192/2008

Með úrskurði héraðsdóms var mælt fyrir um að barnið B yrði vistað utan heimilis forsjárforeldra í 12 mánuði, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Talið var að þar sem ekki hafði verið gætt ákvæðis 3. mgr. 55. gr. barnaverndarlaga um að ávallt skyldi gefa barni kost á að tjá sig áður en leyst er úr máli fyrir dómi væri óhjákvæmilegt að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdómara að bæta úr þessum annmarka. Tekið var fram að umrætt ákvæði yrði að skýra eðli málsins samkvæmt og með hliðsjón af 2. mgr. 46. sömu laga, með þeim hætti að þessi skylda væri bundin við að barnið yrði talið hafa þroska og aldur til að tjá sig um málið, en því skilyrði þótti fullnægt í málinu enda barnið á 15. aldursári.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2008, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að honum yrði heimilað að vista barn sóknaraðila, B, utan heimilis sóknaraðila í 12 mánuði frá 15. janúar 2008 að telja. Kæruheimild er í 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að vistun barnsins verði aðeins látin standa í sex mánuði. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila án tillits til gjafsóknar sem hann nýtur fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og tekur fram að hann krefjist ekki kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili bar mál þetta undir dóm með bréfi til Héraðsdóms Reykjavíkur 11. febrúar 2008 og gerði þar þá kröfu að úrskurður varnaraðila 15. janúar 2008 um að dóttir sóknaraðila, B, skyldi vistuð á heimili á vegum varnaraðila í allt að tvo mánuði, yrði felldur úr gildi. Þegar málið var tekið fyrir 28. febrúar 2008 lagði varnaraðili fram greinargerð og krafðist þess að úrskurður hans frá 15. janúar 2008, sem byggst hefði á b. lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga, yrði staðfestur, en einnig að dómurinn úrskurðaði að stúlkan yrði vistuð utan heimilis forsjáraðila í 12 mánuði frá 15. janúar 2008 að telja, með heimild í 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga. Í greinargerð sem lögð var fram 5. mars 2008 mótmælti sóknaraðili þeirri kröfu.

Í málinu liggja fyrir upplýsingar um að B hafi með heimild í 3. mgr. 46. gr. barnaverndarlaga verið skipaður talsmaður. Í greinargerð talsmannsins 3. desember 2007 kemur fram að hann hafi hitt stúlkuna á fundi í skóla hennar og rætt um aðstæður hennar, meðal annars á heimili sóknaraðila. Segir í niðurstöðu greinargerðarinnar að stúlkan hafi verið nokkuð staðföst, þegar að því hafi komið að ræða um vistheimili. Hafi henni ekki fundist það góður kostur þó að hún útilokaði hann ekki. Ekki er í málinu að finna gögn um að leitað hafi verið eftir afstöðu stúlkunnar til dómkrafna í máli þessu eftir að það kom fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur.

Um meðferð þessa máls fyrir dómi gilda ákvæði XI. kafla barnaverndarlaga, þar sem fjallað er um meðferð mála fyrir dómi samkvæmt 27. gr. og 28. gr. laganna. Þar er í 61. gr. tekið fram að ákvæði X. kafla laganna skuli einnig gilda um meðferð máls eftir því sem við geti átt og að því marki sem ekki sé mælt fyrir um frávik í ákvæðum XI. kafla. Í X. kafla er að finna ákvæði 55. gr., þar sem segir í 3. mgr. að ávallt skuli gefa barni kost á að tjá sig um mál sem það varði þótt það gerist ekki aðili þess. Þegar ákvörðun barnaverndarnefndar samkvæmt 1. mgr. 27. gr. er borin undir dóm með heimild í 2. mgr. 27. gr. getur reynt á hvort gætt hafi verið ákvæðis 2. mgr. 46. gr. laganna þar sem kveðið er svo á að við málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd skuli gefa barni kost á að tjá sig um mál sem það varði í samræmi við aldur þess og þroska og taka réttmætt tillit til skoðana þess við úrlausn máls og að ávallt skuli gefa barni sem náð hafi 12 ára aldri kost á að tjá sig um mál. Ef á hinn bóginn er leitað úrskurðar héraðsdóms um ráðstöfun samkvæmt 28. gr. laganna, þar sem ákvörðun verður ekki tekin nema með atbeina dómstóls, ber samkvæmt 3. mgr. 55. gr. að gefa barni kost á að tjá sig áður en leyst er úr máli fyrir dómi, en telja verður eðli málsins samkvæmt og með hliðsjón af 2. mgr. 46. gr. laganna að þessi skylda sé bundin við að barn verði talið hafa aldur og þroska til að tjá sig um málið.

Í máli þessu er uppi krafa um vistun B utan heimilis foreldra í tólf mánuði frá 15. janúar 2008 að telja. Ákvæði 3. mgr. 55. gr. barnaverndarlaga eiga hér við samkvæmt framansögðu. Héraðsdómi var því skylt að gefa B, sem er á 15. aldursári, kost á að tjá sig um málið áður en úr því yrði leyst. Það var ekki gert og er því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn kærða úrskurð, að undanskildu ákvæði hans um gjafsóknarkostnað sóknaraðila, og leggja fyrir héraðsdóm að bæta úr greindum annmarka á meðferð málsins.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila verður staðfest og ríkissjóði gert að greiða gjafsóknarkostnað hans fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur um annað en gjafsóknarkostnað og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila, A, er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 200.000 krónur.