749/2015

L ehf., síðar B ehf., gaf út tvö skuldabréf árið 1998 til B sem tryggð voru með veði í fasteign félagsins. Árið 2011 afsalaði B ehf. eigninni til H ehf. Vegna vanskila á skuldabréfunum krafðist B þess að fasteignin yrði seld á nauðungarsölu og var svo gert árið 2014. H ehf. hafði uppi mótmæli gegn frumvarpi til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar, meðal annars á þeim grundvelli að um ólögmæt gengistryggð lán í íslenskum krónum hefði verið að ræða. Sýslumaður taldi að andmæli H ehf. gæfu ekki tilefni til breytinga á frumvarpinu en bókaði í gerðarbók að aðilar hefðu lýst því yfir að leitað yrði úrslausnar héraðsdóms um ákvörðun hans. Í viðauka við frumvarpið hafi hins vegar verið bókað að aðilar myndu ekki leita úrlausnar héraðsdóms um meðferð málsins og úthlutun samkvæmt frumvarpinu og var í því sambandi vísað til fyrirliggjandi yfirlýsinga lögmanna aðila þess efnis. Gekk sýslumaður frá úthlutun samkvæmt frumvarpinu og greiddi kröfu B. Í málinu krafðist H ehf. þess að viðurkennt yrði að umrædd veðskuldabréf væru bundin ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Í dómi Hæstaréttar kom fram að H ehf. hefði hvorki neytt þess úrræðis að bera ágreining um frumvarp sýslumanns undir héraðsdóm samkvæmt XIII. kafla laga nr. 90/1991, né gildi nauðungarsölunnar samkvæmt XIV. kafla laganna. Yrði því litið svo á að H ehf. hefði greitt kröfu B án fyrirvara. Gæti H ehf. því ekki nú gert þá kröfu að viðurkennt yrði að grundvöllur krafna B hefði verið ólögmætur enda fælist í henni krafa um álit dómstóla á lögfræðilegu efni en veitti ekki úrlausn um réttindi sem málssókn hans væri ætlað að tryggja. Væri slíkur málatilbúnaður í andstöðu við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu var málinu vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. nóvember 2015. Hann krefst þess að að viðurkennt verði með dómi að veðskuldabréf nr. 701341 og 701357, útgefin af „Bör ehf.“ til gagnáfrýjanda 24. maí og 26. júní 1998, eins og þeim var breytt með viðaukum dagsettum 30. nóvember 2004, séu bundin ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 14. janúar 2016. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en því að málskostnaður í héraði verði hækkaður. Loks krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi voru skuldabréf þau sem mál þetta varðar gefin út af Lykilhótelum ehf., er síðar fékk heitið Bör ehf., og voru þau tryggð með veði í fasteigninni „barnaskóla í Skútustaðahreppi (hótel ásamt öllum rekstrartækjum)“ sem þá var í eigu lántaka. Vegna vanskila á skuldabréfunum krafðist gagnáfrýjandi þess að fasteignin yrði seld nauðungarsölu og var svo gert 13. febrúar 2014. Hinn 22. maí 2014 var haldinn fundur um mótmæli gegn frumvarpi til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar. Þar komu fram mótmæli af hálfu aðaláfrýjanda meðal annars vegna framangreindra veðskuldabréfa þar sem hann taldi að um væri að ræða ólögmæt gengistryggð lán í íslenskum krónum. Sýslumaður taldi að andmælin gæfu ekki tilefni til breytinga á fyrirliggjandi frumvarpi til úthlutunar og var bókað í gerðabók að „aðilar lýsa því yfir að leitað verði úrlausnar héraðsdóms Norðurlands eystra um þessa ákvörðun.“ Í viðauka við frumvarp að úthlutun söluverðs fasteignarinnar 12. júní 2014 kom fram að krafa gagnáfrýjanda væri viðurkennd að fjárhæð 212.936.252 krónur auk þess sem tekið var fram að fyrir lægi að aðilarnir myndu ekki leita úrlausnar héraðsdóms um meðferð málsins og úthlutun samkvæmt frumvarpinu. Var krafa gagnáfrýjanda greidd 27. sama mánaðar.

Þegar til þess er litið að aðaláfrýjandi neytti hvorki þess úrræðis að bera ágreining um frumvarp sýslumanns undir héraðsdóm samkvæmt XIII. kafla laga nr. 90/1991 né að bera gildi nauðungarsölunnar undir héraðsdóm samkvæmt XIV. kafla laganna verður litið svo á að hann sem eigandi veðsins hafi greitt kröfu gagnáfrýjanda án fyrirvara. Getur aðaláfrýjandi því ekki nú gert þá kröfu að viðurkennt verði að grundvöllur kröfu gagnáfrýjanda hafi verið ólögmætur enda felst í henni krafa um álit dómstóla á lögfræðilegu efni en veitir ekki úrlausn um réttindi sem málsókn hans er ætlað að tryggja. Slíkur málatilbúnaður er í andstöðu við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu verður að vísa máli þessu frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi, Hótel Mývatn ehf., greiði gagnáfrýjanda, Byggðastofnun, samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.