337/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu N um að viðurkennt yrði við slit L hf. að lánssamningur aðilanna væri bundinn ólögmætri gengistryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem textaskýring lánssamningsins tæki ekki af skarið um hvers efnis samningurinn væri bæri að líta til atriða sem lytu að því hvernig hann hefði verið efndur og framkvæmdur. Í því sambandi kom fram að lánið hefði verið innt af hendi í japönskum jenum, kanadískum dölum og bandaríkjadölum og fjárhæðinni umbreytt í 389.390.000 krónur. Sú fjárhæð hefði síðan verið nýtt til þess að greiða upp eldra lán N í dönskum krónum, japönskum jenum og íslenskum krónum, sem umbreytt nam samtals 360.360.944 krónum, en eftirstöðvarnar, 29.029.944 krónur, hefðu verið lagðar inn á krónureikning N. Þó svo að aðeins síðastnefnda fjárhæðin hefði skipt um hendur hefði í uppgjöri hins eldra láns falist ráðstöfun nýrrar lánveitingar í erlendum myntum til greiðslu eldra láns sem að stærstum hluta var í erlendum myntum, þrátt fyrir að þeim fjárhæðum hefði við uppgjörið verið umbreytt í íslenskar krónur. Þá hefði N endurgreitt lánið að öllu verulegu leyti með erlendum gjaldmiðlum. Loks kom fram að við myntbreytingu samningsins hefði fjárhæð höfuðstóls skuldarinnar verið tilgreind í erlendum myntum án nokkurrar tilvísunar til íslenskrar krónu eða jafnvirðis í þeirri mynt. Með vísan til þessa var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði við slit varnaraðila að lánssamningur þeirra frá 12. ágúst 2004 sé bundinn ólögmætri gengistryggingu. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hans verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili málatilbúnað sinn á því að skuld hans samkvæmt lánssamningi, við varnaraðila sem þá hét Landsbanki Íslands hf. frá 12. ágúst 2004, en lánið var greitt úr 16. sama mánaðar, hafi verið í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla og með því farið í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 13. og 14., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varnaraðili telur að sóknaraðili hafi tekið á sig skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum sem stríði ekki gegn tilvitnuðum lagaákvæðum.

Í lánssamningnum, sem gerður var á ensku en liggur fyrir í íslenskri þýðingu í gögnum málsins, eru á forsíðu undir fyrirsögn tilgreindar „ISK 390.000.000,-.“ Í 1. gr. kemur fram að varnaraðili sem lánveitandi veiti sóknaraðila „aðgang að fjölmyntaláni að jafnvirði ISK 390.000.000 ... í eftirfarandi myntum og fjárhæðum“. Eru síðan tilgreind japönsk jen í hlutfallinu 40%, kanadískir dalir í hlutfallinu 50% og bandaríkjadalir í hlutfallinu 10%. Þá er tekið fram að lánið skuli hér eftir tilgreina í fjárhæð þessara erlendu gjaldmiðla eða öðrum erlendum gjaldmiðlum. Í 2. gr. samningsins er kveðið á um skilyrði útgreiðslu lánsins og tilgreindar átta erlendar myntir sem lánið verði aðgengilegt í. Þá er í 3. gr. samningsins fjallað um endurgreiðslu lánsins en ekki að því vikið sérstaklega í hvaða mynt endurgreiðslan skuli fara fram að öðru leyti en því að tekið er fram að lántaka skuli vera heimilt að fyrirframgreiða lánið að fullu eða að hluta en þá skuli fjárhæð slíkrar greiðslu að lágmarki nema 10.000.000 krónur. Samkvæmt 5. gr. skulu vextir af láninu vera LIBOR vextir auk tilgreinds vaxtaálags og í 7. gr. er fjallað um heimild til myntbreytinga.

Í dómum Hæstaréttar, þar sem fjallað hefur verið um hvort samningur sé um lán í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið gengi erlendrar myntar, hefur fyrst og fremst verið byggt á skýringu á texta viðkomandi lánssamnings, þar sem lýst er skuldbindingu þeirri sem lántaki gengst undir. Textaskýring lánssamningsins frá 12. ágúst 2004 tekur ekki af skarið um hvers efnis samningurinn er að þessu leyti og því ber að líta til atriða sem lúta að því hvernig hann hefur verið efndur og framkvæmdur að öðru leyti.

Til þess er að líta að lánið, sem greitt var út á grundvelli beiðni sóknaraðila frá 12. ágúst 2004, var samkvæmt gögnum sem stafa frá varnaraðila innt af hendi í japönskum jenum, kanadískum dölum og bandaríkjadölum, dregin var frá þóknun og fjárhæðinni umbreytt í 389.390.000 krónur. Sú fjárhæð var síðan nýtt til þess að greiða upp eldra lán sóknaraðila í dönskum krónum, japönskum jenum og íslenskum krónum, sem umbreytt nam samtals 360.360.944 krónum, en eftirstöðvarnar að fjárhæð 29.029.944 krónur voru lagðar inn á krónureikning sóknaraðila í samræmi við beiðni hans. Þó svo aðeins síðastnefnda fjárhæðin hafi skipt um hendur fólst í uppgjöri eldri lána ráðstöfun nýrrar lánveitingar í erlendum myntum til greiðslu eldra láns sem að stærstum hluta var jafnframt í erlendum myntum þó svo að þeim fjárhæðum væri við uppgjörið umbreytt í íslenskar krónur. Þá er til þess að líta að óumdeilt er að sóknaraðili endurgreiddi lánið að öllu verulegu leyti með erlendum gjaldmiðlum.

Loks hagaði þannig til að skilmálum lánssamningsins frá 12. ágúst 2004 var breytt 7. maí 2005 þannig að höfuðstól lánsfjárhæðarinnar var myntbreytt og eftirstöðvar lánsins greindar í þrjár myntir: „USD 509.916,73, and CAD 3.393.392,59, and JPY 226.622.564“. Þá fór fram 30. maí 2006 myntbreyting, í samræmi við heimild 7. gr. lánssamningsins frá 12. ágúst 2004 og eftir það samanstóð lánsfjárhæðin af bandaríkjadölum, evrum, japönskum jenum og svissneskum frönkum í nánar tilgreindum fjárhæðum. Með fyrrnefndri skilmálabreytingu, sem gerð var á ensku en liggur fyrir í íslenskri þýðingu, sömdu aðilar að lánssamningnum um breytingu á tilgreiningu þeirra gjaldmiðla sem mynduðu höfuðstól lánsins. Verður að meta sjálfstætt eftir efni og orðalagi samningsins um skilmálabreytinguna, óháð mögulegum vafa um lögmæti upphaflegra skilmála lánsins, hvort sá hluti þess sem í skilmálabreytingunni var tilgreindur í erlendum myntum teldist eftirleiðis vera gild skuldbinding í þeim eða skuldbinding í íslenskum krónum sem bundin var gengi erlendra gjaldmiðla með óheimilum hætti, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 2. október 2013 í máli nr. 498/2013. Í texta skilmálabreytingarinnar kemur fjárhæð skuldbindingar sóknaraðila skýrt fram. Þar er fjárhæð höfuðstóls skuldar í hinum erlendu myntum tilgreind án nokkurrar tilvísunar til íslenskrar krónu eða jafnvirðis í þeirri mynt. Að teknu tilliti til þess verður lagt til grundvallar að eftir skilmálabreytinguna hafi, hvað sem öðru líður, verið um að ræða gilt lán í bandaríkjadölum, kanadískum dölum og japönskum jenum.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með sóknaraðila að lánssamningurinn frá 12. ágúst 2004, að teknu tilliti til skilmálabreytingarinnar 7. maí 2005, hafi farið í bága við VI. kafla laga nr. 38/2001. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til þess að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Nataaqnaq Fisheries Inc., greiði varnaraðila, LBI hf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.