403/2002

K krafði L hf. og J um greiðslu skaðabóta vegna tveggja skuldabréfa sem áttu rót sína að rekja til vanskilaskulda tveggja sona hennar við L hf. sem hefðu meðal annars verið samkvæmt veðskuldabréfum og umboði sem sonur K hafði falsað á nafn hennar. Hefðu veðskuldabréfin verið gefin út að ráðleggingum J og andvirði þeirra ráðstafað af starfsmönnum Landsbréfa hf. til L hf. án þess að þeir hefðu haft til þess umboð frá K. Væru brot L hf. og J í því fólgin að svipta hana þeirri vörn gegn greiðslu vanskilaskuldanna að bréfin sem þær byggðust á væru fölsuð. Fallist var á það með héraðsdómi að ósannað væri að J hefði vitað eða mátt vita að vanskilaskuldirnar hvíldu ekki á öruggum heimildarskjölum. Þá mátti fallast á það með K að varlegra hefði verið af starfsmönnum Landsbréfa hf. að ganga eftir skriflegu umboði frá henni varðandi viðskiptin. Eins og málatilbúnaði K var háttað yrði hins vegar ekki á öðru byggt en að með útgáfu bréfanna og eftirfarandi ráðstöfun þeirra til L hf. hefðu veðskuldir þær, sem hvíldu á húseign hennar, lækkað verulega og hefði þetta þannig verið henni til hagsbóta. Yrði hún því ekki talin hafa sannað að hún hefði beiðið tjón, hvorki af völdum J né starfsmanna Landsbréfa hf. og L hf. Voru L hf. og J því sýknaðir af kröfum K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 29. ágúst 2002. Hún krefst þess að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða sér 6.600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20 júní 1996 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi Landsbanki Íslands hf. krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og honum dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann verulegrar lækkunar á dómkröfum áfrýjanda og að málkostnaður verði felldur niður.

Stefndi J-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með bréfi 11. nóvember 2002 féll áfrýjandi frá öllum kröfum sínum á hendur H-kk-þgf Þ-kk-þgf Á-kk-þgf sem stefnt var í héraði. Hefur H-kk-nf Þ-kk-nf jafnframt lýst því yfir að hann geri engar kröfur fyrir Hæstarétti. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti féll áfrýjandi jafnframt frá öllum kröfum á hendur H-kk-þgf S-kk-þgf. Var því þá lýst yfir af hálfu H-kk-ef að hann gerði engar kröfur fyrir Hæstarétti. Jafnframt kom fram að stefndi J-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf er hagfræðingur en ekki endurskoðandi, eins og segir í héraðsdómi.

II.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Áfrýjandi sækir stefndu in solidum um greiðslu skaðabóta. Hún reisir bótaskyldu þeirra aðallega á þeim grunni að kröfur samkvæmt tveimur skuldabréfum, útgefnum af henni 25. júní 1996 með veði í húseign hennar að Völvufelli 26 í Reykjavík, hvoru að fjárhæð 2.800.000 krónur, sem leiddu til þess að húseignin var seld á nauðungaruppboði 5. nóvember 2001, hafi átt rót sína að rekja til vanskilaskulda tveggja sona hennar við Landsbanka Íslands hf. Þessar vanskilaskuldir, alls að fjárhæð 7.824.048 krónur, hafi meðal annars verið samkvæmt veðskuldabréfum og umboði, sem sonur áfrýjanda hafi falsað á nafn hennar. Samtals munu veðlán á húseigninni vegna sonar hennar hafa numið 6.023.845 krónum. Veðskuldabréfin tvö hafi verið gefin út að ráðleggingum stefnda J-kk-ef H-kk-ef og andvirði þeirra hafi verið ráðstafað af starfsmönnum Landsbréfa hf. til Landsbanka Íslands hf. án þess að þeir hafi haft til þess umboð frá henni. Brot stefndu séu í því fólgin að svipta hana þeirri vörn gegn greiðslu vanskilaskuldanna að bréfin sem þær byggðust á væru fölsuð. Stefndi Landsbanki Íslands hf. yfirtók rekstur Landsbréfa hf. 28. desember 2001.

Fallast verður á það með héraðsdómi að ósannað sé að stefndi J-kk-nf H-kk-nf hafi vitað eða mátt vita að vanskilaskuldirnar hvíldu ekki á öruggum heimildarskjölum, en ráðleggingar hans voru gefnar á fundi með áfrýjanda og sonum hennar. Málatilbúnaður hennar í héraði var upphaflega á því reistur að hún hafi á fundi þessum vitað um það að skjölin hefðu verið fölsuð og gefið bréfin út þar sem hún hafi ekki viljað kæra son sinn. Við aðalflutning málsins í héraði hélt hún því hins vegar fram að hún hafi ekki vitað um þetta fyrr en síðar. Þetta er þó í andstöðu við framburð hennar fyrir lögreglu og stangast á við önnur gögn málsins. Nýju veðskuldabréfin voru útbúin hjá Landsbréfum hf. fyrir son áfrýjanda og samkvæmt framburði hans undirritaði móðir hans þau í hans viðurvist og ráðstafaði hann andvirði þeirra til Landsbanka Íslands hf. eftir því sem um var talað á áðurgreindum fundi hjá stefnda J-kk-þgf H-kk-þgf. Á þessum tíma hvíldu á húseign áfrýjanda hærri veðskuldir vegna skulda sona hennar við Landsbanka Íslands hf. en nam útgefnum skuldabréfum og fengust þær lækkaðar við útgáfu bréfanna og eftirfarandi skuldaskil.

Fallast má á það með áfrýjanda að varlegra hefði verið af starfsmönnum Landsbréfa hf. að ganga eftir skriflegu umboði frá henni varðandi viðskipti þau sem um getur í málinu. Eins og málatilbúnaði áfrýjanda er háttað verður hins vegar ekki á öðru byggt en að með útgáfu bréfanna og eftirfarandi ráðstöfun þeirra til Landsbanka Íslands hf. hafi veðskuldir þær, sem hvíldu á húseign hennar, lækkað verulega og hafi þetta þannig verið henni til hagsbóta. Hún verður því ekki talin hafa sannað að hún hafi beðið tjón, hvorki af völdum stefnda J-kk-ef H-kk-ef né starfsmanna Landsbréfa hf. og stefnda Landsbanka Íslands hf. Með þessum athugasemdum en annars með vísun til röksemda héraðsdóms verður hann staðfestur að því er þessa aðila varðar um annað en málskostnað til stefnda Landsbanka Íslands hf.

Samkvæmt þessari niðurstöðu er rétt að áfrýjandi greiði málskostnað fyrir Hæstarétti til stefnda J-kk-ef H-kk-ef, svo sem nánar greinir í dómsorði, en málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður að öðru leyti.

Gjafsóknarkostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað til stefnda Landsbanka Íslands hf.

Áfrýjandi, K-kvk-nf H-kvk-nf, greiði stefnda J-kk-þgf H-kk-þgf G-kk-þgf 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður að öðru leyti.