435/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli H ehf. á hendur fjármála- og efnahagsráðuneytinu, íslenska ríkinu, ríkissjóði, kærunefnd útboðsmála og Ríkiskaupum, til heimtu skaðabóta vegna ætlaðs tjón af völdum tveggja síðastgreindra aðila. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í ljósi kröfugerðar H ehf. væri málinu réttilega beint að íslenska ríkinu og að ekki væri þörf á aðild annarra þeirra sem stefnt var í héraði. Þá var vísað til þess að samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri H ehf. heimilt að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu íslenska ríkisins gagnvart sér og að í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefði verið lagt til grundvallar að beiting heimildarinnar væri háð þeim skilyrðum að sá, sem málið höfðar, leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni, geri grein fyrir því í hverju tjónið felist og hver tengsl þess séu við atvik máls. Voru kröfugerð og málatilbúnaður H ehf. talin vera í andstöðu við áskilnað d., e., f. og g. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. júní 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júní 2013, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til j. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Ennfremur krefst hann þess „að héraðsdómara verði gert að láta reyna á í málinu ... hvort varnaraðilar verði við áskorun sóknaraðila á blaðsíðu 2 í stefnu um að leggja fram hlutaðeigandi gögn til sönnunar tilboðsverðum sem bárust í útboðum nr. 13128 og 13249 og málið fjallar um.“ Þá krefst sóknaraðili aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, til vara að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður, en að því frágengnu að hann verði „lágmarkaður“.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að kröfum á hendum öðrum stefndu í héraði verði vísað frá dómi. Einnig er þess krafist að „hafnað verði kröfu sóknaraðila um að héraðsdómara verði gert að hlutast til um gagnaframlagningu“. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

I

Mál þetta var höfðað 6. febrúar 2013 gegn fjármála- og efnahagsráðherra, fyrir hönd fjármála- og efnahagsráðuneytisins, íslenska ríkisins, ríkissjóðs, kærunefndar útboðsmála og Ríkiskaupa, þar sem sóknaraðili krafðist skaðabóta úr hendi allra stefndu „in solidum“ vegna tjóns sem hann kveðst hafa orðið fyrir af völdum tveggja þeirra síðastnefndu. Í ljósi kröfugerðar sóknaraðila er málinu réttilega beint að varnaraðila, íslenska ríkinu, og er ekki þörf á aðild annarra þeirra sem stefnt var í héraði.

II

Samkvæmt gögnum málsins efndu Ríkiskaup í október 2002 til rammasamningsútboðs, fyrir hönd Sjúkrahúsapóteksins ehf., þar sem óskað var eftir tilboðum í lyf í nánar greindum flokkum. Var útboðið auðkennt númer 13128 „Lyf fyrir sjúkrahús“. Í útboðslýsingu var meðal annars tekið fram að samið yrði við einn eða fleiri bjóðendur. Fjölmörg tilboð bárust og var sóknaraðili meðal bjóðenda. Hinn 21. nóvember 2002 kærði hann útboðið til kærunefndar útboðsmála og krafðist þess að „útboðinu verði komið í eðlilegt horf og jafnræði ríki milli bjóðenda, ásamt að í framhaldi þess líði hæfilega langur tími fram að opnun tilboða.“ Að kröfu sóknaraðila ákvað kærunefndin að stöðva framkvæmd útboðsins um stundarsakir þar til leyst hefði verið úr kærunni. Í úrskurði nefndarinnar 13. febrúar 2003 komst hún síðan að þeirri niðurstöðu að útboðsgögn væru andstæð þágildandi lögum nr. 94/2001 um opinber innkaup að því leyti sem þau áskildu Ríkiskaupum rétt til að taka tilboði fleiri en eins aðila vegna sama lyfs eða lyfja með sama eiginleika. Væri því óhjákvæmilegt að fella hið kærða útboð úr gildi í heild sinni „enda verður að telja þá niðurstöðu í samræmi við kröfugerð kæranda“, eins og sagði í úrskurðinum.

Í nóvember 2002 efndu Ríkiskaup til annars rammasamningsútboðs, fyrir hönd Sjúkrahúsapóteksins ehf., þar sem óskað var eftir tilboðum í lyf í ákveðnum flokki. Var útboðið auðkennt númer 13174 „Lyf fyrir sjúkrahús - Blóðstorkuþáttur VIII“. Sóknaraðili sem var meðal bjóðenda kærði þetta útboð einnig til kærunefndar útboðsmála 19. desember 2002 og var kröfugerð hans sú sama og í fyrra skiptið. Að þessu sinni ákváðu Ríkiskaup að eigin frumkvæði að fresta framkvæmd útboðsins þar til endanlega hefði verið skorið úr kærunni. Í úrskurði kærunefndarinnar 13. febrúar 2003 var litið svo á að sú aðferð Ríkiskaupa að láta hjá líða að lesa upp verð við opnun tilboða í hinu kærða útboði bryti gegn b. lið 1. mgr. 47. gr. laga nr. 94/2001. Væri því óhjákvæmilegt að fella útboðið úr gildi í heild sinni, enda yrði að telja þá niðurstöðu í samræmi við kröfugerð sóknaraðila.

Í kjölfarið munu Ríkiskaup hafa reynt að bregðast við þeim athugasemdum og ábendingum sem lesa mátti úr fyrrgreindum úrskurðum. Var meðal annars í mars 2003 efnt til rammasamningsútboðs að nýju í framhaldi af útboðinu númer 13174. Hið nýja útboð var auðkennt númer 13249 „Lyf fyrir sjúkrahús - Blóðstorkuþáttur VIII“. Með bréfi til bjóðenda 8. júlí 2003 tilkynntu Ríkiskaup að ákveðið hafi verið að hafna öllum tilboðum á grundvelli of hárra verða. Var bjóðendum boðið að taka þátt í samningskaupum með vísan til 19. gr. laga nr. 94/2001 og var samningskaupaútboðið auðkennt númer 13356. Sóknaraðili sem var meðal bjóðenda í fyrrgreinda útboðinu kærði bæði útboðin til kærunefndar útboðsmála 10. júlí 2003. Að kröfu hans ákvað nefndin að stöðva útboðin þar til skorið hefði verið úr kærunni. Krafðist sóknaraðili þess aðallega fyrir nefndinni að samningskaupaútboðið yrði ógilt, ásamt því að ógilt yrði sú ákvörðun Ríkiskaupa að hafna öllum tilboðum í rammasamningsútboðinu auk þess sem lagt yrði fyrir stofnunina að hefja að nýju úrvinnslu tilboða í því útboði. Með úrskurði kærunefndarinnar 19. september 2003 var sú ákvörðun Ríkiskaupa að viðhafa samningskaupaútboðið felld úr gildi. Jafnframt var lagt fyrir stofnunina að bjóða út að nýju þau innkaup sem boðin höfðu verið út í rammasamningsútboðinu. Í kjölfarið efndu Ríkiskaup til útboða, þar sem óskað var eftir sömu lyfjum og gert hafði verið í fyrri útboðum, en þeim útboðum var hagað með öðrum hætti en þeim fyrri.

Í héraðsdómsstefnu gerir sóknaraðili þær kröfur að viðurkennt verði að varnaraðili beri bótaábyrgð gagnvart sér. Í fyrsta lagi „á tjóni og missi hagnaðar“ vegna þess að kærunefnd útboðsmála hafi með áðurgreindum úrskurðum sínum 13. febrúar 2013 fellt niður tvö rammasamningsútboð á vegum Ríkiskaupa, auk þess sem nefndin hafi með úrskurðinum 19. september 2013 ógilt þriðja rammasamningstilboðið með því að fyrirskipa stofnuninni að bjóða út að nýju lyf sem boðin voru út í síðastnefnda útboðinu. Í öðru lagi á „kostnaði, vinnu og öðru tjóni“ sem sóknaraðili kveðst hafa þurft að leggja í vegna þátttöku í rammasamningsútboðunum þremur og samningskaupaútboðinu, auðkenndu númer 13356. Til vara gerir sóknaraðili þá kröfu að viðurkennt verði að varnaraðili beri bótaábyrgð gagnvart sér „á tjóni og missi hagnaðar“ sökum þess að Ríkiskaup hafi ekki endurtekið rammasamningsútboðin „þannig að óskað væri tilboða í sömu lyf og í sama magni og gert var í þeim útboðum, í framhaldi þess að kærunefnd útboðsmála felldi útboðin tvö úr gildi og ógilti það þriðja.“ Loks krefst sóknaraðili að viðurkennt verði að bótakröfur hans beri vexti „að því hámarki sem lög heimila, frá 1. júlí 2003 og til greiðsludags“.

Ekki kemur fram í stefnunni á hvaða lagagrundvelli kröfur sóknaraðila um bætur sér til handa eru reistar fyrir utan að vísað er til fyrrnefndra úrskurða kærunefndar útboðsmála og ýmissa laga og óskráðra réttarreglna án frekari skýringa. Ekki er þar heldur gerð grein fyrir því fjárhagstjóni sem sóknaraðili heldur fram að hann hafi orðið fyrir.

III

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er sóknaraðila heimilt að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila gagnvart sér. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið lagt til grundvallar að beiting þessarar heimildar sé háð þeim skilyrðum að sá, sem mál höfðar, leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni, geri grein fyrir því í hverju tjónið felist og hver tengsl þess séu við atvik máls, sbr. meðal annars dóma réttarins 17. nóvember 2005 í máli nr. 182/2005, sem birtur er í dómasafni það ár, bls. 4506, 8. maí 2008 í máli nr. 450/2007, 25. nóvember 2009 í máli nr. 600/2009, 17. desember 2009 í máli nr. 698/2009 og 19. febrúar 2010 í máli nr. 68/2010. Eins og áður greinir kemur hvorki nægilega skýrt fram í héraðsdómsstefnu á hvaða lagagrundvelli kröfur sóknaraðila um bætur sér til handa eru reistar né er þar gerð grein fyrir því tjóni sem hann telur sig hafa orðið fyrir. Er kröfugerð sóknaraðila og málatilbúnaður hans í andstöðu við d., e., f. og g. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Af þeim sökum verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Samkvæmt þessari niðurstöðu er óþarft að leysa úr síðari kröfu sóknaraðila hér fyrir dómi.

Sóknaraðili verður dæmdur til þess að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að í hinum kærða úrskurði er ekki gefið stutt yfirlit um atvik málsins og ágreiningsefni í því eins og boðið er í d. lið 1. mgr. 114. gr., sbr. 4. mgr. 112. gr., laga nr. 91/1991, heldur er lýsing atvika fyrst og fremst byggð á því sem fram kemur í héraðsdómsstefnu. Er þetta aðfinnsluvert.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Hýsir ehf., greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 300.000 krónur í kærumálskostnað.