609/2015

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið yfir leyfðum hámarkshraða.

Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem að X hefði ekki mætt við þingfestingu málsins, þrátt fyrir lögmælt fyrirkall, og ekki hefði verið útivist af hans hálfu, þar sem lögmaður hefði verið mættur fyrir hans hönd og skipaður verjandi, hefði héraðsdómari að réttu lagi átt að neyta heimildar 162. gr., sbr. c. lið 90. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og leggja fyrir ákæranda að láta lögreglu handtaka X og færa hann fyrir dóm. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. september 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og að fengnu áfrýjunarleyfi. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

I

Með ákæru lögreglustjórans á Selfossi 15. október 2014 var ákærða gefið að sök að hafa að morgni 13. ágúst sama ár ekið tilgreindri bifreið suður Þrengslaveg við Lambafell í Sveitarfélaginu Ölfusi með 141 kílómetra hraða á klukkustund, þar sem leyfður hámarkshraði var 90 kílómetrar á klukkustund. Er brotið talið varða við 2. mgr. 37. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1., 5. og 6. mgr. 100. gr. sömu laga.

Héraðsdómur gaf 21. október 2014 út fyrirkall til ákærða, þar sem hann var kvaddur til að mæta á dómþingi 20. nóvember sama ár. Í fyrirkallinu var meðal annars tekið fram að sækti ákærði ekki þing að forfallalausu mætti hann búast við því að fjarvist hans yrði metin til jafns við það að hann viðurkenndi að hafa framið brot það sem hann væri ákærður fyrir og dómur yrði lagður á málið að honum fjarstöddum. Í áritun á fyrirkallið kom fram að ákærði óskaði eftir fresti fram að þingfestingu málsins til þess að tilnefna verjanda.

Ákærði sótti ekki þing 20. nóvember 2014 er málið var þingfest, en af hálfu hans mætti T-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður, sem skipaður var verjandi. Málið var næst tekið fyrir 27. sama mánaðar og sótti ákærði ekki þing, en af hálfu hans var mættur fyrrgreindur verjandi, sem kvað ákærða vera erlendis og óskaði eftir að málinu yrði frestað. Eftir þetta var málið tekið fyrir fimm sinnum á tímabilinu frá 4. desember 2014 til 19. febrúar 2015 og þá ávallt bókað í þingbók að ákærði væri ekki mættur, en þing sótt af verjanda hans. Í síðasta þinghaldinu var málinu frestað til aðalmeðferðar 19. mars 2015. Í þinghaldi þann dag, án viðveru ákærða, var bókað í þingbók eftir verjanda hans að hann hafi ekki náð í ákærða þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og vissi ekki hvaða varnir ákærði hefði í hyggju að hafa uppi í málinu. Í framhaldi af þessu fór aðalmeðferð málsins fram með því að skýrsla var tekin af lögreglumanni og málið dómtekið við svo búið að loknum munnlegum málflutningi.

II

Með því að að ákærði mætti ekki við þingfestingu málsins, þrátt fyrir lögmætt fyrirkall, og ekki varð útivist af hans hálfu, þar sem lögmaður var mættur fyrir hans hönd og skipaður verjandi, hefði héraðsdómari að réttu lagi átt að neyta heimildar 162. gr., sbr. c. lið 90. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og leggja fyrir ákæranda að láta lögreglu handtaka ákærða og færa hann fyrir dóm. Þess í stað kaus héraðsdómari, eftir að málið hafði eftir þingfestingu þess verið tekið fyrir fimm sinnum að ákærða fjarstöddum, að fram færi aðalmeðferð í því án nærveru ákærða, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 um rétt ákærða til að vera við hana staddur.

Réttur sakaðs manns til að gefa skýrslu fyrir dómi og halda uppi vörnum eru ein mikilvægustu réttindi hans og þáttur í réttlátri málsmeðferð samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr., sbr. b. lið 3. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Þessi regla er áréttuð í 1. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008. Á þessum rétti ákærða var brotið með þeirri málsmeðferð sem viðhöfð var í héraðsdómi. Verður því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms, en allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, T-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur.