654/2017

Í apríl 2016 samþykkti E, móðir stúlkunnar D, að barnaverndarnefnd K tæki við forsjá dóttur hennar og að hún yrði vistuð hjá B og C til 18 ára aldurs. A, faðir D, fór ekki með forsjá stúlkunnar en mun hafa samþykkt ráðstöfunina. Síðar höfðaði A mál á hendur barnaverndarnefnd K, B og C þar sem hann krafðist þess aðallega að fóstursamningi yrði hnekkt og honum einum falin forsjá stúlkunnar, en til vara að felldur yrði úr gildi nánar tilgreindur úrskurður barnaverndarnefndar um inntak umgengni stúlkunnar við sig. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu A um dómkvaðningu matsmanns til að leggja mat á forsjárhæfni hans í málinu. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til dóms réttarins í máli nr. 334/2017 þar sem kröfu A um að honum yrði falin forsjá dóttur sinnar hafði verið vísað frá dómi. Taldi rétturinn að í ljósi þeirra málsástæðna sem aðilar málsins hefðu fært fram í tengslum við þær kröfur sem eftir stæðu, yrði ekki séð að við úrlausn um þær gæti á nokkurn hátt reynt á hvort sannað væri að A væri fær um að fara með forsjá dóttur sinnar. Með vísan til þess og 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. október 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að héraðsdómara verði gert að dómkveðja matsmann í samræmi við matsbeiðni sína. Þá krefst hann kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefjast varnaraðilarnir B og C kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem þeim hefur verið veitt.

I

Samkvæmt gögnum málsins eignuðust sóknaraðili og E barnið D [...], en með því að þau fyrrnefndu voru á þeim tíma hvorki í hjúskap né skráðri sambúð fór E ein með forsjá barnsins, sbr. 2. mgr. 29. gr. barnalaga nr. 76/2003. Fyrir liggur að varnaraðilinn barnaverndarnefnd Kópavogs tók 1. apríl 2016 við forsjá barnsins á grundvelli yfirlýsingar E, sem lýsti sig jafnframt samþykka því að barninu yrði ráðstafað í fóstur til átján ára aldurs hjá varnaraðilunum B og C, sbr. 1. og 2. mgr. 25. gr. og 65. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Um þá ráðstöfun gerðu síðan varnaraðilarnir allir fóstursamning 22. júlí 2016, þar sem meðal annars voru ákvæði um umgengni barnsins við móður sína og sóknaraðila. Virðist óumdeilt að þetta hafi allt verið gert með samþykki sóknaraðila. Þegar frá leið reis á hinn bóginn ágreiningur um umgengni hans við barnið og leitaði hann af því tilefni 30. nóvember 2016 úrskurðar varnaraðilans barnaverndarnefndar Kópavogs um breytta tilhögun umgengninnar, svo og um kröfu sína um að sér yrði falin forsjá barnsins. Þessum kröfum hafnaði varnaraðilinn með úrskurði 12. janúar 2017.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta á hendur varnaraðilum 31. janúar 2017 og krafðist þess aðallega að fóstursamningnum frá 22. júlí 2016 yrði hnekkt og sér einum falin forsjá dóttur sinnar til átján ára aldurs, en til vara að felld yrðu úr gildi ákvæði um umgengni hans í úrskurðinum frá 12. janúar 2017. Með úrskurði héraðsdóms 12. maí 2017 var aðalkröfu sóknaraðila vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar 21. júní sama ár í máli nr. 334/2017 var sú niðurstaða staðfest að því er varðaði kröfu sóknaraðila um forsjá, en á hinn bóginn var lagt fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar kröfu hans um að fóstursamningnum yrði hnekkt.

Í þinghaldi í héraði 27. september 2017 lagði sóknaraðili fram beiðni um að dómkvaddur yrði maður til að „skoða og leggja sérfræðilegt mat á forsjárhæfni matsbeiðanda“, þar á meðal hvort hann teldist „fær um að sinna daglegri umönnun og uppeldi dóttur sinnar.“ Varnaraðilar mótmæltu þessari beiðni og var henni hafnað með hinum kærða úrskurði.

II

Að gengnum fyrrnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2017 er til úrlausnar í máli þessu aðalkrafa sóknaraðila um að fóstursamningnum milli varnaraðila 22. júlí 2016 verði hnekkt, en að henni frágenginni varakrafa um ógildingu ákvæða um umgengni sóknaraðila við dóttur sína í úrskurði varnaraðilans barnaverndarnefndar Kópavogs frá 12. janúar 2017. Í ljósi málsástæðna, sem aðilarnir hafa hvert fyrir sitt leyti fært fram í tengslum við þessar kröfur, verður ekki séð að við úrlausn um þær geti á nokkurn hátt reynt á hvort sannað sé að sóknaraðili sé fær um að fara með forsjá dóttur sinnar. Á þessum grunni og með vísan til 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila og varnaraðilanna B og C fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, og varnaraðila, B og C, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns sóknaraðila, 150.000 krónur, og lögmanns varnaraðilanna, 150.000 krónur.