846/2014

H krafðist bóta úr hendi S vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar. Í mars 2012 óskaði S eftir því við H, sem fruminnherja, að hann gerði grein fyrir tengslum sínum við S ehf., félag sem hann átti 30% hlut í og var í fyrirsvari fyrir. H varð við því og gerði meðal annars grein fyrir verðbréfaviðskiptum sem félagið hefði stundað á árunum 2007 og 2008, á sama tíma og hann var starfsmaður S, auk málaferla sem félagið stóð að og voru í burðarliðnum. Viðbrögð S við þessu voru þau að skipa H að segja sig úr stjórn félagsins, sem gekk eftir. Taldi Hæstiréttur, meðal annars með hliðsjón af þýðingu reglna um verkanir tómlætis í vinnurétti, að ekki yrði á það fallist með S að bankinn hefði einu og hálfu ári síðar, í október 2013, getað gripið til frekari úrræða vegna þeirra brota sem H upplýsti um í mars 2012. Talið var að H hefði brotið 14. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins með því að S ehf. hefði átt gjaldeyrisviðskipti og að hann hefði brotið 20. gr. sömu laga með því að upplýsa ekki nægilega um fyrirsvar sitt fyrir félagið. Brot þessi, sem felld yrðu undir 21. gr. laganna, veittu S á hinn bóginn ekki rétt til að segja H upp störfum á grundvelli 43. gr. þeirra án undangenginnar áminningar, sbr. 44. gr. laganna. Var því fallist á með H að uppsögnin hefði verið ólögmæt. Við mat á fjárhæð skaðabóta var talið að taka þyrfti tillit til þess að starfsöryggi H hjá S sætti takmörkunum, eins og starfsöryggi annarra hjá íslenska ríkinu eða stofnunum þess, sbr. 44. gr. framangreindra laga, og að H hefði brotið af sér í starfi, þótt brotin hefðu ekki verið svo alvarleg að réttlætt hefði fyrirvaralausa uppsögn. Bæri hann því sjálfur nokkra ábyrgð á tjóni sínu. Með hliðsjón af framangreindu var S dæmt til að greiða H skaðabætur sem metnar voru að álitum 3.000.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. desember 2014. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 19.682.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. janúar 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með ótímabundnum ráðningarsamningi 1. desember 2000 hóf áfrýjandi, sem er viðskiptafræðingur og löggiltur verðbréfamiðlari, störf hjá stefnda. Starfsvið hans var á alþjóðasviði bankans og var því lýst svo í ráðningarsamningnum að það væri verðbréfamiðlun og ,,önnur tilfallandi störf“. Um starfskjör, réttindi og skyldur hans skyldi samkvæmt samningnum fara eftir „kjarasamningi, ákvæðum laga og reglum fyrir starfsmenn Seðlabankans.“ Þá var tiltekið að skuldbinding ,,um ástundun, þagnarskyldu o.fl.“ fylgdi á sérstöku blaði sem ætti að undirrita. Loks sagði: ,,Brot í starfi varðar áminningu eða brottvikningu ef um ítrekuð brot eða veruleg er að ræða.“

Við ráðninguna gerði áfrýjandi Ó-kk-þgf Í-kk-þgf, sem var næsti yfirmaður hans og annaðist ráðninguna, grein fyrir því að hann væri einn eigenda einkahlutafélagsins Skólabrúar. Félagið mun hafa verið stofnað 1991 um veitingarekstur, en við ráðningu áfrýjanda mun starfsemi þess einungis hafa falist í framleigu og umsjón fasteignarinnar að Pósthússtræti 17 í Reykjavík. Mun áfrýjandi við ráðninguna hafa sinnt ólaunuðum störfum sem framkvæmdastjóri félagsins, en síðarnefnda starfið var lagt niður hjá því í lok árs 2009 og tók áfrýjandi þá við stjórnarformennsku í félaginu. Veitti Ó-kk-nf Í-kk-nf honum munnlega heimild til þess að sinna þeim störfum í þágu félagsins sem hann gegndi við ráðninguna.

Á árinu 2002 mun Skólabrú ehf. hafa keypt helming áðurnefndrar fasteignar, en selt hlutinn aftur í júlí 2007 með umtalsverðum hagnaði. Eftir það hóf félagið viðskipti með framvirka samninga og verðbréf.

Haustið 2006 sameinuðust peningamálasvið og alþjóðasvið stefnda og mun áfrýjandi þá hafa fengið það verkefni að skrá gengi og vexti, fylgjast með mörkuðum og hafa símasamband við svokallaða viðskiptavaka. Í kjölfar falls íslensku bankanna í október 2008 mun hann hafa starfað við að svara fyrirspurnum sem bárust símleiðis um gengi og skyld atriði, en nokkrum mánuðum síðar verið færður í starf er laut að lánamálum ríkisins og sinnt þar daglegri fyrirgreiðslu í formi verðbréfalána til miðlara með ríkisskuldabréf. Áfrýjandi var 8. desember 2011 skráður fruminnherji samkvæmt 128. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti.

II

Í desember 2011 höfðaði Skólabrú ehf. mál á hendur fjármálafyrirtækinu Virðingu hf. og krafðist skaðabóta að fjárhæð 7.311.232 krónur. Var krafan reist á því að Virðing hf. hefði ekki staðið rétt að samningum um stofnun á VS-reikningi í nafni Skólabrúar ehf. hjá Verðbréfaskráningu Íslands hf. Hafi Virðing hf. brotið gegn skilmálum sínum um markaðsviðskipti, lögum nr. 108/2007 og reglugerð nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja í tengslum við kaup á hlutabréfum í þremur tilgreindum félögum.

Þá var ágreiningi Skólabrúar ehf. og Landsbanka Íslands hf. um kröfu félagsins við slit bankans skotið til héraðsdóms í febrúar 2012, en þar krafðist félagið að viðurkennd yrði búskrafa þess samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. að fjárhæð 35.453,36 evrur. Krafan átti rót að rekja til afleiðusamnings sem Skólabrú ehf. gerði við Landsbanka Íslands hf. 21. ágúst 2008 um kaup á 500 hlutum í félaginu Atlantic Petroleum P/F á fyrirfram ákveðnu verði og samkomulags sem Skólabrú ehf. hélt fram að komist hefði á um uppgjör samningsins. Skólabrú ehf. hafði sett bankanum að handveði innstæðu á tilgreindum bankareikningi til tryggingar öllum skuldum sínum við bankann, sem leysti í nóvember 2008 til sín veðið vegna vanskila félagsins.

III

Hinn 21. mars 2012 sendi aðallögfræðingur stefnda, sem jafnframt var regluvörður bankans, tölvubréf til áfrýjanda þar sem sagði að á lista yfir fruminnherja í stefnda væri einkahlutafélagið Skólabrú skráð sem fjárhagslega tengt áfrýjanda, sem væri þar stjórnarformaður. Vakin var athygli á reglum stefnda nr. 9.2.14 um heimild starfsmanna stefnda til setu í stjórnum stofnana og atvinnufyrirtækja frá 18. júní 2001 og þess farið á leit að áfrýjandi gerði bankastjóra og regluverði „grein fyrir félaginu.“ Degi síðar sendi áfrýjandi regluverðinum tölvubréf þar sem fram kom að hann ætti 30% í félaginu. Vísaði hann til áðurnefndrar heimildar Ó-kk-ef Í-kk-ef um að hann mætti sitja í stjórn þess, enda hefði það ekki verið með eiginlegan rekstur og seta í stjórn þess og önnur störf ólaunuð. Þá kvaðst áfrýjandi ekki hafa þekkt þær reglur sem vísað væri til og óskaði eftir fundi með regluverði og bankastjóra til að gera frekari grein fyrir félaginu. Jafnframt falaðist hann eftir heimild til áframhaldandi stjórnarsetu, ella myndi hann segja sig úr stjórninni. Sama dag óskaði regluvörður eftir að áfrýjandi gerði frekari grein fyrir félaginu. Í tölvubréfi daginn eftir lýsti hann nánar starfsemi félagsins frá stofnun 1991 allt til þess að fasteign þess var seld í júlí 2007, en félagið hefði þá farið „út í fjárfestingar eftir söluna, meðal annars á verðbréfamarkaði.“ Áfrýjandi kvað eignarhlut sinn í félaginu hafa verið 30% frá árinu 2003. Nefndi hann að frá 15. apríl 2003 hefði annar eigandi félagsins, S-kk-nf E-kk-nf, tekið við af honum sem stjórnarformaður og sinnt því til ársloka 2009 er áfrýjandi hafi aftur tekið við. Hafi S-kk-nf séð um kaup og sölu verðbréfa og samskipti við miðlara, en þó verið „í sambandi við [áfrýjanda] utan vinnutíma vegna stöðu og fjármögnunar.“ Loks sagði: „Skólabrú ehf. hefur tapað miklu af eigum sínum frá sölunni 2007 ekki síst eftir ósköpin í hruninu. Skólabrú ehf. stendur í deilum við Slitastjórn Landsbankans og Verðbréfafyrirtækið Virðingu. Hefur verið höfðað mál við Slitastjórnina og er líklegt að bæði deilumálin fari fyrir dómstóla. Ég mun koma til þín ársreikningi Skólabrúar ehf. eftir helgina, sem skýrir frekar fjárhagsstöðu félagsins.“

Þá sendi áfrýjandi tölvubréf til bankastjóra stefnda 2. apríl 2012 þar sem hann ítrekaði annars vegar að hann hefði ekki haft vitneskju um framangreindar reglur stefnda fyrr en regluvörður hans hafi sent sér þær, en hins vegar ósk sína um heimild til áframhaldandi setu í stjórn félagsins. Kvaðst hann hafa gert regluverðinum grein fyrir félaginu og aðkomu sinni að því, en þar komi fram að „enginn raunverulegur rekstur hefur verið í félaginu frá 1992, aðeins sýslan með eignir og skuldir.“

Að fengnu minnisblaði regluvarðar sendi bankastjóri stefnda áfrýjanda bréf 16. apríl 2012. Í bréfinu rakti bankastjórinn meðal annars upplýsingar, sem veittar höfðu verið um Skólabrú ehf. og starfsemi þess. Síðan sagði: ,,Þó svo félagið hafi nú um mundir litla fjármuni umleikis til fjárfestinga, þá verður að teljast mjög óheppilegt að starfsmaður Seðlabankans sé stjórnarformaður í félagi með slíkt markmið ekki síst í ljósi þess að sá hinn sami er fruminnherji í bankanum auk þess sem 1. gr. áður nefndra reglna Seðlabankans leggur bann við setu starfsmanna í fyrirtækjum sem starfa fyrst og fremst á sviði verðbréfaviðskipta. Í ljósi þess sem nú hefur verið rakið er beiðni þinni um leyfi til setu í stjórn Skólabrúar ehf. hafnað og þess óskað að þú segir þig úr stjórninni við fyrsta tækifæri.“

Til samræmis við bréf seðlabankastjóra sendi Skólabrú ehf. 17. apríl 2012 tilkynningu til fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra um breytta stjórn í félaginu, jafnframt því sem stefnda var tilkynnt um þetta.

IV

Hinn 20. desember 2012 gekk úrskurður héraðsdóms í framangreindu máli Skólabrúar ehf. gegn Landsbanka Íslands hf., sem staðfestur var í Hæstarétti 14. febrúar 2013, sbr. mál nr. 30/2013. Þar var fallist á skyldu Skólabrúar ehf. til að greiða 20.752.812 krónur með tilgreindum dráttarvöxtum, allt að frádreginni greiðslu að fjárhæð 24.692.920 krónur. Þá var kveðinn upp héraðsdómur í máli Skólabrúar ehf. gegn Virðingu hf. 10. júní 2013. Í dóminum voru rakin samskipti félaganna, meðal annars sagði að áfrýjandi hefði verið tengiliður Skólabrúar ehf. við Virðingu hf. og haft upplýsingar um viðskipti þau sem um ræddi frá upphafi. Eftir áðurnefndum S-kk-þgf E-kk-þgf var haft að hann hefði ekkert aðhafst í málefnum Skólabrúar ehf. án fyrirmæla frá áfrýjanda. Var Virðing hf. sýknuð af kröfu Skólabrúar ehf. í málinu og dóminum ekki áfrýjað.

Hinn 28. júní 2013 afhentu seðlabankastjóri og aðallögfræðingur bankans áfrýjanda bréf undir yfirskriftinni: „Ótímabundið leyfi frá störfum í Seðlabanka Íslands frá og með 28. júní 2013.“ Í upphafi bréfsins var vísað til síðastgreinds héraðsdóms og að þar hafi komið fram upplýsingar um aðkomu áfrýjanda ,,að verðbréfa-, gjaldeyris- og afleiðuviðskiptum Skólabrúar ehf. á árunum 2007 og 2008, sem framkvæmdastjóri Skólabrúar ehf., og jafnframt verandi starfsmaður Seðlabanka Íslands á sama tíma.“ Þá var vísað til 5. gr. reglna stefnda nr. 831/2002 um meðferð trúnaðarupplýsinga og verðbréfa- og gjaldeyrisviðskipti starfsmanna þar sem skýrt væri tekið fram að starfsmönnum stefnda væri óheimilt að eiga sjálfir viðskipti fyrir sig eða aðra eða hvetja til viðskipta með verðbréf og gjaldeyri byggju þeir yfir eða hefðu aðgang að trúnaðarupplýsingum sem líklegar væru til að hafa áhrif á markaðsverðið. Loks sagði: „Í tilefni af upplýsingum sem fram koma í dóminum er þess hér með óskað að þú takir þér ótímabundið leyfi frá störfum frá og með 28. júní 2013, á meðan athugað verður hvort þú hafir gerst brotlegur í starfi þínu við lög og starfsreglur Seðlabankans.“

Áfrýjandi sendi stefnda 29. júní 2013 greinargerð um störf sín fyrir Skólabrú ehf. þar sem í upphafi var minnt á að hann hafi upplýst Ó-kk-þf Í-kk-þf um eignarhald sitt í félaginu og störf í þess þágu. Þá gat áfrýjandi þess einnig í bréfinu að í september 2007 hafi staðið til að félagið tæki þátt í kaupum á fasteign í Póllandi með öðrum íslenskum fjárfestum og því keypt evrur að andvirði 20.000.000 krónur sem lagðar hafi verið inn á gjaldeyrisreikning. Á hinn bóginn hafi áformin runnið út í sandinn og evrurnar seldar aftur, en þó aðeins „að takmörkuðum hluta.“ Kvaðst áfrýjandi aldrei hafa haft aðgang að trúnaðarupplýsingum, sem hann hefði getað nýtt sér við verðbréfa- eða gjaldeyrisviðskipti, og telja að yfirmönnum sínum hafi verið kunnugt um þessi viðskipti, sem hann hefði talið samrýmast reglum stefnda. Veitti áfrýjandi jafnframt stefnda heimild til að leita allra upplýsinga hjá sér, Skólabrú ehf. og mótaðilum í viðskiptum um verðbréfa-, gjaldeyris- og afleiðuviðskipti. Þá gerði áfrýjandi stefnda 20. júlí 2013 enn frekari grein fyrir störfum sínum hjá Skólabrú ehf. og samskiptum sínum við Virðingu hf. og Landsbanka Íslands hf. vegna málefna félagsins.

Stefndi sendi áfrýjanda bréf 8. október 2013 með yfirskriftinni: „Niðurstaða rannsóknar og mögulegt næsta skref.“ Í lok bréfsins sagði að áfrýjandi hefði brotið gróflega gegn trúnaðarskyldum sínum í starfi þannig að til álita kæmi að honum yrði sagt upp störfum „með vísan til þeirrar heimildar sem leiðir af 43. gr. laga nr. 70/1996 [um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins], ráðningarsamningi ... 1. desember 2000 og almennum grundvallarreglum vinnuréttar og opinbers starfsmannaréttar um stjórnunarrétt yfirboðara.“ Um brot áfrýjanda var einkum vísað til þess að hann hefði aldrei fengið formlegt leyfi hjá yfirmönnum sínum til að koma að starfsemi Skólabrúar ehf., hvorki sem stjórnarmaður né framkvæmdastjóri. Í því fælist brot gegn 20. gr. laga nr. 70/1996 sem og reglum stefnda nr. 9.2.14 og þannig skaðað trúverðugleika stefnda. Þá hefði aðkoma áfrýjanda að málefnum Skólabrúar ehf. falið í sér alvarlegt brot gegn 14. gr. laga nr. 70/1996 um að starfsmanni beri að forðast nokkuð það sem varpað geti rýrð á starf eða starfsgrein sem hann vinni við. Var áfrýjanda gefinn kostur á að koma að andmælum áður en uppsögn yrði ráðin.

Áfrýjandi veitti andmæli með bréfi lögmanns síns 16. október 2013 þar sem hann ítrekaði fyrri andsvör og gerði athugasemdir við hversu óljóst væri um markaðar forsendur fyrir málsmeðferð stefnda með tilliti til laga nr. 70/1996.

Með bréfi 23. október 2013 sagði stefndi áfrýjanda upp störfum. Var í upphafi vísað til fyrra bréfs stefnda 8. sama mánaðar og þess að hann hefði ekki haft vitneskju um munnlega heimild Ó-kk-ef Í-kk-ef, frá honum sjálfum, til handa áfrýjanda sem hafi auk þess verið veitt á þeirri forsendu að Skólabrú ehf. hefði aðeins með höndum eignaumsjón og útleigu fasteignar. Þá hafi orðið grundvallarbreyting á rekstri félagsins á árinu 2007 er það seldi hlut í fasteign sinni og fór í umfangsmiklar fjárfestingar með gjaldeyri, verðbréf og aðra fjármálagerninga, svo sem framvirka samninga um kaup á hlutabréfum. Þá sagði: „Við þær aðstæður varð sjálfstætt og ærið tilefni af yðar hálfu, sbr. 20. gr. laga nr. 70/1996 ... og reglur nr. 9.2.14 ... og grunnrök þeirra ákvæða, til að leita eftir heimild bankans til að koma að þessari starfsemi. Slíkri beiðni hefði umsvifalaust verið synjað af hálfu bankans líkt og varð raunin þegar þér seint og síðar meir, 2. apríl 2012, óskuðuð eftir slíkri heimild að undangenginni ábendingu til yðar þar að lútandi í tölvupósti aðallögfræðings bankans til yðar 21. mars 2012. Aðallögfræðingur bankans komst að þessari aðkomu yðar við vinnslu á fruminnherjalista bankans til Fjármálaeftirlitsins vegna aukinna krafna þess á þeim tíma. Þá er nefnt í bréfi lögmanns yðar að sú stjórnsýsla að segja yður nú upp störfum standist ekki reglur starfsmannaréttar og stjórnsýsluréttar að því virðist af þeirri ástæðu að það var ekki gert samhliða framangreindri synjun bankans á því að heimila yður aðkomu að Skólabrú ehf. Hér verður að hafa tvennt í huga. Annars vegar tilurð þess að bankinn áttaði sig á aðkomu yðar að rekstri Skólabrúar ehf. en tildrög þess eru rakin hér að framan. Það voruð því ekki þér sem komuð þessum upplýsingum til bankans að fyrra bragði. Í öðru lagi er ljóst að sú staðreynd að ekki var gripið til uppsagnar strax getur ekki valdið því að bankinn hafi að lögum misst uppsagnarrétt við það. Við bætist í því sambandi að mun ítarlegri upplýsingar um alla aðkomu yðar að Skólabrú ehf., viðskipti félagsins, umfang þeirra og samskipti við Virðingu hf. og Landsbanka Íslands hf. komu fram í dómum sem féllu á þessu ári, annars vegar Hæstaréttar 14. febrúar 2013, og hins vegar héraðsdóms 10. júní 2013.“ Hefði stefndi vald til þess að reisa uppsögn sína á þeim lagagrundvelli sem vísað hafi verið til í bréfinu 8. október 2013. Jafnframt var vísað til þess að í andmælabréfi áfrýjanda 16. október sama ár hefði ekki verið vikið að 14. gr. laga nr. 70/1996 og því bæri að líta svo á að ávirðingum samkvæmt þeirri grein væri ómótmælt. Loks sagði: „Með vísan til framangreinds, sem og bréfs bankans 8. október sl., er það mat bankans að þér hafið brotið gróflega gegn trúnaðarskyldum yðar í starfi. Það er því niðurstaða bankans að segja yður upp störfum á grundvelli þeirrar heimildar sem leiðir af 43. gr. laga nr. 70/1996, ráðningarsamningi yðar, dags. 1. desember 2000, og almennum grundvallarreglum vinnuréttar og opinbers starfsmannaréttar um stjórnunarrétt yfirboðara.“ Voru áfrýjanda jafnframt greidd laun út uppsagnarfrest samkvæmt kjarasamningi, en ekki óskað eftir vinnuframlagi hans á uppsagnarfrestinum.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 17. mars 2014 og er málsástæðum og lagarökum málsaðila lýst í hinum áfrýjaða dómi.

V

Svo sem fram er komið óskaði aðallögfræðingur stefnda eftir því við áfrýjanda, þegar unnið var að gerð nýs lista um fruminnherja í bankanum í mars 2012, að hann gerði grein fyrir tengslum sínum við Skólabrú ehf. Áfrýjandi lýsti þeim tengslum og starfsemi félagsins. Hann gat þess einnig að frá 2007, eftir að félagið seldi fasteign sem það átti hlut í með umtalsverðum hagnaði, hefðu verkefni þess breyst og þá hefði það farið út í fjárfestingar, meðal annars á verðbréfamarkaði. Hann gerði einnig grein fyrir því að mest af fjármunum félagsins hefði tapast og að félagið ræki eitt mál fyrir dómstólum vegna ágreinings um fjárfestingar og líklegt væri að til annars slíks yrði stofnað. Að framan er einnig gerð grein fyrir því að bankastjóri stefnda hafi með bréfi 16. apríl 2012 hafnað beiðni áfrýjanda um leyfi til að sitja í stjórn félagsins og gert kröfu til þess að hann segði sig úr stjórninni hið fyrsta. Í því bréfi kom fram að bankastjóranum væri kunnugt um framangreind atvik er vörðuðu félagið.

Stefndi reisir rétt sinn til að segja áfrýjanda upp störfum á því að eftir að endanlegir dómar gengu í þeim tveimur dómsmálum, sem Skólabrú ehf. var aðili að, í febrúar og júní 2013 hefðu komið fram upplýsingar sem verulega þýðingu hefðu haft. Stefndi bendir í því sambandi á að fram hafi komið í fyrsta lagi að félagið hafi stundað gjaldeyrisviðskipti, í öðru lagi að félagið hafi gert framvirkan samning um kaup á hlutafé og í þriðja lagi að áfrýjandi hafi í raun verið í fyrirsvari fyrir félagið í viðskiptum þess, en ekki S-kk-nf E-kk-nf eins og áfrýjandi hefði upplýst bankann um. Auk þess taldi stefndi að hann hefði ekki fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig ætluð brot áfrýjanda í starfi, sem honum var kunnugt um í mars og apríl 2012, þótt hann hafi hvorki áminnt hann þá né sagt upp ráðningarsamningi við hann.

Stefndi telur að áfrýjandi hafi brotið 20. gr. laga nr. 70/1996 með því að upplýsa ekki um tengsl sín við Skólabrú ehf. og störf sín í þágu þess. Hann hafi einnig brotið gegn reglum nr. 9.2.14, sem áður er getið, með framangreindum störfum. Jafnframt hafi hann brotið 14. gr. síðastnefndra laga með háttsemi sinni. Sér hafi því verið heimilt samkvæmt 43. gr. laganna að segja áfrýjanda upp störfum.

Þegar eftir því var óskað í mars 2012 að áfrýjandi gerði grein fyrir tengslum sínum við Skólabrú ehf. varð hann við því, auk þess sem hann gerði grein fyrir breytingum á starfsemi félagsins sem urðu á árinu 2007 og áföllum sem það hafði orðið fyrir, auk málaferla sem voru hafin og að hluta í burðarliðnum. Viðbrögð stefnda við þessu urðu þau að skipa áfrýjanda að segja sig úr stjórn félagsins, sem gekk eftir. Meðal annars með hliðsjón af þýðingu reglna um verkanir tómlætis í vinnurétti verður ekki á það fallist með stefnda að hann hafi einu og hálfu ári síðar, í október 2013, getað gripið til frekari úrræða vegna þeirra brota, sem áfrýjandi upplýsti um í mars 2012.

Stefndi hefur borið fyrir sig að uppsögnin hafi jafnframt verið reist á þremur atriðum, sem falið hafi í sér brot áfrýjanda á starfsskyldum sínum og hann hafi fyrst fengið vitneskju um á miðju ári 2013. Í fyrsta lagi gjaldeyrisviðskipti áfrýjanda fyrir hönd Skólabrúar ehf. Í málinu er upplýst að þau fólust í kaupum á evrum að jafnvirði 20.000.000 krónur á árinu 2007 þegar til stóð að félagið tæki þátt í fasteignakaupum í Póllandi. Fyrir liggur að af þeim kaupum varð ekki og að félagið hagnaðist verulega á því að eiga þennan erlenda gjaldeyri. Þá liggur fyrir að félagið fékk erlendan gjaldeyri vegna sölu á hlutafé og var hann lagður inn á reikning þess. Í öðru lagi bendir stefndi á að komið hafi í ljós að Skólabrú ehf. hafi gert framvirkan samning um kaup á hlutafé og er upplýst að um var að ræða einn slíkan samning um kaup á hlutafé í erlendu félagi. Í þriðja lagi hafi komið í ljós að áfrýjandi hafi í raun verið í fyrirsvari fyrir Skólabrú ehf. í þeim viðskiptum sem félagið stundaði frá árinu 2007.

Fallist er á með stefnda að framangreind gjaldeyrisviðskipti og fyrirsvar áfrýjanda fyrir Skólabrú ehf. hafi verið nýjar upplýsingar, sem honum hafi ekki mátt vera að fullu kunnar á árinu 2012, og að þessi atriði hafi falið í sér brot áfrýjanda á starfsskyldum hans. Er fallist á að hann hafi brotið 14. gr. laga nr. 70/1996 með því að eiga þau gjaldeyrisviðskipti sem áður greinir og brotið 20. gr. sömu laga með því að upplýsa ekki nægilega um fyrirsvar sitt fyrir félagið. Brot þessi, sem felld verða undir 21. gr. laganna, veittu stefnda ekki rétt til þess að segja áfrýjanda upp störfum á grundvelli 43. gr. þeirra án undangenginnar áminningar, sbr. 44. gr. þeirra. Verður því fallist á með áfrýjanda að uppsögnin hafi verið ólögmæt og hann eigi af þeim sökum rétt til skaðabóta úr hendi stefnda.

Fjárhæð skaðabótakröfunnar reisir áfrýjandi annars vegar á niðurstöðu tryggingafræðings um núvirði þeirra launagreiðslna, miðað við mars 2014, sem áfrýjandi hefði haft hjá stefnda ef hann hefði haldið áfram störfum þar út starfsævina eins og hann hefði mátt búast við ef til uppsagnarinnar hefði ekki komið. Útreikningurinn er miðaður við 2% ársvexti, en til lækkunar koma þekktar upplýsingar um lífs- og örorkulíkur miðað við aldur áfrýjanda. Frá þeirri fjárhæð dregur áfrýjandi niðurstöðu dómkvadds manns um þau laun og atvinnuleysisbætur, sem líklegt er að áfrýjandi fengi það sem eftir er starfsævi hans. Bendir áfrýjandi á að útreikningur þessi sé reistur á sambærilegum forsendum og útreikningur á bótum fyrir varanlega örorku. Þótt fallast megi á að slíkur útreikningur geti haft þýðingu við mat á fjárhæð skaðabóta í máli þessu verður að taka tillit til þess að starfsöryggi áfrýjanda hjá stefnda sætir takmörkunum, eins og starfsöryggi annarra hjá íslenska ríkinu eða stofnunum þess. Er sérstaklega tekið fram í 44. gr. laga nr. 70/1996 að heimilt sé, án áminningar, að segja starfsmanni upp ef uppsögn á rætur að rekja til annarra ástæðna en greindar eru í 21. gr. laganna, svo sem þeirrar að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar. Jafnframt verður að taka tillit til þess við ákvörðun skaðabóta að áfrýjandi braut af sér í starfi, eins og getið hefur verið, þótt brotin hafi ekki verið svo alvarleg að réttlætt hafi fyrirvaralausa uppsögn. Ber hann því sjálfur nokkra ábyrgð á tjóni sínu. Með hliðsjón af þessum atriðum verða áfrýjanda dæmdar skaðabætur að álitum eins og í dómsorði greinir. Dráttarvextir verða dæmdir frá 4. janúar 2015, en þá var liðinn mánuður frá því að áfrýjandi lagði fram nýja kröfugerð reista á þeim gögnum, sem hann aflaði undir meðferð málsins og vísað hefur verið til, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti og er við ákvörðun á fjárhæð hans tekið tillit til kostnaðar af matsgerð og annars útlagðs kostnaðar.

Dómsorð:

Stefndi, Seðlabanki Íslands, greiði áfrýjanda, H-kk-þgf Ó-kk-þgf, 3.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.