549/2015

Í málinu krafðist D bóta úr hendi H, annars vegar þar sem gildistaka deiliskipulags fyrir Friðarstaði í Hveragerði, þar sem hann var ábúandi, hefði leitt til rýrnunar á verðmæti jarðarinnar og verulegrar skerðingar á nýtingarmöguleikum hennar og hins vegar vegna þess að synjun H um að veita sér leyfi til að breyta gróðurhúsi á jörðinni í hesthús hefði valdið sér fjárhagslegu tjóni. Fyrir lá að umrætt deiliskipulag var samþykkt af bæjarstjórn H árið 2002, en auglýsing um samþykkt og gildistöku skipulagsins var fyrst birt í B-deild Stjórnartíðinda árið 2009. Með vísan til ákvæða laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem voru í gildi við samþykkt deiliskipulagsins, var talið að fyrri bótakrafan hefði verið fallin úr gildi fyrir fyrningu þegar málið var höfðað árið 2014. Þá var tekið fram að krafan væri einnig fyrnd þótt upphaf fyrningarfrests yrði miðað við birtingu auglýsingarinnar í Stjórnartíðindum, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. og 2. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sem þá höfðu öðlast gildi. Að því er varðaði síðari bótakröfu D var það niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna að meiri kostnaður yrði því samfara að breyta gróðurhúsinu í hesthús en að reisa slíkt hús frá grunni. Með vísan til þess hefði D ekki fært sönnur á að hann hefði beðið fjártjón vegna stjórnvaldsákvörðunar H. Samkvæmt framansögðu var H sýknaður af báðum kröfum D.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. ágúst 2015. Hann krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til vara krefst hann þess að g-kk-þgf verði gert að greiða sér annars vegar 49.410.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. apríl 2014 til greiðsludags og hins vegar 8.749.267 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna frá 8. september 2011 til 14. apríl 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Að þessu frágengnu krefst hann þess að sér verði dæmdar bætur úr hendi gagnáfrýjanda að álitum. Loks krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 23. október 2015. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað sem aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér í héraði. Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með byggingarbréfi 30. desember 1947 byggði umboðsmaður þjóðjarða í Ölfushreppi J-kk-þgf Ö-kk-þgf „til löglegrar ábúðar og erfðaleigu til stofnunar nýbýlis landspildu úr ríkisjörðinni Vorsabæ í Ölfushreppi“ samkvæmt þágildandi lögum nr. 116/1943 um ættaróðal og erfðaábúð og nr. 35/1946 um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum. Hið leigða land var annars vegar „landspilda úr ofanverðum Vorsabæjarvelli að stærð 14,636 ha.“ og hins vegar „svonefndar Friðastaðalóðir austanvert við veginn frá Hveragerði að Reykjakoti milli hans og Varmár gegnt Grýlu, að stærð 2,58 ha.“ Í byggingarbréfinu var meðal annars að finna svofellt ákvæði: „Á landspildunni á Vorsabæjarvelli (14,636) má leigutaki ekki byggja nein hús eða gera önnur mannvirki, en ræktun og girðingu um landið, nema að fengnu leyfi landsdrottins.“ Frekari takmarkanir voru gerðar samkvæmt byggingarbréfinu á rétti leigutaka eða ábúanda eins og hann var þar einnig nefndur til að nýta hið leigða land og ráðstafa því, þar á meðal var kveðið á um að honum væri „óheimilt að leigja lóðir eða landspildur úr landi jarðarinnar til húsbygginga, atvinnureksturs eða starfrækslu, án leyfis ráðuneytisins og hlutaðeigandi hreppstjóra“.

Með kaupsamningi 9. september 1986 seldi íslenska ríkið gagnáfrýjanda hluta af jörðinni Vorsabæ og mun þar vera með talið land það sem leigt hafði verið samkvæmt fyrrnefndu byggingarbréfi. Afsal fyrir hinu selda var gefið út 31. mars 2009 og það móttekið til þinglýsingar 15. apríl sama ár.

J-kk-nf Ö-kk-nf var afi aðaláfrýjanda og að J-kk-þgf látnum varð sonur hans, faðir aðaláfrýjanda, ábúandi á áðurgreindu nýbýli sem nefnist Friðarstaðir. Í kjölfar andláts föðurins mun aðaláfrýjandi hafa tekið við ábúðinni ásamt systur sinni, en hann keypti síðan hlut hennar með samningi þeirra á milli 26. október 1999.

Árið 1971 mun eiginlegt aðalskipulag fyrst hafa verið gert fyrir Hveragerði og var það staðfest af félagsmálaráðuneytinu 18. maí sama ár á grundvelli þágildandi skipulagslaga nr. 19/1964. Á þeim skipulagsuppdrætti var land Friðarstaða auðkennt sem útivistarsvæði. Hinn 13. júlí 1982 var staðfest nýtt aðalskipulag fyrir Hveragerði sem skyldi gilda til ársins 2002. Samkvæmt því var landnotkun minni spildunnar, sem tilheyrði Friðarstöðum, sýnd sem svæði undir gróðurhús, en hluti stærri spildunnar sem iðnaðarsvæði. Rúmum áratug síðar, 19. maí 1994, var síðan staðfest nýtt aðalskipulag fyrir Hveragerði sem gilda átti til ársins 2013. Á þeim skipulagsuppdrætti var minni spildan að Friðarstöðum skilgreind sem ylræktarsvæði, en sú stærri sem útivistarsvæði til sérstakra nota. Hinn 23. maí 2006 staðfesti umhverfisráðherra „aðalskipulag Hveragerðisbæjar 2005–2017“ á grundvelli þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Á viðeigandi skipulagsuppdrætti var minni spildan að Friðarstöðum auðkennd sem landbúnaðarsvæði, en stærri spildan áfram sem útivistarsvæði til sérstakra nota. Í greinargerð með aðalskipulaginu sagði meðal annars í kafla um landbúnaðarsvæði: „Ein bújörð er rekin í bæjarfélaginu og eru það Friðarstaðir þar sem stunduð er mjólkurframleiðsla og ýmis annar búskapur.“

Að sögn gagnáfrýjanda hófst á árinu 2001, að frumkvæði aðaláfrýjanda, vinna við gerð deiliskipulags fyrir svonefnt heimaland Friðarstaða. Er þar átt við minni landspilduna sem tilheyrir jörðinni og er sem áður greinir 2,58 hektarar að stærð. Í bréfi aðaláfrýjanda og eiginkonu hans til gagnáfrýjanda 8. október 2001 óskuðu þau eftir að hætt yrði við gerð deiliskipulagsins þar sem hugmyndir þeirra og þess, sem fenginn hafi verið til að vinna skipulagið, færu á engan hátt saman. Með bréfi til gagnáfrýjanda 15. febrúar 2002 fóru þau hjónin þó fram á að fá „viðbótarbyggingarland norðan fyrirhugaðs byggingareits skv. drögum að deiliskipulagi.“ Á fundi bæjarráðs gagnáfrýjanda 28. sama mánaðar var fallist á erindi þeirra. Hinn 18. júní 2002 samþykkti bæjarstjórn gagnáfrýjanda síðan deiliskipulag fyrir umrædda landspildu að Friðarstöðum á grundvelli tillögu að skipulaginu 26. mars sama ár. Í greinargerð með því sagði meðal annars: „Í samræmi við aðalskipulag Hveragerðis, 1993-2013 óskar Hveragerðisbær eftir samþykki deiliskipulags á lögbýlinu Friðarstöðum. Reiturinn er merktur sem ylræktarsvæði í aðalskipulagi Hveragerðis og því landbúnaðarsvæði ... Landnotkun innan deiliskipulagsreitsins skal vera í samræmi við aðalskipulag Hveragerðis 1993-2013, þ.e. ylræktarsvæði.“ Samkvæmt deiliskipulaginu mun aðaláfrýjandi hafa árið 2003 reist nýtt íbúðarhús á Friðarstöðum. Af ástæðum, sem ekki hefur fengist skýring á, fórst hins vegar fyrir að auglýsa deiliskipulagið, svo sem lögskylt var. Það var fyrst 17. apríl 2009 sem auglýsing um gildistöku þess birtist í B-deild Stjórnartíðinda samkvæmt 4. mgr. 25. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga, en þá hafði nýtt aðalskipulag sem fyrr segir tekið gildi.

Í lok árs 2006 og byrjun árs 2007 var undirritaður samningur milli aðaláfrýjanda og landbúnaðarráðherra um úreldingu gróðurhúsa sem starfrækt höfðu verið á Friðarstöðum. Árið 2008 fól aðaláfrýjandi tiltekinni verkfræðistofu að gera teikningar að breytingu á einu af gróðurhúsunum í hesthús og sótti síðan um til gagnáfrýjanda 3. nóvember það ár að fá að breyta því í slíkt hús fyrir allt að 24 hesta. Eftir að umsóknin hafði borist skipulags- og byggingarfulltrúa gagnáfrýjanda sendi hann nafngreindum starfsmanni verkfræðistofunnar tölvubréf 12. sama mánaðar þar sem hann fór fram á að staðfest yrði að undirstöður þess gróðurhúss, sem nota ætti við byggingu hesthússins, þyldu það álag sem þeim væri ætlað að bera. Í svari starfsmannsins, sem barst samdægurs í tölvupósti, sagði meðal annars: „Ég hef ekki skoðað núverandi undirstöður, en hugsaði mér að burðarþolshönnuður gerði það. Ég dreg reyndar stórlega í efa að hagkvæmt sé að nota gamla sökkla í þessum tilgangi vegna þess hversu mikið hlýtur að þurfa að styrkja þá. Afar ólíklegt er að mínu mati að járnun/dýpi sökkla sé eitthvað nálægt því sem þarf til að undirstöður séu traustar og hægt að nota eins og lýst er.“ Á fundi skipulags- og byggingarnefndar gagnáfrýjanda 2. desember 2008 var umsókn aðaláfrýjanda tekin fyrir og ákveðið að óska eftir frekari upplýsingum frá honum, jafnframt því sem fram færi grenndarkynning í samræmi við 7. mgr. 43. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga. Á fundi skipulags- og byggingarnefndar 6. janúar 2009, þar sem umsókn aðaláfrýjanda var tekin fyrir að nýju, var hún afgreidd með svofelldri bókun: „Að teknu tilliti til athugasemda, sem fram komu við grenndarkynningu þá hafnar nefndin staðsetningu hesthúss samkvæmt meðfylgjandi afstöðumynd.“ Staðfesti bæjarstjórn gagnáfrýjanda þessa ákvörðun 15. janúar 2009. Daginn eftir kærðu aðaláfrýjandi og eiginkona hans ákvörðunina til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála. Með úrskurði nefndarinnar 24. júní 2011 var hin kærða ákvörðun felld úr gildi, meðal annars af þeim sökum að umsókn kærenda um byggingu hesthússins hefði verið í samræmi við gildandi landnotkun svæðisins samkvæmt aðalskipulagi gagnáfrýjanda.

Í framhaldinu lét aðaláfrýjandi fyrrgreinda verkfræðistofu útbúa nýjan uppdrátt að deiliskipulagi Friðarstaða og sendi gagnáfrýjanda hann með bréfi 20. mars 2010 þar sem þess var farið „á leit að tillaga verkfræðistofunnar verði skoðuð og aðilar freisti þess að ná farsælli niðurstöðu í þessu máli.“ Erindi aðaláfrýjanda var tekið fyrir á fundi skipulags- og byggingarnefndar gagnáfrýjanda 11. maí 2010, en „frestað til næsta fundar nefndarinnar“. Samkvæmt gögnum málsins kom erindið ekki til umfjöllunar að nýju í nefndinni fyrr en á fundi hennar 5. júlí 2011. Þá var lagt fram minnisblað skipulags- og byggingarfulltrúa gagnáfrýjanda 30. júní sama ár þar sem fram kom það álit að vegna þess að ekki væru gerðar sérstakar takmarkanir á landbúnaðarnotum lögbýlisins Friðarstaða í gildandi aðalskipulagi 2005–2017 væri deiliskipulagið frá 2002 ekki í samræmi við það. Taldi skipulags- og byggingarfulltrúi því rétt að taka deiliskipulagið án tafar til endurskoðunar „í samráði við ábúendur“ og að við gerð þess yrðu hugmyndir þeirra um landnýtingu hafðar til hliðsjónar. Ákvað skipulags- og byggingarnefnd að leggja til við bæjarstjórn gagnáfrýjanda að deiliskipulagið yrði tekið til endurskoðunar í samræmi við þessa tillögu skipulags- og byggingarfulltrúa. Var aðaláfrýjanda tilkynnt þessi afgreiðsla nefndarinnar með bréfi 6. júlí 2011. Þá samþykkti bæjarráð gagnáfrýjanda framangreinda tillögu skipulags- og byggingarnefndar á fundi sínum 21. sama mánaðar.

Eins og fram kom í bréfi aðaláfrýjanda og eiginkonu hans til gagnáfrýjanda 27. júlí 2011 voru þau mjög ósátt við viðbrögð bæjaryfirvalda við úrskurði úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála frá 24. júní sama ár. Tóku þau fram að umsókn aðaláfrýjanda um byggingarleyfi frá 3. nóvember 2008 til að fá að breyta einu af gróðurhúsunum á Friðarstöðum í hesthús væri í fullu gildi og bæri að taka hana aftur til umfjöllunar. Á fundi skipulags- og byggingarnefndar gagnáfrýjanda 6. september 2011 var fjallað um umsóknina að nýju og hún afgreidd með svofelldri bókun: „Ekki verður séð á meðfylgjandi aðaluppdráttum að breyta eigi gróðurhúsi í hesthús heldur sé fyrirhugað að rífa gróðurhúsið og byggja nýtt hesthús á sama stað. Breytingin er að mati nefndarinnar í ósamræmi við gildandi deiliskipulag á Friðarstöðum en skv. því skal landnotkun innan deiliskipulagsreitsins vera ylræktarsvæði. Skipulags- og byggingarnefnd leggur til við bæjarstjórn að erindinu verði synjað og vísar í tillögu sína ... sem staðfest var í bæjarráði ... um að deiliskipulag Friðarstaða verði tekið til endurskoðunar.“ Samþykkti bæjarstjórn gagnáfrýjanda þessa tillögu nefndarinnar 8. september 2011 og tilkynnti aðaláfrýjanda það 13. sama mánaðar.

II

Áður en aðaláfrýjandi höfðaði mál þetta 11. apríl 2014 fékk hann dómkvadda tvo menn „til þess að skoða og meta tjón sem leiðir af því að matsþoli hefur með ólögmætum hætti komið í veg fyrir að matsbeiðandi geti hagnýtt fasteign sína.“ Í matsgerð hinna dómkvöddu manna 14. nóvember 2013 var ástandi gróðurhúsanna á Friðarstöðum meðal annars lýst svo að steyptir veggir þeirra væru „orðnir veðraðir og sprungnir.“ Moldargólf væri í húsunum og teikningar, sem fylgt hafi matsbeiðni, væru grunnteikning og útlitsteikning, en engar burðarþolsteikningar hafi verið gerðar. Í samræmi við beiðnina voru niðurstöður matsmanna þær að heildarkostnaður við að breyta gróðurhúsi aðaláfrýjanda í hesthús á grundvelli fyrirliggjandi teikninga væri 19.905.444 krónur miðað við verðlag í janúar 2009 og 24.182.512 krónur á verðlagi í nóvember 2013. Heildarkostnaður við að byggja nýtt hesthús, sambærilegt því sem greindi í teikningum fyrrgreindrar verkfræðistofu, næmi 22.925.340 krónum miðað við verðlag í janúar 2009 og 27.851.291 krónu á verðlagi í nóvember 2013. Ennfremur töldu matsmenn að gildistaka deiliskipulags Friðarstaða, sem fæli í sér að landnotkun væri takmörkuð við ylrækt, hefði skert möguleika aðaláfrýjanda til að hagnýta fasteignina og valdið þannig verðrýrnun hennar sem næmi 49.410.000 krónum á matsdegi.

Að beiðni gagnáfrýjanda voru dómkvaddir þrír menn til að framkvæma yfirmat á þeim atriðum sem aðaláfrýjandi hafði krafist mats á og lýst er hér að framan. Í yfirmatsgerð 11. desember 2014 komust hinir dómkvöddu menn meðal annars svo að orði: „Við mat á því hversu mikið það kostar að breyta núverandi gróðurhúsi í hesthús þarf að líta til þess hvað er nýtanlegt af eldra gróðurhúsi við fyrirhugaðar framkvæmdir. Þegar fyrirliggjandi teikningar ... eru skoðaðar kemur í ljós að undirstöður og áburðarkjallaraveggir eru mun dýpri en núverandi undirstöður undir gróðurhús sem fyrirhugað er að nýta. Núverandi undirstöður eru ekki járnbentar og ekki á nokkurn hátt til þess fallnar að það sé eitthvert hagræði í að nýta þær við fyrirhugaðar hesthússframkvæmdir án verulegra styrkinga eða varna. Einnig þyrfti að síkka þær með verulegum tilkostnaði. Talsvert óhagræði er af núverandi undirstöðum við jarðvinnuframkvæmdir sem óhjákvæmilega fylgja fyrirhuguðum hesthússframkvæmdum ... Við mat á kostnaði við annars vegar byggingu nýs hesthúss og hins vegar að breyta núverandi gróðurhúsi í hesthús telja matsmenn að það eina sem komi til greina að nýta úr eldri gróðurhúsum séu stálgrindur. Stálgrindurnar eru hins vegar með styttri veggi en sýndir eru á teikningum“. Því miðuðu yfirmatsmenn við að steypa þyrfti neðri hluta veggjanna við útreikning á kostnaði við að breyta gróðurhúsinu í hesthús. Var niðurstaða þeirra sú að heildarkostnaður við það næmi 24.351.968 krónum miðað við verðlag í janúar 2009 og 30.052.000 krónum á verðlagi í nóvember 2013. Heildarkostnaður við að byggja nýtt hesthús frá grunni væri á hinn bóginn 23.792.842 krónur miðað við verðlag í janúar 2009 og 29.362.000 krónur á verðlagi í nóvember 2013. Jafnframt var í yfirmatsgerðinni fjallað ítarlega um það álitaefni hvort gildistaka deiliskipulags Friðarstaða, sem fæli í sér að landnotkun væri takmörkuð við ylrækt, hefði skert möguleika aðaláfrýjanda til að hagnýta fasteignina og valdið þannig verðrýrnun hennar. Var meðal annars vísað til þess að land Friðarstaða, sem aðaláfrýjandi hefði afnot af sem ábúandi, skiptist í tvennt, annars vegar svonefnt heimaland jarðarinnar, sem deiliskipulagið tæki til og væri 2,58 hektarar að stærð, og hins vegar tún og beitiland á Vorsabæjarvelli sem væri 14,636 hektarar. Samkvæmt byggingarbréfinu frá árinu 1947 og ábúðarlögum nr. 80/2004 væru verulegar takmarkanir á rétti aðaláfrýjanda sem ábúanda til nýtingar og ráðstöfunar landsins. Þá hafi ylrækt verið stunduð á Friðarstöðum um langa hríð og yrði ekki ráðið af gögnum, sem lögð hafi verið fyrir yfirmatsmenn, að aðaláfrýjandi hafi mótmælt deiliskipulaginu á sínum tíma. Meðal annars að teknu tilliti til þessa var það niðurstaða yfirmatsmanna að ekki yrði séð að aðaláfrýjandi hefði orðið fyrir tjóni við gildistöku deiliskipulagsins eða að það hefði skert möguleika hans til að hagnýta eignina og þannig valdið verðrýrnun hennar.

III

1

Aðalkrafa aðaláfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er meðal annars studd þeim rökum að í forsendum hans hafi hvorki verið vikið að þeirri málsástæðu aðaláfrýjanda að áðurgreint deiliskipulag fyrir jörðina Friðarstaði sé í ósamræmi við gildandi aðalskipulag né fjallað um tillögu að nýju deiliskipulagi sem hann hafi kynnt gagnáfrýjanda. Þá hafi heldur ekki verið fjallað um efni fyrirliggjandi undirmatsgerðar og í engu tekið tillit til ágalla á yfirmatsgerð, sem hann hafi bent á við flutning málsins í héraði, heldur sé því slegið föstu í dómsforsendum án sérstaks rökstuðnings að með síðarnefndri matsgerð hafi þeirri fyrrnefndu verið hnekkt.

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála leggur dómari mat á gildi þeirra sönnunargagna sem fram hafa komið í máli. Í samræmi við það sló héraðsdómur því föstu, að virtum þeim gögnum sem lögð höfðu verið fram í málinu, þar á meðal framangreindum matsgerðum, að ósannað væri að aðaláfrýjandi hefði orðið fyrir fjártjóni af völdum gagnáfrýjanda. Vegna þess að bætur eins og þær, sem aðaláfrýjandi krefst sér til handa, verða því aðeins dæmdar að hann hafi beðið slíkt tjón var að þessari niðurstöðu fenginni óþarft að fjalla um málsástæður og lagarök hans sem lúta að bótaskyldu gagnáfrýjanda gagnvart honum. Verður ómerkingarkröfu aðaláfrýjanda því hafnað.

2

Aðaláfrýjandi krefst í fyrsta lagi bóta úr hendi gagnáfrýjanda þar sem gildistaka núgildandi deiliskipulags fyrir Friðarstaði hafi leitt til rýrnunar á verðmæti jarðarinnar og verulegrar skerðingar á nýtingarmöguleikum hennar. Eins og áður greinir var umrætt deiliskipulag samþykkt af bæjarstjórn gagnáfrýjanda 18. júní 2002, svo sem kveðið var á um í 1. mgr. 25. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga, en auglýsing um samþykkt og gildistöku skipulagsins var fyrst birt í B-deild Stjórnartíðinda 17. apríl 2009, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem í gildi voru við samþykkt deiliskipulagsins í júní 2002, fyrndist bótakrafa eins og sú, sem hér um ræðir, á 10 árum. Sé upphaf fyrningafrests kröfunnar miðað við það tímamark var hún fallin úr gildi fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað 11. apríl 2014, sbr. 1. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 11. gr. laganna. Þegar auglýsing um gildistöku skipulagsins var birt í apríl 2009 höfðu lög nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda öðlast gildi. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. þeirra laga fyrnist á fjórum árum krafa um bætur fyrir fjárhagstjón, annað en líkamstjón, sem ekki á rót að rekja til samnings. Þótt upphaf fyrningarfrests sé miðað við þetta síðara tímamark var krafan því einnig fyrnd við höfðun málsins, sbr. 1. og 2. mgr. 15. gr. laganna. Það breytir ekki þeirri niðurstöðu að aðaláfrýjandi hafi kært þá ákvörðun gagnáfrýjanda að synja honum um leyfi til að breyta einu af gróðurhúsunum á Friðarstöðum í hesthús til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála 16. janúar 2009, enda gat það málskot ekki rofið fyrningarfrest eftir 16. gr. laga nr. 150/2007, hafi fyrning kröfunnar ráðist af þeim lögum, þar sem kæran beindist ekki að gildi deiliskipulagsins sem slíks, heldur synjun um byggingarleyfi. Að þessu virtu ber að sýkna gagnáfrýjanda af kröfu aðaláfrýjanda um bætur vegna gildandi deiliskipulags fyrir Friðarstaði.

Í öðru lagi krefst aðaláfrýjandi bóta vegna þess að synjun gagnáfrýjanda um að veita sér leyfi til að breyta gróðurhúsinu í hesthús hafi valdið sér fjárhagslegu tjóni. Vegna þess að bæjarstjórn gagnáfrýjanda tók ákvörðun um að synja aðaláfrýjanda um leyfið 8. september 2011 eftir að fyrri ákvörðun bæjarstjórnarinnar þess efnis hafði verið felld úr gildi af úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála er fallist á með aðaláfrýjanda að miða beri upphaf fyrningarfrests þessarar kröfu við það tímamark og var hún því ófyrnd þegar mál þetta var höfðað.

Þessi krafa aðaláfrýjanda er byggð á því að það hefði haft í för með sér meiri kostnað fyrir hann að reisa hesthús frá grunni en að breyta einu af gróðurhúsunum, sem fyrir var á jörðinni, í sambærilegt hús. Því til stuðnings vísar hann til fyrirliggjandi undirmatsgerðar. Þegar það mat var framkvæmt lá ekki fyrir hvort og þá með hverjum hætti væri unnt að nýta undirstöður gróðurhússins, sem nota átti við byggingu hesthússins, við gerð þess mannvirkis, enda naut ekki við burðarþolsteikninga eins og tekið var fram í matsgerðinni. Þrátt fyrir þetta viku undirmatsmenn ekki að þessu atriði í matsgerð sinni, svo sem ástæða hefði verið til eins og meðal annars verður ráðið af ummælum starfsmanns verkfræðistofunnar, sem aðaláfrýjandi hafði fengið til að gera fyrir sig teikningar af mannvirkinu, í svari hans við fyrirspurn skipulags- og byggingarfulltrúa gagnáfrýjanda 12. nóvember 2008. Í yfirmatsgerð var hins vegar fjallað ítarlega um ástand gróðurhússins og hvað unnt yrði nýta af því við byggingu hesthússins. Komust yfirmatsmenn að rökstuddri niðurstöðu um að meiri kostnaður yrði því samfara að breyta gróðurhúsinu í hesthús en að reisa slíkt hús frá grunni. Með vísan til þess, sem rakið hefur verið, hefur aðaláfrýjandi ekki fært sönnur á að hann hafi beðið fjártjón vegna þeirrar stjórnvaldsákvörðunar, sem hér um ræðir, og verður gagnáfrýjandi því sýknaður af bótakröfu hans þegar af þeirri ástæðu.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað.

Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, D-kk-nf J-kk-nf S-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, Hveragerðisbæ, 850.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.