36/2010

S höfðaði mál gegn lögmanninum J og krafði hann um greiðslu skaða- og miskabóta. Taldi S sig hafa orðið fyrir tjóni vegna mistaka sem J hafi sýnt af sér við gæslu hagsmuna hans. Taldi S mistökin annars vegar felast í því að J hafi ekki sótt þing við fyrirtöku kröfu um gjaldþrotaskipti á búi hans og óskað þar eftir frestun á meðferð kröfunnar í samræmi við beiðni S þar um. Hins vegar að J hefði sýnt af sér mistök með því að hafa dregið að hefjast handa við undirbúning nauðasamningsumleitana fyrir hann við skiptin. Í málinu hafði J viðurkennt að sér hefðu orðið á mistök með því að láta hjá líða að mæta á dómþing þegar krafa um gjaldþrotaskipti á búi S var tekin fyrir. Aðila greindi á hinn bóginn um hvort J hefði verið falið að aðhafast frekar á því stigi. Þá taldi J að sér hefði  ekki orðið á mistök varðandi nauðasamningsumleitanir. Starfsábyrgðartrygging J var hjá SA sem hafnaði bótaskyldu og höfðaði S mál til heimtu bótanna. Talið var að ekki hefðu verið nokkrar líkur á því að unnt hefði verið að forða S frá gjaldþrotaskiptum með því að fá meðferð kröfunnar frestað um einn mánuð, en ósannað var að S hefði  falið J að gera nokkuð frekar en að sækja þing fyrir sína hönd. Af þeim sökum hefði S ekki sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni þótt J hafi orðið á þessi mistök. Þá var talið að þrátt fyrir að J hefði með réttu borið að halda hagsmunum S fram með meiri festu gagnvart skiptastjóra, við að reyna að fella gjaldþrotaskiptin niður, yrði að gæta að því að á þeim tímapunkti  hafi tilgreindar eignir búsins verið löngu seldar og hafi því engu breytt um verð þeirra hvort S hefði tekist að fá lánardrottna til að ljúka  gjaldþrotaskiptunum með nauðasamningi. Var kröfu S um skaðabætur fyrir fjártjón því hafnað, en jafnframt var talið að ekki væru fyrir hendi skilyrði í málinu til að fallast á kröfu S um miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. janúar 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.268.954 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.268.954 krónum frá 6. október 2004 til 26. febrúar 2009, en af 5.268.954 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum var veitt fyrir héraðsdómi.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins mun áfrýjanda 21. janúar 2003 hafa verið birt krafa lánardrottins um að bú hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta ásamt fyrirkalli dómara um að mæta vegna hennar á dómþingi 6. febrúar sama ár. Í framhaldi af þessari birtingu mun áfrýjandi hafa leitað til stefnda, sem er starfandi hæstaréttarlögmaður. Óumdeilt er að áfrýjandi óskaði eftir að stefndi mætti fyrir sig í þinghaldinu til að fá meðferð kröfunnar frestað, en ágreiningur er milli aðilanna um hvort stefnda hafi verið falið annað og meira. Stefndi lét hjá líða að mæta í þinghaldinu. Bú áfrýjanda var tekið til gjaldþrotaskipta 10. febrúar 2003 og J-kk-nf G. B-kk-nf hæstaréttarlögmaður skipaður skiptastjóri.

Fyrir liggur að kröfulýsingarfresti við gjaldþrotaskiptin lauk 25. apríl sama ár og bárust skiptastjóra innan hans kröfur að fjárhæð samtals 21.293.854 krónur. Meðal eigna þrotabúsins var hluti í fasteigninni Suðurhrauni 2 í Garðabæ, sem veðhafi hafði leitað nauðungarsölu á fyrir upphaf gjaldþrotaskipta, og var þessi eign seld á uppboði 26. júní 2003, að því er virðist samkvæmt kröfu veðhafa og með samþykki skiptastjóra. Af gögnum málsins verður ráðið að söluverð eignarhlutans hafi nægt til fullnustu áhvílandi veðskulda að teknu tilliti til ákvæða 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu og hafi þannig fallið niður veðkröfur, sem lýst hafði verið við gjaldþrotaskiptin, að fjárhæð samtals 13.048.333 krónur. Að öðru leyti virðast eignir áfrýjanda við upphaf skipta hafa verið innstæða á bankareikningi að fjárhæð 363.138 krónur og trésmíðavélar, sem sérfróður maður, sem skiptastjóri leitaði til, mat 30. apríl 2003 á samtals 2.190.000 krónur, en við skiptin seldi sá síðastnefndi þær fyrir 1.199.557 krónur. Þessu til viðbótar áskotnuðust þrotabúinu tekjur af leigu áðurnefndrar fasteignar og véla, 249.000 krónur, og endurgreiðsla á virðisaukaskatti að fjárhæð 171.671 króna, auk þess sem maki áfrýjanda greiddi þrotabúinu 1.250.000 krónur samkvæmt samningi 12. september 2003 til að komast hjá riftun kaupmála þeirra. Þá liggur fyrir að endanlegar lyktir um viðurkenningu lýstra krafna við gjaldþrotaskiptin urðu á þann veg að teknar voru til greina forgangskröfur, sem skipað var í réttindaröð eftir 110. og 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að fjárhæð samtals 744.152 krónur og almennar kröfur samkvæmt 113. gr. sömu laga, sem alls námu 5.562.336 krónum.

Í málinu hefur verið lagt fram bréf skiptastjóra til nafngreinds héraðsdómslögmanns 30. september 2003, sem virðist hafa verið ritað í tilefni af fyrirspurn þess síðarnefnda í tengslum við ráðagerðir um að áfrýjandi leitaði samninga við lánardrottna sína um að ljúka gjaldþrotaskiptunum, en þar kom meðal annars fram að skiptastjóri teldi þrotabúið eiga um þær mundir „peningaeign upp á kr. 1.8-2.0 mkr.“ Svo virðist sem sami lögmaður hafi aftur borið upp sams konar erindi, því skiptastjóri ritaði honum bréf 25. febrúar 2004 með sambærilegum upplýsingum og í fyrra bréfinu. Í framhaldi af þessu kveðst áfrýjandi hafa óskað á nýjan leik eftir aðstoð stefnda, en í bréfi til skiptastjóra 28. maí 2004 tilkynnti áfrýjandi að stefndi færi „alfarið með mín mál“ í stað áðurgreinds héraðsdómslögmanns og myndi hann „annast um að leita nauðasamninga við skuldheimtumenn mína.“ Af þessu tilefni óskaði áfrýjandi eftir að skiptastjóri sendi stefnda „uppfærða kröfuskrá og stutta greinargerð um stöðu búsins.“ Stefndi kveðst hafa náð tali af skiptastjóra áður en þetta bréf var ritað og hafi sá síðarnefndi neitað að láta honum í té upplýsingar nema staðfesting af þessum toga bærist frá áfrýjanda, en eftir það hafi stefndi ítrekað reynt að ná til skiptastjórans án árangurs. Stefnda hafi loks 23. ágúst 2004 borist afrit af fyrrnefndu bréfi áfrýjanda, sem skiptastjóri hafði skrifað á að „nettóeign búsins“ væri 1.840.952 krónur og heildarkröfur í einstökum flokkum næmu nánar tilgreindum fjárhæðum, en að endingu var tekið fram að skiptastjóri myndi „boða til skiptafundar fljótlega“. Óumdeilt er að stefndi hafðist ekkert frekar að til að reka erindi áfrýjanda við skiptastjóra, sem lét 3. september 2004 frá sér fara frumvarp til úthlutunar úr þrotabúinu. Samkvæmt frumvarpinu voru heildareignir þrotabúsins samtals 3.233.366 krónur, svo sem sundurliðað var hér að framan, og virðast engir vextir hafa fallið til af fé þess. Til frádráttar þeirri fjárhæð komu þóknun skiptastjóra, 1.376.596 krónur, og annar skiptakostnaður, samtals 165.858 krónur. Stóðu því eftir til úthlutunar 1.690.912 krónur og skyldi verja samtals 744.152 krónum af þeirri fjárhæð til greiðslu áðurnefndra forgangskrafna, þannig að eftir stæðu 946.760 krónur upp í almennar kröfur, sem greiddar yrðu að 17,02 hundraðshlutum. Skiptum á þrotabúi áfrýjanda var lokið á grundvelli þessa frumvarps 6. október 2004.

Áfrýjandi mun 8. febrúar 2005 hafa borið fram kvörtun á hendur stefnda við úrskurðarnefnd lögmanna, sem taldi í úrskurði 6. apríl 2006 að stefnda hafi orðið á aðfinnsluverð mistök með því að hafa annars vegar ekki sótt þing við fyrirtöku kröfu um gjaldþrotaskipti á búi áfrýjanda og hins vegar dregið að hefjast handa við undirbúning nauðasamningsumleitana fyrir hann. Í framhaldi af þessu mun áfrýjandi hafa krafið stefnda um skaðabætur með bréfi 14. júlí 2006 og síðan réttargæslustefnda 27. október sama ár, en óumdeilt er að hjá honum hafi stefndi haft starfsábyrgðartryggingu. Að undangengnum frekari samskiptum aðilanna, sem greint er frá í hinum áfrýjaða dómi, fékk áfrýjandi dómkvaddan mann 11. apríl 2008 til að meta tjón sitt af þeim mistökum, sem úrskurðarnefnd lögmanna taldi stefnda hafa orðið á samkvæmt áðursögðu. Í matsgerð 9. júlí sama ár var annars vegar komist að þeirri niðurstöðu að tjón áfrýjanda af vanrækslu stefnda um þingsókn við fyrirtöku gjaldþrotaskiptakröfu fælist í því að trésmíðavélar í eigu þess fyrrnefnda hafi verið seldar við skiptin fyrir 1.226.500 króna lægra verð en nam matsverði þeirra samkvæmt áðurgreindu áliti sérfróðs manns þegar tillit hafði verið tekið til virðisaukaskatts og fallið hafi til kostnaður af gjaldþrotaskiptunum, sem matsmaður taldi ranglega að hafi numið samtals 1.692.454 krónum. Þessu til frádráttar taldi hann að koma ættu 500.000 krónur, sem væri „hæfilegt að áætla vegna starfa sem komið hefðu í hlut umsjónarmanns með nauðasamningsumleitunum“. Matsmaðurinn taldi því að tjón áfrýjanda á þessum grunni næmi samtals 2.418.954 krónum. Hins vegar var í matsgerðinni komist að þeirri niðurstöðu að tjón áfrýjanda af vanrækslu stefnda um að framfylgja ósk þess fyrrnefnda um nauðasamningsumleitanir fælist í því einu að trésmíðavélar hans hafi verið seldar of lágu verði við gjaldþrotaskiptin og næmi það fyrrgreindum 1.226.500 krónum. Í málinu reisir áfrýjandi kröfu sína á fyrri lið matsgerðarinnar að teknu tilliti til leiðréttingar á villu í henni og telur fjártjón sitt vegna mistaka stefnda hafa orðið 2.268.954 krónur, en að auki krefst áfrýjandi miskabóta að fjárhæð 3.000.000 krónur.

II

Í málinu hefur stefndi viðurkennt að sér hafi orðið á mistök með því að láta hjá líða að mæta á dómþingi 6. febrúar 2003 þegar krafa um gjaldþrotaskipti á búi áfrýjanda var tekin fyrir, en af þessum sökum varð útivist af hálfu áfrýjanda og var krafan sem fyrr segir tekin til greina 10. sama mánaðar. Gegn andmælum stefnda hefur áfrýjandi ekki sannað að hann hafi falið þeim fyrrnefnda að gera annað og meira í sína þágu en að sækja þing og óska eftir að meðferð kröfunnar yrði frestað. Samkvæmt 3. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1991 hefði slík frestun verið háð því að sá lánardrottinn áfrýjanda, sem krafðist gjaldþrotaskiptanna, væri henni samþykkur. Áfrýjandi hefur ekkert leitast við að leiða í ljós hvernig hlutaðeigandi lánardrottinn hefði brugðist við ef stefndi hefði sótt þing og óskað eftir fresti. Að auki verður að gæta að því að samkvæmt gögnum málsins stóð á þessum tíma yfir nauðungarsala á fasteign áfrýjanda, sem var fram haldið og lokið eftir að bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta, og árangurslaust fjárnám hafði verið gert hjá honum. Að virtu því ásamt fyrrgreindum upplýsingum um eignir áfrýjanda við upphaf skipta verður ekki séð að nokkrar líkur hefðu staðið til þess að fært hefði verið að forða honum frá gjaldþrotaskiptum með því að fá meðferð kröfu um þau frestað í allt að einn mánuð. Af þessum sökum hefur áfrýjandi ekki sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni þótt stefnda hafi orðið á þau mistök við gæslu hagsmuna hans, sem hér um ræðir.

Eins og áður greinir átti skiptastjóri í þrotabúi áfrýjanda í september 2003 og febrúar 2004 í bréfaskiptum við annan lögmann en stefnda, sem komið hafði á framfæri að áfrýjandi hefði hug á að reyna að ná samningum við lánardrottna sína um að fella gjaldþrotaskiptin niður. Ljóst er að í maí 2004 varð skiptastjóra kunnugt að stefndi hafi tekið að sér að gæta hagsmuna áfrýjanda í þessum efnum, en skiptastjóri vanrækti þó allar götur til 23. ágúst sama ár að verða við beiðni áfrýjanda um að veita stefnda upplýsingar, sem reyndust engan veginn nægar til að hann gæti hafist handa við þetta verk. Þvert gegn því, sem fram kom í orðsendingu skiptastjórans til stefnda síðastnefndan dag um að til stæði að efna til skiptafundar í þrotabúinu í ótilgreindum tilgangi, gerði hann án þess að skeyta um ráðagerðir áfrýjanda frumvarp til úthlutunar úr búinu, en með því girti hann fyrir að neitt frekar yrði úr viðleitni áfrýjanda til að ljúka gjaldþrotaskiptunum með nauðasamningi, sbr. 1. mgr. 149. gr. laga nr. 21/1991. Þótt stefnda hefði með réttu borið að halda þessum hagsmunum áfrýjanda fram af meiri festu gagnvart skiptastjóra verður að gæta að því að þegar þar var komið sögu hafði sá síðastnefndi löngu áður selt trésmíðavélar áfrýjanda og hefði því engu breytt um verð þeirra hvort stefnda hefði tekist að fá lánardrottna hans til að ljúka gjaldþrotaskiptunum með nauðasamningi.

Þegar af þeim ástæðum, sem að framan greinir, verður að öllu leyti að hafna kröfu áfrýjanda um skaðabætur úr hendi stefnda vegna fjártjóns. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður jafnframt hafnað kröfu áfrýjanda um miskabætur. Samkvæmt því verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, J-kk-þgf A-kk-þgf J-kk-þgf, 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.