702/2012

E varð fyrir slysi við klettaklifur. Kvað hún slíkt klifur vera íþróttagrein sem kallist sport klettaklifur en við það sé notast við reipi og annan búnað til að verjast falli. Í málinu krafðist hún viðurkenningar á rétti sínum til bóta úr hendi S hf. á grundvelli slysatryggingar í frítíma Fjölskylduverndar 2 hjá félaginu vegna líkamstjóns af völdum slyssins. S hf. hafnaði bótaskyldu og taldi tiltekið undanþáguákvæði slysatryggingarinnar sem væri hluti skilmála Fjölskylduverndar 2 eiga við um þær aðstæður er slys E orsakaðist af. Þar sagði að S hf. bætti ekki slys sem yrðu „í hnefaleikum, hvers konar glímu, akstursíþróttum, fjallaklifri, bjargsigi, froskköfun, drekaflugi svifflugi og fallhlífarstökki.“ Hæstiréttur taldi að leggja yrði til grundvallar þann skilning á vátryggingarskilmálunum að orðin „hvers konar“ ættu ekki við um fjallaklifur. Ágreiningur aðila ylti þá á því hvort klettaklifur ætti undir hugtakið fjallaklifur í skilningi skilmálanna. Var talinn slíkur vafi á því hvernig skilja bæri orðið fjallaklifur í vátryggingarskilmálunum að S hf. sem skilmálana hefði samið yrði að bera hallann af þeim óskýrleika sem af því leiddi. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á rétti E til bóta úr tryggingunni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. nóvember 2012. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Samkvæmt málatilbúnaði stefndu varð hún fyrir slysi 9. mars 2010 við klettaklifur á stað, sem nefndur sé Norton summit rocks í Adelaide í Ástralíu. Stefnda kveður slíkt klifur vera íþróttagrein, sem kallist sport klettaklifur, en við það sé notast við reipi og annan búnað til að verjast falli. Iðkandinn festi reipið í boltum, sem séu fyrir hendi í kletti, um leið og hann klifri áfram. Fyrir neðan standi annar maður, sem stjórni reipinu og tryggi öryggi þess, sem klifri, meðal annars með því að strekkja á reipinu ef sá síðarnefndi missir takið, þannig að hann hangi í lausu lofti í stað þess að falla. Umrætt sinn hafi stefnda verið uppi í kletti að festa reipi í bolta og misst takið, en vinkonu hennar, sem staðið hafi fyrir neðan, hafi ekki tekist að bregðast við í tæka tíð vegna of mikils slaka á reipinu. Stefnda hafi því fallið til jarðar úr um sex metra hæð og borið fyrir sig hendurnar, en hlotið alvarleg brot á þeim báðum. Af þessu hafi stefnda orðið fyrir líkamstjóni, bæði tímabundnu og varanlegu.

Stefnda kveður maka sinn hafa keypt hjá áfrýjanda vátryggingu, sem nefnist Fjölskylduvernd 2, en undir hana falli meðal annars trygging vegna slysa í frítíma, sem óumdeilt er að nái jafnframt til stefndu. Í skilmálum fyrir vátryggingunni eru ákvæði um undanskildar áhættur í 10. grein þess kafla, sem tekur til slysatrygginga í frítíma, en þar segir meðal annars: „Félagið bætir ekki: a. Slys sem verða í hnefaleikum, hvers konar glímu, akstursíþróttum, fjallaklifri, bjargsigi, froskköfun, drekaflugi, svifflugi og fallhlífarstökki.“ Í málinu deila aðilarnir um hvort stefnda hafi orðið fyrir áðurgreindu slysi við aðstæður, sem falli undir þetta ákvæði.

Við skýringu þessa ákvæðis verður að gæta að því að orðin „hvers konar“ koma ekki fram áður en hafin er upptalning á mismunandi athöfnum, heldur er fyrst getið hnefaleika og orðalaginu síðan hagað þannig að ekki megi telja ljóst að tilvitnuð orð taki til alls þess, sem á eftir kemur, frekar en orðsins „glímu“ eingöngu. Um þetta má á hinn bóginn líta til þess að í skilmálum fyrir svonefnda ferðavernd, sem fellur einnig undir vátrygginguna Fjölskylduvernd 2, segir í 13. grein að áfrýjandi undanþiggi sig bótaskyldu meðal annars vegna tjóns „sem beint eða óbeint leiðir af fjallaklifi“, en orðin hvers konar eru þar ekki notuð. Í framlögðum skilmálum frá áfrýjanda vegna almennrar slysatryggingar segir í grein 12.1 að vátryggingin nái til slysa við almennar íþróttaiðkanir, en undanskilin séu þó slys, sem „verða í hnefaleikum, hvers konar glímu, akstursíþróttum, drekaflugi, svifflugi og fallhlífarstökki.“ Í grein 12.3 kemur á hinn bóginn fram að áfrýjandi bæti ekki „slys sem verða í fjallaklifri, bjargsigi og froskköfun.“ Samhljóða ákvæði koma fram í greinum 7.1 og 7.3 í skilmálum áfrýjanda vegna slysatryggingar launþega og í 1. mgr. og 3. mgr. 6. greinar skilmála hans fyrir slysadagpeningatryggingu. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar þann skilning á vátryggingarskilmálunum, sem deilt er um í máli þessu, að orðin „hvers konar“ eigi ekki við um fjallaklifur. Af þessu leiðir að niðurstaða um ágreining aðilanna veltur á því einu hvort klettaklifur eigi undir hugtakið fjallaklifur í skilningi skilmálanna. Í þessu sambandi ber áfrýjandi fyrir sig að orðið fjallaklifur sé samheiti, sem nái í senn yfir klifur í fjalli, kletti eða ís. Um þessa skýringu áfrýjanda verður að horfa til þess að í skilmálunum segir ekki að slys, sem verði í „klifri“, séu undanþegin vátryggingarvernd. Þá er þess að gæta að í framlögðu eyðublaði fyrir umsókn um líftryggingu hjá dótturfélagi áfrýjanda, Sjóvá-Almennum líftryggingum hf., sem ber fyrirsögnina: „Klifur“, er gert ráð fyrir því að umsækjandi upplýsi hvernig klifur hann stundi og er þar gerður greinarmunur á fjallaklifri, klettaklifri innanhúss, klettaklifri utanhúss og öðru klifri. Að þessu virtu verður að telja slíkan vafa á því hvernig skilja beri orðið fjallaklifur í vátryggingarskilmálunum, sem deilt er um í málinu, að áfrýjandi, sem samdi þessa skilmála, verði að bera halla af þeim óskýrleika, sem af því leiðir. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Eftir þessum úrslitum málsins verður áfrýjandi dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð, en um þann málskostnað og gjafsóknarkostnað stefndu fer samkvæmt því, sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, E-kvk-ef B-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.