207/2014

E höfðaði mál gegn Í hf. og krafðist meðal annars viðurkenningar á því að nánar tiltekið veðskuldabréf sem hann hafði gefið út hafi verið bundið ólögmætri gengistryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild til að krefjast í einkamáli viðurkenningardóms væri samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 háð því skilyrði að stefnandi hefði lögvarða hagsmuni af því að skorið yrði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til þess að þessu skilyrði væri fullnægt fyrir höfðun máls til öflunar viðurkenningardóms væri óhjákvæmilegt að stefnandi bæri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir væru af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Sóknaraðili hefði ekki gert viðhlítandi grein fyrir þessu í stefnu og yrði ekki bætt úr þeim annmarka undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti. Yrði því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. mars 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kært er ákvæði í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. febrúar 2014 um að vísa frá kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði að veðskuldabréf, sem hann gaf út til Íslandsbanka hf. 11. mars 2005, hafi verið bundið ólögmætri gengistryggingu samkvæmt 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að ákvæði um frávísun málsins að hluta verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili gerir ekki aðrar kröfur fyrir Hæstarétti en að kærumálskostnaður falli niður.

Samkvæmt gögnum málsins gaf sóknaraðili út skuldabréf 11. mars 2005 til Íslandsbanka hf., sem síðar fékk heitið Glitnir banki hf., en í því viðurkenndi sá fyrrnefndi að skulda þeim síðarnefnda 19.434.629 japönsk jen, sem væru að „jafnvirði í íslenskum krónum þann 10.3.2005 11.000.000“, og átti skuldin að bera svonefnda LIBOR vexti með 1,22% álagi. Skilmálum þessa skuldabréfs var breytt fjórum sinnum á árunum 2007, 2008, 2010 og 2011 og var í öllum tilvikum tekið fram í skjölum um þær ráðstafanir hverjar eftirstöðvar skuldarinnar væru í erlenda gjaldmiðlinum. Eftir gildistöku laga nr. 151/2010, sem leiddu meðal annars til breytinga á lögum nr. 38/2001, gerði varnaraðili, sem hafði tekið við þessum kröfuréttindum Glitnis banka hf. á hendur sóknaraðila á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008, endurútreikning á skuld sóknaraðila, sem var miðaður við 23. febrúar 2011. Mun sá útreikningur hafa leitt í ljós að eftirstöðvar skuldarinnar að teknu tilliti til greiðslu afborgana og vaxta hefðu numið 20.038.125 krónum að meðtöldum ógreiddum áföllnum vöxtum, hefði skuldin frá öndverðu verið í íslenskum krónum án tengingar við erlenda gjaldmiðla og borið vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, en eftirstöðvar skuldbindingar sóknaraðila, eins og varnaraðili taldi efni hennar vera, væru á hinn bóginn 26.700.449 krónur. Varnaraðili bauðst jafnframt til að lækka höfuðstól skuldarinnar í það horf, sem hún hefði staðið eftir gengi japansks jens 29. september 2008, samhliða því að breyta henni í íslenskar krónur og nam skuldin eftir þeim útreikningi 17.745.877 krónum að meðtöldum áföllnum vöxtum og vanskilum. Sóknaraðili tók þessu boði og gaf því til samræmis út nýtt skuldabréf til varnaraðila 7. nóvember 2011 með síðastgreindri fjárhæð, en með því greiddi hann upp skuld sína samkvæmt skuldabréfinu frá 11. mars 2005.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi höfðaði sóknaraðili mál þetta á hendur varnaraðila 4. júní 2013 og krafðist þess að viðurkennt yrði að skuldabréfið frá 11. mars 2005 „hafi verið bundið ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. laga nr. 38/2001“. Einnig krafðist hann þess að skuldabréfið 7. nóvember 2011 yrði fellt úr gildi og viðurkennt að „upphaflegir skilmálar“ eldra skuldabréfsins „gildi um lánssamningssamband aðilanna, að undanskildum skilmálum um gengistryggingu lánsins“. Í héraðsdómi var byggt á því að samkvæmt ákvæði X til bráðabirgða við lög nr. 38/2001, sbr. 18. gr. þeirra, hafi varnaraðila borið að endurreikna skuld sóknaraðila samkvæmt skuldabréfinu 11. mars 2005, hvort sem um hafi verið að ræða lögmæta skuld í erlendum gjaldmiðli eða skuld í íslenskum krónum, sem á ólögmætan hátt væri bundin við gengi erlends gjaldmiðils, og hefði aðferð við þann endurreikning átt að vera sú sama á hvorn veginn sem þessu hefði verið háttað. Af þeim sökum hefði sóknaraðili ekki lögvarða hagsmuni af því að dómur yrði felldur á kröfu hans um að viðurkennt yrði að skuldabréfið hafi geymt ólögmætan skilmála um að krafa samkvæmt því tæki breytingum eftir gengi erlends gjaldmiðils. Þeirri kröfu var því vísað af sjálfsdáðum frá dómi, en varnaraðili var á hinn bóginn sýknaður af síðari kröfu sóknaraðila af ástæðum, sem ekki skipta frekar máli hér.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Hæstarétti telur hann sig hafa lögvarða hagsmuni af því að dómur gangi að efni til um þá kröfu, sem var vísað frá héraðsdómi samkvæmt framansögðu. Í því sambandi vísar hann til þess að yrði því slegið föstu að krafa varnaraðila á grundvelli skuldabréfsins hafi haft að geyma ólögmætt ákvæði um gengistryggingu yrði varnaraðili knúinn til að reikna skuldina út á nýjan leik, en í þeim útreikningi bæri honum í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar að láta við þá vexti sitja, sem sóknaraðili hafi greitt af skuldinni á árabilinu frá 2005 til 2011, vegna reglna fjármunaréttar um gildi fullnaðarkvittana. Gæti því varnaraðili ekki krafið sóknaraðila um frekari vexti aftur í tímann, en það hafi varnaraðili á hinn bóginn mátt gera og í raun gert við endurútreikning á skuldinni eftir fyrrnefndum ákvæðum laga nr. 38/2001, sem væri reistur á þeirri forsendu að sóknaraðili hafi gengist undir lögmæta skuldbindingu í erlendum gjaldmiðli. Á niðurstöðum þessara tveggja aðferða við endurútreikning muni 5.999.224 krónum sóknaraðila í óhag. Í málatilbúnaði varnaraðila fyrir Hæstarétti er ekki dregið í efa að sóknaraðili geti á þessum grunni talist hafa lögvarða hagsmuni af því að efnisdómur gangi um kröfu sína.

Krafa sóknaraðila, sem var vísað frá héraðsdómi, var sem áður segir um viðurkenningu á því að fjárhæð kröfu varnaraðila samkvæmt skuldabréfinu 11. mars 2005 hafi á óheimilan hátt verið bundin gengi íslenskrar krónu gagnvart erlendum gjaldmiðli. Heimild til að krefjast í einkamáli viðurkenningardóms er samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 háð því skilyrði að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til þess að sýnt verði að þessu skilyrði sé fullnægt fyrir höfðun máls til að afla viðurkenningardóms er óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Í stefnu í málinu gerði sóknaraðili enga viðhlítandi grein fyrir þessu. Úr þeim annmarka getur hann ekki bætt undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti og verður því að staðfesta hið kærða ákvæði héraðsdóms.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Staðfest er ákvæði héraðsdóms um frávísun máls þessa að hluta.

Kærumálskostnaður fellur niður.