552/2017

J tók tvö lán hjá forvera Í hf. með veðskuldabréfum útgefnum 21. október 2004 og 23. mars 2007. Á árinu 2011 greiddi J upp bæði veðskuldabréfin með útgáfu tveggja nýrra veðskuldabréfa hjá Í hf. Í málinu krafðist J þess aðallega að hann bæri ekki greiðsluskyldu samkvæmt hinum nýju skuldabréfum, en til vara að skuld hans við Í hf. væri lægri en sem næmi kröfum samkvæmt bréfunum. Byggði J meðal annars á því að Í hefði aldrei eignast kröfurnar á hendur sér frá forvera sínum og að hann væri ekki réttur eigandi þeirra. Þá byggði J á því að hin upphaflegu lán hefðu verið bundin ólögmætri gengistryggingu og að hann hefði að verulegu leyti verið búinn að greiða þau upp og nægjanlega miðað við þær fjárhæðir sem upphaflega hafi verið teknar að láni. Í héraði var varakröfu J vísað frá dómi og Í hf. sýknaður af aðalkröfu hans. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að þar sem J hefði ekki skotið ákvæði héraðsdóms um frávísun til Hæstaréttar eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991 kæmi hún ekki til skoðunar fyrir réttinum. Hvað aðalkröfu J varðaði taldi Hæstiréttur að verulega skorti á að rökrétt samhengi væri á milli hennar og málsástæðna hans og væri málatilbúnaður hans í slíkri andstöðu við d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að ekki yrði hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf landsréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. september 2017. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að hann „beri ekki greiðsluskyldu vegna krafna stefnda skv. skuldabréfum stefnda nr. 510-158202 og 549-182640 (182641)“, en til vara að viðurkennt verði með dómi „að skuld áfrýjanda við stefnda sé lægri en skv. kröfum stefnda vegna skuldabréfa nr. 510-158202 og 549-182640 (182641).“ Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi þess jafnframt að stefnda verði gert að aflýsa framangreindum veðskuldabréfum af fasteigninni að Roðamóa 3 í Mosfellsbæ. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi undirgekkst áfrýjandi skuldbindingar við forvera stefnda annars vegar samkvæmt veðskuldabréfi 21. október 2004 og hins vegar samkvæmt veðskuldabréfi 23. mars 2007. Gefin voru út tvö ný veðskuldabréf 23. maí 2011 og var tekið fram í þeim báðum að þau kæmu í stað fyrrnefndra bréfa sem jafnframt væru greidd upp með hinum nýju bréfum.

Í hinum áfrýjaða dómi eru ítarlega raktar þær röksemdir sem áfrýjandi ber fram til stuðnings kröfum sínum. Í héraði krafðist stefndi frávísunar á varakröfu áfrýjanda og í þinghaldi 18. nóvember 2016 var ákveðið að málflutningur yrði um þá kröfu samhliða flutningi um efni máls, með vísan til 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með hinum áfrýjaða dómi var varakröfu áfrýjanda vísað frá héraðsdómi, en stefndi jafnframt sýknaður af aðalkröfu hans.

Til að koma fram endurskoðun á niðurstöðu héraðsdóms um frávísun varakröfunnar hefði áfrýjandi þurft að skjóta til Hæstaréttar ákvæði héraðsdóms um frávísun eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 19. júní 2002 í máli nr. 3/2002. Með því að þessa var ekki gætt kemur varakrafa áfrýjanda ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti.

Þær málsástæður sem áfrýjandi teflir fram til stuðnings aðalkröfu sinni sýnast annars vegar þess efnis að þeim sé ætlað að leiða til sýknu í samræmi við kröfugerð hans en hins vegar aðeins til lækkunar á kröfum stefnda. Áfrýjandi vísar meðal annars til þess að þau tvö veðskuldabréf, sem tilgreind eru í dómkröfu hans, hafi komið í stað tveggja eldri veðskuldabréfa sem bæði hafi verið bundin ólögmætri gengistryggingu og að endurútreikningar stefnda á skuld samkvæmt síðargreindum bréfum hafi verið rangir. Ekki er gerð fullnægjandi töluleg grein fyrir kröfugerð áfrýjanda, en þær forsendur og viðmið sem hann vísar til gefa helst til kynna, svo sem fyrr segir, að hann telji sig öðrum þræði í skuld við stefnda þótt hann krefjist sýknu að öllu leyti. Sú staðreynd að varakröfu áfrýjanda var vísað frá héraðsdómi eykur jafnframt enn á óskýrleikann í málatilbúnaði hans.

Samkvæmt framansögðu skortir verulega á að rökrétt samhengi sé milli málsástæðna áfrýjanda og aðalkröfu hans í málinu. Er málatilbúnaður hans í slíkri andstöðu við d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að ekki verður hjá því komist að vísa aðalkröfu áfrýjanda frá dómi sökum vanreifunar. Af því leiðir að kröfum áfrýjanda um afléttingu veðskuldabréfa verður jafnframt vísað frá héraðsdómi og þar með málinu í heild sinni.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma áfrýjanda til að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi vegna reksturs málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, J-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, Íslandsbanka hf., samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.