324/2001

Með hliðsjón af gögnum málsins og atvikum þess var ekki talið að E hefði tekist að sanna að tilteknir reikningar hefðu borist E hf. eða að þeir væru vegna sölu á vörum til E hf. eða þjónustu í félagsins þágu enda hafði E ekki lagt fram neinar kvittanir frá E hf. fyrir móttöku þeirrar vöru eða þjónustu. Var E hf. því sýknað af kröfum E.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. september 2001. Endanlegar kröfur hans eru að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.053.846 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 15. mars 1997 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og honum tildæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi áfrýjanda.

I.

Málavextir eru þeir að áfrýjandi annaðist innflutning á erlendum dagböðum, sölu þeirra og dreifingu í verslanir. Átti hann meðal annars viðskipti við stefnda. Af gögnum málsins verður ráðið að þau viðskipti hafi staðið á árunum 1993 og 1994, en þeim virðist hafa lokið um mánaðamót nóvember og desember síðara árið. Stefndi keypti blöð til sölu í fjórum verslunum, sem hann rak á þessum tíma. Hafði hann skilarétt á óseldum dagblöðum. Gerði áfrýjandi eftirá reikninga á hendur stefnda vegna viðskiptanna. Af þeim reikningum, sem lagðir hafa verið fram í málinu, verður ráðið að áfrýjandi hafi gert reikning fyrir þau blöð sem hver einstök verslun stefnda hafði móttekið á tímabili, sem tiltekið var í reikningnum, að frádregnum blöðum sem skilað hafði verið á tímabilinu. Virðist hvorki hafa verið regla á því yfir hve langt afhendingartímabil hver reikningur tók né hversu löngu eftir lok hvers tímabils reikningur var dagsettur. Greiðslur stefnda vegna viðskiptanna voru stundum vegna tiltekinna reikninga, en í öðrum tilvikum greiddi stefndi inná viðskiptin og voru þær greiðslur oftast í heilum tugum þúsunda króna.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 29. september 1998 og krafðist þá greiðslu 1.322.245 króna, sem hann taldi eftirstöðvar reiknings dagsetts 2. september 1994 auk fjárhæða 29 annarra reikninga, sem hann hafi gefið út frá þeim degi til 18. nóvember sama árs, en það var samkvæmt framanskráðu í lok þess tímabils, sem aðilar áttu í viðskiptum. Stefndi tók til varna og taldi sig hafa greitt upp allar viðskiptaskuldir við áfrýjanda. Lagði hann jafnframt fram yfirlit um viðskipti aðila dagsett 5. október 1998, er tók til viðskiptanna frá 31. maí 1993. Taldi hann yfirlitið sýna að það hafi hann gert með greiðslu á 458.177 krónum 12. júní 1995, en það var síðasta færslan á yfirlitinu. Benti hann jafnframt á að á þessu yfirliti væru allir þeir reikningar, sem stefna áfýjanda lyti að utan einn og sýndi yfirlitið því að þeir væru greiddir. Þann eina reikning, sem ekki væri að finna á yfirlitinu, og áfrýjandi segði vera dagsettan 17. nóvember 1994 að fjárhæð 38.008 krónur, kvaðst hann hins vegar ekki hafa fengið og andmælti honum.

Á meðan á rekstri málsins stóð fyrir héraðsdómi lagði áfrýjandi og þáverandi lögmaður hans tvívegis fram athuganir sérfróðra manna, sem fengnir hafi verið til að bera framangreint viðskiptayfirlit stefnda saman við bókhaldsgögn áfrýjanda. Eru það annars vegar athugasemdir B-kk-ef V. H-kk-ef, viðskiptafræðings, 20. apríl 1999 og hins vegar bréf Þ-kk-ef Þ. J-kk-ef, endurskoðanda, 7. nóvember 2000 ásamt fylgiskjölum. Enda þótt ekki sé fullt samræmi í niðurstöðu þessara manna eiga þær það þó sammerkt að telja að misræmið milli bókhaldsgagna aðila megi fyrst og fremst rekja til þess að tilteknir reikningar, sem sé að finna í bókhaldi áfrýjanda, séu ekki í fyrrnefndu viðskiptayfirliti stefnda. Eins og viðskiptum aðila var háttað verður að telja eðlilegt að áfrýjandi hafi fært greiðslur stefnda upp í elstu viðskipti aðila og því krafið hann um greiðslu á síðustu reikningum, sem áfrýjandi gaf út til stefnda, þegar hann taldi sig vanhaldinn í viðskiptunum. Kom sá málatibúnaður því ekki í veg fyrir að hann gæti undir rekstri málsins aflað nýrra gagna þegar skjöl, sem fram voru lögð með greinargerð stefnda, sýndu að skýringa á ágreiningi aðila var fyrst og fremst að leita í eldri reikningum áfrýjanda.

II.

Áfrýjandi krefst nú greiðslu á 1.053.846 krónum, sem hann kveður samtölu átta reikninga, sem hann hafi gefið út til stefnda á árinu 1994 en ekki sé að finna í viðskiptayfirliti stefnda. Er þessi krafa reist á niðurstöðum framangreindrar athugunar Þ-kk-ef Þ. J-kk-ef. Eru þrír reikninganna, samtals að fjárhæð 787.188 krónur, dagsettir 3. febrúar 1994, reikningur að fjárhæð 37.500 krónur dagsettur 21. mars 1994, reikningur að fjárhæð 14.880 krónur dagsettur 23. apríl 1994, reikningur að fjárhæð 161.270 krónur dagsettur 16. júní 1994, reikningur að fjárhæð 15.000 krónur dagsettur 16. ágúst 1994 og loks fyrrnefndur reikningur að fjárhæð 38.008 krónur dagsettur 17. nóvember 1994. Hefur áfrýjandi lagt afrit sjö þessara reikninga fram í málinu, en áttundi reikningurinn að fjárhæð 161.270 frá 16. júlí 1994 er ekki meðal gagna málsins.

Stefndi mótmælir því að reikningar þessir séu vegna viðskipta aðila, enda hafi hann ekki séð þá fyrr en þeir voru lagðir fram í málinu. Hafi hann í þinghaldi 31. maí 1999, þegar áfrýjandi lagði þá fram, skorað á hann að leggja fram afhendingarnótur undirritaðar af stefnda fyrir móttöku vöru samkvæmt reikningunum en það hafi áfrýjandi ekki getað gert.

Skömmu fyrir munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti lagði áfrýjandi fram vottorð þriggja manna. Lutu tvö þeirra að afhendingu á vörum samkvæmt hinum umdeildu reikningum til stefnda en eitt að afhendingu reikninganna sjálfra. Stefndi andmælti framlagningu vottorðanna. Framlagning þessara skjala var ekki boðuð í greinargerð áfrýjanda og eru þau allt of seint fram komin, sbr. 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eins og henni var breytt með 14. gr. laga nr. 38/1994. Koma þessi gögn þegar af þeirri ástæðu ekki til álita við úrlausn málsins.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á niðurstöðu endurskoðanda á athugun á bókhaldi sínu í samanburði við viðskiptayfirlit stefnda, og heldur fram að þeirri niðurstöðu hafi ekki verið hnekkt. Skuld stefnda sé vegna verslunarviðskipta aðila, sem staðið hafi samfellt um allangt skeið og hafi hann lagt fram trúverðugt yfirlit yfir viðskiptin á árinu 1994 úr bókhaldi sínu. Þá telur hann að viðskiptayfirlit það, sem stefndi lagði fram með greinargerð sinni og að framan er rakið, beri með sér að í mars og apríl 1994 hafi stefndi innt af hendi greiðslur sem bersýnilega séu vegna viðskipta, sem ekki sjái að öðru leyti stað í yfirlitinu. Þar sem viðskiptum aðila hafi verið þannig háttað að stefndi greiddi ekki alla reikninga áfrýjanda jafnharðan heldur greiddi hann að hluta viðskiptaskuld sína með innágreiðslum hafi staða viðskiptareikningsins eðlilega sýnt að jafnaði nokkra skuld stefnda við áfrýjanda. Eftir að stefndi hafi greitt áfrýjanda þrjár greiðslur í mars og apríl 1994, samtals að fjárhæð 500.000 krónur hafi þetta snúist við og sýni viðskiptayfirlitið eftir þetta allverulega inneign stefnda hjá áfrýjanda fram eftir árinu 1994. Sé afar ósennilegt að þessar greiðslur séu upp í óútgefinn reikning áfrýjanda. Langlíklegast sé að þessar greiðslur hafi verið upp í framangreinda þrjá reikninga að fjárhæð 787.188 krónur, sem áfrýjandi hafi gefið út 3. febrúar 1994, en af einhverjum ástæðum hafi ekki ratað inn í bókhald stefnda.

Þótt fallast megi á það með áfrýjanda að innborganir stefnda upp í óútgefna reikninga virðist ekki eiga sér hliðstæðu í viðskiptum aðila felst ekki í þessum greiðslum einum sönnun fyrir því að stefndi hafi með þeim verið að greiða upp í þrjá af þeim reikningum, sem hann kannast ekki við að varði viðskipti aðila. Í texta með framangreindum þrem innborgunum í reikningsyfirliti stefnda segir: „innb. v. reikn. 1453 K“. Reikningur nr. 1453 er bókaður skömmu neðar í yfirlitinu dagsettur 16. júní 1994 með svofelldum texta: „Ísl. Mark. 0107-31.1.“, en reikningurinn sjálfur hefur ekki verið lagður fram í málinu. Verður að fallast á með stefnda að þessi texti bendi til þess að reikningurinn hafi verið vegna viðskipta aðila á alllöngu tímabili og er því alls ekki útilokað að stefndi hafi greitt inn á þau viðskipti fyrir útgáfu reikningsins. Þá verður að líta til þess að yfirlit það, sem áfrýjandi lagði fram um viðskipti aðila við þingfestingu málsins, er hvorki glöggt né samfellt, sem og þess að ekki verður séð að áfrýjandi hafi hreyft athugasemdum við móttöku framangreindrar lokagreiðslu stefnda að fjárhæð 458.177 krónur 12. júní 1995 en texti greiðsluseðils, er henni fylgdi, bar með sér að stefndi teldi sig vera að greiða eftirstöðvar reikningsskuldar sinnar við áfrýjanda. Þegar til alls þessa er litið verður að telja að áfrýjanda hafi ekki tekist að sanna að framangreindir átta reikningar hafi borist stefnda eða að þeir séu vegna sölu á vörum til hans eða þjónustu í hans þágu enda hefur áfrýjandi ekki lagt fram neinar kvittanir frá stefnda fyrir móttöku þeirrar vöru eða þjónustu. Ber því að sýkna stefnda af kröfum áfrýjanda og verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest um annað en málskostnað.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, E-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnda, Eymundsson ehf., samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.