145/2009

Í málinu stefndi C hf. fyrrverandi framkvæmdastjóra félagsins Þ og krafði hann um greiðslu skuldar samkvæmt viðskiptamannareikningi. Með heimild í 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 hafði Þ uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar gegn kröfum C hf. og krafðist aðallega sýknu en til vara lækkunar á kröfum félagsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af málsgögnum og forsendum héraðsdóms yrði ráðið að C hf. hefði mótmælt öllum gagnkröfum Þ. Lög nr. 91/1991 gerðu ekki ráð fyrir að stefnandi máls gæti skilað sérstakri greinargerð um gagnkröfur stefnda nema þegar gagnstefnt væri og þess krafist að sjálfstæður dómur gengi um gagnkröfurnar. Mótmæli við gagnkröfum, sem einungis væri teflt fram til stuðnings sýknukröfu, gætu eftir atvikum komið fram í bókunum, gagnaöflun sem sýnilega væri beint gegn kröfunum og í munnlegum málflutningi. Samkvæmt d. og e. lið 1. mgr. 114. gr. sömu laga bæri síðan að gera grein fyrir slíkum mótmælum og ástæðum þeirra í dómi. Þar sem ekki var að þessu gætt í héraðsdómi var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 13. janúar 2009. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 25. febrúar 2009 og var áfrýjað öðru sinni 24. mars sama ár. Hann krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms en til vara að stefnda verði gert að greiða sér 10.005.663 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2006 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi höfðaði málið 5. nóvember 2007 og var það þingfest 14. sama mánaðar. Hann gerði kröfu um að stefndi greiddi 10.005.663 krónur, sem væri skuld stefnda samkvæmt viðskiptareikningi hjá áfrýjanda miðað við stöðu reikningsins 1. ágúst 2006. Hefði stefndi í starfi sínu sem framkvæmdastjóri áfrýjanda látið félagið lána sér þetta fé, en slíkt hefði brotið í bága við 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög.

Stefndi skilaði greinargerð 12. desember 2007 og krafðist sýknu. Taldi hann aðallega að ekki hefði verið um lán að ræða „heldur endurgreiðslu á útgjöldum [sínum] í þágu félagsins og fyrirframgreiðslu á vangoldnum launum.“ Til vara hafði stefndi uppi kröfu um skuldajöfnuð við kröfu áfrýjanda og tefldi þar fram kröfum aðallega samtals að fjárhæð 15.604.258 krónur en til vara 6.928.020 krónur, í báðum tilvikum að viðbættum dráttarvöxtum svo sem tíundað er með kröfugerð hans í hinum áfrýjaða dómi.

Í héraðsdómi kemur fram að ekki sé deilt tölulega um stefnukröfu áfrýjanda. Þessu hefur stefndi mótmælt við málflutning fyrir Hæstarétti. Virðast þau mótmæli byggjast á því að áfrýjandi hafi ekki gert næga grein fyrir því hvað standi að baki færslum á viðskiptareikninginn sem áfrýjandi byggi kröfu sína á.

Meðferð málsins í héraði beindist aðallega að því að fjalla um gagnkröfur þær sem stefndi hafði, með heimild í 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, uppi til skuldajafnaðar gegn kröfu áfrýjanda og byggði aðallega á til sýknu en til vara til lækkunar á henni. Af framlögðum málsgögnum og forsendum héraðsdóms verður með vissu ráðið að áfrýjandi hafi mótmælt öllum gagnkröfum stefnda, enda hélt áfrýjandi við upphaflega dómkröfu sína þrátt fyrir gagnkröfurnar. Lög nr. 91/1991 gera ekki ráð fyrir að stefnandi máls skili sérstakri greinargerð um gagnkröfur stefnda nema þegar gagnstefnt er og krafist sjálfstæðs dóms um gagnkröfur. Mótmæli við gagnkröfum, sem einungis er teflt fram til stuðnings sýknukröfu, geta eftir atvikum komið fram í bókunum, gagnaöflun sem sýnilega er beint gegn kröfunum og í munnlegum málflutningi. Í dómi ber síðan að gera grein fyrir slíkum mótmælum og ástæðum þeirra, sbr. d. og e. liði 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Þessa var ekki gætt í héraðsdómi og verður því fallist á aðalkröfu áfrýjanda. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Það athugast að í hinum áfrýjaða dómi eru gagnkröfur stefnda tilgreindar meðal dómkrafna hans eins og um sé að ræða sjálfstæðar kröfur sem koma eigi til dóms en ekki forsendur sem ætlað er að styðja sýknukröfu. Er þessi framsetning villandi.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.