313/2017

S höfðaði mál á hendur Þ hf. og krafðist viðurkenningar á því að Þ hf. hefði borið að greiða skipverjum á nánar tilgreindu fiskiskipi aflahlut af heildarverðmæti grálúðuafla sem seldur var á markaði í samræmi við ákvæði í kjarasamningi S og Landssambands íslenska útvegsmanna. Fyrir lá að aðeins hluti skipverja voru félagsmenn í félögum innan vébanda S. Taldi héraðsdómur að kröfugerð S fullnægði ekki skilyrðum 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og vísaði málinu frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt kröfugerð S væri eftir orðum sínum ekki bundin við þá skipverja sem væru félagsmenn í aðildarfélögum S yrði að líta svo á að hún sætti að þessu leyti takmörkun af því að þeir einir tækju laun eftir þeim kjarasamningi sem kröfugerðin tæki til. Væri þetta ekki slíkur annmarki á málatilbúnaðinum að varðað gæti frávísun. Þá hefði heimild til málsóknar eftir 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 í dómaframkvæmd verði talin fyrir hendi þótt sú viðurkenningarkrafa sem mál tæki til hefði einungis snúið að hluta félagsmanna í félagi eða samtökum sem eiga í hlut og jafnvel fámennum hópi þeirra. Loks samrýmdist það tilgangi S að gæta þeirra hagsmuna sem dómkrafan tæki til. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. maí 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 3. maí 2017 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi í kjölfar aðalmeðferðar þess. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er sóknaraðili heildarsamtök og eru aðildarfélög hans stéttarfélög undirmanna í stétt sjómanna. Með málshöfðun sinni leitar sóknaraðili viðurkenningar á því að varnaraðila hafi borið að greiða skipverjum á fiskiskipinu Valdimar GK-195 aflahlut af heildarverðmæti grálúðuafla sem seldur var á markaði 29. október 2015 í samræmi við tiltekið ákvæði í kjarasamningi sóknaraðila og Landssambands íslenska útvegsmanna. Þótt kröfugerðin sé eftir orðum sínum ekki bundin við þá skipverja í áhöfninni sem eru félagsmenn í aðildarfélögum sóknaraðila verður að líta svo á að hún sæti að þessu leyti takmörkun af því að þeir einir taka laun eftir þeim kjarasamningi sem kröfugerðin vísar til. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila ber jafnframt að líta svo á að kröfugerð hans nái til undirmanna á fyrrgreindu skipi. Er þetta því ekki slíkur annmarki á málatilbúnaðinum að varðað geti frávísun.

Samkvæmt 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 geta félög eða samtök manna í eigin nafni rekið mál til viðurkenningar á tilteknum réttindum félagsmanna eða lausnar undan tilteknum skyldum þeirra, enda samrýmist það tilgangi félagsins eða samtakanna að gæta þeirra hagsmuna sem dómkrafan tekur til. Þessi heimild til málsóknar hefur í dómaframkvæmd Hæstaréttar verið talin fyrir hendi þótt sú viðurkenningarkrafa sem mál tekur til hafi aðeins snúið að hluta félagsmanna í félagi eða samtökum sem eiga í hlut og jafnvel fámennum hópi þeirra, sbr. meðal annars dóma réttarins 1. júní 2017 í máli nr. 501/2016 og 3. nóvember 2005 í málum nr. 184/2005 og 185/2005. Ekki skiptir heldur máli þótt launþegi sjálfur, einn eða í félagi við aðra eftir heimild í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, gæti haft uppi fjárkröfu vegna þeirra réttinda sem málið lýtur að. Þá samrýmist það tilgangi sóknaraðila að gæta þeirra hagsmuna sem dómkrafan tekur til í ljósi þess að starfsemi hans felst meðal annars í því að veita þeim sjómannafélögum, sem í sambandinu eru, sérhverja þá aðstoð, sem hann getur látið í té til að efla starfsemi þeirra og hindra að gengið sé á rétt þeirra, og að gangast fyrir samræmdum aðgerðum sjómannafélaganna við gerð samninga um kaup og kjör, sbr. dóm Hæstaréttar 30. október 2002 í máli nr. 464/2002.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Þorbjörn hf., greiði sóknaraðila, Sjómannasambandi Íslands, 350.000 krónur í kærumálskostnað.