211/2001

E og M voru í óvígðri sambúð, sem hófst í september 1995 og lauk í desember 1997. Í september 1995 keyptu þau fasteign fyrir 11.100.000 krónur og bjuggu í henni á sambúðartímanum. Nam útborgun um þremur milljónum króna, en annar hluti kaupverðs fólst í yfirtöku veðskulda. Í málinu var óumdeilt að M lagði einn fram fé fyrir útborguninni og greiddi afborganir og vexti af yfirteknum lánum. Þrátt fyrir það voru báðir málsaðilar skráðir sem kaupendur í fasteignaviðskiptunum og afsali þinglýst í því horfi. Er þau slitu sambúðinni krafðist E viðurkenningar á eignarrétti að helmingi eða öðrum lægri hluta fasteignarinnar. Í dómi Hæstaréttar var talið að tilgreining eignarréttar að fasteigninni í kaupsamningi og afsali veitti líkindi fyrir því að hvort þeirra hafi átt helming hennar. Hins vegar verði ekki fallist á að þinglýsing eignarheimildarinnar leiði þegar til þeirrar niðurstöðu. Til að hnekkja þeim líkum verði M að sanna að framlög aðila til eignarmyndunarinnar hafi verið misjöfn. Í málinu hátti svo til að viðurkennt sé og óumdeilt að allt fé til fasteignakaupanna sé komið frá M og ekkert frá E. Þá væri ósannað að um gjöf væri að ræða. Í málinu hélt E því einnig fram að með vinnu sinni við sameiginlegt heimilishald aðila og útgjöldum í þágu þess hefði hún eignast hlut í þeim eignaauka, sem fasteignakaupin hefðu haft í för með sér. Á þetta var ekki fallist meðal annars með vísan til þes að sambúð aðila hafi staðið skamman tíma og ekki yrði séð að mikil fjárhagsleg samstaða hafi orðið þeirra á milli, en bæði hafi unnið utan heimilisins og greitt kostnað af sameiginlegum rekstri þess. Var kröfu E hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2001. Hún krefst þess aðallega að viðurkenndur verði eignarréttur sinn að 50 hundraðshlutum fasteignarinnar nr. 203 við Fannafold í Reykjavík, en til vara að viðurkenndur verði eignarréttur sinn að öðrum og lægri hundraðshluta fasteignarinnar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti.

I.

Málsaðilar voru í óvígðri sambúð, sem hófst í byrjun september 1995 og lauk í desember 1997. Með kaupsamningi og afsali 6. september 1995 keyptu þau fasteignina Fannafold 203 í Reykjavík fyrir 11.100.000 krónur og bjuggu í henni á sambúðartímanum. Nam útborgun 3.076.207 krónum, en annar hluti kaupverðsins fólst í yfirtöku veðskulda. Er óumdeilt að stefndi hafi einn lagt fram fé fyrir útborguninni og greitt afborganir og vexti af yfirteknum lánum, en hluta þeirra kveðst hann síðar hafa greitt upp þar eð vextir af þeim hafi verið óhagstæðir. Þrátt fyrir það voru báðir málsaðilar skráðir sem kaupendur í fasteignaviðskiptunum og afsalinu síðan þinglýst í því horfi. Eru ítarlega raktar í héraðsdómi þær skýringar, sem hvor aðilanna hefur gefið á því að áfrýjandi var tilgreind sem kaupandi ásamt stefnda, þrátt fyrir að fjárframlög vegna kaupanna hafi eingöngu komið frá hinum síðastefnda. Þá er fram komið að bæði á sambúðartímanum og síðar hafi stefndi greitt fasteignagjöld af eigninni að undanskildu árinu 2000, þegar áfrýjandi greiddi hluta þeirra. Samkvæmt yfirliti um skiptingu útgjalda á sambúðartímanum, sem áfrýjandi lagði fyrir Hæstarétt, kemur meðal annars fram að stefndi greiddi hluta fasteignagjalda af íbúð áfrýjanda í Unufelli 48 í Reykjavík og viðgerð á bifreið hennar, samtals tæplega 200.000 krónur. Á sama yfirliti er verðmæti vinnu áfrýjanda á heimilinu, útgjöld vegna innkaupa á matvælum og helmingur af „öðrum neysluþáttum skv. neyslukönnun Hagstofu Íslands“ talið nema samtals rúmlega 4.000.000 króna. Ágreiningslaust er að stefndi hafi á sambúðartímanum einn greitt kostnað vegna orkukaupa, síma, afnotagjalda útvarps og sjónvarps og trygginga.

II.

Sú tilgreining eignarréttar að Fannafold 203 í kaupsamningi og afsali, sem áður er nefnd, veitir líkindi fyrir því að hvor aðilanna hafi átt helming hennar, svo sem áfrýjandi heldur fram. Ekki verður hins vegar fallist á með henni að þinglýsing eignarheimildarinnar leiði þegar til þeirrar niðurstöðu. Til að hnekkja þeim líkum, sem hin þinglýsta eignarheimild veitir, verður stefndi að sanna að framlög aðila til eignarmyndunarinnar hafi verið misjöfn, sem leiða eigi til annarar niðurstöðu. Í máli þessu háttar svo til að viðurkennt er og óumdeilt að allt fé til fasteignarkaupanna er komið frá stefnda og ekkert frá áfrýjanda. Hún ber hins vegar við að skráning helmings eignarinnar á hennar nafn hafi falið í sér gjöf af hálfu stefnda og þá ákvörðun hafi hann tekið af fúsum og frjálsum vilja. Við skýrslutöku fyrir dómi lýsti hún því svo að „Við ætluðum að búa saman, sem við gerðum, ég tel að hann hafi ætlað að gefa mér bara helminginn, eða- og ég borgaði minn helming með því að sjá fyrir heimilinu.” Þessu mótmælir stefndi. Heldur hann meðal annars fram að þegar kaupin voru ráðin hafi staðið til að áfrýjandi seldi sína íbúð og legði þannig fram fé, en af því hafi ekki getað orðið þegar til átti að taka. Eru skýringar hans um þetta atriði að öðru leyti raktar í héraðsdómi. Verður fallist á með stefnda að ósannað sé að um gjöf hans hafi verið að ræða og er ekkert fram komið um að hann hafi viljað tryggja stöðu áfrýjanda sérstaklega án tillits til framlaga frá henni. Þá liggur fyrir skattframtal áfrýjanda 1997, en þar gerði hún svohljóðandi athugasemd: „Óuppgert afb. við sameiganda vegna Fannafoldar 203 ...“ Að öllu virtu verður hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að hún hafi orðið eigandi helmings eignarinnar fyrir gjöf.

Áfrýjandi byggir kröfu sína jafnframt á því að með vinnu sinni við sameiginlegt heimilishald aðila og útgjöldum í þágu þess hafi hún eignast hlut í þeim eignaauka, sem fasteignakaupin hafi haft í för með sér. Stefndi telur á hinn bóginn að báðir málsaðilar hafi lagt fram vinnu og fé til heimilisins, auk þess sem hann mótmælir því að nokkurn eignaauka hafi leitt af kaupunum, sem einkum hafi verið greidd með sparifé hans. Varðandi þetta atriði er til þess að líta að sambúð aðilanna stóð skamman tíma og verður ekki séð að mikil fjárhagsleg samstaða hafi orðið þeirra á milli. Unnu bæði fyrir tekjum utan heimilisins og greiddu kostnað af sameiginlegum rekstri þess. Gegn mótmælum stefnda verður samkvæmt því ekki talið að vinna og bein framlög áfrýjanda hafi skapað grundvöll fyrir hlutdeild hennar í eignarrétti að fasteigninni. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, E-kvk-nf M-kvk-nf, greiði stefnda, B-kk-þgf R. M-kk-þgf, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.