391/2010

Með úrskurði héraðsdóms var N veitt heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar. S, sem kvaðst eiga skuldabréf útgefin af N að höfuðstól samtals 100.000.000 krónur sem tryggð væru með fyrsta veðrétti í fasteigninni H, mótmælti því að N yrði veitt þessi heimild og kærði úrskurðinn. Talið var að málatilbúnaði N í beiðnum hans frá 10. maí 2010 um greiðslustöðvun og áframhaldandi greiðslustöðvun 2. júní sama ár og öðrum framlögðum gögnum væri í mörgum atriðum áfátt með tilliti til ákvæða laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þannig hefði meðal annars greinargerð N um eignir sínar falist í talningu upplýsinga úr framlögðum árreikningi, þar sem þær voru sundurliðaðar í eignfærðan kostnað af lóð og framkvæmdum við H, skammtímakröfur og handbært fé. Í engu hefði verið getið um markaðsverð fasteignarinnar, á hendur hverjum kröfur N væru eða hvert væri nánar handbært fé. Mjög skorti á að fram kæmi í upphaflegri beiðni N ítarleg greinargerð um hvað ylli verulegum fjárhagsörðugleikum hans, í hverju þeir fælust og hvernig hann hygðist leysa úr þeim og hafði ekki verið nægilega úr því bætt í greinargerð, sem fylgdi beiðni hans til áframhaldandi greiðslustöðvunar. Þá kom yfirlýsing löggilts endurskoðanda um að bókhald N væri í lögboðnu formi fyrst fram í málinu með greinargerð hans fyrir Hæstarétti. Vegna þessara annmarka á málatilbúnaði N var talið að héraðsdómi hefði verið ófært að meta hvort fyrirmæli 2. mgr. 12. gr., sbr. 1. tölulið 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991 kynnu að standa því í vegi að honum yrði veitt heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. júní 2010, þar sem varnaraðila var veitt heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar til 1. september sama ár. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði synjað um heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar og gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins leitaði varnaraðili 10. maí 2010 heimildar til greiðslustöðvunar. Í beiðni um hana var greint frá því að hann hafi staðið að byggingu húss á lóð Smáralindar að Hagasmára 3 í Kópavogi, svokallaðs Norðurturns, sem ætlunin hafi verið að leigja út undir verslanir og skrifstofur. Framkvæmdir við þetta hús hafi byrjað á árinu 2007, en stöðvast í „efnahagshruninu 2008“ og væri ekki ljóst hvenær þær gætu hafist aftur vegna mikillar óvissu um öflun fjár til verksins og framtíðarhorfur varnaraðila. Samkvæmt efnahagsreikningi hafi eignir hans í lok árs 2009 verið lóð og eignfærður framkvæmdakostnaður vegna fasteignarinnar, 1.200.000.000 krónur, skammtímakröfur að fjárhæð samtals 4.399.815 krónur og handbært fé, 3.907.424 krónur. Skuldir hans við lánastofnanir hafi numið 3.379.927.189 krónum og aðrar skammtímaskuldir 10.152.006 krónum, en hlutafé hafi verið 1.000.500.000 krónur. Að teknu tilliti til ójafnaðs taps frá fyrra ári hafi eigið fé varnaraðila verið neikvætt í árslok 2009 um 2.181.771.956 krónur. Um skuldir var tekið fram að á fyrsta veðrétti í fasteigninni Hagasmára 3, sem væri að fasteignamatsverði 238.750.000 krónur, hvíli veðskuldabréf í eigu sjö aðila og skuld samkvæmt þeim væri samtals 2.236.026.375 krónur með áföllnum vöxtum til 5. mars 2010, en aðrar skuldir varnaraðila væru „tryggðar með síðari veðréttum á eigninni.“ Frá hausti 2008 hafi legið fyrir að hann gæti ekki staðið við allar skuldbindingar sínar og hafi lánardrottnar tekið upp samráð til að forðast að hann yrði tekinn til gjaldþrotaskipta. Með þessu hafi komið fram að eigendur 94% krafna á fyrsta veðrétti væru reiðubúnir til að gerast eigendur að félaginu og hefja viðræður um að ljúka byggingu hússins að Hagasmára 3 ásamt því að tryggja fé til verksins, svo og að semja við síðari veðhafa um að fella niður kröfur þeirra, en þessum ráðagerðum hafi þeir síðastnefndu allir verið sammála. Varnaraðili hygðist nýta heimild til greiðslustöðvunar til að koma nýrri skipan á fjármál sín með því í fyrsta lagi að fella niður allt eldra hlutafé og hækka það síðan með framlögum að fjárhæð 500.000 krónur, í öðru lagi að fá mat á raunvirði eigna sinna til að geta samið við eigendur annarra krafna en þeirra, sem hvíli á fyrsta veðrétti í áðurnefndri fasteign, um að fella þær niður, í þriðja lagi að „ganga úr skugga um hagsmuni félagsins gagnvart aðliggjandi fasteignum“ og í fjórða lagi að gera samninga um að ljúka byggingu hússins og öflun fjár til framkvæmdanna. Með beiðninni lagði varnaraðili fram óundirritaðan ársreikning 2009, upplýsingar úr landskrá fasteigna um Hagasmára 3, veðbandayfirlit fyrir þá fasteign, vottorð úr hlutafélagaskrá um varnaraðila og samþykktir hans. Þessi beiðni var tekin fyrir í Héraðsdómi Reykjaness 12. maí 2010 og kveðinn samdægurs upp úrskurður um heimild varnaraðila til greiðslustöðvunar, sem skyldi standa til nánar tilgreinds tíma 2. júní sama ár, þegar þinghald yrði háð til að taka málið fyrir á ný.

Aðstoðarmaður varnaraðila við greiðslustöðvun lét frá sér fara tilkynningu til lánardrottna 12. maí 2010 um að framangreind heimild hafi verið veitt, en 26. sama mánaðar boðaði hann þá til fundar, sem haldinn yrði 1. júní sama ár. Fundarboði þessu virðist hafa verið beint til Íslandsbanka hf., Glitnis banka hf., Grænastekks ehf., Bilskirnis ehf., Tryggingamiðstöðvarinnar hf., Lífeyrissjóðs verkfræðinga og sóknaraðila. Fundurinn var haldinn þann dag og sóttur af hálfu allra, sem boðaðir voru, en þar vakti aðstoðarmaður varnaraðila athygli á að láðst hafi að fylgja fyrirmælum 1. mgr. 13. gr. laga nr. 21/1991 um að efna bæri til fundarins í síðasta lagi þremur sólarhringum fyrir lok greiðslustöðvunar og gerðu ekki aðrir en sóknaraðili athugasemdir af því tilefni. Fyrir fundarmenn var lögð samantekt, sem hafði að geyma samhljóða upplýsingar um eignir og skuldir varnaraðila og fram komu í beiðni hans um heimild til greiðslustöðvunar, en þar var þó jafnframt getið um að verið væri að „kanna lögfræðilegan grundvöll“ fyrir kröfu á hendur Smáralind ehf. að fjárhæð 1.265.000.000 krónur og á hendur „BYGG vegna verksamnings“ að óvissri fjárhæð, svo og fyrir skuld við ríkissjóð „vegna virðisaukaskattskvaðar“ að fjárhæð 700.000.000 krónur. Þá var einnig tekið fram að varnaraðili myndi leita heimildar til áframhaldandi greiðslustöðvunar til að kanna til hlítar réttarstöðu sína gagnvart Smáralind ehf. og Byggingarfélagi Gunnars og Gylfa ehf., svo og að „leita samninga um að endurbæta efnahagsreikning félagsins“ með því samhliða að semja við lánardrottna um skuldbreytingar, semja um framhald framkvæmda við húseign varnaraðila gegn því að sá, sem tæki það að sér, fengi að hluta greitt með eignarhlut í fasteigninni eða „eiginfé“ og semja við Smáralind ehf. um rekstur sameiginlegra svæða. Af fundargerð verður ráðið að rætt hafi verið á fundinum um ýmis atriði, sem fram komu í þessari samantekt, og þess hafi einnig verið getið þar að „núverandi eigendur félagsins“ hafi nýlega tekið við því, svo og að greiðslustöðvunartími hafi verið nýttur til gagnaöflunar og viðræðna við helstu lánardrottna. Tekið var fram í fundargerðinni að sóknaraðili teldi „að ekkert hefði verið gert“ á greiðslustöðvunartímanum og myndi hann mótmæla að áframhaldandi greiðslustöðvun yrði heimiluð.

Í samræmi við fyrrnefndan úrskurð héraðsdóms var málið tekið fyrir á ný 2. júní 2010 og lagði þá varnaraðili fram beiðni um að sér yrði áfram heimiluð greiðslustöðvun. Hann lagði einnig fram áðurgreindar tilkynningar og fundarboð til lánardrottna, fundargerð frá fundinum 1. júní 2010 ásamt athugasemdum frá tveimur fundarmönnum um efni hennar, samantektina, sem þar var lögð fyrir, og vottorð um varnaraðila úr fyrirtækjaskrá. Þá lagði hann einnig fram greinargerð um beiðni sína, en efni hennar er tekið upp nánast í heild og orðrétt sem lýsing atvika í II. kafla hins kærða úrskurðar.

Sóknaraðili, sem kveðst eiga skuldabréf útgefin af varnaraðila að höfuðstól samtals 100.000.000 krónur sem tryggð séu með fyrsta veðrétti í fasteigninni að Hagasmára 3, mætti í þinghaldinu 2. júní 2010 og mótmælti að varnaraðila yrði veitt áframhaldandi heimild til greiðslustöðvunar. Við svo búið var mál þetta þingfest um framkominn ágreining, sem leyst var úr með hinum kærða úrskurði 8. sama mánaðar að undangengnum munnlegum málflutningi sama dag.

II

Samkvæmt 2. mgr. 10. gr., sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1991 skulu í beiðni um heimild til greiðslustöðvunar meðal annars koma fram sundurliðaðar upplýsingar um eignir og skuldir skuldarans, sem hennar leitar, og ítarleg greinargerð um hvað valdi verulegum fjárhagsörðugleikum hans, í hverju þeir felist og hvernig hann hyggist leysa úr þeim. Með beiðni skuldara, sem er bókhaldsskyldur, skal einnig fylgja yfirlýsing löggilts endurskoðanda um að bókhald hans sé í lögboðnu formi. Þegar leitað er heimildar til áframhaldandi greiðslustöðvunar ber meðal annars að leggja fram skrá aðstoðarmanns um eignir og skuldbindingar skuldarans og greinargerð aðstoðarmannsins um hvernig staðið hafi verið að aðgerðum á greiðslustöðvunartíma og hverjar ráðstafanir verði gerðar ef beiðni verður tekin til greina, sbr. 2. mgr. 15. gr. sömu laga.

Málatilbúnaði varnaraðila í beiðnum hans frá 10. maí og 2. júní 2010 og öðrum framlögðum gögnum er í mörgum atriðum áfátt með tilliti til þeirra lagaákvæða, sem að framan greinir. Þegar varnaraðili leitaði heimildar til greiðslustöðvunar í öndverðu fólst greinargerð hans um eignir sínar í talningu upplýsinga úr framlögðum ársreikningi, þar sem þær eru sundurliðaðar í eignfærðan kostnað af lóð og framkvæmdum að Hagasmára 3, skammtímakröfur og handbært fé. Í engu var getið um markaðsverð fasteignarinnar eins og hún þá var, á hendur hverjum kröfur varnaraðila væru eða hvert væri nánar svonefnt handbært fé, auk þess sem fjárhæðir, sem tilgreindar voru, tóku allar mið af stöðu 31. desember 2009 í stað þess tíma, sem beiðni var gerð. Eins var að verki staðið þegar varnaraðili leitaði heimildar til áframhaldandi greiðslustöðvunar. Upplýsingar í beiðni varnaraðila 10. maí 2010 um skuldbindingar hans fólust í því einu að greina frá heildarfjárhæð skulda við lánastofnanir, 3.379.927.189 krónur, og annarra skammtímaskulda, 10.152.006 krónur, eins og þær stóðu í lok árs 2009, auk þess sem tekið var fram hver heildarstaða skulda, sem hvíldu á fyrsta veðrétti í fasteigninni að Hagasmára 3, hafi verið með áföllnum vöxtum 5. mars 2010, svo og að eigendur þeirra krafna væru sjö talsins. Þess var einnig getið að aðrir skuldir væru tryggðar með síðari veðrétti í fasteigninni. Lánardrottnar voru ekki nafngreindir eða sagt frá fjárhæð skuldar við hvern þeirra. Þá var í engu skýrt út hvernig eða hvers vegna varnaraðili gerði mun á skuldum við lánastofnanir og aðra lánardrottna, en í því sambandi er þess og að gæta að þegar varnaraðili efndi um síðir til fundar með lánardrottnum beindi hann boði um hann til sjö aðila, þar af fjögurra, sem ekki geta talist til lánastofnana og fóru þeir þó með verulega hærri kröfur á hendur varnaraðila en sem nam áðurnefndum 10.152.006 krónum. Úr þessum annmörkum var í engu bætt þótt varnaraðili legði fram veðbandayfirlit vegna áðurnefndrar fasteignar, enda ber það aðeins með sér hver hafi verið upphaflegur veðhafi og höfuðstóll hverrar skuldar, en þess er og að geta að á yfirlitinu er greint frá því að á öðrum veðrétti í eigninni hvíli tryggingarbréf fyrir 1.071.000.000 krónum til Landsbanka Íslands hf., sem hvergi er annars staðar vikið að sem lánardrottni varnaraðila. Þá hefur á engu stigi í málatilbúnaði varnaraðila verið getið um skilmála skulda hans við einstaka lánardrottna eða hvort eða að hvaða leyti kröfur þeirra séu þegar gjaldfallnar. Mjög skorti á að fram kæmi í upphaflegri beiðni varnaraðila ítarleg greinargerð um hvað ylli verulegum fjárhagsörðugleikum hans, í hverju þeir fælust og hvernig hann hygðist leysa úr þeim og var ekki nægilega úr því bætt í greinargerð, sem fylgdi beiðni hans um heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar. Yfirlýsing löggilts endurskoðanda um að bókhald varnaraðila væri í lögboðnu formi kom fyrst fram í málinu með greinargerð hans fyrir Hæstarétti, en í stað slíkrar yfirlýsingar gat ekki komið að hann legði fram síðasta ársreikning sinn, sem honum var án tillits til þessa skylt að leggja fram samkvæmt 2. málslið 4. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1991, auk þess sem sá ársreikningur var ekki undirritaður.

Vegna framangreindra annmarka á málatilbúnaði varnaraðila var héraðsdómi ófært að meta hvort fyrirmæli 4., 5., 6. eða 7. töluliðar 2. mgr. 12. gr., sbr. 1. tölulið 2. mgr. 17. gr. laga nr. 21/1991 kynnu að standa því í vegi að honum yrði veitt heimild til áframhaldandi greiðslustöðvunar. Þegar af þessari ástæðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðili, Norðurturninn ehf., greiði sóknaraðila, S-kk-þgf S-kk-þgf, samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.