664/2009

C o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þeirra um að þeim yrði heimiluð meðalganga í máli um viðurkenningu kröfu L sem forgangskröfu við slitameðferð á viðskiptabankanum S hf. Talið var að þar sem C o.fl. hefðu ekki mótmælt afstöðu slitastjórnar til kröfu L gætu þeir þegar af þeirri ástæðu ekki látið ágreining L og S hf. til sín taka fyrir dómi á grundvelli almennrar reglu síðari málsliðar 1. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991. Í málinu krefjist C o.fl. þess ekki að sakarefnið verði dæmt sér í skilningi 20. gr. laga nr. 91/1991. Um heimild þeirra til meðalgöngu verði að öðru leyti að gæta að því að málatilbúnaður þeirra sé reistur á málsástæðum sem þeir telji að færa megi fram til stuðnings því að hafnað verði viðurkenningu á forgangsrétti fyrir kröfu L, en þeim málsástæðum hafi S hf. á hinn bóginn í engu hreyft. Aukameðalganga veiti ekki þriðja manni heimild til að bera upp málsástæðu til stuðnings kröfu annars upphaflegs málsaðilans sem sá vill ekki sjálfur halda fram. Þar sem C o.fl. hefðu ekki fært fram haldbær rök fyrir því að þeir gætu af öðrum sökum haft lögvarða hagsmuni af þátttöku í máli L og S hf. var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna því að heimila C o.fl. meðalgöngu í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 13. nóvember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. nóvember 2009, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að þeim yrði heimiluð meðalganga í máli um viðurkenningu kröfu varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferð á varnaraðilanum Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. samkvæmt 101. gr. til 103. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðilar krefjast þess að þeim verði heimiluð meðalganga í framangreindu máli og dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður úr hendi varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins.

Varnaraðilinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Straumur-Burðarás Fjárfestingabanki hf. hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins átti varnaraðilinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins skuldabréf að nafnverði 200.000.000 krónur, útgefið af varnaraðilanum Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. Með skilagrein síðarnefnda varnaraðilans 25. febrúar 2009 keypti hann þetta skuldabréf af þeim fyrrnefnda fyrir 296.463.931 krónu, sem greiða skyldi 26. sama mánaðar. Samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu varnaraðilanna 5. mars 2009 var staðfest að þeir hafi komist að samkomulagi 26. febrúar sama ár um skilmála fyrir innláni Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hjá Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. að fjárhæð 296.463.931 króna.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. mars 2009 var varnaraðilanum Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. skipuð skilanefnd í samræmi við þágildandi ákvæði 100. gr. a. laga nr. 161/2002, eins og þeim hafði verið breytt með 5. gr. laga nr. 125/2008. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði varnaraðilanum síðan slitastjórn 11. maí 2009 samkvæmt 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009 og 4. tölulið ákvæðis II til bráðabirgða við þau lög. Slitastjórn mun hafa gefið út innköllun til lánardrottna varnaraðilans 12. maí 2009 og lauk kröfulýsingarfresti 18. júlí sama ár. Með bréfi slitastjórnarinnar til varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins 19. júní 2009 lýsti hún því áliti að framangreindar ráðstafanir 25. og 26. febrúar 2009 væru riftanlegar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. og 1. mgr. 137. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og henni var breytt með 7. gr. laga nr. 44/2009. Gagnstætt þessu lýsti varnaraðilinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins 15. júlí 2009 kröfu um greiðslu á 296.463.931 krónu auk tiltekinnar fjárhæð í vexti og kostnað og krafðist þess að hún yrði viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt núgildandi 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991, þar sem um væri að ræða innlán hjá varnaraðilanum Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. Í skrá slitastjórnar um lýstar kröfur á hendur síðastnefndum varnaraðila var þessi krafa viðurkennd sem almenn krafa að fjárhæð 301.582.051 króna og var fyrrnefnda varnaraðilanum tilkynnt um það með bréfi 30. júlí 2009. Þar kom fram að þessi afstaða til kröfunnar væri reist á því að hún hafi verið „skuldabréfalán til Straums sem breytt hafi verið í innlán 4. mars 2009, áður en komið var að umsömdum gjalddaga ... Breyting þessi hafi verið framkvæmd sem uppgreiðsla skuldabréfsins og andvirðið lagt inn á innlánsreikning. Með þessari aðgerð var rétthæð ... kröfu við gjaldþrotaskipti breytt og kröfuhafinn fékk þannig auknar tryggingar fyrir ógjaldfallinni kröfu. Ráðstöfun þessi er riftanleg að mati slitastjórnar“. Á kröfuhafafundi 6. ágúst 2009 mótmælti varnaraðilinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins þessari afstöðu slitastjórnar til viðurkenningar kröfu hans. Á sama fundi lögðu sóknaraðilar fram bréf, þar sem fram kom að þeir mótmæltu afstöðu slitastjórnar til krafna, sem lýst hafi verið vegna innstæðna hjá varnaraðilanum Straumi-Burðarási Fjárfestingabanka hf. og viðurkenndar væru sem forgangskröfur. Í fundargerð frá kröfuhafafundinum var fært að þessi andmæli vörðuðu fjórar tilgreindar kröfur, en samkvæmt þeirri bókun sneru þau ekki að framangreindri kröfu varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ágreiningur varnaraðilanna um viðurkenningu þeirrar kröfu var ekki leystur og vísaði slitastjórn honum til Héraðsdóms Reykjavíkur 1. september 2009, en mál þetta var þingfest af því tilefni 21. sama mánaðar.

Í þinghaldi í málinu 30. september 2009 var mætt af hálfu sóknaraðila og óskað eftir að þeir fengju að láta ágreiningsefni þess til sín taka. Varnaraðilinn Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins mótmælti þessu í þinghaldi 13. október sama ár, en varnaraðilinn Straumur-Burðarás Fjárfestingabanki hf. gerði ekki athugasemdir við að sóknaraðilar fengju aðild að málinu. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu sóknaraðila um að þeir fengju meðalgönguaðild að því.

II

Samkvæmt áðurnefndu bréfi slitastjórnar varnaraðilans Straums-Burðaráss Fjárfestingabanka hf. 30. júlí 2009 hafnaði hún að viðurkenna forgangsrétt fyrir áðurnefndri kröfu varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sökum þess að slitastjórnin taldi að rifta mætti fyrrgreindum ráðstöfunum 25. og 26. febrúar sama ár, þannig að krafan yrði að skoðast sem almenn krafa á grundvelli skuldabréfs. Þessari afstöðu slitastjórnar til viðurkenningar kröfunnar hafa sóknaraðilar hvorki fyrr né síðar mótmælt. Þegar af þeirri ástæðu geta þeir ekki látið ágreining varnaraðilanna til sín taka fyrir dómi á grundvelli almennrar reglu síðari málsliðar 1. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991, sem hér á við samkvæmt 4. mgr. 102. gr laga nr. 161/2002, sbr. 6. gr. laga nr. 44/2009.

Samkvæmt 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 gilda almennar reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála við meðferð máls, sem rekið er til að fá leyst úr ágreiningi um viðurkenningu á kröfu við gjaldþrotaskipti. Á þessum grunni getur þriðji maður samkvæmt 20. gr. síðarnefndu laganna krafist þess að ganga inn í mál af þessum toga annaðhvort til að fá sakarefnið dæmt sér eða dómur verði annars felldur þannig að réttur hans verði verndaður. Í máli þessu krefjast sóknaraðilar ekki að þeim verði dæmt sakarefnið í þessum skilningi. Um heimild þeirra til meðalgöngu verður að öðru leyti að gæta að því að málatilbúnaður þeirra er reistur á málsástæðum, sem þeir telja að færa megi fram til stuðnings því að hafnað verði viðurkenningu á forgangsrétti fyrir kröfu varnaraðilans Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, en þeim málsástæðum hefur varnaraðilinn Straumur-Burðarás Fjárfestingabanki hf. á hinn bóginn í engu hreyft. Aukameðalganga samkvæmt 20. gr. laga nr. 91/1991 veitir ekki þriðja manni heimild til að bera upp málsástæðu til stuðnings kröfu annars upphaflegs málsaðilans, sem sá vill ekki sjálfur halda fram. Með því að sóknaraðilar hafa ekki fært fram haldbær rök fyrir því að þeir geti af öðrum sökum haft lögvarða hagsmuni af þátttöku í máli varnaraðilanna verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðilum verður í sameiningu gert að greiða varnaraðilanum Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði, en að öðru leyti verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Commerzbank International S.A., BRE Bank SA, Commerzbank AG, Erste Europäische Pfandbrief- und Kommunalkreditbank AG, Landesbank Baden-Württemberg, Bayerische Landesbank, Societe Generale, Standard Bank, Oberbank AG, Raiffeisen Zentralbank AG, Hypo-Alpe-Adria Bank International AG, Caixa Geral de Depositos SA, Intesa Sanpaolo S.p.A., State Bank of India, Natixis, ICBC (London) Limited og Landesbank Saar, greiði óskipt varnaraðilanum Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins 300.000 krónur í kærumálskostnað.