116/2005

Með almennu útboði í janúar 2002 óskaði Í eftir tilboðum í salt til rykbindingar á malarvegum fyrir Vegagerð ríkisins. Samkvæmt tilboðsskilmálum var óskað eftir cif tilboðum en ekki var tilgreint sérstaklega hvort saltið skyldi afhent í umbúðum. Í sendi 23. janúar út tilkynningu með myndsendi til bjóðenda, þar á meðal S, þar sem sagði að saltið skyldi afhent í svokölluðum stórsekkjum. Í gekk til samninga við S samkvæmt tilboði. S setti saltið í sekki, annaðist uppskipun þess og greiddi af því vöru- og vigtargjöld. Í mars 2003 gerði S Í viðbótarreikning, þar sem hann krafðist greiðslu fyrir þessa liði og deildu málsaðilar um greiðslu á þessum viðbótarreikningi. Var ekki talið sannað að S hafi borist fyrrnefnd tilkynning um afhendingu saltsins í sekkjum fyrr en á fundi fyrir opnun tilboða 31. janúar, en þar lét S bóka athugasemd um að tilkynningin hefði ekki borist honum. Þá varð heldur ekki fallist á að Í hafi mátt ætla að tilboð S hafi falið í sér þann kostnað sem um var deilt, þegar litið væri til fjárhæða tilboða S í fyrri útboðum. Var það talið hafa staðið Í nær að haga málum þannig að efni samnings milli aðila á grundvelli útboðsins væri ljóst. Var fallist á aðalkröfu S um greiðslu vegna sekkja, sekkjunar og uppskipunar á saltinu og um endurgjald fyrir greiðslu vöru- og vigtargjalda.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2005. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa gagnáfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 2. maí 2005. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 9.751.961 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. maí 2003 til greiðsludags. Til vara krefst hann greiðslu 7.707.048 króna með dráttarvöxtum á sama hátt og í aðalkröfu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti og að málskostnaðarákvæði héraðsdóms verði endurskoðað til hækkunar.

I.

Með almennu útboði í janúar 2002 óskaði aðaláfrýjandi eftir tilboðum í 3.650 tonn af salti fyrir Vegagerð ríkisins sem nota átti til rykbindingar á malarvegum landsins. Í grein 1.3. útboðslýsingar sagði: „Tilboð skulu innifela allan kostnað bjóðanda af viðskiptunum hverju nafni sem hann nefnist, þ.m.t. virðisaukaskattur þar sem það á við.“ Jafnframt sagði í grein 1.4.: „Óskað er eftir Cif tilboðum (samkvæmt skilmálum, Incoterm 2000) og skal miða við saltið komið á viðkomandi hafnir, samkvæmt upptalningu á tilboðsblaði.“ Á því tilboðseyðublaði voru tilgreindar þrettán hafnir og það magn sem fara átti á hverja þeirra. Þar var ítrekað að skilmálar væru cif og jafnframt efnisinntak greinar 1.3. Tilgreindi gagnáfrýjandi á tilboðsblaði 31. janúar 2002 að hann myndi afhenda saltið í mars 2002. Þá sagði í grein 1.14. í útboðslýsingu að ef tilboði yrði tekið skyldi pöntun vera gerð hjá viðkomandi bjóðanda samkvæmt skilmálum útboðsgagna. Einnig kom fram í grein 1.7. að frestur bjóðenda til að óska eftir nánari upplýsingum, frekari skýringum á útboðsgögnum eða að koma með athugasemdir vegna þeirra skyldi renna út 24. janúar en opnun tilboða fara fram 31. þess mánaðar.

Í útboðsgögnum var ekki tilgreint sérstaklega hvort saltið skyldi afhent í umbúðum, en 23. janúar sendi aðaláfrýjandi út tilkynningu með myndsendi til þeirra fimm aðila, þar á meðal gagnáfrýjanda, sem sótt höfðu útboðsgögn þar sem sagði:„“Seljandi skal afhenda saltið í sk. stórsekkjum” til kaupanda. Kaupandi skilar síðan tómum sekkjum gegn skilagjaldi.“ Í upphafi fundar til opnunar tilboða lét gagnáfrýjandi bóka að „tilkynning um skilagjald á stórsekki“ hafi ekki borist honum. Gagnáfrýjandi átti lægsta tilboðið, 25.983.850 krónur, og 11. febrúar 2002 sendi aðaláfrýjandi skriflega pöntun um áðurnefnt magn af salti „samkvæmt tilboði“ og sama dag sendi gagnáfrýjandi staðfestingu um að hafa „móttekið pöntun á salti til rykbindingar.“ Gagnáfrýjandi mun síðan hafa sett saltið í sekki, annast uppskipun þess og greitt af því vöru- og vigtargjöld. Hann gerði aðaláfrýjanda reikning 23. apríl 2002 að fjárhæð 27.100.604 krónur, en 21. mars 2003 sendi hann viðbótarreikning þar sem hann krafðist greiðslu 3.960.250 króna vegna uppskipunar, 3.504.000 króna vegna sekkja og sekkjunar og endurgreiðslu á vöru- og vigtargjöldum 368.650 krónur, eða alls 9.751.961 krónu að meðtöldum virðisaukaskatti. Stendur deila málsaðila um greiðslu á þessum síðari reikningi og er málsástæðum og lagarökum þeirra lýst í hinum áfrýjaða dómi.

if !supportEmptyParas endif

II.

Skilmálar Incoterm 2000 voru ekki lagðir fram í málinu en ekki er ágreiningur með aðilum að cif tilboð samkvæmt þeim feli í sér að seljandi skuli greiða fyrir vöruna sjálfa, flutning hennar í höfn og tryggja hana venjulegri flutningstryggingu, en kostnaður við að afferma skip og koma vörunni í hendur kaupanda sé seljanda óviðkomandi.

Ekki er fallist á með aðaláfrýjanda að almennt orðalag framangreindrar greinar 1.3. í útboðsskilmálum vegi þyngra en skýrt orðaðir flutningsskilmálar greinar 1.4., þannig að skilmálar útboðsins hafi augljóslega verið þeir að tilboðsverð hefði átt að fela í sér allan kostnað bjóðanda af viðskiptunum hverju nafni sem nefndist, þ.m.t. vegna uppskipunar, vöru- og vigtargjalda.

Eins og að framan greinir kvað tilkynningin 23. janúar 2002 einungis á um að afhenda skyldi saltið í sekkjum en ekkert um breytingu á cif skilmálunum, en skýrt var kveðið á um þá í sérstöku ákvæði í útboðslýsingu og áréttað í tilboðsblaði. Gegn mótmælum gagnáfrýjanda verður heldur ekki talið sannað að honum hafi borist tilkynningin með myndsendi. Breyta hvorki ákvæði 3. mgr. 48. gr. laga nr. 94/2001 um opinber innkaup þeirri niðurstöðu né að aðaláfrýjandi hafi lagt fram staðfestingarmiða þess efnis að sending hafi farið fram, sbr. dóm Hæstaréttar í dómasafni 1994 bls. 2350. Verður því að miða við að gagnáfrýjandi hafi ekki fengið vitneskju um tilkynninguna fyrr en á fundi fyrir opnun tilboða 31. janúar 2002 er hann lét bóka athugasemd um þetta atriði. Þá verður heldur ekki fallist á með aðaláfrýjanda að þegar litið sé til fjárhæða tilboða gagnáfrýjanda í fyrri útboðum um kaup á salti og viðskipta aðila í kjölfar þeirra, hafi gagnáfrýjandi mátt ætla að umþrættur kostnaður skyldi falla á hann. Framlögð gögn bera þvert á móti með sér að ýmsir skilmálar hafi gilt í þeim efnum, auk þess sem margvíslegar og breytilegar ytri aðstæður geta legið til grundvallar tilboðum í öðrum hliðstæðum útboðum. Samkvæmt framanrituðu mátti aðaláfrýjandi því ekki ætla að tilboð gagnáfrýjanda hafi falið í sér þann kostnað sem um er deilt. Eigi að síður féllst hann án fyrirvara á tilboð gagnáfrýjanda með því að senda honum pöntun samkvæmt grein 1.14. í útboðsskilmálum, án frekari könnunar á skilningi gagnáfrýjanda á því hvað hann teldi hafa falist í tilboði sínu. Þegar litið er til atvika allra verður að telja það hafa staðið aðaláfrýjanda nær að haga málum þannig að ljóst mætti vera hvert efni samnings væri milli aðila á grundvelli útboðs þess er hann stóð að. Ber hann hallann af því að það var ekki gert.

Eins og að framan greinir krefur gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda annars vegar um greiðslu vegna sekkja, sekkjunar og uppskipunar á saltinu og hins vegar um endurgjald fyrir greiðslu vöru- og vigtargjalda. Ljóst er að ekki var fastákveðið við samningsgerð hver skyldi vera greiðsla fyrir uppskipun saltsins, umbúðir og sekkjun þess. Gagnáfrýjandi hefur lagt fram nokkur gögn til stuðnings kröfu sinni. Af þeim verður ekki annað ráðið en að fjárkrafa gagnáfrýjanda sé sanngjörn. Samkvæmt því og með vísan til 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verður fallist á þennan hluta kröfu gagnáfrýjanda. Einnig verður að telja nægilega upplýst af gögnum málsins hver var fjárhæð þeirra opinberu gjalda er hann endurkrefur aðaláfrýjanda um. Þá verður heldur ekki talið að gagnáfrýjandi hafi glatað rétti sínum fyrir tómlæti, sbr. 53. gr. og 3. mgr. 23. gr. laga nr. 50/2000. Samkvæmt öllu framanrituðu verður fallist á aðalkröfu gagnáfrýjanda og aðaláfrýjandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, greiði gagnáfrýjanda, Saltkaupum ehf., 9.751.961 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. maí 2003 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

if !supportEmptyParas endif

if !supportEmptyParas endif