189/1999

Verktakafyrirtækið G bakaði sér skaðabótaábyrgð gagnvart verkkaupa vegna skemmda, sem fyrirtækið vann á rúðugleri þegar það sandblés útveggi íbúðarhúss. G stefndi vátryggingafélaginu S og krafðist þess að viðurkennd yrði skylda S til að endurgreiða G bæturnar á grundvelli ábyrgðartryggingar, sem G hafði keypt hjá félaginu. Talið var að tjónið á rúðuglerinu félli undir undanþáguákvæði í viðkomandi vátryggingarskilmálum varðandi þá muni, sem G væri að vinna við. Ekki var fallist á að umrætt undanþáguákvæði væri ósanngjarnt í skilningi samningalaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, A-kk-nf B-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. maí 1999. Hann krefst þess að viðurkennd verði greiðsluskylda stefnda samkvæmt frjálsri ábyrgðartryggingu vegna tjóns, sem varð á tímabilinu frá 1. til 22. júlí 1997, er gler skemmdist í húsinu nr. 18-20 við Túngötu á Ísafirði þegar áfrýjandi vann þar við utanhússviðgerðir. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst sýknu af kröfum áfrýjanda og málskostnaðar.

I.

Í máli þessu er deilt um gildissvið ábyrgðartryggingar, sem Ábyrgð hf., sem nú hefur sameinast stefnda, seldi áfrýjanda vegna byggingariðnaðar og mannvirkjagerðar, en vátryggingin tók gildi 1. júlí 1997.

Með verksamningi 22. maí 1997 við húsfélagið Túngötu 18-20 á Ísafirði tók áfrýjandi að sér „utanhússviðgerðir og málun“ þess íbúðarhúss. Segir meðal annars svo í 1. gr. verksamningsins: „Verktaki mun inna af hendi nauðsynlega undirbúningsvinnu í því sambandi eins og lýst er í meðfylgjandi útboðs- og verklýsingu.“ Umsamið endurgjald fyrir verkið var 7.530.920 krónur. Verklýsingin, sem vísað var til í samningnum, er margþætt. Þar er meðal annars kveðið á um að hreinsa skuli alla steypta fleti með háþrýstiþvotti og tekið fram að innifalið í verði sé allur kostnaður verktaka við hreinsunina, þar með talið við „byrgingu glugga og tréverks“. Verkið tók til allra útveggja hússins að meðtöldum köntum og fleiru. Í verklýsingunni voru sundurliðuð og allítarleg ákvæði um múrviðgerðir og málun steyptra flata og málun utanhúss á nánar tilteknum hlutum úr járni og tré.

Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen hf. hafði umsjón með verkinu fyrir hönd verkkaupa. Í samráði við umsjónarmann var ákveðið að í stað háþrýstiþvottar skyldi beitt svonefndum votsandblæstri til að hreinsa steyptu fletina á húsinu. Áður en sú ákvörðun var tekin óskaði umsjónarmaður eftir því að áfrýjandi skýrði frá hvernig hann hygðist verja gler í gluggum við hreinsunina. Svaraði áfrýjandi því að hann hefði látið smíða járnplötur, sem hann ætlaði að setja fyrir glerið og festa í gluggakarma. Samþykkti verkfræðistofan slíkan frágang, sem hún taldi vandaðan. Síðar ákvað áfrýjandi þó að verja glerið með byggingarplasti og var það látið afskiptalaust af umsjónarmanni.

Í héraðsdómi er greint hvenær verk þetta hófst og hvernig það var unnið. Segir þar að ekki sé deilt um að sandblásið hafi verið á tímabilinu frá 18. júní til 22. júlí 1997. Í dóminum kemur og fram, að þegar byggingarplastið var tekið frá gluggunum hafi komið í ljós að alls 68 rúður í húsinu voru skemmdar. Er ekki deilt um að skemmdirnar hafi orðið við framkvæmdir áfrýjanda. Lýsir eftirlitsmaður verkfræðistofunnar skemmdunum á þá lund, að rúðurnar hafi verið meira og minna eins og sandblásið gler. Af hálfu áfrýjanda er komið fram að byggingarplastið hafi ekki nægt til varnar spjöllum við þær aðstæður, sem unnið var við. Hann greinir einnig frá því að plastið kunni í einhverjum tilvikum að hafa losnað frá, til dæmis þegar gluggar voru opnaðir.

Að verki loknu voru nýjar rúður settar í stað hinna sködduðu á kostnað áfrýjanda, er taldi sig bera skaðabótaábyrgð á tjóni, sem verkkaupi varð fyrir vegna sandblástursins.

II.

Svo sem greinir í héraðsdómi hefur stefndi neitað að greiða bætur fyrir tjón það, sem áfrýjandi varð fyrir vegna skaðabótakröfu eigenda íbúðarhússins. Telur stefndi að bótaábyrgð af þessum sökum sé undanþegin í skilmálum vátryggingarinnar. Bendir hann á að áfrýjandi hafi unnið við alla útveggi hússins, þar á meðal glugga, þótt viðgerðir hafi ekki beinst að rúðuglerinu sjálfu. Gluggarnir séu óaðskiljanlegur hluti þeirra muna, sem áfrýjandi hafi tekið að sér að vinna við. Af þeim ástæðum sé tjón sem þetta undanskilið greiðsluskyldu samkvæmt 140. gr. ábyrgðartryggingarskilmála stefnda.

Í nefndu ákvæði skilmála segir meðal annars að vátryggingin taki ekki til ábyrgðar vegna skemmda, sem verða á munum „sem vátryggður tekur að sér að gera við, hreinsa, setja upp eða vinna við með einum eða öðrum hætti, ef tjónið verður af verkinu eða við verkið.“ Eins og áður greinir kom sérstaklega fram í verklýsingu, sem fylgdi verksamningnum 22. maí 1997, að áfrýjandi skyldi byrgja glugga og tréverk. Er ljóst að óhjákvæmilegt var að byrgja þessa hluta hússins í því skyni að afstýra skemmdum. Orðin að „vinna við með einum eða öðrum hætti“ í grein 140.40 vátryggingarskilmálanna taka tvímælalaust til þess verkþáttar að byrgja glugga hússins með málmplötum eða byggingarplasti. Er því fallist á með stefnda að samkvæmt skilmálum ábyrgðartryggingarinnar séu undanþegnar kröfur, sem féllu á áfrýjanda vegna tjónsins á gluggarúðunum.

III.

Almenn ákvæði, sem undanþiggja ábyrgðartryggjanda greiðsluskyldu vegna tjóns vátryggingartaka út af kröfum um bætur fyrir skemmdir á munum, sem sá síðarnefndi hefur fengið til viðgerðar eða annarrar þjónustu, eru þekkt víða um heim og hafa meðal annars áratugum saman verið í skilmálum fyrir ábyrgðartryggingar á Norðurlöndum án þess að hafa þar verið talin ósanngjörn eða andstæð góðum venjum við vátryggingar. Eru engin skilyrði til að beita 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986 og 1. gr. laga nr. 14/1995, um þau samningsákvæði, sem deilt er um í málinu, svo sem áfrýjandi hefur haldið fram.

Ekki er unnt að fallast á með áfrýjanda að hann hafi í lögskiptum við stefnda verið neytandi í þeim skilningi, sem um ræðir í 36. gr. a., 36. gr. b. og 36. gr. c. laga nr. 7/1936, sbr. 2.-4. gr. laga nr. 14/1995. Þegar af þeirri ástæðu koma þessi ákvæði ekki til álita við úrlausn málsins.

Samkvæmt framansögðu verður héraðsdómur staðfestur. Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.