695/2014

Í febrúar 2013 var H, sem gegndi stöðu 1. stýrimanns á tilgreindu skipi V hf., látinn undirgangast vímuefnapróf eftir komu skipsins til landsins. Í þvagsýninu greindist tetrahýdrókannabínólsýra og var sú niðurstaða staðfest af Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði. H var umsvifalaust sagt upp starfi sínu og höfðaði hann í kjölfarið mál gegn V hf. til heimtu skaðabóta. Talið var að H hefði mátt vera fyllilega ljóst hverju það varðaði ef reglur V hf. um vímuefnalausan vinnustað yrðu brotnar, en hann hafði gengist undir þessar reglur ári áður með undirritun sinni. Þá hefði hann veitt samþykki sitt til töku sýnisins, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Var því ekki fallist á með H að framangreint lyfjapróf hefði falið í sér brot á friðhelgi einkalífs hans. Þar sem að ólögmætt ávana- og fíkniefni hafði mælst í þvagi H og með hliðsjón af ákvæðum 2. og 3. mgr. 238. gr. siglingalaga nr. 34/1985 hefði hann verið óhæfur til að stjórna skipinu umrætt sinn. Var V hf. því sýknað af kröfum H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. október 2014. Hann krefst þess aðallega að stefndi greiði sér 10.584.462 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. febrúar 2013 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða sér skaðabætur að álitum, en að því frágengnu að skaðabótaskylda stefnda verði viðurkennd. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð verulega.

Eins og greinir í héraðsdómi gegndi áfrýjandi stöðu 1. stýrimanns á tilgreindu skipi stefnda þegar vímuefnapróf það, sem um ræðir í málinu, fór fram 2. febrúar 2013 eftir komu skipsins til Vestmannaeyja. Samkvæmt mælingu á þvagsýni, sem áfrýjandi lét í té, reyndist það innihalda tetrahýdrókannabínólsýru. Sýnið var sent Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði 5. febrúar 2013 og samkvæmt niðurstöðu hennar 12. sama mánaðar mældist heildarmagn kannabínóíða í því yfir 135 ng/ml auk þess sem staðfest var fyrrgreind niðurstaða um að tetrahýdrókannabínólsýra hafi greinst í sýninu. Samkvæmt fylgiskjali I við reglugerð nr. 233/2001, eins og því var breytt með reglugerð nr. 848/2002, teljast meðal ávana- og fíkniefna „tetrahydrocannabinol og öll isomer þess og afleiður“, en samkvæmt 2. mgr. 2. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, er varsla og meðferð þessara efna óheimil á íslensku forráðasvæði. Þá veitti áfrýjandi samþykki sitt til töku sýnisins, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.

Mælt er fyrir um það í 2. mgr. 238. gr. siglingalaga nr. 34/1985, eins og henni var breytt með 1. gr. laga nr. 101/2006, að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna skipi ef hann vegna neyslu áfengis, ávana- og fíkniefna eða annarra örvandi eða deyfandi efna er óhæfur til að rækja starfann á fullnægjandi hátt. Þá segir í 3. mgr. sömu lagagreinar að mælist ávana- og fíkniefni, sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim, í blóði eða þvagi skipverja teljist hann vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og ekki hæfur til þess starfa sem getur í 2. mgr. Í athugasemdum með frumvarpi því, er varð að lögum nr. 101/2006, kemur fram að ákvæðum um refsingar og réttindasviptingu samkvæmt siglingalögum hafi verið breytt, meðal annars með hliðsjón af ákvæðum umferðar- og loftferðalaga. Með því að ólögmætt ávana- og fíkniefni mældist í þvagi áfrýjanda samkvæmt framansögðu var hann óhæfur til að stjórna skipinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. júní 2008 í máli nr. 254/2008. Að framansögðu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Eftir úrslitum málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, H-kk-nf J-kk-nf A-kk-nf, greiði stefnda, Vinnslustöðinni hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.