327/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli H á hendur G var vísað frá dómi. Í málinu var deilt um staðsetningu 0,5 hektara spildu í eigu H, en hún krafðist þess að viðurkennt yrði að spildan afmarkaðist af nánar tilteknum hnitum innan marka jarðarinnar S. Í dómi Hæstaréttar var talið að útskipting spildunnar fæli í sér stofnun og skráningu sjálfstæðrar fasteignar sem háð væri lögbundnum skilyrðum og eftir atvikum samþykki tiltekinna stjórnvalda. Ef fallist yrði á dómkröfu H fælist í því fyrirvaralaus viðurkenning á stofnun sérstakrar fasteignar með tiltekinni afmörkun án þess að í neinu væri gætt lagafyrirmæla um útskiptingu hennar. Taldi dómurinn að 2. gr. stjórnarskrárinnar stæði því í vegi að unnt væri að óbreyttu að fella efnisdóm á kröfuna í slíku horfi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. apríl 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 6. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 11. apríl 2016 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Í málinu freistar sóknaraðili þess að afla dóms þess efnis að „viðurkennt verði ... að landspilda sú sem stefnandi eignaðist með afsali dags. 2. maí 2011, og er 0,5 ha að stærð“, afmarkist af nánar tilteknum hnitum innan marka jarðarinnar Svertingsstaða I í Eyjafjarðarsveit. Óumdeilt er að við kaup varnaraðila og þáverandi eiginkonu hans á jörðinni Svertingsstöðum I, sbr. afsal 6. október 1994, var spildu að framangreindri stærð haldið eftir, en í afsalinu sagði: „Einnig eru vélar undanskildar og 0,5 ha lands til byggingar á sumarbústað, en staðsetning verður ákveðin síðar.“ Þá er ekki ágreiningur um eignarhald sóknaraðila á spildunni. Aðilar deila á hinn bóginn um staðsetningu hennar sem sóknaraðili byggir á að hafi, þrátt fyrir framangreindan fyrirvara í afsali, verið afráðin með samkomulagi fyrri eigenda jarðarinnar, en varnaraðili byggir á hinn bóginn á því að staðsetning hennar sé enn óráðin.

Sóknaraðili á þess kost, í samræmi við 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að freista þess að afla sér með dómi viðurkenningar á því að umræddri spildu sé ætluð sú afmörkun sem dómkröfur hennar bera með sér. Hins vegar felur útskipting spildunnar í sér stofnun og skráningu sjálfstæðrar fasteignar sem háð er lögbundnum skilyrðum og eftir atvikum samþykki nánar tilgreindra stjórnvalda, sbr. meðal annars II., III. og IV. kafla jarðalaga nr. 81/2004 og 48. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þar af leiðir að spildan verður ekki skráð eign sóknaraðila nema að þeim skilyrðum uppfylltum. Yrði á dómkröfur sóknaraðila fallist fælist í því fyrirvaralaus viðurkenning á stofnun sérstakrar fasteignar með umræddri afmörkun og í eigu sóknaraðila án þess að í neinu væri gætt framangreindra fyrirmæla laga. Stendur 2. gr. stjórnarskrárinnar því í vegi að unnt sé að óbreyttu að fella efnisdóm á kröfuna í slíku horfi, sbr. einnig 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991. Þegar af þeirri ástæðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmd til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, H-kvk-nf M-kvk-nf H-kvk-nf, greiði varnaraðila, G-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.