707/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa A um að viðurkennt yrði að K hf. hefði borið við framkvæmd greiðslu þriggja krafna A 16. ágúst 2013 að styðjast við sölugengi Seðlabanka Íslands fyrir evru eins og það var birt þann dag við umreikning greiðslunnar yfir í þann gjaldmiðil. Deildu aðilar um það hvort K hf. hefði við framkvæmd greiðslunnar átt að miða við skráð gengi evru 22. apríl 2009, er K hf. var tekinn til slita, eða 16. ágúst 2013, er greiðslan var innt af hendi inn á tilgreindan fjárvörslureikning, en A hafði undirritað sérstakt eyðublað K hf. þess efnis að hann óskaði eftir að fá greiðsluna innta af hendi í evrum miðað við skráð gengi evru 22. apríl 2009. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 3. mgr. 99. laga nr. 21/1991 skyldu kröfur á hendur þrotabúi í erlendum gjaldmiðlum færðar yfir í íslenskar krónur eftir skráðu sölugengi á þeim degi, sem úrskurður hefði gengið um gjaldþrotaskipti, enda væri ekki um að ræða kröfur, sem fullnægt yrði í réttindaröð við skiptin samkvæmt 109.-111. gr. sömu laga. Eftir þessari reglu breyttust kröfurnar, sem ákvæðið tæki til, í kröfur í íslenskum krónum í eitt skipti fyrir öll og í sérhverju atriði, sem gjaldþrotaskiptin vörðuðu. Því yrði úthlutun upp í kröfur við lok gjaldþrotaskipta  ákveðin eftir fjárhæð þeirra í krónum og greiðsla innt af hendi í þeim gjaldmiðli. Þó væri skiptastjóra heimilt í tilgreindum tilvikum, umfram skyldu, að inna greiðslu af hendi í erlendum gjaldmiðli. Var talið að engin lagastoð væri fyrir því að reikna út fjárhæð greiðslna til lánardrottna þrotabús, sem inntar yrðu af hendi í erlendum gjaldmiðlum í slíkum tilvikum, eftir skráðu gengi á úrskurðardegi gjaldþrotaskipta. Þessar reglur giltu um slit K hf. Hefði K hf. því borið að ákveða fjárhæðina sem lögð hefði verið inn á fjárvörslureikning 16. ágúst 2013 á þann hátt að umreikna fjárhæð þeirra úr íslenskum krónum yfir í evrur eftir gengi, sem skráð hefði verið þann dag. Þá var talið að K hf. gæti ekki haldið upp á A að hann hefði með bindandi hætti samþykkt þá skipan mála, sem K hf. gerði ráð fyrir og andstæð hefði verið réttri skýringu laga, með undirritun yfirlýsingar um ósk um útborgun krafna sinna í evrum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. október 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. október 2014, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að viðurkennt yrði að sóknaraðila hefði borið við framkvæmd greiðslu nánar tilgreindra krafna varnaraðila 16. ágúst 2013 að styðjast við sölugengi Seðlabanka Íslands fyrir evru eins og það var birt þann dag við umreikning greiðslunnar yfir í þann gjaldmiðil. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að framangreindri kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði neytti Fjármálaeftirlitið heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, sem þá hét Kaupþing banki hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Slit á sóknaraðila hófust 22. apríl 2009 við gildistöku laga nr. 44/2009, sem breyttu fyrstnefndu lögunum. Við slitin lýsti varnaraðili þremur kröfum að fjárhæð samtals 55.007.807,63 evrur og krafðist þess að þær fengju stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Í samræmi við 3. mgr. 99. gr. síðastnefndra laga, sbr. 1. mgr. og 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, færði sóknaraðili fjárhæð krafna varnaraðila til íslenskra króna eftir sölugengi, sem Seðlabanki Íslands hafði skráð 22. apríl 2009, og munu þær þannig alls hafa numið 9.308.971.348 krónum. Ágreiningur reis um viðurkenningu þessara krafna, bæði um fjárhæð þeirra og stöðu í réttindaröð, en með því að ekki tókst að jafna ágreininginn var honum beint til héraðsdóms, þar sem þrjú mál voru þingfest 26. janúar 2011 til að fá leyst úr honum.

Á kröfuhafafundi 5. júní 2013 kynnti sóknaraðili áform um að neyta heimildar samkvæmt 6. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 til að greiða að fullu viðurkenndar kröfur á hendur sér, sem nytu stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Gerði sóknaraðili þar ráð fyrir því að lánardrottnar fengju greitt í íslenskum krónum, en gætu þó valið um að fá greiðslu í evrum. Þeir sem veldu þann kost fengju greiðslu, sem reiknuð yrði eftir skráðu gengi 22. apríl 2009, en þó með þeim fyrirvara að reyndist gengi evru hærra á greiðsludegi yrði útborgun reiknuð samkvæmt því. Ágreiningur stóð þá enn óleystur um kröfur varnaraðila, en hann lýsti allt að einu þeirri afstöðu að hann kysi að fá greiðslu í evrum. Í því skyni undirritaði hann yfirlýsingu á eyðublaði, sem sóknaraðili lagði til, og er efni þess ítarlega lýst í hinum kærða úrskurði. Á þessum grunni kveðst sóknaraðili hafa 16. ágúst 2013 greitt 55.007.808 evrur inn á sérstakan fjárvörslureikning fyrir varnaraðila í samræmi við ákvæði 6. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, en sú fjárhæð hafi jafngilt heildarfjárhæð lýstra krafna varnaraðila, áðurgreindum 9.308.971.348 krónum, samkvæmt skráðu gengi 22. apríl 2009.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila ákvað hann 23. september 2013, að gengnum dómum Hæstaréttar 12. sama mánaðar í málum nr. 438/2013 og 454/2013, að viðurkenna kröfur varnaraðila með fjárhæðinni 8.781.677.575 krónur og með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Á þeim grunni hafi sóknaraðili 16. október 2013 greitt varnaraðila út af fjárvörslureikningnum 51.891.967 evrur, sem hafi svarað til síðastgreindrar fjárhæðar í íslenskum krónum miðað við skráð gengi 22. apríl 2009.

Í dómi Hæstaréttar 24. september 2013 í máli nr. 553/2013, sem varðaði slit á öðru fyrrverandi fjármálafyrirtæki en sóknaraðila, var slegið föstu að því fyrirtæki hafi borið við útborgun til lánardrottna, sem fóru með kröfur sem upphaflega voru í erlendum gjaldmiðlum, að miða greiðslur, sem inntar voru af hendi í erlendri mynt, við gengi hennar á greiðsludegi. Var því hafnað þar að styðjast ætti við skráð gengi 22. apríl 2009, svo sem það fjármálafyrirtæki hafði talið rétt að gera. Á grundvelli þess dóms krafðist varnaraðili með bréfi 7. nóvember 2013 að sóknaraðili leiðrétti fjárhæð fyrrnefndrar innborgunar á fjárvörslureikning 16. ágúst sama ár með því að leggja þar inn til viðbótar 3.064.377,57 evrur, en sú fjárhæð hafi svarað til þess, sem skorti á að jafngildi 9.308.971.348 króna eftir skráðu gengi 16. ágúst 2013 hefði verið lagt á reikninginn. Þessari kröfu hafnaði sóknaraðili, en með því að ekki tókst að jafna ágreining aðilanna um þetta atriði var honum beint til héraðsdóms 11. nóvember 2013, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 31. janúar 2014.

Undir rekstri þessa máls gengu dómar Hæstaréttar 12. maí 2014 í málunum milli aðilanna, sem þingfest voru í héraði 26. janúar 2011, og voru það mál nr. 276, 277 og 278/2014. Í þeim dómum voru kröfur varnaraðila við slit sóknaraðila viðurkenndar með heildarfjárhæðinni 9.287.911.011 krónur með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Með þessu fékk varnaraðili kröfur sínar viðurkenndar með fjárhæð, sem var 506.233.436 krónum hærri en sóknaraðili hafði áður lagt til grundvallar. Því til samræmis kveðst sóknaraðili hafa tekið jafngildi þeirrar fjárhæðar samkvæmt skráðu gengi 22. apríl 2009, 2.991.393,32 evrur, af fjárvörslureikningnum og greitt varnaraðila 13. október 2014. Með þessu taldi sóknaraðili sig endanlega hafa gert upp viðurkenndar kröfur varnaraðila með greiðslum að fjárhæð samtals 54.883.360,32 evrur, sem hafi svarað til 9.287.911.011 króna eftir skráðu gengi 22. apríl 2009. Varnaraðili byggir á hinn bóginn á því að greiðslur til sín eigi að réttu lagi að nema jafngildi 9.287.911.011 króna í evrum eftir skráðu gengi 16. ágúst 2013, þegar sóknaraðili lagði fé í þeim gjaldmiðli inn á fjárvörslureikning til að mæta kröfum varnaraðila.

II

Samkvæmt fyrrnefndri 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 gildir sú regla við gjaldþrotaskipti að kröfur á hendur þrotabúi í erlendum gjaldmiðlum skal færa yfir í íslenskar krónur eftir skráðu sölugengi á þeim degi, sem úrskurður gekk um gjaldþrotaskipti, enda sé ekki um að ræða kröfur, sem fullnægt verður í réttindaröð við skiptin samkvæmt 109., 110. eða 111. gr. sömu laga. Eftir þessari reglu breytast kröfurnar, sem 3. mgr. 99. gr. laganna tekur til, í kröfur í íslenskum krónum í eitt skipti fyrir öll og í sérhverju atriði, sem gjaldþrotaskiptin varða. Því til samræmis verður úthlutun upp í kröfur við lok gjaldþrotaskipta ákveðin eftir fjárhæð þeirra í krónum og greiðsla innt af hendi í þeim gjaldmiðli. Eigi þrotabú á hinn bóginn enn við skiptalok fé í erlendum gjaldmiðli standa ákvæði laga nr. 21/1991 því ekki í vegi, þótt til þess sé heldur engin skylda, að skiptastjóri inni af hendi til lánardrottna, sem fara með kröfur sem upphaflega voru í erlendri mynt, greiðslu í þeim gjaldmiðli eða öðrum til úthlutunar við skiptalok. Að stofni til yrði slík úthlutun sem endranær ákveðin í krónum og þá með því að eign þrotabús í erlendum gjaldmiðli sé umreiknuð til króna eftir skráðu gengi á þeim tíma og úthlutunin til hlutaðeigandi lánardrottna á sama veg. Jafnframt getur skiptastjóri í þrotabúi, sem eingöngu á eignir í innlendum gjaldmiðli, greitt götur erlendra lánardrottna við skiptalok með því umfram skyldu að kaupa á markaði fjárhæð í erlendum gjaldmiðli fyrir úthlutun til þeirra, sem þó er ákveðin í krónum. Slík kaup yrðu þá eðli máls samkvæmt gerð á grundvelli gengis þess gjaldmiðils, sem væri við lýði á greiðsludegi. Að þessu virtu er engin lagastoð fyrir því að reikna út fjárhæð greiðslna til lánardrottna þrotabús, sem inntar yrðu af hendi í erlendum gjaldmiðlum af annarri hvorri framangreindra ástæðna, eftir skráðu gengi á úrskurðardegi gjaldþrotaskipta. Þessar reglur gilda að breyttu breytanda við slit sóknaraðila samkvæmt ákvæðum XII. kafla laga nr. 161/2002. Úr því að sóknaraðili hefur kosið að veita erlendum lánardrottnum sínum það hagræði í þeim tilvikum, sem mál þetta varðar, að inna af hendi greiðslur á kröfum þeirra í erlendum gjaldmiðli verða þær greiðslur óumflýjanlega að taka mið af þeirri staðreynd að kröfur þessara lánardrottna eru í íslenskum krónum og verður því til samræmis að miða fjárhæð greiðslnanna við gengi hlutaðeigandi gjaldmiðils við þann dag, sem þær fara fram. Sóknaraðila hefði samkvæmt þessu borið að ákveða fjárhæðina, sem lögð var á fjárvörslureikning 16. ágúst 2013 til að mæta hugsanlegum kröfum varnaraðila, á þann hátt að umreikna fjárhæð þeirra úr íslenskum krónum yfir í evrur eftir gengi, sem skráð var þann dag.

Samkvæmt 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 gilda ákvæði um skiptastjóra í lögum nr. 21/1991 að meginreglu um slitastjórn, sem sett er yfir fjármálafyrirtæki. Á þeim grunni, sbr. og 3. mgr. 77. gr. laga nr. 21/1991, ber slitastjórn í lögbundnum verkum sínum að fara að réttum lögum. Samkvæmt því, sem að framan greinir, var engin lagastoð fyrir þeirri ákvörðun slitastjórnar sóknaraðila að miða greiðslu í evrum inn á fjárvörslureikning í þágu varnaraðila við skráð gengi 22. apríl 2009, heldur hefði henni borið að beita í því efni gengi á greiðsludegi. Sóknaraðili getur ekki að þessu virtu haldið upp á varnaraðila að hann hafi með bindandi hætti samþykkt þá skipan mála, sem sóknaraðili gerði ráð fyrir og andstæð var réttri skýringu laga, með undirritun áðurnefndrar yfirlýsingar um ósk um útborgun krafna sinna í evrum. Að þessu öllu gættu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Kaupþing hf., greiði varnaraðila, Aresbank S.A., 500.000 krónur í kærumálskostnað.