643/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa A hf. um að bú H ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Hæstiréttur hafnaði kröfu A hf. með vísan til þess að áskoranir A hf. sem birtar voru fyrir H ehf. hefðu ekki uppfyllt skilyrði 5. tölul. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. nóvember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. nóvember 2011 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að taka bú sóknaraðila til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað kröfu varnaraðila um að bú hans verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Hinn 11. ágúst 2010 voru forsvarsmanni sóknaraðila birtar tvær áskoranir frá varnaraðila. Áskoranir þessar eru dagsettar 28. júlí 2010 og í þeim báðum er vísað til 5. töluliðs 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Í annarri áskoruninni er sagt að krafa samkvæmt lánssamningi í erlendum myntum nr. 35-4917, með útgáfudegi 2. apríl 2007, sé í innheimtu hjá lögfræðideild varnaraðila. Fram kemur fjárhæð kröfunnar í hinum erlendu myntum auk þess sem tekið er fram að fjárhæð hennar í íslenskum krónum miðað við skráð sölugengi myntanna hjá Seðlabanka Íslands 27. júlí 2010 nemi 993.316.632 krónum. Þá er vísað til þess að samkvæmt ársreikningi sóknaraðila fyrir árið 2008 hafi tap af rekstri hans það ár numið 1.164 milljónum króna og eigið fé í árslok verið neikvætt um 909 milljónir króna. Síðan segir svo í áskorun þessari: „Arion banki hf. skorar hér á yður, sem stjórnarmann og framkvæmdastjóra Háttar ehf., að beina yfirlýsingu til bankans þar sem því er lýst yfir að Háttur ehf. sé greiðslufært og að efnahagur félagsins sé með þeim hætti að félagið verði fært að greiða ofangreinda skuld við Arion banka hf. innan tveggja (2) vikna frá dagsetningu yfirlýsingarinnar. Hafi slík yfirlýsing ekki borist bankanum ... innan þriggja (3) vikna frá dagsetningu þessarar áskorunar, verður gerð krafa um að bú Háttar ehf. verði tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli 5. tölul. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. b-lið 17. gr. laga um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti nr. 95/2010.“

Í hinni áskoruninni er sagt að varnaraðili eigi „eftirfarandi“ kröfur á hendur sóknaraðila. Í skjalinu sem sent var Hæstarétti með öðrum gögnum málsins er þessi áskorun tvær blaðsíður. Á þeirri fyrri eru tilteknar tvær kröfur. Um aðra er notað númerið 35-2200 og sagt að útgáfudagur sé 4. mars 2005. Næsti gjalddagi sé 1. september 2010, gjaldfallnar eftirstöðvar 1.715.097 japönsk yen og ógjaldfallnar eftirstöðvar 73.749.184 japönsk yen. Af sundurliðun verður ráðið að afborgun frá 1. júní 2010 sé ógreidd. Hin krafan sem getið er um á þessari blaðsíðu bréfsins er merkt 35-2838. Útgáfudagur er sagður vera 13. janúar 2006 og næsti gjalddagi 3. ágúst 2010. Gjaldfallnar eftirstöðvar nemi 1.171.949 japönskum yenum og ógjaldfallnar eftirstöðvar 41.018.188 japönskum yenum. Af sundurliðun verður ráðið að afborgun með gjalddaga 3. maí 2010 sé ógreidd.

Í hinum kærða úrskurði er talið að þessi áskorun hafi haft að geyma kröfu vegna fjögurra skuldabréfa. Hæstiréttur leitaði eftir skýringu á þessu og fékk þá sent frá Héraðsdómi Reykjavíkur ljósrit af blaðsíðu, sem sýnilega á að koma næst á eftir blaðsíðu eitt sem lýst er að framan. Hefur þessi viðbót að geyma lýsingu á ógjaldföllnum eftirstöðvum síðari kröfunnar af fyrri blaðsíðunni auk þess sem tilgreind eru tvö skuldabréf í viðbót sem bæði virðast vera í vanskilum frá gjalddögum 1. og 10. júní 2010. Varnaraðili hefur gefið Hæstarétti þá skýringu á þessu skjali að þar séu tilteknar tvær kröfur en ekki fjórar. Svör frá sóknaraðila til Hæstaréttar voru meðal annars á þá leið að ekki væri viðurkennt að þessi áskorun hafi verið birt fyrir varnaraðila né að það hafi verið allar blaðsíðurnar þrjár sem birtar hafi verið.

Á síðustu blaðsíðu þessarar síðari áskorunar er að finna svofelldan texta: „Áskorun þessi er send þar sem Háttur ehf. hefur ekki staðið við skuldbindingar sínar við Arion banka hf. samkvæmt lánasamningi nr. 0358-35-4917, sem er í innheimtu hjá lögfræðideild bankans. Krafa Arion banka hf. samkvæmt þeim lánasamningi í íslenskum krónum er 993.316.632,- kr. sé krafan umreiknuð m.v. skráð sölugengi myntanna hjá Seðlabanka Íslands þann 27.07.2010. Arion banki hf. skorar hér á yður, sem stjórnarmann Háttar ehf., að beina yfirlýsingu til bankans þar sem því er lýst yfir að Háttur ehf. sé gjaldfært og að félagið verði fært um að greiða komandi afborganir af umræddu láni til Arion banka hf. Hafi slík yfirlýsing ekki borist bankanum ... innan þriggja (3) vikna frá dagsetningu þessarar áskorunar, verður gerð krafa um að bú Háttar ehf. verði tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli 5. tölul. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. b-lið 17. gr. laga um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti nr. 95/2010.“

II

Meðal gagna málsins er bréf Logos lögmannsþjónustu til varnaraðila 17. ágúst 2010, en sú lögmannsstofa hefur annast rekstur málsins fyrir sóknaraðila. Þetta mun vera bréfið sem í hinum kærða úrskurði er talið skrifað 18. ágúst 2010. Í bréfinu er sagt að fyrirsvarsmaður sóknaraðila hafi leitað til stofunnar vegna bréfs varnaraðila „sem var birt umbj. okkar 28. júlí s.l.“ Af efni bréfsins sést að því er ætlað að vera svar við fyrri greiðsluáskorun varnaraðila sem áður var getið og varðaði lánssamning nr. 35-4917 frá 2. apríl 2007, en þessi áskorun var samkvæmt birtingarvottorði á lausu blaði birt sóknaraðila 11. ágúst 2010. Virðist ekki vera ágreiningur með aðilum um að birting á þessari áskorun hafi átt sér stað þennan dag. Í svarbréfi lögmannsstofunnar er talið að óvissa ríki um skuldbindingar sóknaraðila við varnaraðila, meðal annars vegna ákvæða lánssamninga um „gengistryggingu“. Í bréfinu er fjallað almennt um fjárhag sóknaraðila en síðan meðal annars sagt: „Miðað við þær forsendur sem umbj. okkar hefur gefið sér í þeim gögnum er fylgja bréfi þessu er eiginfjárstaða félagsins jákvæð og því fyrirséð að það geti mætt skuldbindingum sínum.“ Í lokakafla þessa bréfs segir svo: „Á grundvelli alls þess sem að framan er rakið mun Háttur ekki lýsa því yfir að félagið sé greiðslufært og efnahagur félagsins sé með þeim hætti að félagið verði fært að greiða þá skuld sem tilgreind er í áskorun Arion innan tveggja vikna frá dagsetningu slíkrar yfirlýsingar enda er ljóst að Háttur skuldar Arion ekki þá fjárhæð.“

III

Samkvæmt 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 getur lánardrottinn krafist þess að bú skuldara verði tekið til gjaldþrotaskipta að fullnægðu einhverju af þeim skilyrðum sem þar eru nú talin upp í fimm töluliðum, enda sýni skuldarinn ekki fram á að hann sé allt að einu fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum þegar þær koma í gjalddaga eða verði það innan skamms tíma. Með 17. gr. laga nr. 95/2010 var bætt við skilyrði því sem varnaraðili byggir á í þessu máli. Þar er lánardrottni heimilað að krefjast gjaldþrotaskipta á búi skuldara hafi hann ekki innan þriggja vikna orðið við áskorun lánardrottins, sem birt hefur verið skuldara eftir sömu reglum og gilda um birtingu stefnu í einkamáli, um að lýsa því skriflega yfir að hann verði fær um að greiða skuld við hlutaðeigandi lánardrottinn þegar hún fellur í gjalddaga eða innan skamms tíma ef hún er þegar gjaldfallin.

Þetta lagaákvæði hefur að geyma sérreglu sem beinist að því að auðvelda lánardrottni að knýja fram gjaldþrotaskipti á búi skuldara. Af því leiðir að gera verður strangar kröfur til lánardrottins um að hann hafi fullnægt þeim skilyrðum sem lagaákvæðið kveður á um til þess að krafa hans um gjaldþrotaskipti á búi skuldara verði tekin til greina. Af síðari áskorun varnaraðila sem getið er að framan verður ekki með vissu ráðið að hvaða skuld sóknaraðila áskorunin beinist, þar sem hún er sögð send af því tilefni að sóknaraðili hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt lánssamningnum sem fyrri áskorunin tekur til, auk þess sem í þessari áskorunin er talað um „komandi afborgun af umræddu láni“ án þess að séð verði hvaða lán þar er átt við, hvort það sé lánið sem fyrri áskorunin tekur til eða hvort það sé eitt, tvö eða fjögur lán sem síðari áskorunin á að taka til án þess að þó sé ljóst hversu mörg þau hafi verið. Þessi áskorun er svo ómarkviss og ruglingsleg að hún getur ekki haft þau réttaráhrif að verða grundvöllur gjaldþrotabeiðni samkvæmt 5. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991.

IV

Fyrr var lýst efni áskorunar varnaraðila vegna lánssamnings nr. 35-4917. Svo sem þar greinir var þess krafist að svar bærist frá sóknaraðila innan þriggja vikna frá dagsetningu áskorunarinnar, sem var 28. júlí 2010. Þetta á sér ekki stoð í umræddri lagaheimild, þar sem talið verður að hinn tilgreindi þriggja vikna frestur eigi að teljast frá birtingu áskorunar, en svo sem fyrr greinir átti hún sér stað 11. ágúst 2010. Þó að sóknaraðili hafi ekki með skýrum hætti byggt á því að þessi annmarki á áskorun varnaraðila standi kröfu hans um gjaldþrotaskipti í vegi hefur hann allt að einu meðal annars byggt andmæli sín á því að frestur sem honum hafi verið gefinn til svara hafi verið of skammur. Með hliðsjón af því þykir mega byggja dóm á þessu og verður hinn kærði úrskurður þegar af þessari ástæðu felldur úr gildi.

Eins og atvikum er háttað er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, Arion banka hf., um að bú sóknaraðila, Háttar ehf., verði tekið til gjaldþrotaskipta.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.