235/2002

Ágreiningur málsaðila átti rætur að rekja til þess að árið 1991 keypti DG félagslega kaupleiguíbúð á Blönduósi af F. DG lést árið 1999 og krafðist D þess með kröfubréfi að H greiddi eignarhlut D í andvirði íbúðarinnar, en H hafnaði erindinu. D höfðaði þá mál þetta gegn F og H og var kröfugerð gegn H reist á því að H bæri einfalda ábyrgð á skuldbindingum F. Engar málsástæður fyrir kröfunni voru hins vegar tilgreindar í stefnunni og lagarök var þar ekki heldur að finna. Fyrir Hæstarétti voru kröfur D hins vegar aðallega reistar á því að kaupskylda hvíldi á H sem raunverulegum framkvæmdaaðila við að koma upp íbúðunum samkvæmt þágildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Var málatilbúnaður D fyrir Hæstarétti í meginatriðum reistur á allt öðrum grunni en þeim, sem lagður var með stefnu til héraðsdóms. Þá hafði D enga grein gert fyrir því hvort skilyrði væru uppfyllt varðandi eignaleysi þrotabús F til þess að einföld ábyrgð gæti af þeim ástæðum hafa orðið virk. Kröfugerð D var sú að H yrði dæmd til að greiða ákveðna fjárhæð sem væri eignarhluti D í umræddri íbúð. Í engu var þó getið um afleiðingar þess að öðru leyti að viðurkennd yrði kaupskylda H, svo sem um ábyrgð á áhvílandi veðskuldum á íbúðinni eða yfirfærslu eignarréttar á henni að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt öllu framanröktu þóttu slíkir annmarkar á málatilbúnaði D að óhjákvæmilegt var að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 6. mars 2002. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 24. apríl 2002 og áfrýjaði hann á ný 21. maí sama árs með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 742.376 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27. janúar 1999 til 1. júlí 2001, en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til þess að árið 1991 keypti D-x-x J. J. G-kk-nf félagslega kaupleiguíbúð á Blönduósi af Félagi eldri borgara í Austur-Húnavatnssýslu. D-x-x lést 17. janúar 1999 og krafðist áfrýjandi þess í bréfi 16. febrúar 2001 að stefndi greiddi „eignarhlut dánarbúsins í andvirði íbúðarinnar 102 að Flúðabakka 1 ...“. Af bréfinu verður ráðið að áfrýjandi hafi afhent Félagi eldri borgara íbúðina 27. janúar 1999. Stefndi hafnaði erindinu 28. febrúar 2001.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi höfðaði áfrýjandi málið 28. apríl 2001 gegn Félagi eldri borgara í Austur-Húnavatnssýslu og stefnda. Krafðist hann þess að nefnt félag yrði dæmt til að „endurgreiða dánarbúinu eignarhluta þess í íbúðinni nr. 1 við Flúðabakka á Blönduósi, en eignarhluti þess var kr. 742.376 ... auk lögbundinna dráttarvaxta ...“. Á hendur stefnda gerði hann þá kröfu að hann „sem bakhjarl og ábyrgðaraðili fyrir Félag eldri borgara, verði með dómi dæmdur til þess að greiða framangreinda kröfu alla eða að hluta til, ef greiðslugeta Félags eldri borgara bregst.“ Undir rekstri málsins í héraði mun bú Félags eldri borgara í Austur-Húnavatnssýslu hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta og féll áfrýjandi frá kröfu á hendur því. Ekki er fram komið í málinu hvort áfrýjandi lýsti kröfu sinni í þrotabúið.

Svo sem kröfugerð áfrýjanda gegn stefnda er úr garði gerð sýnist hún reist á þeim grunni að stefndi beri einfalda ábyrgð á skuldbindingum Félags eldri borgara. Í stefnu rakti þáverandi lögmaður áfrýjanda málavexti, þar sem gerð var grein fyrir því að félagslegar kaupleiguíbúðir voru reistar á Blönduósi um 1990 og einnig vikið að afskiptum stefnda af málinu. Var jafnframt greint frá dómi Hæstaréttar 9. nóvember 2000 í máli nr. 195/2000, þar sem dæmt hafi verið um svipað sakarefni. Engar málsástæður fyrir kröfunni voru hins vegar tilgreindar í stefnunni og lagarök var þar ekki heldur að finna. Hins vegar var boðað að nokkur atriði yrðu nánar skýrð í greinargerð með stefnu. Það skjal reyndist hins vegar hafa að geyma umfjöllun um sögu sýslunefnda og stofnun Félags eldri borgara í Austur-Húnavatnssýslu.

Fyrir Hæstarétti eru kröfur áfrýjanda hins vegar aðallega á því reistar að stefndi hafi verið raunverulegur framkvæmdaaðili við að koma upp umræddum félagslegum kaupleiguíbúðum á Blönduósi fyrir aldraða á grundvelli 29. gr. og 53. gr. þágildandi laga nr. 86/1988 um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ein þessara íbúða hafi verið sú, sem D-x-x J. J. G-kk-nf keypti. Telur áfrýjandi samkvæmt því að kaupskylda hvíli á stefnda sem framkvæmdaaðila samkvæmt 1. mgr. 98. gr. fyrrnefndra laga, eins og þau hljóðuðu þegar kaupin voru gerð 1991. Hafi sú skylda ekki breyst með lögum nr. 97/1993 um Húsnæðisstofnun ríkisins, síðari breytingum á þeim lögum eða við gildistöku laga nr. 44/1998 um húsnæðismál, sem leystu þau lög af hólmi. Beri stefndi beina ábyrgð á framkvæmdum Félags eldri borgara og hafi Húsnæðisstofnun ríkisins litið á stefnda sem framkvæmdaaðila. Er því jafnframt lýst í málatilbúnaði áfrýjanda fyrir Hæstarétti að Félag eldri borgara hafi verið áhugamannafélag, sem ekki hafi getað borið skyldur sem aðrir lögaðilar. Geti stefndi ekki skotið sér undan ábyrgð á samningi við D-x-x J. J. G-kk-þf og breyti engu þótt Félag eldri borgara hafi verið skráður eigandi íbúðanna við sölu þeirra. Hvað sem öðru líði beri stefndi ábyrgð til vara ef Félag eldri borgara sé sannanlega ógjaldfært.

II.

Af héraðsdómi má ráða að við rekstur málsins í héraði hafi áfrýjandi breytt grundvelli málsins frá því, sem fram kemur í stefnu og áður er rakið, í átt til þess, sem nú er byggt á fyrir Hæstarétti. Málatilbúnaður áfrýjanda hér fyrir dómi er í meginatriðum reistur á allt öðrum grunni en þeim, sem lagður var með stefnu til héraðsdóms. Þá hefur hann enga grein gert fyrir því hvort skilyrði séu uppfyllt varðandi eignaleysi þrotabús Félags eldri borgara til þess að einföld ábyrgð geti af þeim ástæðum hafa orðið virk. Sú aðferð hans að vísa um hluta málatilbúnaðar síns til sérstakrar greinargerðar í héraði er ekki í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991.

Kröfugerð áfrýjanda er sú að stefndi verði dæmdur til að greiða 742.376 krónur, sem sé eignarhluti áfrýjanda í umræddri íbúð. Í engu er þó getið um afleiðingar þess að öðru leyti að viðurkennd yrði kaupskylda stefnda, svo sem um ábyrgð á áhvílandi veðskuldum á íbúðinni eða yfirfærslu eignarréttar á henni að hluta eða öllu leyti. Eins og krafan er fram sett felur hún í sér að viðurkennd verði skylda stefnda til að greiða tiltekna fjárhæð án þess að neitt komi á móti.

Samkvæmt öllu framanröktu eru slíkir annmarkar á málatilbúnaði áfrýjanda að óhjákvæmilegt er að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Málinu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.