472/2012

J lýsti þremur skaðabótakröfum í slitabú G hf. sem slitastjórn G hf. hafnaði. Var þeim ágreiningi vísað til úrlausnar héraðsdóms í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var að tvær af þremur lýstum kröfum J væru ekki dómtækar þar sem ekki þótti unnt að lögum að fá dæmda skaðabótakröfu með þeim hætti að viðurkenna rétt J til tiltekinnar peningagreiðslu gegn því að hann framseldi nánar tilgreind hlutabréf. Hvað varðaði þriðju kröfu J var talið að honum hefði tekist að sanna að starfsmenn G hf. hefðu ekki veitt honum fullnægjandi upplýsingar vegna kaupa hans á tilteknu skuldabréfi og þannig valdið honum tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi. Var því fallist á kröfu J að þessu leyti og hún viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. júní 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. júní 2012, þar sem hafnað var að viðurkenna við slit varnaraðila fjárkröfur sóknaraðila sem almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili krefst þess að eftirtaldar kröfur hans verði viðurkenndar sem almennar kröfur við slit varnaraðila: „1. krafa að fjárhæð 6.785.170 kr., ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. janúar 2006 til 22. apríl 2009 gegn framsali 95.000 nafnverðshluta í Ashcourt Rowan Plc. (ISIN No. GB00B0GR9291) til varnaraðila. 2. krafa að fjárhæð 12.407.240 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. janúar 2006 til 22. apríl 2009, allt að frádregnum vaxtagreiðslum að fjárhæð 450.282 kr. hinn 21. júlí 2006, 493.997 kr. hinn 1. febrúar 2007, 411.228 kr. hinn 23. júlí 2007, 482.807 kr. hinn 23. janúar 2008, 453.954 kr. hinn 22. júlí 2008, 59.204 kr. hinn 5. febrúar 2009 og 300.393 kr. hinn 15. apríl 2009, og að frádregnu greiddu söluverði eignarhlutar sóknaraðila í Latabæ ehf. að fjárhæð 3.866.727 hinn 2. september 2011. 3. krafa að fjárhæð 5.880.300 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. desember 2007 til 22. apríl 2009, gegn framsali 156.716 nafnverðshluta í Glitni hf. (ISIN No. IS0000000131) til varnaraðila.“ Til vara krefst sóknaraðili þess að kröfum samkvæmt 1. og 3. lið aðalkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en að krafa samkvæmt 2. lið verði viðurkennd sem almenn krafa við slitin. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Í varakröfu krefst sóknaraðili að tilgreindum kröfum hans verði vísað frá héraðsdómi þar sem annmarki á kröfugerð eigi að réttu lagi að valda því að kröfum sé vísað frá dómi í stað þess að þeim verði hafnað við slitin. Kemur þetta til úrlausnar áður en fjallað verður um efnishlið málsins.

Varnaraðili er fjármálafyrirtæki sem sætir slitum en við þau gilda sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um kröfur á hendur fyrirtækinu, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002. Samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem halda vill uppi kröfu á hendur þrotabúi lýsa henni. Ef krafan sætir mótmælum án þess að sá ágreiningur verði jafnaður skal beina honum til héraðsdóms til úrlausnar, sbr. 120. gr. laganna. Um málsmeðferðina fer síðan eftir XXIV. kafla þeirra. Mál þetta er réttilega borið undir dómstóla eftir þessum ákvæðum.

Hvort sem kröfum sóknaraðila verður vísað frá dómi eða hann fellur frá þeim í málinu eru réttaráhrifin þau að hann á þessi ekki kost að hafa kröfurnar aftur uppi fyrir dómi í öðrum búningi. Hér gildir því ekki það sama og þegar almennt einkamál er rekið fyrir dómi en þá verður mál höfðað að nýju. Að þessu gættu verður með vísan til forsendna staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna kröfunum.

II

Í öðrum lið krefst sóknaraðili skaðabóta vegna tjóns, sem hann kveðst hafa orðið fyrir vegna kaupa í janúar 2006 á skuldabréfi útgefnu af Latabæ ehf. að fjárhæð 200.000 bandaríkjadalir. Hluti vaxta mun hafa verið greiddir af skuldabréfinu með greiðslum, einni á árinu 2006, en tveimur á hverju áranna 2007, 2008 og 2009. Latibær ehf. gat ekki efnt þessa og aðrar skuldbindingar sínar og munu kröfuhafar félagsins, þar með talið sóknaraðili, hafa samþykkt að breyta kröfunum í hlutafé, en síðan mun erlent félag Turner Broadcasting Systems hafa í september 2011 keypt félagið og leyst til sín hluti í því, meðal annars hlut sóknaraðila. Dregur sóknaraðili vaxtagreiðslur og innlausnarverðið frá kröfu sinni. Er ekki ágreiningur um fjárhæð kröfu hans í málinu. Sóknaraðili telur tjón sitt stafa af því að hann hafi, vegna vanrækslu varnaraðila á upplýsingaskyldu sinni, keypt umrætt skuldabréf án þess að honum hefði verið kunnugt um þá áhættu, sem í því fólst. Komið hafi í ljóst að Latibær ehf. gat ekki staðið við skuldbindingar sínar og það leitt til þess tjóns, sem hann krefst bóta fyrir. Auk þess hafi varnaraðili vanrækt að upplýsa um tengsl sín við Latabæ ehf. og hagsmuni af skuldabréfaútboðinu. Miðar málatibúnaður sóknaraðila við að hann hefði ekki keypt skuldabréfið ef hann hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um þá áhættu, sem í því fólst. Í héraðsdómi eru málsástæður og lögfræðileg rök beggja aðila ítarlega rakin.

III

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var sóknaraðili í svonefndri einkabankaþjónustu hjá Íslandsbanka hf., forvera varnaraðila, frá árinu 2001. Kveður varnaraðili sóknaraðila hafa verið virkan fjárfesti frá þeim tíma. Í málinu er óumdeilt að varnaraðili flokkaði sóknaraðila sem almennan fjárfesti en ekki fagfjárfesti.

Sá samningur aðila um einkabankaþjónustu, sem hér hefur þýðingu, er frá 6. apríl 2005. Þar kemur meðal annars fram að einkabankaþjónusta feli í sér, auk fjárvörslu og eignastýringar, alhliða fjármálaþjónustu hjá varnaraðila og dótturfélögum. Fjárvarsla og eignastýring er skilgreind svo í samningnum að í því felist að bankinn bjóði upp á þá þjónustu að taka við fjármunum viðskiptavinar til fjárfestingar í verðbréfum fyrir eigin reikning viðskiptavinarins. Í fjárvörslu felist varsla, innheimta, kaup og sala verðbréfa auk ráðgjafar um eignauppbyggingu. Í samningnum segir einnig að eignastýring feli í sér tilfærslu á milli mismunandi tegunda verðbréfa eftir því sem tækifæri bjóðast á mörkuðum á hverjum tíma. Viðskiptavinur fái bankanum heimild til eignastýringar samkvæmt fyrir fram ákveðinni fjárfestingarstefnu, sem nánar er vikið að í 4. gr. samningsins. Muni bankinn sjá um framkvæmd fjárfestingarstefnunnar fyrir hönd viðskiptavinar. Heimild til eignastýringar lúti einnig ákvæðum samningsins.

Yfirskrift 3. gr. samningsins er ,,Alhliða fjármálaþjónusta“. Þar kemur fram að slík þjónusta feli í sér, auk fjárvörslu og eignastýringar, einhverja eða alla þá þætti, sem síðar eru taldir upp, allt eftir vali viðskiptavinar. Þeir þættir, sem taldir eru upp, lúta að ráðgjöf um tilgreind atriði, sem varða eignir og skuldir viðskiptavinar, svo sem ráðgjöf um einstakar fjárfestingar. Þá feli slík alhliða fjármálaþjónusta í sér hefðbundna viðskiptabankaþjónustu, mánaðarleg rekstrar- og efnahagsyfirlit fyrir viðskiptavin, almenna ráðgjöf um skattamál og önnur tilgreind lögfræðileg efni, stofnun félaga, gjaldeyrisviðskipti og gerð afleiðusamninga. Jafnframt segir að bankinn muni annast samskipti við endurskoðendur og lögfræðinga, en ekki verði lagt út í kostnað vegna þjónustu endurskoðenda eða lögfræðinga án samþykkis viðskiptavinar. Við gerð hvers konar yfirlita og áætlana muni bankinn reiða sig á upplýsingar, sem hann hafi aðgang að vegna samningsins sem og upplýsingar frá viðskiptavini. Sannleiksgildi þessara upplýsinga verði ekki kannað sérstaklega. Í 3. gr. felast engar sjálfstæðar heimildir varnaraðila til verðbréfakaupa fyrir sóknaraðila.

Í 4. gr. samningsins er ákvæði um fjárfestingarstefnu þar sem fram kemur að eignastýring samkvæmt 2. gr. samningsins skuli vera í samræmi við þá fjárfestingarstefnu, sem viðskiptavinur samþykki skriflega á hverjum tíma. Viðskiptavinur veiti bankanum heimild til að stýra eignum sínum innan þeirra frávika sem fram komi í fjárfestingarstefnunni. Í 5. gr. segir að sé viðskiptavinur fagfjárfestir geti hann óskað þess að verðbréfaviðskipti samkvæmt samningnum felist að einhverju leyti í viðskiptum með óskráð verðbréf. ,,Viðskiptavinur skal þá óska eftir því skriflega við bankann.“ Samkvæmt 9. gr. samningsins er bankanum veitt fullt og ótakmarkað umboð til að stýra eignum viðskiptavinar í samræmi við fjárfestingarstefnuna.

Í 13. gr. samningsins er kveðið á um að viðskiptavinur geti gefið fyrirmæli sín um viðskipti samkvæmt samningnum ,,munnlega eða skriflega, þ.e. með símbréfi, tölvupósti eða með símtali.“ Er sérstaklega tekið fram að bankinn geti neitað að framkvæma viðskiptin meðal annars ef þau eru sérstök eða óvenjuleg miðað við fyrri viðskipti eða það sem almennt tíðkast í sambærilegum viðskiptum eða það brjóti með einhverjum hætti í bága við lög og reglur að framfylgja þeim. Í 14. gr. er tekið fram að viðskiptavini sé kunnugt um að símtöl milli hans og starfsfólks bankans kunni að vera hljóðrituð og ,,samþykkir að þær hljóðritanir teljist full sönnun þess sem fram fór á milli aðila ef ágreiningur rís um viðskipti eða önnur samskipti.“

Samkvæmt 15. gr. samningsins ber bankinn ábyrgð á tjóni viðskiptavinar sem rekja má til saknæmrar háttsemi starfsmanna bankans. Loks segir í 19. gr. samningsins að bankinn kunni í einstaka tilvikum að eiga beinna eða óbeinna hagsmuna að gæta í einstaka félögum og sjóðum. Til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra, tryggja óhlutdrægni og til tryggingar því að viðskiptavinir njóti jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör hafi bankinn sett sér verklagsreglur, sem samþykktar hafi verið af stjórn bankans og staðfestar af Fjármálaeftirlitinu. Liggja þessar verklagsreglur frammi í málinu.

Sama dag og framangreindur samningur um einkabankaþjónustu var gerður undirrituðu aðilar skjal sem ber yfirskriftina: ,,Fjárfestingarstefna“. Þar kemur meðal annars fram að bankinn muni í nafni viðskiptavinar fjárfesta í ,,b. Verðbréfum, skuldabréfum eða hlutabréfum sem skráð eru á opinberum verðbréfamörkuðum.“

IV

Á þeim tíma, sem máli skiptir, giltu um viðskipti málsaðila lög nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti. Í II. kafla laganna voru reglur um réttindi og skyldur fjármálafyrirtækja í verðbréfaviðskiptum. Samkvæmt 4. gr. skyldi fjármálafyrirtæki starfa í samræmi við ,,eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur í verðbréfaviðskiptum, með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi.“ Í 5. gr. voru lagðar þær skyldur á fjármálafyrirtæki að afla upplýsinga hjá viðskiptavinum um þekkingu og reynslu þeirra í verðbréfaviðskiptum og fjárhagsstöðu þeirra sem voru í viðvarandi viðskiptasambandi við fjármálafyrirtækið. ,,Upplýsingar sem fjármálafyrirtæki veitir viðskiptavinum sínum skulu vera skýrar, nægjanlegar og ekki villandi þannig að viðskiptavinir geti tekið upplýsta fjárfestingarákvörðun.“ Þá sagði að í auglýsingum og annarri kynningarstarfsemi fjármálafyrirtækis skyldi þess gætt að fram kæmu réttar og nákvæmar upplýsingar um starfsemi og þjónustu fjármálafyrirtækisins. Í 6. gr. sagði að fjármálafyrirtæki skyldi gæta fyllstu óhlutdrægni gagnvart viðskiptavinum sínum í starfsemi sinni og bæri því ávallt að haga störfum sínum þannig að viðskiptavinir nytu jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör. Í 8. gr. voru ákvæði um sölu óskráðra verðbréfa. Þar sagði að sala fjármálafyrirtækis eða milliganga þess um sölu á óskráðum verðbréfum til annarra en fagfjárfesta, sem hvorki hefðu verið seld í almennu útboði né féllu undir undanþáguákvæði laganna, væri háð því að lagt hefði verið mat á faglega þekkingu, fjárhag og reynslu viðskiptavinar enda væri ekki um að ræða sölu eða milligöngu í almennu útboði verðbréfa. Samkvæmt 9. gr. skyldi fjármálafyrirtæki við framkvæmd viðskiptafyrirmæla tryggja besta mögulega verð fyrir viðskiptavini sína og bestu framkvæmd að öðru leyti, eins og við ætti hverju sinni.

V

Eins og áður greinir snýst ágreiningur aðila um hvort varnaraðili sé skaðabótaskyldur vegna tjóns sóknaraðila er leiddi af kaupum varnaraðila fyrir hönd hins síðarnefnda á skuldabréfi útgefnu af Latabæ ehf. 20. janúar 2006.

Aðila greinir á um aðdraganda kaupanna og þá einkum hvor þeirra hafi átt frumkvæði að þeim og hvort varnaraðili hafi, eins og sóknaraðili heldur fram, hvatt hann til kaupanna þar sem um góða fjárfestingu væri að ræða, eða latt hann, eins og varnaraðili heldur fram, þar sem kaupunum fylgdi mikil áhætta. Þá greinir aðila á um hvort þær upplýsingar sem varnaraðili hafi veitt um eigin hagsmuni af sölu skuldabréfa Latabæjar ehf. hafi verið fullnægjandi.

Óumdeilt er að skuldabréf útgefin af Latabæ ehf. sem boðin voru til sölu í ársbyrjun 2006 voru óskráð verðbréf. Þar sem sóknaraðili var samkvæmt flokkun varnaraðila ekki fagfjárfestir, heldur almennur fjárfestir, leiðir af 5. gr. samnings aðila um einkabankaþjónustu, að varnaraðila var óheimilt samkvæmt samningnum að bjóða sóknaraðila slík skuldabréf til kaups. Fagfjárfestar gátu óskað eftir kaupum á slíkum verðbréfum, en áskilið var að það yrði gert skriflega. Engu að síður verður að leggja til grundvallar að starfsmaður varnaraðila hafi boðað sóknaraðila á kynningarfund um útboð á skuldabréfunum. Liggur glærukynning frá fundinum frammi í málinu. Af hálfu varnaraðila er því ekki haldið fram að skuldabréfaútboðið hafi verið kynnt sóknaraðila frekar, að því frátöldu að starfsmaður varnaraðila hafi ráðið sóknaraðila frá því að kaupa vegna áhættu.

Með hliðsjón af áskilnaði 5. gr. fyrrgreinds samnings um að beiðnir fagfjárfesta um kaup á óskráðum verðbréfum skyldu gerðar skriflega og með vísan til heimildar varnaraðila til þess að hljóðrita samtöl, sem telja beri fulla sönnun þess, sem fram fór milli aðila, verður að leggja sönnunarbyrði á varnaraðila um að sóknaraðili hafi átt frumkvæði að viðskiptunum. Hefur varnaraðili hvorki lagt fram slíka skriflega beiðni sóknaraðila né endurrit símtals þar sem slík beiðni kemur fram og því ekki fullnægt sönnunarskyldu sinni. Sóknaraðili andmælir því að starfsmaður varnaraðila hafi varað hann við því að kaupa skuldabréfið. Í skýrslu starfsmannsins kemur fram að hann hafi ekki mælt því í mót að sóknaraðili keypti skuldabréfið, en hann hafi á hinn bóginn ekki mælt með því vegna áhættu. Verður af framangreindum ástæðum einnig að telja ósannað að starfsmaður varnaraðila hafi varað sóknaraðila við kaupunum.

Sóknaraðili heldur því fram að honum hafi ekki verið gerð grein fyrir, hvaða hagsmuni varnaraðili hafði af því að skuldabréfaútboðið gengi sem best og að öll skuldabréfin seldust. Bendir varnaraðili á að þetta hafi sóknaraðila mátt vera kunnugt og að í upphafi glærukynningar á skuldabréfaútgáfunni sem fram fór á fundi, sem sóknaraðili sótti, komi skýrlega fram að kynningin væri á vegum varnaraðila og Latabæjar ehf. Nöfn þeirra sjáist einnig neðst á hverri glæru kynningarinnar. Í hinum kærða úrskurði er þetta talið leiða til þess að sóknaraðila hafi mátt vera ljóst að um sameiginlega kynningu væri að ræða. Vegna ábendingar í 19. gr. samnings aðila hafi sóknaraðila mátt vera kunnugt um að varnaraðili kynni að eiga hagsmuna að gæta af útboðinu. Varnaraðili hafi og sett sér verklagsreglur um framkvæmd viðskipta í slíkum tilvikum. Af þessu dregur héraðsdómur þá ályktun að sóknaraðila hafi ekki tekist að færa sönnur á eða gera líklegt að varnaraðili hafi sýnt hlutdrægni við framkvæmd umræddra viðskipta.

Í málinu liggur fyrir að varnaraðili var einn lánardrottna Latabæjar ehf. og átti, samkvæmt því sem fram kemur í héraðsgreinargerð hans, hlutafé í félaginu að verðmæti 203.900.000 krónur í árslok 2005. Þá er upplýst að varnaraðili sölutryggði skuldabréfaútboðið og átti að fá 1.000.000 bandaríkjadali í þóknun fyrir, auk mögulegrar þóknunar sem tengdist vaxtahæð skuldabréfanna. Sóknaraðili andmælir því að hann hafi fengið þessar upplýsingar. Þær koma ekki fram í glærukynningu á skuldabréfaútboðinu, sem áður greinir. Starfsmaður varnaraðila sem annaðist samskipti við sóknaraðila bar að hann hefði ekki veitt þessar upplýsingar. Verður að leggja til grundvallar að varnaraðili hafi ekki veitt þær og þar með ekki gert sóknaraðila grein fyrir því hve ríkra hagsmuna varnaraðili hafði sjálfur að gæta við sölu skuldabréfanna.

Samkvæmt framansögðu var sala skuldabréfsins til sóknaraðila ekki aðeins andstæð 5. gr. samnings þeirra, heldur verður að leggja til grundvallar að varnaraðili hafi ekki sýnt fram á að hann hafi haft hagsmuni sóknaraðila að leiðarljósi í viðskiptunum, svo sem honum bar samkvæmt 4. gr. laga nr. 33/2003 og ekki gætt þeirrar óhlutdrægni, sem honum bar samkvæmt 6. gr. laganna. Þá verður því slegið föstu að hann hafi einnig brotið ákvæði 9. gr. laganna um skyldu til að tryggja viðskiptavinum sínum bestu framkvæmd viðskipta hverju sinni.

Af hálfu varnaraðila er því haldið fram að fullnægjandi upplýsingar hafi verið veittar sóknaraðila á þeim kynningarfundi, sem hann sótti vegna skuldabréfaútboðsins.

Eins og áður greinir verður lagt til grundvallar að varnaraðili hafi ekki gert sóknaraðila grein fyrir hagsmunatengslum sínum við Latabæ ehf. og hagsmunum, sem hann hafði af því að skuldabréfaútboðið heppnaðist sem best. Kynningarefni um Latabæ ehf. sem varpað var upp á glærum á fundinum liggur frammi í málinu. Í því eru upplýsingar um félagið, starfsemi þess og framtíðarmöguleika. Þá eru tvær glærur með efnahagsreikningi félagsins og ein með rekstrarreikningi þess. Í kynningarefninu kemur fram bjartsýni um framtíðarhorfur félagsins og landvinninga þess á erlendum mörkuðum. Þar er ekki að finna viðvaranir eða ábendingar um að áhætta fylgi fjárfestingunni, hvað þá að áhættan sé mikil. Kynningin var ætluð lífeyrissjóðum og fagfjárfestum, en ekki almennum fjárfestum eins og sóknaraðila. Með hliðsjón af þeim lagaskyldum sem hvíldu á varnaraðila um upplýsingagjöf og óhlutdrægni svo og því að hér var verið að selja sóknaraðila óvenjulegt verðbréf, sem auk þess var ekki heimilt samkvæmt 5. gr. samnings aðila, varð varnaraðili að tryggja sér sönnun fyrir því að hann hefði fylgt lagaskyldu sinni um upplýsingagjöf og bestu framkvæmd viðskipta. Var honum í lófa lagið að tryggja sér sönnun þess að hann hefði veitt sóknaraðila allar upplýsingar sem þörf var á til þess að hann gæti tekið upplýsta fjárfestingarákvörðun eins og boðið var í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 33/2003. Varnaraðili getur ekki nú vísað til þess að sóknaraðili hefði mátt fá allar nauðsynlegar upplýsingar í fjölmiðlum, enda hvílir upplýsingaskylda samkvæmt lögum á varnaraðila. Með vísan til þessa verður að leggja til grundvallar að varnaraðili hafi vanrækt skyldur sínar, sem að framan greinir um upplýsingagjöf og ráðleggingar til sóknaraðila.

VI

Varnaraðili er fjármálafyrirtæki með mikla þekkingu á viðskiptum með verðbréf og ber sem slíkur ríka ábyrgð gagnvart skjólstæðingum sínum, eins og aðrir sérfróðir aðilar, sem taka að sér gegn gjaldi ýmiss konar sérfræðiþjónustu í skjóli opinbers starfsleyfis. Á varnaraðila hvíla ríkar lagaskyldur um að gæta í hvívetna hagsmuna viðskiptavina sinna. Auk þess var hann skuldbundinn samkvæmt samningi til þess að selja ekki sóknaraðila óskráð verðbréf eins og skuldabréfið, sem um ræðir. Við mat á saknæmi verður því beitt ströngu sakarmati, eins og beinlínis er tekið fram í skýringum í athugsemdum sem fylgdu 3. gr. frumvarps þess er síðar varð að lögum nr. 33/2003. Verður samkvæmt framansögðu slegið föstu að háttsemi varnaraðila í aðdraganda viðskipta aðila hafi verið bæði saknæm og ólögmæt og skortur á upplýsingum og viðvörunum hafi orðið til þess að kaupin gerðust, sem síðar leiddu til tjóns fyrir sóknaraðila.

VII

Óumdeilt er að sóknaraðili samþykkti kaupin þegar þau voru gerð. Var hann því skuldbundinn við löggerninginn. Eins og að framan greinir var ákvörðun hans um samþykki ekki upplýst fjárfestingarákvörðun í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 33/2003. Samþykkið leiðir því eitt og sér ekki til þess að hann glati rétti til að bera hina saknæmu og ólögmætu háttsemi varnaraðila fyrir sig. Varnaraðili telur að hvað sem öðru líði eigi sóknaraðili að glata rétti til að hafa uppi kröfu um skaðabætur vegna þess að það hafi hann ekki gert fyrr en með kröfulýsingu við slit varnaraðila.

Eins og áður greinir leiddi vanræksla á upplýsingagjöf af hálfu varnaraðila til þess að sóknaraðili tók ekki upplýsta fjárfestingarákvörðun. Ekki er fram komið hvenær honum varð ljóst að hann kynni að eiga rétt til skaðabóta á hendur varnaraðila. Ekki var óeðlilegt af hálfu sóknaraðila að bíða og freista þess að sjá hvert tjón hans yrði, áður en hann setti fram kröfu um skaðabætur. Þótt það sé meginregla í slíkum viðskiptum, sem meðal annars er áréttuð í athugasemdum við 3. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 33/2003, að viðskiptavinur hafi skamman frest til að gera athugasemdir, þá horfir það sóknaraðila ekki til réttarspjalla eins og málið er vaxið. Krafa hans að þessu leyti er ekki krafa um að hann sé óbundinn við samning aðila, heldur skaðabótakrafa sem reist er á atvikum er varða varnaraðila og sem voru fyrir hendi við gerð viðskiptanna. Verður því ekki fallist á að krafa sóknaraðila hafi fallið niður vegna tómlætis hans.

Þá heldur varnaraðili því fram að sóknaraðili geti ekki öðlast skaðabótakröfu á hendur sér vegna viðskiptanna vegna sérþekkingar hans á verðbréfaviðskiptum. Í því sambandi bendir varnaraðili á að sóknaraðili hafi verið í einkabankaþjónustu frá árinu 2001 og skráður sem virkur fjárfestir á póstlista bankans. Hann hafi sjálfur haft skoðanir á flestum þeim fjárfestingum sem gerðar voru fyrir hans hönd og sé auk þess einn stofnenda og stjórnarformaður félags, sem hafi þann tilgang að fjárfesta í tilgreindum verðbréfum.

Ætluð þekking og reynsla sóknaraðila leysti varnaraðila ekki undan þeim lögbundnu skyldum, sem á honum hvíldu og áður hefur verið gerð grein fyrir. Þekking viðskiptamanns og fjárhagsleg umsvif kunna að ráða flokkun hans sem fjárfestis og þannig heimila varnaraðila að eiga viðskipti með önnur verðbréf fyrir hans hönd en ella væri, auk þess sem gera má ríkari kröfur til aðgæslu hans. Svo sem áður greinir var sóknaraðili flokkaður sem almennur fjárfestir en ekki fagfjárfestir. Ekki liggur fyrir að annað mat hafi farið fram á faglegri þekkingu hans, fjárhag eða reynslu í verðbréfaviðskiptum en það sem lá til grundvallar þessari flokkun. Starfsmaður varnaraðila áréttaði í skýrslu fyrir dómi spurður um þekkingu og reynslu sóknaraðila að hann hefði ekki verið metinn sem fagfjárfestir. Sóknaraðili er læknir að mennt. Þótt hann kunni að hafa reynslu af fjárfestingum leiðir það ekki til þess að gera eigi minni kröfur til varnaraðila um upplýsingagjöf, einkum í viðskiptum með óskráð verðbréf, sem ekki samrýmast skriflegum samningi aðila um einkabankaþjónustu. Verður því að hafna þessari málsástæðu.

VIII

Samkvæmt framansögðu verður fallist á að sóknaraðili eigi skaðabótakröfu á hendur varnaraðila vegna tjóns sem hann varð fyrir í kjölfar kaupa á því skuldabréfi útgefnu af Latabæ ehf. sem áður greinir. Verður hún viðurkennd sem almenn krafa við slit varnaraðila, sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991, að þeirri fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði. Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðst í einu lagi samkvæmt því sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Viðurkennd er sem almenn krafa við slit varnaraðila, Glitnis hf., samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, skaðabótakrafa sóknaraðila, J-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef, að fjárhæð 12.407.240 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. janúar 2006 til 22. apríl 2009, allt að frádregnum vaxtagreiðslum að fjárhæð 450.282 krónur 21. júlí 2006, 493.997 krónur 1. febrúar 2007, 411.228 krónur 23. júlí 2007, 482.807 krónur 23. janúar 2008, 453.954 krónur 22. júlí 2008, 59.204 krónur 5. febrúar 2009 og 300.393 krónur 15. apríl 2009, og að frádregnu greiddu söluverði eignarhlutar sóknaraðila í Latabæ ehf. 3.866.727 krónur 2. september 2011.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.