579/2016

M og K gerðu með sér réttarsátt árið 2015 þar sem meðal annars var kveðið á um að þau færu sameiginlega með forsjá sonar síns, en lögheimili hans skyldi vera hjá M. Í málinu krafðist M þess að fá drenginn tekinn úr umráðum K og afhentan sér með beinni aðfarargerð eftir að hann hafði ekki skilað sér til M úr reglulegri umgengni við K. Í dómi Hæstaréttar kom fram að til þess að gerð næði fram að ganga eftir 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 yrðu réttindi M að vera svo ljós að sönnur yrðu færðar fyrir réttmæti þeirra með gögnum sem aflað væri á grundvelli 1. mgr. 83. gr. sömu laga. Af skýrslu sálfræðings um viðhorf drengsins, svo og sérfræðigagna frá bráðamóttöku, mátti ráða að varhugavert væri, eins og sakir stæðu, að fallast á kröfu M, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989. Með vísan til 12. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, bæri að taka réttmætt tillit til viðhorfs drengsins við meðferð málsins, sbr. 3. mgr. 1. gr. barnalaga. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu M þar sem hún væri barninu ekki fyrir bestu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. ágúst 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 28. júlí 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fá son sinn og varnaraðila, A, tekinn úr umráðum varnaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa sín verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Mál þetta er rekið á grundvelli 45. gr. barnalaga nr. 76/2003 og 78. gr. laga nr. 90/1989 til þess að fá barn málsaðila tekið með beinni aðfarargerð af heimili varnaraðila og fengið sóknaraðila. Drengurinn hefur lögheimili hjá sóknaraðila en aðilar fara sameiginlega með forsjá hans. Hefur varnaraðili höfðað mál á hendur sóknaraðila þar sem þess er aðallega krafist að henni verði einni dæmd forsjá barnsins, en til vara að það hafi lögheimili hjá henni.

Til þess að gerð nái fram að ganga eftir 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 verða réttindi sóknaraðila að vera svo ljós að sönnur verði færðar fyrir réttmæti þeirra með gögnum sem aflað verður á grundvelli 1. mgr. 83. gr. laganna. Fól héraðsdómur sálfræðingi að kanna viðhorf barnsins til sakarefnisins, sbr. 1. mgr. 43. gr. barnalaga. Í skýrslu sálfræðingsins sagði að hann hefði rætt einslega við barnið um viðhorf þess til búsetu hjá móður eða föður og væri það skoðun hans ,,að A sé mjög tengdur móður sinni og óttast mjög að vera aðskilinn við hana.“ Var niðurstaða sálfræðingsins sú að ,,valdboð þess efnis“ að barnið flytti til föður síns væri því ekki til góðs. Þá eru í málinu sérfræðigögn frá bráðamóttöku Landspítala Háskólasjúkrahúss sem benda til þess sama.

Með vísan til 12. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, ber að taka réttmætt tillit til framangreinds viðhorfs barnsins við meðferð málsins, sbr. og 3. mgr. 1. gr. barnalaga. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á að varhugavert sé að gerðin nái fram að ganga eins og sakir standa, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989. Verður úrskurðurinn því staðfestur.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Um gjafsóknarkostnað varnaraðila fer eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar 350.000 krónur.