213/2012

L hf. krafði T um greiðslu samkvæmt sjálfskuldarábyrgð sem hann hafði tekist á hendur vegna yfirdráttarheimildar B ehf. á veltureikningi hjá L hf. T byggði á því að hann væri óbundinn af samningi aðila um sjálfskuldarábyrgð þar sem L hf. hefði ekki farið að fyrirmælum laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn þegar T tókst á hendur ábyrgðina og því bæri að víkja ábyrgðinni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom meðal annars fram að L hafi hafi brugðist þeirri skyldu sem á honum hvíldi á grundvelli laga nr. 32/2009. Í þeim lögum væri hins vegar engar reglur sem mæltu fyrir um ógildi samnings vegna annmarka af þeim toga sem uppi voru í málinu og yrði að finna slíkri ógildingu stoð í reglum samningaréttar. Við meðferð málsins í héraði hefði T ekki leitast við að sýna fram á að skilyrðum þess að beita mætti ákvæði 36. gr. samningalaga hefði verið fullnægt í málinu Úr þessum annmarka yrði ekki bætt fyrir Hæstarétti svo sem T hefði leitast við að gera. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um að T bæri að greiða L hf. hina umkröfðu fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. mars 2012. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Hinn 18. ágúst 2009 tókst áfrýjandi á hendur sjálfskuldarábyrgð á yfirdráttarheimild einkahlutafélagsins Bisón á veltureikningi félagsins nr. 295 hjá stefnda, sem þá hét NBI hf. Hámarksfjárhæð höfuðstóls sjálfskuldarábyrgðarinnar var 9.000.000 krónur. Á þeim tíma sem áfrýjandi gekkst undir ábyrgðina starfaði hann sem rekstrarstjóri verslana félagsins, en það rak tvær fataverslanir aðra í Kringlunni en hina í Smáralind. Samtals námu innstæðulausar færslur á framangreindum reikningi 9.483.727 krónum 20. febrúar 2011 og var reikningnum þá lokað. Með hinum áfrýjaða dómi var áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 9.000.000 krónur með dráttarvöxtum auk málskostnaðar.

II

Áfrýjandi byggir á því að hann sé óbundinn af samningi aðila um sjálfskuldarábyrgð þar sem stefndi hafi ekki farið að fyrirmælum laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn þegar áfrýjandi tókst á hendur ábyrgðina. Stefndi byggir á því að lög þessi eigi ekki við um áfrýjanda.

Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. framangreindra laga er með ábyrgðarmanni átt við einstakling sem gengst persónulega í ábyrgð eða veðsetur tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágu fjárhagslegs ávinnings hans. Af málatilbúnaði stefnda verður ekki annað ráðið en að eingöngu sé á því byggt að lög nr. 32/2009 eigi ekki við um áfrýjanda þar sem umrædd ábyrgð hafi verið veitt í þágu atvinnurekstrar hans en ekki að hún hafi verið veitt í þágu fjárhagslegs ávinnings hans.

Samkvæmt ársreikningum Bisón ehf. vegna áranna 2008 og 2009 var allt hlutafé félagsins, 500.000 krónur, í eigu Á-kk-ef F-kk-ef, föður áfrýjanda. Hann var því eigandi alls hlutafjár félagsins á þeim tíma sem áfrýjandi ritaði undir ábyrgðaryfirlýsinguna. Þá bera gögn málsins með sér að á sama tíma var áfrýjandi varamaður í stjórn félagsins en Á-kk-nf var framkvæmdastjóri þess og einn prókúruhafi. Er engum gögnum til að dreifa í málinu um að áfrýjandi hafi, á þeim tíma er hann tókst á hendur fyrrnefnda sjálfskuldarábyrgð, haft þá hagsmuni af rekstri Bisón ehf. að jafna megi til þess að um hans eigin atvinnurekstur hafi verið að ræða. Breytir þar engu þótt blaðamaður, í ódagsettu viðtali við áfrýjanda, hafi fullyrt að sá síðarnefndi væri eigandi Bisón verslananna í Kringlunni og Smáralind eða að áfrýjandi hafi tekið svo til orða þegar hann gaf skýrslu fyrir héraðsdómi, aðspurður um á hvaða tímabili hann hafi starfað sem rekstrarstjóri félagsins og sagði „ ... ætli þetta séu ekki eitthvað ... tvö ár áður en við seljum.“ Að því virtu sem nú hefur verið rakið þykir ljóst að áfrýjandi taldist ábyrgðarmaður í skilningi laga nr. 32/2009 er hann tókst ábyrgðina á hendur.

III

Samkvæmt 4. gr. laga nr. 32/2009 skal lánveitandi meta hæfi lántaka til að standa í skilum með lán þar sem ábyrgðarmaður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Ef greiðslumat bendir til þess að lántaki geti ekki efnt skuldbindingar sínar skal lánveitandi með skriflegum hætti ráða ábyrgðarmanni frá því að gangast í ábyrgð ef greiðslumat bendir til þess að lántaki geti ekki efnt skuldbindingar sínar og með sama hætti skal lánveitandi ráða ábyrgðarmanni frá því að undirgangast ábyrgð ef aðstæður ábyrgðarmanns gefa tilefni til. Þá segir í 5. gr. laganna að lánveitandi skuli fyrir gerð ábyrgðarsamnings upplýsa ábyrgðarmann skriflega um þá áhættu sem ábyrgð er samfara, en í því felist meðal annars að veita upplýsingar um ýmis atriði sem tiltekin eru í stafliðum a til i. Af gögnum málsins er ljóst að stefndi brást þeirri ríku skyldu sem á honum hvíldi, annars vegar að láta fara fram greiðslumat á lántaka og hins vegar að upplýsa áfrýjanda skriflega um þá áhættu sem ábyrgð er samfara, áður en áfrýjandi tókst ábyrgð þessa á hendur. Áfrýjandi byggir sýknukröfu sína á því að stefndi hafi brugðist skyldum sínum að þessu leyti og því beri að víkja ábyrgðinni til hliðar samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Í lögum nr. 32/2009 eru engar reglur sem mæla fyrir um ógildi samnings vegna annmarka af þeim toga sem uppi eru í þessu máli. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögunum segir um 5. gr. þeirra að vanræksla lánveitanda við samningsgerð geti leitt til þess að ábyrgðarmaður verði ekki bundinn við samning sinn. Ákvæði til bráðabirgða með lögunum hljóðar svo: „Heimilt er að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, og að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra ástæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125/2008.“ Þetta ákvæði verður ekki skýrt svo að þótt við stofnun ábyrgðar, sem fellur undir lögin hafi ekki verið farið að fyrirmælum þeirra, leiði það sjálfkrafa til þess að ógilda megi ábyrgðina á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Samningur aðila um sjálfskuldarábyrgð áfrýjanda verður því ekki ógiltur í heild eða að hluta af þeim sökum einum að stefndi hafi við gerð hans brugðist skyldum sínum, heldur verður að finna slíkri ógildingu stoð í reglum samningaréttar ef leysa áfrýjanda undan skyldum sínum samkvæmt samningnum.

Eins og áður greinir hefur áfrýjandi í héraðsgreinargerð sinni reist málatilbúnað sinn á því að þar sem stefndi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 32/2009 leiði það til þess að ábyrgðinni verði að víkja til hliðar samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936. Áfrýjandi hefur á hinn bóginn ekki leitast við að sýna fram á að skilyrðum þess að beita megi greininni sé fullnægt. Þannig er í héraðsgreinargerðinni ekki byggt á því að það sé ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri fyrir sig ábyrgðina. Ekki er heldur leitast við að sýna fram á að það stafi af einhverjum eða öllum þeim tilvikum sem tilgreind eru í 2. mgr. 36. gr. framangreindra laga og eru grundvöllur ósanngirnismatsins eða þess að samningur sé andstæður góðri viðskiptavenju. Þótt í héraðsgreinargerðinni komi fram að stefndi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 4. og 5. gr. laga nr. 32/2009 og í öðru samhengi að töluverður aðstöðumunur hafi verið á málsaðilum nægir það ekki til að sýna fram á að skilyrðum 36. gr. laganna sé fullnægt. Úr þessum annmarka verður ekki bætt fyrir Hæstarétti svo sem áfrýjandi leitast við að gera, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður því ekki hjá því komist að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um kröfu stefnda.

Rétt þykir að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.