491/2010

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa sem ökumaður vöruflutningabifreiðar margoft brotið gegn reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna. Fyrir Hæstarétti bar ákærði fyrir sig að í öllum tilvikum hafi verið um að ræða akstur, sem væri honum refsilaus vegna frávika samkvæmt 13. gr. þágildandi reglugerðar nr. 662/2006 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna. Í því ákvæði var kveðið á um heimild ökumanns til að víkja frá ákvæðum reglugerðarinnar að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum, að því tilskyldu að ökumaður skráði í ökurita með hvaða hætti og hvers vegna það væri gert. Upplýst var í málinu að ekki væri mögulegt að skrá í ökuritann neinar slíkar upplýsingar sem féllu undir 13. gr. og því ekki unnt að framkvæma fyrirmælin í greininni. Þegar ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu vegna ætlaðra brota var liðið meira en ár frá háttseminni. Honum var samkvæmt ákvæðum 12. gr. reglugerðar nr. 661/2006 ekki skylt að halda til haga gögnum um aksturinn lengur en í eitt ár. Hvorki Vegagerðin né lögregla höfðu gefið honum tilefni til að halda slíkum gögnum til haga lengur, hvort sem þau hefðu verið til eða ekki. Hæstiréttur taldi að það væri ekki á ábyrgð ákærða að ekki lægju fyrir sannanir um rétt hans til þess að víkja frá þeim ákvæðum reglugerðarinnar sem hann væri talinn hafi brotið í ákæru. Var ákærði því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. ágúst 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða, en að refsing verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara mildunar refsingar og að hún verði skilorðsbundin.

I

Fyrir Hæstarétti leiðrétti ákæruvaldið ákærulið 4 á þann hátt að virkur aksturstími væri réttilega reiknaður 8 klukkustundir og 59 mínútur, sem væri 3 klukkustundum og 45 mínútum (54,6%) umfram það sem leyfilegt væri.

Reglugerð nr. 662/2006 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna var felld úr gildi með reglugerð nr. 605/2010 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, notkun ökurita og eftirlit. Í 9. gr. síðarnefndu reglugerðarinnar er ákvæði um sérstaka undanþágu vegna hlés frá akstri. Þar segir að á tímabilinu 30. október 2010 til 15. apríl 2011 megi ökumaður lengja aksturstímann samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar um hálfa klukkustund, þannig að hann geri hlé á akstri eftir allt að fimm klukkustundir, þegar ekið sé frá höfuðborgarsvæðinu til Freysness, Austur-Skaftafellssýslu og frá Freysnesi til Egilsstaða. Akstur sá, sem ákært er fyrir í máli þessu fór fram á leiðinni frá höfuðborgarsvæðinu um Freysnes til Reyðarfjarðar og til baka. Með 8. gr. reglugerðar nr. 605/2010 var því lengdur sá tími, sem aka má á framangreindri leið án þess að taka hlé. Af hálfu ákæruvalds var tekið fram við málflutning fyrir Hæstarétti að þessi breyting skipti ekki máli um refsinæmi háttsemi ákærða, en kynni vegna 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að hafa áhrif á refsingu vegna þeirra liða í ákæru, sem tækju til brota á lögboðnum hvíldartíma.

II

Fallist er á með héraðsdómi að sannað sé að ákærði hafi viðhaft þá háttsemi, sem tilgreind er í ákærunni, að teknu tilliti til þeirrar breytingar á ákærulið 4, sem að framan greinir.

Ákærði reisir málsvörn sína fyrir Hæstarétti einkum á því, að í öllum tilvikum hafi verið um að ræða akstur, sem sé honum refsilaus vegna frávika, sem mælt hafi verið fyrir um í 13. gr. reglugerðar nr. 662/2006, sbr. nú 19. gr. reglugerðar nr. 605/2010. Samkvæmt 13. gr. fyrrnefndu reglugerðarinnar var ökumanni heimilt að víkja frá ákvæðum hennar, að því tilskildu að umferðaröryggi væri ekki teflt í tvísýnu, þyrfti hann að ná hentugum áfangastað, enda væri það nauðsynlegt til að tryggja öryggi fólks eða til þess að koma í veg fyrir tjón á bifreið eða farmi. Í 2. málslið 13. gr. sagði svo: ,,Noti ökumaður þessa heimild, skal hann skrá í ökurita með hvaða hætti og hvers vegna það var gert.“ Í skýrslu S-kk-ef I-kk-ef L-kk-ef, umferðareftirlitsmanns og eftirlitsmanns ökumæla hjá Vegagerðinni, fyrir dómi kom fram að ekki væri mögulegt að skrá í ökuritann neinar slíkar upplýsingar, sem falla undir 13. gr. Hann kvað Vegagerðina miða við að ökumenn þyrftu að prenta út á strimil upplýsingar um aksturinn, sem um ræðir, og skrifa á strimilinn ástæður þess að heimilt væri samkvæmt 13. gr. reglugerðarinnar að víkja frá öðrum tilgreindum ákvæðum hennar. Verður samkvæmt þessu lagt til grundvallar að ekki hafi verið mögulegt að fylgja fyrirmælum 2. málsliðar 13. gr. um, hvernig ökumenn ættu að skrá ,,með hvaða hætti og hvers vegna“ vikið var frá ákvæðum reglugerðarinnar sem hér er ákært fyrir brot á. Í 19. gr. núgildandi reglugerðar, nr. 605/2010, er meðal annars sagt að ökumaður skuli tilgreina ástæðu frávika handvirkt á ökuritaskífu skráningarbúnaðarins eða á útprentun skráningarbúnaðarins eða í vaktaskrá, í síðasta lagi við komu á áningarstað.

Ákærði var ekki inntur eftir því af hálfu Vegagerðarinnar, þegar rannsókn fór fram á ökumannskorti hans, hvort hann hefði með einhverjum hætti skráð eða gæti fært sönnur á að 13. gr. ætti við um akstur hans, er færi í bága við þau ákvæði reglugerðar nr. 662/2006, sem ákært er fyrir í málinu. Honum var heldur ekki gerð grein fyrir því þegar honum var afhent ökumannskortið, um viku eftir að hald hafði verið lagt á það, í hverju ætluð brot hans fælust. Þá var hann ekki inntur eftir þessu við skýrslugjöf hjá lögreglu eða fyrir dómi. Er óupplýst í málinu, hvort hann hafi sjálfur haldið gögn með upplýsingum um rétt sinn til frávika samkvæmt 13. gr. Auk þess bar honum ekki skylda, né hafði sérstakt tilefni til samkvæmt framansögðu, til að varðveita slík gögn lengur en í eitt ár frá því að aksturinn átti sér stað, sbr. 3. mgr., sbr. og 1. mgr., 12. gr. reglugerðar nr. 661/2006 um ökurita og notkun hans, sem þá gilti.

Samkvæmt framansögðu er það ekki á ábyrgð ákærða að ekki liggja fyrir sannanir um rétt hans samkvæmt 13. gr. reglugerðar nr. 662/2006, til þess að víkja frá þeim ákvæðum hennar, sem hann er talinn hafa brotið í ákæru. Verður honum því ekki refsað fyrir þá háttsemi, sem honum er gefin að sök.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða í einu lagi að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, skal sýkn af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti, J-kk-ef R-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 627.500 krónur.