229/2011

G var ákærður ásamt X fyrir frelsissviptingu, stórfellda líkamsárás, ólögmæta nauðung og tilraun til fjárkúgunar. Í héraði var G dæmdur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 2. mgr. 226. gr. sömu laga fyrir frelsissviptingu og tilraun til fjárkúgunar samkvæmt 251. gr., sbr. 20. gr. laganna. Í ljósi aðferðar og afleiðingar atlögunnar gegn A var G í Hæstarétti sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. laganna. Þá var eins og í málinu hagaði til ekki talið að ákvæði 2. mgr. 226. gr. laganna um frelsissviptingu tæmdi sök gagnvart 225 gr. sömu laga um ólögmæta nauðung. Var G sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd. Einnig var hann dæmdur til að greiða A hærri miska- og skaðabætur en í héraði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf hæstaréttardómari, B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari og S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. mars 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákærum og refsing þyngd en að öðru leyti verði hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms en til vara að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð og fjárhæð einkaréttarkröfu lækkuð.

A gerir þá kröfu að ákærða verði gert að greiða sér 4.062.386 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001 frá 10. ágúst 2009 til 2. júlí 2010 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I

Krafa ákærða um ómerkingu héraðsdóms er á því reist að ákæra ríkissaksóknara 26. júlí 2010 sé óskýr um þátt ákærða í málinu. Þá sé ekki ljóst af forsendum héraðsdóms fyrir hvaða háttsemi ákærði hafi verið sakfelldur.

Ríkissaksóknari gaf út ákæru 26. júlí 2010 á hendur ákærða og meðákærða í héraði fyrir frelsissviptingu, stórfellda líkamsárás, ólögmæta nauðung og tilraun til fjárkúgunar. Í inngangskafla ákæru er háttsemi ákærðu almennt lýst, en svo sem þar er rakið lýtur ákæruefnið að því að hafa í herbergi nr. [...] á [...] að [...] á Akureyri, svipt brotaþola frelsi og haldið honum nauðugum frá um klukkan 21 að kvöldi sunnudagsins 9. ágúst 2009 til um klukkan 9 að morgni næsta dags, og að hafa á meðan á frelsissviptingunni stóð beitt brotaþola líkamlegu ofbeldi og ítrekað hótað honum og hans nánustu líkamsmeiðingum og lífláti greiddi hann ekki ákærðu allt að einni milljón króna. Í framhaldi þessa inngangskafla er háttsemi ákærða og meðákærða í héraði lýst sérstaklega í tveim aðskildum köflum fyrir hvorn um sig.

Að því er háttsemi ákærða varðar er verknaði hans lýst á þann veg að hann hafi komið inn í herbergið eftir að meðákærði í héraði hafði svipt brotaþola frelsi sínu og tekið þátt í atburðarásinni eftir það. Hann hafi meðal annars ásamt meðákærða í héraði sparkað í brotaþola þar sem hann lá á dýnu á gólfinu, slegið hann ítrekað í höfuð og líkama með krepptum hnefa og stappað á líkama hans, lagst ítrekað ofan á brotaþola, hótað honum lífláti og hótað að drepa og nauðga systur hans og nauðga móður hans og ásamt meðákærða í héraði neytt brotaþola til að þrífa húsnæðið, meðal annars að vaska upp og þrífa baðherbergi og hafi ákærði neytt brotaþola til að sleikja salernisskál. Afleiðingar háttseminnar koma fram í ákæru og þau lagaákvæði er hún er talin varða við.

Svo sem hér er rakið er ákæra í málinu skýr um þátt ákærða og fullnægir skilyrðum 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Annmarki að því leyti getur varðað frávísun máls frá héraðsdómi, sbr. 159. gr. laga nr. 88/2008 en ekki ómerkingu héraðsdóms, svo sem byggt er á í kröfugerð ákærða. Að því er varðar sakfellingu eru færð rök fyrir henni í niðurstöðu héraðsdóms. Þar kemur fram að ákærði er sýknaður af þeirri háttsemi að hafa lagst ofan á brotaþola. Einnig var líkamsárás ákærða ekki talin stórfelld heldur varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá þótti ákvæði 2. mgr. 226. gr. laga nr. 19/1940 tæma sök gagnvart 225. gr. laganna. Að öðru leyti var ákærði með þeim rökstuðningi er fram kemur í héraðsdómi sakfelldur samkvæmt ákæru. Verður af þessu ráðið fyrir hvað ákærði var sakfelldur í héraði. Kröfu ákærða um ómerkingu og heimvísun er því hafnað.

II

Ákærði hefur frá upphafi málsins neitað sök samkvæmt ákæru 26. júlí 2010. Fjölskipaður héraðsdómur var þeirrar niðurstöðu að framburður brotaþola hjá lögreglu og fyrir dómi hefði verið skilmerkilegur og staðfastur. Þá hefði frásögn hans að auki verið í samræmi við gögn málsins, þar á meðal læknisvottorð og ítarleg rannsóknargögn lögreglu, en hann hefði verið án áfengis- og vímuáhrifa er atvik gerðust. Var það niðurstaða dómsins að framburður brotaþola hefði verið trúverðugur í öllum meginatriðum. Hæstiréttur endurmetur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi, nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu þar fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Í málinu er ekkert fram komið sem bendir til að héraðsdómur hafi ranglega ályktað út frá þeim sönnunargögnum sem fyrir dóminum lágu. Verður héraðsdómur því staðfestur um sakfellingu samkvæmt þessari ákæru. Jafnframt verður héraðsdómur staðfestur um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru 18. október 2010.

Svo sem áður er rakið þótti héraðsdómi líkamsárás ákærða ekki stórfelld í skilningi 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940. Samkvæmt nefndu ákvæði varðar það fangelsi allt að 16 árum hljótist stórfellt líkams- eða heilsutjón af árás eða brot er sérstaklega hættulegt vegna þeirrar aðferðar, þar á meðal tækja, sem notuð eru, svo og þegar sá, sem sætir líkamsárás, hlýtur bana af atlögu. Ákærði hefur meðal annars verið sakfelldur fyrir að hafa sparkað í brotaþola þar sem hann lá á gólfi, slegið hann ítrekað í höfuð og víðs vegar um líkamann með krepptum hnefa og að hafa stappað á líkama hans. Brotið framdi ákærði ásamt meðákærða í héraði, sem á sama tíma beitti brotaþola margvíslegu ofbeldi, en hann hefur meðal annars verið sakfelldur fyrir að berja brotaþola ítrekað, sparka í hann og slá hann í höfuðið og víðs vegar um líkama með krepptum hnefa og barefli. Slík atlaga tveggja fullorðinna manna gegn einum var sérstaklega hættuleg í skilningi 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940.

Í héraðsdómi er meðal annars rakið efni áverkavottorðs 10. ágúst 2009 er varðar brotaþola. Svo sem þar kemur fram var brotaþoli eftir árásina með miklar bólgur yfir vinstra auga og náði vart að opna það. Hann var með ,,hrufl-skurðsár“ um neðanverðan háls og bólgur á eyrum. Þá var brotaþoli mikið marinn yfir hægri hnéskel. Yfir sköflungi hægra megin sem og ökkla var hann með sár, mikið mar og roða. Var hann hvellaumur við snertingu frá hægra hné og niður fyrir ökkla. Fram kemur að brotaþoli hafi mátt þola mikið þann tíma sem honum var haldið. Flest áverkamerki hafi verið á mjúkpörtum og þá sérstaklega á höfði og hægri ganglim. Hafi brotaþola verið kalt og hann greinilega mjög hræddur. Í læknisvottorði, sem ritað er sama dag, kemur meðal annars fram að stórt mar hafi verið á innanverðu vinstra læri og hafi virst sem vottaði fyrir skófari í marinu. Í héraðsdómi er jafnframt fjallað um gögn um andlega líðan brotaþola eftir atvikið. Auk þess hefur fyrir Hæstarétt verið lagt vottorð geðlæknis frá 5. desember 2011 þar sem fram kemur að brotaþola hafi verið vísað til geðlæknis af heimilislækni og sálfræðingi vegna kvíðaeinkenna. Fram kemur að brotaþoli hafi áfallastreitu- og félagskvíðaeinkenni sem verulega hái honum í daglegu lífi. Einnig segir að hann sé óvinnufær og lítt virkur vegna þeirra einkenna, en áfallastreitan tengist líkamsárásinni. Félagskvíði hafi líklega verið fyrir hendi að einhverju leyti en versnað í kjölfar árásarinnar. Svo sem hér er rakið hlaut brotaþoli alvarlega líkamlega áverka af árás ákærða og meðákærða í héraði. Þá eru afleiðingar árásarinnar slíkar að brotaþoli er enn óvinnufær vegna hennar. Er hér um stórfellt líkams- og heilsutjón að ræða í skilningi 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940.

Samkvæmt öllu framansögðu verður ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940.

Í héraðsdómi er við það miðað að ákvæði 2. mgr. 226. gr. laga nr. 19/1940 um frelsissviptingu tæmi sök gagnvart ákvæði 225. gr. laganna um ólögmæta nauðung. Ákærði hefur meðal annars verið sakfelldur fyrir að hafa neytt brotaþola til að þrífa herbergi þar sem honum var haldið og að hafa neytt hann til að sleikja salernisskál. Nauðung til slíkra verka getur ekki fallið undir verknaðarlýsingu 2. mgr. 226. gr. laga nr. 19/1940 og verður því ekki talið að það ákvæði tæmi sök gagnvart 225. gr. laganna. Af þeirri ástæðu verður ákærði samhliða 2. mgr. 226. gr. laga nr. 19/1940 einnig sakfelldur fyrir brot gegn 225. gr. laganna.

III

Sakarferli ákærða er lýst í héraðsdómi. Brot samkvæmt ákæru 26. júlí 2010 framdi ákærði í félagi við meðákærða í héraði. Var atlagan í senn hrottafengin og langvinn, en brotaþoli var frelsissviptur í um 12 klukkustundir. Ber háttsemi ákærða þess augljós merki að um svonefnda handrukkun hafi verið að ræða, en ákærði og meðákærði í héraði veittu brotaþola ítrekað högg og spörk þannig að sem mestur sársauki hlytist af án beinbrota eða viðlíka áverka. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 21. janúar 2010 þar sem ákærði var dæmdur í sekt fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar í málinu, sbr. 78. gr. laga nr. 19/1940, þó svo hann hafi verið kveðinn upp eftir að brot það sem hér er til meðferðar var framið. Refsing ákærða verður ákveðin fangelsi í 3 ár. Til frádráttar kemur gæsluvarðhald hans frá 12. til 18. ágúst 2009.

IV

Í héraðsdómi voru ákærði og meðákærði í héraði óskipt dæmdir til að greiða brotaþola 962.386 krónur, en um var að ræða kröfu vegna útlagðs kostnaðar að fjárhæð 62.386 krónur og miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur. Með hliðsjón af gögnum um andlega hagi brotaþola eftir atburðinn verða honum dæmdar hærri miskabætur en ákveðnar voru í héraði. Að öllu virtu eru þær ákveðnar 1.500.000 krónur og verða skaðabætur, að teknu tilliti til útlagðs kostnaðar, þar með 1.562.386 krónur. Um vexti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir. Samkvæmt framansögðu eru bætur ákveðnar hærri en í héraði en sú breyting nær einungis til ákærða og stendur héraðsdómur óraskaður um þátt meðákærða í héraði.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um upptöku haldlagðra fíkniefna og óskiptan sakarkostnað. Ákærði verður dæmdur til að greiða að fullu málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og réttargæslulaun brotaþola fyrir héraðsdómi, eins og þau voru þar ákveðin. Ákærði verður jafnframt dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf, sæti fangelsi í 3 ár. Frá refsingunni skal draga gæsluvarðhald hans 12. til 18. ágúst 2009.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku fíkniefna skal vera óraskað.

Ákærði greiði A 1.562.386 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. ágúst 2009 til 2. júlí 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir héraðsdómi, Ó-kk-ef R-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, 966.350 krónur, málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir héraðsdómi, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 502.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 213.350 krónur. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað að öðru leyti er staðfest. Ákærði greiði annan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 111.021 krónu.