458/2001

Íbúð hjónanna M og Ó var seld í nóvember 1998, en þau létust bæði á árinu 1999. Ó hafði falið syni sínum V, eiginmanni stefndu H, að annast söluna og lá fyrir umboð frá honum þess efnis. Á söludegi veitti V fasteignasölunni umboð fyrir hönd föður síns til að framselja fasteignaveðbréf og taka á móti húsbréfum vegna sölunnar og nota til að greiða upp áhvílandi lán á 1., 2. og 3. veðrétti, en þar var um að ræða lífeyrissjóðslán hans sjálfs, bróður hans K og eiginkonu hans H. Fór uppgreiðslan fram í desember 1998. Í skattframtali M 1999, en hún sat í óskiptu búi eftir Ó um tæplega 8 mánaða skeið, voru m.a. tilgreindar kröfur á synina V og K. Var ekki ágreiningur um að þessi tilgreining á skuld V væri til komin vegna greiðslu lána hans og H, sem að vísu nam nokkru hærri fjárhæð. Hélt H því fram að uppgreiðslan hefði verið gjöf þeirra hjóna í því skyni að jafna aðstöðumun með bræðrunum V og K annars vegar og öðrum erfingjum hins vegar. Talið var að í umboði V til sölu fasteignarinnar hafi einungis falist almenn heimild til fyrirsvars við sölu hennar, undirritunar skjala og móttöku verðmæta. Ekki var sýnt fram á að í umboðinu hafi falist heimild til handa V til að láta fasteignasöluna greiða veðlánin upp af söluandvirðinu, né að í slíkri framkvæmd, þótt heimil hafi verið, hafi falist fyrirheit Ó um gjöf til þeirra H, V og K. Þá þótti takmarkaðra gagna njóta um það, að hjónin hefðu áður veitt öðrum erfingjum sínum fjárhagslega aðstoð, en H hélt því fram að það hefði átt að leiða til þess að Ó hafi viljað greiða upp áhvílandi veðskuldir þeirra H, V og K. Þá þóttu skattframtöl dánarbúsins 1999 og 2000 ekki styðja að um gjöf hafi verið að ræða. Var því ekki talið að H hafi tekist að sanna að uppgreiðsla veðláns hennar í desember 1998 hafi falið í sér gjöf til hennar úr hendi þeirra M og Ó. Bar henni því að endurgreiða umkrafða fjárhæð til dánarbúsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 21. desember 2001. Þeir krefjast þess aðallega, að stefnda verði dæmd til að greiða þeim 1.312.915 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 4. desember 1998 til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim tíma til greiðsludags. Áfrýjendur krefjast jafnframt málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara er þess krafist, að málskostnaður verði felldur niður milli aðila.

Stefnda krefst þess, að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var höfðað á grundvelli heimildar í 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram var íbúð hjónanna M-kvk-ef K-kvk-ef og Ó-kk-ef S-kk-ef að Ofanleiti 3 í Reykjavík seld 24. nóvember 1998, en þau létust bæði á árinu 1999, Ó-kk-nf 20. janúar en M-kvk-nf 12. september. Ó-kk-nf fól syni sínum V-kk-þgf, eiginmanni stefndu, að annast söluna og liggur fyrir umboð frá honum þess efnis. Þar var V-kk-þgf veitt heimild til þess að skrifa undir öll nauðsynleg skjöl vegna sölunnar og jafnframt að framselja fasteignaveðbréf, taka á móti húsbréfum og selja á verðbréfamarkaði, ef þurfa þætti. V-kk-nf veitti fasteignasölunni á söludeginum umboð fyrir hönd föður síns til að framselja fasteignaveðbréf og taka á móti húsbréfum vegna sölunnar og nota til að greiða upp áhvílandi lán á 1., 2. og 3. veðrétti, en þar var um að ræða lífeyrissjóðslán hans sjálfs, bróður hans K-kk-ef, stefnda í hæstaréttarmáli nr. 459/2001, og stefndu, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Uppgreiðsla þessara lána fór fram 4. desember 1998.

Í skattframtali M-kvk-ef K-kvk-ef 1999, en hún sat í óskiptu búi eftir bónda sinn um tæplega átta mánaða skeið, voru meðal annars tilgreindar kröfur á synina V-kk-þf og K-kk-þf, hvor um sig að fjárhæð 1.500.000 krónur. Ekki er ágreiningur um, að þessi tilgreining á skuld V-kk-ef sé til komin vegna áðurnefndrar greiðslu á lífeyrissjóðslánum hans og stefndu, sem að vísu nam nokkru hærri fjárhæð. Stefnda heldur því fram, að uppgreiðsla lánanna af söluandvirði fasteignarinnar, sem fór fram í lifanda lífi beggja hjóna, hafi verið með fullu samþykki þeirra og vilja í því skyni að jafna aðstöðumun með V-kk-þgf og K-kk-þgf annars vegar og öðrum erfingjum hins vegar. Þessu til sönnunar sé yfirlýsing R-kvk-ef K-kvk-ef, móðursystur V-kk-ef, frá 22. október 2000, sem hún staðfesti fyrir dómi, en þar lýsir hún því yfir, að sér hafi vegna samtala við Ó-kk-þf verið fullkunnugt um þessa fyrirætlun hans. Stefnda segir, að tilgreining fjárhæðarinnar á skattframtali hafi einungis verið af skattalegum ástæðum. V-kk-nf undirritaði skattframtalið fyrir hönd móður sinnar að viðlögðum drengskap. Í skattframtali dánarbúsins árið 2000 er þessara krafna að engu getið.

II.

Í áðurnefndu umboði Ó-kk-ef S-kk-ef til sonar síns V-kk-ef fólst einungis almenn heimild til fyrirsvars við sölu fasteignarinnar, undirritunar skjala og móttöku verðmæta. Þar sagði ekkert um greiðslu áhvílandi veðskulda, en samkvæmt kaupsamningnum skyldi þeim aflétt fyrir 1. janúar 1999. Engar upplýsingar liggja fyrir um það, hvort stefndu, V-kk-þgf og K-kk-þgf bróður hans hefði verið fært að flytja veðskuldirnar á eigin fasteignir. Hefur hvorki verið sýnt fram á, að í umboðinu hafi falist heimild til handa V-kk-þgf til að láta fasteignasöluna greiða veðlánin upp af söluandvirðinu, né að í slíkri framkvæmd, þótt heimil hafi verið, hafi falist fyrirheit Ó-kk-ef um gjöf til stefndu, V-kk-ef og K-kk-ef.

Í málinu nýtur takmarkaðra gagna um það, að Ó-kk-nf og M-kvk-nf hafi áður veitt ekkju sonar síns H-kk-ef og syni sínum M-kk-þgf J-kk-þgf fjárhagslega aðstoð, sem átt hafi að leiða til þess, að Ó-kk-nf hafi nú viljað greiða upp áhvílandi veðskuldir stefndu, V-kk-ef og K-kk-ef, en þau höfðu fram til þessa sjálf greitt af lánum sínum. Auk frásagna lántakendanna sjálfra er aðeins áðurnefnd yfirlýsing R-kvk-ef K-kvk-ef þessu til stuðnings, en hún verður ekki ein sér talin nægileg til sönnunar án stuðnings við önnur gögn.

Í skattframtali dánarbús M-kvk-ef og Ó-kk-ef vegna ársins 1998 eru tilgreindar kröfur þess á V-kk-þf og K-kk-þf, sem eru ekki jafnháar uppgreiðsluverðmæti veðskuldanna. Þessi tilgreining er sögð hafa verið af skattalegum ástæðum, sem þó hafa ekki verið skýrðar með viðhlítandi hætti. Sá endurskoðandi, sem V-kk-nf og K-kk-nf segja, að hafi veitt leiðsögn um þessa framsetningu á skattframtalinu, hefur ekki komið fyrir dóm. Sjálfir hafa hvorki þeir né stefnda viljað leggja fram skattframtöl sín, þrátt fyrir áskoranir, til þess að sýna fram á, að uppgreiðsla veðlánanna hafi falið í sér gjöf þeim til handa, sem þá hefði verið skattskyld samkvæmt 7. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt. Við svo búið verður að líta svo á, að skattframtöl dánarbúsins 1999 og 2000 styðji ekki, að um gjöf hafi verið að ræða.

Þegar allt er virt, sem fram er komið í málinu, verður ekki talið, að stefndu hafi tekist að sanna, að uppgreiðsla veðláns hennar hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins 4. desember 1998 hafi falið í sér gjöf til hennar úr hendi M-kvk-ef K-kvk-ef og Ó-kk-ef S-kk-ef. Henni ber því að endurgreiða umkrafða fjárhæð, sem rennur til dánarbúsins, er nú sætir opinberum skiptum. Dráttarvextir skulu greiddir, eins og í dómsorði greinir.

Eftir atvikum þykir rétt, að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Stefnda, H-kvk-nf K-kvk-nf, greiði B-kvk-þgf H-kvk-þgf, F-kk-þgf H-kk-þgf, Ó-kk-þgf H-kk-þgf og M-kk-þgf J-kk-þgf Ó-kk-þgf vegna dánarbús M-kvk-ef K-kvk-ef og Ó-kk-ef S-kk-ef 1.312.915 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 4. desember 1998 til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.