518/2005

Í málinu var ágreiningur um gildi gjafabréfs við opinber skipti á dánarbúi X. Samkvæmt bréfinu, sem dagsett var 20. júlí 1997, skyldi F eignast húseign X eftir hans dag. Taldist bréfið því dánargjöf en um slíkar ráðstafanir gilda reglur erfðalaga um erfðaskrár, þar á meðal um form. Var skjalið vottað með undirskrift tveggja vitundarvotta en vottun þeirra fullnægði ekki skilyrðum 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Höfðu vottarnir undirritað yfirlýsingu 29. júlí 2003 um atriði sem vörðuðu undirritun bréfsins, en slík síðbúin staðfesting þótti ekki geta bætt úr þeim annmarka sem upphaflega var á vottun gjafabréfsins og áttu því við sönnunarreglur 2. mgr. 45. gr. erfðalaga. Í málinu lá fyrir læknisvottorð þar sem greint var frá að X hefði komið til skoðunar hjá lækni 28. júlí 2003 og hafi þá verið með langt gengna heilabilun vegna Alzheimer sjúkdóms. Ekki hafði verið aflað annarra læknisfræðilegra gagna, sem varpað gætu ljósi á heilsufar X á þeim tíma sem gjafabréfið var gert. Þá hafði aðeins að óverulegu leyti verið aflað, fyrir dómi, munnlegs framburðar þeirra sem þá þekktu til X. Var málið því talið svo verulega vanreifað að ófært væri að leysa úr því að efni til og var því af þeim sökum vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 22. nóvember 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. desember sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. nóvember 2005, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að gjafabréf X frá 20. júlí 1997 til hennar fyrir íbúð að Y yrði lagt til grundvallar við skipti á dánarbúi hans. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að gjafabréfið verði metið ógilt við skiptin og varnaraðili dæmdur til að greiða þeim málskostnað í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er mál þetta rekið til að fá leyst úr ágreiningi, sem reis við opinber skipti á dánarbúi X, sem lést [...] 2004, um gildi gjafabréfs hans frá 20. júlí 1997, en meginmál þess hljóðar svo: „Til [F] bróðurdóttur minnar [kennitala]. Bréfið hljóðar uppá íbúð mína að [Y]. Engar kvaðir hvíla á íbúðinni og engar veðskuldir. Íbúðin afhendist henni að mér látnum og getur hún þá fært hana á sitt nafn.“ Bréf þetta ber undirskrift X, svo og tveggja vitundarvotta. Sóknaraðilar, sem eins og varnaraðili telja til lögerfðaréttar eftir X, andmæla því að byggt verði á gjafabréfi þessu við skipti á dánarbúinu, þar sem ekki hafi verið gætt formreglna erfðalaga nr. 8/1962 við gerð þess og sá látni ekki verið andlega fær um að standa að ráðstöfun þessari á þeim tíma, sem hún var gerð.

Efni sínu samkvæmt felur framangreint gjafabréf í sér dánargjöf. Samkvæmt 54. gr. erfðalaga gilda ákvæði þeirra, sem varða erfðaskrár, um slíka ráðstöfun. Gjafabréfið var ekki staðfest af arfleiðsluvottum samkvæmt því, sem mælt er fyrir um í 42. gr. erfðalaga. Vitundarvottar, sem rituðu undir gjafabréfið, létu frá sér fara yfirlýsingu 29. júlí 2003 um atriði, sem vörðuðu undirritun bréfsins, og gáfu jafnframt skýrslu við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Slík síðbúin staðfesting getur í engu bætt úr þeim annmarka, sem var á vottun gjafabréfsins. Eiga því ákvæði 2. mgr. 45. gr. erfðalaga hér við eins og atvikum málsins er háttað.

Í málinu liggur fyrir vottorð öldrunarlæknis frá 16. febrúar 2005, þar sem meðal annars er staðfest að X hafi komið fyrst á göngudeild Landakotsspítala 7. júlí 2003 og verið með langt gengna heilabilun, sem rakin var til Alzheimer sjúkdóms. Læknir þessi gaf vitnaskýrslu fyrir héraðsdómi, en samkvæmt vottorði hans hittust þeir X í fyrsta sinn 28. júlí 2003. Í málinu hefur ekki verið aflað annarra læknisfræðilegra gagna, sem varpað gætu ljósi á andlegt heilsufar X á þeim tíma, sem gjafabréfið var gert. Þá hefur aðeins að óverulegu leyti verið aflað fyrir dómi munnlegs framburðar þeirra, sem þá þekktu til hans. Er mál þetta því svo verulega vanreifað að ófært er að leysa úr því að efni til. Af þessum sökum verður málinu af sjálfsdáðum vísað frá héraðsdómi.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.