485/2017

S höfðaði mál á hendur L og krafðist ógildingar á veðrétti samkvæmt veðskuldabréfi sem sonur hennar hafði gefið út og hvíldi á fasteign S. Bréfið hafði verið gefið út til SPRON, samkvæmt samkomulagi við L, en það síðar framselt til L. Byggði S á því að brotið hefði verið gegn ákvæðum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga við veðsetninguna, þar sem meðal annars ekkert lægi fyrir um að henni hefði verið kynnt niðurstaða greiðslumats sem framkvæmt hefði verið hjá syni hennar áður en lánið var veitt. Bæri því að víkja veðsetningunni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Af hálfu L var krafist sýknu, meðal annars á þeim grundvelli að S hefði glatað rétti til hafa uppi umræddar mótbárur gagnvart sér sem grandlausum framsalshafa veðskuldabréfsins. Héraðsdómur taldi að jafnvel þótt fallist yrði á að L hefði ekki að öllu leyti uppfyllt formskilyrði samkomulags um notkun ábyrgða, væri ósannað að það hefði haft áhrif á ákvörðun S um að veita veðlán í fasteign sinni. Var L því sýknaður af kröfum S. Í dómi Hæstaréttar kom fram að L gæti ekki, eins og forsögu lánveitingarinnar væri háttað, borið fyrir sig grandleysi um ætlaða annmarka veðsetningarinnar. Þá hefði hvorki í stefnu, né undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi, verið á því byggt af hálfu S að ekki hefði farið fram mat á greiðslugetu sonar hennar eða að það mat hefði verið efnislega rangt. Kæmist sú málsástæða því ekki að fyrir Hæstarétti. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, var hann staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júlí 2017. Hún krefst þess að ógiltur verði veðréttur gagnáfrýjanda samkvæmt veðskuldabréfi útgefnu af Ó-kk-þgf F-kk-þgf H-kk-þgf til SPRON 18. júlí 2007, sem nú hvílir á eign aðaláfrýjanda að Kópavogstúni 3 í Kópavogi og gagnáfrýjanda gert að aflýsa veðskuldabréfinu af eigninni innan 15 daga frá dómsuppsögu að viðlögðum 25.000 króna dagsektum frá þeim tíma þar til aflétting fer fram. Þá krefst aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 1.859.833 krónur með vöxtum samkvæmt 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. nóvember 2015 til 22. janúar 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst aðaláfrýjandi aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að hann verði felldur niður.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 11. október 2017. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað sem hann krefst í héraði og fyrir Hæstarétti.

Af hálfu gagnáfrýjanda er á því byggt að sýkna beri hann af dómkröfum aðaláfrýjanda þegar af þeirri ástæðu að við framsal veðskuldabréfsins frá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis til gagnáfrýjanda 8. október 2010 hafi aðaláfrýjandi á grundvelli viðskiptabréfareglna glatað gagnvart gagnáfrýjanda þeim mótbárum sem byggt er á af hennar hálfu í málinu að eigi að leiða til ógildingar á veðsetningu samkvæmt skuldabréfi 18. júlí 2007 á fasteign hennar að Stóragerði 14, Reykjavík. Þess er þá að gæta að í „Verklagsreglum um íbúðarlán til sjóðsfélaga í Lífeyrissjóði verkfræðinga“, 8. júlí 2005, sem gerðar voru á grundvelli samnings gagnáfrýjanda og Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis frá sama degi um fjármögnun eða endurfjármögnun íbúðarhúsnæðis fyrir sjóðsfélaga Lífeyrissjóðs verkfræðinga, er sérstaklega áréttað að ef um lánsveð sé að ræða skuli „lántaki standast greiðslumat SPRON, en það sé samkvæmt „Samkomulagi um sjálfskuldarábyrgðir“ sem SPRON er aðili að.“ Í 1. mgr. 9. gr. umrædds samkomulags, sem er frá 1. nóvember 2001, sagði: „Fyrirtæki skal í samningi um skuldaábyrgð eða veðsetningu vísa í samkomulag þetta.“ Enga slíka tilvísun er hins vegar að finna í veðskuldabréfinu 18. júlí 2007 og gaf það gagnáfrýjanda sérstakt tilefni til þess, eigi síðar en þá er hann fékk bréfið framselt, að kanna hvort að lánveitandinn hefði í raun fylgt umræddum reglum við veðsetninguna á íbúð aðaláfrýjanda. Getur hann því ekki, eins og forsögu lánveitingarinnar var háttað, borið fyrir sig grandleysi um þá ætluðu annmarka sem á veðsetningunni upphaflega voru og aðaláfrýjandi byggir dómkröfu sína á í málinu. Verður þessari málsástæðu hans þegar af þeim sökum hafnað.

Hvorki var í stefnu í héraði né undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi á því byggt af hálfu aðaláfrýjanda að ekki hefði farið fram mat á greiðslugeta lántakans, sonar aðaláfrýjanda, né að það mat hefði verið efnislega rangt. Standa ekki til þess lagaskilyrði, samkvæmt 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að sú málsástæða komist að hér fyrir dómi. Að því gættu verður með vísan til forsendna þar að lútandi staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að umrædd veðsetning fasteignar aðaláfrýjanda verði ekki ógilt á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.