519/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að taka ekki til greina kröfu hans um lögbann við nánar tilgreindum athöfnum L hf. H reisti kröfu sína á lögum nr. 141/2001 um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Hæstiréttur féllst ekki á að af þeim sökum ætti ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. ekki við um kröfu H en þar segir að lögbann verði ekki lagt við athöfn ef talið verði að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggi þá nægilega. Vísaði Hæstiréttur um þetta til dóms réttarins í máli nr. 636/2012. Taldi Hæstiréttur að í tilteknum yfirlýsingum L hf. fælist næg trygging fyrir því að hagsmunir lántakenda yrðu ekki fyrir borð bornir og hefði H ekki lagt fram haldbær gögn sem styddi það að ástæða væri til að óttast um greiðslugetu L hf. Samkvæmt því stæði 1. töluliður 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 því í vegi að lögbann næði fram að ganga. Þegar af þeirri ástæðu var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. júlí 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2013, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 3. janúar 2013 um að synja kröfu sóknaraðila um að leggja lögbann við að varnaraðili „sendi út og innheimti greiðsluseðla sem tilkomnir eru vegna endurútreiknings tækja- og bílasamninga (kaupleigusamninga) eða skuldabréfa þeim tengd, og eru nú í íslenskum krónum en voru áður gengistryggðir við erlenda mynt og eru tryggðir með veði í lausafé eða fasteign og veitt hafa verið neytendum (einstaklingum), sem“ varnaraðili „hefur þegar viðurkennt að séu ólögmæt lán með endurútreikningi til neytenda sem framkvæmdur hefur verið á tímabilinu eftir dóm Hæstaréttar nr. 471/2010 þann 16. september 2010 og fyrir dóm Hæstaréttar nr. 464/2012 sem upp var kveðinn 18. október 2012. Lögbanni verði ekki aflétt fyrr en nýir og lögmætir endurútreikningar verða sendir út í samræmi við dóma Hæstaréttar nr. 600/2011 og nr. 464/2012.“ Kæruheimild er í 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Sóknaraðili krefst þess að sýslumanni verði gert að leggja lögbann við þessum athöfnum varnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili reisir kröfu sína um lögbann á 1. gr. laga nr. 141/2001 um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Samkvæmt því ákvæði geta stjórnvöld eða samtök leitað lögbanns til að vernda hagsmuni neytenda þótt hvorki þau sjálf né félagsmenn í samtökum hafi orðið fyrir röskun réttinda, enda snúi beiðni um aðgerðirnar að því að stöðva eða koma á annan hátt í veg fyrir háttsemi sem hefur afleiðingar hér á landi eða í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu og þykir stríða gegn nánar tilgreindum tilskipunum sem þar gilda eins og þær hafa verið leiddar í íslensk lög og eru þær taldar upp í 12 töluliðum. Telur sóknaraðili að varnaraðili hafi brotið gegn tilskipunum í töluliðum 1., 3. og 7 sem varða óréttmæta viðskiptahætti gagnvart neytendum á innri markaði, samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán og óréttmæta skilmála í neytendasamningum.

Sóknaraðili telur að þar sem hann byggi kröfu sína um lögbann á fyrrgreindum lögum eigi ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 ekki við um kröfu hans. Verður ekki falist á það með sóknaraðila, sbr. dóm Hæstaréttar 15. október 2012 í máli nr. 636/2012, en þar var niðurstaðan sú að sóknaraðili þessa máls þótti vera bær til þess að bera upp hér á landi kröfu um lögbann til að vernda heildarhagsmuni neytenda eftir ákvæðum laga nr. 141/2001 en að ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 stæði því í vegi að lögbann næði fram að ganga. Ekki er ágreiningur í þessu máli um aðild sóknaraðila.

Samkvæmt 1. tölulið 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 verður lögbann ekki lagt við athöfn ef talið verður að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggi þá nægilega. Lögbann er í eðli sínu neyðarráðstöfun sem ekki verður beitt nema fyrir liggi að almenn úrræði komi ekki að nægu haldi enda sé þá fullnægt skilyrðum lögbanns.

Aðila greinir á um fordæmisgildi dóma Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 og 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 varðandi útreikning krafna varnaraðila, en varnaraðili kveður lán þau sem hann hafi veitt nánast í öllum tilvikum vera kaupleigusamninga til skamms tíma. Úr þessum ágreiningi aðila verður ekki leyst í þessu máli. Á hinn bóginn hefur varnaraðili lýst því yfir að hann hafi, eftir tilmælum Fjármálaeftirlitsins 1. mars 2012 um varúðarráðstafanir í þágu skuldara vegna réttaróvissu, gripið til sérstakra öryggisráðstafana til að tryggja hagsmuni viðskiptamanna sinna með stofnun varasjóðs í þágu skuldara vegna óvissu um mögulegar ofgreiðslur og að hann muni ekki ráðstafa honum fyrr en réttaróvissu hafi verið eytt. Þá hefur varnaraðili lýst því yfir í kjölfar dóms Hæstaréttar 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013, sem varði bílasamning, að hann hafi hafið undirbúning nýs útreiknings hluta samninga sinna sem áður voru gengistryggðir. Felst í yfirlýsingum þessum næg trygging fyrir því að hagsmunir lántakenda verði ekki fyrir borð bornir og hefur sóknaraðili ekki lagt fram haldbær gögn sem styðja það að ástæða sé til að óttast um greiðslugetu varnaraðila. Samkvæmt því standa ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 því í vegi að lögbann nái fram að ganga samkvæmt þeirri kröfu sóknaraðila sem mál þetta tekur til. Þegar af þeirri ástæðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Hagsmunasamtök heimilanna, greiði varnaraðila, Lýsingu hf. 250.000 krónur í kærumálskostnað.