því við ákvörðun skaðabóta og í 2. mgr. er fjallað um takmörkun bótafjárhæðar. Hér er ekki deilt um takmörkun bótafjárhæðar eða efnisinntak bótaréttarins heldur lengd fyrningarfrests. Verður því ekki fallist á málflutning gagnáfrýjanda að því er þetta varðar.

Loks byggir gagnáfrýjandi á því að vegna verulegrar vanefndar aðaláfrýjanda leiði það af 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 að hann geti ekki borið fyrir sig ákvæði 4. gr. farmskírteinisins. Þessi málsástæða var fyrst höfð uppi fyrir Hæstarétti og mótmælti aðaláfrýjandi henni sem of seint fram kominni. Er á það fallist og kemur hún því ekki til frekari skoðunar.

IV.

Af öllu framangreindu leiðir að ákvæði 4. gr. farmsamnings aðila gildir um viðskipti þeirra og var skaðabótakrafa gagnáfrýjanda því fyrnd þegar hann höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda.

Samkvæmt úrslitum málsins verður gagnáfrýjandi með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Atlantsskip-Evrópa ehf., er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, Ice-W ehf.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.