669/2007

S krafði H um bætur vegna reykeitrunar sem hann hafði orðið fyrir í kjölfar eldsvoða þar sem hann vann á verkstæði H. Hafði örorka S vegna þessa verið metin 35% og miski hans 20%. S byggði málatilbúnað sinn á því að eldsupptökin mætti rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna H. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að af rannsókn lögreglu yrði ekki ráðið hver eldsupptökin hefðu verið. Hefði því ekki verið í ljós leitt að starfsmenn H hefðu sýnt af sér gáleysi við að hreinsa upp þynni, sem notaður var til að þrífa málningu af gólfi verkstæðisins, eða vanrækt að gæta þess hvort það hefði verið gert nægilega vel áður en logsuða hófst. Þá mátti ráða af framburði S og vitna um slökkvistarfið að verkstjóri S hefði ekki gefið starfsmönnum fyrirmæli um að slökkva eldinn. Þar sem S hafði ekki sýnt fram á að H hefði með saknæmum hætti stofnað til þeirra aðstæðna sem tjón S var rakið til var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. desember 2007 og krefst þess að stefndi greiði sér 13.586.717 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.320.390 krónum frá 24. júní 1999 til 24. ágúst 2004 og af 13.586.717 krónum frá þeim degi til 22. mars 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 524.640 krónum sem greiddar hafi verið 19. desember 2005. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Vátryggingafélagi Íslands hf. hefur verið stefnt til réttargæslu.

I

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi varð eldur laus skömmu eftir hádegi 24. júní 1999 á verkstæði J. Hinrikssonar hf. að Súðavogi 4 í Reykjavík, en áfrýjandi starfaði þar og var þá staddur skammt frá staðnum, þar sem eldurinn kom upp. Verkstjóri, sem var í bækistöð sinni, hringdi strax í slökkvilið kl. 13.35 og lét síðan skrifstofufólk fyrirtækisins vita um eldinn, en hélt að því búnu þangað sem hann logaði. Starfsmenn félagsins voru þá byrjaðir að slökkva eldinn með tiltækum brunaslöngum og slökkvitækjum, þar á meðal áfrýjandi. Þegar slökkvilið kom á vettvang kl. 13.44 höfðu starfsmennirnir slökkt eldinn að mestu. Vegna reykeitrunar voru áfrýjandi og fimm aðrir fluttir á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Hann hafði áður þjást af asthma og beinþynningu, sem versnaði eftir atburðinn. Læknar, sem fengnir voru til að meta heilsufarslegar afleiðingar þessa atviks fyrir áfrýjanda, töldu að rekja mætti hluta varanlegs miska og varanlegrar örorku hans af völdum lungnasjúkdómsins, þar með talinni beinþynningu, til reykeitrunarinnar, þótt sjúkdómurinn hefði að öllum líkindum versnað smám saman og valdið áfrýjanda sömu örorku án þess að þetta hefði komið til. Í málinu sækir áfrýjandi skaðabótakröfu, sem reist er á þessu mati, en ekki er ágreiningur með aðilum um tjón hans, heldur um ábyrgð á því.

II

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að saknæmi stefnda, sem tekið hafi í desember 1999 yfir réttindi og skyldur J. Hinrikssonar hf., komi fram á tvennan hátt. Í fyrsta lagi hafi eldsupptökin orðið fyrir vangá starfsmanna stefnda og því hafi verið um vinnuslys að ræða. Málning hafi hellst niður og hún verið hreinsuð af gólfinu með þynni, sem síðan hafi verið skolað burt með vatni. Eftir nokkra stund hafi starfsmenn farið að logsjóða á staðnum og neisti þá að öllum líkindum náð að kveikja eld í þynninum, sem ekki hafi verið nægilega vel þrifinn upp. Lögreglan hafi samdægurs rannsakað vettvang. Samkvæmt lögregluskýrslu hafi starfsmaður verið að logskera lás frá trollhlera í um 4 til 6 metra fjarlægð frá þeim stað, þar sem málningin hafði hellst niður skömmu áður. Eldurinn hafi skyndilega blossað upp í verkstæðinu og komist þar í skúrbyggingu úr viði, þar sem geymdir hafi verið vinnugallar starfsmanna og því töluverður eldsmatur. Vinnueftirlit ríkisins hafi ekki verið kallað til, heldur látið við rannsókn lögreglu sitja. Eldsupptök hafi ekki verið rannsökuð nægilega og megi sjá af framburði starfsmanna fyrir dómi að ekki liggi ljóst fyrir hvernig staðið hafi verið að hreinsun málningarinnar og þynnisins áður en logsuða hófst. Stefndi verði að bera halla af óvissu í þessum efnum.

Í öðru lagi beri stefndi sakarábyrgð á því að verkstjórinn hafi með framferði sínu og frumkvæði leitt starfsmenn fyrirtækisins út í stórhættulegt slökkvistarf. Samkvæmt 21. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sé verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og samkvæmt 86. gr. laganna hafi hann við þetta hættuástand átt að skipa öllum að hverfa af staðnum. Hann hafi brugðist þeirri skyldu, en þess í stað farið að ráða niðurlögum eldsins og aðrir starfsmenn, þar á meðal áfrýjandi, fylgt honum í því og litið á það sem skyldu sína.

III

Fram er komið að lögregla hafi rannsakað eldsvoðann strax að loknu slökkvistarfi. Við þær aðstæður verður ekki litið svo á að stefnda hafi verið þörf á að tilkynna atburðinn jafnframt til Vinnueftirlits ríkisins. Af rannsókn lögreglu og framburði áfrýjanda og vitna verður ekki ráðið með vissu um ástæðu þess að eldur varð laus. Ekki er í ljós leitt að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér gáleysi við að hreinsa upp þynni, sem notaður var til að þrífa málningu af gólfi verkstæðisins, eða vanrækt að gæta þess hvort það hafi verið gert nægilega vel áður en logsuða hófst. Áfrýjandi hefur því ekki sýnt fram á sök hjá stefnda að þessu leyti.

Í héraðsdómi er rakinn framburður áfrýjanda og vitna um slökkvistarfið. Af þeim verður ráðið að verkstjórinn hafi ekki gefið starfsmönnum fyrirmæli um að slökkva eldinn. Hann hafi heldur ekki verið fyrstur til að hefja slökkvistarf, heldur hafi aðrir nærstaddir starfsmenn orðið fyrri til. Meginregla er að fébótaábyrgð vegna tjóns þess, sem tekur þátt í björgunarstarfi, verði ekki lögð á eiganda þeirra hagsmuna, sem björgunarstarfið beinist að, nema sá hafi á saknæman hátt stofnað til þeirra aðstæðna, sem tjón björgunarmannsins verður rakið til. Í þessu máli hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að svo hafi verið. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Rétt er að hvor aðila beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, S-kk-ef I-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 400.000 krónur.