46/2003

Með lögum nr. 34/2001 var endir bundinn á verkfallsaðgerðir samtaka sjómanna annars vegar og verkbannsaðgerðir LÍÚ hins vegar. Hafði kjaradeila aðila þá staðið í eitt ár. Í lögunum var kveðið á um skipun gerðardóms ef ekki hefði náðst samkomulag í deilunni fyrir tiltekið tímamark. Fór svo að gerðardómurinn var skipaður og lauk hann störfum með úrskurði 30. júní 2001. Í málinu krafðist S þess að dæmt yrði að félagsmenn þess teldust ekki bundnir af tveimur nánar tilteknum málsgreinum í úrskurðarorði gerðardómsins. Annars vegar um hvernig skipta skyldi þeim hlut sem sparaðist ef fækkaði í áhöfn skips vegna tækninýjunga og hagræðingar og hins vegar um hvernig áhafnir skipa skyldu semja um slíkt við útgerðarmann viðkomandi skips. Varðandi fyrra atriðið taldist gerðardómurinn hafa verið innan þeirra heimilda sem honum voru fengnar með 2. gr. laga nr. 34/2001. Um síðara atriðið var talið að samningar þeir sem um ræddi vörðuðu vinnuaðstæður hverju sinni um borð í tilteknu fiskiskipi og að samningsumboð stéttarfélaga samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur girti ekki fyrir að launþegar gætu eftir lögmætri skipan samið sjálfir um atriði varðandi kjör sín, sem snúi að einstaklingsbundnum hagsmunum á vinnustað þeirra. Var LÍÚ því sýknað af kröfum SÍ í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2003. Hann krefst þess að dæmt verði að 2. mgr. og 3. mgr. 2. töluliðar úrskurðarorðs gerðardóms frá 30. júní 2001, sem starfaði samkvæmt 2. gr. laga nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira, um breytingar á kjarasamningi málsaðila séu óskuldbindandi fyrir áfrýjanda og félagsmenn hans og hafi ekki áhrif á ákvæði kjarasamnings áfrýjanda og stefnda. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Með 1. gr. laga nr. 34/2001 var meðal annars lagt bann við verkfalli Sjómannafélags Eyjafjarðar og aðildarfélaga Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og verkbanni stefnda gagnvart aðildarfélögum áfrýjanda og í Alþýðusambandi Vestfjarða, en kjaradeila mun þá hafa staðið yfir milli þessara félaga í meira en eitt ár. Þá var í 2. gr. laganna kveðið á um að Hæstiréttur skyldi tilnefna þrjá menn í gerðardóm ef kjaradeilan yrði ekki leyst fyrir 1. júní 2001. Átti gerðardómurinn að taka ákvörðun um atriði, sem nánar voru talin í sjö stafliðum í 1. mgr. 2. gr. laganna, varðandi kjaramál fiskamanna í þeim samtökum, sem getið var í 1. gr. þeirra.

Með því að ekki tókst að leysa kjaradeiluna fyrir 1. júní 2001 tilnefndi Hæstiréttur þann dag þrjá menn til setu í gerðardómi. Gerðardómurinn lauk störfum með því að kveða upp úrskurð 30. sama mánaðar. Ákvæðin í 2. mgr. og 3. mgr. 2. töluliðar úrskurðarorðs hans, sem dómkrafa áfrýjanda lýtur að, voru svohljóðandi:

„Nú er settur í fiskiskip tæknibúnaður eða hagræðing á sér stað sem leiðir til þess að færri menn geti sinnt skipsstörfum en kveðið er á í skiptatöflu í kjarasamningi þessum og skal þá hlutur eða hlutir þeirra sem á vantar skiptast að hálfu milli þeirra sem á skipinu eru í hlutfalli við skiptahlutfall þeirra. Hinn helmingurinn skal ganga óskertur til útgerðarinnar.

Forsenda fyrir slíkri breytingu skiptakjara er að gerður sé skriflegur samningur um það milli útgerðar og áhafnar, þar sem rökstuðningur fyrir breytingunum kemur fram. Samningurinn skal síðan staðfestur af skipverjum í leynilegri atkvæðagreiðslu. Að því loknu skal samningurinn undirritaður af fulltrúum útgerðar og áhafnar og afrit sent til aðila kjarasamnings þessa.“

Meðal þess, sem gerðardómurinn átti að ákveða um kjaramál fiskimanna, voru „atriði er varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör“, sbr. b. lið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 34/2001. Nýr tæknibúnaður í fiskiskipum eða hagræðing um borð í þeim getur haft áhrif á fjölda skipverja í áhöfn. Verður því ekki litið svo á að gerðardómurinn hafi farið út fyrir lögákveðið verksvið sitt með því að taka þá ákvörðun, sem fram kom í áðurgreindri 2. mgr. 2. töluliðar úrskurðarorðs.

Samningar um þau atriði, sem um ræddi í 2. mgr. 2. gr. úrskurðarorðsins, varða eðli máls samkvæmt vinnuaðstæður hverju sinni um borð í tilteknu fiskiskipi og hagsmuni þeirra, sem starfa í áhöfn þess. Samningsumboð stéttarfélaga, sem um ræðir í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, er leitt frá þeim launþegum, sem félögin koma fram fyrir. Verður þetta ákvæði því ekki skilið svo að það girði fyrir að launþegar geti eftir lögmætri skipan samið sjálfir um atriði varðandi kjör sín, sem snúa að einstaklingsbundnum hagsmunum á vinnustað þeirra. Með g. lið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 34/2001 var lagt á vald gerðardóms að taka ákvörðun um önnur atriði en þau, sem getið var í sex fyrstu stafliðum málsgreinarinnar, ef nauðsynlegt væri að taka á þeim varðandi kjaramál þeirra, sem úrskurðurinn tók til. Að gættu því, sem að framan segir, verður að telja gerðardóminn hafa haft nægilega stoð í síðastnefndu lagaákvæði fyrir þeirri ákvörðun um fyrirkomulag við samningsgerð, sem hann tók í 3. mgr. 2. töluliðar úrskurðarorðs.

Samkvæmt því, sem að framan segir, verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.