239/2007

Aðilar deildu um hvort veiðiréttur í Berufjarðará hefði fylgt þegar röskir 25 hektarar af landi jarðarinnar Berufjarðar voru seldir árið 1961. Umrætt land lá hvergi að ánni en áfrýjendur, sem leiddu rétt sinn frá kaupendum þess árið 1961, reistu tilkall sitt til veiðiréttar á því að þau væru sameigendur að óskiptu landi Berufjarðar. Ekki var fallist á að þessi skilningur ætti sér stoð í samningnum 1961 og fremur talið að þetta færi gegn orðalagi hans. Þá hefðu áfrýjendur ekki fært sönnur á að eigendur Berufjarðar hefðu óbeint viðurkennt réttmæti skilnings þeirra á efni samningsins. Var því fallist á kröfu stefndu að áfrýjendur ættu ekki veiðirétt í ánni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 4. maí 2007 að fengnu áfrýjunarleyfi. Þau krefjast sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir Hæstarétti hafa stefndu gefið yfirlýsingu um að Bóka- og minjasafn Nönnu Guðmundsdóttur eigi ekki hlutdeild í hinum umdeilda veiðirétti í Berufjarðará. Var þess því óskað að aðild safnsins að málinu félli niður. Af hálfu áfrýjenda voru ekki gerðar athugasemdir við þetta.

Stefndu hafa við meðferð málsins upplýst að auk þeirra eigi tvö systkini þeirra, K-kvk-nf og G-kk-nf, 1/16 hluta hvort í hinni óskiptu sameign um jörðina Berufjörður. Stefndu hafa hvert um sig sjálfstæðra hagsmuna að gæta af kröfu sinni um viðurkenningu á að áfrýjendur eigi ekki veiðirétt í Berufjarðará. Verður ekki talið að 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála standi því í vegi að þau geti sótt rétt sinn fyrir dómi án aðildar þessara sameigenda sinna, sbr. síðari málslið 2. mgr. 18. gr. laganna.

Svo sem tekið er fram í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur málsaðila að efni kaupsamnings og afsals 20. júlí 1961 þar sem H-kk-nf G-kk-nf seldi E-kk-þgf G-kk-þgf 4/5 hluta af fjórðungshlutdeild sinni í jörðinni Berufirði, en jörðin var þá í óskiptri sameign H-kk-ef og systkina hans F-kk-ef, N-kvk-ef og G-kk-ef að jöfnum hlutum. Áfrýjendur, sem nú eru eigendur hins afsalaða hluta, telja að hlutdeild í veiðirétti í Berufjarðará hafi fylgt með við kaupin, þrátt fyrir að óumdeilt sé með aðilum að hið afmarkaða land, sem samningurinn tók til, liggi hvergi að ánni. Stefndu mótmæla þessu.

Texti skjalsins 20. júlí 1961 er tekinn upp í hinn áfrýjaða dóm. Þar segir fyrst að seljandi lofi að selja kaupanda „4/5 hluta af eign sinni í Berufirði, en seljandi telst nú eiga 1/4 hluta af óskiptu landi Berufjarðar, ...“ Síðan eru dregin mörk „hins selda lands“ sem samningurinn tekur til og er ekki deilt um legu þess eða mörk. Segir að landið hafi verið mælt og sé það að flatarmáli rösklega 25 hektarar og allt ræktanlegt. Beitarréttur kaupanda fari eftir stærðarhlut hans í jörðinni hlutfallslega. Þáverandi eigendur 3/4 hluta jarðarinnar Berufjarðar, F-kk-nf, N-kvk-nf og G-kk-nf G-hk-nf, rituðu samdægurs nöfn sín undir svofellda yfirlýsingu sem skráð var á skjalið: „Við undirritaðir sameigendur að jörðinni Berufirði erum samþykk því, að ofanumgetið land selt E-kk-þgf G-kk-þgf ásamt meðfylgjandi beitarréttindum séu réttir 4/5 hlutar af eign H-kk-ef G-kk-ef í jörðinni, og einnig samþykkjum við söluna.“ Áfrýjendur byggja einkum á upphafsorðum kaupsamningsins, sem tekin voru upp að framan, og telja þau veita vísbendingu um að seld hafi verið hlutdeild í óskiptu landi Berufjarðar.

Á tíma kaupsamningsins var, svo sem í héraðsdómi greinir, í gildi lagaákvæði sem bannaði að skilja veiðirétt frá jörð. Áfrýjendur hafa tekið fram að þau telji sig ennþá meðal sameigenda að öðrum hlutum jarðarinnar Berufjarðar en þeim sem skipt var frá jörðinni með samningnum 20. júlí 1961. Við málflutning fyrir Hæstarétti var tilkall þeirra til veiðiréttar í Berufjarðará sagt byggjast á því að þau væru sameigendur með stefndu að landi Berufjarðar. Fyrir þessu er ekki stoð í samningnum 1961. Fremur má telja að þetta fari gegn orðalagi hans, þar sem með orðunum „hins selda lands“ er greinilega einungis vísað til landhlutans innan hinna tilgreindu marka. Í samningnum er sérstaklega nefnt að beitarréttur fylgi. Ekki hefði verið þörf á að nefna þetta ef skilningur áfrýjenda á efni hans væri réttur, þar sem slíkur réttur hefði þá fylgt sameignarrétti þeirra. Þá verður textinn sem sameigendurnir þrír undirrituðu á skjalinu talinn fela í sér þann skilning þeirra að með afmörkuðu spildunni og beitarréttinum hafi að fullu verið gengið frá afhendingu á 4/5 hlutum af fjórðungshlut bróður þeirra H-kk-ef G-kk-ef, enda er þar sagt að þetta séu „réttir 4/5 hlutar af eign“ hans í jörðinni. Þessu til stuðnings er ennfremur afsalsáritun H-kk-ef sjálfs á skjalið sama dag, sem hljóðar svo: „Þar sem E-kk-nf G-kk-nf, Berufirði, hefir staðið mér full skil á kaupverði ofangreinds lands og beitarréttinda, lýsi ég hann hér með réttan og löglegan eiganda hins selda.“ Með hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið verður talið að orðalagið „af óskiptu landi“ í upphafi kaupsamningsins vísi aðeins til eignar seljandans en ekki landshlutans sem seldur var úr jörðinni Berufirði og geti því ekki orðið til stuðnings kröfu áfrýjenda.

Áfrýjendur hafa, auk þess sem að framan greinir, sérstaklega talið að stefndu og fyrri eigendur Berufjarðar hafi óbeint viðurkennt réttmæti skilnings þeirra á efni samningsins 1961. Er þeim atriðum sem þetta varða lýst í hinum áfrýjaða dómi. Sá sem byggir tilkall sitt til sameignarréttar á viðurkenningu annarra eigenda verður að færa fram skýra sönnun þess að slík viðurkenning hafi verið veitt og þá af öllum þeim sem hlut eiga að máli. Áfrýjendur hafa ekki fært slíka sönnun fram í málinu og verður krafa þeirra því ekki tekin til greina á þessum grundvelli.

Samkvæmt framanrituðu verður fallist á með stefndu að áfrýjendur hafi ekki sýnt fram á að þau eigi eignartilkall til veiðiréttar í Berufjarðará og verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um annað en málskostnað.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verða áfrýjendur dæmdir til að greiða stefndu óskipt málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjendur, Ó-kk-nf Á-kk-nf R-kk-nf og Á-kvk-nf F-kvk-nf F-kvk-nf, greiði stefndu, Ó-kk-þgf G-kk-þgf, B-kk-þgf G-kk-þgf, I-kvk-þgf G-kvk-þgf, G-kvk-þgf G-kvk-þgf, G-kvk-þgf G-kvk-þgf, B-kk-þgf G-kk-þgf, H-kk-þgf G-kk-þgf, V-kvk-þgf G-kvk-þgf og B-kk-þgf G-kk-þgf, sameiginlega 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

if !supportEmptyParas endif

if !supportEmptyParas endif