416/2015

Í málinu krafðist H ehf. greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi við HV ehf. frá árinu 2008. Fyrir lá að tilefni lánveitingarinnar var endurnýjun eldra láns í erlendri mynt sem hækkað hafði verulega frá árinu 2005. Þá hafði HV ehf. haft með höndum atvinnurekstur, en H, I, M, S og SP, sem hver um sig átti 1/5 hlut í félaginu, höfðu tekið á sig skipta sjálfskuldarábyrgð að 1/5 hluta til tryggingar greiðslu skuldarinnar. Ágreiningur aðila laut að því hvort lækka bæri skuld HV ehf. samkvæmt lánssamningnum og hvort gætt hefði verið fyrirmæla laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði séð af samningnum eða öðrum gögnum málsins að við gerð hans hefðu HV ehf. o.fl. gert fyrirvara við fjárhæð lánsins. Hefðu þeir hvorki sýnt fram á að lækka bæri kröfur H ehf. á hendur þeim vegna efnis samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina eða atvika sem síðar hefðu komið til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, né sökum þess að forsendur, sem til staðar hefðu verið við töku lánsins, hefðu brostið. Loks var ekki talið að ákvæðum laga nr. 32/2009 yrði beitt um ábyrgð H, I, M, S og SP, enda hefðu þeir tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á efndum samningsins í þágu fjárhagslegs ávinnings þeirra sjálfra, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna. Voru því teknar til greina kröfur H ehf. um heimtu skuldarinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 23. júní 2015. Áfrýjandinn Hvítsstaðir ehf. krefst þess að krafa stefnda á hendur sér verði lækkuð. Áfrýjendurnir H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, I-kk-nf H-kk-nf, M-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf E-kk-nf og S-kk-nf P-kk-nf K-kk-nf gera aðallega þær kröfur að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda, en til vara að kröfurnar verði lækkaðar. Þá krefjast áfrýjendur aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Langárfoss ehf. hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti.

Eins og tekið er fram í hinum áfrýjaða dómi var því lýst yfir af hálfu áfrýjenda við aðalmeðferð málsins í héraði að þeir féllu frá þeirri málsástæðu að lánið, sem áfrýjandanum Hvítsstöðum ehf. var veitt á grundvelli samnings 7. október 2005 þar sem lánsfjárhæðin var tiltekin 570.000.000 japönsk jen, hafi verið lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengisviðmiðun. Með samningi 18. desember 2008 var áfrýjandanum veitt nýtt lán að fjárhæð 729.242.000 krónur og tókust áfrýjendurnir H-kk-nf M-kk-nf, I-kk-nf, M-kk-nf, S-kk-nf og S-kk-nf P-kk-nf á hendur skipta sjálfskuldarábyrgð á skuld samkvæmt samningnum að 1/5 hluta hver. Í 2. grein hans sagði að tilefni lánveitingarinnar hafi verið myntbreyting fyrrgreinda lánsins í íslenskar krónur og við myntbreytinguna yrði það lán greitt upp. Ekki verður séð af samningnum 18. desember 2008 eða öðrum gögnum málsins að við gerð hans hafi áfrýjendur gert fyrirvara við fjárhæð lánsins sem eins og áður segir var tilgreind í íslenskum krónum. Að þessu gættu hafa þeir hvorki sýnt fram á að lækka beri kröfur stefnda á hendur þeim vegna efnis samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina eða atvika sem síðar komu til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, né sökum þess að forsendur, sem til staðar hafi verið við töku lánsins, hafi brostið.

Niðurlag 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn felur í sér takmörkun á gildissviði laganna að því leyti að þau taka ekki til ábyrgðarmanns ef ábyrgðin er í þágu atvinnurekstrar hans eða fjárhagslegs ávinnings. Tilgangur lánsins, sem veitt var áfrýjandanum Hvítsstöðum ehf. á árinu 2005, var að fjármagna kaup á Langárfossi ehf., en það lán var eins og áður greinir greitt upp árið 2008 með láninu sem stefndi krefst nú greiðslu á. Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi benda gögn málsins til þess að áfrýjandinn Hvítsstaðir ehf. hafi haft með höndum atvinnurekstur, auk þess sem fyrir liggur að áfrýjendurnir H-kk-nf M-kk-nf, I-kk-nf, M-kk-nf, S-kk-nf og S-kk-nf P-kk-nf áttu hver um sig 1/5 hlut í félaginu. Þegar hver þeirra tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á efndum síðarnefnda lánsins að 1/5 hluta fer því ekki á milli mála að það gerði hann í þágu fjárhagslegs ávinnings síns sjálfs, sbr. dóm Hæstaréttar 7. nóvember 2013 í máli nr. 324/2013. Af þeim sökum er fallist á með héraðsdómi að ákvæðum laga nr. 32/2009 verði ekki beitt við úrlausn málsins.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Hvítsstaðir ehf., H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, I-kk-nf H-kk-nf, M-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf E-kk-nf og S-kk-nf P-kk-nf K-kk-nf, greiði stefnda, Hildu ehf., óskipt 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.