246/2009

Ó réð sig til starfa hjá I ehf. árið 2004 en tæplega ári síðar var honum sagt upp störfum hjá félaginu. Árið 2008 höfðaði Ó mál og krafðist þess að I ehf. yrði gert að greiða sér tæplega níu milljónir króna. Byggði Ó kröfu sína á ákvæði í ráðningasamningi aðila þar sem kveðið var á um launaauka að nánar uppfylltum skilyrðum sem miða ætti við EBITA ársins 2004 hjá I ehf. Ekki var fallist á þá málsástæðu I ehf. að Ó hefði glatað kröfu sinni fyrir sakir tómlætis. Við útreikning á launaauka Ó var talið rétt að miðað við önnur mörk en Ó gerði. Fallist var á kröfu Ó um greiðslu launaauka sem nam tæplega einni milljón króna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. maí 2009. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjandi hefur meðal annars byggt sýknukröfu sína á því að stefndi hafi glatað kröfu sinni fyrir sakir tómlætis. Er gerð grein fyrir sjónarmiðum hans sem að þessu lúta í hinum áfrýjaða dómi. Stefndi hefur að því er þetta varðar borið því við að áfrýjanda hafi verið skylt, eftir að aðalfundur vegna rekstrarársins 2004 var haldinn 20. maí 2005, að hafa frumkvæði að því að gera upp hinn umsamda launaauka sem um er deilt í málinu. Með samþykki aðalfundarins á ársreikningnum fyrir árið 2004 hafi svonefnt EBITDA ársins 2004 verið endanlega staðfest. Í stað þess að hafa þá frumkvæði að uppgjöri hafi áfrýjandi haldið niðurstöðunni leyndri fyrir stefnda. Kveðst stefndi hafa ítrekað reynt að fá upplýsingar um efni ársreikningsins frá ársreikningaskrá samkvæmt 69. gr. laga nr. 144/1994 um ársreikninga og síðar 109. gr. laga nr. 3/2006 um sama efni sem leystu fyrrnefndu lögin af hólmi. Áfrýjandi hafi ekki sinnt lagaskyldu til að skila inn ársreikningi sínum. Hafi þetta valdið stefnda erfiðleikum við að nálgast upplýsingar sem hafi verið nauðsynleg forsenda kröfugerðar um hinn umdeilda launaauka. Geti áfrýjandi ekki átt að hafa hag af því að hlíta ekki lagafyrirmælum í þessu efni.

Við úrlausn um þessa málsástæðu áfrýjanda verður litið til þess hvort hann hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að stefndi hygðist ekki hafa uppi kröfu á hendur honum fyrst hann hafði ekki sett hana fram fyrr en raun ber vitni. Þó að fallast megi á með áfrýjanda að stefndi hafi átt þess kost að leita beint til hans með ósk um upplýsingar úr ársreikningnum mun fyrr en raun ber vitni þykir mega fallast á að fyrrgreindar aðstæður valdi því að ekki sé unnt að líta svo á að tómlæti stefnda geti talist jafngilda viljayfirlýsingu af hans hálfu um að hann myndi ekki hafa uppi kröfu sína. Verður þessari málsástæðu áfrýjanda því hafnað.

II

Með bréfi til áfrýjanda 22. janúar 2008 óskaði lögmaður stefnda fyrir hans hönd eftir ársreikningi áfrýjanda vegna ársins 2004. Eftir að erindið hafði verið ítrekað 29. febrúar 2008 sendi þáverandi lögmaður áfrýjanda lögmanni stefnda eitt blað, sem hafði að geyma rekstrarreikning 2004. Stefndi aflaði álits nafngreinds löggilts endurskoðanda á því hver hin svonefnda EBITDA væri samkvæmt þeim upplýsingum sem fram kæmu á þessu blaði. Svar endurskoðandans 4. apríl 2008 hljóðaði svo: „Þú sendir til mín afrit af rekstrarreikningi Ingvars Helgasonar ehf. árið 2004. Samkvæmt honum er hagnaður fyrir árið 2004 kr. 311.826.997. Fjármunatekjur og (fjármagnsgjöld) eru kr. (256.697.205) og afskriftir eru kr. (27.066.538). Samkvæmt ársreikningi Ingvars Helgasonar ehf. 2004 er EBITDA því kr. 595.590.740. Við höfum ekki aðrar forsendur að ganga út frá en að ársreikningur félagsins og þar með rekstrarreikningurinn sé í samræmi við viðurkenndar reikningsskilavenjur. Niðurstaða okkar getur því ekki orðið önnur en sú að EBITDA ársins 2004 sé kr. 595.590.740 eins og áður segir.“ Stefndi byggir kröfu sína á þessari niðurstöðu svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi og nemur krafa hans níföldum mánaðarlaunum miðað við fjárhæð þeirra árið 2005.

Í stefnu til héraðsdóms skoraði stefndi á áfrýjanda að leggja fram ársreikning sinn fyrir árið 2004. Við fyrirtöku málsins í héraði 14. nóvember 2009 lét lögmaður stefnda bóka að áfrýjandi hefði ekki orðið við ítrekaðri áskorun um að leggja þennan ársreikning fram. Af því tilefni var af hálfu áfrýjanda gerð svofelld bókun: „Lögmaður stefnda óskar bókað að í málinu liggi þegar fyrir nægilegar upplýsingar úr ársreikningi ársins 2004 fyrir stefnanda til að hafa uppi dómkröfur í málinu.“ Við þessa yfirlýsingu er áfrýjandi bundinn samkvæmt 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af þessu leiðir að málið verður dæmt á grundvelli þeirra skjala sem höfðu að geyma upplýsingar um ársreikning áfrýjanda fyrir árið 2004 og lágu fyrir þegar yfirlýsingin var gefin.

Í hinn áfrýjaða dómi er tekin upp skilgreining á skammstöfuninni EBITDA sem sögð er fengin á „Vísindavefnum“. Ekki virðist vera ágreiningur með aðilum málsins um þessa skilgreiningu og vísaði stefndi meðal annars sérstaklega til hennar í gögnum sem hann hafði til hliðsjónar við flutning málsins fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi hefur frá byrjun byggt á því í málinu að frá fyrrgreindri niðurstöðu endurskoðandans hafi borið að draga 444.045.787 krónur en þá fjárhæð er að finna í rekstrarreikningnum sem áfrýjandi sendi stefnda og endurskoðandinn miðaði útreikning sinn við. Eru tekjur hækkaðar sem fjárhæðinni nemur. Í reikningnum er liðnum lýst með svofelldum orðunum: „Afskr. og eftirgefnar kröfur og gjaldfært vegna fyrri ára.“ Í skýrslu stefnda fyrir dómi kom fram að hann hefði, áður en hann réðst til starfa hjá áfrýjanda, tekið þátt í viðræðum við kröfuhafa um eftirgjöf skulda félagsins. Var hann meðal annars spurður hvort þessi tala í rekstrarreikningnum gæti haft að geyma árangurinn af þessum viðræðum. Svaraði hann meðal annars svo: „Þetta getur verið nálægt þeirri tölu sem að menn náðu árangri um, milli 400 og 500 milljónir.“

Af lýsingu nefndrar færslu í ársreikningnum er nægilega ljóst að hér var um að ræða leiðréttingu frá fyrri árum til hækkunar á tekjum félagsins. Fær þetta sérstaka stoð í fyrrgreindum framburði stefnda fyrir dómi. Samkvæmt ráðningarsamningi stefnda skyldi miða launabónus til hans við rekstrarárangur í EBITDA umfram tilgreind mörk. Miðað við þá skilgreiningu sem að framan greinir þykir liggja fyrir að ekki hafi átt að telja þennan umdeilda lið til tekna hjá félaginu árið 2004 við útreikning á launaauka stefnda. Hefði átt að leiðrétta fyrir honum á sama hátt og niðurstaða rekstrarreikningsins var leiðrétt fyrir öðrum liðum eins og fram kemur í fyrrgreindum útreikningi endurskoðandans sem stefndi miðar kröfu sína við. Samkvæmt þessu verður fallist á með áfrýjanda að talan sem miða skuli launaauka stefnda við nemi 151.544.953 krónum. Samkvæmt því átti hann samkvæmt ráðningarsamningnum rétt á einum mánaðarlaunum af þessu tilefni.

III

Aðila greinir á um hvort miða eigi fjárhæð launaaukans við mánaðarlaun stefnda árið 2004 eða 2005, eins og hann miðar kröfu sína við. Ekki verður leyst úr þessu á óyggjandi hátt með skýringu á texta samningsákvæðisins. Þykir eins og á stendur rétt að láta áfrýjanda sem vinnuveitanda við gerð samningsins bera hallann af þessu enda hefði honum verið í lófa lagið að orða ákvæðið með skýrum hætti ef hann taldi að miða ætti við laun fyrra ársins. Stefnda verða því dæmdar 957.128 krónur að viðbættum 16% vegna lífeyrisiðgjalds samkvæmt ráðningarsamningnum, 153.140 krónum. Samkvæmt þessu verður tekin til greina krafa stefnda um greiðslu úr hendi áfrýjanda á 1.110.268 krónum. Sá upphafsdagur dráttarvaxta sem greinir í dómsorði héraðsdóms hefur ekki sætt ágreiningi fyrir Hæstarétti og verður við hann miðað.

Samkvæmt þessum úrslitum málsins verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ingvar Helgason ehf., greiði stefnda, Ó-kk-þgf S-kk-þgf, 1.110.268 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. febrúar 2008 til greiðsludags og samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.