90/2014

A ehf. höfðaði mál á hendur L hf. og krafðist viðurkenningar þess að lánssamningur aðilanna væri um skuldbindingu í íslenskum krónum, sem bundin væri við gengi erlendra gjaldmiðla. L hf. var sýknaður af kröfunni með því að talið var, að virtum texta lánssamningsins og því hvernig háttað væri ákvæðum hans um efndir aðilanna og hvernig að þeim var staðið í reynd, að skuldbindingin samkvæmt samningnum hefði verið í erlendum myntum og þar með lögmæt.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. febrúar 2014. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu stefndi og Landsbanki Íslands hf. með sér lánssamning 13. desember 2007. Á forsíðu samningsins stóð: „ISK 250.000.000 ... LÁNSSAMNINGUR“. Í upphafi hans sagði að samningurinn væri gerður „um fjölmyntalán til 2 ára að jafnvirði kr. 250.000.000 ... í neðanskráðum myntum og hlutföllum: CHF 50% JPY 50% Fjárhæð hvers gjaldmiðils ákvarðast þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Skuldin verður þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra erlendu mynta eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum. Greiði lántaki afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skal hann greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga.“ Í 1.2. gr. samningsins var meðal annars tekið fram að lántaki skyldi senda bankanum beiðni um útborgun þar sem tiltekinn væri sá reikningur sem leggja skyldi lánið inn á og í 2.2. gr. að lántaki óskaði eftir að reikningur hans nr. 73 hjá bankanum yrði „skuldfærður fyrir afborgun og/eða vöxtum.“ Samkvæmt 3.1. gr. lofaði lántaki að greiða bankanum vexti sem skyldu „vera breytilegir vextir jafnháir LIBOR vöxtum ... auk 1,90% vaxtaálags“ og í 4.1. gr. var lántaka veitt heimild til að óska eftir því við bankann að myntsamsetningu lánsins yrði breytt. Eftir 7.1. gr. hafði bankinn um það val, kæmi til vanskila af hálfu lántaka, hvort krafist væri „dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt, eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur.“

Sama dag og lánssamningurinn var gerður undirritaði stefndi beiðni um útborgun lánsins þar sem hann óskaði eftir að lánið yrði greitt út 17. desember 2007 og lánsfjárhæðin lögð inn á tvo reikninga sína hjá Landsbanka Íslands hf. Var hér um að ræða gjaldeyrisreikninga og var annar þeirra í svissneskum frönkum, en hinn í japönskum jenum. Bankinn gerði 17. desember 2007 svonefnda kaupnótu vegna útborgunar lánsins og var þar greint frá fjárhæðum beggja hluta þess í japönskum jenum og svissneskum frönkum sem 0,25% lántökugjald væri dregið frá í hvoru tilviki. Að auki kom til greiðslu samkvæmt nótunni þóknun vegna skjalagerðar að fjárhæð 12.800 krónur sem gerð var upp með 22.873 japönskum jenum. Síðan var tekið fram á nótunni að 17. desember 2007 hafi verið lögð inn á áðurgreinda reikninga stefnda 222.792.530 japönsk jen og 2.275.319,35 svissneskir frankar og hafa kvittanir fyrir þeim greiðslum jafnframt verið lagðar fram í málinu.

Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., víkja stjórn félagsins frá og setja yfir það skilanefnd. Í framhaldi af því var stofnaður Nýi Landsbanki Íslands hf. sem nú ber heiti áfrýjanda. Tók áfrýjandi við ýmsum réttindum og skyldum eldri bankans og er óumdeilt að hann hafi þar á meðal tekið yfir kröfu á hendur stefnda samkvæmt lánssamningnum frá 13. desember 2007. Eins og nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi voru undirritaðir þrír viðaukar við samninginn þar sem skilmálum lánsins var breytt. Í þeim öllum voru eftirstöðvar lánsins greindar í erlendum gjaldmiðlum.

Stefndi greiddi vexti af láninu alls níu sinnum, 20. júní og 22. desember 2008, 22. júní og 21. desember 2009, 22. mars 2010, 23. febrúar, 7. apríl, 22. júlí og 29. ágúst 2011. Í fyrsta skiptið, 20. júní 2008, var greiðslan gjaldfærð í krónum af áðurgreindum tékkareikningi stefnda hjá Landsbanka Íslands hf., nr. 73. Í hin skiptin voru greiðslurnar hins vegar gjaldfærðar í evrum og breskum pundum af gjaldeyrisreikningum stefnda hjá áfrýjanda, ef frá er talinn lítill hluti af greiðslunni 21. desember 2009, 10.820 krónur, sem gjaldfærðar voru af tékkareikningnum. Í kvittunum fyrir vaxtagreiðslunum voru eftirstöðvar lánsins jafnan tilteknar í japönskum jenum og svissneskum frönkum.

II

Málsaðila greinir á um það hvort samningur stefnda við Landsbanka Íslands hf. 13. desember 2007 sé um lán í íslenskum krónum, bundið gengi erlendra gjaldmiðla, þannig að skilmálar þess brjóti í bága við 14. gr., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar 6. mars 2014 í máli nr. 602/2013 var leyst úr sams konar ágreiningi milli áfrýjanda í þessu máli og gagnaðila hans þar sem orðalag í samningnum, sem á reyndi í því máli, var nánast það sama og í lánssamningnum frá 13. desember 2007. Fyrir utan dagsetningar, tilteknar tegundir erlendra gjaldmiðla, bankareikninga og annað, sem eðli máls samkvæmt er bundið við einstök lánsviðskipti, er ekki sá munur á ákvæðum þessara samninga í lagalegu tilliti að hann geti ráðið niðurstöðu um skýringu þeirra. Verður því hér, á sama hátt og í dómi í máli nr. 602/2013, sbr. og dóm Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011, að gæta að því hvernig háttað var ákvæðum samningsins um efndir aðilanna og hvernig að þeim var staðið í raun.

Eins og áður greinir var lánið, sem um ræddi í samningi stefnda við Landsbanka Íslands hf., greitt út 17. desember 2007 með því að bankinn lagði tilteknar fjárhæðir í japönskum jenum og svissneskum frönkum inn á tvo gjaldeyrisreikninga stefnda í þeim gjaldmiðlum. Þessi aðferð við útborgun lánsfjárins var í samræmi við ákvæði í samningnum 13. desember 2007 sem vísað var til í fyrrnefndri beiðni áfrýjanda um útborgun lánsins 17. sama mánaðar. Fé í erlendum gjaldmiðlum skipti því í reynd um hendur þegar Landsbanki Íslands hf. efndi aðalskyldu sína samkvæmt lánssamningnum. Eins og áður greinir innti stefndi oftast nær vaxtagreiðslur vegna lánsins af hendi í erlendum gjaldmiðlum, enda þótt hann hefði heimild til þess samkvæmt samningnum að greiða af láninu í krónum. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að lánið til stefnda hafi verið í erlendum gjaldmiðlum og skiptir þá ekki máli í hvaða tilgangi hann tók það. Með því að slíkt lán fellur ekki undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001 um heimildir til verðtryggingar lánsfjár í íslenskum krónum verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda í máli þessu.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir, en rétt er að málskostnaður í héraði falli niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfu stefnda, Auðbjargar ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, en málskostnaður í héraði fellur niður.