445/2001

Vörugámar, sem F hafði fengið senda frá Danmörku, urðu af óútskýrðum ástæðum innlyksa á vörugeymslusvæði S hf. í Reykjavík. Upp kom ágreiningur um hvort F bæri að greiða S hf. leigu fyrir gámana og rekstur á kælikerfi þeirra. Óumdeilt var að S hf. hafði tekið að sér flutning á umræddum gámum til Ólafsvíkur (Ó) F að kostnaðarlausu. Af þeim sökum þótti verða að ganga út frá því að S hf. hafi borið að ljúka þeirri samningsskyldu sinni og koma vörunni á ákvörðunarstað áður en félagið gat farið að krefja F um greiðslu gámaleigu eða annarra gjalda vegna þess að sendingarinnar var ekki vitjað í tíma. Tekið var fram að hafi ætlun S hf. verið að krefja um slík gjöld áður en flutningi var lokið, bar félaginu nauðsyn á að orða slíka skilmála með skýrum og ótvíræðum hætti, en svo hafði ekki verið gert. Venja, sem S hf. hélt fram að myndast hefði í viðskiptum aðilanna, var talin ósönnuð. Þá var engu talið breyta að tveir gámanna hefðu ekki verið tollafgreiddir fyrr en eftir að því tímabili lauk sem leigu var krafist fyrir. F var samkvæmt þessu sýknuð af kröfum S hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 3. október 2001. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 14. nóvember 2001 og áfrýjaði hún á ný 7. desember sama árs með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Áfrýjandi krefst þess aðallega að sér verði aðeins gert að greiða stefnda 111.873 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 104.345 krónum frá 1. nóvember 1999 til 29. mars 2000 og af 111.873 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að auk ofangreindrar greiðslu verði sér „ekki gert að greiða geymslugjöld af fleiri en tveimur gámum til áramótanna 2000/2001.“ Hún krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavextir eru þeir að áfrýjandi mun á árinu 1999 hafa keypt allmikið magn af frosnu sandsíli, sem ætlað var til beitu, af Thorkil Grøn A/S í Danmörku. Mun hún hafa greitt seljandanum fyrir flutning vörunnar til Ólafsvíkur. Sandsílið mun hafa verið sent til áfrýjanda í 13 frystigámum, sem hver um sig hafði að geyma um 25 tonn. Mun stefndi hafa annast flutning meginhluta vörunnar frá Danmörku samkvæmt samkomulagi við seljanda hennar eða fulltrúa hans. Af ástæðum, sem aðilana greinir á um, urðu síðustu fjórir frystigámarnir innlyksa á vörugeymslusvæði stefnda í Reykjavík. Snýst ágreiningur þeirra um hvort áfrýjanda beri að greiða stefnda leigu fyrir gámana og rekstur á kælikerfi þeirra.

Samkvæmt farmbréfi, sem gefið var út í Árósum 10. september 1999, voru tveir af síðastnefndum frystigámum fluttir með Helgafelli, skipi stefnda. Var áfrýjandi tilgreind sem viðtakandi á farmbréfinu. Þar voru Árósar tilgreindir sem fermingarhöfn en Reykjavík sem losunarhöfn. Ekki var fyllt út í þann reit farmbréfsins, sem ætlaður var fyrir afhendingarstað framhaldsflytjanda („Place of delivery by on-carrier“). Var í farmbréfinu meðal annars tekið fram að afhenda skyldi tilgreindum viðtakanda eða fulltrúa hans í losunarhöfn eða afhendingarstað eftir því sem við ætti. Eftir komu skipsins til Reykjavíkur sendi stefndi áfrýjanda komutilkynningu og reikning vegna uppskipunar, vörugjalds og afgreiðslugjalds. Komutilkynningin var ódagsett. Í henni var Reykjavík tilgreind sem „losunarhöfn (POD)“ og Ólafsvík sem „ákvörðunarstaður (PLD)“. Í tilkynningunni var tekið fram að gámaleiga reiknist fyrir vörusendingu, sem ekki hefur verið sótt sjö dögum eftir komu til Reykjavíkur. Í tilkynningunni voru einnig upplýsingar um vöruna og þau gjöld, er á hana féllu við uppskipun og afgreiðslu. Reikningurinn var dagsettur 15. september 1999. Á honum voru hliðstæðar upplýsingar og í komutilkynningunni, sem að framan eru raktar, þar á meðal að Ólafsvík væri ákvörðunarstaður. Þar var að auki tilgreint að gjald fyrir geymslu á dag væri 7.232,94 krónur. Var áfrýjandi með reikningnum krafin um greiðslu á 102.007 krónum vegna uppskipunar, vörugjalds og afgreiðslugjalds auk virðisaukaskatts. Á bakhlið reikningsins var tekið fram að gámaleiga reiknist fyrir vörusendingar, sem ekki hafi verið sóttar sjö dögum eftir komu til ákvörðunarstaðar. Samkvæmt útskrift úr viðskiptamannabókhaldi stefnda greiddi áfrýjandi reikninginn 17. september 1999 eða tveim dögum eftir útgáfu hans. Ekki liggja fyrir gögn um tollafgreiðslu þessarar sendingar, en fullyrðingu áfrýjanda um að sendingin hafi verið tollafgreidd skömmu eftir komu hennar til landsins hefur ekki verið mótmælt af stefnda.

Hinir tveir gámarnir, sem mál þetta varðar, komu til landsins með skipi stefnda Arnarfelli. Farmbréf vegna þessarar sendingar er ekki meðal gagna málsins. Í ódagsettri komutilkynningu varðandi þessa sendingu komu fram atriði hliðstæð þeim, sem tilgreind voru í áðurnefndri komutilkynningu varðandi fyrri sendinguna, þar á meðal að ákvörðunarstaður væri Ólafsvík. Reikningur vegna uppskipunar- og afgreiðslugjalda er ekki meðal gagna málsins, en af útskrift úr viðskiptamannabókhaldi stefnda verður ráðið að hann hafi verið að fjárhæð 106.337 krónur, gefinn út 6. október 1999 og greiddur af áfrýjanda 22. sama mánaðar að viðbættum 1.329 krónum í vexti og vanskilagjald. Þessi sending var samkvæmt greiðslukvittun sýslumannsins í Stykkishólmi ekki tollafgreidd fyrr en 22. desember 2000.

Stefndi sendi áfrýjanda fyrst reikning vegna leigu gáma í fyrri sendingunni 26. september 1999. Þann 26. október sama árs sendi stefndi áfrýjanda reikning vegna leigu á öllum gámunum og síðan mánaðarlega eftir það, síðast 26. júní 2000. Er mál þetta höfðað til greiðslu reikninga þessara, sem og tveggja reikninga, er varða annað og áfrýjandi hefur fallist á fyrir Hæstarétti að henni sé skylt að greiða.

Eins og fyrr greinir hafði stefndi áður flutt allmarga gáma af sandsíli, sem áfrýjandi hafði keypt frá Danmörku af sama félagi og með sömu kjörum. Um þennan flutning og framkvæmd hans nýtur við takmarkaðra gagna í málinu. Þannig liggja hvorki fyrir farmbréf, komutilkynningar eða reikningar vegna uppskipunar og komugjalda vegna þeirra sendinga né upplýsingar um hvar eða hvenær þær voru tollafgreiddar. Af gögnum málsins er þó ljóst að stefndi taldi um tíma að áfrýjandi ætti að greiða fyrir flutning vörunnar frá Reykjavík til Ólafsvíkur, en ákvað síðan að beina kröfum sínum í þeim efnum til seljanda vörunnar, sem hann náði síðar samkomulagi við. Er ekki ágreiningur milli aðila um að stefnda hafi borið að flytja gámana til Ólafsvíkur áfrýjanda að kostnaðarlausu og verður ekki séð af gögnum málsins að vafi eða ágreiningur um greiðslu kostnaðar við þann flutning hafi valdið því að gámarnir urðu innlyksa í Reykjavík. Flutning gáma frá Reykjavík til Ólafsvíkur annaðist R-kk-nf B-kk-nf, sem starfaði á þeim tíma sem sjálfstæður verktaki fyrir stefnda.

II.

Eins og að framan greinir er óumdeilt að stefndi tók að sér flutning á umræddum gámum til Ólafsvíkur áfrýjanda að kostnaðarlausu. Verður af þeim sökum að ganga út frá því að stefnda hafi borið að ljúka þeirri samningsskyldu sinni og koma vörunni á ákvörðunarstað áður en hann gat farið að krefja áfrýjanda um greiðslu gámaleigu eða annarra gjalda vegna þess að sendingarinnar var ekki vitjað í tíma, enda er óumdeilt að áfrýjandi greiddi með skilum uppskipunar- og afgreiðslugjöld vegna gámanna. Hafi ætlun stefnda verið að krefja um slík gjöld áður en flutningi vörunnar var lokið bar honum nauðsyn á að orða slíka skilmála með skýrum og ótvíræðum hætti. Eins og sést af framanröktum gögnum var svo ekki. Þannig var bæði í komutilkynningu og reikningi vegna uppskipunar- og afgreiðslugjalda tekið fram að ákvörðunarstaður vörunnar væri Ólafsvík, en misræmi var þó í texta þessara skjala varðandi gámaleigu, þar sem í komutilkynningu sagði að gámaleiga reiknist fyrir vörusendingu, sem ekki hefur verið sótt sjö dögum eftir komu til Reykjavíkur, en í texta reiknings sagði að gámaleigan reiknist fyrir vörusendingu, sem ekki er sótt sjö dögum eftir komuna til ákvörðunarstaðar.

Stefndi heldur því og fram að í viðskiptum aðila hafi myndast sú venja að áfrýjandi leitaði til R-kk-ef B-kk-ef, þess verktaka, sem gámana flutti á vegum stefnda frá Reykjavík til Ólafsvíkur, og bæði hann að færa sér gámana þegar hún óskaði þess og það hentaði henni að lokinni tollafgreiðslu þeirra. Áfrýjandi andmælir því að slík venja hafi myndast. Eins og að framan er rakið eru ekki teljandi gögn í málinu um fyrri vörusendingar til stefnda. Framburður R-kk-ef B-kk-ef fyrir héraðsdómi er óskýr um þetta atriði. Þó verður af honum ráðið að M-kk-nf S-kk-nf, eiginmaður áfrýjanda, hafi látið hann vita að það væru komnir gámar sem „þyrftu að koma vestur“ og hafi R-kk-nf svo flutt þá. Einnig kemur fram í framburði hans að M-kk-nf hafi komið til hans í sambandi við flutning gámanna, gengið hafi verið frá pappírunum fyrir sunnan og hann sótt gámana „í gegnum Samskip“ eftir að þeir voru klárir til flutnings. Aldrei hafi hann flutt gáma fyrr en þeir voru tilbúnir hjá stefnda og búið að afgreiða þá og tollafgreiða. Í framburði sínum fyrir héraðsdómi bar M-kk-nf að gámarnir hefðu átt að koma „automatiskt“ til Ólafsvíkur. Þar sem ekki nýtur við um þennan flutning frekari gagna verður ekki talið gegn andmælum áfrýjanda að stefnda hafi tekist að sýna fram á að venja sú, sem hann heldur fram, hafi myndast í viðskiptum aðilanna.

Þá hefur stefndi bent á að tveir umræddra gáma hafi ekki verið tollafgreiddir fyrr en í desember 2000, löngu eftir að því tímabili lauk, sem leigu er krafist fyrir í máli þessu, og því hafi ekki verið unnt að flytja þá til Ólafsvíkur. Samkvæmt 69. gr tollalaga nr. 55/1987 er farmflytjanda, sem flytur vörur til landsins, heimilt að flytja þær milli tollumdæma, enda séu þær fluttar til ákvörðunarstaðar, sem er tollhöfn, og í viðurkennda vörugeymslu. Í framkvæmd mun ákvæðinu hafa verið beitt svo að vörugeymslur utan tollhafna hafi verið viðurkenndar í þessu skyni og flutningur milli tollumdæma í þær heimilaður. Flutningur til Ólafsvíkur í slíkra geymslu myndi samkvæmt þeirri framkvæmd heimill, þótt Ólafsvík sé hvorki aðaltollhöfn samkvæmt 1. mgr. 28. gr. tollalaga með áorðnum breytingum né hafi verið gerð að tollhöfn með reglugerð samkvæmt 2. mgr sömu greinar. Ekki liggur fyrir í málinu hvort slík geymsla hefur verið viðurkennd á umræddum ákvörðunarstað vörunnar, en af framansögðu virðist ljóst að það var í valdi stefnda að leita viðurkenningar á slíkri geymslu eða afla sér heimildar til notkunar slíkrar geymslu á þeim stöðum, sem hann tók að sér að flytja vörur til. Getur hann því ekki borið það fyrir sig að honum hafi verið ómögulegt að flytja vörurnar ótollafgreiddar til Ólafsvíkur. Hafi hann ekki haft aðgang að slíkri geymslu þar bar honum að vekja sérstaka athygli áfrýjanda á því ef hann hugðist af því tilefni heimta af henni gámaleigu áður en vörurnar voru komnar á umsaminn áfangastað. Þar sem stefndi gætti þess ekki svo sannað sé verður greiðsluskylda áfrýjanda varðandi leigu fyrir þessa tvo gáma heldur ekki reist á þessum grunni.

Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi sýknuð af kröfu stefnda vegna leigu og rekstrarkostnaðar af umræddum gámum. Þar sem áfrýjandi hefur fyrir Hæstarétti fallist á greiðslu þeirra reikninga, sem að öðru lúta, verður hún dæmd til að greiða áfrýjanda 111.873 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, F-kvk-nf P-kvk-nf, greiði stefnda, Samskipum hf., 111.873 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 104.345 krónum frá 1. nóvember 1999 til 29. mars 2000 og af 111.873 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.