571/2002

Með hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómari þeim þætti í beiðni L sem laut að því að skýrsla yrði tekin af sóknaraðilanum G, en tók til greina beiðni L samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 um skýrslutökur af öðrum sóknaraðilum og tveimur öðrum nafngreindum mönnum. Mál hafði ekki verið höfðað um sakarefnið. Ljóst var að úrskurður, þar sem fallist væri á beiðni um slíka sönnunarfærslu, sætti ekki kæru. Var málinu vísað að þessu leyti sjálfkrafa frá Hæstarétti. Á hinn bóginn naut L heimildar til að kæra niðurstöðu héraðsdóms um að sóknaraðilinn G yrði ekki kvaddur fyrir dóm til skýrslugjafar. Var það talið leiða af lögum um meðferð einkamála, að skýrsla yrði ekki tekin samkvæmt fyrrnefndum kafla laganna fyrir dómi af þeim, sem fyrirsjáanlega yrði aðili að væntanlegu dómsmáli, svo sem stóð á um G. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar þannig staðfest að því er varðaði kæru L.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 11. desember 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 9. desember 2002, þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um að skýrslur yrðu teknar fyrir dómi af sóknaraðilum, öðrum en G-kk-þgf B. G-kk-þgf, án þess að varnaraðili hafi áður höfðað mál. Um kæruheimild vísa sóknaraðilar til b. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeir krefjast þess að beiðni varnaraðila verði hafnað og honum gert að greiða kærumálskostnað.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti 12. desember 2002. Hann krefst þess að fellt verði úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar um að sóknaraðilinn G-kk-nf B. G-kk-nf verði ekki kvaddur fyrir dóm. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði leitaði varnaraðili með beiðni 28. nóvember 2002 eftir því við Héraðsdóm Suðurlands að þar yrðu teknar skýrslur af sóknaraðilum og tveimur öðrum nafngreindum mönnum vegna sakarefnis, sem nánar var lýst í beiðninni, án þess að mál hafi enn verið höfðað um það. Studdi varnaraðili beiðni sína við ákvæði XII. kafla laga nr. 91/1991. Sóknaraðilar mótmæltu beiðni varnaraðila án þess að séð verði að héraðsdómari hafi þó áður tilkynnt þeim úr hópi sóknaraðila, sem ætla megi af málatilbúnaði varnaraðila að kunni að geta orðið gagnaðilar hans að væntanlegu dómsmáli, um fyrirhugað þinghald, þar sem beiðnin yrði tekin fyrir, sbr. síðari málslið 4. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991. Með hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómari þeim þætti í beiðni varnaraðila, sem laut að því að skýrsla yrði tekin af sóknaraðilanum G-kk-þgf, en tók beiðnina að öðru leyti til greina.

Samkvæmt f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 er unnt að kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdómara, þar sem synjað er um heimild til að afla sönnunargagna án þess að mál hafi áður verið höfðað. Er ljóst af þessu að úrskurður, þar sem fallist er á beiðni um slíka sönnunarfærslu, sætir ekki kæru, og fær þar engu breytt ákvæði b. liðar 1. mgr. sömu lagagreinar, sem sóknaraðilar vísa eins og áður segir til sem kæruheimildar. Með því að heimild brestur þannig til kæru sóknaraðila, sem auk alls annars var óþörf að því er varðar aðild sóknaraðilans G-kk-ef að henni, verður málinu vísað að þessu leyti sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Eftir framangreindum f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 nýtur varnaraðili heimildar til kæru sinnar til að fá hrundið niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að sóknaraðilinn G-kk-nf verði ekki kvaddur fyrir dóm til skýrslugjafar. Samkvæmt 2. mgr. 78. gr. sömu laga bar varnaraðila í beiðni sinni til héraðsdóms um öflun sönnunargagna að greina skýrlega frá því hverja aðra sú gagnaöflun gæti varðað að lögum. Á því varð verulegur misbrestur í beiðni varnaraðila, sem getur þó engu varðað um afdrif úrskurðar héraðsdómara að því leyti, sem heimild brestur samkvæmt áðursögðu til að kæra hann til Hæstaréttar. Hvað sem því líður getur ekki orkað tvímælis af málatilbúnaði varnaraðila að sóknaraðilinn G-kk-nf hlyti meðal annarra að verða gagnaðili hans að máli, ef til þess kæmi að það yrði höfðað um sakarefnið, eða eftir atvikum fyrirsvarsmaður gagnaðila. Samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 eru heimildir XII. kafla laganna til að afla sönnunargagna án málshöfðunar bundnar við öflun matsgerða dómkvaddra manna, framburðar vitna, skjala og annarra sýnilegra sönnunargagna. Leiðir af þessu að skýrsla verður ekki tekin samkvæmt þessum heimildum fyrir dómi af þeim, sem fyrirsjáanlega yrði aðili að væntanlegu dómsmáli. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar þannig staðfest að því er varðar kæru varnaraðila.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Málinu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar kæru sóknaraðila, G-kk-ef B. G-kk-ef, P-kk-ef A-kk-ef G-kk-ef, S-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, G-kk-ef J-kk-ef, H-kk-ef K-kk-ef S-kk-ef, Á-kk-ef H-kk-ef, S-kk-ef H-kk-ef og E-kk-ef S-kk-ef.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að því er varðar kæru varnaraðila, Landsafls hf.

Kærumálskostnaður fellur niður.