132/2015

M, nígerískur ríkisborgari, krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður innanríkisráðuneytisins og felld úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar þess efnis að umsókn hans um hæli á Íslandi yrði ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi og að hann ásamt umsókn sinni skyldi sendur til Ítalíu. Hélt M því fram að liðinn væri sex mánaða frestur til að endursenda hann til Ítalíu samkvæmt d. lið 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og því bæri að taka hælisumsókn hans til efnismeðferðar hér á landi. Fyrir lá að innanríkisráðuneytið hafði fallist á ósk M, um frestun réttaráhrifa framangreinds úrskurðar ráðuneytisins, þar til að niðurstaða lægi fyrir í tilteknu máli sem flutt var munnlega fyrir Hæstarétti sama dag og mál þetta og dæmt samhliða því. Með vísan til 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga var því talið að framangreindur frestur byrjaði að líða við uppsögu dóms þessa. Þá var ekki talið að á Ítalíu væri fyrir hendi kerfislægur galli sem leiddi til þess að M stæði frammi fyrir raunverulegri hættu á að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð, yrði hann sendur þangað. Af þeim sökum stæðu ákvæði 45. gr. laga nr. 96/2002 því ekki í vegi að synjað væri að taka umsókn M til efnismeðferðar. Var Í því sýknað af kröfum M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. febrúar 2015. Hann krefst þess að ógiltur verði úrskurður innanríkisráðuneytisins 15. apríl 2014 og felld úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar 8. október 2012. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi var með úrskurði innanríkisráðuneytisins 15. apríl 2014 staðfest sú ákvörðun Útlendingastofnunar 8. október 2012 að umsókn áfrýjanda um hæli á Íslandi yrði ekki tekin til efnismeðferðar. Niðurstaða innanríkisráðuneytisins er reist á Dyflinnarsamstarfinu, sem Ísland er aðili að, sbr. reglugerð ráðsins (EB) nr. 343/2003 frá 18. febrúar 2003, svonefnd Dyflinnarreglugerð. Með úrskurði innanríkisráðuneytisins var lagt mat á hvort beita ætti 2. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar, sem felur í sér undanþágu frá meginreglu 1. mgr. greinarinnar. Í reglugerðinni koma fram reglur um meðferð umsókna um hæli, sem lagðar eru fram í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Með reglugerðinni á að vera tryggt að hælisumsókn hljóti meðferð í einu aðildarríkjanna og komið í veg fyrir að hælisleitandi verði sendur frá einu aðildarríki til annars án þess að nokkurt þeirra viðurkenni ábyrgð sína á meðferð umsóknar hans. Óumdeilt er að beiðni um viðtöku áfrýjanda og umsóknar hans um hæli var 15. ágúst 2012 beint til yfirvalda á Ítalíu, sbr. 19. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, en áfrýjandi sótti 31. júlí 2012 um hæli hér á landi. Var beiðnin því lögð fram innan þeirra tímamarka sem kveðið er á um í 1. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar. Ítölsk stjórnvöld svöruðu ekki beiðninni innan þess frests, sem greinir í b. lið 1. mgr. 20. gr. reglugerðarinnar, en þá skal litið svo á að það hafi samþykkt að taka við umsókn um hæli, sbr. c. lið sömu málsgreinar.

Af gögnum málsins verður ráðið að ítölsk yfirvöld muni veita áfrýjanda þá vernd, sem áskilin er í alþjóðlegum skuldbindingum Ítalíu á sviði mannréttinda, þar á meðal samkvæmt reglunni um „non-refoulement“, sem öll ríki Evrópusambandsins eru bundin af, verði áfrýjandi sendur aftur til landsins. Þá verður ekki talið að slíkir ágallar séu á málsmeðferð og skilyrðum til móttöku hælisleitenda á Ítalíu að talið verði að þar í landi sé fyrir hendi kerfislægur galli, sem leiði til þess að áfrýjandi standi frammi fyrir raunverulegri hættu á að sæta þar ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Af þeim sökum stóðu ákvæði 45. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga því ekki í vegi að íslenskum stjórnvöldum væri með vísan til 46. gr. a. laganna heimilt að synja um að taka umsókn áfrýjanda til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sbr. dóm Hæstaréttar 17. desember 2013 í máli nr. 445/2013. Sjá einnig til hliðsjónar dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 15. júní 2015 í máli A.S. gegn Sviss.

II

Eins og rakið er í héraðsdómi kærði áfrýjandi 10. október 2012 til innanríkisráðuneytisins ákvörðun Útlendingastofnunar 8. sama mánaðar, þar sem hafnað var að taka umsókn hans um hæli á Íslandi til efnismeðferðar. Jafnframt óskaði hann 12. október 2012 eftir að réttaráhrifum ákvörðunar Útlendingastofnunar yrði frestað. Samkvæmt 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga, eins og henni var breytt með 11. gr. laga nr. 115/2010, má ekki framkvæma ákvarðanir eftir 1. og 2. mgr. greinarinnar fyrr en hælisleitandi hefur fengið færi á að leggja fram kæru eða niðurstaða liggur fyrir í máli, þar sem óskað er eftir frestun réttaráhrifa. Felur ákvæðið í sér að komi fram beiðni um slíka frestun, meðal annars í máli þar sem synjað er um efnismeðferð umsóknar hælisleitanda, frestast réttaráhrif ákvörðunarinnar þar til afstaða er tekin til þeirrar beiðni, sbr. dóm Hæstaréttar 4. desember 2014 í máli nr. 430/2014. Samkvæmt því gat sex mánaða fresturinn, sem kveðið er á um í Dyflinnarreglugerðinni, ekki byrjað að líða fyrr en slíkri beiðni væri synjað, sem ekki var gert í máli áfrýjanda, eða þar til endanleg niðurstaða í máli hans lægi fyrir. Eftir að úrskurður innanríkisráðuneytisins gekk 14. mars 2013 óskaði áfrýjandi 8. apríl sama ár eftir frestun réttaráhrifa úrskurðarins, en ráðuneytið hafnaði þeirri beiðni með úrskurði 16. apríl sama ár. Áfrýjandi fór 14. maí 2013 á ný fram á að réttaráhrifum úrskurðarins yrði frestað þar til Umboðsmaður Alþingis hefði lokið umfjöllun um mál sitt. Af hálfu ráðuneytisins var litið svo á að í beiðninni fælist ósk um endurupptöku fyrrgreindrar ákvörðunar þess. Hinn 7. júní 2013 var fallist á að réttaráhrifum úrskurðar ráðuneytisins yrði frestað þar til niðurstaða lægi fyrir í tilgreindu máli, sem flutt var munnlega fyrir Hæstarétti sama dag og mál þetta og dæmt samhliða því. Byrjar umræddur frestur því að líða við uppsögu dóms þessa.

Að framangreindu virtu, en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, M-x-x O-x-x, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 600.000 krónur.