260/2016

Árið 2008 gerðu M og Í samkomulag um stofnun og uppbyggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Samkvæmt ákvæði þágildandi laga nr. 80/1996 um framhaldsskóla, sbr. nú laga nr. 92/2008, átti M að bera 40% af stofnkostnaði skólans og Í 60%. Ágreiningur aðila laut að því hvort gatnagerðargjald, sem M krafðist vegna lóðar undir húsakynni skólans, teldist til stofnkostnaðar hans eða hvort framhaldsskóli væri undanþeginn slíku gjaldi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt lögum nr. 80/1996 hafi sveitarfélögum verið skylt að leggja til lóðir undir framhaldsskóla án kvaða eða gjalda og virtist óumdeilt að í framkvæmd í tíð laganna hefðu sveitarfélög ekki krafist gatnagerðargjalds vegna slíkra lóða. Með lögum nr. 92/2008, áður en þeim var breytt með lögum nr. 5/2015, hefði á hinn bóginn verið mælt svo fyrir að sveitarfélög skyldu leggja til lóðir undir framhaldsskóla án endurgjalds. Með hliðsjón af lögskýringargögnum og túlkun ákvæða laga nr. 92/2008 var litið svo á að stofnkostnaður í skilningi þeirra tæki eingöngu til húsnæðis og almenns búnaðar í því. Að þessu virtu var talið að M ætti ekki rétt á að fá greitt umþrætt gatnagerðargjald.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. apríl 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara sýknu að svo stöddu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi gerðu aðilarnir samkomulag 19. febrúar 2008 um stofnun og uppbyggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Á þeim grunni stóðu aðilarnir saman að byggingu skólans, sem mun hafa verið tekinn í notkun á árinu 2014, en þeir fólu Framkvæmdasýslu ríkisins að hafa umsjón með framkvæmd verksins, þar á meðal bókhalds- og greiðsluþjónustu. Áfrýjandi átti að bera 40% af stofnkostnaði skólans og stefndi 60%, sbr. c. lið 2. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008 um framhaldsskóla, en þegar aðilarnir gerðu fyrrnefnt samkomulag gilti um þetta 4. mgr. 37. gr. laga nr. 80/1996 um framhaldsskóla.

Áfrýjandi lagði til lóð undir skólann að Háholti 35 í Mosfellsbæ og tilkynnti framkvæmdasýslunni 8. júní 2011 að hann hafi orðið við umsókn hennar um byggingarleyfi fyrir skólahús. Samhliða því gaf áfrýjandi út reikning á hendur framkvæmdasýslunni fyrir svonefndum byggingagjöldum vegna skólans að fjárhæð samtals 104.019.420 krónur. Af þeirri fjárhæð námu gatnagerðargjöld 101.784.632 krónum, en að öðru leyti var þar um ræða gjöld vegna úttekta á mannvirki og vottorða um þær, afgreiðslu og veitingar byggingarleyfis, útsetningar á lóð, tengingar fráveitu og yfirferðar séruppdrátta, samtals 2.234.788 krónur. Framkvæmdasýslan mun hafa endursent þennan reikning með vísan til þess að áfrýjanda bæri samkvæmt 1. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008 að leggja til lóð undir skólahúsið án endurgjalds. Í framhaldi af því reis ágreiningur milli áfrýjanda og framkvæmdasýslunnar um réttmæti reikningsins, en eftir gögnum málsins virðist sú deila í raun hafa snúist um hvort áfrýjanda hafi verið heimilt að krefjast gatnagerðargjalds. Svo fór að framkvæmdasýslan beindi 28. febrúar 2013 reikningi að fjárhæð 120.672.796 krónur til áfrýjanda vegna hlutdeildar hans í áföllnum stofnkostnaði við skólann, en áfrýjandi lýsti 14. júní sama ár yfir skuldajöfnuði á fyrrnefndri kröfu sinni að fjárhæð 104.019.420 krónur við kröfu samkvæmt reikningnum. Því andmælti framkvæmdasýslan og tókst ekki að jafna þann ágreining. Þegar framkvæmdum við skólann var lokið gerði framkvæmdasýslan yfirlit 31. mars 2015 um stöðu byggingareikninga, en samkvæmt því nam bókfærður heildarkostnaður vegna skólans samtals 1.433.682.881 krónu og átti 40% hlutdeild áfrýjanda í honum að vera 573.473.152 krónur. Af þeirri fjárhæð hafi áfrýjandi greitt samtals 473.264.908 krónur og væri skuld hans því 100.208.244 krónur. Þessu hefur áfrýjandi hafnað og höfðaði stefndi mál þetta 18. júní 2015 til að fá áfrýjanda dæmdan til að greiða síðastnefnda fjárhæð.

Óumdeilt er að í fyrrgreindum heildarkostnaði vegna framhaldsskólans í Mosfellsbæ, 1.433.682.881 krónu, sé ekki meðtalið gatnagerðargjaldið, sem áfrýjandi hafði gert kröfu um, svo og að í samanlögðum greiðslum, sem hann hafði innt af hendi, 473.264.908 krónum, sé heldur ekki gert ráð fyrir skuldajöfnuði með fjárhæð gatnagerðargjaldsins. Í málflutningi fyrir Hæstarétti hélt stefndi því á hinn bóginn fram að gjöld, sem reikningur áfrýjanda fyrir byggingagjöldum tók að öðru leyti til og voru eins og fyrr segir alls að fjárhæð 2.234.788 krónur, hafi verið talin með bæði í heildarkostnaði vegna skólans og í greiðslum áfrýjanda, enda hafi ekki verið ágreiningur um að þau teldust til stofnkostnaðar, sem aðilarnir ættu að skipta með sér. Áfrýjandi kvaðst í málflutningi ekki geta tjáð sig um hvort þetta væri rétt. Með vísan til 5. mgr. 101. gr., sbr. einnig 3. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður að leggja staðhæfingu stefnda um þetta til grundvallar við úrlausn málsins og líta svo á að það snúist aðeins um réttmæti kröfu áfrýjanda um gatnagerðargjald, svo og hvort honum hafi að því gefnu verið heimilt að hafa kröfuna uppi til skuldajafnaðar gegn kröfu Framkvæmdasýslu ríkisins um greiðslu hlutdeildar hans í stofnkostnaði vegna skólans.

Í 4. mgr. 37. gr. laga nr. 80/1996 var mælt fyrir um hlutfallslega skiptingu kostnaðar af byggingarframkvæmdum fyrir framhaldsskóla milli stefnda og sveitarfélaga, en stefndi átti að bera 60% af slíkum kostnaði og hlutaðeigandi sveitarfélag 40%. Tekið var fram í ákvæðinu að sveitarfélög skyldu leggja til lóðir undir framhaldsskóla án kvaða eða gjalda og virðist óumdeilt í málinu að í framkvæmd í tíð laga nr. 80/1996 hafi sveitarfélög ekki krafist gatnagerðargjalds vegna lóðar undir húsnæði framhaldsskóla. Í 1. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008, áður en henni var breytt með 5. gr. laga nr. 5/2015, var á hinn bóginn mælt svo fyrir að sveitarfélög skyldu leggja til lóðir undir framhaldsskóla án endurgjalds. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að skýra yrði þessi orð 1. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008, meðal annars á grundvelli lögskýringargagna, til samræmis við orðalag eldra ákvæðisins og yrði að túlka það á þann veg að sveitarfélögum hafi verið óheimilt að krefjast gatnagerðargjalds vegna lóða undir framhaldsskóla. Til þess verður einnig að líta að í 1. mgr. og 2. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008 er mælt fyrir um skiptingu stofnkostnaðar af framhaldsskóla milli stefnda og sveitarfélaga og er tekið fram í 1. mgr. að með stofnkostnaði sé átt við kostnað vegna húsnæðis og almenns búnaðar, sem ákveðið hafi verið að leggja til skóla. Í framhaldi af orðum um þetta í því lagaákvæði, svo sem það stóð fram til gildistöku laga nr. 5/2015, var síðan áðurgreind regla um skyldu sveitarfélaga til að leggja til lóðir undir framhaldsskóla án endurgjalds. Með samanburði á þessum fyrirmælum og að teknu tilliti til samhengisins milli þeirra leiðir jafnframt af orðskýringu á 1. mgr. 47. gr. laga nr. 92/2008 að stofnkostnaður af framhaldsskóla í skilningi ákvæðisins taki eingöngu til húsnæðis og almenns búnaðar í því. Með þessari athugasemd verður með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest niðurstaða hans um að áfrýjandi hafi ekki átt rétt á að fá greitt gatnagerðargjald vegna lóðar undir húsakynni framhaldskólans í Mosfellsbæ.

Eins og málið liggur fyrir samkvæmt áðursögðu reynir ekki að fenginni þessari niðurstöðu á það hvort áfrýjanda hafi verið heimilt að inna af hendi framlag vegna stofnkostnaðar við framhaldsskólann með skuldajöfnuði. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Mosfellsbær, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.