182/2002

X var kærður fyrir hótanir í garð fyrrum sambúðarkonu sinnar með því að senda henni 11 skilaboð í GSM síma, tilraun til að nauðga henni og fyrir líkamsárás og kynferðisbrot gegn henni. Þegar umrædd skilaboð voru skoðuð þóttu tvenn þeirra ekki vera til þess fallin að vekja ótta um líf, heilbrigði eða velferð konunnar, sbr. 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að öðru leyti var fallist á með héraðsdómi að með sendingu boðanna hefði X gerst sekur um refsiverðar hótanir í hennar garð. Þegar virt var að ekki væri einsýnt að konan hefði litið á háttsemi hans, sem varð tilefni kæru hennar um tilraun til nauðgunar, sem slíkt athæfi fyrr en síðar, og litið var til lýsingar konunnar á því sem gerðist og samband þeirra yfirleitt haft í huga, var talið varhugavert gegn eindreginni neitun ákærða að telja nægilega sannað að honum hefði ekki getað dulist að hann hefði neytt yfirburða sinna gagnvart konunni í því skyni að þröngva henni til samræðis þannig að varðaði við 195. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Var X því sýknaður af þessum lið ákærunnar. Þá var fallist á með héraðsdómi að þótt ætla mætti miðað við framburð X og konunnar að komið hefði til átaka á milli þeirra eftir að X hefði brotist inn á heimili hennar yrði að telja varhugavert gegn eindreginni neitun X að líkamsárás og kynferðisbrot gegn konunni væri sannað. Niðurstaða héraðsdóms um að sýkna bæri X af þessum lið ákærunnar var því staðfest. Var refsing X ákveðin fangelsi í fjóra mánuði þar af þrír mánuðir skilorðsbundnir.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. apríl 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæruliðum I. og II.1 og að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákærulið II.2 og refsing hans þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hann sýknu af öllum kröfum ákæruvalds en til þrautavara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög framast leyfa.

I.

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi eru málsatvik þau helst að ákærði og kona sú sem er kærandi í máli þessu tóku upp sambúð árið 1991 og eignuðust son í mars 1994. Sambúð þeirra var æði stormasöm og fluttu þau oft í sundur en slitu sambúðinni formlega í mars 1996. Þá sömdu þau um sameiginlega forsjá með syninum og að lögheimili hans skyldi vera hjá móður. Umgengnisréttur var ekki fastákveðinn en fram er komið að þau hafi bæði unnið vaktavinnu og því talið að sonur þeirra gæti verið hjá þeim til skiptis. Það gekk ekki eftir og varð ágreiningur milli þeirra um umgengnina. Við sambúðarslitin fluttist ákærði frá heimili þeirra. Þau héldu þó sambandinu áfram og bjó ákærði hjá konunni, þar til hún fór fram á að þau slitu sambandi sínu í maí 2001. Hefur hún borið að eftir það hafi ákærði farið að valda henni ónæði og vera með hótanir sem hún kærði hjá lögreglunni á [...] 24. júlí sama ár, sbr. I. kafla ákæru, og mögnuðust og leiddu til atburðanna 8. júlí og 20. ágúst, sem greinir í II. kafla ákæru. Daginn eftir síðari atburðinn eða 21. ágúst kærði konan ákærða hjá lögreglu „fyrir kynferðisbrot, húsbrot, líkamsárás og hótanir ... á tímabilinu frá því í maí 2001 fram til mánudagsins 20. ágúst 2001.“ Ákærði var yfirheyrður af lögreglunni í [...] strax eftir framlagningu kærunnar 21. ágúst. Hinn 23. ágúst sama ár komu þau saman til lögmanns á [...] og gengu frá samningi um umgengni við son sinn og munu hafa haldið frið síðan, en hún tók upp samband við annan mann. Konan dró kæru sína til baka hjá sýslumanninum á [...] 14. september 2001.

II.

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms styður ákærði þeim rökum að mótsögn sé í niðurstöðu dómsins að því leyti að framburður konunnar sé lagður til grundvallar sakfellingu ákærða samkvæmt ákærulið II.1 en hafnað varðandi ákærulið II.2, án rökstuðnings. Rök skorti einnig fyrir því að virða framburð ákærða að vettugi en taka þess í stað mark á framburði konunnar. Ekki sé heldur tekin afstaða til trúverðugleika framburðar þeirra lögreglumanna sem komu á vettvang 20. ágúst 2001, en hann hafi verið í samræmi við frásögn ákærða. Hann bendir og á að framburður konunnar af atburðum 8. júlí og 20. ágúst sé nánast samhljóða og það sé tortryggilegt. Þar sé því haldið fram í báðum tilvikum, að ákærði hafi notað band af náttsloppi konunnar til að fremja þann verknað sem honum sé gefinn að sök, en bandið hafi ekki verið rannsakað. Héraðsdómur hefði einnig átt að taka afstöðu til þess að engin líkamsrannsókn var gerð á konunni.

Ákærði bendir ennfremur á það að engin afstaða sé til þess tekin í héraðsdómi hverju það skuli varða að konan lagði ekki fram kæru á hendur honum vegna þess atburðar 8. júlí 2001 sem lýst er í ákærulið II.1, heldur hafi frásögn hennar af atburði þessum komið fram sem nokkurs konar aukaatriði þegar hún kærði hann fyrir hótanir 24. sama mánaðar, sbr. ákærulið I.

Ákærði telur það gagnrýnisvert í héraðsdómi að ekki hafi verið tekin afstaða til þess að konan hafi afturkallað kæruna á hendur honum 14. september 2001. Hann telur og að það brjóti gegn 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að færa ætlað brot hans eftir ákærulið II.1. undir 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem hann hafi ekki verið ákærður fyrir þá háttsemi sem þar sé lýst. Einnig skorti á rökstuðning héraðsdóms fyrir því í hverju hin ólögmæta nauðung hafi verið fólgin.

Framangreind atriði, sem ákærði hefur teflt fram til stuðnings kröfu sinni um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins, þykja ekki eiga að leiða til þess að orðið sé við þeirri kröfu. Þau verða áfram til skoðunar við sakarmat í málinu.

III.

I. kafli ákæru. Í héraðsdómi eru rakin og tölusett 11 skilaboð sem ákærði sendi fyrrverandi sambúðarkonu sinni í GSM síma á tímabilinu 15. júlí til 16. ágúst 2001. Þegar skilaboðin eru skoðuð þykja þau sem skráð eru númer 1 og 3 ekki vera til þess fallin að vekja ótta um líf, heilbrigði eða velferð konunnar, sbr. 233. gr. almennra hegningarlaga. Að öðru leyti verður fallist á með héraðsdómi, með þeim rökum er þar greinir, að með sendingu boðanna hafi ákærði gerst sekur um refsiverðar hótanir í hennar garð. Eru brot hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæðis.

II. kafli ákæru. Fram er komið í málinu að ákærði hafi ekki verið viss um að ástarsambandi hans og konunnar væri í raun slitið á þeim tíma er ákæruliðir þessir taka til, sem er í júlí og ágúst 2001, enda hafði oft komið til tímabundinna sambandsslita þeirra í milli. Leitaði hann á þessum tíma eftir mökum við hana og kom fyrir að hún lét þau eftir, en hún hefur haldið því fram að það hafi verið vegna samninga um umgengni við son þeirra. Fram er og komið að hún hafi fellt hug til annars manns á þessum tíma, en ákærða hafi ekki verið það ljóst fyrr en í ágúst. Þegar þetta er virt og haft er í huga hið stormasama samband þeirra og það sem greinir í héraðsdómi um atburðinn að morgni 8. júlí, sem er ákæruliður II.1, verður á því að byggja að þau hafa bæði borið að ákærði hafi þarna viljað hafa við hana samfarir á heimili hennar og hún látið undan en honum síðan ekki tekist það þar sem honum reis ekki hold. Konan kærði þennan atburð ekki sem tilraun til nauðgunar eftir að þetta gerðist og ekki fyrr en eftir atburðinn 20. ágúst, en lýsti því í kæru sinni um hótanirnar 24. júlí að ákærði „... hafi þá hótað því að nauðga henni og hún hafi þá látið undan og sagt honum að gera þetta bara.“ Er því ekki einsýnt að hún hafi litið á þessa háttsemi sem tilraun til nauðgunar fyrr en síðar. Þegar þetta er virt, og litið er til lýsingar konunnar á því sem þarna gerðist og enn haft í huga samband þeirra yfirleitt, er varhugavert gegn eindreginni neitun ákærða að telja nægilega sannað að honum hafi ekki getað dulist að hann hafi neytt þarna yfirburða sinna gagnvart konunni í því skyni að þröngva henni til samræðis, þannig að varði við 195. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Verður því að sýkna ákærða af þessum lið ákærunnar.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að sýkna beri ákærða af 2. tl. II. kafla ákærunnar.

Samkvæmt framansögðu hefur ákærði unnið sér til refsingar samkvæmt 233. gr. almennra hegningarlaga fyrir hótanir í 9 af þeim 11 skilboðum sem í I. kafla ákæru greinir. Hann hefur ekki fyrr gerst sekur um refsiverðan verknað. Ákveða ber refsingu hans samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga, en 4. tl. 1. mgr. 74. gr. og 75. gr. þykja ekki eiga við. Er refsingin hæfilega ákveðin fangelsi fjóra mánuði. Skal fresta fullnustu þriggja mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Rétt er eftir úrslitum málsins að ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði. Annar kostnaður greiðist úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu þriggja mánaða af refsingunni og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar í héraði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 200.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef Þ-kvk-ef Þ-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur. Ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, J-kk-ef R. J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur. Annar kostnaður greiðist úr ríkissjóði.