141/2004

B var ákærður fyrir tilraun til fjársvika með því að hafa sett á svið umferðarslys í því skyni að svíkja út tryggingabætur. Taldi héraðsdómur, sem var skipaður sérfróðum meðdómendum, hafið yfir skynsamlegan vafa að B hafi gerst sekur um brot gegn 248. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hæstiréttur taldi ekki efni til að hnekkja þessu mati héraðsdóms. Þá var ekki talið að það ylli vanhæfi annars hinna sérfróðu meðdómenda að hann hafi fyrir 10-14 árum sem skólameistari í framhaldsskóla þar sem B var við nám rekið hann úr skólanum vegna áfengisneyslu. Var niðurstaða héraðsdóms um 5 mánaða fangelsisrefsingu B því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. mars 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða, en að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms, en til vara sýknu af kröfu ákæruvaldsins.

Af hálfu ákærða var lagt fyrir Hæstarétt bréf Vegagerðarinnar til verjanda hans 17. september 2004 um umferð um Vattarnesskriður milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Segir þar meðal annars, að sólarhringsumferð á Suðurfjarðarvegi sunnan Norðfjarðarvegar 27. ágúst 2002 hafi reynst 267 bílar. Miðað við upplýsingar sem fram komi í bréfinu megi áætla að umferð á Suðurfjarðarvegi austan við Kolfreyjustað þennan sama dag hafi verið rétt tæpir 200 bílar. Samkvæmt skráningu úr veðurstöð á Norðfjarðarvegi um Fagradal hafi umferð frá miðnætti til kl. 08.00 að morgni verið að meðaltali 5,3% af sólarhringsumferð árið 2002. Sé gert ráð fyrir að hlutfall næturumferðar á Suðurfjarðarvegi um Vattarnesskriður sé það sama verði niðurstaðan sú að umferð um Vattarnesskriður frá miðnætti til kl. 08.00 27. ágúst 2002 gæti hafa verið 10-11 bílar.

I.

Ómerkingarkrafa ákærða er á því reist, að annar sérfróðra meðdómsmanna í héraði, H-kk-nf Ó-kk-nf B-kk-nf jarðeðlisfræðingur, hafi verið vanhæfur til að taka þátt í meðferð málsins þar sem hann hafi sem skólameistari Menntaskólans á Egilsstöðum rekið ákærða úr skólanum vegna áfengisneyslu er hann var þar við nám. Hafi þetta gerst fyrir 10-14 árum. Megi vænta þess að dómarinn hafi myndað sér fyrirfram skoðun á ákærða, sem sé til þess fallin að draga óhlutdrægni hans í efa, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 6. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Þótt meðdómandinn hafi í embætti sínu sem skólameistari fyrir allmörgum árum haft ofangreind afskipti af ákærða sem nemanda, þykja þau ekki þess eðlis að hann geti talist hafa verið vanhæfur til að taka sæti í dómi vegna máls þessa. Verður ómerkingarkröfu ákærða því hafnað.

II.

Eins og rakið er í héraðsdómi tilkynnti ákærði lögreglu um það bil hálfri klukkustund eftir miðnætti 27. ágúst 2002 að hann hefði misst stjórn á bifreið sinni MP-309 í Vattarnesskriðum þá skömmu áður. Í frumskýrslu lögreglu, sem Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf varðstjóri skrifaði, er haft eftir ákærða að hann hafi ekið á um 60-70 km hraða miðað við klukkustund þegar hann hefði lent á steini. Við það hefði bifreiðin sveigt mjög til hægri og rifið stýrið úr höndum hans. Hefði hann getað opnað hurðina og kastað sér út og runnið smá spöl í skriðunni áður en honum tókst að stöðva sig og hafi hann heyrt að bifreiðin rúllaði langt niður eftir henni.

Í skýrslu, sem tekin var af ákærða síðar sama dag á lögreglustöðinni á Egilsstöðum, skýrði hann efnislega frá á sama veg en giskaði þó á að hraðinn hefði verið um 50 km/klst þegar stýrið kipptist fyrirvaralaust úr höndum hans og bíllinn sveigði til hægri. Hann staðfesti þó síðar fyrir dómi að hann hefði fyrst nefnt 60-70 km hraða við lögreglu. Hann kvaðst ekki hafa séð grjót á veginum en þegar hann hefði farið á vettvang með lögreglunni þá um nóttina hefði fundist þar stór steinn á veginum nærri hægri vegarkanti. Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar var hér um að ræða stein, sem var 35x25 cm í þvermál og 16 cm á hæð og var ákoma á honum, sem virtist vera eftir felgu og hjólbarða. Lá hann á veginum 90 cm frá kanti hans en út frá steininum í 40° miðað við akstursstefnu lágu hjólför út af vegbrúninni. Í málinu liggur fyrir mynd af steini þessum, sem tekin var um nóttina þegar lögreglan fór á vettvang ásamt ákærða.

Í héraðsdómi er nánar greint frá frumskýrslunni svo og rannsóknarskýrslu, sem undirrituð er af E-kk-þgf Ó-kk-þgf lögreglumanni. Þar kemur meðal annars fram að fljótlega hafi vaknað grunsemdir um að ekki væri allt sem sýndist í málinu.

III.

Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf lögregluvarðstjóri skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði farið með ákærða á vettvang þegar eftir að tilkynnt hafði verið um slysið og hefðu þeir verið komnir þangað 15-20 mínútum síðar. Hann kvaðst hafa tekið ljósmynd af fyrrnefndum steini áður en við honum var hreyft. Hafi þetta verið eini lausi steinninn á veginum. Hann kvaðst ekki hafa séð nein greinileg ummerki á veginum sjálfum, sem hafi verið harður. Greinilegustu hjólförin hafi verið úti í kantinum, þar sem vegurinn var linari. Aðspurður sagðist hann oft hafa komið að vettvangi umferðarslysa. Hann kvað það hafa vakið athygli sína strax að ekki hafi verið þarna nein „skrensför“ og hafi hann aldrei komið að umferðaróhappi þar sem hafi verið keyrt út af í svo kröppu horni án þess að slík för sæjust. Það hafi verið eins og bíllinn hefði ekkert runnið til þegar hann tók þessa kröppu beygju, en það sé vanalegt að slíkt sjáist. Aðspurður taldi hann, eftir að hafa rannsakað ummerki á vettvangi, að þau styddu ekki frásögn ákærða af atvikum, einkum þegar tekið væri tillit til þess hraða, sem hann taldi sig hafa verið á. Þá fannst lögreglumanninum, sem er jafnframt menntaður sjúkraflutningamaður, að ákærði hefði sloppið ótrúlega vel miðað við það sem á hefði gengið.

Lögreglumaðurinn fór síðar um nóttina aftur til að athuga vettvang og þá ásamt öðrum lögreglumanni. Taldi hann ummerki á vettvangi þá ekki hafa breyst. Hélt hann að hann hefði ekki mætt neinum bíl enda yfirleitt ekki mikil umferð á þessum tíma. Að lokinni athugun um nóttina fannst honum svo margt sem orkaði tvímælis, að rannsaka þyrfti málið betur. Árla morguns daginn eftir hafi hann farið ásamt fleiri lögreglumönnum til að rannsaka vettvang nánar og framkvæma mælingar. Við þá rannsókn hafi komið í ljós hjólför, sem lágu samsíða veginum, örfáum metrum lengra í akstursátt bílsins heldur en þar sem hann fór útaf, og hafi þau greinilega verið af sömu breidd og með sama mynstri. Samkvæmt mælingu reyndust þessi hjólför ná 4,2 m fram fyrir þann stað, þar sem bíllinn fór út af veginum.

E-kk-nf Ó-kk-nf lögreglufulltrúi stjórnaði rannsókn þeirri, sem fór fram á umræddum vettvangi og hófst þegar bjart var orðið. Fyrir dómi skýrði hann svo frá að hann hefði rannsakað fjölda umferðarslysa og áður farið á vettvang, a.m.k. þrisvar eða fjórum sinnum, þar sem bílar hefðu farið út af veginum í Vattarnesskriðum. Við komu á vettvang hafi sér virst vera ósamræmi milli ummerkja og þess sem sagt hafði verið um atburðinn. Bílar sem fari fram af kanti á eðlilegum hraða „rúni“ ekki brúnir eins og hér hafi gerst. Þá sé venjulegt að ekkert rask sé á ákveðnu svæði næst vegarbrún því að um nokkurt flug sé jafnan að ræða. Í þessu tilviki hafi verið dekkjaför rétt fyrir neðan vegbrúnina. Sér hafi fundist sem bifreið ákærða gæti ekki hafa verið á mikilli ferð þegar hún fór fram af veginum, en á þessum tíma hafi hann miðað við 60-70 km/klst eins og ákærði hafði fyrst gefið upp. Þá bar hann um för, sem lágu í vegkantinum fram fyrir útafakstursstaðinn, sem voru alveg eins og för bifreiðarinnar.

IV.

Eins og fram kemur í héraðsdómi fór lögreglan á Eskifirði þess á leit við Þ-kk-þf V-kk-þf prófessor að hann léti í té álitsgerð vegna rannsóknar málsins á tilteknum atriðum varðandi útafakstur bifreiðarinnar MP-309 27. ágúst 2002. Við meðferð málsins fyrir Héraðsdómi Austurlands var M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf prófessor dómkvaddur til að fjalla um niðurstöður álitsgerðar Þ-kk-ef.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir niðurstöðum prófessoranna, en við útreikninga þeirra var gengið út frá því að útafakstur hefði átt sér stað á 40-50 km hraða. Í niðurstöðu Þ-kk-ef kemur fram, að enginn vafi væri á því, að bíllinn færi á flug ef hann færi út af vegbrúninni með þeim hætti sem lýst var. Hann hefði færst um 18 metra í lárétta stefnu en um 21 meter mælt eftir brekkunni, en hraði hafi veruleg áhrif á þessar tölur. Að mati hans sýndu öll ummerki, gögn og útreikningar, að miklu líklegra væri að hraði bifreiðarinnar hefði verið 5-10 km/klst heldur en 40-50 km/klst.

Meginniðurstöður M-kk-ef Þ-kk-ef eru þær að samkvæmt athugun á yfirborði vegar sé mesti hraði bifreiðarinnar þegar hún ók frá steininum út af veginum innan við 30 km/klst. Líklegast sé, að hún hafi verið á minni hraða en 23 km/klst, en tekið er fram að forsendur fyrir þessum útreikningum sé staðhæfing lögreglu um að steinninn, sem ekið var á, hafi ekki hreyfst við höggið. Hafi steinninn kastast til við höggið eða dregist undir bílnum, geti hraðinn hafa verið umtalsvert hærri. Þá er það niðurstaða matsmannsins að samkvæmt umróti sem sést á myndum, þar sem bifreiðin fer niður skriðuna, sé ólíklegt að hún hafi verið á meiri hraða en 20 km/klst þegar hún fór fram af brúninni.

Þ-kk-nf V-kk-nf var spurður fyrir dómi hvaða afleiðingar það kynni að hafa fyrir ökumann að fara út úr bifreið við útafakstur miðað við uppgefinn hraða. Hann svaraði því til að hann teldi ekki hægt að hugsa sér að maður færi út úr bíl á svona flugi án þess að fá verulega áverka af því. Sé hraðinn minni eins og t.d. 5-10 km/klst geti ökumaður farið í rólegheitum út. Hann giskaði á að bíllinn færi að fljúga á 20-30 km hraða. Hann taldi útilokað að árekstur bifreiðarinnar á eðlilegum hraða, það er 40-50 km/klst, við umræddan stein breytti hraða hennar að nokkru ráði heldur einungis óverulega. Hann taldi rannsókn lögreglunnar hafa verið betri en hann hefði oft séð við rannsókn slíkra mála og taldi ljósmyndir hennar og mælingar góðar til að draga ályktanir af.

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf sagði fyrir dómi að það væri alveg ljóst af myndum af hjólförum bifreiðarinnar í vegbrúninni að hjólin hafi ekkert dregist til. Hraði upp á 40-50 km/klst komi ekki til álita, hann geti hafa verið milli 20 og 30 km/klst en það hversu skýrt hjólfarið sé bendi til að hraðinn hafi verið lægri. Þá sagði hann að ef ekið hefði verið yfir steininn og bíllinn ekki náð að draga hann hafi engin ummerki komið og hraðabreyting orðið lítil. Hefði steinninn dregist með hefðu sést ummerki á veginum. Öll hraðaminnkun þarna hefði skilið eftir sig einhver ummerki og í þessu tilviki hefðu það verið ummerki um að steinn hefði dregist eftir veginum. Þá kvað hann það ljóst að hefði bifreiðin verið á 50 km hraða þá hefðu orðið nokkuð margir metrar áður en sést hefði rót eftir hana í skriðunni en samkvæmt mælingu hans sáust för eftir bifreiðina fyrir neðan veginn, 2,7 m frá stiku, sem var innan við vegbrún. Þá tók M-kk-nf fram að hann hefði eingöngu reiknað út hugsanlegan hámarkshraða en ekki athugað hver hefði getað verið minnsti hraði miðað við ummerki.

V.

Fyrir dómi sagði ákærði að hann hafi ekki verið að fylgjast með hraða bifreiðarinnar en hann giskaði á að hún hefði verið á um 50 km hraða áður en hún lenti á steininum en gerði sér enga grein fyrir hve hraðinn var er bifreiðin fór út af veginum. Hann kvaðst hafa verið að koma út úr nokkuð krappri beygju áður en þetta gerðist og hafi þá hægt á ferðinni. Þá sagðist hann alloft hafa keyrt þennan veg. Við það að lenda á steininum hafi dregið eitthvað úr hraðanum og hann hafi misst stjórn á bílnum og allt hafi þetta gerst með snöggum hætti. Hann kvaðst hafa komist út úr bílnum þegar hann var kominn fram af veginum og hafi hann lent í brekkunni. Hafi hann lent fyrst á öxlinni og síðan runnið niður góðan spotta.

Af hálfu ákærða er lögð áhersla á að þær upplýsingar, sem ákærði hefur gefið um ökuhraða sinn hafi verið ágiskanir af hans hálfu, en margvíslegir þættir geti hafa haft áhrif á skynjun hans og upplifun um þetta. Verði að túlka framburð hans svo að hann hafi í raun ekki gert sér grein fyrir á hvaða hraða hann var áður en bifreið hans fór út af veginum og sé engin ástæða til að draga það í efa. Mjög líklegt sé að bifreiðin hafi hægt ferðina við að fara yfir umræddan stein áður en hún lenti út af veginum og hefðu vegsummerki um slíkt hæglega getað máðst út áður en lögregla rannsakaði vettvang enda sé ljóst að nokkrir bílar hafi ekið um veginn áður en vettvangur var rannsakaður. Þá er bent á áverka á ákærða, sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi.

VI.

Í hnotskurn verður að túlka frásögn ákærða svo, að hann hafi umrætt sinn ekið á eðlilegum ökuhraða um Vattarnesskriður þegar bifreið hans lenti skyndilega á steini með þeim afleiðingum að hann missti stjórn á henni og hún sveigði til hægri og lenti út af veginum. Honum hafi tekist að kasta sér út úr bifreiðinni eftir að hún lenti út af veginum og hann runnið nokkuð niður skriðuna.

Eins og fram er komið töldu lögreglumenn, sem komu á vettvang og rannsökuðu hann að ummerki þar kæmu ekki heim og saman við frásögn ákærða. Ekki hafi sést merki um skrið eða „skrens“ í veginum í framhaldi snöggrar hraðabreytingar, hjólförin í gljúpri vegbrúninni hafi verið skýr og jafnframt „rúnnuð“ þar sem bifreiðin fór út af veginum, og rask og för eftir hana hafi sést rétt fyrir neðan vegbrún. Allt benti þetta til þess að bifreiðinni hefði verið ekið hægt út af veginum. Þá vakti það athygli lögreglu að hjólför, sem virtust vera eftir bifreið ákærða, hafi legið 4,2 m fram fyrir stað þann, er bifreiðinni var ekið út af og enduðu þar. Gæfi það tilefni til að ætla að bifreiðinni hefði verið ekið þarna aftur á bak áður en henni var ekið út af veginum.

Hafa verður í huga að lögreglumenn þeir, sem hér áttu hlut að máli, voru vanir rannsókn á slysavettvangi við svipaðar aðstæður og hér var. Þá ber að líta til þess að Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf lögregluvarðstjóri kom á vettvang með ákærða mjög fljótlega eftir atburðinn og gerði þar frumathuganir. Myndaði hann meðal annars umræddan stein á veginum áður en hann var hreyfður. Hann kvaðst engin merki hafa séð um skyndilega hraðabreytingu þarna á veginum. Þrátt fyrir myrkur verður að telja að unnt hafi verið að sjá vettvang í stórum dráttum og ekki er ástæða til að ætla að önnur umferð hafi á þessum tíma verið búin að spilla ummerkjum. Af rannsóknargögnum verður og að telja ljóst að för og ummerki í vegbrúninni hafi verið óbreytt er rannsókn hófst morguninn eftir.

Niðurstöður og framburður þeirra sérfróðu manna, sem kallaðir voru til vegna rannsóknar og dómsmeðferðar málsins eru á þann veg að þær styðja á flestan hátt grunsemdir lögreglumannanna. Verður að telja það eindregna niðurstöðu þeirra að bifreiðin geti ekki hafa verið nálægt tilgreindum hraða, er henni var ekið út af veginum umrætt sinn. Jafnframt hefðu átt að sjást ummerki eftir verulega hraðabreytingu á veginum sjálfum. Ekki er ástæða til að ætla annað en að ákærði sem vanur ökumaður gæti gert greinarmun á þeim hraða, sem hann gaf upp við rannsókn og meðferð málsins og þeim hraða, sem gögn benda til að hann hafi verið á, er bifreiðin fór út af veginum. Samkvæmt áliti sérfræðinganna hefði slík hraðaminnkun sem fyrr segir ekki getað átt sér stað án ummerkja.

Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, byggði niðurstöðu sína meðal annars á framangreindum gögnum og taldi hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hefði gerst sekur um atferli það, sem hann er hér ákærður fyrir. Þegar litið er til þess, sem rakið hefur verið, eru ekki efni til að hnekkja því mati og verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða því staðfest.

Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi. Einnig verður staðfest málskostnaðarákvæði hans.

Dæma ber ákærða til greiðslu áfrýjunarkostnaðar eins og segir í dómsorði.

D ó m s o r ð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað sakarinnar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.