416/2010

S hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu SA um að krafa hans vegna kaupauka yrði viðurkennd sem forgangskrafa við slit S hf. Talið var að ekki væri unnt að líta svo á að kaupaukinn teldist laun eða annað endurgjald fyrir vinnu hans. Krafan gæti því ekki notið forgangsréttar  við slit S hf. samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Ekki væri heldur unnt að líta á kaupaukann sem gjafaloforð og var því ekki fallist á að krafa SA nyti stöðu samkvæmt 3. tölulið 114. gr. laganna. Var krafa SA því viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laganna við slit S hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júní 2010, þar sem krafa varnaraðila að fjárhæð 179.292 sterlingspund var viðurkennd sem forgangskrafa við slit sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að hafnað verði að viðurkenna kröfu varnaraðila sem forgangskröfu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði var varnaraðili ráðinn til starfa hjá sóknaraðila með samningi 19. október 2007, en samningurinn hefur verið lagður fram í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda. Varnaraðili hóf störf 5. nóvember sama ár og starfsheiti hans var fjármálastjóri. Starfsstöð hans var á skrifstofu sóknaraðila í London. Í 4. gr. ráðningarsamningsins, sem ber yfirskriftina launakjör, sagði meðal annars: ,,4.1 Grunnlaun þín verða £ 225.000 á ári ..., sem eru greidd mánaðarlega á fyrsta virka degi hvers mánaðar. 4.2 Þú færð eingreiðslu kaupauka við undirskrift að upphæð £ 150.000 ... sem verður greiddur þér fyrir 28. febrúar 2008. Þessi upphæð ... er gjaldkræf eftir kröfu og verður litið á hana sem skuld við félagið ef þú hættir störfum af sjálfsdáðum eða segir upp ... eða þér er sagt upp ... fyrir 5. nóvember 2008. 4.3 Þú átt kost á að taka þátt í kaupaukakerfi að eigin ákvörðun þar sem þú öðlast rétt á árlegum kaupauka að eigin ákvörðun. 4.4 Allar greiðslur sem þú móttekur samkvæmt liðum 4.2 og 4.3 ... eru með fyrirvara um staðgreiðslufrádrátt og eru óháðar lífeyri. Hér með firrir þú félagið ... öllum skuldbindingum varðandi greiðslu á tekjuskatti og tryggingargjöldum hver sem þau eru og hvar sem þau kunna að koma til. 4.5 Vegna liðar 4.2 hér að ofan, hefur forstjóri félagsins ákvörðunarvald um hvort einhverjar aðgerðir teljist alvarlegt misferli eða alvarlegt brot á ráðningarsamningi ... 4.6 Þú öðlast rétt til að taka þátt í kauprétti á hlutum sem félagið kemur á.“

Í grein 16A í ráðningarsamningi voru ákvæði um stöðu varnaraðila ef breyting yrði á eignarhaldi sóknaraðila eða ef starfsskyldum varnaraðila yrði breytt einhliða af sóknaraðila. Við þær aðstæður skyldi varnaraðila ,,heimilt innan 30 daga ... að rifta þessum samningi með skriflegri uppsögn til félagsins með mánaðar fyrirvara. Ef þú innan þessa tiltekna tíma, nýtir þér rétt til að rifta þessum samningi ... mun félagið innan þessa þrjátíu (30) daga tímabils ... greiða þér í reiðufé EUR 2.000.000.“

Eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði var varnaraðila tilkynnt af hálfu forstjóra sóknaraðila 16. febrúar 2009 að kaupauki samkvæmt grein 4.3 í ráðningarsamningi vegna ársins 2008 yrði 200.000 evrur, en að greiðslu hans yrði frestað til 31. desember 2009 en þá greidd í sterlingspundum miðað við gengi þess gjaldmiðils 13. febrúar 2009. Frá myndi dragast skattur og tryggingargjald.

Í kjölfar yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á valdi hluthafafundar í sóknaraðila 9. mars 2009 sagði varnaraðili upp starfi sínu hjá sóknaraðila 23. sama mánaðar. Í uppsagnarbréfi minnti hann á að samkvæmt ráðingarsamningi ætti hann, eins og atvikum væri háttað, rétt til greiðslu á 2.000.000 evra innan 30 daga frá uppsögn.

Samkomulag tókst 30. apríl 2009 með aðilum málsins, sem aðstoðarmaður sóknaraðila í greiðslustöðvun, sem félaginu hafði verið veitt heimild til, samþykkti. Samkvæmt því skyldi varnaraðili starfa áfram hjá sóknaraðila til 31. maí 2009 en eftir þann tíma tæki við átta mánaða uppsagnarfrestur. Í samkomulaginu var einnig tekið fram að réttur varnaraðila til kaupaukagreiðslunnar að fjárhæð 200.000 evrur skyldi vera hinn sami og hann hefði haldið áfram störfum hjá sóknaraðila. Fyrirvari var gerður um afstöðu sóknaraðila að þessu leyti ef til gjaldþrotaskipta á búi hans kæmi eða endurskipulagningar hans sem leitt gæti til lækkunar kröfu með nauðasamningi. Samkvæmt 4. grein samkomulagsins féll varnaraðili frá kröfu sinni um greiðslu á 2.000.000 evra með því skilyrði að samkomulagið yrði virt ,,að fullu og að hann fái kaupaukagreiðsluna“.

II

Sóknaraðili andmælir því ekki að yfirlýsing hans um kaupauka 16. febrúar 2009 hafi verið skuldbindandi fyrir hann. Fyrir Hæstarétti er eingöngu um það deilt hver staða kröfu varnaraðila í kröfuröð skuli vera við slit sóknaraðila. Er ekki um það deilt að fjárhæð kröfunnar sé rétt miðað við þær forsendur um gengi á sterlingspundi 13. febrúar 2009, sem yfirlýsing sóknaraðila kvað á um. Telur sóknaraðili að krafa varnaraðila sé krafa samkvæmt gjafaloforði er fólst í yfirlýsingu sóknaraðila um kaupauka og sé hún því eftirstæð krafa, sbr. 3. töluliður 1. mgr. 114. gr. laga nr. 21/1991.

Af málatilbúnaði beggja aðila verður ráðið að skýra beri grein 4.3 í ráðningarsamningnum á þann veg að við ráðningu varnaraðila í starf fjármálastjóra hafi hann orðið hlutgengur til þátttöku í valkvæðu kaupaukakerfi, sem veitt gæti honum rétt til kaupauka árlega, sem ákveðinn væri einhliða af sóknaraðila. Er þetta í samræmi við orðalag greinarinnar á frummálinu í ráðingarsamningnum, sem hljóðar svo: ,,You will be eligible to participate in a discretionary bonus scheme in which you may be entitled to receive a discretionary bonus award annually.“ Varnaraðili á því ekki rétt til kaupauka fyrir vinnuframlag sitt, en sóknaraðili ákvarðaði honum 200.000 evrur í slíkan kaupauka fyrir árið 2008. Af gögnum málsins verður ráðið að við ákvörðun um kaupaukann og fjárhæð hans hafi einkum verið litið til frammistöðu varnaraðila í starfi, mikilvægis hans sem starfsmanns fyrir sóknaraðila og afkomu sóknaraðila á árinu 2008. Ekki skyldi greiða iðgjald til lífeyrissjóðs vegna kaupaukans og sóknaraðili skuldbatt sig til þess að tryggja að varnaraðili þyrfti ekki að greiða tekjuskatt eða tryggingargjald vegna kaupaukans. Af þessum ástæðum er ekki unnt að líta svo á að kaupaukinn, að fjárhæð 200.000 evrur, teljist laun eða annað endurgjald fyrir vinnu í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 378/2010 sem kveðinn var upp 13. ágúst 2010. Krafan getur því ekki notið forgangsréttar við slit sóknaraðila samkvæmt síðastgreindu lagaákvæði. Eins og áður greinir andmælir sóknaraðili því ekki að yfirlýsing hans 16. febrúar 2009 um kaupaukann hafi verið skuldbindandi. Kaupaukinn er hluti af hvatakerfi sóknaraðila, sem ætlað er að umbuna tilteknum starfsmönnum, eftir ákvörðun sóknaraðila, meðal annars fyrir frammistöðu í starfi. Ekki er því unnt að líta á yfirlýsingu sóknaraðila um kaupaukann sem gjafaloforð. Verður því ekki fallist á með sóknaraðila að krafa varnaraðila njóti stöðu samkvæmt 3. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt framansögðu verður krafa varnaraðila viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga við slit sóknaraðila.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Krafa varnaraðila, S-x-x A-x-x J-x-x, að fjárhæð 179.292 sterlingspund, er viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit sóknaraðila, Straums-Burðaráss Fjárfestingabanka hf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.