468/2016

V krafðist bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu Ó sf., sem félagið hafði tekið hjá VÍ hf., vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir er hann klemmdi vinstri handlegg á milli ljósavélar og áfasts ljósamasturs, en V var að fella mastrið niður er slysið varð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að V og J, sem var eina vitnið að slysinu, bæri ekki saman um hvort V hefði einvörðungu verið falið að slökkva á ljósum mastursins eða hvort honum hefði líka verið falið að fella mastrið. Hins vegar yrði ekki litið fram hjá því að veigamiklar breytingar hefðu orðið á framburði V eftir því sem málinu vatt fram og yrði því að leggja framburð J til grundvallar. Væri samkvæmt því ósannað að V hafi verið beðinn um annað en að slökkva ljós mastursins, sem hefði verið einfalt verk sem ekki hefði þurft að leiðbeina honum með. Hefði V sjálfur tekið ákvörðun um að reyna að fella mastrið án þess að séð yrði að á því hefði verið þörf, en samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins mátti rekja orsakir slyssins til sterks vindar og þess að V hefði togað mastrið til sín þegar það féll ekki sjálfkrafa niður. Þá var ekki talið að V hefði sýnt fram á að af hálfu Ó sf. hefði verið brotið gegn nánar greindum ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum með þeim hætti að saknæmt gæti talist. Var dómur héraðsdóms um sýknu VÍ hf. því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. júní 2016. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 10.548.875 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.780.986 krónum frá 18. nóvember 2010 til 18. nóvember 2011, en af 10.548.875 krónum frá þeim degi til 18. júní 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.857.861 krónu með 4,5% ársvöxtum af 1.780.986 krónum frá 18. nóvember 2010 til 18. nóvember 2011, en af 6.857.861 krónu frá þeim degi til 18. júní 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum komi til frádráttar innborgun 6. júní 2012 að fjárhæð 1.605.924 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta lýtur að ágreiningi um skaðabótaskyldu Ósafls sf. vegna líkamstjóns sem áfrýjandi varð fyrir 18. nóvember 2010 á vinnusvæði félagsins undir Traðarhyrnu í Bolungarvík. Ósafl sf. var tryggt frjálsri ábyrgðartryggingu hjá stefnda og byggir áfrýjandi aðild stefnda að málinu á 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Áfrýjandi var á slysdegi 22 ára gamall og hafði lokið svokölluðu meiraprófi á rútu, vörubíl og leigubíl. Hann var ráðinn til Ósafls sf. sem bílstjóri en sinnti einnig öðrum tilfallandi störfum. Hann hafði starfað hjá félaginu í um fimm mánuði er slysið varð. Slysið, sem varð um klukkan hálfellefu að morgni, var tilkynnt samdægurs til Vinnueftirlits ríkisins. Í skýrslu Vinnueftirlitsins 23. nóvember 2010 er því lýst að áfrýjandi hafi verið að fella niður svokallað ljósamastur á ljósavél er slysið varð. Verður ráðið af skýrslunni að um sé að ræða þriggja þrepa mastur sem reist er upp og fellt niður með stálvírum sem stjórnað er með spili. Eftir að búið er að koma mastrinu fyrir í lóðréttri stöðu er hægt að draga það út og hækka eftir þörfum í allt að 8 metra hæð sem er hámarkshæð mastursins, mælt frá toppi ljósavélarinnar. Þegar búið er að draga ljósamastrið aftur saman í lægstu stöðu, eða sem nemur 2,9 metrum frá toppi ljósavélarinnar, er svo hægt að fella það niður í lárétta stöðu í þar til gerðar festingar ofan á ljósavélinni.

Samkvæmt ljósmyndum er fylgdu skýrslu Vinnueftirlitsins er ljósamastrinu stjórnað frá stjórnborði undir hlíf efst á hlið ljósavélarinnar. Á stjórnborðinu er stjórnrofi með örvum sem vísa upp og niður eftir því hvort hækka á eða lækka ljósamastrið. Rofinn er haldrofi, sem rýfur straum tækisins þegar honum er sleppt. Auk þessa stjórnrofa eru á stjórnborðinu fjórir rofar við myndir af ljósum, merktir 1, 2, 3 og 4 og aðalrofi fyrir straum, kveikjulás með lykli og útsláttarrofar undir plasthlíf.

Í skýrslu Vinnueftirlitsins kemur fram að talsverður vindur hafi verið þegar áfrýjandi var að fella mastrið og þegar það hafi átt að síga í lárétta stöðu hafi vindurinn haldið á móti, þannig að það hafi ekki sigið. Hafi þá áfrýjandi tekið utan um mastrið og ætlað að toga það niður. Nokkur slaki hafi þá verið kominn á vírinn, sem reisir og fellir mastrið, þannig að það féll niður. Áfrýjandi hafi þá klemmt vinstri handlegg milli mastursins og ljósavélarinnar, með þeim afleiðingum að vinstri upphandleggur og þumalfingur hægri handar hans brotnaði. Að mati Vinnueftirlitsins var orsök slyssins að rekja til þess að mastrið fór ekki í lárétta stöðu vegna mikils vindhraða og að spil hafi ekki verið stöðvað og slaki tekinn af vírnum þegar ljóst var að mastrið færi ekki lárétta stöðu.

Samkvæmt matsgerð S-kk-ef B-kk-ef bæklunarskurðlæknis og I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem aðilar munu hafa sammælst um að afla, var varanleg örorka áfrýjanda vegna afleiðinga slyssins metin 10% og varanlegur miski 10 stig.

Lögregla fór á vettvang sama dag og slysið varð. Í skýrslu lögreglu 22. nóvember 2010 kemur fram að rætt hafi verið við J-kk-þf H-kk-þf H-kk-þf, samstarfsmann áfrýjanda, en hann var sá eini sem varð vitni að slysinu. Lýsti hann atvikum svo fyrir lögreglu að áfrýjandi hafi verið að slaka niður ljósamastrinu, en vegna vindstyrksins og vindáttarinnar hafi mastrið ekki hallast niður á kerruna sem það standi á, heldur hafi vindurinn haldið því uppi. Hafi áfrýjandi þá reynt að toga mastrið niður. Spilvírinn hafi þá verið orðinn slakur, þannig að við það að áfrýjandi hafi togað í mastrið hafi það fallið niður og á hönd áfrýjanda.

Lögregla ræddi símleiðis við áfrýjanda 21. nóvember 2010. Sagði hann tildrög slyssins hafa verið þau að hann hafi verið að vinna við að taka ljósamastrið saman og að töluverður vindur hafi verið. Þegar hann hafi ætlað að halla því niður á kerruna hafi mastrið ekki hreyfst. Hann hafi því þurft að ýta því niður og það allt í einu fallið niður á hendur hans. Hann kvaðst áður hafa tekið saman ljósamastrið og verið kennd vinnubrögð við það. Í stefnu er atvikum einnig lýst á þann hátt að áfrýjandi hafi togað í mastrið, en það þá fallið niður.

II

Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi lýsti áfrýjandi því að fyrrgreindur J-kk-nf hafi umræddan dag beðið sig að ,,slökkva og setja niður mastrið“. Honum hafi ekki verið kunnugt um hvaða rofa á stjórnborðinu skyldi nota, annars vegar til að slökkva á ljósamastrinu og hins vegar til þess að fella það niður. Hann kvaðst aldrei hafa gert þetta sjálfur og ekki fengið leiðbeiningar um hvernig skyldi vinna verkið. Einnig kvaðst hann ekki í umrætt sinn hafa komið við mastrið, ,,bara takkaborðið“. Þá sagði hann mastrið alltaf hafa verið tekið niður í lok dags. Spurður um hvort hann hafi vitað til þess að í veðri eins og var þennan dag hafi mastrið verið fellt niður fyrir lok vinnudags svaraði hann: ,,Bara nei, það var nú ekki búið að vera mikið vont veður þarna“.

Framburður vitna fyrir héraðsdómi var ekki samhljóða um hvort það hafi heyrt undir verksvið allra starfsmanna Ósafls sf. á vinnusvæðinu, eða einungis ákveðinna starfsmanna félagsins að taka niður mastrið, eða hver hafi haft heimild til þess að mæla fyrir um það. Enga ályktun er því unnt að draga af þeim framburði. Vitnin, M-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf, K-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf voru á hinn bóginn samhljóða um að í lok hvers vinnudags hefði mastrið almennt verið fellt og reist að morgni þess næsta. Á sömu lund bar áfrýjandi. Þeir R-kk-nf Þ-kk-nf R-kk-nf fyrrverandi verkstjóri hjá Ósafli sf. og S-kk-nf S-kk-nf fyrrverandi flokkstjóri báru báðir fyrir dómi að mastrið hefði yfirleitt verið fært niður í 2,5 metra, en ekki fellt alveg niður í lok vinnudags. Eitt framangreindra vitna, K-kk-nf J-kk-nf, kvað mastrið hafa stundum verið fellt um miðjan dag, ef mikið rok var. Vitnið J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf bar á hinn bóginn fyrir dómi að deginum áður en slysið varð hafi mastrið ekki verið fellt, þar sem verið hefði norðaustan vindur. Samkvæmt framangreindu verður ekki annað ráðið af framburði þeirra vitna sem fyrir héraðsdóm komu en að mastrið hafi almennt verið lækkað í lok hvers vinnudags og reist að morgni þess næsta.

Um notkun ljósa á mastrinu bar vitnið B-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf að almennt hafi verið kveikt á mastrinu þegar birtu naut ekki og slökkt þegar dagsbirta hafi verið næg. Á sömu lund bar vitnið R-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf.

III

Fyrrgreindur J-kk-nf var eina vitnið að slysi áfrýjanda. Samkvæmt framburði hans fyrir dómi kallaði hann til áfrýjanda umræddan dag og bað hann um að slökkva á ljósum mastursins, þar sem þau lýstu beint í augu hans. Hafi áfrýjandi orðið við því. Í framhaldi af því hafi hann séð áfrýjanda toga mastrið niður, en hann hafi ekki beðið hann um að fella mastrið. Það hafi síðan fallið á hendur áfrýjanda. Er framangreind frásögn vitnisins á tildrögum slyssins í samræmi við þá lýsingu sem vitnið gaf hjá lögreglu um þetta. Á hinn bóginn er framburður áfrýjanda fyrir dómi í verulegum atriðum frábrugðinn frásögn hans hjá lögreglu eins og að framan hefur verið rakið.

Áfrýjanda og vitninu J-kk-þgf ber ekki saman um hvort áfrýjanda hafi einvörðungu verið falið að slökkva á ljósum mastursins. Standa því orð áfrýjanda gegn orðum eina vitnisins að slysinu um það. Að slökkva ljós mastursins var einfalt verk og augsýnilegt hvaða rofa þurfti að nota til þess. Ekki verður litið fram hjá því við úrlausn málsins að veigamiklar breytingar urðu á framburði áfrýjanda eftir því sem málinu vatt fram. Verður framburður vitnisins J-kk-ef lagður til grundvallar um að hann hafi umrætt sinn einungis beðið áfrýjanda að slökkva ljós mastursins, enda samrýmist það því sem fram kom í vitnisburði samstarfsmanna áfrýjanda fyrir héraðsdómi, sem gerð hefur verið grein fyrir að framan, um að mastrið hafi almennt ekki verið fellt fyrr en í lok hvers vinnudags. Auk þess hníga rök að því að ljós mastursins væru slökkt þegar birtu var farið að njóta eins og raunin var þann morgun sem slysið varð.

Samkvæmt öllu framangreindu er ósannað að áfrýjandi hafi í umrætt sinn verið beðinn um annað en að slökkva ljós mastursins, sem var eins og fyrr greinir einfalt verk sem ekki þurfti að leiðbeina honum með. Hann tók sjálfur þá ákvörðun að reyna að fella mastrið án þess að séð verði að á því hafi verið þörf og eins og aðstæðum var háttað. Samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins var orsök slyssins rakin til sterks vindar og þess að áfrýjandi togaði mastrið til sín þegar það féll ekki sjálfkrafa niður. Þá hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að af hálfu Ósafls sf. hafi verið brotið gegn nánar greindum ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, með þeim hætti að saknæmt geti talist. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Rétt er að málskostnaður milli aðila fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, V-kk-ef A-kk-ef Í-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.