717/2013

Ö ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að fjármögnunarleigusamningur sem fyrirtækið hafði gert við L hf. væri að efni til lánssamningur og að ákvæði hans um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla væri ólögmætt og óskuldbindandi fyrir sig. Í niðurstöðu Hæstaréttar var að efni til fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hafna fimm af sex málsástæðum Ö ehf. Þá var hafnað þeirri málsástæðu Ö hf. að í upphafi viðskipta hefði verið samið um að félagið eignaðist bifreið þá er samningurinn laut að gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma. Ekki var talið skipta máli að í samningi Ö ehf. og L hf. hefði verið vísað til samnings Ö ehf. við seljanda bifreiðarinnar um möguleg endurkaup þess síðarnefnda. Þótti Ö ehf. ekki hafa sýnt fram á að ákvæði í tilboði L til Ö ehf. um greiðslu lokagjalds hefði tekið til samnings þess er málið laut að. Þá varð kynningarefni L hf. um fjármögnunarleigusamninga ekki skýrt svo að það hefði veitt viðskiptamanni fyrirvaralausan kauprétt að leigutíma loknum, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Ekki réði úrslitum þótt óumdeilt væri að Ö ehf. hefði alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamninga um á tilteknu tímabili. Þótti Ö ehf. ekki hafa sannað að samið hefði verið um í upphafi viðskipta að fyrirtækið yrði að loknum grunnleigutíma samningsins og gegn greiðslu lokagjalds eigandi bifreiðarinnar sem samningurinn tók til. Var því niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. staðfest.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og S-kk-nf L-kk-nf fyrrverandi prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. nóvember 2013. Hann krefst þess að viðurkennt verði að fjármögnunarleigusamningur aðila nr. 144199-202 frá 13. nóvember 2007 sé að efni til lánssamningur og að ákvæði hans um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla skuldbindi hann ekki. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samningur sá, sem áfrýjandi krefst viðurkenningar á að sé lánssamningur en ekki leigusamningur, ber heitið ,,fjármögnunarleigusamningur“. Samningurinn var gerður 13. nóvember 2007 og tók til „Renault At Midlum ásamt kassa, lyftu og öðrum búnaði“, en þetta mun vera bifreið með skráningarnúmerið EJ X88. Í samningnum var mælt fyrir um að grunnleigutími væri sex ár. Áfrýjandi reisir mál sitt á því að þar sem um hafi verið að ræða lánssamning séu ákvæði hans um tengingu greiðslu við gengi tilgreindra erlendra gjaldmiðla óskuldbindandi.

Samningurinn skiptist í tvo hluta en efni hans er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Fyrri hluti samningsins hafði að geyma sérstaka skilmála sem lutu að bifreiðinni sem var andlag samningsins en þar var meðal annars fjallað um leigugrunn, grunnleigutíma og tilhögun leigugreiðslna. Í síðari hluta samningsins voru almennir skilmálar. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var efni samningsins í meginatriðum það sama og þess samnings sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar 24. maí 2012 í máli nr. 652/2011, sbr. einnig dóm réttarins 13. mars 2014 í máli nr. 638/2013.

Áfrýjandi teflir einkum fram sex málsástæðum til stuðnings kröfu sinni og eru þær tíundaðar í héraðsdómi. Þar er fimm þeirra hafnað með vísan til áðurnefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 652/2011 og er að efni til fallist á niðurstöðu héraðsdóms um það.

Áfrýjandi telur að mál þetta sé ekki sambærilegt þeim sem áðurnefndir dómar Hæstaréttar tóku til að því leyti að í upphafi viðskipta hafi verið samið um að áfrýjandi ,,myndi eignast tæki samkvæmt fjármögnunarleigusamningum gegn ákveðinni greiðslu við lok samningstíma“. Því til stuðnings bendir áfrýjandi á að í sérstökum skilmálum samningsins hafi verið vísað til „endurkaupa- og þjónustusamnings“ áfrýjanda við Bifreiðar & landbúnaðarvélar ehf., sem seldi stefnda bifreiðina, en í síðarnefnda samningnum hafi verið ráðgert að Bifreiðar & landbúnaðarvélar ehf. myndi kaupa hana af áfrýjanda 1. nóvember 2012 að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Þá telur áfrýjandi ljóst að umræddur fjármögnunarleigusamningur sé gerður á grundvelli tilboðs stefnda frá árinu 2004 í fjármögnun bifreiða og tækja fyrir áfrýjanda þar sem gert hafi verið ráð fyrir greiðslu tiltekins lokagjalds. Þetta sýni að um það hafi verið samið að áfrýjandi eignaðist við samningslok þau tæki sem aðilarnir gerðu fjármögnunarleigusamninga um. Auk þessa bendir áfrýjandi á að fjármögnunarleigusamningar sem aðilarnir gerðu í kjölfar þess að umrætt tilboð var samþykkt hafi flestir verið gerðir upp með þeim hætti að áfrýjandi eignaðist tæki í lok samningstíma eða meðan á honum stóð gegn greiðslu lokagjalds. Það hafi ekki verið fyrr en ágreiningur reis um lögmæti samninganna að stefndi hafi neitað að afsala áfrýjanda tækjunum gegn lokagjaldi. Þá leiði af túlkunarreglum samningaréttar að skýra verði samningana, sem stefndi samdi einhliða, áfrýjanda í vil ef vafi leikur á um efni þeirra. Áfrýjandi kveður aðra viðskiptamenn stefnda hafa með sama hætti átt rétt á því að kaupa vél eða tæki við lok grunnleigutíma. Hefur hann lagt fram undirritaðar yfirlýsingar nokkurra þeirra þess efnis. Loks vísar áfrýjandi til framburðar vitnanna S-kk-ef H-kk-ef, Ó-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef og G-kvk-ef Ó-kvk-ef fyrir héraðsdómi en þau hafi öll um lengri tíma gegnt stjórnunarstörfum hjá stefnda. Rakið er úr framburði þeirra í héraðsdómi.

Í þeim samningi sem málið varðar var svofellt ákvæði í 12. grein: ,,Leigutíminn er tilgreindur í 4. og 6. gr. Leigutaki getur ekki sagt leigusamningi þessum upp á grunnleigutíma. Að loknum grunnleigutíma framlengist hann ótímabundið skv. 6. gr. Leigutaki getur sagt hinum framlengda leigusamningi upp skriflega með 1 mánaðar fyrirvara, enda skili hann þá tafarlaust hinu leigða.“ Í 34. grein samningsins var kveðið á um það að honum mætti einungis breyta með skriflegum viðauka, undirrituðum af samningsaðilum. Óumdeilt er samningnum var ekki breytt að því leyti, sem hér skiptir máli, með þeim hætti sem þarna var mælt fyrir um.

Í 10. grein samningsins sagði meðal annars: „Leigutaki hefur gert endurkaupa- og þjónustusamning við seljanda í ISK (kr. 3.687.744. m.vsk). Þar sem leigugreiðslur eru gengistryggðar er ósamræmi í eftirstöðvum á sama tíma. Mismunur er gerður upp milli aðila beint.“ Óumdeilt er að ekki reyndi á þann samning áfrýjanda og seljanda bifreiðarinnar um endurkaup sem vísað var til í þessu ákvæði fjármögnunarleigusamningsins en í honum var ekki að öðru leyti fjallað um hvaða áhrif samningur áfrýjanda og seljanda bifreiðarinnar hefði á réttarsamband áfrýjanda og stefnda. Að teknu tilliti til framburðar vitnanna A-kk-ef S-kk-ef K-kk-ef og G-kvk-ef Ó-kvk-ef hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á, gegn andmælum stefnda, að ákvæði um greiðslu lokagjalds í áðurnefndu tilboði, sem stefndi gerði áfrýjanda 24. nóvember 2004, hafi tekið til samningsins sem mál þetta lýtur að. Þá verður kynningarefni stefnda um fjármögnunarleigusamninga ekki skýrt svo að hann hafi veitt áfrýjanda eða öðrum viðskiptamönnum sínum fyrirvaralausan rétt til að kaupa leigumun að grunnleigutíma loknum án þess að til þyrfti að koma sérstakt samþykki stefnda. Því síður gat það falið í sér skyldu viðskiptamanns til að kaupa tækið. Framburður vitnanna H-kk-ef J-kk-ef, P-kk-ef B-kk-ef M-kk-ef og A-kk-ef S-kk-ef K-kk-ef fyrir héraðsdómi, sem efnislega er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, var á þann veg að samþykki stefnda hefði alltaf þurft að koma til svo viðskiptamaður fengi að kaupa vél eða tæki sem fjármögnunarleigusamningur tók til. Þá ræður það ekki úrslitum um sönnun fyrir þessari málsástæðu áfrýjanda að óumdeilt sé að hann hafi alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamning um við stefnda og lokið var á árunum 2005 til 2012.

Samkvæmt framansögðu, en einnig að teknu tilliti til framburðar þeirra S-kk-ef H-kk-ef, Ó-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef og G-kvk-ef Ó-kvk-ef, hefur áfrýjandi ekki sannað að svo hafi verið um samið í upphafi viðskipta samkvæmt þeim samningi sem málið varðar að hann yrði að loknum grunnleigutíma og gegn greiðslu lokagjalds eigandi bifreiðarinnar sem samningurinn tók til. Þegar af þessum ástæðum verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ölgerðin Egill Skallagrímsson ehf., greiði stefnda, Lýsingu hf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.