85/2002

Lettnesk yfirvöld kröfðust þess að íslenska ríkið framseldi X sem var grunaður um að hafa banað þremur mönnum og fleiri brot gegn hegningarlögum. Í dómi Hæstaréttar segir að í beiðni lettneskra yfirvalda um framsal X og gögnum með henni komi fram að samkvæmt lettneskum hegningarlögum hafi verið heimilt að dæma mann til dauðarefsingar vegna þeirra manndrápsbrota sem X séu gefin að sök. Aftur á móti sé ekki unnt að ráða með ótvíræðum hætti af beiðninni hvort slík heimild sé ennþá fyrir hendi eftir gildistöku þarlendra laga 4. maí 1999 um afnám dauðarefsingar. Af 3. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna  og aðra aðstoð í sakamálum leiði að framsal X verði bundið því skilyrði að óheimilt sé að fullnægja dauðarefsingu gagnvart honum. Fram sé komið í málinu að dómsmálaráðuneytið hafi lýst því yfir að umrætt skilyrði yrði sett fyrir framsali X féllust dómstólar á að lagaskilyrði fyrir framsali væru fyrir hendi. Af hálfu X hafi því verið mótmælt að fullnægjandi væri að setja slíkt skilyrði fyrir framsali þar sem afstaða lettneskra dómstóla til þess liggi ekki fyrir. Í málinu sé fram komið að Lettland, sem eigi aðild að Evrópuráðinu, hafi 7. maí 1999 staðfest viðauka nr. 6. við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis, varðandi afnám dauðarefsingar, og afnumið dauðarefsingu með lögum. Með hliðsjón af því og þeim upplýsingum, sem hefðu verið lagðar fram um að forseti Lettlands hafi frá árinu 1996 kerfisbundið breytt dómum þar sem menn eru dæmdir til dauða í ævilangt fangelsi, verði að telja fullnægt skilyrðum til framsals varnaraðila að þessu leyti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. febrúar 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. febrúar 2002, þar sem ákvörðun dómsmálaráðherra um að framselja varnaraðila til Lettlands var felld úr gildi. Kæruheimild er í 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur, en til vara að framsal varnaraðila verði skilyrt með nánar tilteknum hætti í samræmi við 2. mgr. 11. gr. laga nr. 13/1984 og ákvæði í alþjóðlegum mannréttindasáttmálum.

I.

Samkvæmt gögnum málsins óskaði ríkissaksóknari Lettlands eftir því með bréfi til hérlendra stjórnvalda 13. desember 2001 að varnaraðili yrði framseldur til Lettlands vegna gruns um að hafa framið alvarleg brot í Ríga í Lettlandi. Varnaraðili sé í fyrsta lagi grunaður um að hafa 1. nóvember 1997 banað [...] og í framhaldi af því ásamt öðrum mönnum stolið munum úr íbúð hins látna. Í öðru lagi að hafa 7. júní 2000 banað [...] og í félagi við aðra menn stolið bifreið og munum í eigu hins látna. Í þriðja lagi að hafa 15. ágúst 2001 banað [...] og gert tilraun til að bana [...] auk þess sem hann sé grunaður um rán og eignaspjöll. Þá sé varnaraðili grunaður um ólöglega meðferð skotvopna. Í tilvitnuðu bréfi kemur fram að komi til þess að varnaraðili verði framseldur muni hann meðal annars verða sóttur til saka fyrir brot gegn 1. mgr. 99. gr. og 4. mgr. 141. gr. hegningarlaga Lettlands frá 1961 með því að hafa banað [...] og stolið munum úr íbúð hins látna, en lögin hafi fallið úr gildi við gildistöku laga um sama efni 1. apríl 1999. Refsing fyrir brot gegn 1. mgr. 99. gr. eldri laganna geti varðað fangelsi ekki skemur en 10 árum og allt að 20 árum, ævilöngu fangelsi eða dauðarefsingu. Þá kemur fram í bréfi ríkssaksóknara Lettlands að með lögum 15. apríl 1999 um viðauka nr. 6 við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis hafi dauðarefsing verið afnumin, en lögin hafi tekið gildi 4. maí sama árs.

Í samræmi við 2. mgr. 13. gr. laga nr. 13/1984 sendi dómsmálaráðuneytið ríkissaksóknara 18. desember 2001 hina fram komnu beiðni um framsal varnaraðila til Lettlands. Að fenginni álitsgerð ríkissaksóknara 19. sama mánaðar ákvað ráðuneytið 28. desember 2001 að verða við beiðninni. Varnaraðili óskaði í framhaldi af því eftir dómsúrskurði um hvort skilyrði framsals væru fyrir hendi, sbr. 1. mgr. 14. gr. áðurnefndra laga. Með hinum kærða úrskurði var ákvörðun dómsmálaráðherra um að framselja varnaraðila felld úr gildi með vísan til þess að ekki væri fram komin „trygging fyrir því að dauðarefsing komi ekki til greina í máli ...“ varnaraðila.

II.

Krafa sóknaraðila um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi er reist á því að í 3. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 13/1984 sé boðið að setja skuli það skilyrði fyrir framsali að óheimilt sé að fullnægja dauðarefsingu gagnvart hinum framselda manni, en lögin geri ekki ráð fyrir að hérlend stjórnvöld afli fyrirfram tryggingar fyrir því að viðkomandi verði ekki dæmdur til dauða og tekinn af lífi, svo sem byggt sé á af hálfu héraðsdómara. Hefur sóknaraðili lagt fyrir Hæstarétt bréf dómsmálaráðuneytisins til sóknaraðila 13. febrúar sl. þar sem segir svo: „Fallist dómstólar á að lagaskilyrði fyrir framsali séu fyrir hendi í máli þessu mun framangreint skilyrði, [3. töluliðar 1. mgr. 11. gr.], ásamt öðrum skilyrðum sem getið er um í 11. gr. laga um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, verða sett fyrir framsali X til Lettlands.“ Af hálfu sóknaraðila er vísað til þess að Lettland hafi 7. maí 1999 staðfest viðauka nr. 6 við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis, varðandi afnám dauðarefsingar og afnumið dauðarefsingu með lögum nokkrum dögum áður, svo sem fram komi í bréfi ríkissaksóknara Lettlands. Þá komi fram í skýrslu Evrópunefndar 22. nóvember 2001 um varnir gegn pyntingum og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð að forseti Lettlands hafi frá árinu 1996 kerfisbundið breytt dómum þar sem menn eru dæmdir til dauða í ævilangt fangelsi.

Krafa varnaraðila er í fyrsta lagi reist á því að málsmeðferð fyrir lettneskum dómstólum brjóti í bága við rétt sakaðs manns samkvæmt 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem kveðið sé á um rétt manns til réttlátrar málsmeðferðar innan hæfilegs tíma. Þá sé aðbúnaður fanga í þarlendum fangelsum ekki í samræmi við alþjóðleg viðhorf um afplánun refsinga og aðbúnað fanga. Varnaraðili styður kröfu sína öðrum þræði því að lettnesk yfirvöld hafi ekki staðfest með afgerandi hætti að dauðrefsing liggi ekki við þeim brotum, sem varnaraðila séu gefin að sök. Leiki vafi á því hvort um slíka refsingu geti verið að ræða sé ekki unnt að framselja varnaraðila, enda óljóst hvort lettneskir dómstólar telji sig bundna af slíku skilyrði.

III.

Í áðurnefndri framsalsbeiðni og gögnum með henni kemur fram að samkvæmt lettneskum hegningarlögum hafi verið heimilt að dæma mann til dauðarefsingar vegna þeirra manndrápsbrota sem varnaraðila eru gefin að sök. Aftur á móti er ekki unnt að ráða með ótvíræðum hætti af beiðninni hvort slík heimild er ennþá fyrir hendi eftir gildistöku þarlendra laga 4. maí 1999 um afnám dauðarefsingar. Af 3. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 13/1984 leiðir að framsal varnaraðila verður bundið því skilyrði að óheimilt sé að fullnægja dauðarefsingu gagnvart honum. Hefur dómsmálaráðuneytið lýst því yfir að umrætt skilyrði verði sett fyrir framsali varnaraðila fallist dómstólar á að lagaskilyrði fyrir framsali séu fyrir hendi. Af hálfu varnaraðila hefur því sem áður segir verið mótmælt að fullnægjandi sé að setja slíkt skilyrði fyrir framsali þar sem afstaða lettneskra dómstóla til þess liggi ekki fyrir. Í málinu er fram komið að Lettland, sem á aðild að Evrópuráðinu, hefur 7. maí 1999 staðfest viðauka nr. 6. við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis, varðandi afnám dauðarefsingar, og afnumið dauðarefsingu með lögum. Með hliðsjón af því og þeim upplýsingum, sem hafa verið lagðar fram um framkvæmd dauðarefsinga þar í landi frá árinu 1996, verður að telja fullnægt skilyrðum til framsals varnaraðila að þessu leyti.

Í málinu liggja engin gögn fyrir í þá veru að lettnesk yfirvöld muni ekki virða rétt varnaraðila samkvæmt 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá hafa heldur ekki verið lögð fram nein haldbær gögn um bágborinn aðbúnað fanga í þarlendum fangelsum. Verður framsali varnaraðila því ekki hafnað af þessum sökum.

Samkvæmt framansögðu og með vísan til þess að önnur skilyrði fyrir framsali varnaraðila samkvæmt lögum nr. 13/1984 eru fyrir hendi verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi. Að þessu virtu verður kröfum varnaraðila hafnað.

Verjanda varnaraðila verða ákveðin málsvarnarlaun úr ríkissjóði, svo sem í dómsorði greinir, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Fullnægt er lagaskilyrðum til framsals X, fædds [...] 1976, til Lettlands.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda varnaraðila, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 70.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði.