542/2013

G hf. krafði A hf. um greiðslu samkvæmt tveimur gjaldmiðlaskiptasamningum og þremur samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Skyldi fyrri tveimur samningunum ljúka 14. september 2009, en hinum þremur 10. október 2008. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. A hf. taldi sér óskylt að greiða kröfu G hf. og bar því m.a. við að með tiltekinni yfirlýsingu G hf. í lok október 2008 hefðu allir samningarnir fallið niður vegna riftunar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að þegar G hf. hefði sent út yfirlýsingu sína í lok október 2008 hefðu samningarnir þrír um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti runnið skeið sitt á enda og gat yfirlýsing G hf. af þeim sökum hvorki falið í sér niðurfellingu þeirra né riftun. Þá hefði yfirlýsingin, skýrð samkvæmt efni sínu í heild, hvorki falið í sér riftun né einhliða niðurfellingu afleiðusamninga af öðrum ástæðum, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 647/2013. Loks var hvorki fallist á með A hf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að skyldur hans samkvæmt samningunum féllu niður, að þá skyldi ógilda á grundvelli 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 né að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. sömu laga. Var A hf. því gert að geriða G hf. hina umkröfðu fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. ágúst 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi snúast ágreiningsefni málsins um kröfu stefnda sem reist er á afleiðusamningum, tveimur gjaldmiðlaskiptasamningum og þremur samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Fyrri tveimur samningunum skyldi samkvæmt efni sínu ljúka 14. september 2009, en hinum þremur 10. október 2008. Ekki er ágreiningur um útreikning á stöðu hvers samnings við lok hans og með dómi Hæstaréttar 1. desember 2011 í máli nr. 129/2011 var lagt til grundvallar að stefnda hafi verið heimilt að nota kröfu áfrýjanda á hendur honum samkvæmt peningamarkaðslánum að fjárhæð 451.480.232 krónur til skuldajafnaðar. Er tekið tillit til þeirrar greiðslu, sem í því fólst, í kröfugerð stefnda.

Áfrýjandi telur sér óskylt að greiða kröfu stefnda og ber meðal annars fyrir sig að með yfirlýsingu stefnda 27. október 2008 hafi allir samningarnir fimm fallið niður vegna riftunar. Þessi einhliða lokun eða niðurfelling samninganna af hálfu stefnda hafi verið heimildarlaus og sér því óskylt að standa við þá af sinni hálfu.

Þegar stefndi sendi út tilkynningu sína 27. október 2008 höfðu samningarnir þrír um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti runnið skeið sitt á enda samkvæmt framansögðu. Gat yfirlýsing stefnda því hvorki falið í sér niðurfellingu þeirra né riftun. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna þessari málsástæðu áfrýjanda um þá samninga.

Áðurnefnd tilkynning stefnda bar yfirskriftina: „Uppgjör afleiðusamninga við Glitni Banka hf.“ Í henni var gerð grein fyrir því að Fjármálaeftirlitið hefði tekið yfir rekstur Glitnis banka hf. og flutt hluta af starfseminni til nýs banka, Nýja Glitnis banka hf. Afleiðuviðskipti hefðu á hinn bóginn ekki verið flutt yfir í nýja bankann og yrðu því gerð upp við þann gamla. Þá sagði að unnið væri að því að loka og gera upp útistandandi samninga. Voru viðtakendur hvattir til þess að hafa samband við tengilið sinn í gamla bankanum til að fara yfir stöðu sinna samninga, leita ráðgjafar og finna leiðir til að ljúka viðskiptunum við hann með því að loka samningum og eftir atvikum með uppgjöri. Þá sagði í yfirlýsingunni: „Viðskiptamenn sem ekki kjósa að flýta uppgjöri í samkomulagi við Gamla Glitni verða krafðir um greiðslur í samræmi við viðkomandi samninga. Hins vegar liggur fyrir að samkvæmt ákvörðun skilanefndar verða kröfur sem viðskiptamenn eiga á hendur Gamla Glitni að meginstefnu ekki greiddar að svo stöddu. Skuldajöfnuður kemur þá fyrst til greina þegar kröfur hafa fallið í gjalddaga, annað hvort samkvæmt efni samnings eða á grundvelli samkomulags um að flýta gjalddaga. Verði bú Gamla Glitnis tekið til gjaldþrotaskipta lokast allir afleiðusamningar sjálfkrafa og kröfur sem stofnast á þeirra grundvelli falla í gjalddaga. Búið mun innheimta kröfur sem stofnast hafa á hendur viðskiptamönnum að fullu, en ótryggðar kröfur viðskiptamanna á hendur búinu verða greiddar út í samræmi við reglur gjaldþrotaskiptalaganna, eins og eignir búsins hrökkva til ... Við hvetjum þig til að hafa samband við fyrsta mögulega hentugleika og leita svara við hverjum þeim spurningum sem kunna að vakna.“

Áfrýjandi brást ekki við tilkynningunni með því að ræða um afleiðusamningana við stefnda eða beina til hans erindum af þessu tilefni.

Við úrlausn um réttaráhrif tilkynningarinnar verður að meta efni hennar í heild sinni. Þannig skýrð felur hún hvorki í sér riftun né einhliða niðurfellingu afleiðusamninga af öðrum ástæðum, sbr. dóm Hæstaréttar 3. apríl 2014 í máli nr. 647/2013. Verður því hafnað málsástæðu áfrýjanda um að stefndi hafi 27. október 2008 rift eða með öðrum einhliða hætti fellt niður afleiðusamningana tvo um gjaldmiðlaskipti, er voru með lokadag 14. september 2009.

Fallist er á með héraðsdómi að ekki sé fullnægt skilyrðum til að áfrýjandi teljist laus undan skuldbindingum sínum samkvæmt samningunum fimm vegna brostinna forsendna. Samningarnir voru af hans hálfu gerðir til þess að jafna út gengisáhættu vegna erlendra eigna hans, sem voru meira virði en eignir hans hér á landi. Í því ljósi gat lækkun á gengi íslensku krónunnar ekki verið ákvörðunarástæða af hans hálfu sem eigi að leiða til þess að skyldur hans samkvæmt samningunum falli niður. Er þessi málsástæða hans því haldlaus.

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Atorka Group hf., greiði stefnda, Glitni hf., 2.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.