112/2012

Hinn 7. október 2008 var fjármálafyrirtækinu LÍ hf. skipuð skilanefnd samkvæmt 4. mgr. 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, sem fór með allar heimildir félagsstjórnar og öll málefni þess. Var LÍ hf. tekið til slita 22. apríl 2009 samkvæmt sérreglum laga nr. 161/2002, sbr. lög nr. 44/2009. Eftir ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 voru inneignir og helstu eignir sem tengdust innlendri starfsemi LÍ hf. fluttar til L hf., þ. á m. dótturfélag LÍ hf., LV hf. Samkomulag tókst síðar um uppgjör milli LÍ hf. og LV hf. vegna viðskipta þeirra, en við uppgjörið 7. nóvember 2008 var LÍ hf. ofgreidd tiltekin fjárhæð. Deila málsaðila laut einungis að því hvar í réttindaröð bæri að skipa þeirri kröfu L hf. við slit LÍ hf. Talið var að jafna mætti aðstöðu LÍ hf. á tímabilinu 7. október 2008 til 22. apríl 2009 við það að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi þess. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar hefði LÍ hf. borið að endurgreiða hina ofgreiddu fjárhæð. Var kröfu L hf. því skipað í réttindaröð við slit LÍ hf. sem búskröfu samkvæmt 3. tölul. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. febrúar 2012 sem barst héraðsdómi þann dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2012, þar sem kröfu varnaraðila að fjárhæð 7.118.537.667 krónur var skipað í réttindaröð við slit sóknaraðila sem sértökukröfu samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að kröfu hans verði skipað í réttindaröð við slit sóknaraðila sem búskröfu samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila 7. október 2008, vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Fór hún samkvæmt 4. mgr. 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, með allar heimildir félagsstjórnar og öll málefni sóknaraðila, þar á meðal með rekstur hans og umsjón eigna. Voru öll málefni sóknaraðila þannig sett undir skilanefndina, sem skipuð var í skjóli opinbers valds og var samkvæmt heiti sínu ætlað að leggja drög að aðgerðum til skuldaskila sóknaraðila. Að því virtu og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 28. nóvember 2011 í máli nr. 441/2011 verður að líta svo á að á tímabilinu frá 7. október 2008 til 22. apríl 2009, er sóknaraðili kom til slita samkvæmt sérreglum laga nr. 161/2002, sbr. lög nr. 44/2009, hafi sóknaraðili verið í aðstöðu sem leggja má að jöfnu við að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans að því er varðar tilkall annarra á grundvelli eignarréttinda til peninga í vörslum hans og mat á því tímamarki sem við er miðað í 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 voru innlendar inneignir og helstu eignir, sem tengdust innlendri starfsemi sóknaraðila, fluttar yfir til NBI hf., sem síðar fékk heiti varnaraðila. Meðal þeirra eigna var dótturfélag sóknaraðila, Landsvaki hf., sem rekið hafði verðbréfa- og fjárfestingarsjóði, en sjóðirnir höfðu meðal annars fjárfest í skuldabréfum, útgefnum af sóknaraðila, og ýmsum afleiðusamningum.

Fjármálaeftirlitið beindi 17. október 2008 þeim tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfasjóða að slíta öllum peningamarkaðssjóðum og greiða út eignir í formi innlána. Í framhaldi af því sendi Landsvaki hf. 25. sama mánaðar skilanefnd sóknaraðila tillögu að uppgjöri vegna viðskipta sóknaraðila við hinn fyrrnefnda á árinu 2008. Náðist samkomulag milli Landsvaka hf. og skilanefndar sóknaraðila um að kröfur félagsins samkvæmt skuldabréfum á hendur sóknaraðila samtals að fjárhæð 7.118.537.667 krónur kæmu til skuldjafnaðar við kröfu sóknaraðila á hendur því vegna afleiðuskuldbindinga að fjárhæð 19.074.333.991 króna.

Skuldbindingar Landsvaka hf. við sóknaraðila voru að fullu greiddar með afhendingu skuldabréfa 28. október 2008 og peningagreiðslu 7. nóvember sama ár. Þau mistök urðu hins vegar af hálfu varnaraðila við uppgjörið að sóknaraðila voru ofgreiddar 7.118.537.667 krónur og er það óumdeilt. Lýtur ágreiningur málsaðila eingöngu að því hver sé staða kröfu varnaraðila um endurheimtu þeirrar fjárhæðar við slit sóknaraðila.

Eins og áður greinir var sóknaraðili frá 7. október 2008 til 22. apríl 2009 í aðstöðu sem í því efni er hér um ræðir má leggja að jöfnu við að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans. Krafa varnaraðila í máli þessu varð til 7. nóvember 2008 þegar framangreind mistök urðu í skuldauppgjöri aðila. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar bar sóknaraðila að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var, en gerði ekki. Í ljósi eðlis kröfu varnaraðila og ofangreinds samkomulags um skuldauppgjör telst krafa varnaraðila búskrafa og verður skipað í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður staðfest.

Eftir þessum úrslitum verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Krafa varnaraðila, Landsbankans hf., að fjárhæð 7.118.537.667 krónur, skal njóta stöðu samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit sóknaraðila, Landsbanka Íslands hf.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 800.000 krónur í kærumálskostnað.