454/2009

R krafðist þess að ómerkt yrðu nánar tilgreind ummæli sem birtust í DV í júlí 2007. Voru ummælin í grein um sakamál, þar sem R var gefið að sök innflutningur á kókaíni ætluðu til söludreifingar. Var E nafngreind sem höfundur greinarinnar, en S var á þeim tíma ritstjóri blaðsins. R var sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins með héraðsdómi, sem gekk réttri viku eftir birtingu ummælanna í DV, og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti 29. maí 2008. Með þeim málalokum var því þannig hafnað að R og meðákærði hefðu í þessu tilviki orðið sannir að sök um að vera „kókaínsmyglarar“ og jafnframt að R hefði í febrúar 2007 tekið bifreið í sínar vörslur „í þeirri trú að kókaínið væri á sínum stað“, en þetta tvennt var fullyrt í þeim ummælum sem R leitaði ómerkingar á, án nokkurs efnislegs fyrirvara um að þær staðhæfingar væru reistar á ákæru, sem varist væri fyrir dómi. Að virtum málalokum um þá ákæru var talið að þessi ummæli hefðu falið í sér aðdróttun í garð R og voru ekki efni til annars en að verða við kröfu hans um ómerkingu þeirra. Ekki þóttu skilyrði til að ómerkja önnur ummæli, þar sem þau hefðu aðeins falið í sér lýsingu á staðreyndum, sem lágu fyrir í sakamálinu. Voru E og S dæmd í sameiningu til að greiða R 100.000 krónur í miskabætur vegna ummælanna og 50.000 krónur til að standa straum af kostnaði af opinberri birtingu niðurstöðu málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. ágúst 2009. Hann krefst þess að ómerkt verði eftirfarandi ummæli, sem birtust í 96. tölublaði DV 5. júlí 2007, annars vegar í forsíðufyrirsögninni „Hræddir kókaínsmyglarar“ og hins vegar í grein á blaðsíðu 2: „Kókaínið var falið í bifreið sem R-kk-nf flutti til landsins í þeirri trú að kókaínið væri á sínum stað en lögregla hafði þá gert efnið upptækt og skipt því út fyrir gerviefni.“ Þá krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert í sameiningu að greiða sér 3.000.000 krónur, þar af 2.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. október 2008 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð.

I

Samkvæmt gögnum málsins höfðaði ríkissaksóknari mál á hendur áfrýjanda og öðrum nafngreindum manni með ákæru 11. maí 2007, þar sem áfrýjanda var gefið að sök að hafa seinni hluta árs 2006 ásamt óþekktum samverkamanni flutt til landsins 3.778,5 g af kókaíni, sem ætlað hafi verið til söludreifingar, falið í tiltekinni bifreið af gerðinni Mercedes Benz, sem komið hafi með flutningaskipi 15. nóvember á því ári. Áfrýjandi hafi annast tollafgreiðslu bifreiðarinnar og tekið hana í sínar vörslur 7. febrúar 2007 í þeirri trú að fíkniefnin væru falin í henni, en lögregla hafi þá áður lagt hald á þau og komið fyrir gerviefni í þeirra stað. Áfrýjandi hafi ásamt meðákærða fjarlægt efnin úr bifreiðinni og sá síðarnefndi síðan tekið þau. Taldist þessi háttsemi þeirra varða við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum og var þess krafist að þeim yrði gerð refsing, auk þess að fíkniefnin yrðu gerð upptæk ásamt fyrrnefndri bifreið. Áfrýjandi og meðákærði neituðu báðir sök.

Grein birtist um þetta sakamál í DV 5. júlí 2007 í tengslum við aðalmeðferð þess fyrir héraðsdómi ásamt fyrirsögn á forsíðu og var stefnda E-kvk-nf H-kvk-nf nafngreind sem höfundur greinarinnar, en stefndi S-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf var á þeim tíma ritstjóri blaðsins. Á forsíðunni var stór ljósmynd af áfrýjanda og felld inn í hana fyrirsögnin „Hræddir kókaínsmyglarar“ með áberandi letri, en neðan við hana sagði að áfrýjandi ætti yfir höfði sér sjö til átta ára fangelsi vegna innflutnings á kókaíni og mætti meðákærði, sem var nafngreindur, búast við þriggja til fjögurra ára fangelsi fyrir að fjarlægja ætluð fíkniefni úr bifreið áfrýjanda. Sagði einnig að „báðir óttast hefndaraðgerðir samverkamanna gefi þeir upp nöfn þeirra“ og var síðan vísað til umfjöllunar á 2. blaðsíðu. Efst á þeirri síðu var endurtekin frásögnin, sem kom fram í undirfyrirsögninni á forsíðu, en þar fyrir neðan voru stórar ljósmyndir af áfrýjanda og meðákærða. Inn á ljósmyndina af áfrýjanda var settur texti, þar sem sagði að fyrir dómi hafi hann ekki viljað „gefa upp nafn mannsins sem hann er ákærður fyrir að hafa flutt inn fíkniefnin með. R-kk-nf sagðist óttast um öryggi sitt og fjölskyldu sinnar.“ Neðan við þessar ljósmyndir var síðan greinin, sem ásamt fyrirsögninni „Næstum hreint kókaín í pallbíl“ náði yfir tæplega hálfa blaðsíðu. Í fyrsta hluta greinarinnar komu meðal annars fram ummæli, sem ómerkingarkröfu áfrýjanda er beint að, en í kröfugerð hans eru þau þó ekki fyllilega höfð rétt eftir. Þessi hluti greinarinnar er eftirfarandi og eru ummælin, sem um ræðir, auðkennd hér með breyttu letri: „Ríkissaksóknari fer fram á sjö til átta ára fangelsi yfir R-kk-þgf Þ-kk-þgf R-kk-þgf sem ákærður hefur verið fyrir innflutning á tæpum 3,8 kílóum af kókaíni ætluðum til sölu ásamt óþekktum samverkamanni. Farið er fram á þriggja til fjögurra ára fangelsi yfir ... sem einnig var ákærður í málinu fyrir að hafa í félagi við R-kk-þf Þ-kk-þf fjarlægt ætluð fíkniefni úr bifreiðinni. Kókaínið var falið í bifreið sem R-kk-nf flutti til landsins og tók í sína vörslu í febrúar 2007 í þeirri trú að kókaínið væri á sínum stað en lögregla hafði þá gert efnið upptækt og skipt því út fyrir gerviefni. Efnið var nálægt því að vera 90 prósent hreint en síðustu ár hefur lögreglan ekki fundið hreinna efni en sem nemur 43 prósentum. Fyrir dómi hélt R-kk-nf Þ-kk-nf því fram að ónefndur aðili sem skuldaði honum pening fyrir iðnaðarstörf hafi boðið sér bíl til að greiða skuldina. Hann þyrfti sjálfur að flytja bílinn inn frá Þýskalandi og borga tolla en myndi í kjölfarið eignast hentugan vinnubíl. R-kk-nf sagðist hafa litið á þetta sem gott boð og flutti bílinn inn á nafni félaga síns þar sem hann var sjálfur gjaldþrota. Bifreiðin, Mercedes-pallbíll frá 1997, kom til landsins í nóvember í fyrra. Þessi félagi hans bar vitni og sagðist hafa spurt R-kk-þf hvort innflutningurinn tengdist fíkniefnum en hann hafi neitað því.“

Áfrýjandi og meðákærði voru báðir sýknaðir af refsikröfu ákæruvaldsins með héraðsdómi 12. júlí 2007 og var jafnframt hafnað kröfu um upptöku bifreiðar, en fíkniefnin á hinn bóginn gerð upptæk. Af hálfu ákæruvaldsins var þeim dómi áfrýjað til Hæstaréttar, sem staðfesti hann með dómi 29. maí 2008 í máli nr. 435/2007. Áfrýjandi höfðaði þetta mál 17. október 2008.

II

Þegar ummælin, sem málið varðar, birtust í DV 5. júlí 2007 var beðið dóms í héraði í máli ákæruvaldsins á hendur áfrýjanda og öðrum manni. Þetta kom skýrlega fram í greininni, þar sem sakargiftir á hendur þeim voru raktar efnislega ásamt nokkrum meginatriðum úr sönnunarfærslu ákæruvaldsins og skýrslum þeirra við aðalmeðferð málsins. Því er ekki borið við af áfrýjanda að sú frásögn hafi í einhverju verið röng, ef frá er talinn sá hluti hennar, sem dómkröfur hans varða. Þessi skrif sneru að alvarlegu sakamáli, sem rekið var fyrir dómi í heyranda hljóði, og sætti því engum takmörkunum eftir 10. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að fjölmiðlar neyttu frelsis samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar til að fjalla um málið, þar á meðal með því að nafngreina þá, sem sökum voru bornir. Í þeirri umfjöllun bar á hinn bóginn að gæta sérstaklega að því að það er hlutverk dómstóla að slá því föstu hvort sakaðir menn séu sannir að broti, en ekki fjölmiðla.

Sem fyrr segir var áfrýjandi sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins með héraðsdómi, sem gekk réttri viku eftir birtingu ummælanna í DV, og stóð sú niðurstaða óröskuð samkvæmt dómi Hæstaréttar 29. maí 2008. Með þeim málalokum var því þannig hafnað að áfrýjandi og meðákærði hafi í þessu tilviki orðið sannir að sök um að vera „kókaínsmyglarar“ og jafnframt að áfrýjandi hafi í febrúar 2007 tekið fyrrnefnda bifreið í sínar vörslur „í þeirri trú að kókaínið væri á sínum stað“, en þetta tvennt var fullyrt í þeim ummælum, sem áfrýjandi leitar hér ómerkingar á, án nokkurs efnislegs fyrirvara um að þær staðhæfingar væru reistar á ákæru, sem varist væri fyrir dómi. Að virtum málalokum um þá ákæru fólu þessi ummæli í sér aðdróttun í garð áfrýjanda og eru ekki efni til annars en að verða við kröfu hans um ómerkingu þeirra. Að því er varðar önnur ummæli, sem áfrýjandi krefst að verði ómerkt, er til þess að líta að orðið „hræddir“ í fyrirsögn á forsíðu fól í sér gildisdóm og studdist að auki við ummæli, sem féllu við skýrslugjöf áfrýjanda og meðákærða í sakamálinu. Frásögn í greininni á innsíðu blaðsins um að kókaín hafi verið falið í bifreiðinni, sem áfrýjandi flutti til landsins og tók í sínar vörslur í febrúar 2007, eftir að lögregla hafði lagt hald á fíkniefnin og sett gerviefni í þeirra stað, fól aðeins í sér lýsingu á staðreyndum, sem lágu fyrir í sakamálinu. Eru því engin skilyrði til að ómerkja ummæli, sem að þessu lutu.

Ef frá er talið eitt orð í forsíðufyrirsögn á blaðinu birtust ummælin, sem ómerkt eru, sem fyrr segir í grein, sem stefnda E-kvk-nf var nafngreind sem höfundur að, og ber hún fébótaábyrgð á þeim samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Á hinn bóginn var enginn nafngreindur sem höfundur forsíðufyrirsagnarinnar og fellur því fébótaábyrgð vegna hennar á stefnda S-kk-þf M-kk-þf sem ritstjóra blaðsins, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Milli ummælanna í forsíðufyrirsögninni á blaðinu og greinarinnar á 2. blaðsíðu voru þau tengsl að dæma verður stefndu í sameiningu til að greiða áfrýjanda miskabætur vegna þeirra. Þegar litið er til þess að ómerking ummælanna ein út af fyrir sig réttir eins og hér stendur á hlut áfrýjanda að verulegu leyti eru þær bætur að öllu öðru virtu hæfilega ákveðnar 100.000 krónur, en sú fjárhæð ber dráttarvexti eins og nánar greinir í dómsorði. Með vísan til 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga verður stefndu einnig gert að greiða áfrýjanda 50.000 krónur til að standa straum af kostnaði af opinberri birtingu niðurstöðu þessa máls, en af þeirri fjárhæð hefur hann ekki krafist vaxta.

Niðurstaða héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verður staðfest. Stefndu verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Að kröfu áfrýjanda, R-kk-ef Þ-x-x R-kk-ef, er ómerkt orðið „kókaínsmyglarar“, sem birtist á forsíðu 96. tölublaðs DV 5. júlí 2007, og orðin „í þeirri trú að kókaínið væri á sínum stað“, sem birtust í grein á 2. blaðsíðu sama tölublaðs.

Stefndu, S-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf og E-kvk-nf H-kvk-nf, greiði í sameiningu áfrýjanda 150.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 100.000 krónum frá 17. október 2008 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Stefndu greiði í sameiningu áfrýjanda 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.