211/2007

Á ársfundi Alþýðusambands Íslands 2005 tók G til máls í umræðum um kjör erlendra manna sem störfuðu hérlendis á vegum starfsmannaleiga. Að sögn G var tilefni umræðu hans upplýsingar frá yfirtrúnaðarmanni stéttarfélaga við Kárahnjúka um nánar tilgreindar ávirðingar í garð stjórnenda félagsins 2b ehf. Í kjölfarið var greint frá atriðum sem tengdust þessari umræðu í aðalfréttatíma Stöðvar 2 og Ríkisútvarpsins sjónvarps í október 2005. Þar lét G meðal annars orð falla sem E og O töldu ærumeiðandi í sinn garð og höfðuðu þau mál þetta til ómerkingar nánar tiltekinna ummæla, svo og til greiðslu skaðabóta og kostnaðar af birtingu dóms í málinu. Ákveðin ummæli sem höfð voru eftir G vörðuðu starfsmannaleigur í fleirtölu og án frekari tilgreiningar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að hvergi yrði séð, að ummæli G hefðu að þessu leyti gefið fréttamanni tilefni til að nafngreina 2b ehf. fremur en aðrar starfsmannaleigur eða taka viðtal við E frekar en aðra, en G gat ekki borið ábyrgð á hvernig fréttarmaðurinn kaus að setja ummæli hans í samhengi við önnur atriði. Ummælin beindust ekki að persónu E og O, en að því varð að gæta að félag þeirra 2b ehf. átti ekki hlut að málsókninni. Var því G sýknaður af kröfu E og O um ómerkingu þessara ummæla. Þá var krafist ómerkingar á ummælum G er vísuðu til háttsemi konu af ákveðnu þjóðerni án þess að hún væri nafngreind. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi staðfesti G að konan, sem hann vísaði til í tilgreindum ummælum, væri O. Talið var að G hefði með þessum ummælum sínum sakað O um ámælisverða háttsemi, sem sönnur hefðu ekki verið færðar fyrir og var með þeim vegið að æru hennar. Voru þessi ummæli G því ómerkt samkvæmt kröfu O. Að lokum var krafist ómerkingar á ummælum G um uppgjör félagsins 2b ehf. á launagreiðslum til starfsmanna sinna. Ekki var mótmælt af hálfu G að ummælin vörðuðu 2b ehf. en því hins vegar borið við að ummælin hefðu verið réttmæt. Fyrir lágu í málinu tólf óáfrýjaðir héraðsdómar þar sem 2b ehf. var gert að standa skil á nánar tilgreindum fjárhæðum vegna vangreiddra launa. Ekki var fallist á þau rök O og E að þær vanefndir yrðu réttlættar með því að um mistök eða misskilning hafi verið að ræða. Þóttu því ekki næg efni til þess að ómerkja þau ummæli G. Vegna þeirra ummæla sem ómerkt voru var G gert að greiða O miskabætur og fjárhæð til þess að standa straum af kostnaði af opinberri birtingu niðurstöðu dómsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2007. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar úr hendi þeirra óskipt í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Af gögnum málsins verður ráðið að einkahlutafélag með heitinu 2b hafi verið stofnað í ágúst 2004. Samkvæmt vottorði úr hlutafélagaskrá var stefndi E-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf eini stjórnarmaðurinn í 2b ehf. og gegndi samhliða því starfi framkvæmdastjóra, en varamaður hans í stjórn var stefnda O-x-x S-x-x. Félagið fékkst við starfsmannaleigu og fékk í því skyni hingað til lands meðal annars verkamenn frá Póllandi, sem settir voru til starfa hjá Suðurverki ehf. við framkvæmdir á vegum þess félags við gerð Kárahnjúkavirkjunar.

Fyrir liggur að miklar umræður urðu á árinu 2005 um stöðu og kjör erlendra manna, sem komu hingað til starfa á vegum starfsmannaleiga. Samkvæmt málatilbúnaði áfrýjanda kom þetta málefni meðal annars til kasta ársfundar Alþýðusambands Íslands 20. október 2005, en hann átti þá sæti í miðstjórn þess ásamt því að vera formaður Rafiðnaðarsambands Íslands. Tilefni þeirrar umfjöllunar rekur áfrýjandi til þess að um þær mundir hafi borist upplýsingar frá yfirtrúnaðarmanni stéttarfélaga við Kárahnjúkavirkjun um nánar tilgreindar ávirðingar í garð stjórnenda 2b ehf., en þá hafi 18 erlendir starfsmenn félagsins verið þar við vinnu. Áfrýjandi kveðst hafa tekið til máls í umræðum um þetta á ársfundinum og er í hinum áfrýjaða dómi tekinn orðrétt upp hluti ræðu hans, þar sem deilt var hart á starfsemi starfsmannaleiga í Vestur-Evrópu, þar á meðal hér á landi, en engra tiltekinna félaga eða manna getið í þeim efnum. Í kjölfarið var greint frá atriðum, sem tengdust þessari umræðu, í aðalfréttatímum Stöðvar 2 og Ríkisútvarpsins sjónvarps 23. október 2005. Þar lét áfrýjandi meðal annars falla orð, sem stefndu töldu ærumeiðandi í sinn garð, og höfðuðu þau mál þetta 10. apríl 2006 til ómerkingar nánar tiltekinna ummæla hans, svo og til greiðslu skaðabóta og kostnaðar af birtingu dóms í málinu auk málskostnaðar.

II.

Fyrir liggur að J-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf gerði þá frétt, sem Stöð 2 sendi út áðurgreindan dag. Samkvæmt fyrirliggjandi útskrift af því, sem þar kom fram, var texti fréttarinnar eftirfarandi, en ummæli, sem áfrýjandi lét þar falla og ómerkt voru með hinum áfrýjaða dómi að kröfu stefndu, eru hér með breyttu letri til aðgreiningar:

„Verkstjóra yfir pólskum verkamönnum á Kárahnjúkasvæðinu var sagt að berja þá sýndu þeir mótþróa við vinnu. Þetta segir O-kk-nf F-kk-nf, trúnaðarmaður starfsmanna á staðnum. Forsvarsmaður starfsmannaleigunnar 2b segir verkalýðshreyfinguna leggja sig í einelti. G-kk-nf G-kk-nf, formaður Rafiðnaðarsambandsins líkir þjónustu starfsmannaleigna við dólga sem selji konur og börn til kynlífsþrælkunar.

O-kk-nf birti brot úr fundargerðum á heimasíðu Rafiðnaðarsambandsins í dag. Þar segir hann fulltrúa starfsmannaleigunnar 2b, sem flytur inn pólska verkamenn til vinnu við Kárahnjúka og víðar, hafa sagt verkstjóra Suðurverks að berja Pólverjana sýndu þeir mótþróa í vinnu. Fulltrúi starfsmannaleigunnar hótaði Pólverjunum ýmsum refsingum ef þeir stæðu sig ekki í vinnu og einnig að allar skemmdir sem þeir hugsanlega ynnu, líka óviljandi, myndu þeir verða látnir borga. Formaður Rafiðnaðarsambandsins segir verkalýðshreyfinguna bregðast við. Hann líkir starfsemi starfsmannaleiga við kynlífsiðnaðinn.

G-kk-nf G-kk-nf, formaður Rafiðnaðarsambandsins: Ég hef sagt það og ég segi það mjög hiklaust að svona dólgar sem koma svona fram við fólk að þetta er í sjálfu sér nákvæmlega sama tóbakið og þeir sem eru að flytja konur frá Austurlöndum og börn og selja þau í kynlífsþrælkun. Þarna eru dólgar að flytja inn bláfátækt verkafólk og notfæra sér eymd þess til þess að hagnast á því. Þeir eru að stinga hluta af launum þessa fólks í eigin vasa.

Forsvarsmaður starfsmannaleigunnar segir að um samsæri sé að ræða.

E-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri 2b ehf.: Mér finnst þetta lýsa þeim og þeirra árásum og þetta svona styður það sem þeir hafa lofað mér. Þeir hafa lofað mér því að eyðileggja mitt fyrirtæki og O-kk-nf, trúnaðarmaður á Kárahnjúkum hefur ekki eingöngu látið þar við sitja. Hann hefur lofað að eyðileggja mitt mannorð líka.

J-kk-nf K-x-x K-kk-nf: Nú kemur það fram að þú hafir hvatt ja menn til þess að lemja Pólverjana til hlýðni. Er það satt?

E-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf: Lýsir það ekki O-kk-þgf trúnaðarmanni og hans loforðum um að eyðileggja mitt fyrirtæki best? Ég held það.

G-kk-nf G-kk-nf hefur aðra sögu að segja.

G-kk-nf G-kk-nf: Eiginkona þessa manns, sem er samlandi þessara manna, það er að segja pólsk kona, hún er að hóta því að ef þeir séu ekki þægir og góðir þessir menn þá verði þeir fluttir til Reykjavíkur og settir í alls konar skítadjobb og þeir verði látnir borgar 80 þúsund kall kostnað og fyrir 1 dollara á tímann. Og hún gengur á milli verkstjóranna austur á Kárahnjúkasvæði og segir að ef þeir eru ekki þægir og góðir þessir Pólverjar að þá skuli þeir bara ganga í skrokk á þeim. Hvers lags fólk er þetta?“

Þá liggur fyrir að M-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf gerði fréttina, sem send var út í Ríkisútvarpinu sjónvarpi 23. október 2005. Texti fréttarinnar var eftirfarandi, en á sama hátt og hér að framan eru ummæli, sem áfrýjandi lét þar falla og ómerkt voru með hinum áfrýjaða dómi að kröfu stefndu, með breyttu letri til aðgreiningar:

„G-kk-nf G-kk-nf, formaður Rafiðnaðarsambandsins segir starfsmannaleiguna 2b stunda skipulagða glæpastarfsemi við Kárahnjúka með pólska verkamenn þar sem verkstjóra var m.a. ráðlagt að berja Pólverjana sýndu þeir honum mótþróa. Eigandi fyrirtækisins vísar þessu á bug og segir að hér sé um nornaveiðar að ræða.

Í bréfi O-kk-ef F-kk-ef, aðaltrúnaðarmanns við Kárahnjúka til forystu verkalýðshreyfingarinnar eftir fund á virkjanasvæðinu í gær kemur m.a. fram að Pólverjarnir hafi gefið starfsmannaleigunni leyfi til að stofna bankareikninga hér á landi, en ekki heimild til að fara inn á þá reikninga og taka út fé eins og gert var. Formaður Rafiðnaðarsambandsins segir að þetta sé allt hið furðulegasta mál.

G-kk-nf G-kk-nf, formaður Rafiðnaðarsambandsins: Síðan eru okkur sýndir einhverjir launaseðlar sem eru svo bara tóm della. Og síðan eru okkur sýndir ráðningarsamningar sem að þeir kannski hafa aldrei séð sjálfir, þannig að þetta er svona bara skipulögð glæpastarfsemi, það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað.

M-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf: Erum við að tala jafnvel um barsmíðar?

G-kk-nf G-kk-nf: Já, konan, pólska konan sem er annar eigandi þessa fyrirtækis, hún fór og sagði við verkstjórann, einn af verkstjórunum þarna upp frá, að ef að þeir væru með eitthvert múður þessir Pólverjar þá ætti bara að lemja þá, þeir væru vanir því úr sínu heimalandi.

M-kk-nf: Og hvernig bregst verkalýðshreyfingin við þessu?

G-kk-nf G-kk-nf: Ja, við ætlum að fletta ofan af þessu fyrirtæki bara alfarið og við erum að vinna í því núna.

E-kk-nf B-kk-nf, annar eigandi starfsmannaleigunnar botnar ekkert í því fjaðrafoki sem á sér stað um fyrirtæki hans og segir að hámarkinu hafi verið náð á fundi í gær.

E-kk-nf B-kk-nf, annar eigandi starfsmannaleigunnar: Þetta eru miklar árásir á okkar fyrirtæki og í dag breyttist þetta í árásir yfir á mig persónulega.

M-kk-nf: Hvað með laun þinna starfsmanna, eruð þið að taka óvenjumikið af þeirra launum?

E-kk-nf B-kk-nf: Ég mundi ekki segja það. Þessir menn hafa um það bil 21 þúsund krónur úti í Póllandi. Þeir eru að fá útborgað 180-200 þúsund í vasann hjá okkur. Þetta er svona sjö til áttföld laun. Ég veit ekki hvert ég get farið til að fá svona laun.

E-kk-nf segist verða fyrstur manna til að fagna því ef lög verða sett á starfsmannaleigur hér á landi því hann segir þessi mál í miklum ólestri.

E-kk-nf B-kk-nf: Ef að tölur verkalýðsfélaganna eru réttar um að það starfi 2 þúsund útlendingar ólöglega hér á Íslandi að þá er Ísland að verða af um það bil 1,5 milljarði á ári í skattatekjur og þetta er náttúrulega ólíðandi.

M-kk-nf: Hvað gengur verkalýðshreyfingunni til með því að reyna að knésetja ykkar fyrirtæki?

E-kk-nf B-kk-nf: Þetta byrjaði þegar að við kynntum okkar fyrirtæki, áður en við hófum starfsemi þá var okkur hreinlega tilkynnt í upphafi að þeir mundu aldrei líða það að við værum með þetta fyrirtæki gangandi. Og þeir hafa margítrekað hótað okkur síðan að þeir munu knésetja okkur. Og O-kk-nf hefur hótað með því að hann muni knésetja mig líka.“

Fréttamennirnir J-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf báru meðal annarra vitni fyrir héraðsdómi. Þar voru þeir ekki inntir eftir því hvort framangreint efni í fréttum þeirra, sem ekki var í formi viðtals við aðra, hafi verið borið undir áfrýjanda, en aðspurðir sögðu þeir báðir að þeir minntust þess ekki að hann hefði óskað eftir að koma á framfæri leiðréttingu vegna fréttaflutnings þeirra.

III.

Í málinu er áfrýjandi ekki sóttur til refsingar fyrir framangreind ummæli sín, heldur krefjast stefndu að þau verði ómerkt með stoð í 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að því virtu var stefndu ekki þörf að tiltaka í málatilbúnaði sínum hvernig þau teldu þessi ummæli í einstökum atriðum varða af nánar tilgreindum sökum við ákvæði 234., 235., 236. eða 237. gr. almennra hegningarlaga, en skýrlega kom fram í héraðsdómsstefnu að byggt væri á því að hin átöldu ummæli í heild væru ærumeiðandi og óviðurkvæmileg. Eru því ekki efni til að fallast á með áfrýjanda að annmarkar séu á málatilbúnaði stefndu að þessu leyti.

Í héraðsdómsstefnu voru ummæli áfrýjanda, sem stefndu leituðu ómerkingar á, tilgreind í átta stafliðum og sneru fimm þeir fyrstu að orðum hans í fréttum Stöðvar 2 23. október 2005, en í fréttum Ríkisútvarpsins sjónvarps sama dag að því er hina þrjá liðina varðar. Í héraðsdómi var hafnað kröfu um ómerkingu ummæla í tveimur stafliðum, annars vegar í lið C og hins vegar í lið H, og una stefndu þeirri niðurstöðu.

Tveir fyrstu stafliðirnir, A og B, varða til samans þau orð áfrýjanda „... að svona dólgar sem koma svona fram við fólk að þetta er í sjálfu sér nákvæmlega sama tóbakið og þeir sem eru að flytja konur frá Austurlöndum og börn og selja þau í kynlífsþrælkun. Þarna eru dólgar að flytja inn bláfátækt verkafólk og notfæra sér eymd þess til þess að hagnast á því.“ Fyrir héraðsdómi lýsti áfrýjandi því í aðilaskýrslu að hann hafi hér verið að „tala almennt um ... starfsmannaleigur sem eru að hrifsa til sín gæði frá fólki.“ Í samræmi við þetta er málsvörn hans meðal annars á því reist að þessum ummælum hafi verið beint almennt að starfsmannaleigum, sem brytu rétt á verkafólki, en ekki gæti hann borið ábyrgð á því að stefndu kysu að taka þau til sín. Um þetta er til þess að líta að í áðurgreindum inngangi fréttamanns Stöðvar 2 í aðdraganda að viðtali við áfrýjanda var fyrst haft eftir tilteknum trúnaðarmanni starfsmanna á Kárahnjúkasvæðinu að verkstjóra þar hafi verið sagt að berja pólska verkamenn, sem sýndu mótþróa, í annan stað var hermt að „forsvarsmaður starfsmannaleigunnar 2b“ segði verkalýðshreyfinguna leggja sig í einelti og loks að áfrýjandi líkti þjónustu „starfsmannaleigna“ við dólga, sem seldu konur og börn til kynlífsþrælkunar. Því næst var greint frá efni, sem trúnaðarmaðurinn hafi birt á heimasíðu Rafiðnaðarsambands Íslands með ásökunum á hendur ónafngreindum „fulltrúa“ 2b ehf., en að því búnu hófst viðtalið við áfrýjanda og voru átöldu ummælin sem næst í upphafi þess. Ljóst er af þessu að orð, sem höfð voru eftir áfrýjanda í upphafi fréttarinnar, vörðuðu starfsmannaleigur í fleirtölu og án frekari tilgreiningar. Hvergi verður séð af því, sem fyrir liggur, að ummæli áfrýjanda hafi annars að þessu leyti gefið fréttamanni tilefni til að nafngreina 2b ehf. fremur en aðrar starfsmannaleigur eða taka viðtal við stefnda E-kk-þf frekar en aðra, en áfrýjandi getur ekki borið ábyrgð á hvernig fréttamaðurinn kaus að setja ummæli hans í samhengi við önnur atriði. Eins og ummæli þessi hljóðuðu beindust þau ekki að persónu stefndu, en að því verður jafnframt að gæta að félag þeirra, 2b ehf., hefur ekki átt hlut að málsókn þessari. Að öllu þessu virtu verður áfrýjandi sýknaður af kröfum stefndu um ómerkingu ummæla, sem tilgreind eru í liðum A og B.

Liðirnir D og E taka til samans til eftirfarandi orða áfrýjanda í viðtalinu, sem birt var 23. október 2005 í fréttatíma Stöðvar 2: „Eiginkona þessa manns, sem er samlandi þessara manna, það er að segja pólsk kona, hún er að hóta því að ef þeir séu ekki þægir og góðir þessir menn þá verði þeir fluttir til Reykjavíkur og settir í alls konar skítadjobb og þeir verði látnir borgar 80 þúsund kall kostnað og fyrir 1 dollara á tímann. Og hún gengur á milli verkstjóranna austur á Kárahnjúkasvæði og segir að ef þeir eru ekki þægir og góðir þessir Pólverjar að þá skuli þeir bara ganga í skrokk á þeim.“ Í lið G er að finna ummæli af sama meiði, sem komu fram sama dag í fréttatíma Ríkisútvarpsins sjónvarps í viðtali við áfrýjanda, en þar lét hann þessi orð falla: „Já, konan, pólska konan sem er annar eigandi þessa fyrirtækis, hún fór og sagði við verkstjórann, einn af verkstjórunum þarna upp frá, að ef að þeir væru með eitthvert múður þessir Pólverjar þá ætti bara að lemja þá, þeir væru vanir því úr sínu heimalandi.“ Stefndu hafa eindregið neitað því að nokkuð sé hæft í þessum orðum áfrýjanda. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi staðfesti áfrýjandi að konan, sem hann ræddi hér um, væri stefnda O-x-x, en hann hafi á þessum tíma ranglega talið hana vera pólska að uppruna. Hann staðfesti jafnframt að hann hefði ekki heyrt stefndu O-x-x viðhafa þær hótanir eða gefa þau fyrirmæli, sem hann greindi hér frá, heldur hefði hann frásögn um þetta frá trúnaðarmönnum stéttarfélaga, en í því sambandi gat hann þó aðeins nafns O-kk-ef F-kk-ef. Í vitnaskýrslu O-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að hann hefði ekki hlýtt á slíka orðræðu stefndu, en hefði frásögn um þetta eftir verkstjóra hjá Suðurverki ehf. að nafni G-kk-nf Ó-kk-nf. Samkvæmt greinargerð áfrýjanda fyrir héraðsdómi hugðist hann leiða síðastnefndan mann til vitnisburðar þar, en við aðalmeðferð málsins var fært til bókar að frá því hefði verið horfið, þar sem hann gæti ekki borið um þau atriði, sem höfð hefðu verið eftir honum. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að vitnaskýrslur, sem tveir aðrir starfsmenn Suðurverks ehf. gáfu fyrir héraðsdómi, feli í sér viðhlítandi sönnun fyrir því að stefnda O-x-x hafi haft í hótunum eða gefið fyrirmæli á þann hátt, sem hann lét orð falla um. Með þeim sakaði áfrýjandi hana um ámælisverða háttsemi, sem sönnur hafa ekki verið færðar fyrir, og var með þessu vegið að æru hennar með óviðurkvæmilegum ummælum. Orð áfrýjanda fólu ekki í sér lýsingu á skoðun hans, heldur fullyrðingu um staðreynd, og verða þau á engan hátt réttlætt með því að hann hafi vegna starfa sinna notið rýmra frelsis en aðrir til að tjá sig á þennan hátt. Verða þessi ummæli áfrýjanda því ómerkt samkvæmt kröfu stefndu O-kvk-ef, en þau beindust að henni einni og ekki að stefnda E-kk-þgf.

Loks snýr liður F að eftirfarandi ummælum áfrýjanda í viðtalinu, sem sent var út í Ríkisútvarpinu sjónvarpi 23. október 2005: „Síðan eru okkur sýndir einhverjir launaseðlar sem eru svo bara tóm della. Og síðan eru okkur sýndir ráðningarsamningar sem að þeir kannski hafa aldrei séð sjálfir, þannig að þetta er svona bara skipulögð glæpastarfsemi, það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað.“ Í málatilbúnaði áfrýjanda er ekki andmælt að þessi orð hafi varðað starfsemi 2b ehf., en því er á hinn bóginn borið við að ummælin hafi verið réttmæt. Varðandi þetta verður að líta til þess að í gögnum málsins er að finna launaseðil, sem 2b ehf. gerði vegna vinnu nafngreinds erlends starfsmanns á tímabilinu frá 1. til 31. ágúst 2005, en þar voru honum reiknuð laun fyrir 296 klukkustunda vinnu, sem talin var að öllu leyti til dagvinnu, og greiddar 700 krónur fyrir hverja klukkustund. Við þau laun var bætt án frekari skýringa „bónus“, sem svaraði til tæplega 9% þeirra, svo og orlofsfé, en fjárhæð vegna síðastgreinds liðar var síðan dregin frá til innborgunar í banka og jafnframt lífeyrissjóðsiðgjald, félagsgjald til stéttarfélags og staðgreiðsla opinberra gjalda. Fyrir liggur að yfirtrúnaðarmaður stéttarfélaga við Kárahnjúkavirkjun gerði í bréfi til Suðurverks ehf. 18. september 2005 athugasemdir um að hann hefði fengið að sjá hjá stefndu launaseðla allra starfsmanna 2b ehf., sem ynnu hjá fyrrnefnda félaginu, og hefðu laun þeirra allra í ágúst sama ár verið reiknuð eins og um dagvinnu væri að ræða. Með því að stefndu teldu sér heimilt að fara þessa leið var því beint til Suðurverks ehf. að félagið kæmi á ráðningarsambandi milli sín og þessara starfsmanna til að tryggja að þeir nytu launa samkvæmt kjarasamningi, sem tæki til starfa þeirra. Þá ritaði yfirtrúnaðarmaðurinn bréf 18. október 2005 til svonefndrar fastanefndar um virkjunarframkvæmdir, sem eftir gögnum málsins virðist skipuð fulltrúum verkalýðsfélaga og vinnuveitenda, en þar kom fram að 2b ehf. hefði vegna fyrrgreindra athugasemda fallist á að „gera viðeigandi leiðréttingar“. Borist hefðu nýir launaseðlar, þar sem heildarlaun hefðu verið hækkuð, en útborguð laun stæðu eftir sem áður í sömu fjárhæð. Hefði þeim jöfnuði verið náð með því að bæta við „frádráttarliðum sem heita útlagður kostnaður og aðkeypt þjónusta“, sem yfirtrúnaðarmaðurinn taldi heimild bresta til. Í málinu liggur fyrir annar launaseðill handa sama manni og áður var getið fyrir ágúst 2005, sem er í samræmi við þessa lýsingu, en þar var sama vinnustundafjölda og í fyrrnefnda launaseðlinum skipt á dagvinnu, 173,33 klukkustundir á 714,61 krónu fyrir hverja, svokallaða skiptitíma, 13 talsins fyrir sömu fjárhæð, og yfirvinnu, 109,67 klukkustundir á 1.286,33 krónur hverja. Við þetta bættist 30% vaktaálag á dagvinnutíma. Fastanefnd virkjunarsamnings tók þetta erindi yfirtrúnaðarmannsins fyrir á fundi 27. október 2005. Í ítarlegri fundargerð voru meðal annars rakin ákvæði kjarasamnings um frágang launaseðla og heimildir atvinnurekanda til að draga kostnað frá launum starfsmanns og var því beint til 2b ehf. að gera full skil við starfsmenn sína samkvæmt því. Loks er þess að geta að áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt endurrit tólf óáfrýjaðra dóma Héraðsdóms Austurlands, sem kveðnir voru upp 31. október 2006 í málum erlendra starfsmanna á hendur 2b ehf., en þar var félaginu gert að standa skil á nánar tilgreindum fjárhæðum vegna vangreiddra launa.

Þegar allt framangreint er virt verður að gæta að því að þótt engin gögn hafi verið lögð fram til stuðnings þeirri staðhæfingu áfrýjanda að fyrir hafi legið ráðningarsamningar við starfsmenn 2b ehf., sem þeir hafi „kannski ... aldrei séð sjálfir“, var fullyrðing hans um þetta berum orðum háð fyrirvara, sem dró mjög úr gildi hennar. Á hinn bóginn verður ekki annað ráðið af áðurnefndum gögnum málsins en að 2b ehf. hafi í upphafi gert upp laun fyrir ágúst 2005 við erlenda starfsmenn sína í þjónustu Suðurverks ehf. eftir aðferðum, sem bersýnilega fengu ekki staðist, og breytt síðan uppgjöri með nýjum launaseðlum, sem brenndir voru sama marki. Áfrýjandi kaus að lýsa áliti sínu á þessum launaseðlum með orðunum „tóm della“, sem að þessu athuguðu verður að játa honum frelsi til. Af þessu dró áfrýjandi loks þá ályktun að þetta framferði væri „skipulögð glæpastarfsemi, það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað.“ Um þessi orð er til þess að líta að 2b ehf. vanefndi samkvæmt fyrrnefndum dómum 31. október 2006 skyldur sínar gagnvart þeim starfsmönnum, sem þar áttu í hlut. Að því leyti, sem þessar vanefndir verða raktar til aðferða í uppgjöri við starfsmenn, sem fram komu í áðurgreindum launaseðlum, verður ekki séð hvernig þær yrðu réttlættar með því að um mistök eða misskilning hafi verið að ræða, svo sem stefndu hafa haldið fram. Þótt þessi ummæli áfrýjanda, sem lýstu skoðun hans á starfsháttum stefndu, hafi verið hvöss verður í ljósi allra atvika ekki séð að næg efni séu til að ómerkja þau.

Samkvæmt framansögðu verða að kröfu stefndu O-x-x ómerkt ummæli áfrýjanda, sem tekin voru upp í liðum D, E og G í héraðsdómsstefnu, en að öðru leyti verður hafnað kröfu hennar um ómerkingu ummæla, svo og kröfu stefnda E-kk-ef um það efni í heild sinni. Af því leiðir að áfrýjandi er sýkn af öðrum kröfum þessa stefnda. Með ummælunum, sem ómerkt eru, drýgði áfrýjandi ólögmæta meingerð gegn æru stefndu O-x-x, sem honum ber að gjalda henni miskabætur fyrir samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum. Við ákvörðun bótafjárhæðar verður að líta til þess að með forsendum þessa dóms út af fyrir sig hefur hlutur stefndu að nokkru verið réttur, en að teknu tilliti til þess eru miskabætur hæfilega ákveðnar 200.000 krónur. Með vísan til 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga verður áfrýjanda jafnframt gert að greiða stefndu O-x-x 50.000 krónur til að standa straum af kostnaði af opinberri birtingu niðurstöðu þessa dóms. Af þessum fjárhæðum samanlögðum verða stefndu dæmdir vextir eins og nánar greinir í dómsorði, en hún hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti til að fá niðurstöðu hans um þá breytt.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu O-x-x hluta málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði segir, en rétt er að málskostnaður milli áfrýjanda og stefnda E-kk-ef falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Áfrýjandi, G-kk-nf G-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnda E-kk-ef E-kk-ef B-kk-ef. Málskostnaður milli þeirra í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ummæli áfrýjanda í garð stefndu O-x-x S-x-x, sem nánar greinir í forsendum þessa dóms, eru ómerk. Áfrýjandi greiði henni 250.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. maí 2006 til greiðsludags, svo og samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.