485/2012

L hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hlutafélagsins gegn G var vísað frá dómi á þeirri forsendu að málið hefði ekki verið höfðað á réttu varnarþingi. Með lögum nr. 146/2011 var lögfest sérstök varnarþingsregla í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 sem kveður á um að mál sem slitastjórn höfðar á grundvelli ákvæðisins skuli þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki er tekið til slita. Varnarþingsreglan hafði ekki öðlast lagagildi þegar héraðsdómsstefna var birt fyrirsvarsmanni G, en það hafði hins vegar gerst þegar málið var þingfest. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í 1. gr. laga nr. 146/2011 væri kveðið á um skyldu til að þingfesta í tiltekinni þinghá, mál til riftunar á ráðstöfunum fjármálafyrirtækis sem væri til slita. Þar sem lögin höfðu tekið gildi þegar málið var þingfest, og mætt var af hálfu varnaraðila við þingfestinguna þar sem honum gafst tækifæri til að taka til varna í málinu, þóttu ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. júní 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júní 2012, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms. Að því leyti, sem krafa hans um málskostnað í héraði kann að snúa að endurskoðun ákvæðis um það efni í hinum kærða úrskurði, getur hún því ekki komið til álita fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerðu aðilar með sér samning um peningamarkaðslán 6. október 2008. Samkvæmt honum lagði varnaraðili, sem er alþjóðlegt fjármálafyrirtæki með heimili í Bretlandi, inn hjá sóknaraðila 174.000.000 krónur og var gjalddagi lánsins næsta dag.

Á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eins og þeim hafði verið breytt með lögum nr. 125/2008, var stjórn sóknaraðila vikið frá 7. október 2008 og honum skipuð skilanefnd. Með stoð í þeim lögum tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun um að færa tilteknar eignir og skuldbindingar sóknaraðila yfir í nýjan banka, NBI hf., nú Landsbankann hf., og tók sá banki til starfa 9. sama mánaðar. Sóknaraðila var veitt heimild til greiðslustöðvunar 5. desember 2008 og var hann tekinn til slita 22. apríl 2009 samkvæmt úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Hinn 29. þess mánaðar skipaði héraðsdómari sóknaraðila slitastjórn.

Varnaraðila var endurgreitt umrætt peningamarkaðslán ásamt vöxtum 9. október 2008. Með bréfi 15. ágúst 2011 lýsti slitastjórn sóknaraðila yfir riftun á þeirri greiðslu og krafðist endurgreiðslu á henni úr hendi varnaraðila. Í kjölfarið höfðaði sóknaraðili mál þetta gegn varnaraðila þar sem krafist er riftunar á greiðslunni á grundvelli 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, auk greiðslu á 174.076.125 krónum með nánar tilgreindum vöxtum. Í niðurlagi héraðsdómsstefnu var skorað á fyrirsvarsmann varnaraðila að mæta á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. desember 2011, klukkan 10, er málið yrði þingfest „til þess þar og þá ... að sjá skjöl og skilríki í dóm lögð og leggja fram gögn af sinni hálfu.“ Stefnan var birt varnaraðila 17. október sama ár. Þegar málið var þingfest samkvæmt framansögðu var mætt af hálfu varnaraðila. Fékk hann frest til greinargerðar sem lögð var fram á dómþingi 1. mars 2012. Þar krafðist varnaraðili aðallega frávísunar málsins, en til vara sýknu af kröfu sóknaraðila. Málinu var sem fyrr segir vísað frá héraðsdómi með hinum kærða úrskurði.

II

Frávísunarkrafa varnaraðila er aðallega á því reist að mál þetta sé höfðað á röngu varnarþingi, en að því frágengnu að málið sé vanreifað af hálfu sóknaraðila. Sóknaraðili hefur mótmælt kröfunni, þar á meðal á þeirri forsendu að málið sé höfðað á réttu varnarþingi á grundvelli 1. mgr. 35. gr., 1. mgr. 36. gr. eða 41. gr. laga nr. 91/1991, en ella 3. málsliðar 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. b. lið 1. gr. laga nr. 146/2011. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður sú niðurstaða staðfest að ekki séu skilyrði til að vísa málinu frá héraðsdómi vegna þess að málatilbúnaði sóknaraðila sé svo áfátt að úr honum verði ekki bætt undir rekstri þess.

Samkvæmt því stendur eftir að taka afstöðu til þess hvort vísa beri málinu frá héraðsdómi sökum þess að það hafi ekki verið höfðað á réttu varnarþingi. Varnaraðili heldur því meðal annars fram til stuðnings kröfu sinni um frávísun að áðurgreint ákvæði 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 hafi ekki öðlast gildi þegar málið var höfðað. Eins og tekið er fram í hinum kærða úrskurði voru lög nr. 146/2011 birt 25. október 2011 og tóku þá þegar gildi samkvæmt 2. gr. þeirra. Hin sérstaka varnarþingsregla, sem þar er kveðið á um, hafði því ekki öðlast gildi þegar héraðsdómsstefnan var birt fyrirsvarsmanni varnaraðila 17. október 2011 og málið þar með höfðað, sbr. 93. gr. laga nr. 91/1991. Á hinn bóginn hafði það gerst þegar málið var þingfest 1. desember sama ár í samræmi við 1. mgr. 94. gr. laganna.

Í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 er slitastjórn fjármálafyrirtækis veitt heimild til að krefjast riftunar á ráðstöfunum fyrirtækisins ef ekki er sýnt að eignir þess muni nægja til að efna skuldbindingar þess, eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 3. málslið málsgreinarinnar, sem tekinn var upp í hana með 1. gr. laga nr. 146/2011, skulu mál, sem slitastjórn höfðar á grundvelli hennar, þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki var tekið til slita. Í lögum þessum voru ekki ákvæði um skil milli þeirra og eldri laga. Að meginreglu verður nýjum lögum beitt um lögskipti, sem undir þau falla, þótt til lögskiptanna hafi verið stofnað fyrir gildistöku þeirra. Þótt sérsjónarmið geti átt við um lagaskil á sviði réttarfars verður nýjum lögum almennt beitt á því sviði eftir að þau öðlast gildi, nema öðru vísi sé fyrir mælt í þeim eða öðrum lögum.

Í 1. gr. laga nr. 146/2011 er ekki kveðið á um það á hvaða varnarþingi sé heimilt að sækja mál, svo sem gert er í almennum reglum V. kafla laga nr. 91/1991, heldur er kveðið þar á um skyldu til að þingfesta í tiltekinni þinghá mál til riftunar á ráðstöfun fjármálafyrirtækis sem er til slita. Lög nr. 146/2011 höfðu tekið gildi þegar mál þetta var þingfest 1. desember 2011. Var og mætt af hálfu varnaraðila við þingfestinguna og gafst honum þar með tækifæri til að taka til varna. Að þessu virtu eru ekki efni til að vísa máli þessu frá héraðsdómi. Því verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Ákvörðun málskostnaðar í héraði í þessum þætti málsins verður látin bíða efnisdóms, en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Goldman Sachs International, greiði sóknaraðila, Landsbanka Íslands hf., 300.000 krónur í kærumálskostnað.