14/2010

A var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa sem ökumaður vörubifreiðar margoft brotið gegn reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna. A var sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur í þiggja mánaða skilorðsbundið fangelsi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. janúar 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að kröfu ákærða um frávísun málsins frá héraðsdómi verði hafnað, staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara krefst hann sýknu. Að því frágengnu krefst hann þess að ákvörðun um refsingu ákærða verði frestað eða hún milduð og höfð skilorðsbundin.

I

Fyrir Hæstarétt hefur ákæruvaldið lagt fram ný gögn meðal annars veðurkort sótt í gagnagrunn Veðurstofu Íslands og upplýsingar um rafræna ökurita.

Eins og rakið er í héraðsdómi er ákærða gefið að sök að hafa sem ökumaður vörubifreiðarinnar MU 555 á tímabilinu frá 3. ágúst 2007 til 14. janúar 2008 margoft brotið gegn 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 662/2006 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, sbr. 44. gr. a. og b. umferðarlaga nr. 50/1087. Krafist er refsingar ákærða samkvæmt 100. gr. umferðarlaga. Fram kemur í ákæru að brot hans hafi komið í ljós við athugun eftirlitsmanna Vegagerðarinnar eftir að gögn úr ökurita bifreiðarinnar voru haldlögð 25. apríl 2008.

Ákærði tiltekur í löngu máli fjölmörg atriði til stuðnings aðalkröfu sinni um frávísun málsins frá héraðsdómi. Hann nefnir til að mynda að á skorti að atvikum máls sé lýst í ákæru en hvorki sé tiltekið hvar hvert og eitt brot eigi að hafa verið framið né hver farmur bifreiðarinnar hafi verið; að heimfærsla í ákæru til refsiákvæða sé röng þar sem ekki sé vísað til ákvæðis 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006; að ákæran samræmist ekki ákvæðum 75. gr. stjórnarskrár um atvinnufrelsi, jafnræðisreglu í 65. gr. og 1. mgr. 69. gr. hennar um skýrleika refsiheimildar; að lögregla hafi ekki rannsakað málið sjálfstætt samkvæmt VII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála en einvörðungu stuðst við ófullnægjandi gögn Vegagerðarinnar; að Vegagerðin hafi farið út fyrir valdsvið sitt og ekki gætt að stjórnsýslureglum, svo sem um rannsókn máls, andmælarétt og meðalhóf; að ráðherra hafi ekki uppfyllt skyldu sína um að setja reglur í samræmi við fyrirmæli 6. mgr. 68. gr. umferðarlaga um hæfi og þjálfun eftirlitsmanna Vegagerðarinnar; að leiðbeiningar með þeim ökurita sem um ræðir hafi verið ófullnægjandi; að málið sé órannsakað að því leyti að meðal annars hafi ekki verið kallað eftir nauðsynlegum gögnum frá vinnuveitanda ákærða um ferðir bifreiðarinnar og farm hennar í hverri ökuferð fyrir sig eða gögnum frá Veðurstofu um veðurfar og gögnum um færð á vegum, en þessi gögn gætu hafa sýnt fram á að undantekningarákvæði reglna um akstur hafi átt við um ferðir ákærða; að rannsókn hafi tekið langan tíma. Var þessari kröfu hans hafnað með úrskurði héraðsdóms 24. nóvember 2009.

Grunur um umferðarlagabrot ákærða kom upp 25. apríl 2008 við lögbundna skoðun eftirlitsmanna Vegagerðarinnar samkvæmt ákvæðum 68. gr. umferðarlaga, sbr. reglugerð nr. 777/2006 um eftirlit með aksturs- og hvíldartíma ökumanna, notkun ökurita o.fl. Vegna bilunar í prentara var ekki unnt að prenta á staðnum hefðbundna vettvangsskýrslu. Eftir athugun Vegagerðarinnar á rafrænum gögnum úr ökurita bifreiðarinnar var málið sent sýslumanni á Selfossi 4. júní 2008 til rannsóknar. Lögregla tók skýrslu af ákærða 3. febrúar 2009 og bar undir hann sakaratriði. Að mati lögreglu gaf framburður hans ekki tilefni til frekari rannsóknar. Við svo búið taldi hún fram komin nauðsynleg gögn til að saksækja ákærða. Frá upphafi rannsóknar málsins hafði ákærði alla möguleika á að upplýsa, leggja fram eða vísa til gagna um akstur sinn á því tímabili er ákæran tekur til. Meðferð málsins fyrir dómi var með hefðbundnum hætti þar sem lögð voru fram gögn eftir því sem tilefni var til og þau borin undir ákærða og eftir atvikum vitni. Það athugast að samhliða 100. gr. umferðarlaga hefði einnig mátt geta ákvæðis 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006 í ákæru, sbr. c. lið 1 mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, en það kemur ekki að sök við niðurstöðu málsins. Verður því ekki fallist á með ákærða að ákæru hafi verið áfátt um atriði sem nauðsynlegt er að greina í henni samkvæmt a. til e. liðum 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Að þessu virtu eru engir þeir annmarkar á rannsókn og meðferð málsins, sem valdið geta frávísun þess frá héraðsdómi.

II

Ákærði hefur til stuðnings sýknukröfu meðal annars vísað til þess að ákvæði framangreindra reglugerða séu ekki fullnægjandi refsiheimild og feli í sér brot á jafnræðisreglum 65. gr. stjórnarskrár. Þá hefur hann eins og áður segir vísað til þess að undanþáguákvæði reglugerðar nr. 662/2006, einkum 4., 9. og 13. gr., kunni að hafa átt við um akstur hans í einstökum tilvikum sem um ræðir í ákæru eða þeim öllum.

Reglugerðir þær, sem um ræðir í málinu, eru settar með viðhlítandi stoð í lögum og taka almennt og í eðlilegu samhengi upp þráðinn þar sem fyrirmæli í settum lögum þrýtur. Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. reglugerðar nr. 661/2006 um ökurita og notkun hans, sbr. 1. og 2. mgr. 44. gr. a. umferðarlaga bera flytjandi og ökumaður ábyrgð á því að ökuriti vinni rétt og skrái hverju sinni réttar upplýsingar um aksturs- og hvíldartíma ökumanns og upplýsingar er sýni hraða bifreiðarinnar og fleira, á skífu í skífuökurita eða í rafrænan ökurita eða á rafrænt ökumannskort. Eins og greinir í héraðsdómi hefur ákærði ekki lagt fram gögn til stuðnings framangreindum fullyrðingum sínum um að undanþáguákvæði reglugerðanna eigi við í máli þessu. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða.

Ákærði hefur unnið sér til refsingar samkvæmt 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga, sbr. og 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann ekki áður gerst sekur um aðra refsiverða háttsemi en þau brot sem hér um ræðir. Þegar litið er til þess að ákærði er nú sakfelldur fyrir fjölmörg brot sem varða umferðaröryggi verður refsing hans ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, skilorðsbundið á þann hátt sem greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, A-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins samtals 436.159 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, S-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.