185/2012

A höfðaði mál á hendur sjúkrahúsinu S til heimtu bóta vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna saknæmra mistaka, sem S bæri ábyrgð á, er leiddu til þess að tiltekin sjúkdómseinkenni hans greindust ekki fyrr en þau voru komin á svo alvarlegt stig að varanlegt heilsutjón hlaust af. Í héraði var S sýknað af kröfum A með vísan til þess að ekki hefði verið sýnt fram á að gerð hefðu verið nein mistök við greiningu eða meðhöndlun veikinda A sem S yrði talið bera ábyrgð á. Hæstiréttur taldi á hinn bóginn að málið væri vanreifað af hálfu A og vísaði því frá héraðsdómi.

Dómar Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. mars 2012. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 16.873.330 krónur með 4,5% ársvöxtum af 8.360.365 krónum frá 28. nóvember 2005 til 28. nóvember 2007 og af 16.873.330 krónum frá þeim degi til 11. mars 2009, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi veiktist í síðari hluta nóvember 2005, en hann var þá átta ára gamall. Svo sem nánar er rakið í héraðsdómi greindist hann 28. sama mánaðar hjá stefnda með svokallaða einkirningasótt sem er veirusýking. Krafa hans á hendur stefnda er einkum reist á því að tölvusneiðmynd af höfði áfrýjanda, sem tekin var hjá stefnda 2. desember 2005, hafi verið ranglega skýrð á þann veg að engin merki um sjúklegar breytingar greindust í heilavef. Af þeim sökum hafi heilabólga, sem hann hafi þá verið haldinn og geti komið sem fylgikvilli einkirningasóttar, ekki greinst fyrr en 11. sama mánaðar. Þá hafi sjúkdómurinn verið kominn á mjög alvarlegt stig þannig að varanlegt heilsutjón hafi hlotist af. Í hinni röngu greiningu hafi falist saknæmt gáleysi, sem stefndi beri ábyrgð á.

Eftir áfrýjun héraðsdóms fékk áfrýjandi dómkvadda tvo matsmenn til að svara þeirri spurningu „hvernig ... greina hefði átt tölvusneiðmynd sem tekin var af höfði matsbeiðanda þann 2. desember 2005 m.t.t. sjúkdómsástands hans á þeim tímapunkti“. Matsbeiðnin var ódagsett, en lögð fram í Héraðsdómi Norðurlands eystra 17. apríl 2012. Í beiðninni var vísað til þess að niðurstaða málsins fyrir héraðsdómi hafi oltið á áðurnefndri tölvusneiðmynd en í matsgerðum, sem aflað hafi verið um afleiðingar veikinda áfrýjanda, hafi ekki verið sérstaklega fjallað um hvað ráða mætti af myndinni um áhrif sjúkdómsins á heila hans. Í þinghaldi, sem háð var síðastnefndan dag, voru tveir röntgenlæknar dómkvaddir til matsstarfa. Var jafnframt fært til bókar að af hálfu stefnda væru ekki gerðar athugasemdir við það. Matsgerð læknanna er dagsett 28. maí og 5. júní 2012, en samandregin niðurstaða þeirra var þessi: „TS-rannsóknin vekur án nokkurs vafa grunsemdir um aukinn innankúpuþrýsting hjá sjúklingi með höfuðverk og uppköst. Eðlilegt er að mæla með bráðri segulómskoðun ... til þess að renna styrkari stoðum undir vinnugreininguna og hugsanlega sýna fram á undirliggjandi sjúkdóm.“ Skýrslur voru teknar af matsmönnunum fyrir dómi þar sem þeir staðfestu matsgerðina og skýrðu nánar. Hún var síðan lögð fyrir Hæstarétt 19. júní 2012 ásamt nokkrum öðrum nýjum skjölum þegar einungis nokkrir dagar voru eftir af framlengdum fresti til gagnaöflunar, en þá var liðið sem næst hálft ár frá uppkvaðningu héraðsdóms. Greinargerðir málsaðila til Hæstaréttar eru dagsettar 2. og 21. maí 2012.

Varðandi þennan framgang málsins verður að líta til þess að umrædd matsgerð er sönnunargagn um grundvallaratriði í því, sem áfrýjanda hefði verið rétt að afla þegar á frumstigum málatilbúnaðar síns. Framhald málsins hlaut að mótast af sönnunargagni um þennan þátt þess. Matsgerð um þetta lá ekki fyrir héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, þegar dómur var lagður á málið þar og fyrir Hæstarétti er þetta skjal svo seint fram komið að stefnda gafst í raun ekkert færi til andmæla fyrr en við munnlegan flutning málsins. Þótt aðilum einkamáls sé almennt heimilt að afla nýrra sönnunargagna undir áfrýjun héraðsdóms fór málatilbúnaður áfrýjanda, að virtu því sem að framan greinir, að þessu leyti verulega úrskeiðis.

II

Leitað var til stefnda á ný með áfrýjanda 11. desember 2005 vegna veikinda hans, en í héraðsdómi greinir frá því hver sjúkdómseinkenni hans voru þá orðin. Tekin var tölvusneiðmynd af höfði áfrýjanda sama dag og er óumdeilt að á henni hafi sést skýr merki um bólgu í litla heila hans. Hann var samdægurs fluttur með sjúkraflugi á Landspítalann háskólasjúkrahús og fékk hann strax bólgueyðandi lyf. Aðfaranótt 12. desember 2005 var gerð aðgerð á höfði hans til að ná út vökva og létta þar með á mjög miklum þrýstingi á heila. Hann dvaldi á gjörgæsludeild Landspítalans í tíu daga og tveimur dögum fyrir útskrift af þeirri deild var þrýstingur á heila hans orðinn eðlilegur.

Meðal málsgagna eru vottorð og bréf Ó-kk-ef T-kk-ef, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum barna, sem tók á móti áfrýjanda við komu á Landspítalann, en hann gaf einnig skýrslu fyrir dómi. Í bréfi hans til Tryggingastofnunar ríkisins 29. ágúst 2006 sagði að ef vitneskja hefði legið fyrir strax um að tölvusneiðmynd 2. desember 2005 af höfði áfrýjanda væri óeðlileg hefði hann án efa verið sendur í segulómun til að skýra betur bólgubreytingar í litla heila. Þetta hefði hugsanlega leitt til þess að meðferð á auknum innankúpuþrýstingi hefði verið hafin fyrr og komist hjá legu áfrýjanda á gjörgæsludeild og ísetningu ventils í höfuð til að létta á þrýstingi. Yfirgnæfandi líkur séu á að miklar persónuleikabreytingar hjá áfrýjanda eftir þessi veikindi séu tengdar bólgusjúkdómnum í litla heila. Að öllum líkindum hefði mátt komast hjá hluta þeirra ef greining hefði legið fyrir strax og meðferð þar með hafist viku til tíu dögum fyrr en raun varð á.

Áfrýjandi fékk dómkvadda tvo lækna, sem eru sérfræðingar í annars vegar heila- og taugasjúkdómum og hins vegar barnasjúkdómum, til að meta „varanlegar afleiðingar læknamistaka sem áttu sér stað við sjúkdómsgreiningu, rannsóknir og meðferð hans í tengslum við veikindi hans í nóvember og desember 2005“ hjá stefnda. Nánar tilgreint skyldi meta þjáningabætur, varanlegan miska og varanlega örorku áfrýjanda, sbr. 3. gr., 4. gr. og 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í matsgerð 23. febrúar 2010 kom fram að af hálfu áfrýjanda hafi verið beint frekari spurningum til matsmannanna 8. desember 2009, en þær síðan afturkallaðar. Í því bréfi hafi jafnframt verið óskað álits á því „hve stóran hluta afleiðinga veikinda A megi rekja til þess dráttar sem varð á greiningu sjúkdóms hans í nóvember/desember 2005.“ Eftir að hafa komist að niðurstöðu um upphaflegu matsspurningarnar sagði í niðurlagi matsgerðarinnar: „Matsmenn telja að komast hefði mátt hjá hluta af þeim heilsufarslegu afleiðingum ... sem tjónþoli glímir við eftir veikindin, ef greining hefði legið fyrir strax í byrjun desember og þar af leiðandi meðferð hafist fyrr og er það í samræmi við fyrirliggjandi álit Ó-kk-ef T-kk-ef læknis. Telja matsmenn að helming afleiðinga veikinda tjónþola megi rekja til þess dráttar sem varð á greiningu sjúkdóms hans í nóvember/desember 2005.“

Hinn 30. apríl 2010 var af hálfu áfrýjanda óskað yfirmats, þar á meðal á því hvort allar afleiðingar sjúkdómsins mætti rekja til þess dráttar sem varð á greiningu hans, en að öðrum kosti hve stór hluti afleiðinganna stafaði af þessari ástæðu. Taldi hann niðurstöðu undirmats um orsakasamband vera órökstudda. Í yfirmatsgerð 6. ágúst 2010 var lagt mat á lengd tímabils, sem áfrýjandi gæti átt rétt til þjáningabóta, varanlegan miska og varanlega örorku, en engin afstaða tekin til spurningar um orsakasamband.

Þegar undirmat 23. febrúar 2010 var gert lá hvorki fyrir mat lækna á sviði geislalækninga né skrifleg greining lækna með þá menntun á áðurnefndri tölvusneiðmynd frá 2. desember 2005. Þannig lá í raun ekki fyrir á matsdegi hvort heilabólga hefði, er myndin var tekin, þegar stungið sér niður hjá áfrýjanda og á hvaða stigi hún var þá. Slík greining hefði verið nauðsynlegur undanfari þess að leggja mat á þróun sjúkdómsins frá 2. desember 2005 til 11. sama mánaðar og þar með afleiðingar þess dráttar á greiningu sem haldið er fram að orðið hafi. Engin skýring er heldur fram komin á því, sem áfrýjandi hélt fram í tengslum við matsgerðina, að dráttur hafi orðið á greiningu sjúkdóms hans „í nóvember/desember 2005.“ Með því sýnist haldið fram að mistök hafi verið gerð þegar í nóvember 2005 án þess að á því sé byggt í málinu að öðru leyti eða neitt liggi fyrir um það. Í undirmatsgerð var komist að þeirri niðurstöðu að helming afleiðinga veikinda áfrýjanda mætti rekja „til þess dráttar sem varð á greiningu sjúkdóms hans í nóvember/desember 2005“ og var ekki fjallað um þetta í yfirmatsgerð. Allt að einu krefst áfrýjandi bóta í málinu fyrir allt tjón, sem hann telur sig hafa orðið fyrir.

Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, er málið svo vanreifað af hálfu áfrýjanda að ekki verður komist hjá að vísa því frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða látin standa óröskuð. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem nánar segir í dómsorði.

Það athugast að stefna hefði átt íslenska ríkinu til aðildar í málinu en ekki stefnda.

Dómsorð:

Málinu er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 750.000 krónur.