299/2008

A og S voru ákærðir fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, A með því að hafa slegið tvo lögreglumenn og A og S með því að hafa ásamt þriðja manni ráðist að lögreglumanni og slegið hann ítrekað og sparkað í höfuð hans. Fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið athugasemdir um atriði sem ekki hafi verið nægjanlega litið til við úrlausn málsins í héraði. Ekki þóttu efni til að telja ákvæði 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 geta átt við. Talið var að héraðsdómara hafi frá öndverðu mátt vera ljóst að niðurstaða málsins myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna og hefðu með réttu lagi þrír héraðsdómarar átt að skipa dóm í málinu. Þrátt fyrir það voru ekki talin efni til að ómerkja héraðsdóminn. Talið var sannað að A hafi slegið tvo lögreglumenn, en hins vegar ekki talið sannað að hann hafi gert sér grein fyrir að um lögreglumenn var að ræða við verknaðinn, en þeir voru óeinkennisklæddir. Var brot A því ekki heimfært undir 1. mgr. 106. gr. hegningarlaga, heldur 1. mgr. 217. gr. Ekki var talið sannað að A og S hefðu í sameiningu ásamt þriðja manni ráðist á lögreglumann, enda hafi lögreglumennirnir ekki getað borið um það hverjir það hafi verið sem veittust að honum og fleiri hafi verið á vettvangi. Voru þeir því sýknaðir af þeim hluta ákærunnar sem sneri að þeirri háttsemi. Við ákvörðun refsingar A var m.a. litið til þess að hann réðst án nokkurs tilefnis á tvo menn úti á götu og veitti þeim þung höfuðhögg. Þá voru fjórir félagar hans komnir út úr bifreið reiðubúnir til að leggja honum lið. Var refsing A ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en ekki þóttu efni til að skilorðsbinda hana.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 31. mars 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða A-x-x R-kk-ef um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst sakfellingar beggja ákærðu samkvæmt ákæru og þyngingar á refsingu ákærða A-x-x R-x-x.

Ákærði A-x-x R-x-x krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð.

Ákærði S-x-x U-x-x krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

I

Ríkissaksóknari höfðaði mál þetta með ákæru 5. febrúar 2008 á hendur þremur mönnum, ákærðu A-x-x R-x-x og S-x-x U-x-x auk V-x-x G-x-x, fyrir brot gegn valdstjórninni. Var þeim gefið að sök að hafa aðfaranótt föstudagsins 11. janúar 2008 brotið gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum með því að ráðast með ofbeldi á lögreglumenn við fíkniefnadeild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem voru við skyldustörf fyrir utan veitingastaðinn Monte Carlo að Laugavegi 34a í Reykjavík. Í I. kafla ákæru var ákærða A-x-x R-x-x gefið að sök að hafa með krepptum hnefa slegið lögreglumanninn E-kk-þf V-kk-þf í höfuðið með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið stóra kúlu ofarlega á enni vinstra megin og lögreglumanninn J-kk-þf G-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf í andlitið með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið roða og bólgu á vinstri kinn, bólgu á efri vör og tognun á hálshrygg. Í II. kafla ákæru voru allir ákærðu bornir sökum um að hafa í sameiningu ráðist að lögreglumanninum S-kk-þgf B-kk-þgf, slegið hann ítrekað, meðal annars í höfuðið, og sparkað í höfuð hans ekki sjaldnar en tvisvar eftir að ákærðu felldu hann í götuna. Við þetta hafi S-kk-nf hlotið heilahristing, roðabletti í andliti og á hálsi, kúlu efst á höfði, hrufl á báðum hnjám og tognun í hálsi, vinstri olnboga og þumallið hægra megin.

Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 13. febrúar 2008. Ákærðu, sem eru frá Litháen, neituðu allir sök. Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu S-x-x U-x-x og V-x-x G-x-x sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins, sem unir við þau málalok að því er þann síðarnefnda varðar. Ákærði A-x-x R-x-x var sakfelldur fyrir að hafa slegið E-kk-þf V-kk-þf og J-kk-þf G-kk-þf eins og honum var gefið að sök, en brot hans var talið varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, þar sem ekki þótti sannað að honum hafi mátt vera ljóst að um lögreglumenn hafi verið að ræða þegar hann veittist að þeim.

II

Eins og málið liggur fyrir Hæstarétti virðist óumdeilt að aðdragandi fyrrgreindra atvika hafi verið sá að ákærðu A-x-x R-x-x og S-x-x U-x-x hafi með samlöndum sínum V-x-x G-x-x, D-x-x S-x-x og J-x-x B-x-x verið staddir aðfaranótt 11. janúar 2008 á kránni Belly's í Hafnarstræti ásamt B-kvk-þgf P-kvk-þgf, en þau hafi, að frátöldum D-x-x S-x-x og ákærða S-x-x U-x-x, verið starfsmenn fyrirtækisins JB byggingarfélags. Þau hafi farið af kránni og haldið brott á tveimur bifreiðum. B-kvk-nf og ákærði A-x-x R-x-x hafi verið í annarri bifreiðinni og aðrir áðurnefndir í hinni og hafi þau ekið sem leið lá austur Hverfisgötu og síðan vestur Laugaveg. Á þeim tíma hafi fyrrnefndir þrír lögreglumenn ásamt þeim fjórða, H-kk-þgf B-kk-þgf S-kk-þgf, verið óeinkennisklæddir við fíkniefnaeftirlit í námunda við veitingastaðinn Monte Carlo á Laugavegi. Þar hafi þeir haft afskipti af tveimur körlum og konu, en hún hafi staðið utan við bifreið, látið ófriðlega og baðað út höndum. Í sömu mund hafi ákærðu og fyrrnefndir samferðarmenn þeirra komið akandi eftir Laugavegi. B-kvk-nf P-kvk-nf hafi stöðvað bifreiðina, sem hún og ákærði A-x-x R-x-x hafi verið í, en þau bera því við að þau hafi talið mennina fjóra, sem reyndust vera óeinkennisklæddir lögreglumenn, vera að á ráðast á konuna og hafi þau farið út til að aðstoða hana. Það sama hafi ökumaður hinnar bifreiðarinnar gert og þeir, sem í henni voru, einnig farið út í því skyni. Ákærðu og umræddir þrír félagar þeirra hafa allir ásamt B-kvk-þgf P-kvk-þgf haldið því fram að þau hafi ekki á þessu stigi gert sér grein fyrir því að þarna væru lögreglumenn við störf. Þessum staðhæfingum var ekki andmælt af hálfu ákæruvaldsins við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti.

Um þau atvik, sem síðan urðu, stendur á hinn bóginn ágreiningur. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að á skorti að í héraðsdómi séu nægilega reifuð atriði úr skýrslum ákærðu og vitna sem verulegu máli skipti um sönnunarmat.

Að því er varðar I. kafla ákæru vísar ákæruvaldið í þessu sambandi til þess að lögreglumennirnir J-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf hafi fyrir dómi fullyrt að þeir hafi kallað „police“ áður en ákærðu og félagar þeirra hafi veist að þeim fjórum lögreglumönnum, sem voru við störf á vettvangi umrætt sinn, auk þess sem þeir hafi verið með lögregluskilríki hangandi um hálsinn. H-kk-nf B-kk-nf hafi tekið sín skilríki upp og kallað upp sama orðið þrívegis þegar ákærði A-x-x R-x-x og fjórir aðrir menn, sem hann hafi séð að voru útlendingar, komu að þeim. Mennirnir hafi verið um eina bíllengd frá honum þegar hann kallaði þetta og hélt sínum skilríkjum uppi. E-kk-nf V-kk-nf hafi jafnframt fullyrt fyrir dómi að ákærði A-x-x R-x-x hafi séð lögregluskilríki sem héngu um háls hans. Hann hafi haldið skilríkjunum uppi þegar hann átti samskipi við vitnið B-kvk-þf P-kvk-þf, sem hafi séð skilríkin vel, en þetta hafi gerst áður en til átaka kom á vettvangi og hafi ákærði A-x-x R-x-x þá verið staddur mjög nálægt B-kvk-þgf. V-x-x G-x-x hafi borið fyrir dómi að hann hafi heyrt kallað „police“ hálfri mínútu eftir að hann steig út úr bifreið á vettvangi. S-kk-nf B-kk-nf hafi borið að hann hafi verið með skilríki sín hangandi um hálsinn utan við yfirhöfn allan tímann, sem hann var á vettvangi. Vitnið S-kk-nf K-kk-nf A-kk-nf, sem hafi ekið eftir Laugavegi, hafi séð skilríki lögreglumanns sem sleginn var niður áður en vitnið fór út úr bifreið sinni. Samkvæmt þessu telur ákæruvaldið sannað að ákærða A-x-x R-x-x hafi verið fullljóst að E-kk-nf V-kk-nf og J-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf væru lögreglumenn áður en hann hafi ráðist að þeim.

Varðandi II. kafla ákærunnar er af hálfu ákæruvaldsins vísað til þess að S-kk-nf B-kk-nf hafi lýst því fyrir dómi að eftir að E-kk-nf V-kk-nf hafi fengið þungt högg frá manni í skærblárri úlpu hafi S-kk-nf farið inn í hóp þriggja manna, sem ráðist hafi á E-kk-þf þrátt fyrir að hann hafi áður kallað á ensku að þeir væru lögreglumenn, og hafi þessir þrír menn allir látið högg og spörk dynja á S-kk-þgf. Við þetta hafi hann fallið til jarðar, en litið upp og séð mann í skærblárri úlpu stökkva yfir höfuð hans. Óumdeilt sé að þessi lýsing á klæðaburði eigi við ákærða A-x-x R-x-x. Einnig hafi S-kk-nf borið að einn árásarmannanna hafi ekið bifreið af gerðinni BMW af vettvangi eftir árásina, en ákærði S-x-x U-x-x hafi fyrir dómi staðfest að hann hafi ekið þeirri bifreið. S-kk-nf hafi á hinn bóginn ekki getað fullyrt hver þriðji árásarmaðurinn hafi verið. B-kvk-nf P-kvk-nf hafi sagt í vitnaskýrslu að ákærði S-x-x U-x-x hafi verið einn þeirra, sem hafi sparkað í liggjandi mann á vettvangi.

III

Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði gefi skýrslu hér fyrir dómi. Svo var ekki gert í máli þessu. Engin efni eru til að fallast á að Hæstiréttur geti án tillits til þessa ákvæðis metið sjálfstætt hvort tekist hafi með munnlegri sönnunarfærslu að sanna sök ákærðu vegna þess að héraðsdómari leggi í hinum áfrýjaða dómi „í raun ekkert mat á trúverðugleika framburðar ákærðu eða vitna“, svo sem komist er að orði í greinargerð af hálfu ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti.

Hér að framan er greint frá athugasemdum, sem gerðar hafa verið af hendi ákæruvaldsins um atriði, sem ekki hafi nægilega verið litið til við úrlausn málsins í héraði. Að því er varðar I. kafla ákæru er til þess að líta að fyrir liggur að átök, sem þar greinir, hófust þegar ákærði A-x-x R-x-x sló lögreglumennina E-kk-þf V-kk-þf og J-kk-þf G-kk-þf S-kk-þf S-kk-þf eins og hann var sakfelldur fyrir í héraðsdómi. Þrátt fyrir málatilbúnað ákæruvaldsins hafa ekki verið leiddar nægar líkur fyrir því að röng sé sú ályktun, sem byggt er á í hinum áfrýjaða dómi, að ósannað sé að áður en þetta gerðist hafi verið búið að hrópa á ensku að þetta væru lögreglumenn. Af framburði E-kk-ef, J-kk-ef G-kk-ef og B-kvk-ef P-kvk-ef verður heldur ekki ályktað með nægilegri vissu að ákærði hafi áður en þetta gerðist hlotið að hafa séð skilríki lögreglumannanna. Um sakarefni II. kafla ákæru er til þess að líta að vitnið B-kvk-nf bar að þegar hún hafi séð þrjá menn lemja og sparka í einn mann, líklegast lögreglumann, sem lá á jörðinni, hafi aðrir lögreglumenn verið með ákærða A-x-x R-x-x „skammt frá inni í hinu horninu.“ Hún bar á hinn bóginn einnig að einn þeirra, sem spörkuðu í liggjandi manninn, hafi verið hávaxinn og hún því aðallega á þeim grunni ályktað að þar hafi verið að verki ákærði S-x-x U-x-x. Að því verður þó að gæta að eftir gögnum málsins gat þessi lýsing ein út af fyrir sig einnig átt við um annan áðurnefndra manna, sem voru á vettvangi, auk þess sem V-x-x G-x-x bar fyrir dómi að hann hafi sest aftur inn í bifreið fljótlega eftir að átökin hófust og hafi ákærði S-x-x U-x-x þegar verið kominn þangað inn. Að þessu öllu virtu eru ekki efni til að telja ákvæði 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 geta átt hér við. Eins og mál þetta var vaxið mátti héraðsdómara að vísu vera ljóst frá öndverðu að niðurstaða þess myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna ákærðu og framburði fjögurra lögreglumanna og annarra vitna fyrir dómi, en í því ljósi og með því að ákærðu voru bornir sökum um brot, sem varðað getur þungri refsingu, hefði að réttu lagi borið að neyta í héraði heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 til að þrír héraðsdómarar skipuðu dóm í málinu. Þrátt fyrir það eru ekki næg efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar á ný.

Að teknu tilliti til alls þess, sem að framan greinir, verður ekki hreyft við sönnunarmati héraðsdómara. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða A-x-x R-kk-ef og heimfærslu brots hans til refsiákvæða, en jafnframt um sýknu ákærða S-x-x U-x-x.

Við ákvörðun refsingar ákærða A-x-x R-kk-ef verður að gæta að því að hann réðist án nokkurs tilefnis á tvo menn á götu úti og veitti þeim þung höfuðhögg með krepptum hnefa. Fjórir félagar hans voru þá komnir út úr annarri bifreið og sýnilega reiðubúnir að leggja honum lið. Árás ákærða var fólskuleg og ógnvekjandi og brotavilji hans einbeittur. Að virtu því, sem í héraðsdómi greinir um ákvörðun refsingar, svo og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, er hún hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald, sem ákærði sætti frá 11. til 18. janúar 2008. Ekki eru efni til að skilorðsbinda refsinguna.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða látin standa óröskuð.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða S-kk-ef U-x-x fyrir Hæstarétti skulu greiðast úr ríkissjóði, en þau eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Ákærði A-x-x R-x-x verður dæmdur til að greiða helming annars áfrýjunarkostnaðar málsins, þar á meðal af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns, allt eins og í dómsorði segir, en að öðru leyti greiðist sakarkostnaður fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði A-x-x R-x-x sæti fangelsi í þrjá mánuði, en frá refsingunni dregst gæsluvarðhaldsvist hans frá 11. til 18. janúar 2008.

Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða S-kk-ef U-x-x fyrir Hæstarétti, L-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði.

Ákærði A-x-x R-x-x greiði að helmingi annan áfrýjunarkostnað málsins, sem alls nemur 320.680 krónum, en þar af eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, L-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.