591/2011

K höfðaði mál gegn blaðamanninum J og krafðist m.a. ómerkingar ummæla sem birst höfðu í grein eftir J í DV. Því var ekki mótmælt af hálfu J að ummælin hefðu falið í sér ærumeiðandi aðdróttanir í garð K í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. J byggði sýknukröfu sína á því blaðamönnum væri í vissum tilvikum heimilt að hafa ummæli eftir viðmælendum sínum og að í ljósi nýrra laga um fjölmiðla nr. 38/2011, sem tóku gildi eftir að málið var höfðað, bæri hann ekki ábyrgð á ummælunum. Það var m.a. niðurstaða Hæstaréttar að þótt ómerking ummæla á grundvelli 1. mgr. 241. gr. laga nr. 19/1940 teldist til refsikenndra viðurlaga væri hún í eðli sínu staðfesting á því að óviðurkvæmileg ummæli skuli vera að engu hafandi. Yrði því úrræði ekki jafnað til íþyngjandi viðurlaga á borð við réttindasviptingu í merkingu 2. mgr. 2. gr. laganna. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ómerkingu ummælanna, en miskabætur lækkaðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. nóvember 2011 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi hefur því ekki verið mótmælt af hálfu áfrýjanda að ummælin, sem málið snýst um og birtust í grein eftir hann í DV 12. nóvember 2010, feli í sér ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnda í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ennfremur liggja fyrir yfirlýsingar frá H-kvk-þgf A-kvk-þgf og R-kvk-þgf R-kvk-þgf um að ummælin séu rétt eftir þeim höfð og birt með samþykki þeirra beggja.

Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt, sem giltu um ábyrgð á efni rita, þar á meðal dagblaða þegar fyrrgreind grein var birt, bar höfundur efnisins refsi- og fébótaábyrgð á því ef hann var nafngreindur. Átti það við um áfrýjanda.

Hinn 21. apríl 2011 tóku gildi lög nr. 38/2011 um fjölmiðla. Samkvæmt a. lið 1. mgr. 51. gr. þeirra ber nafngreindur einstaklingur ábyrgð á eigin ummælum, sem höfð eru réttilega eftir honum í fjölmiðlum á borð við dagblöð, hafi hann samþykkt það. Bæri áfrýjandi því ekki refsiábyrgð á ummælum þeim, sem mál þetta er sprottið af, ef þau hefðu birst í grein eftir hann í dagblaði eftir gildistöku áðurnefndra laga. Verður að skýra ákvæði 2. gr. almennra hegningarlaga svo að áfrýjanda hefði ekki verið dæmd refsing fyrir umrædd ummæli ef þess hefði verið krafist.

Í 2. mgr. síðastgreindrar lagagreinar segir að þegar svo stendur á, sem að framan greinir, skuli falla niður aðrar afleiðingar verknaðar sem refsinæmi hans að eldri lögum leiddi af sér. Af ummælum í greinargerð með frumvarpi til almennra hegningarlaga má ráða að hér sé átt við viðurlög, önnur en refsingu, sem refsiverður verknaður hefði ella haft í för með sér fyrir sakaðan mann, svo sem sviptingu réttinda. Önnur réttaráhrif verknaðarins, svo sem skylda til að greiða brotaþola bætur, skuli hins vegar haldast þótt refsing falli niður samkvæmt framansögðu. Þótt ómerking ummæla á grundvelli 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga teljist til refsikenndra viðurlaga er hún í eðli sínu staðfesting á því að óviðurkvæmileg ummæli, sem fela til dæmis í sér refsiverða aðdróttun í garð brotaþola, skuli vera að engu hafandi. Af þeirri ástæðu verður því úrræði ekki jafnað í þessu samhengi til íþyngjandi viðurlaga á borð við réttindasviptingu.

Samkvæmt því, sem að framan er rakið, og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur, þó þannig að með hliðsjón af málsatvikum verða miskabætur til stefnda úr hendi áfrýjanda hæfilega ákveðnar 250.000 krónur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, J-kk-nf B-kk-nf M-kk-nf, greiði stefnda, K-x-x G-x-x L-x-x, 250.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2010 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms skulu að öðru leyti vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.