611/2008

Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta farbanni samkvæmt b. lið 1. mgr. 103. gr. og 110. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur, en farbanninu markaður skemmri tími.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. nóvember 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. nóvember 2008, þar sem varnaraðila var áfram bönnuð för frá Íslandi allt til þriðjudagsins 13. janúar 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Til vara krefst hann þess að honum verði gert að setja tryggingu fyrir nærveru sinni í stað farbanns, en að því frágengnu að farbanni verði markaður skemmri tími.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Í dómi Hæstaréttar 22. september 2008 í máli nr. 493/2008 milli sömu aðila voru rakin þau meginsjónarmið sem til athugunar koma vegna þvingunarráðstafana í þágu opinbers máls. Eins og þar greindi togast meðal annars á almannahagsmunir við að halda uppi lögum, vinna að uppljóstran brota og halda uppi refsivörslu annars vegar og hins vegar mannréttindi hins grunaða manns. Verður við val á þvingunarráðstöfun að líta til þess úrræðis sem vægast er og að gagni getur komið. Í því sambandi er farbann mun vægara úrræði heldur en gæsluvarðhald og þá sérstaklega þegar því er beitt gagnvart íslenskum ríkisborgara sem á lögheimili hér á landi. Í reglunni felst einnig að hóf verður að vera í beitingu þess úrræðis sem valið er miðað við þá hagsmuni sem í húfi eru og má ekki ganga lengra en nauðsyn ber til. Þannig má farbann ekki standa lengur en nauðsynlegt er í þágu rannsóknar, en tímalengd farbanns ræðst aðallega af eðli og umfangi máls að því gefnu að rannsókn sé fram haldið án óréttmætra tafa.

Í máli þessu vegast þannig einkum á þau sjónarmið annars vegar að varnaraðili hefur nú sætt farbanni í nær 19 mánuði sem mun vera lengri tími en önnur dæmi eru um í íslenskri réttarframkvæmd. Hins vegar eru hér umfangsmikil efnahagsbrot til rannsóknar og teygja þau anga sína til fleiri en eins ríkis. Réttlætir þetta meira svigrúm til sóknaraðila en annars hefði verið. Eins og rakið var í framangreindum dómi Hæstaréttar mátti gangur rannsóknar málsins við lok árs 2007 og fyrstu mánuði ársins 2008 vera markvissari. Var þó talið að þessar tafir hefðu að nokkru leyti verið réttlættar við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti. Í því sambandi var einnig tekið fram að sóknaraðili hefði gefið upplýsingar um hver skyldu verða næstu skref við rannsókn málsins.

Eins og áður segir er það almennt forsenda þess að til greina komi að framlengja farbann að rannsókn máls hafi verið fram haldið án óréttlættra tafa. Við meðferð málsins nú hefur sóknaraðili lýst því hvað gert hafi verið frá síðasta dómi Hæstaréttar í málinu og leitast við að gefa nauðsynlegar upplýsingar um hver verði hin næstu skref við rannsóknina. Af þeim upplýsingum og öðrum gögnum málsins verður ekki annað séð en að rannsókn þess frá því að farbann var síðast veitt hafi verið ómarkviss og tafir á henni meðal annars komnar til vegna atriða er varða sóknaraðila. Verður í raun varla séð að nokkuð markvert hafi gerst við rannsóknina þá tvo mánuði sem liðið hafa frá dómi Hæstaréttar 22. september 2008. Verður að líta til þessa þegar leyst er úr kröfu sóknaraðila. Hins vegar ber eins og áður segir að hafa í huga að miklir hagsmunir eru tengdir rannsókninni og samkvæmt yfirliti sóknaraðila má búast við að eitthvað dragi til tíðinda við hana á næstu vikum. Verður að fallast á með sóknaraðila að nauðsynlegt sé að tryggja nærveru varnaraðila enn um sinn til að ljúka megi nægilega rannsókn málsins og taka ákvörðun um saksókn á grundvelli framkominna gagna. Þykja því enn skilyrði 110. gr., sbr. b. lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 vera uppfyllt til að fallast megi á kröfu sóknaraðila um farbann. Af öllu framanrituðu verður tímalengd farbanns stytt á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðila, X, er bönnuð brottför frá landinu þó eigi lengur en til föstudagsins 19. desember 2008 klukkan 16.