324/2007

R lenti í umferðarslysi 7. september árið 2000 og var óumdeilt í málinu bótaábyrgð vegna tjónsins hvíldi á S, sem eiganda ökutækis þess sem tjóninu olli og T sem vátryggjanda sama ökutækis. Greiddi T bætur til R að frádregnum 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem R átti rétt til úr lífeyrissjóðum. Við útreikning umræddrar fjárhæðar miðaði T  afvöxtunarhlutfallið 4,05. Í málinu krafðist R þess aðallega að T og S yrði gert að greiða 2.239.544 krónur en það var fjárhæð þess frádráttar sem bætur til R sættu samkvæmt framansögðu. Til vara krafðist R greiðslu á 76.302 krónum og miðaðist sú fjárhæð við að rétt hefði verið að nota afvöxtunarhlutfallið 4,5 við útreikninginn. Ekki var fallist á með R að regla 4. ml. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 4. gr. laga nr. 37/1999, væri í andstöðu við 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar og var aðalkröfu hans því hafnað. Hins vegar var fallist á varakröfu hans, enda byggði hún á skýru ákvæði síðastnefndrar lagagreinar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. júní 2007. Hann krefst þess aðallega að stefndu verði dæmd til að greiða honum 2.239.544 krónur, en til vara 76.302 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2002 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi lenti í umferðarslysi 7. september 2000 og hlaut við það líkamstjón. Stefnda S-kvk-nf var eigandi bifreiðar, sem slysinu olli, en hún var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni h/f. Óumdeilt er að stefndu bera ábyrgð á tjóni áfrýjanda. Tveir menn lögðu mat á umfang þess 27. desember 2001 og komust meðal annars að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka áfrýjanda af völdum slyssins væri 25%. Ekki er ágreiningur um örorkustig. Bótauppgjör fór fram 31. júlí 2002 með greiðslu stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar h/f. Við uppgjörið dró stefndi frá skaðabótakröfu áfrýjanda 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris, sem sá síðarnefndi átti rétt til úr nokkrum lífeyrissjóðum, með vísan til ákvæðis 4. málsliðar 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og greininni var breytt með lögum nr. 37/1999. Frádráttur frá skaðabótakröfu nam samkvæmt því samtals 2.239.544 krónum og tók áfrýjandi við bótum með fyrirvara. Hann heldur fram að óheimilt hafi verið að beita frádrætti vegna greiðslu örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum samkvæmt áðurnefndu ákvæði skaðabótalaga og nemur aðalkrafa hans sömu fjárhæð og dregin var frá við bótauppgjörið. Málsástæður eru raktar í hinum áfrýjaða dómi.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um aðalkröfu áfrýjanda, sbr. einnig til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 311/1997 í dómasafni réttarins 1998, bls. 1976 að því er varðar nokkurt svigrúm löggjafans til að leggja mat á hvort reglur skaðabótalaga fullnægi því markmiði að tryggja tjónþolum fullar bætur fyrir fjártjón.

II.

Varakrafa áfrýjanda er á því reist að ef heimilt telst að draga hluta örorkulífeyris frá skaðabótakröfunni, beri að afvaxta framtíðarverðmæti hans með 4,5% til að ákveða eingreiðsluverðmæti lífeyrisins, en ekki 4,05% eins og stefndi hafi gert. Er óumdeilt að fjárhæð varakröfu nemur þeirri fjárhæð sem munar á þessum tveimur reikniforsendum.

Í héraðsdómi er greint frá ummælum í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 37/1999. Þar segir meðal annars í umfjöllun um 4. gr. frumvarpsins að nauðsynlegt sé við uppgjör bóta að reikna verðmæti örorkulífeyris til eingreiðslu og að eðlilegt sé að sú fjárhæð sé fundin með sömu afvöxtunarprósentu og notuð er til ákvörðunar á margfeldisstuðli í 5. gr. frumvarpsins, sbr. 6. gr. laganna. Verulegar breytingar voru gerðar á frumvarpinu við meðferð Alþingis á því og benda stefndu sérstaklega á ummæli varðandi tillögu um breytingu á margfeldisstuðli í áliti meiri hluta allsherjarnefndar Alþingis þar sem segir: „Tryggingafræðilegu stuðlarnir í 2. dálki sýna núvirði 1 kr. árslauna miðað við 4,05% ávöxtun (þ.e. 4,5% fyrir fjármagnstekjuskatt) ...“. Telja stefndu hafið yfir vafa að af hálfu löggjafans hafi bótakerfi skaðabótalaga verið hugsað þannig að sama vaxtaprósenta yrði notuð við afvöxtun örorkulífeyris til eingreiðslu og sú, sem notuð hafi verið við ávöxtun árslauna við ákvörðun margfeldisstuðuls í 6. gr. skaðabótalaga. Í báðum tilvikum skuli miðað við 4,05%. Sama vaxtaprósenta hljóti að vera notuð í báðum tilvikum svo samræmi náist.

Í 4. gr. frumvarps, sem varð að lögum nr. 37/1999, var lagt til að við útreikning á eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði yrði miðað við 4,5% ársafvöxtun. Eftir breytingar, sem urðu á frumvarpinu við meðferð Alþingis á því, stóð sú tillaga óbreytt og var hún lögfest í því horfi. Áðurnefnd lögskýringargögn benda til þess að vilji hafi staðið til að sömu vaxtaprósentu yrði beitt við afvöxtun örorkulífeyris til eingreiðsluverðmætis samkvæmt 4. gr. frumvarpsins og beitt var við ákvörðun margfeldisstuðuls samkvæmt 5. gr. þess. Hvað sem því líður er texti laganna skýr um það að miðað skuli við 4,5% vexti við afvöxtun áðurnefnds lífeyris og verður ótvíræðu lagaákvæði ekki vikið til hliðar með stoð í lögskýringargögnum, svo sem stefndu krefjast í raun. Samkvæmt því, sem að framan er rakið, verða stefndu dæmd til að greiða áfrýjanda óskipt fjárhæð samkvæmt varakröfu þess síðastnefnda með vöxtum eins og krafist er. Stefndu verða jafnframt dæmd til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, Tryggingamiðstöðin h/f og S-kvk-nf Þ-kvk-nf S-kvk-nf, greiði óskipt áfrýjanda, R-kk-þgf M-kk-þgf S-kk-þgf, 76.302 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2002 til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem renna í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 500.000 krónur.