289/2007

Á gegndi ásamt nafngreindum manni stöðu háseta á fiskiskipi í eigu Í.  Skiptust þau á að fara í veiðiferðir og greiddi Í þeim laun í samræmi við samning þeirra sjálfra um það hvernig þeim skyldi skipt milli þeirra. Krafðist Á í málinu launa í veikindaforföllum sem hún taldi sig vanhaldna um. Talið var að Á og umræddur maður hafi gegnt stöðu háseta sameiginlega og að í ljósi þessa yrði litið svo á að Í hefði greitt að fullu laun Á í veikindaforföllum í samræmi við ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2007. Hún krefst þess að stefndi greiði sér 712.951 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 504.330 krónum frá 15. janúar 2005 til 15. mars sama ár, en af 712.951 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Hún krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi var ráðin á árinu 1996 sem háseti á fiskiskip stefnda, Snorra Sturluson VE 28. Ráðningin mun hafa verið munnleg. Óumdeilt er að frá upphafi var starfi áfrýjanda hagað þannig að hún fór aðra hvora veiðiferð með skipinu, en var í fríi hina. Á móti henni gegndi starfinu H-kk-nf G-kk-nf, sem fór þá veiðiferð sem áfrýjandi var í fríi, en var sjálfur í fríi meðan áfrýjandi var á sjó. S-kk-nf S-kk-nf er frystitogari og mun hver veiðiferð hafa staðið yfir í um það bil einn mánuð, en nokkurra daga stopp í höfn þess á milli.

Áfrýjandi varð óvinnufær vegna læknisaðgerðar sem hún gekkst undir 1. nóvember 2004. Af framlögðu læknisvottorði er sýnt fram á að hún var óvinnufær á tímabilinu 1. nóvember 2004 til 19. janúar 2005. Ágreiningur málsaðila varðar uppgjör launa fyrir tímabilið 17. nóvember 2004 til 16. janúar 2005 eins og nánar greinir í II. kafla hér á eftir.

Fram er komið í málinu að frá upphafi skiptust launagreiðslur milli áfrýjanda og H-kk-ef G-kk-ef samkvæmt sérstöku samkomulagi þeirra sjálfra, sem stefndi greiddi launin eftir. E-kk-nf H-kk-nf, útgerðarstjóri stefnda, lýsti þessu fyrirkomulagi nánar í skýrslu fyrir dómi, sem um þetta fellur saman við skýringar áfrýjanda. Í stað þess að hvort um sig nyti allra launa fyrir veiðiferð, sem farið var í og væri launalaust þess á milli, var launum fyrir allar veiðiferðir deilt upp á milli þeirra. Skipti þar mestu máli að aflahlut háseta var skipt jafnt þannig að hvort um sig fékk hálfan aflahlut greiddan fyrir hverja veiðiferð. Aðrar sérstakar greiðslur féllu að meirihluta til í hlut þess, sem fór í veiðiferðina, svo sem fæðispeningar og hlífðarfatapeningar. Skiptin á heildarlaunum háseta fyrir hverja veiðiferð voru þannig ekki jöfn, þar sem ívið meira kom í hlut þess, sem fór á sjó hverju sinni. Hafa báðir aðilar skýrt þetta á þann veg að með þessu hafi verið leitast við að jafna áhættu, svo sem vegna þess að veiðum gat verið beint að misjafnlega verðmætum fisktegundum hverju sinni. Er fram komið að allmargir skipverjar hafi samið sín á milli um slíka „innbyrðis greiðslumiðlun.“ Kvað E-kk-nf stefnda hafa litið svo á að hann gerði ekki annað en að deila launum milli tveggja manna, sem skiptu einni stöðu, í samræmi við óskir þeirra.

II.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Kveðst hún hafa átt rétt til „staðgengilslauna í veikindaforföllum“, að hámarki í tvo mánuði samkvæmt greininni, en stefndi hafi hins vegar einungis greitt um það bil helming af staðgengilslaunum á því tveggja mánaða tímabili sem um ræðir. Veikindalaunaréttur áfrýjanda miðist við tímabilið frá 17. nóvember 2004 til 16. janúar 2005 og taki þar með yfir eina veiðiferð frá 17. nóvember til 23. desember 2004, og hluta af annarri, sem stóð yfir tímabilið frá 2. janúar til 3. febrúar 2005. Áfrýjandi telur ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga fela í sér sérreglu, en samkvæmt henni hafi áfrýjanda borið að fá greidd á þessu tímabili öll laun, sem fylgdu stöðu háseta um borð í S-kk-þgf S-kk-þgf og breyti engu um þá niðurstöðu að umrætt skiptimannakerfi hafi verið í gildi á skipinu. Stefndi hafi hins vegar aðeins greitt henni hálfan aflahlut á þessu tímabili og að auki séu vangreiddar aðrar greiðslur samkvæmt kjarasamningi. Telur áfrýjandi marga dóma Hæstaréttar allt frá 1985 staðfesta að sá réttur felist í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, sem hún krefst. Loks hafi stefndi leiðrétt laun hennar og gert þau réttilega upp vegna slyss, sem hún varð fyrir síðla árs 2005 og gerði hana þá óvinnufæra að nýju í nokkrar vikur. Þrátt fyrir það hafi stefndi neitað að leiðrétta laun vegna forfalla hennar í árslok 2004 og fram í miðjan janúar 2005, sem áður var getið og mál þetta snýst um.

Stefndi telur sig hafa gert upp laun við áfrýjanda í samræmi við þann rétt, sem hún eigi samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði. Sú síðarnefnda deili einni stöðu með öðrum manni og eigi aðeins rétt og beri um leið aðeins skylda til að fara í aðra hvora veiðiferð. Krafa hennar feli hins vegar í sér að hún fái laun eins og hún hafi ein gegnt 100% starfi. Hún yrði þannig mun betur sett en ef hún hefði gegnt starfi sínu óforfölluð. Kveðst stefndi hafa gert upp laun við áfrýjanda fyrir allt veikindatímabilið með hefðbundnum hætti og hún því orðið jafnt sett og ef hún hefði verið fullfrísk. Telur stefndi skýringar áfrýjanda á ætlaðri sérreglu í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga ekki standast. Efni þeirrar greinar sé sótt í lög nr. 49/1980, en með þeim hafi verið breytt þágildandi sjómannalögum nr. 67/1963. Tilgangurinn hafi verið sá að veita sjómönnum sama rétt til launa í forföllum vegna sjúkdóma og slysa og landverkamenn höfðu áður fengið við setningu laga nr. 19/1979. Telur hann ummæli í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til laga nr. 49/1980 mæla gegn skýringu áfrýjanda á efni greinarinnar. Hið sama eigi við um framsöguræðu ráðherra á Alþingi, er hann mælti fyrir frumvarpinu, þar sem fram komi að „það er ekki beinlínis ætlast til að menn græði fjárhagslega á veikindum, heldur að þeir verði ekki fyrir tapi. Maður, sem slasast í launalausu fríi, fengi annars meiri greiðslur en ef hann slasaðist ekki.“ Stefndi mótmælir loks að dómar Hæstaréttar, sem áfrýjandi vísar til, skipti hér máli enda tilvikin ólík því sem nú sé til úrlausnar. Að því er varði sérstaklega hina elstu þeirra frá árinu 1985 hafi niðurstaða ráðist af ólíkum orlofsrétti sjómanna og landverkamanna, sem hafi fyrst verið jafnaður með lögum eftir það. Dómur Hæstaréttar í máli nr. 207/2005, sem áfrýjandi vísi einnig sérstaklega til, eigi ekki heldur við hér, en þar hafi verið deilt um rétt til kauptryggingar eftir að því tveggja mánaða tímabili lauk, sem 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga taki til. Ágreiningur um það sé ekki til úrlausnar í þessu máli.

III.

Í málinu reynir á ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, en þar segir meðal annars að verði skipverji óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla, sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur, skuli hann „eigi missa neins í af launum sínum í hverju sem þau eru greidd ... þó ekki lengur en tvo mánuði.“ Ákvæðið hefur áður verið skýrt í dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/1993 í dómasafni réttarins 1994, bls. 2514 þannig: „Lagaákvæðið er svo afdráttarlaust, að það verður eigi skilið öðruvísi en svo, í því samhengi, sem hér reynir á, að stefndi eigi rétt til þeirra launa, sem hann hefði fengið greidd fyrir að gegna starfi sínu áfram, ef veikindi hefðu ekki gert hann ófæran til þess.“

Það starf, sem áfrýjandi var ráðin til að gegna, fólst í því að fara aðra hvora veiðiferð á fiskiskipinu Snorra Sturlusyni. Annar maður gegndi starfinu á móti henni og saman voru þau í einni stöðu. Samkvæmt ráðningu áfrýjanda var þannig fyrirfram ljóst að hún var í fríi meðan á veiðiferð stóð 2. október til 14. nóvember 2004 og að hún átti aftur að vera í fríi 2. janúar til 3. febrúar 2005. Hún varð óvinnufær 1. nóvember 2004 og þau forföll gerðu henni ókleift að gegna starfsskyldum sínum 17. nóvember til 23. desember 2004. H-kk-nf G-kk-nf var samkvæmt þessu ekki staðgengill áfrýjanda í hinni fyrstu og þriðju þessara veiðiferða. Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga átti áfrýjandi rétt á óskertum launum í veikindum frá 17. nóvember til 23. desember 2004. Áður var greint frá launauppgjöri til áfrýjanda vegna allra veiðiferða á síðari hluta árs 2004 og byrjun árs 2005 vegna „innbyrðis greiðslumiðlunar.“ Að þessu virtu verður fallist á með stefnda að áfrýjandi hafi fengið að fullu greidd laun, sem hún átti rétt til samkvæmt áðurnefndu ákvæði sjómannalaga. Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.