293/2016

F krafði þb. M ehf. um eftirstöðvar kaupverðs hlutafjár í N hf. samkvæmt kaupsamningi 17. ágúst 2006. M ehf. hafði gefið út tryggingarbréf og viðauka við það til tryggingar þeirri skuld með veði í fasteign H og gerði F einnig kröfu um staðfestingu á þeim veðrétti sem og heimild til að krefjast aðfarar og nauðungarsölu í þeirri fasteign. Í dómi Hæstaréttar kom fram að líta yrði svo á að fyrning kröfunnar réðist af eðli þeirra lögskipta sem krafan væri risin af og þar sem að hlutabréf teldust til verðbréfa færi um fyrningu kröfunnar eftir 1. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda og fyrningarfrestur hennar því fjögur ár. Þá kom fram að krafan hefði orðið gjaldkræf skv. 1. mgr. 5. gr. fyrrnefndra laga á gjalddaga fyrrnefnds kaupsamnings í apríl 2008 en nýr fyrningarfrestur hennar hefði hafist við innborganir M en sú síðasta hefði verið í október 2008. Var því talið að krafan hefði fyrnst í október 2012 en málið hafði ekki verið höfðað fyrr en í mars 2015. Voru þb. M ehf. og H ehf. því sýknuð af kröfum F.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 14. apríl 2016. Þeir krefjast þess aðallega að „staðfestingarkröfur skv. lið 2 og lið 3 í stefnu verði vísað frá dómi“ og að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur að öðru leyti. Til vara krefjast þeir sýknu af fyrrnefndum kröfum. Þá krefst áfrýjandinn, þrotabú Miðbæjarbyggðar ehf., aðallega sýknu af fjárkröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Loks krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í héraðsdómsstefnu eru meðal annars gerðar kröfur um staðfestingu veðréttar samkvæmt tryggingarbréfi og viðauka við það, svo og heimild til að krefjast aðfarar og nauðungarsölu í eignarhluta áfrýjandans H.G. Meyer ehf. í tilteknum eignarhlutum í fasteigninni að Bolholti 6 í Reykjavík. Enda þótt kröfur þessar séu eigi svo skýrar sem skyldi eru ekki efni til að vísa þeim frá héraðsdómi. Þá eru heldur ekki næg efni til að taka ómerkingarkröfu áfrýjenda til greina.

II

Með kaupsamningi 17. ágúst 2006 seldi Nero hf., sem var í eigu stefnda, einkahlutafélaginu E2, en það félag fékk síðar heitið Miðbæjarbyggð ehf., allt hlutafé Nero hf. og nam kaupverðið 180.000.000 krónum. Sama dag gaf E2 ehf. út tryggingarbréf til tryggingar á skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuld við handhafa „þessa tryggingarbréfs að fjárhæð allt að“ 20.000.000 krónur með veði í tilgreindum eignarhlutum fasteignar að Bolholti 6 í Reykjavík. Í tryggingarbréfinu var ekki að finna frekari tilgreiningu á skuld þeirri sem því var ætlað að tryggja greiðslu á. Hinn 12. nóvember 2007 var útbúið skjal sem bar heitið „Viðauki við veðtryggingarbréf“, en þar kom fram að fyrrgreindir eignarhlutar fasteignarinnar að Bolholti 6 væru í eigu áfrýjandans H.G. Meyer ehf. og að „veðtryggingabréf þetta“ hafi verið gefið út vegna sölu stefnda á öllum hlutum í Nero hf. samkvæmt kaupsamningi 17. ágúst 2006 og væri stefndi nú eigandi bréfsins. Þá sagði að með viðaukanum staðfestu „útgefandi/skuldari veðtryggingarbréfsins og veðsali“ að fjárhæð þess skyldi greiðast „í einum gjalddaga þann 26. apríl 2008.“ Enn fremur sagði í viðaukanum að félli skuldin í gjalddaga gæti veðhafi látið selja hina veðsettu eign nauðungarsölu án undangengins dóms, sáttar eða aðfarar, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu eða látið gera aðför til fullnustu skuldarinnar hjá skuldara/veðsala án undangengins dóms eða réttarsáttar samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga um nr. 90/1989 um aðför. Loks sagði í niðurlagi viðaukans að ákvæði „veðtryggingarbréfsins“ giltu að öðru leyti og að „skilmálabreyting þessi“ hafi verið færð á frumrit „veðtryggingarbréfsins.“

III

Fyrir héraðsdómi gerði stefndi aðallega kröfu um að einkahlutafélagið Miðbæjarbyggð greiddi sér 20.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. apríl 2008 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 8. júlí, 1. ágúst og 3. október 2008, samtals að fjárhæð 10.000.000 krónur, og 288.000 krónum, sem stefndi hafi skuldajafnað með yfirlýsingu 4. mars 2015. Í héraðsdómsstefnu sagði að krafa þessi ætti rætur að rekja til eftirstöðva kaupverðs hlutafjár í Nero hf. samkvæmt áðurnefndum kaupsamningi 17. ágúst 2006.

Bú Miðbæjarbyggðar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 4. mars 2015 og tók þrotabú þess við aðild málsins í framhaldi af því. Reisir þessi áfrýjandi kröfu sína um sýknu af áðurnefndri fjárkröfu stefnda meðal annars á því að hún sé fallin niður fyrir fyrningu.

Hinn 26. maí 2008 beiddist stefndi nauðungarsölu á eignarhlutum áfrýjandans H.G. Meyer ehf. í fasteigninni að Bolholti 6 og lýsti síðan nánar kröfum sínum 7. maí 2009. Nauðungarsalan var árangurslaus og beiddist stefndi 13. mars 2014 að nýju nauðungarsölu á eignarhlutunum. Sýslumaður endursendi beiðnina 1. júní sama ár með þeirri athugasemd að hún uppfyllti ekki skilyrði 3. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991, sbr. 1. og 2. mgr. 13. gr. sömu laga. Þá lýsti stefndi 4. mars 2013 yfir skuldajöfnuði að fjárhæð 288.000 krónur gagnvart Miðbæjarbyggð ehf. vegna kröfu félagsins á hendur stefnda um greiðslu málskostnaðar.

IV

Þar sem framangreind krafa stofnaðist sem áður greinir 17. ágúst 2006 fer um fyrningu hennar eftir lögum nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í 1. tölulið 4. gr. laganna segir að kröfur samkvæmt skuldabréfi, dómi eða opinberri sátt, er ekki falla undir 2. gr., fyrnist á tíu árum. Í áðurnefndum viðauka sagði sem fyrr greinir að „veðtryggingarbréf þetta“ hafi verið gefið út vegna sölu stefnda á öllum hlutum í Nero hf. samkvæmt kaupsamningi þar um 17. ágúst 2006 og væri stefndi eigandi þess. Jafnframt sagði þar að „útgefandi/skuldari veðtryggingarbréfsins og veðsali“ staðfestu nú að fjárhæð „veðtryggingarbréfsins“ skyldi greiðast „á einum gjalddaga þann 26. apríl 2008.“ Fól þetta ekki í sér einhliða og óskilyrta yfirlýsingu Miðbæjarbyggðar ehf. og áfrýjandans H.G. Meyer ehf. um greiðslu á tiltekinni peningaskuld þannig að um skuldabréf væri að ræða.

Samkvæmt 1. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast kröfur sem rísa af sölu eða afhendingu á vörum eða lausafé á fjórum árum. Í athugasemdum með frumvarpi því, sem varð að lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup, segir að undir gildissvið þeirra falli allir lausafjármunir og þau nái til áþreifanlegra hluta eins og húsgagna og verðbréfa og óáþreifanlegra hluta eins og munnlegra krafna og réttinda. Verður því að líta svo á að fyrning kröfunnar ráðist af eðli þeirra lögskipta, sem krafan er risin af, og þar sem hlutabréf teljast til verðbréfa fari um fyrningu kröfunnar, sem varðar kaup á slíkum verðbréfum, eftir 1. tölulið 3. gr. laganna.

Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 segir að fyrningarfrestur teljist frá þeim degi er krafa er gjaldkræf. Krafa sú, er deilt er um í málinu, var gjaldkræf 26. apríl 2008 samkvæmt viðauka þeim sem að framan greinir. Miðbæjarbyggð ehf. greiddi 8. júlí, 1. ágúst og 3. október 2008 inn á kröfuna og hófst þá nýr fyrningarfrestur hennar síðastnefndan dag, sbr. 6. gr. laganna.

Samkvæmt 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1991 er fyrningu peningakröfu slitið gagnvart gerðarþola ef beiðni um nauðungarsölu til að fullnægja henni berst sýslumanni fyrir lok fyrningartíma, ef beiðnin telst fullnægja skilyrðum 1. mgr. 13. gr. sömu laga og fullnusta fæst á kröfunni við söluna. Af gögnum málsins verður ráðið að nauðungarsölubeiðni stefnda 26. maí 2008 hafi ekki, frekar en síðari beiðni sama efnis, uppfyllt formskilyrði 2. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Samkvæmt því hefði sýslumaður að réttu lagi einnig átt að endursenda þá beiðni, sbr. 1. og 2. mgr. 13. gr. laganna. Þá var nauðungarsalan árangurslaus. Var hvorugu framangreindra skilyrða þannig fullnægt til þess að fyrningu væri slitið með nauðungarsölubeiðninni. Loks getur framangreind einhliða yfirlýsing stefnda um skuldajöfnuð ekki rofið fyrningu. Fyrndist fjárkrafa stefnda því 3. október 2012, en mál þetta var höfðað 4. mars 2015. Þar sem fjárkrafan sem að baki býr kröfum stefnda á hendur áfrýjandanum H.G. Meyer ehf. er fyrnd verður hann sýknaður af þeim. Samkvæmt þessu verða áfrýjendur sýknaðir af kröfum stefnda.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða áfrýjendum málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, þrotabú Miðbæjarbyggðar ehf. og H.G. Meyer ehf., eru sýknir af kröfum stefnda, F-kk-ef B-kk-ef.

Stefndi greiði áfrýjendum, hvorum um sig, samtals 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.