317/2010

N hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að bú Þ ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Var krafa N hf. byggð á kyrrsetningargerð sem lokið hafði verið án árangurs. Talið var að sýslumanni hafi brostið heimild til að ljúka kyrrsetningargerðinni án árangurs nema áður yrði staðreynt með virðingu hans eða tilkvaddra sérfræðinga að krafa N hf. væri hærri en sem næmi verðmæti fasteigna þeirra er Þ ehf. hafði sett til tryggingar skuldum sínum við N hf. og þess sem hefði getað staðið utan veðbanda og unnt var að gera kyrrsetningu í. Hefði því verið ástæða til að ætla að árangurslausa kyrrsetningin hefði ekki gefið rétta mynd af fjárhag Þ ehf., sbr. 1. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Var niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu N hf. því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. maí 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa hans verði tekin til greina og varnaraðila gert að greiða málskostnað í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerði varnaraðili fimm samninga á árunum 2006 og 2007 um lántökur hjá Landsbanka Íslands hf. Sá fyrsti var gerður 28. mars 2006 um „fjölmyntalán til 5 ára að jafnvirði kr. 145.000.000,- ... í neðanskráðum myntum og hlutföllum: CHF 50% JPY 50%“. Um fjárhæð lánsins sagði einnig: „Fjárhæð hvers gjaldmiðils ákvarðast þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Skuldin verður þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra erlendu mynta eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum. Greiði lántaki afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skal hann greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga.“ Annar samningurinn var gerður 25. október 2006 um „fjölmyntalán“ að jafnvirði 140.000.000 krónur í japönskum yenum, sá þriðji 9. nóvember sama ár um sams konar lán að jafnvirði 9.000.000 krónur í sama gjaldmiðli, sá fjórði á ótilgreindum degi á árinu 2007 um sams konar lán að jafnvirði 11.500.000 krónur í sama gjaldmiðli og sá fimmti 21. september 2007 um sams konar lán að jafnvirði 52.000.000 krónur í sama gjaldmiðli. Þá liggur fyrir í málinu að varnaraðili gaf út til Landsbanka Íslands hf. samtals 13 tryggingarbréf á tímabilinu frá 21. mars 2006 til 1. apríl 2008, þar sem settar voru að veði fasteignir eða afmarkaðir eignarhlutar í fasteignum að Flókagötu 1, Flókagötu 5, Grettisgötu 19b, Laugavegi 32, Laugavegi 34a, Laugavegi 34b, Laugavegi 36 og Tryggvagötu 11 í Reykjavík til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum varnaraðila við bankann að fjárhæð allt að samtals 527.400.000 krónur, en fjárhæð þessara tryggingarbréfa var bundin vísitölu neysluverðs. Að auki liggur fyrir í málinu tryggingarbréf útgefið af Miðbakka ehf. til Landsbanka Íslands hf. 20. apríl 2005, þar sem fasteignin Tryggvagata 11 var sett að veði til tryggingar skuldum að fjárhæð allt að 55.000.000 krónur bundið vísitölu neysluverðs, en af málatilbúnaði sóknaraðila virðist mega ráða að hann telji þá tryggingu einnig taka til skulda varnaraðila.

Í málinu er ekki ágreiningur um að sóknaraðili hafi á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 tekið við réttindum Landsbanka Íslands hf. gagnvart varnaraðila samkvæmt framangreindum samningum og tryggingarbréfum. Sóknaraðili lagði fyrir sýslumanninn í Reykjavík beiðni 23. nóvember 2009 um kyrrsetningu hjá varnaraðila til tryggingar skuldum, sem hann kvað nema samtals 842.119.825 krónum að höfuðstól auk vaxta og kostnaðar að fjárhæð 9.177.810 krónur. Samkvæmt beiðninni áttu þessar skuldir rætur að rekja til áðurnefndra fimm lánssamninga, auk þess sem sóknaraðili kvað varnaraðila standa í nánar tiltekinni skuld við sig vegna yfirdráttar á tékkareikningi. Í beiðninni kom fram að sóknaraðili teldi heildarverðmæti framangreindra trygginga, sem settar hafi verið fyrir skuldum varnaraðila, nema 771.754.226 krónum og skorti því nærri 80.000.000 krónur á að þær nægðu fyrir skuldunum ef ekki væri tekið tillit til óvissu um verðgildi viðkomandi eigna. Sóknaraðili lét þess einnig getið að hann hafi „áætlað heildarsöluverðmæti eigna gerðarþola samtals að fjárhæð kr. 474.702.878“ og væri því „engum vafa undirorpið að tryggingar gerðarþola gagnvart gerðarbeiðanda eru mun lægri en skuldirnar og nægja því engan veginn til tryggingar á umræddum skuldbindingum.“

Sýslumaður tók fyrir 9. desember 2009 að gera kyrrsetningu hjá varnaraðila samkvæmt framangreindri beiðni. Varnaraðili mótmælti að gerðin næði fram að ganga og bar einkum fyrir sig að heimild brysti til að „tengja lán í íslenskum krónum við erlenda gjaldmiðla“, en af þeim sökum væri „mikil óvissa“ um hver skuld hans við sóknaraðila væri. Hann mótmælti einnig mati sóknaraðila á verðmæti eigna hans, en í framhaldi af því færði sýslumaður í gerðabók án frekari skýringa að sóknaraðili lækkaði fjárhæðina, sem hann krefðist kyrrsetningar fyrir, í 450.000.000 krónur. Sýslumaður hafnaði mótmælum varnaraðila gegn framgangi gerðarinnar og skoraði á fyrirsvarsmann hans að benda á eignir til kyrrsetningar, en sá kvað „engar aðrar eignir skráðar á nafn félagsins og geti hann ekki bent á aðrar eignir til tryggingar kröfunni.“ Að þessu fram komnu varð sýslumaður við kröfu sóknaraðila um að ljúka gerðinni án árangurs.

Á grundvelli framangreindrar kyrrsetningargerðar beindi sóknaraðili kröfu 23. febrúar 2010 til Héraðsdóms Reykjavíkur um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Varnaraðili tók til varna gegn kröfunni, sem var hafnað með hinum kærða úrskurði.

II

Samkvæmt 15. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., sbr. 63. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, verður kyrrsetningu ekki lokið án árangurs ef bent er á eign gerðarþola, sem að nokkru gæti nægt til tryggingar kröfunni, nema staðreynt sé með virðingu samkvæmt 2. eða 3. mgr. 38. gr. síðarnefndu laganna að eignin nægi ekki til fullrar tryggingar. Af endurriti úr gerðabók sýslumanns frá kyrrsetningargerðinni 9. desember 2009 verður ekki skýrlega ráðið hvort varnaraðili hafi bent þar á fyrrnefndar fasteignir, sem sóknaraðili naut veðréttinda í, en af orðalagi bókunar er þó ljóst að um þær eignir hljóti að hafa verið rætt við gerðina, enda lýsti varnaraðili sem áður segir yfir að hann gæti ekki bent á „aðrar eignir“ til tryggingar kröfunni. Eins og mál þetta lá fyrir sýslumanni brast af þessum sökum heimild til að ljúka gerðinni án árangurs nema áður yrði staðreynt með virðingu hans eða tilkvaddra sérfræðinga að krafa sóknaraðila væri hærri en sem næmi verðmæti fasteignanna, bæði með tilliti til þess hluta verðmætisins, sem veðréttindi sóknaraðila samkvæmt tryggingarbréfum hans tóku til, og þess, sem kann að hafa staðið utan veðbanda og unnt var að gera kyrrsetningu í. Vegna þessa verður að líta svo á að ástæða sé til að ætla að árangurslausa kyrrsetningin gefi ekki rétta mynd af fjárhag varnaraðila, sbr. 1. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, en að þessu ber dómstólum að gæta af sjálfsdáðum samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 71. gr. sömu laga. Niðurstaða hins kærða úrskurðar verður því staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, NBI hf., greiði varnaraðila, Þráni ehf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.