354/2002

K og G áttu hvort um sig helmings hlut í íbúð í fjöleignarhúsi. Í tengslum við stofnun hjúskapar milli þeirra gerðu þau kaupmála í árslok 1999 þar sem íbúðin var gerð að séreign K. Bú G var tekið til gjaldþrotaskipta í nóvember 2000 og var frestdagur við skiptin í júní það ár. Þrotabú G höfðaði mál á hendur K og krafðist þess að rift yrði ráðstöfun íbúðarinnar samkvæmt kaupmálanum og að K greiddi búinu nánar tiltekna fjárhæð. Hæstiréttur taldi ósannað að helmingshlutur G í íbúðinni hafi verið endurgjald fyrir fé sem hún hafi látið af hendi rakna til G og hafi að meginhluta runnið til atvinnurekstrar hans. Yrði því að líta svo á að K hafi fengið að gjöf hlut G í íbúðinni. Þá hafi K ekki sannað að G hafi verið gjaldfær við gerð kaupmálans. Voru kröfur þrotabúsins á hendur K því teknar til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. ágúst 2002. Hún krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hún verði sýknuð af kröfum stefnda, en að því frágengnu að krafa hans um greiðslu verði lækkuð. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi keyptu áfrýjandi og G-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf 1. desember 1997 íbúð í fjöleignarhúsi að Bólstaðarhlíð 44 í Reykjavík fyrir 6.000.000 krónur. Af þeirri fjárhæð skyldi greiða samtals 1.800.000 krónur í tvennu lagi, annars vegar við undirritun kaupsamningsins og hins vegar 1. mars 1998. Eftirstöðvar kaupverðs áttu að greiðast með fasteignaveðbréfi að fjárhæð 4.200.000 krónur. Tekið var fram í samningnum að áfrýjandi og G-kk-nf skyldu hvort teljast eigandi að helmingi íbúðarinnar. Liggur ekki annað fyrir en að þau hafi efnt kaupsamninginn fyrir sitt leyti, þótt afsali fyrir íbúðinni hafi ekki verið þinglýst samkvæmt framlögðu veðbandayfirliti.

Áfrýjandi gerði kaupmála við G-kk-þf 30. desember 1999 í tengslum við stofnun hjúskapar þeirra á milli. Meginefni kaupmálans var skipað í tvo kafla, sem auðkenndir voru með bókstöfunum A og B. Í þeim fyrrnefnda var íbúðin að Bólstaðarhlíð 44 gerð að séreign áfrýjanda. Samhliða þessu lýsti hún því yfir í kaupmálanum að hún tæki ein að sér áhvílandi veðskuld vegna fasteignaveðbréfs, að eftirstöðvum 4.367.408 krónur, auk þess sem hún stæði sameiginlega með G-kk-þgf í ábyrgð fyrir skuld við tollstjórann í Reykjavík vegna opinberra gjalda, sem tvö fjárnám hefðu verið gerð fyrir í íbúðinni.

Bú G-kk-ef var tekið til gjaldþrotaskipta 23. nóvember 2000 og er frestdagur við skiptin 14. júní sama árs. Stefndi höfðaði mál þetta 17. september 2001. Í héraðsdómsstefnu krafðist hann þess að rift yrði með dómi „þeim ráðstöfunum sem felast í A-hluta kaupmála” aðilanna, sem skráður hafi verið í kaupmálabók 30. desember 1999, svo og að áfrýjanda yrði gert að greiða sér 4.000.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi urðu aðilarnir sammála um að leita verðmats nafngreinds fasteignasala á íbúðinni að Bólstaðarhlíð 44 án dómkvaðningar, svo og að „niðurstaða þess verði lögð til grundvallar í málinu án þess að matsmaðurinn þurfi að mæta í dóminn og staðfesta það”, svo sem fært var til bókar um þetta í þinghaldi 25. febrúar 2002. Að ósk stefnda miðaði fasteignasalinn verðmat sitt við staðgreiðsluverð íbúðarinnar að frádreginni áhvílandi veðskuld annars vegar á þeim degi, sem bú G-kk-ef var tekið til gjaldþrotaskipta, og hins vegar á þingfestingardegi málsins 25. september 2001. Samkvæmt verðmati fasteignasalans 25. febrúar 2002 nam þetta verðmæti íbúðarinnar fyrrnefnda daginn 5.740.000 krónum, en þann síðarnefnda 4.950.000 krónum. Þessu til samræmis breytti stefndi kröfu sinni um greiðslu úr hendi áfrýjanda þannig að hann krafðist þess aðallega að henni yrði gert að greiða sér 2.870.000 krónur, en til vara 2.475.000 krónur. Með hinum áfrýjaða dómi var tekin til greina krafa stefnda um riftun, svo og varakrafa hans um greiðslu úr hendi áfrýjanda.

II.

Fyrri hlutinn í áðurgreindri dómkröfu stefnda snýr að riftun á ákvæði kaupmála áfrýjanda og G-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, þar sem mælt var fyrir um að íbúð þeirra að Bólstaðarhlíð 44, sem áður var í óskiptri sameign þeirra, skyldi verða séreign áfrýjanda, svo og að hún tæki ein að sér áhvílandi veðskuld vegna fasteignaveðbréfa og ábyrgðist jafnframt með G-kk-þgf áðurgreinda skuld samkvæmt fjárnámum tollstjórans í Reykjavík. Af orðalagi þessa hluta dómkröfu stefnda orkar ekki tvímælis að hann leitar með málsókn sinni riftunar á þessu ákvæði kaupmálans í heild. Eru því ekki efni til að fallast á með áfrýjanda að annmarki sé á kröfugerð stefnda að þessu leyti.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi borið því við til stuðnings aðalkröfu sinni um frávísun málsins að hvorug áðurgreindra krafna stefnda um greiðslu úr hendi hennar taki mið af verðmæti íbúðarinnar að Bólstaðarhlíð 44 á þeim degi, sem eignarréttur að hlut G-kk-ef í henni færðist í hendur áfrýjanda, svo sem rétt hefði verið samkvæmt meginreglum XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Um þetta verður ekki horft fram hjá því, að í bréfi 5. febrúar 2002 til fasteignasalans, sem málsaðilar komu sér samkvæmt áðursögðu saman um að leita verðmats hjá, greindi stefndi frá þeim forsendum, sem hann vildi láta miða verðmatið við. Afrit þess bréfs var sent lögmanninum, sem fór með málið í héraði fyrir áfrýjanda. Eftir þetta var málið tekið fyrir í héraðsdómi 25. sama mánaðar og fært sem fyrr segir til bókar að samkomulag hafi orðið milli aðilanna um hvernig verðmats yrði leitað. Jafnframt var þá lagt fram verðmat fasteignasalans. Hvergi verður séð af gögnum málsins að áfrýjandi hafi hreyft athugasemdum fyrir héraðsdómi um að rétt hefði verið að miða verðmatið við aðra dagsetningu en þar var gert. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 163. gr. sömu laga eins og þeim var breytt með 17. gr. laga nr. 38/1994, er um seinan fyrir áfrýjanda að finna að þessu atriði fyrir Hæstarétti, en engu breytir í því sambandi að viðbáru þessari er nú hreyft í tengslum við formhlið málsins.

Samkvæmt framangreindu eru ekki efni til að verða við aðalkröfu áfrýjanda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

III.

Í héraðsdómsstefnu lagði stefndi þann grunn að málsókn sinni að riftunar á áðurgreindu ákvæði kaupmála áfrýjanda og G-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef væri leitað með stoð í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Verður þó ekki annað ráðið en að kaupmálinn hafi verið gerður innan sex síðustu mánaða fyrir frestdag við gjaldþrotaskipti á búi G-kk-ef, sbr. 1. mgr. sömu lagagreinar.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi ber áfrýjandi því við að hún hafi fyrir og eftir gerð kaupmálans látið fé af hendi rakna til G-kk-ef, sem að meginhluta hafi runnið til atvinnurekstrar hans. Nemi sú fjárhæð samanlögð meiru en svari til andvirðis helmings íbúðarinnar, sem færðist í hendur hennar með kaupmála þeirra. Geti sú ráðstöfun því ekki skoðast sem gjöf. Um þessa málsvörn áfrýjanda verður að líta til þess að í kaupmála hennar og G-kk-ef var í engu getið að helmingshluturinn í íbúðinni væri afhentur henni gegn endurgjaldi. Ekki liggja fyrir í málinu önnur haldbær gögn til stuðnings því að greiðslur áfrýjanda til G-kk-ef hafi farið fram í þessu skyni. Verður því að líta svo á að áfrýjandi hafi fengið helmingshluta hans í íbúðinni að gjöf, þótt hún kunni að öðru leyti að hafa átt kröfu á hendur honum vegna fjárframlaga sinna.

Í málinu hefur áfrýjandi vísað til skattframtals síns og G-kk-ef árið 2000 til stuðnings því að hann hafi verið gjaldfær í lok ársins 1999 og það þrátt fyrir gerð kaupmála þeirra. Svo sem réttilega greinir í héraðsdómi liggur fyrir að skuldir þeirra voru vantaldar að tilteknu leyti í framtali þessu, sem að auki getur ekki eitt út af fyrir sig nægt efni sínu samkvæmt til sönnunar um gjaldfærni G-kk-ef á þessu tímamarki. Að því athuguðu hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að G-kk-nf hafi verið gjaldfær þegar kaupmáli þeirra var gerður.

Með þessum athugasemdum verður héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, K-kvk-nf Ó-kvk-nf R-kvk-nf, greiði stefnda, þrotabúi G-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.