420/2012

Á krafði V ehf. um greiðslu launa í uppsagnarfresti. Hafði Á starfað hjá V ehf. um skamma hríð en áður hjá fyrirtækinu R ehf. V ehf. mun hafa eignast allt lausafé og viðskiptakröfur R ehf. og ráðið nokkra starfsmenn þess, þ.á m. Á, til starfa. Með dómi héraðsdóms sem kveðinn var upp 17. desember 2010 var fallist á kröfu Á og V ehf. gert að greiða honum 1.993.570 krónur. Að beiðni V ehf. féllst Hæstiréttur á endurupptöku málsins 29. ágúst 2011. Var málið í framhaldinu endurupptekið í héraðsdómi 10. október 2011 og ný gögn lögð fram er vörðuðu kröfulýsingu Á í bú R ehf. og greiðslur úr Ábyrgðasjóði launa. Með hinum áfrýjaða dómi 16. mars 2012 var V ehf. gert að greiða Á 111.233 krónur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ályktun héraðsdóms þess efnis að málið hafi þegar verið dæmt að efni til og því væri ekki unnt að meta á ný nein þau ágreiningsefni sem leyst hafi verið úr í fyrri dómi, nema að því leyti sem ný gögn og málsástæður gætu haggað fyrri niðurstöðu, ætti sér ekki lagastoð. Þá var samningu dómsins talið ábótavant. Ómerkti Hæstiréttur hinn áfrýjaða dóm og vísaði málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. júní 2012. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 1.432.606 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 532.606 krónum frá 1. mars 2009 til 1. apríl sama ár, af 982.606 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár en af 1.432.606 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi var um árabil starfsmaður R. Sigmundsson ehf. Í desember 2008 mun Gifsfélagið ehf. hafa keypt allt lausafé og útistandandi kröfur fyrrnefnda félagsins af Steinsnesi ehf., félags í eigu Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Jafnframt mun Gifsfélagið ehf. hafa keypt allt hlutafé í R. Sigmundsson ehf. Stefndi kveður strax hafa komið í ljós að ekki hafi verið grundvöllur fyrir áframhaldandi rekstri R. Sigmundsson ehf. og í framhaldinu seldi Gifsfélagið ehf. stefnda lausafjármuni og útistandandi kröfur R. Sigmundsson ehf. Öllu starfsfólki þess félags mun hafa verið sagt upp störfum í lok desember 2008. Stefndi réð nokkra starfsmenn félagsins til starfa í ársbyrjun 2009, án þess að gera við þá skriflega ráðningarsamninga, og var áfrýjandi meðal þeirra. Starfaði hann hjá stefnda til 27. febrúar 2009, er honum var sagt upp störfum með bréfi stefnda þann dag, og var þess óskað að áfrýjandi léti af stöfum þá þegar. Í uppsagnarbréfinu sagði meðal annars: „Verður yður greiddur uppsagnarfrestur í samræmi við gildandi kjarasamninga þar að lútandi á grundvelli vinnuframlags fyrir Vélasöluna ehf. frá síðustu áramótum að telja.“

R. Sigmundson ehf. var tekið til gjaldþrotskipta 4. febrúar 2009. Áfrýjandi lýsti 11. apríl það ár forgangskröfu í búið fyrir áunnið orlof og laun í uppsagnarfresti að fjárhæð 9.729.446 krónur. Skiptastjóri viðurkenndi kröfu áfrýjanda að fjárhæð 7.139.039 krónur sem forgangskröfu og var lýst kröfu á hendur Ábyrgðasjóði launa. Af gögnum málsins virðist mega ráða að Ábyrgðasjóður launa hafi samþykkt greiðslu til áfrýjanda að fjárhæð 973.000 krónur og innt af hendi greiðslu að fjárhæð 389.304 krónur 20. október 2009, en þá hafi verið dregnar frá samþykktri kröfu atvinnuleysisbætur, opinber gjöld og iðgjald til lífeyrissjóðs.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 28. janúar 2010. Hann krefur stefnda í fyrsta lagi um laun í tveggja mánaða uppsagnarfresti og styður kröfuna við fyrrgreint uppsagnarbréf og ákvæði í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Samiðnar sem var stéttarfélag áfrýjanda. Í öðru lagi krefur hann stefnda um greiðslu áunnins orlofs hjá R. Sigmundsson ehf. og stefnda og reisir kröfuna á ákvæðum fyrrgreinds kjarasamnings, laga nr. 30/1987 um orlof og því að stefndi hafi við upphaf ráðningar skuldbundið sig til að taka yfir þann orlofsrétt sem áfrýjandi hafði áunnið sér í þjónustu R. Sigmundsson ehf. Í þriðja lagi krefst hann greiðslu áunninnar orlofs- og desemberuppbótar og styður þá kröfu við áðurgreindan kjarasamning. Sýknukrafa stefnda í málinu er í aðalatriðum á því reist að hann hafi ekki tekið að sér greiðslu neinna skuldbindinga sem á R. Sigmundsson ehf. hvíldu og beri samkvæmt því enga ábyrgð á kröfum áfrýjanda sem eigi rætur að rekja til vinnu hans hjá fyrri vinnuveitanda.

II

Dómur í máli þessu var fyrst kveðinn upp í héraði 17. desember 2010 og voru kröfur áfrýjanda teknar til greina að fullu og stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 1.993.570 krónur með dráttarvöxtum af 1.093.570 krónum frá 1. mars 2009 til 1. apríl sama ár, af 1.543.570 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár og af 1.993.570 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 320.000 krónur í málskostnað.

Með bréfi til Hæstaréttar 26. maí 2011 óskaði stefndi eftir því að rétturinn heimilaði endurupptöku málsins með vísan til 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var í bréfinu greint í stuttu máli frá starfi áfrýjanda hjá R. Sigmundsson ehf. og starfslokum þar, kaupum stefnda á lausafé og viðskiptakröfum R. Sigmundsson ehf. og starfi áfrýjanda hjá stefnda. Einnig sagði þar frá gjaldþrotaskiptum síðastnefnda félagsins, kröfu þeirri er áfrýjandi lýsti í bú þess, afstöðu skiptastjóra til hennar og kröfulýsingu á hendur Ábyrgðasjóði launa. Þá sagði í bréfinu: „Þegar þessi viðurkenning lá fyrir gaf [áfrýjandi] út stefnu á hendur [stefnda], þann 26. janúar 2010 til greiðslu orlofsréttinda sem hann hafði áunnið sér hjá R. Sigmundssyni ehf., og til greiðslu launa í uppsagnarfresti vegna uppsagnar R. Sigmundssonar ehf., sem hann hafði þá þegar fengið samþykkt af skiptastjóra þrotabús R. Sigmundssonar ehf., og fengið greitt frá Ábyrgðasjóði launa. Stefnda var ekki kunnugt um þessa kröfugerð á hendur þrotabúi R. Sigmundssonar ehf., fyrr en eftir uppsögn héraðsdóms og gat því ekki byggt upp varnir sínar fyrir héraðsdómi á þeirri málsástæðu ... Telur stefndi grundvöll fyrir málinu vera brostinn og tilraun stefnda til að fá sömu kröfuna tvígreidda refsiverða. Augljóslega er það mjög mikilvægt fyrir [stefnda] að þessi atriði fái komist að í málinu.“ Með bréfi Hæstaréttar 29. ágúst 2011 var stefnda tilkynnt að umsókn hans um endurupptöku málsins hafi verið samþykkt.

Málið var í framhaldinu endurupptekið 10. október 2011 og gögn sem varða kröfulýsingu áfrýjanda í bú R. Sigmundsson ehf. og greiðslur úr Ábyrgðasjóði launa lögð fram. Aðalmeðferð fór að nýju fram 17. febrúar 2012 og hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 16. mars sama ár. Kröfugerð beggja málsaðila var hin sama og hið fyrra sinni. Með dóminum var stefnda gert að greiða áfrýjanda 111.233 krónur með dráttarvöxtum frá 16. mars 2012 til greiðsludags og málskostnaður felldur niður. Er það þessi dómur sem er til endurskoðunar hér fyrir dómi. Áfrýjandi hefur gert þá breytingu á kröfugerð sinni að hann krefur stefnda eins og áður greinir um greiðslu á 1.432.606 krónum og hefur þá lækkað höfuðstól kröfu sinnar frá því sem var í héraði um 560.964 krónur vegna greiðslna úr Ábyrgðasjóði launa.

III

Í 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram að hafi héraðsdómur gengið í máli sem ekki hefur verið áfrýjað og áfrýjunarfrestur er liðinn, geti Hæstiréttur orðið við beiðni um að málið verið endurupptekið í héraði, ef fullnægt er öllum þeim skilyrðum sem fram koma í a. til c. stafliðum málsgreinarinnar. Samkvæmt 5. mgr. 168. gr. laganna fer meðferð máls, sem endurupptekið hefur verið, fram á ný eftir reglum laganna, að öðru leyti en því sem mælt er fyrir um í 1. til 4. mgr. þeirrar lagagreinar. Af þessu leiðir að héraðsdómara ber við nýja meðferð máls að leggja sjálfstætt mat á allar kröfur málsaðila að teknu tilliti til málsástæðna þeirra og lagaraka og er óbundinn af fyrri afstöðu dómara til sakarefnisins. Á sér því ekki lagastoð sú ályktun héraðsdómara, sem fram kemur í upphafi niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms, að þar sem málið hafi þegar verið dæmt að efni til sé ekki unnt að meta á ný nein þau ágreiningsefni, sem leyst var úr í fyrri dómi, nema að því leyti sem ný gögn og málsástæður geti haggað fyrri niðurstöðu. Samkvæmt þessu og þar sem úrlausn héraðsdómara um einstaka kröfuliði og þær málsástæður og lagarök, sem þeir eru reistir á, er þessu sama marki brennd verður hinn áfrýjaði dómur ómerktur frá og með upphafi aðalmeðferðar og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Það athugist að við endurupptöku málsins 10. október 2011 láðist héraðsdómara að færa til bókar að málið væri endurupptekið í samræmi við ákvörðun Hæstaréttar samkvæmt bréfi réttarins 29. ágúst sama ár. Þá er samningu hins áfrýjaða dóms ábótavant. Samkvæmt d. til f. stafliðum 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 skal í dómi greina stutt yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því, helstu málsástæður aðila og réttarheimildir sem þeir byggja á og rökstudda niðurstöðu um sönnunaratriði og lagaatriði. Þessum kröfum er ekki fullnægt í hinum áfrýjaða dómi.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur frá og með upphafi aðalmeðferðar og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.