587/2012

G ehf. leigði iðnaðarhúsnæði af Ó ehf. á A. Var leigusamningur aðila tímabundinn og skyldi honum ljúka 14. nóvember 2010. Vegna eldsvoða, er kom upp í húsnæðinu 7. maí það ár, varð leiguhúsnæðið G ehf. ónothæft. Flutti félagið starfsemi sína í annað húsnæði en greiddi Ó ehf. leigu til þess dags er eldsvoðinn varð. Í málinu deildu aðilar um hvort G ehf. bæri að greiða Ó ehf. umsamdar leigugreiðslur út leigutímann og greindi þá á um í því sambandi hver hafi verið orsök eldsvoðans. Í dómi Hæstaréttar sagði að engin önnur haldbær skýring væri fram komin á orsökum hans en sú að óhappatilviljun tengd rafmagnsleysi í bænum hafi valdið. Í meginreglu kröfuréttar um að leigusali beri áhættuna skemmist, rýrni eða farist leiguhlutur af tilviljun á leigutíma, fælist að verði leiguhúsnæði leigutaka ónothæft til umsaminna nota vegna tilviljunarkenndra atvika falli skylda hans til að greiða leigusala umsamið endurgjald fyrir leigunotin niður frá og með því tímamarki er hinn tilviljunarkenndi atburður varð. Bæri G ehf. ekki skylda til að greiða Ó ehf. leigugjald út umsaminn leigutíma og var félagið því sýknað af kröfu Ó ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2012. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi hafði á leigu hjá stefnda iðnaðarhúsnæði að Hrísalundi 1 B á Akureyri undir prjónastarfsemi sína og þegar eldsvoði kom þar upp 7. maí 2010 voru rúmir sex mánuðir eftir af leigutímanum sem samkvæmt samningi skyldi ljúka 14. nóvember 2010. Ágreiningslaust er að vegna eldsvoðans varð leiguhúsnæðið áfrýjanda ónothæft og flutti hann starfsemi sína í annað húsnæði en greiddi stefnda leigu til þess dags er eldsvoðinn varð. Í málinu deila aðilar um hvort áfrýjanda beri að greiða stefnda umsamdar leigugreiðslur út leigutímann eða einungis fyrir þann tíma er hann gat nýtt húsnæðið. Í því sambandi greinir aðila á um hver var orsök eldsvoðans. Áfrýjandi telur að hana sé að rekja til óhappatilviljunar. Akureyrarbær hafi að kvöldi 7. maí 2010 orðið rafmagnslaus og þegar rafmagn hafi aftur komist á hafi of há spenna komið inn á kerfið sem valdið hafi skammhlaupi í prjónavél sem aftur hafi orðið þess valdandi að kviknað hafi í henni. Stefndi telur á hinn bóginn að orsök eldsvoðans sé að rekja til vanbúnaðar í prjónavél áfrýjanda og gáleysislegs verklags starfsmanna hans í umgengni um prjónavélarnar sem ekki fullnægi kröfum um öryggisbúnað véla.

II

Ekki liggja fyrir í málinu ótvíræð gögn um orsakir eldsupptaka í leiguhúsnæðinu. Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi urðu rekstrartruflanir hjá tveimur stórnotendum Landsnets, Norðuráli og Fjarðaáli, í raforkuflutningskerfi félagsins föstudagskvöldið 7. maí 2010, sem leiddu að því er talið er til yfirálags á rafbúnaði í flutningskerfinu. Samkvæmt gögnum málsins varð Akureyrarbær rafmagnslaus umrætt föstudagskvöld klukkan 20.52 og komst rafmagn ekki aftur á bæinn fyrr en klukkan 22.38. Einn starfsmaður áfrýjanda var á vakt þegar rafmagnið fór af og ákvað hann þá í samráði við framleiðslustjóra fyrirtækisins að fara heim. Þegar rafmagn komst á að nýju fór starfsmaðurinn aftur til vinnu sinnar og varð þá var við reyk úr iðnaðarhúsnæðinu. Lögreglu var tilkynnt um eldsvoðann og samkvæmt lögregluskýrslu barst sú tilkynning klukkan 22.46 svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

Í skýrslu lögreglu um atvik málsins segir meðal annars að við fyrstu sýn megi „leiða að því líkur að eldurinn hafi kviknað í Conti prjónavél sem stendur innst og vestast í fjórða rými. Greinileg eldsummerki eru við prjónavélina sem kölluð er Vél 1.“ Í niðurstöðu rannsóknar Brunamálastofnunar á umræddri vél segir að engar sterkar vísbendingar hafi komið fram um eldsupptök. Fram er komið í málinu að prjónavélar áfrýjanda voru ekki teknar úr sambandi eða slökkt á straumi til þeirra þegar vinnudegi lauk, þar sem þær eru tölvustýrðar og þurfa rafmagn til að viðhalda upplýsingum sem eru forritaðar í minni þeirra, en í þeim er lítil rafhlaða sem á að halda minni inni ef um straumrof í stuttan tíma er að ræða. Mun það samkvæmt gögnum málsins viðtekin venja að slíkar vélar séu ekki teknar úr sambandi og virðist það í samræmi við leiðbeiningar sem fylgdu vélunum. Ekki kemur fram í gögnum málsins að Vinnueftirlitið hafi gert athugasemdir við vélbúnað áfrýjanda og verklag í tengslum við notkun hans á vélunum á þeim tíma sem hér skiptir máli.

Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að fjöldi þeirra einstaklinga og fyrirtækja sem tilkynnti vátryggingafélögum um tjón vegna rafmagnstruflana 7. maí 2010 skiptir tugum. G-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf rafmagnsverkfræðingur hjá Norðurorku bar fyrir héraðsdómi að Norðurorka tengdist kerfi Landsnets á svipaðan hátt og Norðurál og Fjarðaál. Hann kvað útslátt í kerfinu á einum stað geta haft áhrif annars staðar og að rafmagnsleysið á Akureyri væri að rekja til þeirra truflana sem urðu hjá Norðuráli og Fjarðaáli. Aðspurður bar hann einnig að þegar rafmagn kemur inn eftir rafmagnsleysi eins og það sem hér um ræðir geti það valdið tjóni á vélum og búnaði, alltaf sé um einhver högg að ræða.

III

Eins og áður greinir er ágreiningslaust að leiguhúsnæðið að Hrísalundi á Akureyri varð áfrýjanda ónothæft til umsaminna nota vegna eldsvoðans 7. maí 2010. Hér að framan er rakið það sem upplýst er í málinu um orsakir eldsvoðans. Af því sem þar kemur fram verður hvorki dregin sú ályktun að umgengni áfrýjanda við vélar í iðnaðarhúsnæðinu hafi verið áfátt og valdið eldsvoðanum né að vanbúnaði þeirra sé um að kenna. Á hinn bóginn liggur fyrir að rafmagnslaust varð á Akureyri í aðdraganda þess að eldur kviknaði í húsnæðinu og það högg sem verður þegar straumi er hleypt á að nýju getur valdið skammhlaupi og tjóni á vélum og búnaði. Er því engin önnur haldbær skýring fram komin á orsökum eldsvoðans en sú að óhappatilviljun tengd fyrrgreindu rafmagnsleysi hafi valdið. Sú meginregla gildir í kröfurétti um leigusamninga að leigusali ber áhættuna ef leiguhlutur skemmist, rýrnar eða ferst af tilviljun á leigutíma, og sér reglunnar meðal annars stað í ákvæðum 3. mgr. 17. gr., 2. mgr. 19. gr., 2. mgr. 20. gr. og 4. tölulið 1. mgr. 60. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Í reglunni felst að verði leiguhúsnæði leigutaka ónothæft til umsaminna nota vegna tilviljunarkenndra atvika fellur skylda hans til að greiða leigusala umsamið endurgjald fyrir leigunotin niður frá og með því tímamarki er húsnæðið verður ónothæft. Bar áfrýjanda samkvæmt þessu ekki skylda til að greiða stefnda leigugjald út umsaminn leigutíma, enda verður ekki séð að málsaðilar hafi samið um aðra skiptingu áhættu en þá sem leiðir af fyrrgreindri meginreglu. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda í málinu.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Glófi ehf., skal sýkn af kröfum stefnda, Ópals ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.