106/2012

Með dómi Hæstaréttar 25. nóvember 2010 í máli nr. 715/2009, var félagið K dæmt til að greiða VF hf. skuld, á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hins fyrrnefnda félags. Eftir að áðurgreindur dómur Hæstaréttar gekk lagði VF hf. fram aðfararbeiðni til sýslumanns, þar sem félagið krafðist fjárnáms hjá K á grundvelli dómsins. V ehf. mótmælti því, sem þriðji maður, að fjárnámsgerðin næði fram að ganga, með vísan til þess að VF hf. hefði framselt sér kröfuna. Sýslumaður lét gerðina engu að síður fram ganga og krafðist V ehf. við svo búið úrlausnar héraðsdóms um fjárnámsgerðina. Í því máli krefst V ehf. þess að leiða tiltekin vitni og VF hf. þess að tiltekin skjöl verði ekki lögð fram. Með úrskurði héraðsdóms var kröfum beggja hafnað. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að hafna kröfu VF hf. að tiltekin dómskjöl yrði ekki lögð fram í málinu. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að í málum sem þessum skyldu vitnaleiðslur- og mats- og skoðunargerðir að jafnaði ekki fara fram, sbr. 94. gr. og 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989. Taldi rétturinn að V ehf. hefði sýnt fram á að sú hætta gæti verið fyrir hendi að fjárnámið kynni að skerða réttindi félagsins ranglega næði það fram að ganga. Stæði svo sérstaklega á í málinu að skilyrði væru til að víkja frá meginreglu 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989 og heimila félaginu að leiða vitnin.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 8. febrúar 2012 og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. janúar 2012, þar sem hafnað var þeirri kröfu sóknaraðila að vitnaskýrslur verði heimilaðar í máli hans gegn varnaraðilum og þeirri kröfu varnaraðila „að framlögð dómskjöl 15, 17 og 19 verði ekki lögð fram.“ Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og honum heimilað að leiða sem vitni í málinu R-x-x C-x-x, Ó-kk-þf H-kk-þf, H-kk-þf F-kk-þf og D-kvk-þf C-kvk-þf Þ-kvk-þf. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 22. febrúar 2012. Hann krefst þess að framlagningu sóknaraðila á skjölum nr. 15, 17 og 19 verði synjað og að sóknaraðila verði gert að greiða sér málskostnað „vegna þess hluta málsins sem úrskurðurinn varðaði.“ Að öðru leyti krefst hann staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Í héraði var Kcaj LLP stefnt til réttargæslu. Félagið hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Í hinum kærða úrskurði er málsatvikum skilmerkilega lýst, allt frá því Ghost Ltd. tók 2. ágúst 2007 lán að fjárhæð 5.000.000 bresk pund hjá varnaraðila með sjálfskuldarábyrgð K-x-x S-x-x og K-x-x LLP og þar til ágreiningur reis við fjárnám 14. júní 2011 hjá Kcaj LLP á grundvelli dóms Hæstaréttar 25. nóvember 2010 í máli nr. 715/2009. Eins og fram kemur í úrskurðinum hefur sóknaraðili krafist úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um fjárnámsgerðina og var málið þingfest 15. ágúst 2011. Í málinu krefst sóknaraðili þess að leiða hin tilgreindu vitni og varnaraðili að skjöl þau sem nánar er lýst í úrskurðinum verði ekki lögð fram, og er úrlausn héraðsdóms um þau atriði hér til endurskoðunar.

II

Með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða hans að ekki verði synjað um framlagningu skjala nr. 15, 17 og 19 í málinu.

III

Ágreiningur málsaðila snýst um hvort leiða megi fyrrgreind vitni fyrir dóm, sbr. 94. gr. og 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt þessum ákvæðum skulu vitnaleiðslur og mats- og skoðunargerðir að jafnaði ekki fara fram í málum sem rekin eru eftir 15. kafla laganna. Af því leiðir eins og greinir í forsendum hins kærða úrskurðar að í slíku máli skal hvorki leiða vitni né leggja fram mats- og skoðunargerðir nema í sérstökum undantekningartilvikum. Kemur þá til úrlausnar hvort svo sérstaklega standi á í máli þessu.

Fyrst er þess að geta að Ghost Ltd. tók 2. ágúst 2007 lán að fjárhæð 5.000.000 bresk pund hjá varnaraðila með sjálfskuldarábyrgð K-x-x S-x-x og Kcaj LLP. Lánið fór í vanskil á fyrsta gjalddaga og var gjaldfellt 21. október 2008 en bú Ghost Ltd. hafði þá verið tekið til skipta. Í kjölfarið kom upp deila um gildi ábyrgðarskuldbindingarinnar og höfðaði varnaraðili mál á hendur ábyrgðarmönnunum 6. janúar 2009. Með dómi Hæstaréttar 25. nóvember 2010 í máli nr. 715/2009 var gildi ábyrgðarinnar staðfest og ábyrgðarmennirnir dæmdir til að greiða hvor fyrir sig varnaraðila 2.500.000 sterlingspund.

Á tímabilinu frá því fyrrgreint mál um gildi ábyrgðarinnar var höfðað og þar til dómur Hæstaréttar gekk gerði varnaraðili tvo samninga um kröfu þá sem dómur Hæstaréttar varðaði. Annars vegar svokallað kröfuhafasamkomulag 29. janúar 2009 sem fól í sér fyrirkomulag um greiðslur Kcaj LLP á kröfum til þeirra lánardrottna sem aðild áttu að samkomulaginu, þar með talið til varnaraðila. Í gr. 8.1 í samkomulaginu sagði að kröfurnar skyldu greiddar af Kcaj LLP þegar eignasafni hans hefði verið ráðstafað eftir því sem þar var tiltekið. Í gr. 10.1 og 10.2 sagði að varnaraðili hefði höfðað mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur Kcaj LLP og K-x-x S-x-x 8. janúar 2009 til að knýja á um að staðið yrði við skilmála ábyrgðar varnaraðila og að skorið yrði úr um gildi ábyrgðar hans af héraðsdómi í því máli. Þá sagði í gr. 10.3: „Ef niðurstaða [H]éraðsdóms Reykjavíkur (eða Hæstaréttar Íslands, ef málinu verður áfrýjað) verður sú að ábyrgð [varnaraðila] sé gild skulu réttindi [varnaraðila] samkvæmt ábyrgðinni fá stöðu kröfu í skilningi samnings þessa og [varnaraðili] skal fá það greitt sem [honum] ber samkvæmt grein 8, þ.m.t. það sem hefur verið lagt inn á geymslureikning vegna ábyrgðar [varnaraðila]. Í gr. 18.1 sagði að aðilar samningsins gætu hvenær sem er „framselt (að fullu eða sem tryggingu að öllu leyti eða að hluta) flutt, veðsett eða ráðstafað á annan hátt réttindum sem leiða af skuldbindingum annars samningsaðila eða réttindum sem felast í eða leiða af samningi þessum.“

Hins vegar er kaupsamningur 31. ágúst 2009 milli varnaraðila og sóknaraðila þar sem sá fyrrnefndi seldi hinum síðarnefnda nánar tilgreindar fjárkröfur. Í 1. gr. sagði meðal annars að sóknaraðili samþykkti að kaupa eftirtaldar fjárkröfur: „... 1.7. Fjárkrafa, í erlendum myntum, skv. ábyrgð sem Kcaj LLP., ... tókst á hendur sem ábyrgðaraðili ... á lánssamningi dags. 02.08.2007, milli [varnaraðila], sem lánveitanda, og Ghost Ltd., sem lántaka, um lán að fjárhæð upphaflega GBP 5.000.000 ... [Varnaraðili] hefur stefnt K-x-x til greiðslu ábyrgðarkröfunnar ... Kcaj LLP. hefur hafnað greiðsluskyldu skv. ábyrgðinni og hefur tekið til varna í áðurnefndu dómsmáli. ... [Varnaraðili] skuldbindur sig til þess að standa straum af öllum kostnaði sem hlýst af málarekstri Lex lögmannsstofu, í ofangreindu máli [varnaraðila] gegn Kcaj“. Í gr. 2.1 kom meðal annars fram að kaupverðið væri 4.344.773.656 krónur og sundurliðaðist „með eftirfarandi hætti: ... Fjárkröfur á hendur K-x-x skv. greinum 1.5., 1.6. og 1.7. kr. 1.772.929.319.-“

Meðal gagna málsins er tilkynning varnaraðila til Lex lögmannsstofu 27. október 2009 þar sem segir: „Það tilkynnist hér með að [varnaraðili] ... hefur framselt [sóknaraðila] ... kröfu sína um greiðslu ábyrgðar samkvæmt lánssamningi, dags. 2.8.2007 að fjárhæð GBP 5.000.000,- milli Ghost Ltd. sem lántaka og Kcaj LLP og K-x-x S-x-x sem ábyrgðarmönnum, sem [varnaraðili] hefur falið Lex lögmannsstofu að innheimta fyrir sína hönd. Er þess óskað að Lex lögmannsstofa haldi áfram að vinna að innheimtu ofangreindrar kröfu og málarekstri vegna kröfunnar fyrir dómstólum, allt þar til málaferlum lýkur. [Varnaraðili] mun áfram vera Lex ... innan handar við vinnslu málsins og standa straum af kostnaði vegna innheimtu kröfunnar og málaferlanna.“ Um framsal krafnanna og tilkynningar til skuldara voru ákvæði í 3. gr. kaupsamningsins 31. ágúst 2009, og um framkvæmd framsals fjárkrafna samkvæmt greinum 1.5, 1.6 og 1.7 voru ákvæði í grein 4.5 samningsins.

Eins og áður segir var með dómi Hæstaréttar 25. nóvember 2010 í máli nr. 715/2009 staðfest gildi ábyrgðar þeirrar sem Kcaj LLP og K-x-x S-x-x höfðu undirgengist samkvæmt framansögðu. Voru ábyrgðarmennirnir í samræmi við það dæmdir til að greiða hvor fyrir sig varnaraðila 2.500.000 sterlingspund.

Næst bar svo við að 6. maí 2011 var undirritaður samningur um geymslugreiðslu milli sóknaraðila, varnaraðila, Kcaj LLP og Logos slf. og Logos Legal Services Ltd. Þar sagði í gr. 1(D) að varnaraðili og sóknaraðili deildu um framsal ábyrgðarkröfunnar og haldi báðir því fram að þeir séu eigendur kröfu á hendur Kcaj LLP samkvæmt fyrrgreindum hæstaréttardómi. Í gr. 4.2 í samningnum lýstu málsaðilar yfir að greiðsla til annars hvors þeirra með fyrirvara um gr. 7.1 í samningnum „jafngildi fullu og endanlegu uppgjöri af hálfu K-x-x samkvæmt Ghost-dómnum.“ Í 7. gr. samningsins var ákvæði um við hvaða aðstæður Logos skyldi greiða annað hvort varnaraðila (gr. 7.1(ii)) eða sóknaraðila (gr. 7.1(iii)) geymslufjárhæðina. Var í því sambandi við það miðað að hvor aðili um sig legði fram skriflega sönnun þess að þar til bær dómstóll eða stjórnvald á Íslandi hefði veitt viðkomandi aðila heimild „til að fullnusta Ghost-dóminn án þess að um frekari áfrýjun sé að ræða [...].“ Í gr. 7.1(ii) sagði: „Til að taka af allan vafa þá skal ekkert í þessum hluta greinar 7.1. skilið sem svo að láta eigi geymslufjárhæðina lausa ef [varnaraðili] framvísar Ghost-dómnum við umsjónaraðila geymslureiknings án þess að heimild fyrir fullnustu Ghost-dómsins hafi verið veitt af viðeigandi dómstóli eða stjórnvaldi, eins og fyrr greinir.“ Þá sagði í gr. 7.1(iv): „Geymslufjárhæðin skal látin laus og afhent [sóknaraðila] hafi [varnaraðili] ekki, innan 180 daga frá undirritun samnings þessa, afhent umsjónaraðila geymslureiknings sannanir fyrir því að hann hafi hafið formlegar aðgerðir fyrir þar til bærum dómstól eða stjórnvaldi á Íslandi til að fullnusta Ghost-dóminn.“ K-x-x LLP reiddi af hendi við Logos geymslufjárhæðina 10. maí 2011.

Í framhaldi af þessu, eða 13. maí 2011, lagði varnaraðili fram aðfararbeiðni hjá sýslumanninum í Reykjavík og krafðist á grundvelli fyrrgreinds dóms Hæstaréttar fjárnáms hjá gerðarþola Kcaj LLP. Við fyrirtekt beiðninnar 14. júní 2011 benti lögmaður varnaraðila á innstæðuna á geymslureikningnum til fjárnáms. Sóknaraðili var viðstaddur fyrirtektina sem þriðji maður og mótmælti framgangi gerðarinnar. Í endurriti úr gerðarbók sýslumannsins í Reykjavík af þeirri fyrirtekt segir meðal annars: „Lagt er fram: ... 3. Vörslureikningssamn. (Escsrow Agreement), dags. 06.05.2011 ... 5-13. Mótmæli [varnaraðila] og fylgiskjöl ... Lögmaður [varnaraðila] bendir á gr. 7.1 (ii) í skjali nr. 3, en þar komi fram að veita eigi frest á gerðinni undir þessum kringumstæðum. Einnig lýsir hann því hér með yfir að hann muni leita til Héraðsdóms til að fá gerðinni hnekkt. Sýslumaður ákveður að gerðinni verði framhaldið að kröfu gerðarbeiðanda ... A-kk-nf K-kk-nf hdl. mótmælir því fyrir hönd Logos slf. að hið fjárnumda verði tekið úr vörslum Logos slf. með vísan til Escrow Agreement skjal 3 þar sem gerðarbeiðandi og [sóknaraðili] meðal annarra sömdu um skilyrði útgreiðslu hins fjárnumda og þar sem Logos slf. voru fengnar vörslur hins fjárnumda.“

IV

Með dómi Hæstaréttar 25. september 2010 í máli nr. 715/2009 var eins og áður segir staðfest sjálfskuldarábyrgð sú sem Kcaj LLP og K-x-x S-x-x gengust í gagnvart varnaraðila vegna lántöku Ghost Ltd. hjá hinum fyrrnefnda. Var Kcaj LLP á grundvelli þeirrar ábyrgðar dæmdur til að greiða varnaraðila 2.500.000 bresk sterlingspund með tilgreindum dráttarvöxtum. Varnaraðili var samkvæmt hljóðan dómsins eigandi þeirrar kröfu sem þar var dæmd að efni til og hann því að öðru jöfnu réttur aðili til að leita með aðför fullnustu dómkröfunnar, sbr. 1. töluliður 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989.

Til þess er á hinn bóginn að líta að við aðfarargerðina 14. júní 2011 mætti sóknaraðili eins og fyrr greinir sem þriðji maður og andmælti framgangi hennar á þeim grundvelli að hann væri eigandi fjármuna á reikningi þeim sem fjárnáms var leitað í. Til stuðnings þeirri staðhæfingu vísaði sóknaraðili til og lagði fram meðal annars kröfuhafasamkomulagið 29. janúar 2009, kaupsamninginn 31. ágúst 2009 og samkomulagið um geymslugreiðsluna 6. maí 2011, en efni þessara samninga er rakið í kafla III hér að framan að því marki sem máli skiptir við úrlausn þess ágreinings sem hér er til umfjöllunar. Þá lagði sóknaraðili og fram við aðfarargerðina tilkynningu varnaraðila til Lex lögmannsstofu 27. október 2009 um framsal ábyrgðarkröfunnar en efni hennar er einnig áður rakið. Þegar efni tilkynningarinnar og framangreindra samninga er virt, það haft í huga að falsleysi þessara gagna er ekki vefengt og litið er til skýringa sóknaraðila á því af hverju hann lýsti ekki kröfu í bú varnaraðila, en sjónarmið sóknaraðila í þeim efnum eru rakin í hinum kærða úrskurði, þykir sóknaraðili nægjanlega hafa sýnt fram á að sú hætta geti verið fyrir hendi að fjárnámið 14. júní 2011 kunni að skerða réttindi hans ranglega nái það fram að ganga. Stendur samkvæmt þessu svo sérstaklega á í málinu að skilyrði eru til að víkja frá meginreglu 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989 og heimila sóknaraðila að leiða vitni þau sem hann hefur óskað.

Eftir þessum málsúrslitum verður varnaraðili dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Sóknaraðila, Vingþór ehf., er heimilt að leiða R-x-x C-x-x, Ó-kk-þf H-kk-þf, H-kk-þf F-kk-þf og D-kvk-þf C-kvk-þf Þ-kvk-þf sem vitni í máli þessu.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um framlagningu skjala.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.