161/2012

L hf. krafðist greiðslu úr hendi S og Ó á grundvelli yfirlýsingar þeirra um sjálfskuldarábyrgð á láni sem B ehf. hafði verið veitt til reisa hús í H. S og Ó byggðu sýknukröfu sína meðal annars á því að þeir hafi samið svo um við L hf. að ábyrgðin félli niður þegar húsið yrði fokhelt. Greindi aðila á um hvort þetta skilyrði niðurfellingarinnar hafi verið uppfyllt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði ráðið af málsgögnum að það hafi verið ákvörðunarástæða af hálfu L hf. við lánveitinguna að byggt yrði í samræmi við fyrirliggjandi teikningar af húsinu. Af þeirri ástæðu bæri að leggja til grundvallar að nægilegt hafi verið að húsið yrði gert fokhelt til að ábyrgðin félli niður, enda þótt nokkrar breytingar hafi verið gerðar á því frá upphaflegum teikningum. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu S og Ó af kröfu L hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. mars 2012. Hann krefst þess að stefndu greiði sér óskipt 20.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. mars 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.

I

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eftir uppkvaðningu hans var tekin skýrsla fyrir héraðsdómi af Á-kk-þgf E-kk-þgf, fyrrum útibússtjóra áfrýjanda, á grundvelli XI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt vitnisburði hans voru stefndu beðnir um að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð á skuld vegna láns, sem áfrýjandi hafði veitt Byggingafélaginu Byggðavík ehf. til að reisa hús að Austurmörk 18 A í Hveragerði og var tryggt með veði í því, með það að markmiði að byggingu hússins yrði lokið og veðið þar með betra. Jafnframt staðfesti vitnið yfirlýsingu sína þess efnis að svo hafi verið um samið að sjálfskuldarábyrgð stefndu ætti að falla niður þegar húsið yrði fokhelt. Aðspurt kvað vitnið það vera álitamál hvort breyting á húsinu frá upphaflegum teikningum af því kæmi í veg fyrir að ábyrgðin félli niður. Það hefði hins vegar ekki verið forsenda fyrir lánveitingu til félagsins á sínum tíma að húsið yrði byggt eftir þeim teikningum.

II

Krafa áfrýjanda er byggð á fyrrgreindri sjálfskuldarábyrgð stefndu, en sýknukrafa þeirra er reist á tveimur málsástæðum sem báðar koma fram í greinargerð þeirra í héraði. Sú fyrri lýtur að því að þegar stefndu tókust á hendur sjálfskuldarábyrgðina hafi þeir samið svo um við áfrýjanda að ábyrgðin félli niður þegar húsið að Austurmörk 18 A yrði fokhelt. Síðari málsástæðan vísar til þess að vegna ákvæða í skjali því, sem stefndu undirrituðu þegar þeir gengust í ábyrgð fyrir hluta af skuld Byggingafélagsins Byggðavíkur ehf., hafi áfrýjandi tekið á sig þá skuldbindingu að fylgt yrði samkomulagi fjármálafyrirtækja um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, þar á meðal að fram færi mat á greiðslugetu félagsins.

Óumdeilt er að svo hafi um samist með málsaðilum að sjálfskuldarábyrgð stefndu skyldi falla niður þegar áðurnefnt hús yrði fokhelt. Hins vegar greinir þá á um hvort það skilyrði fyrir niðurfellingu ábyrgðarinnar hafi verið uppfyllt.

Í greinargerð í héraði vísuðu stefndu til stöðuúttektar, sem gerð hafði verið 16. júní 2009, til stuðnings þeirri staðhæfingu sinni að húsið væri orðið fokhelt og ábyrgð þeirra þar með niður fallin. Þótt gert sé ráð fyrir í 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 að stefndi í héraði skuli í greinargerð sinni vísa til þeirra sönnunargagna, sem hann telur að enn þurfi að afla, verður talið að tilvísun til úttektarinnar einnar hafi ekki girt fyrir að stefndu gætu á síðari stigum aflað sér frekari gagna til að færa sönnur á þessa staðhæfingu sína. Það gerðu þeir með því að leggja fram fokheldisvottorð skipulags- og byggingafulltrúans í Hveragerði áður en öflun sýnilegra sönnunargagna var lýst lokið, sbr. 5. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991.

Áfrýjandi heldur því fram að breytingar þær, sem stefndu létu gera á upphaflegum teikningum að húsinu og urðu til þess að skipulags- og byggingafulltrúinn gaf út vottorð um fokheldi þess 25. október 2011, eigi að leiða til þess að ábyrgð þeirra hafi ekki fallið niður, heldur sé hún enn í fullu gildi. Ekki verður ráðið af málsgögnum að það hafi verið ákvörðunarástæða af hálfu áfrýjanda þegar byggingafélaginu var veitt lán til að reisa húsið að það yrði byggt í samræmi við fyrirliggjandi teikningar af því. Af þeirri ástæðu ber að leggja til grundvallar að nægilegt hafi verið að húsið yrði gert fokhelt, enda þótt nokkrar breytingar hafi verið gerðar á því frá upphaflegum teikningum. Áfrýjandi hefur heldur ekki lagt fram gögn sem renna stoðum undir þá staðhæfingu hans að verðmæti hússins hafi rýrnað verulega af þeim sökum.

Samkvæmt öllu því, sem að framan greinir, verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um annað en málskostnað. Í samræmi við það verður ekki tekin afstaða til síðari málsástæðu stefndu fyrir sýknukröfu sinni.

Þegar málið var höfðað í apríl 2011 lá ekki fyrir að húsið að Austurmörk 18 A væri fokhelt, en það gerðist fyrst við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Samkvæmt því er rétt að hver aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði.

Eftir málsúrslitum hér fyrir dómi verður áfrýjandi dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti í ríkissjóð eins og greinir í dómsorði. Um gjafsóknarkostnað stefndu fyrir Hæstarétti fer eftir því sem þar segir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður, að öðru leyti en því að málskostnaður í héraði milli áfrýjanda, Landsbankans hf., og stefndu, S-kk-ef Ó-kk-ef og Ó-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef, fellur niður.

Áfrýjandi greiði 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns stefndu vegna hvors þeirra um sig, 300.000 krónur.