383/2001

L og Á deildu um það hvort lífeyrissjóðsiðgjöld til L vegna starfsmanna B ehf., sem féllu í gjalddaga eftir frestdag en áður en bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta, nytu ábygðar Á samkvæmt ákvæði c. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993. Fór svo að L höfðaði mál á hendur Á til heimtu iðgjalda frá því tímabili. Orðalag fyrrgreinds ákvæðis var í engum atriðum talið orka tvímælis, enda þótti meðal annars fullljóst að með orðinu frestdagur væri þar skírskotað til skilgreiningar hugtaksins í 2. gr. laga nr. 21/1991. Óumdeilt var að Á hafði þegar greitt L kröfu hans um lífeyrissjóðsiðgjöld vegna starfsmanna B ehf. að því leyti sem hún var fallin í gjalddaga á frestdegi við gjaldþrotaskipti á búi félagsins. Var Á samkvæmt þessu sýknaður af kröfum L.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. október 2001 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 128.675 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 3. maí 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var lögð fram krafa í Héraðsdómi Vesturlands 30. mars 1998 um að bú Brúarnestis ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Hún var tekin til greina með úrskurði dómsins 3. júní sama árs. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. taldist 30. mars 1998 vera frestdagur við skiptin. Félagið mun þó hafa haldið áfram starfsemi allt til 26. maí á því ári.

Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi lýst kröfu í þrotabúið vegna ógreiddra lífeyrissjóðsiðgjalda, sem virðist hafa tekið til tímabilsins frá september 1996 til maí 1998. Áfrýjandi leitaði jafnframt eftir greiðslu kröfunnar frá stefnda með bréfi 9. júlí 1998, en kom síðan á framfæri leiðréttingu á henni 14. janúar 1999. Í umsögn um kröfuna, sem skiptastjóri sendi stefnda 19. febrúar 1999, var staðfest að hann hafi viðurkennt hana við gjaldþrotaskiptin sem forgangskröfu að fjárhæð 1.367.531 króna, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Með bréfi til áfrýjanda 10. maí 1999 tilkynnti stefndi að hann hafi fallist á að lífeyrissjóðsiðgjöld að fjárhæð 1.234.313 krónur, sem krafa þessi tæki til, nytu ábyrgðar á grundvelli laga nr. 53/1993 um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Mun stefndi hafa um líkt leyti greitt áfrýjanda þá fjárhæð ásamt vöxtum. Eftir að hafa tekið við þeirri greiðslu leitaði áfrýjandi skýringa hjá stefnda á því að ekki hafi með þessu verið greidd lífeyrissjóðsiðgjöld vegna mánaðanna mars, apríl og maí 1998, sem hann ítrekaði kröfu um. Þessu erindi svaraði stefndi með bréfi 23. nóvember 1999, þar sem fram kom að hann teldi sig ekki bera „ríkari ábyrgð á greiðslu vangoldinna iðgjalda en sem kveðið er á um í c. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993“, en sú ábyrgð tæki aðeins til vangoldinna lífeyrissjóðsiðgjalda, sem fallið hefðu í gjalddaga á síðustu 18 mánuðunum fyrir frestdag við gjaldþrotaskipti. Var þar einnig bent á að „ákveðið ósamræmi“ væri milli þessa ákvæðis og 4. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 að því leyti að samkvæmt síðarnefnda ákvæðinu gætu vangoldin lífeyrissjóðsiðgjöld notið forgangsréttar við gjaldþrotaskipti einnig að því leyti, sem þau féllu í gjalddaga eftir frestdag.

Í framhaldi af því, sem að framan greinir, urðu frekari bréfaskipti milli aðilanna vegna ágreinings þeirra um hvort lífeyrissjóðsiðgjöld til áfrýjanda vegna starfsmanna Brúarnestis ehf., sem féllu í gjalddaga eftir frestdag en áður en bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta, nytu ábyrgðar stefnda samkvæmt ákvæði c. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993. Fór svo að áfrýjandi höfðaði mál þetta gegn stefnda 23. janúar 2001 til heimtu lífeyrissjóðsiðgjalda frá því tímabili, en ekki er deilt um að þau hafi numið þeirri fjárhæð, sem greinir í dómkröfu áfrýjanda. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á með stefnda að ábyrgð hans samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði tæki ekki til lífeyrissjóðsiðgjalda til áfrýjanda, sem féllu í gjalddaga eftir frestdag. Krafa stefnda um staðfestingu héraðsdóms er aðallega reist á þeirri málsástæðu, en til vara ber hann fyrir sig, eins og fyrir héraðsdómi, að hann eigi að öðrum kosti gagnkröfu á hendur áfrýjanda að fjárhæð 429.181 króna, sem hann megi neyta til skuldajafnaðar og þar með sýknu af dómkröfu áfrýjanda.

II.

Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993 kemur fram að stefndi beri meðal annars ábyrgð á kröfu viðurkennds lífeyrissjóðs í þrotabú vinnuveitanda „um vangoldin lífeyrissjóðsiðgjöld sem fallið hafa í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum fyrir frestdag“, enda hafi krafan verið viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991. Áfrýjandi hefur réttilega bent á að í lögum nr. 52/1992 um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota, sem lög nr. 53/1993 leystu af hólmi, svo og í enn eldri lögum um sama eða hliðstætt efni, var miðað við að ábyrgð stefnda tæki til kröfu um lífeyrissjóðsiðgjöld, sem féll í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum áður en úrskurður gekk um gjaldþrotaskipti á búi vinnuveitanda. Þá er í 4. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 miðað við að sams konar krafa njóti forgangsréttar við gjaldþrotaskipti ef hún hefur fallið í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum fyrir frestdag eða síðar.

Ekki verður ráðið af lögskýringargögnum hver ástæða þess hafi verið að orðalagi c. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993 hafi að þessu leyti verið hagað á annan veg en reglu um sama atriði í eldri lögum eða hvers vegna viðmiðunarmörk ákvæðisins séu önnur en sett eru í 4. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 fyrir forgangsrétti sams konar kröfu við gjaldþrotaskipti. Þetta fær því hins vegar ekki breytt að orðalag c. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993 orkar í engum atriðum tvímælis, enda er meðal annars fullljóst að með orðinu frestdagur sé þar skírskotað til skilgreiningar hugtaksins í 2. gr. laga nr. 21/1991. Getur forsaga fyrrnefnda ákvæðisins eða samanburður á efni þess við reglu 4. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 ekki haggað í neinu þeirri merkingu, sem réttilega verður leidd af hljóðan orða þess. Óumdeilt er að stefndi hefur þegar greitt áfrýjanda kröfu hans um lífeyrissjóðsiðgjöld vegna starfsmanna Brúarnestis ehf. að því leyti, sem hún var fallin í gjalddaga á frestdegi við gjaldþrotaskipti á búi félagsins. Samkvæmt því verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda, svo og um málskostnað.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Lífeyrissjóður Vesturlands, greiði stefnda, Ábyrgðasjóði launa, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.