159/2001

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gagnvart dóttur sambýliskonu sinnar. Fallist var á það með X að ákæra hefði mátt vera nokkru skýrari, en ekki var þó talið að vörn málsins þyrfti að vera áfátt af þeim sökum. Hins vegar þótti á það skorta, að héraðsdómur hafi fjallað nægilega um dómskýrslur málsins, auk þess sem niðurstaða hans um sönnunargildi munnlegs framburðar þótti ekki nægilega skýr og ótvíræð og var samningu dómsins áfátt að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 5. gr. laga nr. 37/1994. Að öllu þessu virtu þótti óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 24. apríl 2001. Ákæruvaldið krefst sakfellingar ákærða samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd. Þá verði hann dæmdur til greiðslu skaðabóta að kröfu brotaþola.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og að málinu verði vísað til dómsmeðferðar að nýju í héraðsdómi. Til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins og til þrautavara að refsing verði milduð og dæmd skilorðsbundin að öllu leyti. Jafnframt verði bótakröfu vísað frá dómi.

Brotaþoli krefst miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 400.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 9. nóvember 2000 til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð skýrsla Barnahúss 11. júní 2001 vegna greiningar og meðferðar brotaþola. Skýrslan er undirrituð af V-kvk-þgf E-kvk-þgf forstöðumanni. Er þar greint frá högum brotaþola og látið í ljósi álit á líðan hennar.

Ákærði hefur haldið því fram að ákæran sé mjög óljós og opin og ekki megi sjá hvort verið sé að fjalla um eitt eða fleiri atvik eða hversu alvarleg þau voru. Á það má fallast að ákæran sé nokkuð ómarkviss að þessu leyti, en framburður brotaþola hefur frá upphafi verið skýr um í hvaða röð atburðir gerðust og hvar hún, móðir hennar og systkini svo og ákærði bjuggu á þeim tíma. Á ákærði að hafa í eitt skipti káfað á kynfærum stúlkunnar innan og utan klæða og í annað skipti fengið hana til að taka um getnaðarlim hans. Í ákæru er þessu athæfi í raun lýst. Þarf vörn málsins því ekki að vera áfátt þótt ákæran hefði mátt vera nokkru skýrari. Í röksemdir héraðsdómara hefur þó ratað sú villa að síðara skiptið, sem talið er í ákæru, er þar nefnt fyrra skiptið.

Ómerkingarkrafa ákærða er reist á því að héraðsdómi sé verulega áfátt að því er varðar lýsingu málsatvika og einnig sé hann óskýr um þau atriði sem dómarar leggi til grundvallar sakfellingu. Á það verður ekki fallist að lýsing málavaxta í héraðsdómi sé ekki nægileg, svo langt sem hún nær, en hitt er rétt að með öllu skortir lýsingu á því hvers vegna aðalmeðferð var frestað 18. desember 2000 og á þeirri gagnaöflun sem fram fór í framhaldi af því. Jafnframt er röksemdafærslu héraðsdóms áfátt þar sem ekkert er fjallað um mótmæli ákærða gegn sakarefnum þeim sem á hann eru borin og því engin afstaða tekin til framburðar hans. Sama gildir um síðasta framburð brotaþola. Á skortir jafnframt að afstaða sé tekin til trúverðugleika framburðar almennt. Þá brestur á um rökstuðning fyrir sýknu ákærða af síðari verknaðinum sem á hann er borinn.

Samkvæmt 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Í máli þessu ræðst sök mjög af heildarmati á sönnunargildi skýrslna ákærða og vitna og af gögnum þeim sem um þessar skýrslur fjalla. Á skortir, svo sem að framan greinir, að héraðsdómur hafi fjallað nægilega um dómskýrslurnar. Er niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar ekki nægilega skýr og ótvíræð og er samningu dómsins áfátt að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 5. gr. laga nr. 37/1994. Að öllu þessu virtu er óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju. Það athugast jafnframt að fyrir Hæstarétt hefur verið lögð skýrsla sem héraðsdómarar hafa ekki haft tækifæri til að taka afstöðu til.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

Áfrýjunarkostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, B-kk-ef L. B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 50.000 krónur.