99/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu M um að felld yrðu niður réttaráhrif útivistardóms í máli þb. I á hendur henni þar til meðferð þess lyki á ný. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild dómara í 1. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að fella niður réttaráhrif upphaflegrar úrlausnar að einhverju leyti eða hluta væri undantekning frá þeirri meginreglu að dómur í héraði eða áritun stefnu í útvistarmáli haggaðist ekki af því að orðið væri við beiðni stefnda um endurupptöku þess. Var ekki talið að M hefði sýnt fram á að efni stæðu til annars en að umræddur dómur héldi óskertum réttaráhrifum þar til leyst yrði úr málinu á nýjan leik. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. febrúar 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrðu niður réttaráhrif útivistardóms 2. september 2015 í máli varnaraðila á hendur henni þar til meðferð þess ljúki á ný. Kæruheimild er í r. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að réttaráhrif dómsins verði felld niður og varnaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins var bú I-kk-ef J-kk-ef K-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2014, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 3. apríl sama ár í máli nr. 204/2014. Varnaraðili kveður kröfulýsingarfresti við gjaldþrotaskiptin hafa lokið 10. maí 2014 og lýstar kröfur numið samtals um 2.337.000.000 krónum. Á fyrsta skiptafundi í búinu 22. maí 2014 hafi ekki þótt horfur á að fram komnar eignir hrykkju fyrir kostnaði af skiptunum, en þó að gættu því að legið hafi þá fyrir að þrotamaðurinn hafi 28. janúar 2009 gert kaupmála við sóknaraðila vegna fyrirhugaðrar hjúskaparstofnunar þeirra og verulegar eignir hans verið gerðar þar að séreignum hennar. Varnaraðili kveður viðræður hafa farið fram við sóknaraðila um þessa ráðstöfun eftir lok kröfulýsingarfrests, en þær hafi ekki leitt til niðurstöðu og varnaraðili því ákveðið 1. október 2014 að höfða riftunarmál á hendur henni. Degi síðar hafi sóknaraðili og þrotamaðurinn flutt lögheimili sitt til Serbíu og varnaraðila ekki tekist að fá stefnu í málinu birta þar, en af þeim sökum hafi það verið gert í Lögbirtingablaði 21. nóvember 2014. Samkvæmt stefnunni krafðist varnaraðili riftunar á ráðstöfun þrotamannsins til sóknaraðila með kaupmálanum á tilgreindum eignarhlutum í 23 félögum, svo og á fimm tilteknum fasteignum, þremur bifreiðum og helmingshlut í einni fasteign. Varnaraðili krafðist þess jafnframt að sóknaraðila yrði gert að skila þessum eignum eða greiða að öðrum kosti 900.000.000 krónur með tilteknum vöxtum frá þeim degi sem kaupmálinn var gerður. Sóknaraðili sótti ekki þing við þingfestingu málsins 19. mars 2015 og var það dómtekið 26. sama mánaðar. Með úrskurði héraðsdóms 17. júlí 2015 var málinu vísað frá dómi, en sá úrskurður var felldur úr gildi með dómi Hæstaréttar 27. ágúst sama ár í máli nr. 495/2015. Í framhaldi af því var kveðinn upp dómur í málinu 2. september 2015, þar sem krafa varnaraðila um riftun fyrrnefndra ráðstafana var tekin til greina og sóknaraðila gert að skila honum eignunum sem um ræddi ásamt því að greiða 457.400 krónur í málskostnað. Samkvæmt kröfu sóknaraðila var málið endurupptekið 16. október 2015 eftir ákvæðum XXIII. kafla laga nr. 91/1991. Í greinargerð, sem hún lagði fram í héraði 12. nóvember sama ár, krafðist hún þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi en til vara sýknu af kröfum varnaraðila. Í greinargerðinni krafðist sóknaraðili þess jafnframt að réttaráhrif dómsins frá 2. september 2015 yrðu felld niður á grundvelli 1. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991. Héraðsdómur tók síðastgreinda kröfu ásamt kröfu sóknaraðila um frávísun málsins til munnlegs flutnings í þinghaldi 19. janúar 2016 og var þá þegar kveðinn upp úrskurður um að hafna frávísunarkröfunni, en til kröfunnar um að réttaráhrif dómsins yrðu felld niður var tekin afstaða með hinum kærða úrskurði 28. sama mánaðar.

Í kæru sóknaraðila til Hæstaréttar eru þau rök einkum færð fyrir dómkröfu hennar að það skipti hana miklu að réttaráhrif dómsins verði felld niður, því hann hafi beinst „að safni eigna“ hennar. Hún verði „að geta tekið ákvarðanir sem hluthafi um rekstur þeirra félaga sem um teflir og skipulagt efnahag sinn eftir því sem vindar blása í efnahagslífinu“, en vegna dómsins eigi hún þess ekki kost og „geti hlotist af því varanlegur skaði.“ Um þetta verður að gæta að því að sú meginregla gildir samkvæmt XXIII. kafla laga nr. 91/1991 að dómur í héraði eða áritun stefnu í útivistarmáli haggist ekki af því að orðið sé við beiðni stefnda um endurupptöku þess. Heimild dómara í 1. mgr. 139. gr. laganna til að kveða samkvæmt kröfu stefnda á um að réttaráhrif upphaflegrar úrlausnar falli niður að einhverju leyti eða öllu þar til máli lýkur á ný í héraði er þannig undantekning frá þeirri meginreglu. Samkvæmt hljóðan ákvæðisins skal dómari meta eftir atvikum hvort eða að hvaða leyti efni séu til að beita þessari heimild. Standi réttaráhrif dómsins frá 2. september 2015 óröskuð af endurupptöku málsins nýtur varnaraðili heimildar til aðfarar samkvæmt honum, sbr. 2. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991. Ef varnaraðili neytti hennar og dómurinn yrði síðar felldur úr gildi bæri hann fébótaábyrgð á tjóni af þeim sökum, sbr. 96. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili hefur ekki leitt að því líkur að hagsmunum hennar sé ekki nægilega borgið á þann hátt. Eins og atvikum er að öðru leyti háttað í máli þessu hefur sóknaraðili ekki fært haldbær rök fyrir því að efni séu til annars en að dómurinn 2. september 2015 haldi óskertum réttaráhrifum þar til leyst verður úr málinu á nýjan leik. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, M-kvk-nf S-kvk-nf, greiði varnaraðila, þrotabúi I-kk-ef J-kk-ef K-kk-ef, 400.000 krónur í kærumálskostnað.