235/2014

Talið var að lánssamningur milli M ehf. og SR, sem H ehf. rakti rétt sinn til, væri um skuldbindingu í erlendum myntum, einkum að virtri fyrirsögn samningsins og því hvernig lánsfjárhæð samkvæmt honum var tilgreind í erlendum gjaldmiðlum. Var því tekin til greina krafa H ehf. um heimtu skuldar samkvæmt samningnum úr hendi M ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. apríl 2014. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér aðallega 137.627.184 krónur, en til vara 70.624.486 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. maí 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 16. júní 2014. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en upphafsdag dráttarvaxta sem ákveðinn verði aðallega 4. febrúar 2014, til vara 28. febrúar 2013, en að því frágengnu annar dagur að mati Hæstaréttar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta höfðaði Drómi hf., en eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms hefur hann framselt aðaláfrýjanda kröfu sína á hendur gagnáfrýjanda. Því til samræmis hefur aðaláfrýjandi tekið við aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerðu gagnáfrýjandi og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis með sér lánssamning 30. maí 2006. Á forsíðu samningsins sagði að um væri að ræða lánssamning í erlendum myntum. Samkvæmt 5. gr. hans lofaði gagnáfrýjandi að taka að láni og sparisjóðurinn að lána „jafnvirði 77.000.000 ISK í eftirtöldum myntum CHF 846.726,44, JPY 23.972.603, USD 159.486,33.“ Gerð er grein fyrir öðrum skilmálum samningsins í héraðsdómi.

Skilmálum lánssamningsins var breytt tvívegis. Í fyrra skiptið með viðauka við samninginn 7. nóvember 2008 þar sem meðal annars var vísað til framangreinds ákvæðis í 5. gr. hans og síðar tekið fram að eftirstöðvar lánsins 8. sama mánaðar væru: „JPY 21.894.977, USD 145.664,18 og CHF 773.343,48“ auk áfallinna vaxta sem greindir voru í sömu gjaldmiðlum. Skilmálum samningsins var breytt öðru sinni 1. mars 2010. Í skjali sem bar yfirskriftina „skilmálabreyting erlends lánasamnings“ sagði meðal annars að eftirstöðvar sundurliðust þannig 27. janúar 2010: „JPY 22.170.953 ... CHF 783.042,15 ... USD 148.458,31“. Jafnframt var tekið fram að eftirstöðvarnar væru „jafnvirði ISK 146.597.258“.

II

Eins og greinir í forsendum dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 fer skuldbinding í erlendum gjaldmiðlum ekki gegn ákvæðum 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt þeim er hins vegar óheimilt að binda lán eða annars konar skuldbindingu í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla, svo sem tekið er fram í athugasemdum er fylgdu frumvarpi til laganna. Af orðalagi ákvæðanna og lögskýringargögnum verður ráðið að við úrlausn á því, hvort um sé að ræða skuldbindingu í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðli eða gjaldmiðlum, verði fyrst og fremst að líta til forms og meginefnis þeirra gerninga sem liggja til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skiptir einkum máli hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í þeim.

Samkvæmt framansögðu bar fyrirsögn lánssamningsins, sem málið varðar, með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum myntum. Ennfremur var skuldbindingin þar nákvæmlega tilgreind í svissneskum frönkum, japönskum jenum og bandaríkjadölum þótt jafnframt hafi verið vísað til jafnvirðis lánsfjárhæðarinnar í íslenskum krónum. Engin breyting varð á tilgreiningu skuldarinnar að þessu leyti þegar skilmálum lánssamningsins var síðar breytt.

Með skírskotun til þess að heiti lánssamningsins bar með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum myntum og enn frekar að þar var hún nákvæmlega tilgreind í þeim þremur gjaldmiðlum, sem að framan greinir, er fallist á með aðaláfrýjanda að skuld gagnáfrýjanda hafi verið ákveðin í þeim gjaldmiðum en ekki í íslenskum krónum, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 23. nóvember 2011 í máli nr. 551/2011 og 5. júní 2014 í máli nr. 25/2014. Samkvæmt því verður aðalkrafa hans á hendur gagnáfrýjanda tekin til greina.

Eftir þessum málsúrslitum verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað sem ákveðinn er í einu lagi á báðum dómstigum eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Magnús og Steingrímur ehf., greiði aðaláfrýjanda, Hildu ehf., 137.627.184 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. maí 2010 til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.