29/2014

Verktakinn A ehf. höfðaði mál á hendur F ehf. til heimtu skuldar vegna vinnu í þágu hins síðarnefnda við byggingu einbýlishúss. Laut deila aðila meðal annars að því hvort A ehf. ætti rétt til greiðslu verklauna vegna nánar tilgreindra viðbótarverka og hvort F ehf. ætti gagnkröfu á hendur honum vegna úrbóta og viðgerða. Þá byggði F ehf. á því að til frádráttar kröfu A ehf. kæmu tafabætur vegna tafa á framkvæmd verksins. Talið var að F ehf. bæri að greiða A ehf. þær samningsgreiðslur sem hann hafði ekki innt af hendi auk þess sem F ehf. var gert að greiða A ehf. hluta þeirra reikninga sem voru til komnir vegna viðbótar- og aukaverka. Var í því sambandi meðal annars vísað til þess að sannað þótti að F ehf. hefði beðið A ehf. um að vinna tiltekin verk og afhenda efni sem A ehf. hefði ekki verið skylt að gera samkvæmt samningi aðila. Þá var fallist á að frá kröfu A ehf. yrði dreginn hluti þeirra reikninga sem F ehf. krafðist greiðslu á vegna úrbóta og tekið fram að þar sem A ehf. hefði ekki mætt í lokaúttekt verksins og ekki lokið úrbótum á verkinu innan tilsetts tíma hefði F ehf. verið heimilt að láta framkvæma úrbætur á kostnað A ehf. Loks var talið að F ehf. ætti rétt á tafabótum í 50 daga sem draga ætti frá kröfu A ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. janúar 2014. Hann krefst þess að sér verði einungis gert að greiða gagnáfrýjanda 1.498.533 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi upphaflega fyrir sitt leyti 26. mars 2014. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu gagnsakar 23. apríl 2014 og gagnáfrýjaði hann öðru sinni 30. sama mánaðar. Gagnáfrýjandi krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 23.622.442 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.000.000 krónum frá 20. júlí 2012 til 16. ágúst sama ár, frá þeim degi af 23.100.000 krónum til 27. september sama ár, en af 23.622.442 krónum frá þeim degi til greiðsludags gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni Sunnakri 1 í Garðabæ, fasteignanúmer 231-3330. Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er heimilt að skjóta aftur til Hæstaréttar máli, sem hefur verið áfrýjað innan áfrýjunarfrests, enda sé áfrýjunarstefna gefin út á ný innan fjögurra vikna frá því málið átti að þingfesta ef það hefur farist fyrir. Sama regla gildir um heimild til að gagnáfrýja máli, sbr. dóm Hæstaréttar 9. febrúar 2012 í máli nr. 211/2011.

I

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram skrifuðu málsaðilar undir kaupsamning og verksamning 10. maí 2011 þar sem gagnáfrýjandi tók að sér að byggja einbýlishús fyrir aðaláfrýjanda. Verksamningurinn er mjög ítarlegur og kemur þar fram að hann sé órjúfanlegur hluti af kaupsamningnum. Meðal samningsgagna var íslenskur staðall ÍST 30, 5. útgáfa 2003. Húsið skyldi afhent tilbúið 1. júlí 2012 en að öðrum kosti skyldi verktaki greiða tafabætur að fjárhæð 50.000 krónur fyrir hvern almanaksdag sem verklok drægjust. Umsamið kaupverð var 116.100.000 krónur sem greiðast skyldi með tilteknum hætti. Til viðbótar kæmu hugsanlega fyrirfram umsamdar viðbætur samþykktar af kaupanda sem greitt yrði fyrir í lok samningstíma. Í verksamningnum voru einnig tilgreindar umsamdar viðbætur (aukaverk) utan samningsfjárhæðar og áætlaður viðbótarkostnaður vegna þeirra. Tafir urðu á afhendingu hússins en fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda og fjölskylda hans fluttu inn í húsið helgina 18. til 19. ágúst 2012. Hinn 20. sama mánaðar fór fram úttekt á verkinu. Lokaúttekt fór fram 28. ágúst en gagnáfrýjandi mætti þá ekki.

Ágreiningur málsaðila snýst um uppgjör á framangreindum verksamningi, aðallega um það hvort gagnáfrýjandi eigi rétt á viðbótargreiðslum vegna verkþátta innan og utan verksamnings og að hvaða marki aðaláfrýjandi eigi rétt á gagnkröfum til skuldajafnaðar á móti kröfum gagnáfrýjanda.

II

Gagnáfrýjandi telur að um samningssamband málsaðila fari eftir lögum nr. 40/2002 um fasteignakaup. Aðilar hafi gert með sér kaupsamning en skilalýsing hinnar seldu eignar hafi verið sett í búning verksamnings. Aðaláfrýjandi telur aftur á móti að ljóst sé af samningnum og málsgögnum að um verksamningssamband hafi verið að ræða. Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða hans að ágreiningur aðila varði uppgjör á verksamningi.

Gagnáfrýjandi krafðist þess við málflutning fyrir héraðsdómi að samningsákvæðinu um tafabætur yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða hans að ekki verði byggt á þeirri málsástæðu.

Krafa aðaláfrýjanda um sýknu af kröfum gagnáfrýjanda um viðbótarkostnað utan verksamnings byggir meðal annars á því að gagnáfrýjandi hafi ekki fyrirfram aflað samþykkis aðaláfrýjanda. Héraðsdómur taldi að líta yrði svo á að formkröfur samninga aðila hafi verið uppfylltar. Með vísan til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta þá niðurstöðu.

III

Fjallað verður um kröfuliði á sama hátt og gert var í héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi byggir kröfur sínar í fyrsta lagi á vanefndum aðaláfrýjanda á greiðslum samkvæmt kaup- og verksamningnum, liðir 1 til 2, í öðru lagi vegna viðbótarkostnaðar utan samnings, liðir 3 til 20, og í þriðja lagi á viðbótarkostnaði samkvæmt kaupsamningi, liðir 21 til 25, allt að teknu tilliti til frádráttar vegna innréttinga og fleiri liða sem gagnáfrýjandi samþykkir að verði dregnir frá fjárkröfu hans.

Aðaláfrýjandi setur fram kröfur til skuldajafnaðar, liðir 26 til 31, svo og aðrar kröfur til skuldajafnaðar.

Málsaðilar eru sammála niðurstöðu héraðsdóms um liði 3, 13, 16, 19, 23, 25, 28, 29 og 31.

Með vísan til forsendna héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, verður staðfest niðurstaða hans um kröfur gagnáfrýjanda í liðum 1, 2, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 15, 17, 18, 20, 21, 22, 24, svo og um liði 26, 27 og 30. Þá verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um kröfur aðaláfrýjanda til skuldajafnaðar að því er varðar stoðveggi á lóð, flísar á arin, lagnavinnu við öryggiskerfi, endursmíði og viðgerð á handriði og fjármagnskostnað.

IV

Liðir 4 til 7. Viðbótarkostnaður vegna niðurtekinna lofta.

Samkvæmt teikningum B-kk-ef S-kk-ef arkitekts, sem eru hluti samningsins, voru niðurtekin loft í hluta hússins á efra palli en húsið er tvær hæðir. Teikningarnar bera með sér að einungis séu niðurtekin loft á efsta palli. Í verksamningnum segir að loft efri hæðar séu niðurtekin en önnur loft hefðbundin. Á upphaflegum raflagnateikningum voru áritaðar ábendingar um niðurtekin loft í stofu, sjónvarpsholi og hjónaherbergi og miðaði hönnunin eingöngu við niðurtekin loft á efsta palli. Snemma á byggingartíma hússins óskaði aðaláfrýjandi eftir breytingum á húsinu samkvæmt hugmyndum og tillögum innanhússhönnuðar. Samkvæmt þeim tillögum voru loft tekin niður í eldhúsi, forstofu og gestaherbergi. Gagnáfrýjandi telur þetta vera hreina viðbót við þau niðurteknu loft sem samningsteikningar fólu í sér. Krefst hann greiðslu vegna þess aukakostnaðar sem þetta hefur haft í för með sér, en útfærsla loftanna og kantanna samkvæmt hugmyndum innanhússhönnuðar hafi verið mun flóknari í framkvæmd en sú útfærsla sem samningsteikningar beri með sér. Aðaláfrýjandi telur ekki að útfærsla niðurtekinna lofta fari í bága við verksamning aðila. Húsið sé tvær hæðir og efri hæðin á tveimur pöllum. Eldhús, forstofa og gestaherbergi séu á neðra palli efri hæðar. Samkvæmt ákvæði verksamnings aðila sé ljóst að allur kostnaður vegna niðurtekinna lofta á efri hæð hússins sé innifalinn í samningsverði, hvort sem um efri eða neðri pall sé að ræða.

Samkvæmt verksamningi aðila er kostnaður vegna breytinga á teikningum eftir undirritun samnings ekki innifalinn í samningsverði. Eins og að framan greinir bera teikningar hönnuðar hússins með sér að einungis séu niðurtekin loft á efsta palli en þeim var breytt að ósk aðaláfrýjanda. Gagnáfrýjandi krefst greiðslu vegna þessa, bæði vegna viðbótarinnar á neðra palli, svo og vegna aukins kostnaðar við útfærslu loftanna á efra palli. Kostnaður vegna niðurtekinna lofta á efra palli er innifalinn í samningsverði og kemur því ekki til greiðslu vegna þeirra. Samkvæmt gögnum málsins er kostnaður vegna niðurtekinna lofta í eldhúsi, forstofu og gestaherbergi 788.760 krónur, sem aðaláfrýjanda ber að greiða gagnáfrýjanda.

V

Gagnkrafa aðaláfrýjanda vegna kostnaðar af viðgerðum og úrbótum.

Eins og að framan er getið fór fram úttekt á húsinu 20. ágúst 2012. Í úttektargerð var bókað um það sem athugavert þótti og að gagnáfrýjandi hygðist ljúka úrbótum í sömu viku. Lokaúttekt fór fram 28. sama mánaðar en gagnáfrýjandi mætti ekki og boðaði ekki lögmæt forföll. Ekki hafði hann heldur lokið úrbótum innan umrædds tíma. Lokaúttektin fór engu að síður fram, sbr. ÍST 30, grein 28.3, og var verkinu skilað, sbr. ÍST 30, grein 28.6. Aðaláfrýjandi veitti gagnáfrýjanda lokafrest til 1. september til að sinna úrbótum, sem hann gerði ekki. Samkvæmt ÍST 30, grein 28.8, var aðaláfrýjanda þá heimilt að láta framkvæma úrbætur á kostnað gagnáfrýjanda.

H-kk-nf S-kk-nf verkfræðingur hjá Verkfræðistofunni Bjargi ehf. vann kostnaðaráætlun fyrir aðaláfrýjanda, sem er til grundvallar kröfum hans, samtals að fjárhæð 3.417.579 krónur. Héraðsdómur féllst á þessar kröfur aðaláfrýjanda, að frátöldum kostnaði við grásteinsplötur á arin, 320.441 krónu, sem ekki væri innifalinn í samningi aðila. Aðrar framkvæmdir og verkþættir væru hluti af samningi aðila og á ábyrgð gagnáfrýjanda.

Í yfirliti verkfræðings aðaláfrýjanda eru ekki tilgreindar magntölur og efniskostnaður er óskilgreindur. Það er eingöngu reist á kostnaðaráætlun en ekki raunverulegum kostnaði.Yfirlit þetta hefur yfirbragð bráðabirgðayfirlits sem er ekki útskýrt á fullnægjandi hátt. Aðaláfrýjanda hefði verið í lófa lagið að tryggja sér sönnun um ætlaða galla eða ólokna verkþætti með því að láta dómkveðja matsmann til að fara yfir umkvartanir sínar og meta þær til verðs. Að framangreindu virtu verður ekki talið að fullnægjandi sönnunargögn liggi fyrir dóminum um tjón aðaláfrýjanda vegna ætlaðra galla á verkinu eða ólokinna verkþátta og verður gagnáfrýjandi því sýknaður af þessari kröfu aðaláfrýjanda umfram þá fjárhæð, sem gagnáfrýjandi hefur sjálfur fallist á, 1.014.745 krónur.

VI

Gagnkröfur áfrýjanda. Rafstýringar, lampar og spennar.

Eins og að framan greinir var staðfest niðurstaða héraðsdóms um lið 12 með vísan til forsendna hans og tekin til greina krafa gagnáfrýjanda um viðbótarkostnað að fjárhæð 1.100.000 krónur vegna breyttrar rafhönnunar hússins. Í hinum áfrýjaða dómi var í þessu sambandi vísað til tölvubréfs fyrirsvarsmanns gagnáfrýjanda 2. ágúst 2012 um aukinn kostnað vegna breyttra raflagna og yfirlýsingar lögmanns aðaláfrýjanda við munnlegan flutning málsins um að aðaláfrýjandi hefði samþykkt að greiða umrædda fjárhæð. Í gagnkröfu sinni krefst aðaláfrýjandi hins vegar greiðslu úr hendi gagnáfrýjanda vegna raflagna að fjárhæð 1.466.029 krónur. Til stuðnings þeirri kröfu hefur aðaláfrýjandi fyrir Hæstarétti vísað til reiknings Lúmex ehf. 1. ágúst 2012 og reiknings Rafports ehf. 29. ágúst 2012, en í héraði benti hann á aðra reikninga í þessu sambandi. Þá vísar aðaláfrýjandi til tillögu eiganda Lúmex ehf. um skiptingu á viðbótarkostnaði vegna breyttrar rafhönnunar. Byggir aðaláfrýjandi á því að hann hafi sjálfur keypt allt efni vegna raflagna og að fyrrgreint samkomulag um að hann greiddi gagnáfrýjanda 1.100.000 krónur vegna þessa verkþáttar hafi eingöngu falið í sér samkomulag um hámarksfjárhæð sem gagnáfrýjandi hafi þurft að renna frekari stoðum undir með framlagningu reikninga.

Aðaláfrýjandi hefur hins vegar ekki lagt fram nein haldbær gögn til stuðnings því að komist hafi á samkomulag um að hann legði út fyrir kostnaði sem gagnáfrýjanda bæri að endurgreiða eða að fyrrgreindir reikningar eigi rætur að rekja til þátttöku hans í verkþáttum sem gagnáfrýjanda bar að inna af hendi. Þá verður af reikningunum ekkert ráðið um tengsl þeirra við einstaka verkþætti eða hvernig fjárhæð gagnkröfu aðaláfrýjanda, sem verður ekki fundin skýr stoð í umræddum reikningum, er sundurliðuð. Að auki verður ekki fram hjá því litið að í fyrrgreindu tölvubréfi 2. ágúst 2012, þar sem rætt var um viðbótarkostnað vegna raflagna, kom meðal annars fram að aðaláfrýjandi útvegaði „alla lampa og spenna, einnig allan instabusbúnað í töflur og forritun á öllum instabus.“ Verður þannig ekki annað ráðið en að aðilar hafi beinlínis gert ráð fyrir því að aðaláfrýjandi stæði sjálfur straum af hluta kostnaðar vegna raflagna hússins. Í ljósi þess sem fyrr greinir um samkomulag aðila um að aðaláfrýjandi greiddi 1.100.000 krónur vegna breyttrar rafhönnunar hússins verður að leggja á aðaláfrýjanda sönnunarbyrði fyrir því að frá samkomulaginu hafi verið vikið. Þar sem hann hefur engin viðhlítandi rök fært fyrir gagnkröfu sinni að þessu leyti verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna henni.

VII

Gagnkrafa vegna tafabóta.

Í verksamningi aðila er skýrt tekið fram að húsið skyldi afhent 1. júlí 2012 en að öðrum kosti skyldi gagnáfrýjandi greiða aðaláfrýjanda tafabætur að fjárhæð 50.000 krónur fyrir hvern almanaksdag sem verklok drægjust í samræmi við ÍST 30, grein 24.

Gagnáfrýjandi byggir á því að þær tafir, sem urðu á framkvæmd verksins, hafi að miklu leyti mátt rekja til atriða sem aðaláfrýjandi beri ábyrgð á. Umkvartanir þess efnis koma margoft fram í fundargerðum verkfunda. Slíkar tafir gátu gefið gagnáfrýjanda tilefni til að krefjast framlenginga á skiladögum á grundvelli greinar 24.2 í ÍST 30 þar sem mælt er fyrir um skilyrði þess að unnt sé að krefjast framlengingar á verktíma. Þrátt fyrir það sendi gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda ekki rökstudda tilkynningu um að hann teldi sig eiga rétt á slíkum fresti eins og áskilið er samkvæmt grein 24.3 í ÍST 30. Hefur hann því ekki fullnægt þeim skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt ÍST 30 og getur því ekki borið fyrir sig að honum hafi verið heimilt að skila verkinu eftir umsaminn tíma.

Eins og að framan greinir fór úttekt fram 20. ágúst 2012 að báðum aðilum viðstöddum en lokaúttekt 28. sama mánaðar að gagnáfrýjanda fjarverandi. Fyrir liggur að fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda og fjölskylda hans voru flutt inn í húsið fyrir 20. þess mánaðar. Þykir rétt að miða við að tafabætur greiðist fyrir tímabilið frá 1. júlí til 20. ágúst 2012, eða 50 daga, samtals að fjárhæð 2.500.000 krónur.

VIII

Samkvæmt framansögðu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 30.063.711 krónur vegna liða 1, 2, 8, 9, 10, 11, 12, 21, 22 og 24, viðbótarkostnað af niðurteknum loftum, 788.760 krónur, og 289.662 krónur, vegna liða 3, 13, 16, 19, 23, 25, 28, 29 og 31, samtals 31.142.133 krónur. Því til frádráttar koma gagnkröfur aðaláfrýjanda, 11.461.200 krónur vegna liða 26, 27 og 30, 1.014.745 krónur vegna úrbóta og viðgerða og 2.500.000 krónur vegna tafabóta, eða samtals 14.975.945 krónur. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda því samtals 16.166.188 krónur með dráttarvöxtum frá 15. febrúar 2013 þegar mál þetta var höfðað til greiðsludags gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni Sunnakri 1 í Garðabæ.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er rétt að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður milli aðila.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Fjárstreymi ehf., greiði gagnáfrýjanda, Atafli ehf., 16.166.188 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2013 til greiðsludags gegn útgáfu afsals fyrir eigninni Sunnakri 1, Garðabæ, fastanúmer 231-3330.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.