193/2010

M og K deildu um forsjá og umgengisrétt við þrjú börn sín. Dómkvaddur matsmaður hafði komist að þeirri niðurstöðu að K væri betur í stakk búin til að bera meginþunga af uppeldi sona málsaðila þar sem tengsl þeirra við hana væru sterkari en við M. Á hinn bóginn voru þau að flestu leyti talin vera jafn hæf til að sjá um uppeldi dóttur þeirra, enda væru tengsl hennar við þau með jöfnum hætti. Í héraðsdómi var K falin forsjá allra barnanna með hliðsjón af matsgerðinni, og ekki var talið að til álita kæmi að skipta forsjá þeirra á milli aðilanna. Þá var dæmt um hvernig umgengni M  við börnin skyldi hagað, en að virtu matinu og vilja dóttur málsaðila var umgengni M við hana ákveðin rýmri en við synina. Fyrir Hæstarétti var fallist á með M að honum hafi á tilgreindu tímabili verið  tálmuð umgengni við börnin þannig að máli skipti samkvæmt 3. mgr. 34. gr. barnalaga. Til þess yrði þó að líta að ekki lægi annað fyrir en að K hefði nú á þriðja ár í hvívetna virt rétt hans og barnanna til umgengni, en óverulega hnökra á framkvæmd hennar mætti frekar skrifa á reikning M sjálfs. Með vísan til niðurstöðu matsgerðar í héraði og matsgerðar sem lögð var fram í Hæstarétti, þar sem meðal annars kæmi fram að hagsmunir barnanna stæðu ekki til þess að skipta forsjá þeirra milli málsaðila, var niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. mars 2010. Hann krefst þess að sér verði dæmd forsjá barna aðila, A, B og C, sem fædd eru 1999, 2003 og 2004, til 18 ára aldurs þeirra, svo og að kveðið verði á um inntak umgengni stefndu við börnin. Þá krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða einfalt meðlag með börnunum frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs þeirra. Loks krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

I

Í héraðsdómi greinir frá langvarandi deilum málsaðila um forsjá og umgengnisrétt við áðurnefnd börn þeirra. Þar greinir jafnframt ítarlega frá matsgerð V-kvk-ef M-kvk-ef sálfræðings 13. febrúar 2009, en í matsbeiðni áfrýjanda var þess óskað að metnir yrðu persónulegir eiginleikar og hagir hvors foreldris og barnanna og önnur atriði, sem talin eru upp í athugasemdum með 34. gr. frumvarps, sem varð að barnalögum nr. 76/2003. Áhersla var lögð á að við matið yrði tekið mið af því hvort foreldranna yrði betur í stakk búið til að sjá um uppeldi hvers barns. Í niðurstöðum matsmannsins var meðal annars gerð grein fyrir persónulegum eiginleikum foreldranna og tengslum hvers barns við þau. Meginniðurstaðan var sú að forsjárhæfni þeirra beggja væri ágæt og enn betri ef þau gætu unnið saman. Að öllu gættu var stefnda talin betur fær um að bera meginþunga af uppeldi sona málsaðila þar eð tengsl þeirra við hana séu sterkari en við áfrýjanda. Þau voru hins vegar að flestu leyti talin vera jafn hæf til að sjá um uppeldi dóttur þeirra, enda væru tengsl hennar við þau með jöfnum hætti. Með hliðsjón af matsgerðinni varð niðurstaða héraðsdóms sú að stefnda skyldi fara áfram með forsjá allra barnanna og að ekki kæmi til álita að skipta forsjá þeirra á milli aðilanna. Þá var dæmt um hvernig umgengni áfrýjanda við þau skyldi hagað, en að virtu matinu og vilja dóttur málsaðila var umgengni áfrýjanda við hana ákveðin rýmri en við synina.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð matsgerð Á-kvk-ef G-kvk-ef sálfræðings 20. október 2009, en í matsbeiðni áfrýjanda var þess óskað að lagt yrði mat á vilja barnanna til búsetu hjá foreldrunum, líðan þeirra og afstöðu til núverandi fyrirkomulags umgengni og hvort til greina kæmi með tilliti til hagsmuna barnanna að skipta forsjá þeirra milli aðila. Í niðurstöðu matsgerðar er gerð grein fyrir viðtölum við börnin, þar sem meðal annars hafi komið fram hjá dóttur málsaðila, sem er elst barnanna, að hún vildi búa hjá áfrýjanda en vera jafnt hjá foreldrum sínum og engu breyta um umgengnina. Þá taldi matsmaður enga sýnilega hagsmuni barnanna standa til þess að forsjá þeirra yrði skipt milli aðilanna. Þessi matsgerð var til orðin og skýrsla tekin af matsmanninum áður en hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp, en engu að síður var hún fyrst lögð fram við rekstur málsins fyrir Hæstarétti.

II

Í héraðsdómi greinir frá atviki, sem varð 17. september 2007 við heimili áfrýjanda, þegar stefnda og sambúðarmaður hennar komu þangað til að sækja börnin eftir umgengni við áfrýjanda, en þá kom til handalögmála milli þess síðastnefnda og sambúðarmanns stefndu. Stefnda telur áfrýjanda bera sök á þessu atviki, en í kjölfarið tók hún fyrir alla umgengni hans við syni þeirra í nærfellt ellefu mánuði og að mestu einnig við stúlkuna. Á þessu varð fyrst breyting við uppkvaðningu úrskurðar Héraðsdóms Reykjaness 8. ágúst 2008 í máli um kröfu áfrýjanda um bráðabirgðaforsjá og umgengni við börnin og síðan dóms Hæstaréttar 4. september í sama máli nr. 462/2008, þar sem umgengni hans við börnin var ákveðin aðra hverja viku frá fimmtudegi til mánudagsmorguns.

Fyrir Hæstarétti vísar áfrýjandi sérstaklega til 3. mgr. 34. gr. barnalaga, en samkvæmt henni skal við úrlausn máls um forsjá meðal annars líta til þess hvort foreldri, sem krefst hennar, hefur verið tálmuð umgengni við barnið. Stefnda hafi brotið á þessum rétti hans og barnanna, sem eigi að taka mið af við úrlausn um kröfur aðila. Gögn málsins eru misvísandi um það hvort sambúðarmaður stefndu og jafnvel börnin hafi hlotið hrufl eða aðrar ákomur af völdum áfrýjanda áðurnefndan dag, en ráða má að þeim síðastnefnda verði að töluverðu leyti um kennt að ýfingar urðu á staðnum. Þau viðbrögð stefndu að taka nær alveg fyrir umgengni hans við börnin í svo langan tíma sem raun varð á voru hins vegar allt of harkaleg og í engu samræmi við tilefnið. Áfrýjanda hefur því verið tálmuð umgengni við börnin þannig að máli skiptir samkvæmt 3. mgr. 34. gr. barnalaga. Til hins verður þó jafnframt að líta að ekki liggur annað fyrir en að stefnda hafi nú á þriðja ár í hvívetna virt rétt áfrýjanda og barnanna til umgengni, en óverulega hnökra á framkvæmd hennar megi frekar skrifa á reikning áfrýjanda sjálfs. Áður var greint frá niðurstöðu tveggja matsgerða og þar á meðal því að hagsmunir barnanna standi ekki til þess að skipta forsjá þeirra milli málsaðila. Samkvæmt því verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, sem verður ákveðin eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, K, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.