308/2005

Í máli sem A höfðaði á hendur H krafðist hún refsingar og miskabóta vegna ætlaðra brota H á höfundarétti látins eiginmanns A, en hún sat í óskiptu búi eftir hann. Héraðsdómari vísaði málinu frá í heild sinni vegna vanreifunar. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að málið væri einkarefsimál og ekki yrðu í slíku máli gerðar sambærilegar kröfur til málatilbúnaðar í stefnu og gerðar væru til ákæru í opinberu máli. Þótt fallist væri á með héraðsdómara að lýsing málsástæðna í stefnu væri ágripskennd var talið að stefnan væri ekki haldin þeim annmörkum að leiða ætti til frávísunar, enda yrði ekki séð að ætlaður óskýrleiki í kröfugerð A væri þess  eðlis að H gæti ekki tekið til varna með eðlilegum hætti. A krafðist einnig miskabóta úr hendi H á grundvelli 2. mgr. 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972, en jafnframt krafðist hún bóta samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar. Í síðastnefndri lagagrein er kveðið á um heimild til að krefjast bóta þótt réttarröskun hafi verið framin í grandleysi. A byggði á því í málinu að ætluð brot H hefðu verið framin af ásetningi eða í það minnsta af stórfelldu gáleysi. Varð ekki séð að A hefði gert neinar tilraun til að renna stoðum undir bótakröfu sína samkvæmt nefndri 3. mgr. 56. gr. höfundarlaga, enda gæti sama háttsemi ekki verið samtímis grandsöm og grandlaus. Krafa A um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga þótti því vanreifuð og var henni vísað frá dómi, en lagt fyrir héraðsdómara að taka aðrar kröfur A til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. júní 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. júlí 2005. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. júní 2005, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður á báðum dómstigum verði felldur niður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Í stefnu í héraði eru rakin 120 tölusett tilvik þar sem sóknaraðili telur að varnaraðili hafi brotið gegn höfundarétti H-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef, en sóknaraðili er ekkja skáldsins og situr í óskiptu búi eftir hann. Háttsemi varnaraðila er lýst þannig í stefnu að hann hafi við ritun bókar sinnar H-kk-nf brotið gegn höfundarétti skáldsins með því í fyrsta lagi, að nota texta skáldsins án aðgreiningar frá eigin texta, í öðru lagi að geta ekki heimilda, í þriðja lagi að geta heimilda með villandi og ófullnægjandi hætti, í fjórða lagi að breyta frumtexta höfundar og í fimmta lagi að birta áður óbirtan texta án heimildar höfundar. Í stefnu eru talin upp áðurnefnd 120 tilvik og þau heimfærð undir þá fimm liði, sem að framan eru raktir, einn eða fleiri, en vísað um innihald textans til fylgiskjala þar sem annars vegar er merkt við viðeigandi frumtexta og hins vegar við texta úr bók varnaraðila. Heimfærsla til lagaákvæða kemur fram síðar í stefnunni með almennum hætti þar sem í einu lagi eru taldir upp töluliðir og þeir í einu lagi sagðir fela í sér brot á tilgreindum ákvæðum höfundalaga nr. 73/1972.

Enda þótt fallist verði á með héraðsdómara að í stefnu sé lýsing málsástæðna ágripskennd er þess að gæta, að krafa sóknaraðila er einkarefsikrafa. Verður í því ljósi að telja sóknaraðila hafa með framangreindum hætti sett fram nægilega skýrlega í hverju ætluð brot varnaraðila felist að hans mati, en hafa verður í huga að ekki verða gerðar sömu kröfur um framsetningu stefnu í einkarefsimáli og gerðar verða til ákæru í opinberu máli samkvæmt 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þykja því ekki næg efni til að vísa frá dómi refsikröfu sóknaraðila, enda verður ekki fallist á með varnaraðila að ætlaður óskýrleiki í kröfugerð sóknaraðila sé þess eðlis að varnaraðili fái ekki tekið til varna með eðlilegum hætti.

Sóknaraðili krefur varnaraðila miskabóta með heimild í 2. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972 og gerir jafnframt kröfu um greiðslu bóta samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar. Í 1. mgr. 56. gr. segir að hafi saknæmt brot á lögunum haft fétjón í för með sér beri að bæta það eftir almennum reglum fébótaréttar. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar skal dæma höfundi eða listflytjanda miskabætur úr hendi þess sem raskað hefur rétti þeirra með ólögmætri háttsemi. Loks er í 3. mgr. kveðið á um að heimilt sé að dæma þeim sem misgert er við bætur úr hendi þess sem réttarröskun olli, þó að hann hafi gert það í grandleysi, en bæturnar megi ekki nema hærri fjárhæð en ávinningi hans af brotinu. Í 1. mgr. lagagreinarinnar er því kveðið á um heimild til að krefjast bóta fyrir fjártjón og í 2. mgr. er veitt heimild til að krefjast miskabóta. Í báðum tilvikum er það skilyrði að um saknæma háttsemi sé að ræða. Hins vegar veitir 3. mgr. heimild til að krefjast bóta enda þótt saknæmisskilyrði sé ekki fullnægt, en jafnframt er kveðið á um að bætur geti ekki orðið hærri en sem nemur ávinningi þess sem í grandleysi olli réttarröskun. Sóknaraðili reisir málsókn sína á því að varnaraðili hafi brotið gegn höfundarétti H-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef af ásetningi eða í það minnsta stórfelldu gáleysi. Krafa um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga byggist á því að tjóni hafi verið valdið í grandleysi. Engin tilraun er gerð í stefnu til að rökstyðja grundvöll þessarar kröfu, en sama háttsemi getur ekki samtímis verið grandsöm og grandlaus. Telst krafan því vanreifuð og er óhjákvæmilegt að vísa henni frá héraðsdómi. Hins vegar eru ekki efni til að fallast á kröfu varnaraðila um frávísun á kröfu sóknaraðila um miskabætur samkvæmt 2. mgr. 56. gr. höfundalaga.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi nema að því er varðar frávísun á kröfu um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga, eins og nánar greinir í dómsorði.

Málskostnaður í héraði bíður efnisdóms.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Kröfu sóknaraðila, A-kvk-ef S-kvk-ef L-kk-ef, um bætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972 úr hendi varnaraðila, H-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka aðrar kröfur sóknaraðila á hendur varnaraðila til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði bíður efnisdóms.

Kærumálskostnaður fellur niður.