247/2013

I kærði úrskurð héraðsdóms þar sem ákvörðun sýslumanns um að stöðva aðfarargerð á hendur Ö, með vísan til 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, var staðfest. Krafan sem I krafðist aðfarar fyrir með beiðni 8. ágúst 2012 laut að endurgreiðslu meðlagsgreiðslna, sem greiddar höfðu verið fyrir Ö á tímabilinu 1. september 2002 til 3. ágúst 2012, í samræmi við ákvæði laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Bú Ö hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta í desember 2009 og hafði skiptum á því lokið 26. nóvember 2010. Í málinu hélt Ö því fram að sýslumanni hefði verið rétt að stöðva gerðina með vísan til þess að I hefði ekki höfðað mál á hendur honum innan tveggja ára fyrningarfrests 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., eins og þeirri grein var breytt með lögum nr. 142/2010, og fengið dóm um fyrningarslitin, en sú lagabreyting hafði tekið gildi 29. desember 2010. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 væri kveðið á um skyldu barnsfeðra til að endurgreiða I meðlög með barni sínu. Í 7. mgr. greinarinnar væri síðan mælt fyrir um það að I gæti meðal annars krafist lögtaks hjá feðrum og að sá réttur fyrndist ekki. Þá segði í 10. mgr. 5. gr. laganna að endurgreiðslukröfur vegna barnsmeðlaga fyrndust á 10 árum. Var talið að hvað sem liði túlkun á 165. gr. laga nr. 21/1991 gæti sú grein engu skipt um rétt I til að fá gert fjárnám til tryggingar þeim hluta kröfunnar sem tók til barnsmeðlaga frá því að skiptum á búi Ö lauk og til ágúst 2012. Þá hefði I að auki krafist aðfarar innan tveggja ára frá því að gjaldþrotaskiptum á búi Ö lauk í nóvember 2010. Í ljósi þessa og hins að I bar samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 90/1989 hlutlæga ábyrgð á tjóni, sem leiddi af aðfarargerð sem síðar kynni að verða leitt í ljós að skilyrði skorti til, bar sýslumanni í samræmi við meginreglu 2. mgr. 27. gr. laganna að hafna kröfu Ö um stöðvun gerðarinnar. Þá ætti Ö þess kost að afla úrslausnar héraðsdóms um réttmæti kröfu I eftir að aðfarargerðinni væri lokið, sbr. 15. kafli laga nr. 90/1989. Var ákvörðun sýslumanns um að stöðva gerðina því felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 25. mars 2013, þar sem staðfest var sú ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 24. október 2012 að stöðva aðfarargerð sóknaraðila gegn varnaraðila í máli nr. 033-2012-01420. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir sýslumann að gera fjárnám hjá varnaraðila. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Sóknaraðili krafðist aðfarar 8. ágúst 2012 hjá varnaraðila til tryggingar skuld vegna vangoldinnar endurgreiðslu barnsmeðlaga, sem sóknaraðili kveður að innt hafi verið af hendi fyrir varnaraðila, auk dráttarvaxta og tilgreinds kostnaðar. Samkvæmt greiðsluyfirliti sem fylgdi aðfararbeiðni er um að ræða kröfu um meðlög frá 1. september 2002 til 3. ágúst 2012. Dráttarvextir í aðfararbeiðni eru sagðir vera fyrir tímabilið 8. ágúst 2008 til 1. desember 2012, en sóknaraðili hefur í greinargerð til Hæstaréttar lýst því að um misritun sé að ræða og dráttarvextir séu einungis reiknaðir til 8. ágúst 2012. Að undangengnum formlegum undirbúningi var varnaraðila tilkynnt að beiðni sóknaraðila um aðför yrði tekin fyrir 24. október 2012. Varnaraðili andmælti kröfu sóknaraðila um aðför og krafðist þess að sýslumaður stöðvaði gerðina með vísan til 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989. Rök hans voru einkum þau að bú hans hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta í desember 2009 og skiptum lokið 26. nóvember 2010. Því eigi við í málinu reglur 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., eins og þeirri grein var breytt með lögum nr. 142/2010. Hann kveður að með lagabreytingu þessari hafi reglum um fyrningarfrest verið breytt við aðstæður eins og hér eigi við og jafnframt að nú verði fyrningu aðeins slitið á fyrningarfresti eftir skiptalok að kröfuhafi höfði mál á hendur þrotamanni innan fyrningarfrestsins og fái dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Þar sem það hafi ekki verið gert verði sýslumaður að stöðva aðförina, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989. Sóknaraðili hélt til streitu kröfu sinni um aðför.

Sýslumaður taldi í ákvörðun sinni 24. október 2012 að með hliðsjón af fortakslausu orðalagi 165. gr. laga nr. 21/1991 bæri að stöðva gerðina með vísan til 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989.

Sóknaraðili skaut ákvörðun sýslumanns til Héraðsdóms Suðurlands og laut krafa hans að því að ákvörðunin yrði felld úr gildi og gerðinni fram haldið. Varnaraðili krafðist fyrir héraðsdómi að staðfest yrði sú ákvörðun sýslumanns að stöðva aðfarargerðina á hendur sér. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila hafnað.

II

Svo sem fram er komið var 165. gr. laga nr. 21/1991 breytt með lögum nr. 142/2010, sem tóku gildi 29. desember það ár. Eftir breytinguna er áfram mælt fyrir um þá meginreglu, að þrotamaður beri ábyrgð á skuldum sínum sem ekki fáist greiddar við gjaldþrotaskiptin. Á hinn bóginn er eftir breytinguna kveðið á um að ef kröfu hefur verið lýst við skiptin og hún ekki fengist greidd við þau, sé fyrningu hennar slitið gagnvart þrotamanninum og byrji þá nýr tveggja ára fyrningarfrestur að líða á þeim degi, sem skiptunum sé lokið. Þótt kröfu hafi ekki verið lýst við skiptin gildi þessi sami fyrningarfrestur um hana enda fyrnist hún ekki á skemmri tíma. Þá segir að fyrningu framangreindra krafna verði aðeins slitið á ný að kröfuhafi höfði mál á hendur þrotamanninum innan fyrningarfrests og fái þar dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Slíka viðurkenningu skuli því aðeins veita með dómi að kröfuhafi sýni fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta aftur fyrningu, svo og að líkur megi telja á, að fullnusta geti fengist á kröfu hans á nýjum fyrningartíma, en að gengnum slíkum dómi gildi almennar reglur um fyrningu kröfunnar. Hafi kröfuhafi fengið tryggingarréttindi fyrir kröfu sinni í eigu þrotamannsins áður en tveggja ára fresturinn sé á enda, fyrnist krafa hans þá ekki að því leyti sem fullnusta fæst á henni á síðari stigum vegna þeirra tryggingaréttinda.

III

Krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila er vegna meðlagsgreiðslna, sem sóknaraðili hefur til innheimtu og hafa verið greidd fyrir varnaraðila. Í lögum nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga er mælt fyrir um það hlutverk sóknaraðila að innheimta hjá meðlagsskyldum foreldrum meðlög sem Tryggingastofnun ríkisins hefur greitt forráðamönnum barna þeirra. Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 er kveðið á um að barnsfeðrum sé skylt að endurgreiða varnaraðila meðlög með barni sínu þegar og með þeim hætti sem stofnunin krefst. Í 7. mgr. greinarinnar er mælt fyrir um að vanræki barnsfaðir að einhverju leyti eða öllu að verða við innheimtukröfu geti varnaraðili meðal annars krafist lögtaks hjá honum. Jafnframt segir: ,,Lögtaksrétturinn fyrnist ekki.“ Í 10. mgr. 5. gr. laganna er kveðið á um að kröfur til endurgreiðslu meðal annars barnsmeðlaga, sem greidd eru fyrir milligöngu opinberra aðila, og endurgreiða ber að lögum, fyrnist á tíu árum.

Eins og fram er komið lýtur krafa sú er sóknaraðili krefst aðfarar fyrir að endurgreiðslu barnsmeðlaga er greidd höfðu verið fyrir varnaraðila, auk dráttarvaxta og kostnaðar. Krafan tekur til tímabilsins 1. september 2002 til 3. ágúst 2012. Ágreiningur aðila í málinu varðar túlkun á 165. gr. laga nr. 21/1991, eins og þeirri grein var breytt með lögum nr. 142/2010, í ljósi þess að bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2009 og skiptum lokið 26. nóvember árið eftir. Hvað sem líður túlkun á framangreindu lagaákvæði getur sú grein engu skipt um rétt sóknaraðila til að fá gert fjárnám til tryggingar þeim hluta kröfunnar sem tekur til barnsmeðlaga frá því að skiptum á búi varnaraðila lauk og til ágúst 2012. Auk þess krafðist sóknaraðili aðfarar innan tveggja ára frá því að gjaldþrotaskiptum á búi varnaraðila lauk í nóvember 2010. Í ljósi þessa og hins að sóknaraðili ber samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 90/1989 hlutlæga ábyrgð á tjóni, er leiðir af aðfarargerð, sem síðar kann að verða leitt í ljós að skilyrði skorti til, bar sýslumanni í samræmi við meginreglu 2. mgr. 27. gr. laganna að hafna kröfu varnaraðila um stöðvun gerðarinnar. Á varnaraðili þess kost að afla úrlausnar héraðsdóms um réttmæti kröfu gerðarbeiðanda eftir að aðfarargerðinni er lokið, sbr. 15. kafla laga nr. 90/1989.

Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir sýslumann að halda gerðinni áfram. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989, verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af málinu í héraði og kærumálskostnað.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 24. október 2012 um að stöðva aðfarargerð sóknaraðila, Innheimtustofnunar sveitarfélaga, á hendur varnaraðila, E-kk-þgf K-kk-þgf, í máli nr. 033-2012-01420.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.