490/2003

M krafðist þess að sá hluti úrskurðar héraðsdóms er laut að ákvörðun skattstjórans um álagningu tekjuskatts og útsvars á sóknaraðila vegna tekjuársins 2001 yrði felldur úr gildi. Tekið var fram að tekjur M umrætt ár, sem mynduðu stofn til útreiknings tekjuskatts og útsvars, hefðu verið fengnar sem laun frá hlutafélagi, bætur úr almannatryggingum og loks sem ellilífeyrir frá Lífeyrissjóðnum Framsýn en sá þáttur nam tæplega fimmtungi af samanlögðum tekjum M. Sakarefni málsins varðaði aðeins álagningu skatts á þennan hluta tekna M og þá einungis að því leyti, sem lífeyrisgreiðslur gætu talist vera vextir, verðbætur og önnur ávöxtun af innborguðum iðgjöldum en M vefengdi ekki að skattur væri réttilega lagður á meginhluta tekna hennar umrætt ár. Í ljósi þess að málsókn M var reist á því að fá skattálagningu endurskoðaða að því er varðaði eitt tiltekið atriði var talið að krafa hennar hefði gengið langt út yfir markmiðið með málsókninni. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. desember 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar og 9. janúar 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að sá hluti hins kærða úrskurðar er lýtur að ákvörðun skattstjórans í Reykjavík 31. júlí 2002 um álagningu tekjuskatts og útsvars á sóknaraðila vegna tekjuársins 2001 verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka hann til efnismeðferðar. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Í málatilbúnaði sóknaraðila kemur fram að hún hafi greitt iðgjöld til lífeyrissjóðs á árunum 1980 til 1995 að báðum árum meðtöldum, en hafið töku ellilífeyris árið 1997 hjá Lífeyrissjóðnum Framsýn. Hafi hún greitt iðgjöld til þess sjóðs og áður forvera hans, Lífeyrissjóðs Dagsbrúnar og Framsóknar. Við útborgun lífeyrisins og síðar skattálagningu 2002 hafi verið lagður tekjuskattur og útsvar á lífeyri hennar árið 2001 eins og lagt var á launatekjur almennt með 38,78% skatti. Telur sóknaraðili það ekki standast, heldur hafi átt að skipta lífeyrisgreiðslum upp þannig að annars vegar væri höfuðstóll, sem innborguð iðgjöld hennar og atvinnurekanda höfðu myndað, og hins vegar vextir, verðbætur og önnur ávöxtun af iðgjöldunum. Af síðarnefnda hlutanum, sem hún telur hafa numið 81% af lífeyrisgreiðslunum í heild, hafi ekki átt að greiða tekjuskatt og útsvar, heldur 10% fjármagnstekjuskatt samkvæmt lögum nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur.

Með stefnu til héraðsdóms krafðist sóknaraðili þess að ákvörðun skattstjórans í Reykjavík 31. júlí 2002 um álagningu tekjuskatts og útsvars á sig vegna tekjuársins 2001 yrði felld úr gildi. Hún krafðist þess jafnframt að viðurkennt yrði að við álagningu tekjuskatts og útsvars á greiðslur til hennar úr Lífeyrissjóðnum Framsýn tekjuárið 2001 beri varnaraðila að skattleggja þann hluta greiðslnanna, sem fól í sér vexti, verðbætur og aðra ávöxtun innborgaðs iðgjalds til lífeyrissjóðsins, með sömu skattprósentu og aðrar fjármagnstekjur. Varð niðurstaða málsins sú að báðum kröfuliðum var vísað frá dómi. Forsendur héraðsdómara fyrir frávísun fyrri kröfunnar voru reistar á því að í henni fælist að álagning tekjuskatts og útsvars á sóknaraðila yrði felld úr gildi í heild sinni og að sú kröfugerð væri of víðtæk og ekki í samræmi við málsástæður sóknaraðila. Í kæru til Hæstaréttar lýsir sóknaraðili yfir að hún uni að svo stöddu niðurstöðu héraðsdóms að því er seinni kröfuna varðar þannig að einungis sé krafist endurskoðunar úrskurðarins um hina fyrri. Er jafnframt tekið fram að þessi háttur á kæru horfi til einföldunar við úrlausn málsins fyrir dómi, enda dugi fyrri dómkrafan fyllilega að mati sóknaraðila til að fá efnisdóm um álitaefnið, sem sé ólögmæt mismunun við skattlagningu.

II.

Sóknaraðili mótmælir því að krafan í málinu sé of víðtæk eins og héraðsdómari hafi komist að niðurstöðu um. Þvert á móti geti dómkrafan ekki öðruvísi verið eigi hún að vera dómhæf. Bendir hún á að ákvörðun skattstjóra við álagningu skatta hennar samkvæmt 95. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt með áorðnum breytingum hafi verið byggð á útreikningsaðferð, sem lýst sé í 1. mgr. 67. gr. laganna. Eftir þeirri aðferð hafi verið fundinn tekjuskattsstofn, sem allar samanlagðar tekjur mynduðu ósundurgreint að teknu tilliti til heimilla frádráttarliða. Á þann stofn hafi verið lagður tekjuskattur og útsvar. Þetta sé grundvallaratriði í málinu og því óhjákvæmilegt að dómkrafan sé á þann veg að ákvörðun skattstjóra verði felld úr gildi í heild sinni. Að öðrum kosti væri krafan ekki dómhæf. Að þessu leyti sé nauðsynlegt að greina á milli annars vegar ákvörðunar skattstjóra samkvæmt 95. gr. laga nr. 75/1981 og hins vegar til dæmis úrskurða yfirskattanefndar í einstökum málum, sem stundum sé krafist ógildingar á að hluta. Þeir skiptist oft í marga sjálfstæða þætti þar sem fjallað sé um óskyld atriði. Þegar svo hátti til sé eðlilegt að krefjast þess að úrskurður verði felldur úr gildi að því leyti, sem hann taki til ákveðins atriðis, sem deilt sé um. Á þessu tvennu sé grundvallarmunur.

Málsástæðum fyrir frávísunarkröfu varnaraðila er lýst í hinum kærða úrskurði.

III.

Tekjur sóknaraðila 2001, sem mynduðu stofn til útreiknings tekjuskatts og útsvars, námu samtals 1.223.484 krónum. Voru þær fengnar sem laun frá hlutafélagi, bætur úr almannatryggingum og loks sem ellilífeyrir frá Lífeyrissjóðnum Framsýn, en síðastnefndi þátturinn nam 242.642 krónum og þar með tæplega fimmtungi af samanlögðum tekjum sóknaraðila umrætt ár. Sakarefni málsins varðar aðeins álagningu skatts á þennan hluta tekna sóknaraðila og þá einungis að því leyti, sem lífeyrisgreiðslur geti talist vera vextir, verðbætur og önnur ávöxtun af innborguðum iðgjöldum. Sóknaraðili vefengir ekki að skattur sé réttilega lagður á meginhluta tekna hennar umrætt ár. Engu að síður krefst hún þess að skattálagningin verði felld úr gildi í heild sinni, en ekki að hún verði endurskoðuð með tilliti til þess að tekið verði mið af þeirri aðferð við skattálagningu, sem hún telur rétta að því er varðar hluta lífeyrisgreiðslunnar. Málsóknin er þannig ekki á því reist að skattálagningu beri að hnekkja í heild sinni af forms- eða efnisástæðum eða að krafist sé skattfrelsis sóknaraðila til handa, heldur er tilgangur með henni sá að fá skattálagningu endurskoðaða að því er varðar eitt tiltekið atriði. Krafa sóknaraðila gengur því langt út yfir markmiðið með málsókninni. Að þessu virtu og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun lögmanns hennar, 250.000 krónur.