160/2009

Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu A um að ákvörðun skiptastjóra í dánarbúi C yrði hrundið og staðfest að A nyti erfðaréttar eftir C. Í málinu voru lagðar fram tvær yfirlýsingar prests þar sem hann staðfesti að C hefði viðurkennt fyrir sér að vera faðir A. Samkvæmt 1. tl. 1. gr. erfðalaga erfir óskilgetið barn föður sinn ef það er feðrað með þeim hætti, sem segir í löggjöf um óskilgetin börn. Áður hafði verið lagt til grundvallar að A teldist ekki vera feðraður samkvæmt ákvæðum I. kafla barnalaga á grundvelli þeirra gagna sem fyrir lágu í því máli, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 183/2008. Samkvæmt 8. gr. barnalaga nr. 9/1981 var faðernisviðurkenning fyrir presti fullnægjandi til feðrunar óskilgetinna barna. Það ákvæði var numið úr lögum 1. júlí 1992 með gildistöku barnalaga nr. 20/1992. Í málinu naut engra samtímaheimilda um þessa ætluðu faðernisviðurkenningu C fyrir prestinum. Samkvæmt þessu var talið að yfirlýsing prestsins, sem dagsett var tæpum 16 árum eftir að úr lögum voru numdar lögfylgjur faðernisviðurkenninga fyrir presti, gæti engu breytt um það að A teldist ekki feðraður samkvæmt ákvæðum barnalaga um feðrun óskilgetinna barna. Þar sem önnur gögn sem lögð voru fram í málinu gátu ekki bætt úr því og í ljósi þess að hægt var um vik fyrir A að leggja til gögn, sem gátu skorið úr um faðerni hans, var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og staðfest ákvörðun skiptastjóra í dánarbúi C að A nyti ekki erfðaréttar í dánarbúinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. mars 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2009, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að ákvörðun skiptastjóra í dánarbúi C frá 6. júní 2008 yrði hrundið og staðfest að varnaraðili nyti erfðaréttar eftir C. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og staðfest ákvörðun skiptastjóra um að varnaraðili njóti ekki erfðaréttar í dánarbúinu. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðilar dæmdir til að greiða kærumálskostnað.

I

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði var dánarbú C tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2007. Þrír aðilar kalla til arfs eftir hinn látna, dánarbú B eiginkonu C heitins og D kjörsonur C og B, en þau eru sóknaraðilar þessa máls, og varnaraðilinn A fæddur 11. febrúar 1984 af erlendri móður, sem kveðst vera sonur hins látna.

Ágreiningur reis um arfstilkall A. Skiptastjóri féllst á arfstilkall hans á skiptafundi 12. desember 2007. D höfðaði í framhaldi af því mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og krafðist þess að viðurkennt yrði að C heitinn væri ekki faðir A. Gerði D kröfu undir rekstri þess máls um að A yrði með úrskurði gert að gangast undir mannerfðafræðilega rannsókn í samræmi við 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Á það féllst héraðsdómur með úrskurði 12. mars 2008. Sá úrskurður var kærður til Hæstaréttar. Í forsendum dóms Hæstaréttar 28. apríl 2008 í máli nr. 183/2008 kom meðal annars fram að þó fyrir lægi fæðingarvottorð A frá Bretlandi, íslenskt skírnarvottorð og skjöl sem virtust benda til þess að C heitinn hafi litið svo á að sá fyrrnefndi væri sonur hans, yrði ekki séð að neitt þessara skjala fullnægði áskilnaði 4. gr. barnalaga til að geta talist faðernisviðurkenning í skilningi laganna. Þá lægi fyrir að A hafi ekki verið feðraður í samræmi við 2. gr. eða 3. gr. barnalaga. Ekki væri á því byggt að fyrir lægi faðernisviðurkenning samkvæmt breskum lögum, sem dómsmálaráðuneytið hefði mælt fyrir um að jafngild væri slíkri viðurkenningu gefinni á Íslandi, sbr. 2. mgr. 4. gr. barnalaga. Málið gæti því á grundvelli fyrirliggjandi gagna hvorki talist vefengingarmál eða höfðað til ógildingar á faðernisviðurkenningu. Þessi atriði bæri dómara að athuga af sjálfsdáðum og taka afstöðu til áður en til úrlausnar gæti komið hvort skilyrði væru til þeirrar gagnaöflunar, sem um væri deilt í málinu. Væru því ekki að svo stöddu efni til að taka afstöðu til þess hvort umkrafin sönnunarfærsla væri þýðingarlaus til úrlausnar málsins. Var hinn kærð úrskurður því úr gildi felldur. Máli þessu mun hafa verið vísað frá héraðsdómi vorið 2008.

Á skiptafundi 9. maí 2008 taldi skiptastjóri rétt í ljósi forsendna og niðurstöðu í framangreindum dómi Hæstaréttar að taka til endurskoðunar fyrri afstöðu sína um rétt A til arftöku. Gaf hann varnaraðila færi á að afla faðernisviðurkenningar frá heimalandi sínu, Englandi, og staðfestingar dómsmálaráðuneytisins á því að hún væri jafngild faðernisviðurkenningu sem fengist hefði hér á landi. Slík staðfesting liggur ekki fyrir í málinu. Þá var aflað annarra gagna, en meðal þeirra er yfirlýsing séra E 28. maí 2008 og bréf dómsmálaráðuneytisins 29. maí 2008. Á skiptafundi 6. júní 2008 tók skiptastjóri síðan afstöðu til arfstilkalls A í dánarbúið og hafnaði nú kröfu hans. Ágreiningi um þá afstöðu var skotið til héraðsdóms með bréfi skiptastjóra 11. júní 2008.

Fyrir héraðsdóm var meðal annarra gagna lögð fram ný yfirlýsing séra E 26. júní 2008, þar sem séra E staðfestir að C hafi viðurkennt fyrir sér að vera faðir varnaraðila. Þetta hafi hann til dæmis gert þegar hann hafi beðið sig að skíra drenginn, sem hann hafi gert 30. maí 1984 á Englandi. Við skírnarathöfnina hafi móðir drengsins verið stödd og hún lýst C föður drengsins. Málsástæður aðila eru raktar í hinum kærða úrskurði.

II

Samkvæmt 1. tölulið 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962 erfir óskilgetið barn föður sinn ef það er feðrað með þeim hætti, sem segir í löggjöf um óskilgetin börn. Í forsendum dóms Hæstaréttar í máli nr. 183/2008, sem að framan eru raktar, var komist að þeirri niðurstöðu að varnaraðili teldist ekki vera feðraður samkvæmt ákvæðum I. kafla barnalaga á grundvelli þeirra gagna sem fyrir lágu í því máli. Í þessu máli hafa þau gögn einnig verið lögð fram, en auk þeirra fleiri gögn og þar á meðal yfirlýsing séra E, sem að framan er lýst. Samkvæmt 8. gr. barnalaga nr. 9/1981 var faðernisviðurkenning fyrir presti fullnægjandi til feðrunar óskilgetinna barna. Það ákvæði var úr lögum numið 1. júlí 1992 með gildistöku barnalaga nr. 20/1992. Í málinu nýtur engra samtímaheimilda um þessa ætluðu faðernisviðurkenningu I-kk-ef heitins fyrir prestinum. Við svo búið getur yfirlýsing séra E, sem dagsett er tæpum 16 árum eftir að úr lögum voru numdar lögfylgjur faðernisviðurkenninga fyrir presti, engu breytt um það að varnaraðili teljist ekki feðraður samkvæmt ákvæðum barnalaga um feðrun óskilgetinna barna. Með því að önnur gögn sem fram hafa verið lögð í málinu gera það ekki heldur og í ljósi þess að hægt er um vik fyrir varnaraðila að leggja til gögn, sem geta skorið úr um faðerni hans, verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og staðfest ákvörðun skiptastjóra í dánarbúi C að varnaraðili njóti ekki erfðaréttar í dánarbúinu.

Rétt er að hver aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Staðfest er sú ákvörðun skiptastjóra í dánarbúi C 6. júní 2008 að varnaraðili, A, njóti ekki erfðaréttar eftir C.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.