400/2014

Kærður var úrskurður þar sem máli, sem K hf. beindi aðallega að BI en til vara að BP, var vísað frá dómi að því er BP varðaði. K hf. höfðaði málið upphaflega á hendur BI, sem K hf. taldi eiganda að tilgreindum hlutum í skuldabréfum útgefnum af K hf., til riftunar á greiðslum vegna kaupa K hf. á hlutdeildinni í skuldabréfunum og endurheimtu á fjárhæð greiðslnanna ásamt dráttarvöxtum. BI hélt því fram að þær fjárfestingar sem málið varðaði hefðu verið gerðar í þágu BP og að BI hefði einungis komið þar fram til milligöngu. K hf. kvaðst fyrst hafa fengið vitneskju um þetta í greinargerð BI í héraði og höfðaði við svo búið sakaukasök á hendur BP, þar sem sömu kröfum og beint hafði verið að BI var nú beint að BP til vara að baki kröfum í frumsök. Í héraði hafði frávísunarkröfu BI verið hafnað, en með hinum kærða úrskurði var samhljóða krafa BP tekin til greina. Hæstiréttur hafnaði því að skilyrði væru fyrir hendi til að verða við kröfu BP um frávísun málsins frá héraðsdómi að því er hann varðaði, meðal annars með skírskotun til þess að málshöfðunarfrestur hefði ekki verið liðinn þegar sakaukasök var höfðuð, að skilyrði til sakaraukningar í málinu væru uppfyllt og að ekki væru þeir annmarkar á málatilbúnaði K hf. sem valdið gætu frávísun málsins frá héraðsdómi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðaði BP.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. júní 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2014, þar sem máli, sem sóknaraðili beindi aðallega að Banca IMI SpA og til vara að varnaraðila, var vísað frá dómi að því er þann síðarnefnda varðar. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar gagnvart varnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila, sem áður hét Kaupþing banki hf., gaf hann út á grundvelli skilmála frá 28. júní 2004 skuldabréf að nafnverði 150.000.000 evrur, sem var á gjalddaga 30. júní 2014. Í málinu liggja fyrir gögn um að sóknaraðili hafi 10. september 2008 samið um að greiða til Banca IMI SpA í Mílanó 15. sama mánaðar 858.673,03 evrur til kaupa á hlutdeild í skuldabréfinu að nafnverði 1.500.000 evrur. Fjármálaeftirlitið neytti 9. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, en í framhaldi af því var hann tekinn til slita 22. apríl 2009.

Sóknaraðili beindi 15. desember 2011 fyrirspurn til Banca IMI SpA um hvort hann hafi verið eigandi að fyrrnefndum hlut í skuldabréfi, en óskaði að öðrum kosti eftir upplýsingum um hver eigandinn hafi verið. Í svari félagsins 9. janúar 2012 kom fram að það hafi gengið til þessara viðskipta í þágu erlends viðskiptavinar, sem væri portúgalskur fjárfestingarsjóður og ótengdur félaginu, en ekki var greint nánar frá því hver hafi átt þar í hlut. Sóknaraðili ítrekaði 23. janúar 2012 ósk sína um upplýsingar um hver hafi verið viðskiptavinur félagsins, sem neitaði í bréfi 23. febrúar sama ár að veita þær með vísan til bankaleyndar. Sóknaraðili höfðaði mál þetta á hendur Banca IMI SpA 12. júní 2012 til riftunar á greiðslunni, sem áður var getið, og endurheimtu á fjárhæð hennar ásamt dráttarvöxtum og var það þingfest 6. september 2012. Félagið tók til varna í málinu með greinargerð, sem var lögð fram í héraði 18. desember 2012, og krafðist þess aðallega að því yrði vísað frá dómi, til vara að það yrði sýknað af kröfum sóknaraðila, en að því frágengnu að þær yrðu lækkaðar. Í greinargerðinni var því meðal annars borið við að félagið hafi ekki verið viðsemjandi sóknaraðila í viðskiptunum, sem hér um ræðir, heldur hafi það verið „BPI Fundos, sem er portúgalskur fjárfestingabanki“. Með því að ekki var greint nánar frá atvikum að þessu leyti í greinargerðinni beindi sóknaraðili áskorun til félagsins í þinghaldi 28. janúar 2013 um að veita frekari upplýsingar um þetta, sem það varð við með því að leggja fram bókun í þinghaldi 26. apríl sama ár. Sóknaraðili kveðst á þennan hátt fyrst hafa fengið vitneskju um þessi atvik og höfðaði hann sakaukasök á hendur varnaraðila 9. desember 2013. Í henni beindi hann sömu dómkröfum að varnaraðila og upphaflega voru gerðar á hendur Banca IMI SpA, en þó þannig að þeim var haldið uppi gegn varnaraðila til vara að baki kröfum í frumsök. Áður en sakaukasökin var höfðuð var aðalkröfu Banca IMI SpA um frávísun málsins hafnað með úrskurði héraðsdóms 24. júní 2013. Sakaukasökin var þingfest 9. janúar 2014 og tók varnaraðili þar til varna. Hann gerði sömu dómkröfur og Banca IMI SpA hafði gert fyrir sitt leyti, en krafa hans um frávísun málsins var þó að hluta reist á öðrum málsástæðum. Með hinum kærða úrskurði var síðastnefnd krafa varnaraðila tekin til greina.

II

Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms byggir varnaraðili kröfu sína um frávísun málsins í fyrsta lagi á því að frestur sóknaraðila til að höfða mál til riftunar á ráðstöfunum sínum hafi verið liðinn þegar sakaukasökin á hendur varnaraðila var höfðuð 9. desember 2013. Samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., er sá frestur 30 mánuðir frá því að slitastjórn sóknaraðila átti þess fyrst kost að gera riftunarkröfu, en fresturinn byrjar þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests við slit sóknaraðila, sem var 30. desember 2009. Þótt sóknaraðili hafi höfðað mál þetta á hendur Banca IMI SpA innan 30 mánaða frá þeim degi hefur það ekki áhrif á frest til málsóknar á hendur varnaraðila, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 7. apríl 2014 í máli nr. 212/2014. Um afmörkun málshöfðunarfrests gagnvart honum verður að gæta að því að samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 er meginreglan sú að fresturinn tekur að líða þegar kostur hefur gefist á því að gera riftunarkröfu. Sóknaraðili átti ekki kost á að beina riftunarkröfu að varnaraðila meðan ekkert lá fyrir um að hann kynni með réttu að hafa verið eigandi hlutdeildar í skuldabréfinu, sem málið varðar, og þar með viðtakandi greiðslunnar, sem sóknaraðili leitar riftunar á. Varnaraðili hefur ekki hnekkt staðhæfingum sóknaraðila um að honum hafi hvorki verið né mátt vera kunnugt um þetta fyrr en áðurgreindar upplýsingar komu fram í greinargerð Banca IMI SpA í málinu og bókuninni, sem það félag lagði fram í þinghaldi 26. apríl 2013. Til þess verður og að líta að sóknaraðili gat ekki á fyrri stigum fylgt eftir rétti sínum samkvæmt 1. mgr. 82. gr. laga nr. 21/1991 til að krefja Banca IMI SpA um upplýsingar um viðskiptin, sem hér um ræðir, enda eru úrræði hans í því skyni eftir 2. mgr. 82. gr., sbr. 3. mgr. 81. gr. sömu laga háð því að sá, sem í hlut eigi, lúti lögsögu íslenskra dómstóla. Að þessu öllu virtu eru ekki efni til að telja frest sóknaraðila samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 til að höfða riftunarmál á hendur varnaraðila hafa byrjað að líða fyrr en við framlagningu fyrrnefndrar bókunar Banca IMI SpA 26. apríl 2013. Verður krafa varnaraðila um frávísun málsins á hendur honum því ekki tekin til greina á þessum grunni.

Samkvæmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 er heimild til sakaraukningar í einkamáli meðal annars háð því skilyrði að það verði ekki metið stefnanda til vanrækslu að hann hafi ekki stefnt nýjum aðila áður en málið var þingfest. Mál þetta, sem upphaflega beindist að Banca IMI SpA einum, var þingfest 6. september 2012. Samkvæmt áðursögðu hafði sóknaraðili ekki tilefni til að beina dómkröfum sínum að varnaraðila fyrr en bókun Banca IMI SpA hafði verið lögð fram í héraði 26. apríl 2013 og eru atvik í máli þessu því með öðrum hætti en í fyrrnefndu máli nr. 212/2014, sem Hæstiréttur felldi dóm á 7. apríl 2014 og varnaraðili hefur vísað til í þessu sambandi. Þótt nokkur töf hafi orðið á höfðun sakaukasakar hefur sóknaraðili ekki brotið svo gegn reglum einkamálaréttarfars um greiðan málatilbúnað að frávísun hennar geti varðað.

Samkvæmt framansögðu og með því að ekki eru annmarkar á reifun málsins af hendi sóknaraðila, sem valdið geti frávísun málsins frá héraðsdómi, eru ekki skilyrði til verða við kröfu varnaraðila um það. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms, en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar varnaraðila, BPI Gestão de Activos - Sociedade Gestora de Fundos de Investimento Mobiliário SA.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, Kaupþingi hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.