173/2001

Sóknaraðilar voru ekki taldir hafa sýnt fram á að þau hefðu neina lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið fyrir dómstólum hvort tiltekinn gígur væri nefndur Hverfell eða Hverfjall á landabréfum Landmælinga Íslands og þótti ákvæði 3. mgr 2. gr laga nr. 35/1953 með áorðnum breytingum ekki verða skýrt svo að samkvæmt því gæti hver átt sök sem vildi í málum vegna slíkra nafnsetninga, enda væru í 2. mgr sömu greinar sérstaklega taldir upp þeir, sem málsaðild gætu átt varðandi úrskurði örnefnanefndar, en um málsaðild væri þar að öðru leyti vísað til stjórnsýslulaga. Var því ekki talið að í umræddum ákvæðum fælist frávik frá almennum reglum um nauðsyn lögvarinna hagsmuna stefnanda til að honum væri unnt að fá dóm um kröfu. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 9. maí 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. apríl 2001, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar úrlausnar. Þá krefjast þau þess að málskostnaðar í héraði verði felldur niður, en varnaraðili verði dæmdur til að greiða kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

I.

Af gögnum málsins er ljóst að skiptar skoðanir um hvort hlíðbrattur gjóskugígur í landi jarðarinnar Voga í Skútustaðahreppi beri heitið Hverfell eða Hverfjall hafa lengi verið tilefni ágreinings um hvað gígurinn skuli nefndur á landabréfum, sem út eru gefin af Landmælingum Íslands. Leiddi þessi ágreiningur til þess að Landmælingar Íslands óskuðu 25. nóvember 1998 eftir úrskurði örnefnanefndar um hvort nafnanna bæri að nota á landabréfum stofnunarinnar. Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði ákvað örnefnanefnd með úrskurði 12. maí 1999 að setja skyldi örnefnið Hverfjall á ný á landakort, sem gefin eru út á vegum Landmælinga Íslands eða með leyfi þeirra. Þessum úrskurði skutu 43 menn með stjórnsýslukæru til menntamálaráðherra, sem kvað upp úrskurð 20. desember 1999. Var framangreindur úrskurður örnefnanefndar staðfestur með þeirri breytingu að jafnframt skyldi setja á landabréfin innan sviga örnefnið Hverfell ásamt örnefninu Hverfjall. Mál það, sem vísað var frá dómi með hinum kærða úrskurði, höfðuðu sóknaraðilar 6. nóvember 2000 og kröfðust þess að framangreindur úrskurður menntamálaráðuneytisins yrði felldur úr gildi. Þá var þess og krafist „að úrskurðarorðinu verði breytt á þann veg að einungis skuli setja örnefnið Hverfell á öll landakort sem gefin eru út af Landmælingum Íslands eða með leyfi þeirra.“

II.

Samkvæmt 2. mgr 2. gr laga nr. 35/1953 um bæjanöfn o.fl., eins og henni var breytt með 1. gr. laga nr. 40/1998, úrskurðar örnefnanefnd um hvaða örnefni skuli sett á landabréf, sem gefin eru út á vegum Landmælinga Íslands eða með leyfi þeirrar stofnunar, sé ágreiningur eða álitamál um það efni. Geta þar átt málsaðild Landmælingar Íslands, aðrir kortagerðarmenn, Örnefnastofnun Íslands, landeigendur, sveitarstjórnir og hlutaðeigandi ráðuneyti, en um hana fer að öðru leyti að hætti stjórnsýslulaga. Úrskurðum nefndarinnar er unnt að skjóta til ráðherra. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skal í reglugerð, sem menntamálaráðherra setur, kveðið nánar á um starfsemi örnefnanefndar. Skulu þar meðal annars vera ákvæði um undirbúningsferli ákvarðana nefndarinnar um nafnsetningar á landabréf, þar á meðal um að örnefni, sem ágreiningur er um, skuli auglýst fyrir almenningi með hæfilegum fyrirvara þannig að hverjum, sem telur sig búa yfir vitneskju eða ábendingum, er að haldi geta komið, gefist færi á að kynna nefndinni álit sitt. Menntamálaráðherra hefur á grundvelli þessa ákvæðis sett reglugerð nr. 136/1999 um störf örnefnanefndar. Eru í 7. gr. hennar nánari fyrirmæli um úrskurði nefndarinnar um nafnsetningar á landakort og undirbúning þeirra.

Í kæru til Hæstaréttar skýra sóknaraðilar tilgang sinn með málsókninni og hagsmuni sína af niðurstöðu málsins svo að þau eigi öll ættir að rekja til Mývatnssveitar. Beri þau mikla umhyggju fyrir örlögum sveitarinnar, jafnt örnefnum sem öðrum menningarverðmætum. Sé sá einn tilgangur með málsókninni „að tryggja, að eitt merkasta náttúruvætti sveitarinnar fái að halda því nafni, sem öll rök benda til, að sé upprunalegast, varðveitt er í elstu rituðum heimildum og lifað hefur góðu lífi í sveitinni til þessa dags.“ Það er skilyrði þess að dómstólar leysi úr sakarefni að máli skipti fyrir stöðu stefnanda að lögum að fá dóm um það. Sóknaraðilar hafa ekki sýnt fram á að þau hafi neina lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið fyrir dómstólum hvort umræddur gígur er nefndur Hverfell eða Hverfjall á landabréfum Landmælinga Íslands. Með 3. mgr 2. gr laga nr. 35/1953 með áorðnum breytingum og reglugerð settri á grundvelli hennar er almenningi tryggður réttur til að koma á framfæri við stjórnvald, sem leysir úr málum sem þessum, vitneskju sinni og ábendingum um þau örnefni, sem um er að ræða. Tilvitnað ákvæði verður hins vegar ekki skýrt svo að samkvæmt því geti hver átt sök sem vill í málum vegna slíkra nafnsetninga, enda eru í 2. mgr sömu greinar sérstaklega taldir upp þeir, sem málsaðild geta átt varðandi úrskurði örnefnanefndar, en um málsaðild er þar að öðru leyti vísað til stjórnsýslulaga. Felst því ekki í umræddum ákvæðum frávik frá almennum reglum um nauðsyn lögvarinna hagsmuna stefnanda til að honum sé unnt að fá dóm um kröfu. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur um annað en málskostnað, en rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.