148/2010

X og Y voru með ákæru ákærðir fyrir brot gegn 231. og 168. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa farið í heimildarleysi inn á flugvallarsvæði, með því að klifra yfir girðingu, og hlaupið mörg hundruð metra innan svæðisins og raskað með því öryggi loftfara. Í héraði voru ákærðu fundnir sekir um brot gegn 1. mgr. 70. gr. sbr. 141. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir, 1. mgr. 19. gr. sbr. 40. gr. reglugerðar nr. 361/2005 um flugvernd og 1. mgr. 168. gr. almennra hegningarlaga. Fyrir Hæstarétti byggðu ákærðu á því að vörn þeirra hafi orðið áfátt vegna meðferðar málsins í héraði. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að skýra verði 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála svo að veita skuli ákærða tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína miðað við breyttan lagagrundvöll málsins. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. mars 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að ákærðu verði sakfelldir samkvæmt ákæru og héraðsdómur staðfestur um refsingu þeirra.

Ákærðu krefjast sýknu af kröfum ákæruvalds.

I

Samkvæmt ákæru er ákærðu gefin að sök húsbrot og almannahættubrot með því að hafa, að morgni fimmtudagsins 3. júlí 2008 farið í heimildarleysi inn á flugvallarsvæðið við Flugstöð Leifs Eiríkssonar með því að klifra yfir girðingu, og hlaupið mörg hundruð metra innan svæðisins. Segir í ákæru að með háttsemi sinni hafi ákærðu raskað öryggi loftfara en á flugvallarsvæðinu hafi verið flugvélar á leið í áætlunarflug og hafi orðið að stöðva flugumferð þar til ákærðu hafi verið handsamaðir á flugbrautinni „C-x-x“. Í ákæru er háttsemi ákærðu talin varða við 231. gr. og 168. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við meðferð málsins í héraði kom í ljós að „Charlie“ mun ekki vera flugbraut heldur akbraut fyrir flugvélar.

Að lokinni skýrslugjöf í héraði var bókað: „Sakflytjendur telja ekki þörf á frekari sönnunarfærslu og kveðast reiðubúnir að flytja málið. Hefst nú munnlegur málflutningur. Sækjandinn tekur til máls og gerir sömu kröfur og í ákæru. Sækjandinn reifar málavexti og lagaatriði málsins, ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm með fyrirvara. Sækjandinn reifaði málið með hliðsjón af því að verknaður ákærðu kynni að varða við 176. gr. alm. hgl., 70. gr., sbr. 140. gr. loftferðalaga og reglugerð um flugvernd, 19. og 40. gr.“ Af hálfu ákærðu var aðallega krafist sýknu en til vara vægustu refsingar. Þá var bókað: „Verjandinn reifar málavexti og lagatriði málsins, ítrekar gerðar kröfur og leggur málið í dóm með fyrirvara. Hann mótmælir því að hafa ekki getað undirbúið vörn í málinu með hliðsjón af nýjum og óvæntum tilvísunum ákæruvaldsins til refsiheimilda. Ákærðu ávarpa dóminn. Málið er dómtekið.“

Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu fundnir sekir um þá háttsemi sem þeim er gefin að sök og hún heimfærð undir 168. gr. almennra hegningarlaga, en einnig 1. mgr. 70. gr., sbr. 141. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir og 1. mgr. 19. gr., sbr. 40. gr. reglugerðar nr. 361/2005 um flugvernd. Á hinn bóginn var háttsemi ákærðu ekki talin varða við 231. gr. almennra hegningarlaga. Í héraðsdómi er tekið fram að málið hafi verið reifað með tilliti til heimfærslu undir framangreind ákvæði laga nr. 60/1998 og reglugerðar nr. 361/2005, sbr. 4. málslið 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

II

Í 152. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið á um efni ákæru. Samkvæmt c. lið 1. mgr. á að greina hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta. Í 1. mgr. 180. gr. laganna segir að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Þó megi sakfella ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staður og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna. Dómari geti gefið aðilum færi á að tjá sig um atriði að þessu leyti, ef þurfa þyki. Með sömu skilyrðum sé dómara og rétt að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en fram komi í ákæru, þó aldrei aðrar kröfur en þar greini.

Við meðferð máls geta sjónarmið og kröfur um heimfærslu brota undir önnur lagaákvæði en í ákæru greinir, bæði komið frá dómara og sakflytjendum. Heimilt er þannig að breyta heimfærslu þeirrar háttsemi sem ákært er fyrir til laga með bókun í þingbók, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn verður að skýra 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 svo að veita skuli ákærða tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína miðað við breyttar forsendur, eftir atvikum með því að ákærði og vitni gefi á nýjan leik skýrslur fyrir dómi um atriði sem máli kunna að skipta, meðal annars með tilliti til þess hvort lýsing ætlaðs brots í ákæru eigi við það refsiákvæði sem vísað er til eftir breytinguna. Fyrir Hæstarétti hafa ákærðu haldið því fram að vörn þeirra hafi orðið áfátt vegna framangreindrar meðferðar málsins í héraði. Upplýst er að verjanda ákærðu var, þegar að lokinni ræðu sækjanda og án frekari fyrirvara, gert að flytja málið um það hvort ætluð háttsemi ákærðu kynni að varða við önnur lagaákvæði en í ákæru greinir. Er þessi meðferð málsins í andstöðu við 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Verður hinn áfrýjaði dómur því ómerktur án kröfu og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar á ný.

Rétt er að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði niðurstöðu héraðsdóms en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, X og Y, fyrir Hæstarétti, R-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.