229/2005

Lögreglumanninum A voru gefin að sök brot í opinberu starfi og umferðarlagabrot með því að hafa ekki gætt lögmætra aðferða í aðgerð lögreglu til að stöðva ætlaðan hraðakstur ökumanns bifhjóls. Ekki var fallist á kröfu A um ómerkingu héraðsdóms á þeirri forsendu að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður. A hafði viðurkennt að hafa ekið lögreglubifreiðinni inn á vegarhelming bifhjólsins í því skyni að þrengja akstursleið þess og fá ökumanninn til að nema staðar. Var framburður A lagður til grundvallar í málinu en hann fékk stoð í vætti lögreglumanns sem með honum var og gögnum málsins. Talið var að sú háttsemi A að aka lögreglubifreið inn á vegarhelming bifhjóls í því skyni að þrengja akstursleið þess hafi verið hættuleg og óforsvaranleg. Ekki hafi heldur verið til að dreifa neinum starfsreglum lögreglu sem hafi heimilað aðgerð af þessu tagi, en hún hafi ótvírætt falið í sér frávik frá almennum akstursreglum umferðarlaga. Var A sakfelldur fyrir brot gegn 132. gr. almennra hegningarlaga. Þá var fallist á með héraðsdómi að þar sem ekki hafi verið skilyrði til að víkja frá 1. mgr. 14. gr. og 1. mgr. 19. gr. umferðarlaga hafi A einnig gerst brotlegur gegn þeim. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að A hafði ekki áður hlotið refsingu og að fyrir honum vakti að stöðva ætlaðan ofsaakstur ökumanns bifhjóls. Var ákvörðun refsingar hans frestað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 17. maí 2005 að fengnu áfrýjunarleyfi að ósk ákærða og í samræmi við yfirlýsingu hans um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu héraðsdóms en þyngingar á refsingu ákærða. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 352.509 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í ákæru.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og að málinu vísað heim í hérað, en til vara sýknu. Þá krefst hann þess að bótakröfu verði vísað frá dómi. Til vara krefst hann sýknu af henni, en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

I.

Krafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er aðallega reist á þeirri forsendu að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum. Ákvæðið felur í sér heimild til að ákveða að þrír héraðsdómarar skuli skipa dóm í máli ef sýnt þykir að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Nauðsyn þessa úrræðis ræðst af aðstæðum hverju sinni. Eins og sönnunargögnum í málinu er háttað verður mati héraðsdóms á þessu ekki haggað. Mat á sönnunarfærslu á hendur ákærða sætir hins vegar endurskoðun fyrir Hæstarétti, eftir því sem efni máls gefur tilefni til, þar með talið hvort munnleg sönnunarfærsla, eins og héraðsdómari hefur metið hana, fái nægilega stoð í öðrum gögnum.

II.

Í málinu eru ákærða gefin að sök brot í opinberu starfi og umferðarlagabrot með því að hafa, þegar hann ók lögreglubifreið vestur Ægisíðu aðfaranótt 31. maí 2004, ekki gætt lögmætra aðferða í aðgerð lögreglu til að stöðva ætlaðan hraðakstur ökumanns bifhjóls, sem ekið var í gagnstæða átt með þeim afleiðingum að ökumaður bifhjólsins kastaðist af því og lenti á lögreglubifreiðinni, sem þá var að hluta til á röngum vegarhelmingi. Fram er komið að skömmu áður en slysið varð hafði lögregla í þrígang reynt að stöðva ofsaakstur bifhjólsins án árangurs. Ákærði og lögreglumanni sem með honum var í lögreglubifreiðinni hafði tvívegis borist tilkynning um hraðakstur hans auk þess sem þau höfðu sjálf með radar mælt hraða bifhjólsins á Norðurströnd á Seltjarnarnesi og reyndist hann þá að teknu tilliti til vikmarka hafa verið 129 km/klst. Í framhaldi þess leituðu þau ákærða í nágrenninu.

Ákærði hefur viðurkennt að hafa ekið lögreglubifreiðinni inn á vegarhelming bifhjólsins í því skyni að þrengja akstursleið þess og fá ökumanninn til að nema staðar. Kveðst ákærði hafa séð til ferðar bifhjólsins við gatnamót Kaplaskjólsvegar og Ægisíðu, en þá hafi lögreglubifreiðin verið stödd í aflíðandi beygju stutt frá þeim stað sem áreksturinn varð. Þegar hjólið hafi nálgast hafi hann fært bifreiðina örlítið meira inn á vegarhelming bifhjólsins þar sem sér hafi virst sem ökumaður þess hafi ætlað að fara öfugu megin fram hjá bifreiðinni. Nokkru fyrr hafi hann gefið ökumanninum stöðvunarmerki með því að tendra blá forgangsljós. Hann hafi síðan fært bifreiðina örlítið meira inn á réttan vegarhelming. Í sömu mund hafi ökumaður bifhjólsins misst stjórn á því og fallið í götuna, en hjólið lent á bifreiðinni. Framburði ákærða er nánar lýst í héraðsdómi og fær hann stoð í vætti lögreglumannsins sem með honum var og gögnum málsins. Verður hann því lagður til grundvallar í málinu.

Sú háttsemi ákærða að aka lögreglubifreið inn á vegarhelming bifhjóls í því skyni að þrengja akstursleið þess var hættuleg og óforsvaranleg, enda hafði hann vitneskju um aksturslag ökumannsins þessa nótt og gat ekki treyst á að ökumaðurinn, sem hann taldi að æki á miklum hraða eftir Ægisíðu, myndi með svo skömmum fyrirvara hafa ráðrúm til að stöðva bifhjólið eða komast klakklaust framhjá bifreiðinni. Ekki var heldur til að dreifa neinum starfsreglum lögreglu sem heimiluðu aðgerð af þessu tagi, en hún fól ótvírætt í sér frávik frá almennum akstursreglum umferðarlaga nr. 50/1987. Verður ákærði samkvæmt framansögðu sakfelldur fyrir brot gegn 132. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 54/2003. Er fallist á með héraðsdómi að þar sem ekki hafi verið skilyrði til að víkja frá 1. mgr. 14. gr. og 1. mgr. 19. gr. umferðarlaga hafi ákærði einnig gerst brotlegur gegn þeim.

Við ákvörðun refsingar ákærða verður litið til þess að hann hefur ekki áður hlotið refsingu og að fyrir honum vakti að stöðva akstur ökumanns bifhjóls, sem var grunaður um ofsaakstur eftir götum borgarinnar, en ekki hafði tekist að stöðva aksturinn. Vísast um þetta til 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Verður frestað ákvörðun refsingar hans og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum.

Skaðabótakrafa P er vanreifuð og verður henni því vísað frá héraðsdómi.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um málskostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákvörðun um refsingu ákærða, A-kk-ef S-kk-ef, er frestað og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Skaðabótakröfu P er vísað frá héraðsdómi.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 544.054 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, G-kk-ef T-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 498.000 krónur.