284/2015

V höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að nánar tilteknar ákvarðanir kjararáðs yrðu dæmdar ógildar þar sem þær hefðu verið haldnar alvarlegum ágöllum bæði að formi og efni. Samhliða kröfu um ógildingu krafðist V þess í aðal-, vara- og þrautavarakröfum sínum að Í yrði gert að greiða sér tilteknar fjárhæðir, sem hann taldi fela í sér leiðréttingu launa hans fyrir nánar tilgreint tímabil, en í þrautaþrautavarakröfu sinni að viðurkennt yrði að kjararáði „hafi borið að afturkalla launalækkun“ hans miðað við tilgreint tímamark. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi þar sem V hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá bæði leyst úr kröfu um ógildingu ákvarðana kjararáðs annars vegar og hins vegar fjárkröfum sínum en viðurkenningarkröfu í tilviki þrautaþrautavarakröfu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hinar umþrættu ákvarðanir kjararáðs kvæðu ekki einungis á um atriði sem vörðuðu kjör V heldur einnig fjölda annarra manna og hefði hann því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá þær ógiltar í heild sinni. Hvað fjárkröfur V vörðuðu var talið að þær fælu í sér áskilnað um að dómstólar tækju í raun ákvörðun um laun hans sem samkvæmt 1. gr. laga nr. 47/2006 um kjararáð væri í verkahring ráðsins að ákveða í samræmi við 8. til 10. gr. laganna. Með hliðsjón af framangreindu var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun aðal-, vara- og þrautavarakrafna V, auk kröfu um ógildingu samkvæmt þrautaþrautavarakröfu hans. Á hinn bóginn var fallist á með V að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um viðurkenningarkröfu í síðari kröfulið þrautaþrautavarakröfu sinnar eins og hún hafði verið þar sett fram. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari, A-kk-nf Á-kk-nf hæstaréttarlögmaður og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. apríl 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. mars 2015 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að „ómerktur verði úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur ... um frávísun málsins frá dómi.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Fallist verður á það með varnaraðila að framsetning kröfugerðar sóknaraðila fyrir Hæstarétti sé ekki að öllu leyti skýr. Skilja verður hana þó með þeim hætti að þess sé krafist að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

II

Svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði lúta dómkröfur sóknaraðila að því að tilteknir „úrskurðir“ kjararáðs, nánar tiltekið ákvarðanir ráðsins nr. 2011.001 frá 28. júní 2011 og nr. 2011.002 frá 21. desember sama ár verði dæmdar ógildar, en kjararáð starfar á grundvelli laga nr. 47/2006 um kjararáð og kjör sóknaraðila eru ákvörðuð af ráðinu. Auk kröfu um ógildingu gerir sóknaraðili tilteknar fjárkröfur fyrir tímabilið frá 1. desember 2010 til og með 31. desember 2013, svo sem greinir í aðal-, vara- og þrautavarakröfum hans. Að þeim frágengnum krefst sóknaraðili þess, samkvæmt þrautaþrautavarakröfu sinni, að auk ógildingar verði viðurkennt að kjararáði „hafi borið að afturkalla launalækkun“ hans samkvæmt lögum nr. 148/2008 um breytingu á lögum nr. 47/2006, sbr. lög nr. 127/2009, frá 1. desember 2010.

Í fyrri ákvörðun kjararáðs var kveðið á um það, með vísan til nánar tilgreindra raka, að lækkun launa þeirra sem undir ákvörðunarvald þess heyra og kom til framkvæmda á árinu 2009 „skuli að svo stöddu ekki ganga til baka“. Í síðari ákvörðuninni var mælt fyrir um að kjararáð teldi „rétt að laun allra þeirra sem sættu launalækkun í samræmi við áðurnefnd lög nr. 148/2008 hækki frá og með 1. október 2011“ eins og nánar var útfært í ákvörðunarorðum.

Af málatilbúnaði sóknaraðila verður ráðið að hann reisi framangreindar dómkröfur sínar á því að nefndar ákvarðanir séu haldnar svo alvarlegum ágöllum, bæði varðandi form og efni, að ógildingu varði. Hafi kjararáð við undirbúning ákvarðana sinna ekki gætt að tilgreindum ákvæðum laga nr. 47/2006, auk þess sem brotið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar. Samhliða framangreindum ógildingarkröfum krefst sóknaraðili þess samkvæmt aðal-, vara- og þrautavarakröfum sínum að varnaraðila verði gert að greiða sér nánar tiltekna fjárhæð sem sóknaraðili telur fela í sér leiðréttingu launa hans fyrir fyrrgreint tímabil. Í því skyni eru settar fram þrjár kröfur, sem hver um sig er talin taka mið af launum hjá tilteknum viðmiðunarhópi „skv. 8. gr. laga um kjararáð“. Er fjárhæð hverrar dómkröfu ætlaður mismunur á launum viðmiðunarhóps á tímabilinu að frádregnum launum sem sóknaraðili naut. Í þrautaþrautavarakröfu er á hinn bóginn, auk ógildingar, höfð uppi fyrrgreind viðurkenningarkrafa.

Í hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðila um frávísun málsins frá héraðsdómi þar sem sóknaraðili hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá bæði leyst úr kröfu um ógildingu ákvarðana kjararáðs annars vegar og hins vegar fjárkröfum sínum en viðurkenningarkröfu í tilviki þrautaþrautavarakröfu.

III

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 47/2006 er kjararáði falið að ákveða laun og starfskjör ríkisstarfsmanna sem svo háttar um að þau geti ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu, þar á meðal forstöðumanna ríkisstofnana. Í lögunum er kveðið á um þær viðmiðanir sem um ákvörðunina gilda svo og um málsmeðferð. Þá er tekið fram í 4. mgr. 10. gr. laganna að ákvörðunum kjararáðs verði ekki skotið til annars stjórnvalds.

Í hinum umþrættu ákvörðunum kjararáðs er kveðið á um atriði sem varða kjör sóknaraðila sem forstöðumanns ríkisstofnunar. Þær lúta á hinn bóginn einnig að ákvörðun launa „þeirra sem undir kjararáð heyra“, að undanskildum þeim hópi sem tilgreindur er í síðari ákvörðuninni. Ákvarðanirnar kveða meðal annars á um að laun umræddra hópa skuli hækka með tilteknum hætti, auk þess sem vikið er að ýmsum öðrum kjaraatriðum. Þar sem ákvarðanirnar varða fjölda annarra manna, og sum atriði þeirra varða ekki sóknaraðila heldur eingöngu hópa sem hann tilheyrir ekki, þykir hann ekki hafa lögvarða hagsmuni af því að fá ákvarðanirnar tvær ógiltar í heild sinni. Ber því þegar af þeirri ástæðu að vísa frá héraðsdómi þeim hluta dómkrafna hans sem lúta að ógildingu umræddra ákvarðana.

Hvað fjárkröfur sóknaraðila varðar þá er til þess að líta að þótt dómstólar skeri samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar úr öllum ágreiningi um embættistakmörk stjórnvalda og geti þannig ógilt ákvarðanir framkvæmdavaldshafa ef þeim er áfátt að formi eða efni þá leiðir það af þrískiptingu ríkisvaldsins, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar, að það er almennt ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvaldi er að lögum falið að taka. Kröfugerð sóknaraðila að þessu leyti felur þannig í sér áskilnað um að dómstólar tækju í raun ákvörðun um laun hans, sem samkvæmt 1. gr. laga nr. 47/2006 er í verkahring kjararáðs að ákveða í samræmi við 8. til 10. gr. laganna. Af þessu leiðir að vísað er frá héraðsdómi fjárkröfum sóknaraðila.

Að framangreindu leiðir að staðfest verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun aðal-, vara- og þrautavarakrafna sóknaraðila, auk kröfu um ógildingu samkvæmt þrautaþrautavarakröfu hans.

Á hinn bóginn verður fallist á með sóknaraðila að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um viðurkenningarkröfu í síðari kröfulið þrautaþrautavarakröfu sinnar eins og hún er þar fram sett en hún er af hálfu sóknaraðila grundvölluð á því að umræddar ákvarðanir kjararáðs hafi byggst á ólögmætum forsendum. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi eins og nánar greinir í dómsorði.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar frávísun á síðari hluta þrautaþrautavarakröfu sóknaraðila um að viðurkennt verði með dómi að kjararáði hafi borið að afturkalla launalækkun sóknaraðila samkvæmt lögum nr. 148/2008, sbr. lög nr. 127/2009, frá og með 1. desember 2010, og er lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Úrskurðurinn er staðfestur um frávísun málsins að öðru leyti.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.