174/2006

J undirritaði handveðsyfirlýsingu 29. janúar 2002 að beiðni Á. Yfirlýsingin var síðan afhent bankanum S ásamt tilteknum verðbréfum J sem þá voru í vörslu Á, en S skráði jafnframt tiltekin rafræn hlutabréf í eigu J sem handveðsett. J og Á bar saman um að J hefði ekki vitað undir hvers konar skjal hann hefði ritað í umrætt sinn. J krafðist þess að handveðsyfirlýsingin yrði ógilt með dómi og að honum yrðu afhent umrædd verðbréf og hlutabréf. Ekki var fallist á að handveðsyfirlýsingin væri ógild þar sem hún fullnægði ekki skilyrðum 1. mgr. 4. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Þá var ekki talið að yfirlýsingin væri ógild með vísan til 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, enda væri ekki unnt að ætla að starfsmenn S hefðu haft vitneskju um með hvaða hætti Á hefði aflað undirskriftar J þegar hún var móttekin. J byggði jafnframt á því að ógilda bæri handveðsyfirlýsinguna á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Ekki var talið að efni yfirlýsingarinnar væri svo óvenjulegt eða íþyngjandi að skilyrðum ákvæðisins væri fullnægt. Þá var ekki talið að stöðumunur J og Á við útgáfu yfirlýsingarinnar hefði verið þess eðlis að leitt gæti til ógildingar hennar eða að aðstæður við undirritun hefðu verið þeim hætti að ósanngjarnt væri fyrir S að bera hana fyrir sig. Ekki var heldur fallist á að hugsanleg vanræksla S á að gefa J viðtökukvittun gæti leitt til ógildingar yfirlýsingarinnar. Loks var ekki talið að ógilda bæri yfirlýsinguna á þeim grundvelli að hún gengi gegn samkomulagi frá 1. nóvember 2002 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, enda tæki samkomulagið ekki til tilvika þar sem lausafé væri sett að handveði til tryggingar skuldum annars manns. Var S því sýknaður af kröfum J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. mars 2006. Hann krefst þess að handveðsyfirlýsing, undirrituð og útgefin af honum 29. janúar 2002 í þágu stefnda, verði ógilt með dómi, að stefnda verði gert að afhenda honum innlend spariskírteini í flokki nr. 10-0115 að nafnvirði 1.300.000 krónur og innlausnarverð hlutabréfa í Samherja hf. að nafnvirði 7.215 krónur, og að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda gagnvart honum vegna tjóns, sem hann hafi orðið fyrir vegna sölu stefnda á hlutabréfum í eigu hans í Auðlind hf. að nafnvirði 598.645 krónur og í Delta hf. að nafnvirði 3.100 krónur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hafnað málsástæðum áfrýjanda, sem reistar eru á 1. mgr. 4. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum. Áfrýjandi styður kröfur sínar að öðru leyti við það að á grundvelli 36. gr. síðastnefndra laga beri að ógilda handveðsyfirlýsingu 29. janúar 2002, meðal annars vegna þess að með henni hafi verið gengið gegn samkomulagi, sem Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, Samband íslenskra sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra gerðu 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, en við það sé stefndi bundinn. Í 2. gr. samkomulagsins er fjallað um gildissvið þess. Segir þar að það taki til „allra skuldaábyrgða, þ.e. sjálfskuldarábyrgða og einfaldra ábyrgða“ á skuldaskjölum, yfirdráttarheimildum á tékkareikningum og úttektum með kreditkortum, en einnig til þess er „einstaklingur hefur gefið út leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars einstaklings.“ Ljóst er af ákvæðum þessum að þar er um tæmandi talningu að ræða og að samkomulagið taki ekki til tilvika, þar sem lausafé er sett að handveði til tryggingar skuldum annars manns. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.