150/2006

B varð fyrir slysi er hann var að losa óökufæra bifreið frá dráttarbifreið sinni. Deilt var um hvort slysið væri bótaskylt úr ökumannstryggingu dráttarbifreiðarinnar á grundvelli 2. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Slysið varð með þeim hætti að hluti dráttarútbúnaðar bifreiðarinnar slengdist af miklu afli í B. Umræddur búnaður mun hvorki hafa verið knúinn sérstaklega af aflvél dráttarbifreiðarinnar né verið áfastur við hana. Hann var eigi að síður hluti af sérhæfðum fylgibúnaði slíkra dráttarbifreiða og meðal annars notaður þegar dregnar eru bifreiðar með laskaðan hjólabúnað. Hæstiréttur taldi losun bifreiðar frá dráttarbifreið vera þátt í notkun hennar. Yrði því talið að slys B hefði orsakast af notkun tækis sem heyrði til nauðsynlegs útbúnaðar dráttarbifreiðar til venjulegra nota bifreiðarinnar sem dráttarbifreiðar. Taldist B hafa verið við stjórn bifreiðarinnar í skilningi 92. gr. umferðarlaga þegar slysið varð. Bar S því fébótaábyrgð á tjóni hans. Krafa S um lækkun bótagreiðslna á grundvelli 2. mgr. 2. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var of seint fram komin og gegn mótmælum B kom hún ekki til álita í málinu hvað varðaði aðalsök.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. mars 2006. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 13.784.757 krónur nú með 4,5% ársvöxtum frá 10. maí 1999 til 27. júní 2003 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum var veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður fyrir Hæstarétti felldur niður.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi varð áfrýjandi fyrir slysi er járnstöng, á útbúnaði sem notaður er við flutning óökufærra bifreiða, skall á hann. Um er að ræða hjólastell sem nefnt er „dolly“. Aðilar máls eru sammála lýsingu héraðsdóms á umræddum búnaði að öðru leyti en því, að áfrýjandi kveður annars vegar ekki hafa þurft að setja sérstaka öryggisfestingu á þegar búnaðinum hafði verið lyft, heldur hafi hún læst sjálfkrafa og hins vegar hafi stöng sú sem skall á áfrýjanda einnig verið notuð við vissar aðstæður til þess að slaka niður búnaðinum en ekki einvörðungu til að hífa hann upp. Er hvort tveggja í samræmi við framburð áfrýjanda og vætti H-kk-ef Ó-kk-ef sem einnig vann hjá fyrirtækinu. Umræddur búnaður er hvorki knúinn sérstaklega af aflvél dráttarbifreiðarinnar né er hann áfastur við hana. Hann fylgir hins vegar dráttarbifreiðum eins og þeirri sem áfrýjandi átti og vann við og er hluti af sérhæfðum fylgibúnaði slíkra dráttarbifreiða. Hann er nauðsynlegur þegar dregnar eru bifreiðar með laskaðan hjólabúnað, eins og var í tilviki því sem hér um ræðir. Eins og fram kemur í héraðsdómi hafði áfrýjandi dregið skemmda bifreið á áfangastað og var að losa hana frá dráttarbifreiðinni er slysið varð. Mun þverbiti á dráttarbúnaðinum hafa setið fastur undir hinni löskuðu bifreið er hún var látin síga. Þurfti áfrýjandi því að hífa bifreiðina upp á nýjan leik til þess að ná búnaðinum undan, en fram er komið í málinu að þetta komi stundum fyrir við affermingu eða losun bifreiðar. Var affermingu bifreiðarinnar því ekki lokið þegar slysið varð. Afferming skemmdrar bifreiðar frá dráttarbifreið er þáttur í notkun þeirrar síðarnefndu. Samkvæmt framanrituðu varð slys áfrýjanda við notkun tækis sem heyrði til eðlilegs og nauðsynlegs búnaðar dráttarbifreiðar og við venjubundin not hennar sem slíkrar. Áfrýjandi átti dráttarbifreiðina og notaði hana í rekstri sínum. Í umrætt sinn var hann að afferma laskað ökutæki sem hann var að flytja með dráttarbifreiðinni og var því við stjórn hennar í skilningi 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Eins og aðstæðum er hér háttað skulu stefndu bera fébótaábyrgð á tjóni áfrýjanda samkvæmt 2. mgr. 92. gr., sbr. 88. gr. umferðarlaga, sbr. 2. gr. laga nr. 32/1998.

Eins og áður er rakið var áfrýjandi við venjubundna notkun á ökutækinu er slysið varð og er ósannað að hann hafi sýnt af sér ógætni eða staðið ranglega að verki. Verður því ekki fallist á með stefnda að áfrýjandi eigi að bera tjón sitt að einhverju leyti sjálfur.

Málatilbúnaður áfrýjanda er um sumt óljós en af stefnu í héraði verður ekki annað ráðið en að kröfugerð hans miðist við skaðabótalög nr. 50/1993 eins og þau voru áður en breytingarlög nr. 37/1999 tóku gildi. Lög þau höfðu hins vegar öðlast gildi er umrætt slys varð. Með þeim breytingarlögum var aukið við frádrátt vegna greiðslu frá þriðja manni samkvæmt 2. mgr. 2. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga og hækkuðu ársvextir samkvæmt 16. gr. þeirra úr 2% í 4,5%. Í greinargerð sinni í héraði krafðist stefndi til vara lækkunar á dómkröfu. Í rökstuðningi hans vegna kröfugerðar var þó ekki minnst á frádrátt samkvæmt framangreindum lagaákvæðum þar um, heldur lækkunar einungis krafist á þeim grunni að örorka áfrýjanda væri metin of mikil og að tekjuviðmið væri óljóst. Í þinghaldi 3. september 2004 lagði áfrýjandi fram skriflega sókn og lækkaði upphaflega dómkröfu sína með tilliti til tekjuviðmiðs. Í þinghaldi 10. september 2004 voru að beiðni stefnda dómkvaddir matsmenn sem skiluðu mati 29. desember það ár. Þar var varanleg örorka áfrýjanda hækkuð úr 65% í 75%, en annað var óbreytt frá fyrra áliti lækna um tjón hans. Það var fyrst í þinghaldi 15. apríl 2005, um ári eftir þingfestingu málsins, að bókuð var af hálfu stefnda áskorun til áfrýjanda um að upplýsa um greiðslur er dragast ættu frá skaðabótum samkvæmt framangreindum lagaákvæðum. Af hálfu áfrýjanda var bókað að umbeðinna gagna yrði aflað en að þau væru þýðingarlaus þar sem stefndi hefði ekki gert kröfu um að greiðslur þessar yrðu dregnar frá skaðabótum. Með framhaldsstefnu birtri 26. apríl 2005 krafðist áfrýjandi mismunar á grundvelli hinnar nýju matsgerðar. Var stefnufjárhæð í framhaldssök 1.560.809 krónur að höfuðstól en nú krafðist áfrýjandi 4,5% ársvaxta á þá fjárhæð frá stöðugleikapunkti 10. desember 1999 til 27. júní 2003 og dráttarvaxta eftir það. Í greinargerð sinni í framhaldssök hafði stefndi fyrst formlega uppi varnir reistar á þeim sjónarmiðum sem hann hafði látið bóka um í þinghaldinu 15. apríl 2005.

Samkvæmt héraðsdómi krafðist áfrýjandi einungis 2% ársvaxta á höfuðstól samanlagðrar kröfu sinnar frá 10. maí 1999 til 27. júní 2003 og var ekki í dóminum getið að höfuðstóll kröfu samkvæmt framhaldssök skyldi bera 4,5% vexti, þrátt fyrir framanritað. Þá var krafa um 2% ársvexti á allan höfuðstól umrætt tímabil ítrekuð af hálfu áfrýjanda, bæði í áfrýjunarstefnu og greinargerð hans fyrir Hæstarétti. Krafa hans um 4,5% ársvexti umrætt tímabil á alla fjárhæðina kom hins vegar fram við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti. Samkvæmt öllu framanrituðu og með hliðsjón af 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður ekki byggt á þessari breytingu á kröfugerð áfrýjanda við úrslausn málsins fyrir Hæstarétti.

Þrátt fyrir að málatilbúnaður áfrýjanda í stefnu í aðalsök í héraði hafi verið með þeim hætti sem að framan er lýst var stefnda unnt að krefjast í greinargerð í aðalsök lækkunar bóta á grundvelli greiðslu frá þriðja manni. Eins og áður er rakið gerði hann það ekki fyrr en löngu síðar. Hér er um að ræða sakarefni sem stefndi hefur ráðstöfunarrétt á og gegn mótmælum áfrýjanda koma mótbárur hans ekki til álita að því marki sem þær teljast of seint fram bornar. Andmæli stefnda á þessum grunni við kröfu í aðalsök voru of seint fram komin. Hins vegar hafði stefndi uppi slíkar varnir í greinargerð í framhaldssök og verða þær að fullu teknar til greina að því er þá fjárhæð varðar er í framhaldssök greinir. Upplýst er að áfrýjandi naut verulega hærri greiðslu úr almannatryggingum og lífeyrissjóðum en sem nemur fjárhæð kröfu í framhaldssök, eða 5.641.484 krónur. Kemur því sú fjárhæð til frádráttar sem nemur fjárhæð framhaldssakar.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 12.223.948 krónur (13.784.757 krónur - 1.560.809 krónur) með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Áfrýjanda var veitt gjafsókn í málinu bæði í héraði og fyrir Hæstarétti. Verður gjafsóknarkostnaður hans á báðum dómstigum ákveðinn í einu lagi svo sem greinir í dómsorði.

Stefndi verður dæmdur til að greiða í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Verður hann ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði áfrýjanda, B-kk-þgf S-kk-þgf A-kk-þgf, 12.223.948 krónur með 2% ársvöxtum frá 10. maí 1999 til 27. júní 2003, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, samtals 1.200.000 krónur.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 1.200.000 krónur.