808/2016

Úrskurður héraðsdóms, þar sem máli Í ehf. og S ehf. var vísað frá dómi, var felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar. Í dómi Hæstaréttar sagði að atvikin að baki kröfu Í ehf. og S ehf. í fyrsta og öðrum lið kröfugerðar væru þau sömu í skilningi 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 og því væru ekki efni til að verða við kröfu Í um frávísun málsins vegna brests á heimild þeirra til að sækja í einu máli þær dómkröfur í samlagi. Þótt ákveðnir annmarkar væru á málatilbúnaði Í ehf. og S ehf. að því er varðaði þriðja lið dómkrafna þeirra, m.a. gagnvart öðrum kröfum, væru þeir þó ekki slíkir að næg efni stæðu til að vísa málinu nú þegar í heild frá dómi meðan óreynt væri hvort úr yrði bætt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 30. nóvember 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 13. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. nóvember 2016, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Svo sem lýst er í hinum kærða úrskurði kveðast sóknaraðilar hafa á árunum 2004, 2005 og 2006 átt í viðskiptum, sem hafi leitt til þess að sóknaraðilinn Íslenska auglýsingastofan ehf. hafi greitt sóknaraðilanum Seimi ehf. þóknun, og hafi virðisaukaskattur verið lagður við hana. Hafi sóknaraðilarnir staðið hvor fyrir sitt leyti að uppgjöri virðisaukaskatts og greiðslu hans til varnaraðila til samræmis við þetta. Skattstjórinn í Reykjavík hafi á árinu 2008 tekið forsendur þessara skattskila sóknaraðilanna til athugunar, sem hafi leitt til þess að með úrskurðum 28. apríl 2009, er vörðuðu hvorn sóknaraðila fyrir sig, hafi opinber gjöld þeirra vegna fyrrgreindra ára verið ákveðin á ný. Þar hafi verið lagt til grundvallar að ekki hafi að réttu lagi átt að líta á greiðslur sóknaraðilans Íslensku auglýsingastofunnar ehf. til sóknaraðilans Seims ehf. sem þóknun og hafi þær því ekki átt að bera virðisaukaskatt. Hafi þannig fyrrnefndi sóknaraðilinn ranglega nýtt sér í uppgjörum á virðisaukaskatti þá fjárhæð, sem hann hafi greitt þeim síðarnefnda vegna virðisaukaskatts á umræddu þriggja ára tímabili, samtals 22.618.817 krónur, og af þeim sökum vangreitt hana til varnaraðila. Því til samræmis hafi sóknaraðilinn Seimur ehf. ofgreitt sömu fjárhæð í virðisaukaskatt. Sóknaraðilarnir hafi kært úrskurði skattstjóra til yfirskattanefndar, sem hafi staðfest þá að þessu leyti með úrskurðum 1. júní 2011, og hafi sóknaraðilar unað við þau málalok.

Í málatilbúnaði sóknaraðila er byggt á því að í uppgjörum á opinberum gjöldum þeirra, sem hafi farið fram að gengnum úrskurðum yfirskattanefndar, hafi verið gengið út frá því að sóknaraðilanum Íslensku auglýsingastofunni ehf. bæri að standa varnaraðila skil á 22.618.817 krónum vegna vangreidds virðisaukaskatts á árunum 2004, 2005 og 2006 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem vegna þessa hafi numið 25.601.318 krónum. Þá hafi sóknaraðilinn Seimur ehf. átt að fá fyrrgreindu fjárhæðina, 22.618.817 krónur, endurgreidda vegna ofgreidds virðisaukaskatts á sama tímabili. Á hinn bóginn hafi vextir af þessari ofgreiðslu sóknaraðilans Seims ehf. verið reiknaðir eftir ákvæðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, og numið 9.437.953 krónum. Gagnvart varnaraðila hafi höfuðstóll vangreidds virðisaukaskatts sóknaraðilans Íslensku auglýsingastofunnar ehf. svarað til höfuðstóls ofgreiðslu sóknaraðilans Seims ehf., en á dráttarvöxtum af vangreiðslunni og vöxtum af ofgreiðslunni hafi aftur á móti munað 16.163.365 krónum.

Sóknaraðilar kveðast sameiginlega hafa leitað eftir því við tollstjóra 28. janúar 2013 að fá að neyta heimildar í 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt til að koma að leiðréttingu á virðisaukaskatti sín á milli vegna fyrrnefndra viðskipta á árunum 2004, 2005 og 2006, þannig að skilaskylda á þeim skatti teldist hafa fallið niður. Hafi sóknaraðilinn Íslenska auglýsingastofan ehf. jafnframt krafist á þeim grunni endurgreiðslu á áðurgreindum 16.163.365 krónum vegna ofgreiddra dráttarvaxta, en til vara hafi sóknaraðilinn Seimur ehf. gert kröfu um greiðslu á sömu fjárhæð. Þessu hafi tollstjóri hafnað 4. mars 2013 og hafi sóknaraðilar skotið þeirri ákvörðun til ráðherra, sem hafi staðfest hana með úrskurði 27. nóvember 2013.

Sóknaraðilar höfðuðu mál þetta gegn varnaraðila 16. febrúar 2016 og kröfðust þess í fyrsta lagi hvor fyrir sitt leyti að fyrrnefnd ákvörðun tollstjóra 4. mars 2013 yrði felld úr gildi og í öðru lagi sameiginlega að viðurkennt yrði að þeim væri heimilt að koma að leiðréttingu á virðisaukaskatti sín á milli á árunum 2004, 2005 og 2006 þannig að sá skattur gengi „til baka án nokkurrar vaxtagreiðslu.“ Í þriðja lagi krafðist sóknaraðilinn Íslenska auglýsingastofan ehf. þess að varnaraðila yrði gert að greiða sér 25.601.318 krónur með dráttarvöxtum frá 28. febrúar 2013 til greiðsludags. Í hinum kærða úrskurði var orðið við kröfu varnaraðila um að málinu yrði vísað frá dómi.

II

Sóknaraðilar krefjast þess sem áður segir hvor fyrir sitt leyti í fyrsta lið dómkrafna sinna að felld verði úr gildi ákvörðun tollstjóra 4. mars 2013 um að verða ekki við kröfum þeirra um að fá samkvæmt 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 að leiðrétta virðisaukaskattskil vegna fyrrgreindra viðskipta þeirra á árunum 2004, 2005 og 2006. Kröfur þessar, sem hefðu fremur átt að snúa að úrskurði fjármála- og efnahagsráðherra 27. nóvember 2013, varða einu og sömu ákvörðun, sem tekin var um málaleitan beggja sóknaraðila. Til að koma við leiðréttingu af þeim toga, sem sóknaraðilar hafa óskað eftir, þyrfti sjálfstæðan atbeina þeirra vegna virðisaukaskattskila hvors um sig. Atvikin að baki slíkum leiðréttingum yrðu á hinn bóginn í skilningi 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 þau sömu gagnvart hvorum sóknaraðila fyrir sig, enda komu þau til vegna rangrar kröfu sóknaraðilans Seims ehf. um greiðslu úr hendi sóknaraðilans Íslensku auglýsingastofunnar ehf. á fjárhæð, sem svaraði til virðisaukaskatts af þóknun þess fyrrnefnda. Eru því ekki efni til að verða við kröfu varnaraðila um frávísun málsins að þessu leyti frá héraðsdómi vegna brests á heimild sóknaraðila til að sækja í einu máli dómkröfur í fyrsta lið kröfugerðar sinnar í samlagi. Á sama grunni verður að líta svo á að sóknaraðilum sé í einu máli heimilt að leita dóms um þær kröfur hvors þeirra, sem koma fram í öðrum lið kröfugerðar, að viðurkennt verði að þeim sé heimilt á þann hátt, sem áður greinir, að koma að leiðréttingu á virðisaukaskatti sín í milli vegna áranna 2004, 2005 og 2006.

Þriðja liðinn í dómkröfum samkvæmt héraðsdómsstefnu hefur sóknaraðilinn Íslenska auglýsingastofan ehf. á hinn bóginn einn uppi og leitar hann þar dóms um skyldu varnaraðila til að greiða sér 25.601.318 krónur. Ekki verður annað séð en að fjárhæð þeirrar dómkröfu feli í sér þversögn gagnvart fyrri liðunum tveimur í dómkröfunum, sem beinast eins og áður greinir að því að sóknaraðilar fái samkvæmt 3. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1988 báðir að leiðrétta virðisaukaskattskil sín 2004, 2005 og 2006. Slík leiðrétting myndi eftir málatilbúnaði þeirra leiða til þess að niður félli krafa varnaraðila á hendur sóknaraðilanum Íslensku auglýsingastofunni ehf. um dráttarvexti að fjárhæð 25.601.318 krónur af vangreiddum virðisaukaskatti og um leið skylda varnaraðila til að greiða sóknaraðilanum Seimi ehf. 9.437.953 krónur í vexti af ofgreiddum virðisaukaskatti. Er ekki reifað með viðhlítandi hætti í héraðsdómsstefnu hvernig þessi þriðji liður í dómkröfunum geti staðið í því horfi sem hann er borinn fram.

Um málatilbúnað sóknaraðila er þess að öðru leyti að gæta að með því að krafa sóknaraðilans Íslensku auglýsingastofunnar ehf. um greiðslu úr hendi varnaraðila samkvæmt þriðja lið dómkrafna hljóti eðli máls samkvæmt að vera háð þeirri forsendu að komið yrði fram leiðréttingu á virðisaukaskattskilum, sem sóknaraðilinn Seimur ehf. stæði einnig að, er óhjákvæmilegt að samhliða þeim kröfulið standi annað hvort fyrsti liðurinn í dómkröfunum eða annar liðurinn. Þeirra beggja er á hinn bóginn ekki þörf.

Eins og málið liggur fyrir eru samkvæmt framansögðu annmarkar á málatilbúnaði sóknaraðila. Þeir eru þó ekki slíkir að næg efni standi til að vísa málinu nú þegar í heild frá dómi meðan óreynt er hvort úr verði bætt. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar.

Rétt er að ákvörðun um málskostnað í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði endanlegrar úrlausnar í því, en dæma verður varnaraðila til að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar.

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðilum, Íslensku auglýsingastofunni ehf. og Seimi ehf., hvorum fyrir sig 175.000 krónur í kærumálskostnað.