237/2006

A slasaðist alvarlega í umferðarslysi þegar hún var tólf ára gömul og greiddi V stúlkunni bætur vegna tjóns hennar. S og D, foreldrar A, kröfðust bóta fyrir tjón sem þau höfðu sjálf beðið vegna hins bótaskylda tjónsatviks. G og V mótmæltu kröfunni með vísan til meginreglu skaðabótaréttar um að einungis sá, sem slysatburður bitnar beint á, geti krafist skaðabóta úr hendi tjónvalds eða úr ábyrgðartryggingu hans. Að virtri dómaframkvæmd og athugasemdum er fylgdu frumvarpi til skaðabótalaga var því hafnað að sýkna bæri G og V sakir þess að hinn bótaskyldi atburður hefði ekki bitnað á þeim beint. Fallist var á kröfu S og D um bætur vegna tekjutaps sem S varð fyrir fyrstu mánuðina eftir slys A. Þau kröfðust jafnframt endurgreiðslu á útlögðum kostnaði í sex nánar tilgreindum liðum og voru tveir þeirra teknir til greina, en öðrum hafnað þar sem þeir væru ekki sennileg afleiðing slyss A. Loks kröfðust þau bóta að fjárhæð 4.000.000 krónur fyrir líklegt tekjutap næstu 20-30 árin af því að A muni aldrei geta staðið á eigin fótum og verði alltaf upp á foreldra sína komin. Í mati örorkunefndar var komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi mátt vænta frekari bata af afleiðingum slyssins eftir 1. janúar 1999 og hafði A þá ekki náð þeim aldri að framfærsluskyldu S og D að lögum væri lokið. Talið var að gögn málsins leiddu nægilega í ljós að þessi kröfuliður ætti nokkurn rétt á sér að því virtu hverja vinnu aukin þörf fyrir umönnun og þátttaka í endurhæfingu A á þessum tíma lagði á S og D. Að öllu virtu var þessi liður tekinn til greina með 500.000 krónum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, og H-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 3. maí 2006. Þeir krefjast sýknu af kröfu gagnáfrýjenda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 5. júlí 2006. Þau krefjast þess að aðaláfrýjendur verði óskipt dæmdir til að greiða 5.360.003 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 4.297.750 krónum frá 8. desember 2001 til 31. mars 2005, en af 5.360.003 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þau krefjast einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem þeim hefur verið veitt fyrir báðum dómstigum.

I.

Atvik málsins eru þau að tólf ára gömul dóttir gagnáfrýjenda, A-kvk-nf E-kvk-nf, lenti í umferðarslysi 28. mars 1996 og slasaðist alvarlega. Var henni metinn 65% varanlegur miski og 100% varanleg örorka af völdum slyssins. Aðaláfrýjandinn Vátryggingafélag Íslands hf. hefur greitt stúlkunni bætur vegna tjóns hennar og hefur þeim þætti verið lokið með samkomulagi. Í máli þessu krefjast gagnáfrýjendur bóta fyrir tjón, sem þau sjálf hafi beðið vegna hins bótaskylda tjónsatviks. Málavöxtum er að öðru leyti lýst í héraðsdómi.

Aðaláfrýjendur mótmæla að þeim sé skylt að bæta tjón, sem gagnáfrýjendur kunni að hafa orðið fyrir. Vísa þeir til þess að meginregla skaðabótaréttar sé sú að einungis sá, sem slysatburður bitnar beint á, geti krafist skaðabóta úr hendi tjónvalds eða úr ábyrgðartryggingu hans. Aðrir, sem verði óbeint fyrir tjóni vegna slyss, eigi hins vegar ekki rétt til bóta frá þeim. A-kvk-nf E-kvk-nf hafi fengið tjón sitt gert upp að fullu og eigi foreldrar hennar ekki rétt til sérstakra bóta sér til handa. Málsástæður aðaláfrýjenda í þessum þætti málsins eru nánar raktar í héraðsdómi. Í niðurstöðu hans er jafnframt vísað til þriggja dóma Hæstaréttar þar sem nákomnum ættingjum þeirra, sem höfðu orðið fyrir bótaskyldu líkamstjóni, voru dæmdar bætur fyrir umönnun og útlagðan kostnað. Að þessu virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, verður hafnað þeirri málsvörn aðaláfrýjenda að sýkna beri þá sakir þess að hinn bótaskyldi verknaður hafi ekki bitnað á þeim beint.

II.

Kröfu gagnáfrýjenda má í meginatriðum skipta í þrennt. Fyrsti liður hennar að fjárhæð 895.460 krónur er skýrður svo að gagnáfrýjandinn S-kvk-nf hafi orðið fyrir verulegu tekjutapi fyrstu mánuðina eftir slysið. Dóttir hennar hafi um tíma legið á gjörgæsludeild á sjúkrahúsi, en síðan tekið við tími endurhæfingar þar sem hún hafi þurft mikinn stuðning foreldra. Kveðst þessi gagnáfrýjandi hafa hafið nám í byrjun árs 1996, en þó unnið mikið með því. Eftir slysið hafi námið ónýst. Launaseðlar hennar í nokkra mánuði fyrir og eftir slysið hafa verið lagðir fram í málinu. Verður ekki vefengt að gagnáfrýjandinn hafi á þeim tíma, sem hér um ræðir, innt af hendi mikilvægt vinnuframlag við umönnun og endurhæfingu dóttur sinnar og að tekjutap hennar verði skýrt með því. Að öllu virtu þykir mega taka þennan lið bótakröfunnar til greina í heild sinni.

Gagnáfrýjendur krefjast þess í annan stað að þeim verði endurgreiddur útlagður kostnaður í sex nánar tilgreindum liðum, samtals að fjárhæð 464.543 krónur. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um þennan hluta kröfunnar staðfest. Ber aðaláfrýjendum samkvæmt því að greiða gagnáfrýjendum kostnað vegna tveggja af þessum liðum með samtals 24.719 krónum.

Loks krefjast gagnáfrýjendur bóta að fjárhæð 4.000.000 krónur fyrir það að dóttir þeirra muni aldrei geta staðið á eigin fótum og verði alltaf upp á foreldra sína komin. Það muni óhjákvæmilega skerða tekjur þeirra í framtíðinni. Í stefnu er fjallað um líklegt tekjutap gagnáfrýjenda af þessum sökum „næstu 20-30 árin“, en við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var það skýrt svo að átt væri við að upphaf þess tímabils væri miðað við slysdag. Andmæli aðaláfrýjenda gegn þessum kröfulið eru rakin í hinum áfrýjaða dómi.

A-kvk-nf E-kvk-nf hlaut margs konar meiðsl og þar á meðal heilaskaða af völdum slyssins. Ekki er fullljóst hvenær endurhæfingu hennar mátti teljast lokið, en þó er víst að það var ekki innan þess tímabils, sem krafa samkvæmt fyrsta lið að framan tekur til. Í mati örorkunefndar var komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið að vænta frekari bata af afleiðingum slyssins eftir 1. janúar 1999. Stúlkan hafði þá enn ekki náð þeim aldri að framfærsluskyldu gagnáfrýjenda að lögum væri lokið. Gögn málsins leiða nægilega í ljós að þessi kröfuliður eigi nokkurn rétt á sér að því virtu hverja vinnu aukin þörf fyrir umönnun og þátttaka í endurhæfingu stúlkunnar á þessum tíma lagði á gagnáfrýjendur. Fram er komið að þau nutu þá að einhverju marki umönnunarbóta frá Kópavogskaupstað, sem greiddar voru gagngert vegna slyssins, en ekki liggur nánar fyrir hver fjárhæð þeirra var. Gagnáfrýjendur mótmæla að skaðabætur verði lækkaðar af þessum sökum, enda hafi þess ekki verið krafist í málatilbúnaði aðaláfrýjenda í héraði. Kemur þetta atriði samkvæmt því ekki til frekari álita. Að öllu virtu verður þessi liður tekinn til greina með 500.000 krónum.

Gagnáfrýjendur höfðu uppi kröfu samkvæmt síðasta liðnum, sem rakinn er að framan, með bréfi 8. nóvember 2001. Verður upphafsdagur dráttarvaxta á þeim hluta kröfunnar miðaður við þann dag þegar mánuður var liðinn frá dagsetningu bréfsins. Aðrir liðir kröfunnar bera dráttarvexti frá 31. mars 2005 er málið var þingfest.

Aðaláfrýjendur verða dæmdir til að greiða samtals 400.000 krónur upp í málskostnað gagnáfrýjenda á báðum dómstigum, sem renna í ríkissjóð. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest. Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjenda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, G-kk-nf S-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði gagnáfrýjendum, S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf og D-kk-þgf J-kk-þgf I-kk-þgf, 1.420.179 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 500.000 krónum frá 8. desember 2001 til 31. mars 2005, en af 1.420.179 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjendur greiði samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem renna í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjenda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns þeirra, 350.000 krónur.