160/2004

Af hálfu Ó, Þ og D, seljenda fasteignar, var því haldið fram að kaupandinn, T, hafi átt að afhenda þeim húsbréf við undirritun kaupsamnings í mars 2000. Voru húsbréfin boðin fram í maí s.á. en synjað viðtöku þar til samkomulag náðist milli aðila í desember s.á. Kröfðust seljendur greiðslu þess mismunar sem var á markaðsvirði bréfanna við undirritun kaupsamnings og við afhendingu þeirra, auk dráttarvaxta af mismuninum. Frá því að málið var höfðað og þar til það var munnlega flutt fyrir Hæstarétti hafði grundvöllur og útreikningur dómkröfu þeirra verið á reiki og röksemdir að hluta í ósamræmi við kröfugerð. Voru slíkir annmarkar á málatilbúnaði seljenda að óhjákvæmilegt var að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. apríl 2004. Þær krefjast þess aðallega að stefnda verði gert að greiða þeim 1.074.385 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. desember 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefjast þær þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 195.935 krónur með dráttarvöxtum eftir sömu lagaákvæðum frá 18. maí 2000 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefjast þær málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerði stefndi kauptilboð 16. mars 2000 í fasteignina Boðahlein 23 í Garðabæ. Bauðst hann til að greiða fyrir eignina samtals 12.250.000 krónur, þar af 1.576.205 krónur með því að taka að sér áhvílandi veðskuld, 6.400.000 krónur „við undirritun kaupsamnings með húsbréfum“ og 4.273.795 krónur með peningum við afhendingu eignarinnar og útgáfu afsals. Áfrýjendur gerðu stefnda gagntilboð sama dag, þar sem ráðgert var að kaupverð yrði alls 12.500.000 krónur. Var þar miðað við að fjárhæð veðskuldar, sem stefndi tæki við, væri 1.570.957 krónur, en peningagreiðsla við afhendingu og útgáfu afsals yrði að fjárhæð 4.529.043 krónur. Þá sagði að greitt yrði „við undirritun kaupsamnings með húsbréfum að andvirði“ 6.400.000 krónur. Stefndi samþykkti þetta gagntilboð.

Um líkt leyti og framangreind tilboð gengu milli málsaðila seldi stefndi fasteign, sem hann átti að Fáfnisnesi 1 í Reykjavík. Samkvæmt kaupsamningi um þá eign, sem undirritaður var 17. mars 2000, átti stefndi meðal annars að fá greiðslu að fjárhæð 6.347.000 krónur með fasteignaveðbréfi, sem skiptanlegt yrði fyrir húsbréf. Kaupendur eignarinnar höfðu ekki sótt um lán hjá Íbúðalánasjóði við undirritun kaupsamningsins, en samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fram í Hæstarétti, var lánsumsókn skilað 24. mars 2000. Fyrir liggur að húsbréfin, sem stefndi bauð sem greiðslu í viðskiptum sínum við áfrýjendur, hafi átt að koma til með þessari sölu fasteignar hans.

Óumdeilt er að aðilarnir komu til fundar 23. mars 2000 á fasteignasölu, sem hafði milligöngu um viðskipti þeirra, og átti að undirrita þar kaupsamning um eignina. Í samningnum var kveðið á um að hún yrði afhent stefnda 23. mars 2000 og afsal þá einnig gefið út fyrir henni. Í samræmi við gagntilboð áfrýjenda var mælt fyrir um að kaupverð yrði 12.500.000 krónur og að stefndi myndi greiða 1.570.957 krónur af þeirri fjárhæð með því að taka að sér áhvílandi veðskuld. Þá átti stefndi að greiða með peningum 4.529.043 krónur „við kaupsamning og afsal“, en 6.400.000 krónur „með húsbréfum 2. fl. 98 á uppreiknuðu verði 23-03-2000“. Fyrir liggur að ágreiningur reis milli aðilanna á fundi þessum um hvort stefnda bæri að afhenda húsbréf, sem næmu 6.400.000 krónum að markaðsvirði, eða bréf, sem svöruðu til þessarar fjárhæðar að nafnverði með áföllnum verðbótum og vöxtum en án tillits til affalla, sem væru af slíku uppreiknuðu verði húsbréfa í markaðsviðskiptum með þau. Lauk fundinum án þess að komist yrði að niðurstöðu um þetta. Mun fasteignasalan hafa í framhaldi af því leitað samkomulags milli aðilanna og sú niðurstaða fengist að áfrýjendur myndu hlíta því að bera sjálfar hugsanleg afföll af uppreiknuðu verði húsbréfanna, en á þessum tíma munu þau eftir gögnum málsins hafa verið 3,71%. Voru aðilarnir síðan kvaddir á ný til fundar á fasteignasölunni 24. mars 2000 til að undirrita skjöl um kaupin. Stefndi hafði þá ekki fengið í hendur húsbréf vegna sölu á fasteign sinni, en þau hugðist hann sem áður segir afhenda áfrýjendum til greiðslu hluta kaupverðsins. Aðilunum ber ekki saman um hvað afráðið var í þessum efnum, en þó er ljóst að kaupsamningur þeirra var þá undirritaður án breytinga, stefndi innti af hendi umsamda peningagreiðslu og afsal var jafnframt undirritað, en fasteignasalanum falið að varðveita það þar til stefndi hefði afhent áfrýjendum húsbréf eftir ákvæðum kaupsamningsins.

Stefndi kveðst ekki hafa fengið húsbréf vegna sölu fasteignarinnar að Fáfnisnesi 1 fyrr en um miðjan maí 2000 og hafi umboðsmaður hans farið með þau til fasteignasölunnar sem greiðslu handa áfrýjendum. Neitaði þá fasteignasalan að taka við húsbréfunum, svo sem staðfest var í bréfi hennar 18. maí 2000. Var því borið þar við að stefndi hefði vanefnt fyrirheit um að afhenda húsbréfin „nokkrum dögum“ eftir undirritun kaupsamnings, en eftir það hefðu afföll af uppreiknuðu verði þeirra hækkað úr 3,71% í 22,43%. Urðu í framhaldi af þessu bréfaskipti milli lögmanna aðila þar til samkomulag tókst 29. desember 2000 um það að áfrýjendur tækju við húsbréfunum, sem stefndi hafði boðið fram, með fyrirvara vegna ágreinings um rétt þeirra til að krefjast „greiðslu affalla af húsbréfunum og/eða ... dráttarvexti frá kaupsamningsdegi til þess er greiðsla með húsbréfunum var boðin fram 18. maí 2000.“

Áfrýjendur höfðuðu mál þetta á hendur stefnda 22. maí 2003 til greiðslu „skaðabótaskuldar“ að fjárhæð 1.352.865 krónur með nánar tilteknum dráttarvöxtum frá 29. desember 2000 til greiðsludags, auk málskostnaðar. Í héraðsdómsstefnu kom fram að dómkrafa þessi tæki mið af því að stefndi hafi látið af hendi húsbréf að nafnverði 5.240.000 krónur, en markaðsvirði þeirra á kaupsamningsdegi hafi verið 6.249.224 krónur. Dráttarvextir af þeirri fjárhæð frá kaupsamningsdeginum til 29. desember 2000, þegar áfrýjendur fengu húsbréfin í hendur, næmu 1.080.595 krónum og skuld stefnda því alls 7.329.819 krónur á þeim tíma. Markaðsverð húsbréfanna 29. desember 2000 hafi verið 5.976.954 krónur og kröfðust áfrýjendur þannig greiðslu á mismuninum á tveimur síðastnefndu fjárhæðunum.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti breyttu áfrýjendur kröfugerð sinni í það horf, sem áður er getið, og kváðu hana vera um „greiðslu skuldar vegna verðrýrnunar kaupsamningsgreiðslu með húsbréfum“. Aðalkrafa þeirra um greiðslu á 1.074.385 krónum var skýrð á þann hátt að markaðsvirði húsbréfanna 23. mars 2000 hafi verið 6.018.496 krónur, en dráttarvextir af þeirri fjárhæð til 29. desember sama ár næmu 1.040.029 krónum og hafi stefndi því skuldað þeim alls 7.058.525 krónur þann dag. Markaðsvirði húsbréfanna hafi verið 5.984.140 krónur þegar áfrýjendur fengu þau 29. desember 2000 og mismunurinn því fyrrnefndar 1.074.385 krónur. Varakrafa áfrýjenda um greiðslu á 195.935 krónum var skýrð þannig að um væri að ræða dráttarvexti af markaðsvirði húsbréfanna á kaupsamningsdegi, 6.018.496 krónum, til 18. maí 2000, þegar stefndi bauð þau fram sem greiðslu.

II.

Í tilboði stefnda til áfrýjenda 16. mars 2000 og gagntilboði þeirra síðarnefndu sama dag, sem stefndi samþykkti, var sem áður segir kveðið á um að greiðsla hans með húsbréfum færi fram við undirritun kaupsamnings. Í skriflegum kaupsamningi þeirra, sem dagsettur var 23. sama mánaðar, var á hinn bóginn ekkert sagt til um hvenær húsbréfin skyldu afhent. Samkvæmt meginreglu 14. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem voru í gildi þegar kaup þessi voru gerð, bar hvorki kaupanda né seljanda að láta af hendi greiðslu sína fyrr en gagngjald var innt af hendi ef hvorugum var settur frestur til greiðslu. Að því virtu fól skriflegi kaupsamningurinn ekki í sér heimild handa stefnda til að láta húsbréfin af hendi síðar en við undirritun samningsins. Áfrýjendur hafa í málatilbúnaði sínum gengið út frá því að munnlega hafi verið samið um að stefndi hefði frest til 28. mars 2000 til að afhenda þessa greiðslu. Með því að stefndi hefur ekki sannað að sér hafi verið veittur lengri frestur í þessu skyni verður að leggja þessa viðurkenningu áfrýjenda til grundvallar.

Eins og áður greinir bauð stefndi fram húsbréf 18. maí 2000 í samræmi við ákvæði kaupsamningsins. Áfrýjendur máttu ekki neita að taka við húsbréfunum þótt dráttur hafi orðið á afhendingu þeirra, enda hafa þær ekki haldið fram heimild til að rifta kaupunum af þessum sökum. Er því ekki unnt að líta svo á að stefndi hafi fyrst efnt skuldbindingu sína við áfrýjendur um afhendingu húsbréfa þegar þær tóku við þeim 29. desember sama ár, svo sem lagt er til grundvallar í aðalkröfu þeirra. Geta þær af þessum sökum ekki borið fyrir sig vanefndaúrræði gagnvart stefnda umfram það, sem leiðir af drætti hans á afhendingu húsbréfanna frá 28. mars til 18. maí 2000.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/2001, sbr. áður 1. gr. laga nr. 25/1987, verður ekki krafist dráttarvaxta af kröfu um annað en peningagreiðslu. Krafa áfrýjenda, sem stefndi efndi ekki réttilega, var um afhendingu tiltekinna verðbréfa, en ekki greiðslu peningafjárhæðar. Geta áfrýjendur því ekki leitað skaðabóta vegna afhendingardráttar stefnda með því að krefjast dráttarvaxta af andvirði þess, sem hann stóð ekki réttilega skil á. Þegar af þessari ástæðu getur ekki komið frekar til álita sá þáttur í aðalkröfu áfrýjenda, sem reistur er á rétti til dráttarvaxta.

Eins og málatilbúnaði áfrýjenda hefur verið háttað frá því að málið var höfðað og þar til það var munnlega flutt fyrir Hæstarétti hefur grundvöllur og útreikningur dómkröfu þeirra verið á reiki. Áfrýjendur hafa öðrum þræði byggt á röksemdum, sem lúta að skaðabótaskyldu stefnda vegna vanefnda um að afhenda húsbréf eftir ákvæðum kaupsamnings þeirra. Kröfugerð áfrýjenda hefur þó á engu stigi verið reist á þeim grunni. Að þessu athuguðu eru slíkir annmarkar á málatilbúnaði áfrýjenda að óhjákvæmilegt er að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.