22/2018

Kærður var dómur Landsréttar þar sem máli O ehf. á hendur R var vísað frá héraðsdómi. Kæra dómsins til Hæstaréttar var talin heimil í skjóli a. liðar 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í héraðsdómsstefnu hefði O ehf. vísað til tiltekinna dómskjala til að lýsa sundurliðun kröfu þeirrar, sem málið var höfðað um, og reikningum að baki henni. Talið var að án tillits til þess að slík almenn skírskotun í stefnu fullnægði ekki áskilnaði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 hefðu dómskjölin, sem vitnað hefði verið til á þennan hátt, bætt síst nokkru við í raun til reifunar á grundvelli málsins. Var dómur Landsréttar því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. október 2018, en kærumálsgögn bárust réttinum 17. sama mánaðar. Kærður er dómur Landsréttar 28. september 2018, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá héraðsdómi. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til a. liðar 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess aðallega að hinn kærði dómur verði felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar, en til vara að því „verði einungis vísað frá héraðsdómi að því leyti sem varðar kröfur vegna reikninga sóknaraðila sem gefnir voru út áður en notendaskilmálar sóknaraðila voru samþykktir þann 31. ágúst 2015.“ Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili þess að ákvörðun um málskostnað í hinum kærða dómi verði hrundið og hann látinn falla niður, en varnaraðila verði gert að greiða sér kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða dóms og kærumálskostnaðar.

Landsréttur kvað á um frávísun máls þessa frá héraðsdómi með fyrrnefndum dómi, svo sem heimilt er samkvæmt 4. málslið 2. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991. Þótt mælt sé svo fyrir í a. lið 1. mgr. 167. gr. sömu laga að úrskurðir Landsréttar sæti kæru til Hæstaréttar sé kveðið þar á um frávísun máls frá héraðsdómi, en í engu vikið að því hvort sama heimild til málskots sé fyrir hendi ef ákvörðun er tekin um slík málalok í dómi, verður eðli máls samkvæmt að beita lögjöfnun frá lagaákvæði þessu um þær aðstæður, sem uppi eru í málinu. Er kæra dómsins til Hæstaréttar þannig heimil í því skjóli.

Eftir gögnum málsins á það rætur að rekja til samnings, sem Landgræðsla ríkisins gerði 18. október 1985 sem eigandi jarðarinnar Stóra-Klofa við fjóra hreppa um nýtingu jarðhita á Baðsheiði í landi hennar og Litla-Klofa fyrir starfsemi klakstöðvar til fiskeldis. Í samningnum var meðal annars kveðið á um það að fengist meira heitt vatn úr borholum í landinu en verja þyrfti til þeirrar starfsemi yrði „landeigendum heimilt að nýta alla þá orku, sem umfram er, án sérstaks endurgjalds, enda beri hrepparnir ekki kostnað af þeirri nýtingu og hún fari fram án áhættu fyrir nýtingu í þágu klakstöðvarinnar.“ Eftir ákvæðum samningsins var þessi heimild eigenda Stóra-Klofa og fleiri tilgreindra jarða þó bundin við not „til eigin þarfa vegna heimilis- og búrekstrar“ og skyldu þeir í því skyni „tengja heimæðar við stofnlögnina að klakstöðinni“. Móðir varnaraðila, sem mun hafa verið ábúandi á Stóra-Klofa, fékk 15. nóvember 2005 afsal fyrir hluta jarðarinnar, sem varnaraðili kveður hafa verið „heimalandið“ innan jarðarinnar. Er óumdeilt að við það hafi móðir varnaraðila gengið inn í rétt til nýtingar á heitu vatni, sem landeigendum var áskilinn í samningnum 18. október 1985, en jarðarhluti þessi mun nú vera í eigu varnaraðila og bróður hennar. Þá liggur fyrir að sóknaraðili sé kominn í stað hreppanna fjögurra, sem stóðu að þeim samningi við Landgræðslu ríkisins, en samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila er sá hluti jarðarinnar Stóra-Klofa, þar sem jarðhitasvæðið á Baðsheiði liggur, enn í eigu þeirrar ríkisstofnunar. Sóknaraðili kveðst sjálfur og forverar hans þar áður margoft hafa reynt að innheimta hjá móður varnaraðila og síðar henni „kostnað sem hlaust af því að koma heitavatni til Stóra-Klofa“ og meðal annars boðist á árinu 1998 til að gera samning um slíkan kostnað í tilefni af byggingu sumarhúss í landinu. Fyrir liggur að ekki varð af þeim samningi og hefur varnaraðili neitað að inna af hendi greiðslur til sóknaraðila í tengslum við nýtingu á heitu vatni á þeim grunni að henni sé í samningnum frá 18. október 1985 áskilinn réttur til þessa án endurgjalds. Gagnstætt þessu virðist sóknaraðili hafa byggt á því að sá réttur varnaraðila sé bundinn við það að hún sé undanþegin „greiðslu fyrir heita vatnið sjálft“, en henni beri á hinn bóginn að inna af hendi greiðslur til að „mæta kostnaði við rekstur sóknaraðila“, svo sem komist er að orði í greinargerð hans til Hæstaréttar. Eigi þetta jafnframt við um aðra landeigendur, sem eins sé ástatt um, en hér sé um að ræða almennan rekstrarkostnað sóknaraðila ásamt útgjöldum hans í tengslum við „öflun og dreifingu á heitu vatni auk kostnaðar við viðhald búnaðar og tækja.“ Á tímabilinu frá 18. febrúar 2014 til 25. nóvember 2016 gaf sóknaraðili eftir gögnum málsins út samtals 25 reikninga á hendur varnaraðila að fjárhæð alls 1.016.487 krónur, sem hún hefur hafnað að greiða. Höfðaði sóknaraðili því mál þetta með stefnu 1. mars 2017 til heimtu þeirrar fjárhæðar ásamt dráttarvöxtum og málskostnaði.

Í héraðsdómsstefnu gerði sóknaraðili einkum grein fyrir atvikum að baki málinu, starfsemi sinni og hvers eðlis sá kostnaður sé, sem falli til af henni, ásamt viðhorfum sínum um réttarsamband aðilanna. Um þá kröfu, sem málið var höfðað um, og reikningana að baki henni sagði á hinn bóginn einungis eftirfarandi: „Um sundurliðun dómkröfu og frekari útlistun hennar vísast til yfirlitsskjals og útgefinna reikninga á dskj. nr. 40.“ Yfirlitsskjalið, sem þannig var vísað til, hefur aðeins að geyma upptalningu á reikningunum, þar sem greint er frá útgáfudegi þeirra, númeri, fjárhæð höfuðstóls og virðisaukaskatts ásamt samtölu og eindaga, en að auki eru tilteknir áfallnir dráttarvextir á tímabili, sem ekki er nánar getið, og að endingu heildarfjárhæð að þeim vöxtum meðtöldum. Á framlögðum reikningum sóknaraðila á hendur varnaraðila, sem stafa frá áðurnefndu tímabili, er í 22 tilvikum aðeins sagt að „vöruheiti“ sé „heitt vatn“ tiltekna mánuði, ein svonefnd eining hverju sinni fyrir tiltekið einingarverð, en í sumum tilvikum er þess jafnframt getið að þeir tengist Stóra-Klofa og í öðrum að þeir varði sumarhús. Á tveimur af þessum reikningum segir að auki að um sé að ræða „áætlun“. Að öðru leyti kemur fram á tveimur reikningum að svonefnt vöruheiti sé „fastagjald heitt vatn“, hálf eining hvort skiptið á ákveðnu einingarverði, og loks er á einum reikningi tiltekið að hann varði annars vegar „fastagjald“ fyrir sumarhús, refahús og íbúðarhús og hins vegar „notkun“ í sömu húsum, með einni einingu í hverjum lið fyrir tilgreint einingarverð. Hvorki kemur þannig fram í reikningunum né yfirlitsskjalinu nokkur frekari skýring á forsendum að baki þeim, en vart verður séð hvernig reikningarnir, sem í flestum tilvikum eru gerðir um endurgjald fyrir „heitt vatn“ eða „notkun“ og í tveimur þeirra samkvæmt „áætlun“, beri með sér að með þeim hafi sóknaraðili ekki krafið varnaraðila um greiðslu fyrir notkun á heitu vatni, heldur hlutdeild í ótilgreindum kostnaði af rekstri sínum. Án tillits til þess að almenn skírskotun í stefnu af framangreindum toga til tiltekinna dómskjala til að lýsa sundurliðun kröfu og efnisatriðum að baki henni fullnægir ekki áskilnaði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 háttar svo til í málinu að dómskjölin, sem vitnað var til á þennan hátt, bæta síst nokkru við í raun til reifunar á grundvelli þess. Í öðrum málatilbúnaði sóknaraðila er ekki bætt úr þessu með því að skýra á viðhlítandi hátt fyrir hverju einstakir reikningar hans á hendur varnaraðila hafi verið gerðir og hvernig fjárhæð þeirra hafi verið fundin. Að þessu virtu eru ekki efni til að hnekkja því mati Landsréttar að málið sé af þessum sökum ótækt til efnisdóms og verður því að staðfesta niðurstöðu hins kærða dóms.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði dómur skal vera óraskaður.

Sóknaraðili, Orkuveita Landsveitar ehf., greiði varnaraðila, R-kvk-þgf Á-kvk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.