237/2015

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi A og B í tengslum við skipti á dánarbúi C, að öðru leyti en því að vísað var frá héraðsdómi kröfu B um að A yrði gert að afhenda dánarbúinu nánar tiltekna lausafjármuni þar sem krafan hefði ekki verið höfð uppi eftir fyrirmælum 124. og 125. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. mars 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. mars 2015, þar sem leyst var úr ágreiningi aðilanna í tengslum við opinber skipti á dánarbúi C. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess í fyrsta lagi að sér verði greiddar 4.798.350 krónur af eignum dánarbúsins, í öðru lagi að viðurkennt verði að hann eigi 50% hlut í félaginu [...] og í þriðja lagi að vísað verði frá héraðsdómi kröfum varnaraðila um að sóknaraðila verði gert að greiða dánarbúinu annars vegar 625.000 krónur og hins vegar 274.471 krónu, svo og að afhenda því nánar tiltekna lausafjármuni. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 1. apríl 2015. Hann krefst þess að staðfest verði ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila um greiðslu á 4.798.350 krónum og viðurkenningu á því að hann sé eigandi helmingshlutar í [...], en sóknaraðila verði á hinn bóginn gert að greiða dánarbúi C annars vegar 625.000 krónur og hins vegar 228.475 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilteknum fjárhæðum frá 17. júlí 2013 til greiðsludags, svo og að afhenda dánarbúinu „hluti sem listaðir eru upp í framlögðu skjali nr. 83“. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lést C [...] júní 2013 og var dánarbú hennar tekið til opinberra skipta 13. desember sama ár eftir kröfu sóknaraðila, sem hafði verið í óvígðri sambúð með henni. Varnaraðili, sem er ófjárráða sonur C, er einkaerfingi hennar. Við opinberu skiptin reis ágreiningur um kröfur, sem sóknaraðili gerði um greiðslu annars vegar fyrir framlag sitt til endurbóta á fasteign þeirrar látnu að [...] í [...] og hins vegar vegna umönnunar hennar á tilteknu tímabili veikinda fyrir andlátið, svo og um viðurkenningu eignarréttar að helmingshlut í félaginu [...], sem var að öllu leyti skráð í eigu hennar. Jafnframt kom upp ágreiningur um kröfur, sem varnaraðili gerði um að sóknaraðila yrði gert að greiða dánarbúinu húsaleigu vegna nota af fasteigninni að [...] frá andláti C til loka september 2013, útlagðan kostnað í tengslum við fasteignina á því tímabili og bætur vegna skemmda á henni, svo og að afhenda dánarbúinu hest í eigu þess og lausafjármuni, sem voru tilgreindir á sérstökum lista. Skiptastjóri í dánarbúinu vísaði þessum ágreiningsefnum til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 16. maí 2014. Undir rekstri málsins í héraði aflaði sóknaraðili matsgerðar dómkvadds manns um kostnað, sem hefði hlotist af því að kaupa vinnu við endurbætur á fasteigninni, en á grundvelli matsins nam endanleg dómkrafa sóknaraðila af því tilefni 4.798.350 krónum. Þá féll sóknaraðili frá kröfu sinni um greiðslu fyrir umönnun, en hélt til streitu kröfu um viðurkenningu á eignarrétti að helmingshlut í áðurnefndu félagi. Varnaraðili krafðist að öllum þessum kröfum yrði hafnað, en jafnframt að sóknaraðila yrði gert að greiða dánarbúinu 625.000 krónur í húsaleigu og 274.471 krónu vegna útlagðs kostnaðar af fasteigninni auk þess sem honum yrði gert að afhenda því lausafjármuni „sem listaðir eru upp í framlögðu skjali nr. 83.” Með hinum kærða úrskurði var öllum kröfum beggja aðila hafnað að frátöldu því að síðastgreind krafa varnaraðila var að nokkru tekin til greina.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að hafna því að viðurkenna kröfur sóknaraðila á hendur dánarbúinu annars vegar um greiðslu á 4.798.350 krónum og hins vegar um eignarrétt að helmingi hluta í [...]. Með því að sóknaraðili krafðist í málinu viðurkenningar kröfu um greiðslu úr hendi dánarbúsins var því heimilt að hafa uppi gagnkröfur til sjálfstæðrar dómsúrlausnar um greiðslu úr hendi hans, enda var fullnægt öðrum skilyrðum 2. töluliðar 126. gr. laga nr. 20/1991. Á gagnkröfunum um greiðslu, sem varnaraðili heldur uppi í þágu dánarbúsins, eru ekki þeir annmarkar að efni séu til að verða við kröfu sóknaraðila um að þeim verði vísað frá héraðsdómi. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður á hinn bóginn staðfest niðurstaða hans um að hafna þessum kröfum. Í lögum nr. 20/1991 er ekki að finna heimildir handa dánarbúi til að beina í máli, sem rekið er eftir reglum 5. þáttar þeirra, kröfu að þriðja manni um afhendingu muna, sem það telur sig njóta eignarréttar yfir, aðrar en þær, sem getið er í 124. og 125. gr. laganna. Í máli þessu hefur krafa um skyldu sóknaraðila til að láta af hendi lausafjármuni ekki verið höfð uppi eftir fyrirmælum þeirra ákvæða og ber því þegar af þeirri ástæðu að vísa henni af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Eftir úrslitum málsins er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kærumálskostnað.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfu varnaraðila, B, um að sóknaraðila, A, verði gert að afhenda dánarbúi C nánar tiltekna lausafjármuni.

Að öðru leyti skal hinn kærði úrskurður vera óraskaður.

Kærumálskostnaður fellur niður.