104/2015

Á og J kröfðu M ehf. um skaðabætur vegna vanefnda á verksamningi og var bótakrafan reist á matsgerð dómkvadds matsmanns sem Á og J höfðu aflað. M ehf. krafði Á og J á hinn bóginn um greiðslu eftirstöðva verklauna samkvæmt verksamningi. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu M ehf. um að fresta málinu þar til matsgerð sem M ehf. hafði óskað eftir í sérstöku matsmáli lægi fyrir, en félagið hugðist leggja matsgerðina fram í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að M ehf. hefði ekki krafist dómkvaðningar matsmanns jafnskjótt og tilefni hefði gefist til. M ehf. hefði sett kröfuna fram á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þótt rétt hefði verið að  afla matsins undir rekstri málsins samkvæmt IX. kafla laganna fyrir þeim dómara sem með það færi og kæmi til með að leysa úr því. Með þessu hefði félagið komið því svo fyrir að meðferð málsins myndi fyrrsjáanlega dragast óþarflega á langinn yrði fallist á kröfu þess. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 3. febrúar 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2015 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fresta málinu þar til umbeðin matsgerð lægi fyrir. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að fyrrgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað. Að auki krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Mál þetta var höfðað af sóknaraðilum gegn varnaraðila 10. desember 2013 og þingfest 7. janúar 2014. Í stefnu til héraðsdóms kröfðust sóknaraðilar skaðabóta úr hendi varnaraðila vegna vanefnda á verksamningi sem taldar voru felast í gölluðu múrverki og ófullnægjandi lögn gólfs í nýbyggingu þeirra. Var bótakrafan reist á matsgerð dómkvadds manns frá því í júní 2013 sem sóknaraðilar höfðu aflað. Samkvæmt nýjum gögnum, sem varnaraðili hefur lagt fram hér fyrir dómi, óskaði hann eftir því í apríl 2013 að frekari spurningar yrðu lagðar fyrir hinn dómkvadda matsmann en fram höfðu komið í matsbeiðni sóknaraðila án þess að formleg matsbeiðni væri lögð fram af sinni hálfu. Sóknaraðilar höfnuðu þessari málaleitan og vísuðu til þess að þau atriði, sem varnaraðili vildi láta meta, væru slík að hann gæti sem matsþoli bent matsmanninum á þau sem „sjónarmið í málinu, eða látið fara fram dómkvaðningu í öðru matsmáli.“

Varnaraðili lagði fram greinargerð í máli þessu á dómþingi 27. febrúar 2014 þar sem hann krafðist sýknu af kröfu sóknaraðila. Í greinargerðinni voru gerðar margþættar athugasemdir við áðurnefnda matsgerð og hún ekki talin hafa sönnunargildi vegna þeirra annmarka sem hún væri haldin. Var jafnframt áskilinn réttur „til að óska eftir dómkvaðningu matsmanna“ ef tilefni kynni að gefast til. Hinn 17. mars 2014 höfðaði varnaraðili mál á hendur sóknaraðilum og krafði þau um eftirstöðvar af verklaunum samkvæmt verksamningi aðila. Eftir að sóknaraðilar höfðu lagt fram greinargerð í því máli, þar sem þau kröfðust aðallega sýknu af kröfu varnaraðila, var ákveðið á dómþingi 27. júní sama ár, að ósk beggja aðila, að sameina það máli þessu.

Hinn 31. október 2014 beindi varnaraðili matsbeiðni til héraðsdóms með vísan til XII. kafla laga nr. 91/1991 þar sem óskað var eftir að dómkvaddir yrðu tveir sérfróðir menn „til að leggja mat á múrklæðningu og annað múrverk“ sem hann hafi unnið á fasteign sóknaraðila. Auk þeirra voru greindir í beiðninni fjórir aðrir sem matsþolar.

Á dómþingi 3. nóvember 2014 lagði varnaraðili matsbeiðnina fram sem dómskjal í þessu máli og var jafnframt bókað að til stæði að leggja hina umbeðnu matsgerð fram í málinu. Sóknaraðilar mótmæltu því á dómþingi 19. desember sama ár að varnaraðila yrði veittur lengri frestur til gagnaöflunar og áréttuðu þá afstöðu sína á dómþingi 7. janúar 2015 þegar hann óskaði eftir fresti til að leggja matsgerðina fram. Úr ágreiningi aðila var leyst með hinum kærða úrskurði þar sem málinu var eins og áður greinir frestað þar til matsgerðin lægi fyrir.

II

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 hafa málsaðilar forræði á sönnunarfærslu í málum eins og því, sem hér um ræðir, og ráða því þar með hvernig þeir færa sönnun fyrir atvikum sem þar er um deilt. Samkvæmt XII. kafla laganna er aðila, sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta, heimilt að beiðast dómkvaðningar matsmanns án þess að mál hafi verið höfðað. Eftir að það hefur verið gert á aðili þess kost eftir IX. kafla laganna að krefjast slíkrar dómkvaðningar og skal meðal annars í henni greina hverjum eigi að gefa kost á að gæta hagsmuna sinna við framkvæmd þess, sbr. 5. mgr. 61. gr. þeirra. Þannig er gert ráð fyrir að aðrir en aðilar máls geti verið matsþolar og verður því til samræmis að skýra 2. mgr. 62. gr. laganna svo að matsmaður skuli tilkynna aðilum máls og öðrum þeim, sem hagsmuna hafa að gæta við framkvæmd mats, hvar og hvenær verði metið svo að þeim gefist kostur á að tjá sig eftir þörfum á matsfundi.

Í samræmi við það sem að framan segir hefur aðilum að einkamáli verið játaður víðtækur réttur til að afla matsgerða til að færa sönnur á staðhæfingar sínar. Sá réttur takmarkast hins vegar af öðrum meginreglum einkamálaréttarfars. Eins og meðal annars verður ráðið af 1. mgr. 80. gr. og 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 skulu aðilar einkamáls tefla fram kröfum og öðrum atriðum, sem varða málatilbúnað sinn, þar á meðal þeim sönnunargögnum sem þeir vilja reisa hann á, svo fljótt sem kostur er. Jafnframt er leitast við að sporna við því í lögunum að aðilar geti upp á sitt eindæmi dregið mál á langinn að óþörfu. Sú meginregla að hraða beri máli eftir föngum styðst ekki einungis við hagsmuni málsaðila, heldur búa einnig að baki henni ríkir almannahagsmunir. Í samræmi við það er mælt svo fyrir í 2. mgr. 102. gr. laganna að aðilar skuli nota fresti, sem dómari ákveður að veita þeim undir rekstri máls, jöfnum höndum til að leita sátta og til að afla frekari gagna, sbr. dóm Hæstaréttar 21. október 2011 í máli nr. 558/2011.

Eins og að framan greinir aflaði varnaraðili ekki mats á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991 vorið 2013 þótt afstaða sóknaraðila á þeim tíma gæfi tilefni til þess. Hann lét síðan undir höfuð leggjast að krefjast mats samkvæmt IX. kafla laganna eftir að sóknaraðilar höfðuðu mál á hendur honum í desember sama ár. Það var ekki fyrr en í lok október 2014 að varnaraðili beindi matsbeiðni til héraðsdóms eftir XII. kafla laganna, enda þótt sú beiðni lúti að öllu leyti að sömu atvikum og málið sem rekið er milli aðila.

Af því sem rakið hefur verið er ljóst að varnaraðili krafðist ekki dómkvaðningar sérfróðs matsmanns eða matsmanna jafnskjótt og tilefni gafst til. Hann hefur nú gert það í sérstöku matsmáli, sem hann kýs að kalla svo, þótt samkvæmt framansögðu hefði verið rétt að hann aflaði mats undir rekstri þessa máls fyrir þeim dómara sem fer með málið og kemur til með að leysa úr því, sbr. 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991, sbr. og dóm Hæstaréttar 14. janúar 2015 í máli nr. 821/2014. Hefur varnaraðili með þessu móti komið því svo fyrir að meðferð málsins mun fyrirsjáanlega dragast óþarflega á langinn verði fallist á þá kröfu hans að því verði frestað þar til umbeðin matsgerð hans liggur fyrir. Þurfa sóknaraðilar ekki að sæta því og verður hinn kærði úrskurður af þeim sökum felldur úr gildi.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðili, Múrlína ehf., greiði sóknaraðilum, Á-kk-þgf T-kk-þgf og J-kvk-þgf M-kvk-þgf, hvoru um sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.