453/2015

Héraðsdómari skipaði X verjanda þrátt fyrir að bókað hafði verið við þingfestingu málsins að X óskaði ekki eftir verjanda að svo stöddu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt c. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu skyldi sakborningur fá að halda uppi vörnum sjálfur og væri sá réttur liður í réttlátri málsmeðferð sem væri varin af 1. mgr. sömu greinar og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Um rétt þennan væri nánar kveðið á um í 29. gr. laga nr. 88/2008 en í 3. mgr. 31. gr. sömu laga væri kveðið á um heimild dómara til að skipa sakborningi verjanda þótt hann hefði ekki óskað þess ef hann væri að mati dómara ekki fær um að gæta hagsmuna sinna sem skyldi við meðferð máls fyrir dómi. Ákvörðun héraðsdóms um að skipa X verjanda hefði hins vegar ekki verið reist á því að hann væri ófær um að gæta hagsmuna sinna sjálfur, enda hefði ekkert komið fram í málinu sem benti til þess að hann hefði ekki verið til þess hæfur. Í því tilliti breytti engu þótt X talaði ekki íslensku enda hefði verið fullnægjandi að bregðast við því með því að fá túlk til að þýða það sem fram fór fyrir dómi. Var því ekki virtur lögbundinn réttur X til að verja sig sjálfur við meðferð málsins en ekki var hægt að útiloka að það kynni að hafa skipt einhverju um úrslit þess. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. júlí 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað.

Við þingfestingu málsins í héraði 19. júní 2014 sótti ákærði þing. Túlkur var ekki viðstaddur í þinghaldinu en ákærði er erlendur ríkisborgari. Við fyrirtökuna var eftirfarandi fært til bókar: „Ákærði óskar ekki eftir að honum verði skipaður verjandi að svo stöddu en ákærði kveðst neita sök en hann kveðst hafa kynnt sér ákæruna skilja íslensku ágætlega en talar hana ekki. Vegna þessa skipar dómari ákærða verjanda í málinu ...“. Samkvæmt þessu er ranglega staðhæft í hinum áfrýjaða dómi að ákærði hafi við þingfestingu málsins óskað eftir að sér yrði skipaður verjandi.

Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrslausn um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð. Þessi réttur sakbornings er einnig varinn af 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, en honum var veitt lagagildi með lögum nr. 62/1994. Í sáttmálanum segir einnig í c. lið 3. mgr. sömu greinar að sakborningur skuli fá að halda uppi vörnum sjálfur og er sá réttur liður í réttlátri málsmeðferð. Í lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála er nánar kveðið á um þennan rétt en þar segir í 29. gr. að sakborningi sé heimilt að halda sjálfur uppi vörnum í máli kjósi hann það og sé hæfur til þess að mati dómara eða lögreglu. Þá segir í 3. mgr. 31. gr. laganna að dómara sé heimilt að skipa sakborningi verjanda þótt hann hafi ekki óskað þess ef hann er að mati dómara ekki fær um að gæta hagsmuna sinna sem skyldi við meðferð máls fyrir dómi.

Ákvörðun héraðsdóms um að skipa ákærða verjanda var ekki reist á því að hann væri ófær um að gæta hagsmuna sinna sjálfur, enda hefur ekkert komið fram í málinu sem bendir til að hann hafi ekki verið til þess hæfur. Í því tilliti breytir engu þótt ákærði tali ekki íslensku, sem er þingmálið, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 88/2008, og var fullnægjandi að bregðast við því með að fá túlk til að þýða það sem fram fór fyrir dómi. Samkvæmt þessu var við meðferð málsins í héraði ekki virtur lögbundinn réttur ákærða til að verja sig sjálfur og er ekki hægt að útiloka að það kunni að hafa skipt einhverju um úrslit málsins. Er þetta slíkur annmarki á málsmeðferðinni að ómerkja verður hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til nýrrar meðferðar.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar málmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði.