441/2004

A sf. höfðaði mál gegn íslenska ríkinu og krafðist þess að nánar tiltekinn úrskurður ríkisskattstjóra yrði ógiltur og að skattframtal félagsins 1995 yrði lagt til grundvallar álagningu opinberra gjalda á það gjaldárið 1995. Deildu málsaðilar um breytingar sem skattstjóri hafði gert á opinberum gjöldum A sf. umrætt gjaldár með vísan til þess að félagið hefði ekki lagt fram gögn um kaup á fasteign, sem það hafði fært til eignar og fyrnt sérstaklega á móti skattskyldum söluhagnaði frá fyrri tíma. Að því er snerti fyrri kröfu sína var talið að A sf. ætti ekki frekar en aðrir skattaðilar kröfu til þess að ríkisskattstjóri beitti heimildum sínum samkvæmt 101. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt. Hefði félagið ekki skýrt hvers vegna það kaus að nefna afgreiðslu ríkisskattstjóra á erindi þess úrskurð. Var kröfunni vísað frá héraðsdómi. Vegna síðari kröfunnar var talin fram komin næg sönnun fyrir því að kaupsamningur hafi verið gerður um áðurnefnda fasteign á árinu 1994. Var ekki fallist á að um væri að ræða málamyndagerning eða að 58. gr. laga nr. 75/1981 ætti við um kaupin. Var því fallist á kröfu A sf. um að skattframtal félagsins 1995 yrði lagt til grundvallar við álagningu opinberra gjalda á það.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. nóvember 2004 og krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með skattframtali stefnda árið 1995 fylgdi sérstakt yfirlit um kaup og sölu eigna, þar sem gerð var grein fyrir kaupum hans á fasteigninni Mjallargötu 6, Ísafirði, á árinu 1994. Var eignin færð í fyrningarskýrslu þar sem hún var fyrnd sérstaklega um 3.329.623 krónur á móti skattskyldum söluhagnaði frá fyrri tíma. Framtalið var lagt til grundvallar við álagningu skatta stefnda 1995. Í tengslum við þetta beindi skattstjórinn í Vestfjarðaumdæmi því til stefnda 20. nóvember 1995 að hann legði fram kaupsamning til staðfestingar á kaupum hans á umræddri fasteign auk annarra gagna, þar á meðal um þinglýsingu samningsins. Engin svör bárust frá stefnda og ekki heldur við síðari bréfum skattstjóra 17. febrúar 1997, 6. janúar 1999 og 9. mars sama árs. Með síðastnefnda bréfinu boðaði skattstjóri með vísan til 96. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt að opinber gjöld stefnda árið 1995 yrðu endurskoðuð, þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist. Yrði aukafyrning vegna söluhagnaðar þá ekki tekin til greina, eignfærsla á Mjallargötu 6 felld út og gjaldfærð vaxtagjöld og skuldir lækkaðar. Með úrskurði um endurákvörðun álagningar 7. apríl 1999 hratt skattstjóri hinum boðuðu breytingum í framkvæmd. Var stefnda jafnframt bent á að kærufrestur til yfirskattanefndar væri þrír mánuðir.

Stefndi kærði ekki úrskurðinn til yfirskattanefndar innan kærufrests. Með bréfi 20. mars 2000 óskaði hann hins vegar eftir því við ríkisskattstjóra að hann tæki „mál þetta til efnislegrar meðferðar að nýju“ og vísaði um það til 101. gr. laga nr. 75/1981. Erindinu fylgdu ýmis gögn, sem stefndi taldi styðja að kaupsamningur um eignina hefði verið gerður og efndur af aðilum hans. Meðal þessara gagna var óundirritað eintak af samningnum, sem var sagt hafa fundist í vörslum endurskoðanda stefnda. Ríkisskattstjóri mun hafa framsent erindið 18. maí 2000 til skattstjórans í Vestfjarðaumdæmi og tekið fram að sá fyrrnefndi hefði ekki heimild til að breyta úrskurði skattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda. Var bréf stefnda sent skattstjóra sem beiðni um endurupptöku samkvæmt 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Féllst skattstjóri á að endurupptaka málið, en hafnaði með úrskurði 17. janúar 2001 kröfu stefnda um að fasteignin að Mjallargötu 6 yrði eignfærð í framtali hans 1995. Stefndi kærði þennan úrskurð til yfirskattanefndar 17. apríl 2001, sem vísaði málinu frá sér og framsendi erindið til meðferðar hjá ríkisskattstjóra 27. febrúar 2002. Var tekið fram að lögboðinn kærufrestur til yfirskattanefndar vegna úrskurðar skattstjóra 7. apríl 1999 væri löngu liðinn og að synjun hans 17. janúar 2001 um að breyta fyrri úrskurði sætti ekki kæru til yfirskattanefndar. Var þess jafnframt getið að með kærunni hafi fylgt undirritað eintak áðurnefnds kaupsamnings, sem stefndi kvað hafa komið í leitirnar. Ríkisskattstjóri hafi ekki tekið afstöðu til þess gagns, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga nr. 75/1981, og þætti því rétt að framsenda erindi stefnda til hans. Ríkisskattstjóri tók erindið til meðferðar og hafnaði því 20. mars 2002.

II.

Stefnda var unnt að skjóta úrskurði skattstjórans í Vestfjarðaumdæmi 7. apríl 1999 til yfirskattanefndar í því skyni að ná fram endurskoðun á honum, sbr. lög nr. 30/1992 um yfirskattanefnd. Áðurnefnd viðleitni stefnda til að neyta þessa úrræðis bar ekki árangur og stóð því úrskurður skattstjórans óhaggaður sem endanleg niðurstaða málsins á stjórnsýslustigi, sbr. einnig úrskurð hans 17. janúar 2001. Stefndi lagði málið hins vegar fyrir ríkisskattstjóra með vísan til 101. gr. laga nr. 75/1981. Í 1. mgr. þessarar lagagreinar var meðal annars kveðið á um eftirlit ríkisskattstjóra með störfum skattstjóra, en 2. og 3. mgr. höfðu að geyma ýmsar heimildir handa ríkisskattstjóra til þess meðal annars að kanna að eigin frumkvæði skattframtöl og breyta ákvörðun skattstjóra um skattstofn eða skattálagningu. Stefndi átti hins vegar ekki frekar en aðrir skattaðilar kröfu til þess að ríkisskattstjóri beitti þeim heimildum, sem honum voru þannig veittar. Erindi stefnda til ríkisskattstjóra fól í raun í sér beiðni um að hann beitti frumkvæðisrétti sínum samkvæmt nefndri lagagrein. Því hafnaði ríkisskattstjóri með bréfi til stefnda 20. mars 2002. Í bréfinu kemur ekki fram að um úrskurð sé að ræða og stefndi hefur ekki skýrt hvers vegna hann kýs að nefna afgreiðslu ríkisskattstjóra á erindi hans úrskurð, bæði í dómkröfu sinni og málatilbúnaði að öðru leyti. Krafa hans um að „ógiltur verði úrskurður ríkisskattstjóra ... frá 20. mars 2002“ er samkvæmt öllu framansögðu slíkum annmörkum háð að ekki verður komist hjá því að vísa henni af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

III.

Auk þess, sem greinir að framan, krefst stefndi að skattframtal hans fyrir gjaldárið 1995 verði lagt til grundvallar við ákvörðun opinberra gjalda hans. Þrátt fyrir víðtækt orðalag kröfunnar er ágreiningslaust að hún tekur einungis til þess þáttar í framtalinu, sem lýtur að kaupum á Mjallargötu 6 á árinu 1994, en hér áður var getið ágreiningsefna, sem því tengjast. Að þessu virtu verður fallist á með stefnda að honum sé heimilt að gera þessa kröfu fyrir dómi og breytir þá engu þótt hann krefjist ekki jafnframt ógildingar á úrskurðum skattstjórans í Vestfjarðaumdæmi, sem ekki hefur verið hnekkt á æðra stigi innan stjórnsýslunnar.

Stefndi reisir kröfu sína á því að hann hafi keypt umrædda fasteign 30. desember 1994 af Þ-kk-þgf H-kk-þgf og að samningurinn hafi verið efndur. Hafi það verið sannað með framlagningu ýmissa gagna og framburði vitna. Áfrýjandi vefengir að umrædd kaup hafi verið gerð. Bendir hann á að um hafi verið að ræða viðskipti tengdra aðila og að virða beri samning þeirra sem annars konar ráðstöfun en kaup, sem ætlað hafi verið það eitt að ná fram hagstæðari skattalegri niðurstöðu en ella hefði orðið. Beri að virða ætlaðan kaupsamning sem málamyndagerning eða þannig að í honum felist svokölluð skattasniðganga, sem leiði til skattalegrar meðferðar í samræmi við ákvæði 58. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú 57. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og eignarskatt. Ber áfrýjandi fyrir sig að framlagður kaupsamningur um eignina hafi verið gerður síðar en dagsetning hans hljóðar um. Málsástæður aðilanna eru nánar raktar í héraðsdómi.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að fram sé komin næg sönnun fyrir því að kaupsamningur hafi verið gerður um Mjallargötu 6 á þeim tíma, sem stefndi heldur fram. Er hafnað þeirri viðbáru áfrýjanda að um málamyndagerning sé að ræða. Þá hefur því ekki verið haldið fram að verð eignarinnar eða samningsskilmálar að öðru leyti, sem lýst er í kaupsamningnum, hafi á einhvern hátt verið óvenjulegir eða óeðlilegir, eða að ekki hefði komið til viðskipta milli óskyldra með slíkum kjörum. Hefur ekki verið sýnt fram á að sú aðstaða, sem greindi í 58. gr. laga nr. 75/1981, sé hér fyrir hendi og getur þessi ástæða því ekki heldur leitt til þess að krafa áfrýjanda nái fram að ganga. Að öllu framanröktu virtu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að skattframtal stefnda fyrir gjaldárið 1995 verði lagt til grundvallar við ákvörðun opinberra gjalda hans.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfu stefnda, Andvaraútgerðarinnar sf., um að ógiltur verði úrskurður ríkisskattstjóra nr. 2002/0287 frá 20. mars 2002.

Skattframtal stefnda fyrir gjaldárið 1995 skal lagt til grundvallar við ákvörðun opinberra gjalda hans.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefnda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.