173/2003

Eignarhald veiðiréttar í Syðra-Kvíslarvatni á Núpsheiði í Miðfirði var ákvarðað á grundvelli fyrirliggjandi gagna um eigendaskipti að veiðiréttinum, en auk þess löggerninga um aðliggjandi jarðir og afrétt. Var H talinn eigandi veiðiréttarins að undanskildum þeim veiðirétti sem fylgdi jörðinni E, áður hafði fylgt jörðinni Þ samkvæmt landamerkjabréfi fyrir Þ 31. maí 1887.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. maí 2003. Krefjast þau sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 22. júlí 2003 og krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að allur veiðiréttur í Syðra Kvíslarvatni á Núpsheiði í Miðfirði tilheyri sér sem eiganda Núpsheiðar og Þverár. Til vara krefst gagnáfrýjandi þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Deila málsaðila snýst um veiðirétt í öðru af tveimur vötnum við norðurmörk Efranúpsheiðar, Ytra Kvíslarvatni og Syðra Kvíslarvatni, iðulega nefnd Kvíslarvötn. Samkvæmt framlögðum uppdrætti munu vera tvö önnur vötn á Arnarvatnsheiði einnig kölluð Kvíslarvötn, hið syðra og nyrðra. Samkvæmt uppdrættinum munu þau vötn liggja töluvert sunnar en Kvíslarvötn þau sem fyrst eru nefnd og utan merkja jarðarinnar Þverár og Efranúpsheiðar.

Í hinum áfrýjaða dómi eru ítarlega rakin lögskipti vegna jarðanna Efra Núps og Þverár sem og Efranúpsheiðar. Þar kemur meðal annars fram að til 20. janúar 1985, er hluti jarðarinnar Þverár var seldur Fremri og Ytri Torfustaðahreppum, var hið svokallaða Ytra Kvíslarvatn að öllu leyti innan landamerkja Þverár en einungis hluti Syðra Kvíslarvatns. Hinn hluti vatnsins var innan marka Efranúpsheiðar samkvæmt landamerkjabréfi 16. febrúar 1891, en heiðin var nýtt var sem sérstakur afréttur frá jörðinni Efra Núpi, uns hann var seldur Torfastaðahreppi með kaupsamningi 15. ágúst 1896. Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða að aðaláfrýjendur hafi ekki sýnt fram á að veiðiréttur Efra Núps í Syðra Kvíslarvatni hafi verið sérstaklega undanskilinn við sölu Efranúpsheiðar 15. ágúst 1896, en veiðiréttur fylgir almennt afréttum. Samkvæmt framanrituðu verður ekki fallist á þá málsástæðu aðaláfrýjenda fyrir Hæstarétti að áður gert samkomulag þáverandi eigenda jarðanna Efra Núps og Þverár 31. maí 1887, sem rakið er í héraðsdómi og lýtur að samnýtingu þeirra að báðum vötnunum, leiði óhjákvæmilega til þess að túlka beri þinglýst afsal fyrir Efranúpsheiði 27. maí 1898 á annan veg en samkvæmt orðanna hljóðan.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var veiðiréttur jarðarinnar Þverár í Syðra Kvíslarvatni undanskilinn sölu jarðarinnar 18. júní 1908 og lagður undir Efra Núp. Var enda getið sérstaklega um það í kaupsamningi fyrir jörðinni Efra Núpi 7. júní 1919 að henni fylgdi veiðiréttur í syðra Kvíslarvatni fyrir landi Þverár. Verður ekki séð að veiðiréttur þessi hafi síðar verið færður undan jörðinni Efra Núpi. Sú veiði sem stunduð hefur verið frá Efra Núpi í Syðra Kvíslarvatni og lýst hefur verið með gögnum og framburði fjölda vitna, var því í samræmi réttindi jarðarinnar og fór á engan hátt í bága við veiðirétt þann er fylgdi Efranúpsheiðinni í þessu sama vatni, enda verður ekki séð að til hafi verið að dreifa samkomulagi um skiptingu veiðinnar í vatninu milli þeirra sem rétt höfðu til hennar. Með þessari athugasemd verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að veiðiréttur í Syðra Kvíslarvatni hafi ekki getað lagst að öllu leyti undir Efra Núp fyrir hefð.

Þá er fallist á það með héraðsdómi að þótt jarðirnar Efri Núpur og Þverá hafi á árinu 1985 á ný komist í eigu eins og sama manns leiði það eitt og sér ekki til þess að veiðiréttur Efra Núps í Syðra Kvíslarvatni, sem undanskilinn var sölu Þverár 1908, hafi verið lagður aftur til síðastnefndrar jarðar, enda um tvær sjálfstæðar landareignir að ræða. Þá bera framlögð gögn ekki með sér að svo hafi verið gert. Eins og hér háttar til verður því að telja að heimilt hafi verið að undanskilja veiðirétt Efra Núps í Syðra Kvíslarvatni við sölu á hluta af landi Efra Núps og Þverár sunnan afréttargirðingar til Fremri og Ytri Torfastaðahreppa 20. júní 1985. Að þessu virtu og því sem rakið hefur verið verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Rétt er að hver aðilanna greiði sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.