105/2003

G o.fl. kröfðust að staðfest yrði með dómi riftun plötuútgáfusamnings þeirra við P. Talið var að með gerð sérstaks samkomulags við Y hefði P brotið gegn samningsskyldum sínum við G o.fl. Vegna þessa hafi G o.fl. verið heimilt að grípa til vanefndaúrræða gegn P. Jafnframt var talið að með því að gera samkomulag við P vegna ætlaðs brots P á plötuútgáfusamningnum án þess að gera fyrirvara um að grípa til frekari vanefndaúrræða hafi G o.fl. firrt sig rétti til að krefjast riftunar síðar. Var P því sýknaður af kröfu G o.fl.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. mars 2003. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndu hafa lagt fyrir Hæstarétt myndsnældu þar sem hluti lags hljómsveitarinnar Múm „I'm 9 Today“ er leikið undir auglýsingu um ferðatölvu frá framleiðandanum Sony. Þá hafa þau lagt fram nokkrar skýrslur um birtingu auglýsingar í sjónvarpsstöðvum í Bandaríkjunum.

I.

Mál þetta var höfðað fyrir héraðsdómi af stefndu auk G-kvk-ef V-kvk-ef, en þau skipuðu hljómsveitina Múm á þeim tíma, er atvik máls þessa urðu, og gerðu 9. febrúar 2000 plötuútgáfusamning þann við áfrýjanda, sem málið snýst um. Við upphaf aðalmeðferðar málsins í héraði 3. desember 2002 skýrði lögmaður stefnenda frá því að G-kvk-nf V-kvk-nf félli frá aðild að málinu þar sem hún væri ekki lengur í hljómsveitinni. Með hliðsjón af grunnrökum ákvæðis 3. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eru ekki efni til að vísa málinu af þessum sökum sjálfkrafa frá dómi samkvæmt 2. mgr. sömu greinar.

II.

Í máli þessu krefjast stefndu að staðfest verði með dómi riftun á framangreindum plötuútgáfusamningi. Fyrir Hæstarétti snýst ágreiningur aðila um það hvort að í samkomulagi áfrýjanda við Young & Rubicam, sem staðfest var með bréfi 4. október 2001, og eftirfarandi birtingu sjónvarpsauglýsingar frá Sony við undirleik með lagi hljómsveitarinnar á grundvelli samkomulagsins hafi falist slíkt brot á samningsskyldum áfrýjanda og sæmdarrétti stefndu að það heimili þeim síðarnefndu riftun á plötuútgáfusamningnum. Þá deila aðilar um hvort stefndu hafi með viðbrögðum sínum við ætluðum samningsbrotum áfrýjanda firrt sig þeim rétti, sem þau ella kynnu að hafa haft til að rifta samningnum.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda með plötuútgáfusamningnum veittur réttur til útgáfu á einni breiðskífu hljómsveitarinnar Múm. Fólst í samningnum einkaréttur til útgáfu og dreifingar á því efni, sem samningurinn tók til, um allan heim í fimm ár frá fyrstu útgáfu plötunnar en þó í sjö ár í Bandaríkjunum. Þá var í samningnum valkvætt ákvæði um útgáfu annarrar breiðskífu, sem ekki skiptir hér máli. Útgefanda var samkvæmt samningnum veitt nánar tilgreind heimild til að gefa út smáskífur, sem innihéldu frumútgáfu verks eða verka af breiðskífunni auk endurhljóðblandana þeirra. Skyldi útgefandi einn velja „endurútsetjara (remixara)“ í tengslum við slíka smáskífuútgáfu. Þá tók útgefandi einn að sér og hafði jafnframt „fullt ákvörðunarvald“ um hönnun umbúða, gerð auglýsinga og tónlistarmyndbanda og alla markaðssetningu og dreifingu hljómplatna og annarra forma, sem þær upptökur sem samningurinn tók til kynnu að verða seldar í. Varðandi kynningu var kveðið á um það að útgefandi skyldi taka viðeigandi tillit til mannorðs og sérkenna listamanna varðandi þau kynningarverkefni, sem þeim yrðu lögð á herðar, og „fullt samráð“ skyldi haft við þá um hönnun umbúða, gerð auglýsinga og tónlistarmyndbanda. Þá skuldbundu listamennirnir sig til að leggja ekki ósanngjarnar hindranir fyrir tilraunir útgefanda til að kynna, markaðssetja og selja verk þeirra. Útgefanda var veittur réttur til að framselja réttindi og skyldur sínar samkvæmt samningnum. Þannig gæti útgefandi veitt „þriðja aðila“ heimild til að gefa út verk listamannanna eftir að frumútgáfa hafi átt sér stað.

Með áðurnefndu bréfi Young & Rubicam 4. október 2001 var greint frá efnisatriðum samkomulags, sem félagið fyrir hönd umbjóðanda síns Sony annars vegar og áfrýjandi hins vegar, höfðu gert varðandi lagið „I'm 9 Today“, en það var á breiðskífu þeirri, sem áfrýjandi gaf út á grundvelli margnefnds útgáfusamnings. Staðfesti áfrýjandi efni samkomulagsins með undirritun sinni á bréfið. Samkvæmt því var Sony veitt heimild til að nota frumhljóðritun lagsins í 21 mánuð gegn tilteknu endurgjaldi. Skyldi notkun lagsins heimil án takmarkana í sjónvarps- og útvarpsauglýsingum, á Netinu sem og í leikhúsi og til iðnaðarþarfa. Ábyrgðist áfrýjandi að hann hefði ótakmarkaðan útgáfurétt og rétt til eintakagerðar til að gera samninginn og ábyrgðist hvers konar kröfur og kostnað, sem af því kynni að hljótast ef svo reyndist ekki vera. Veitti hann heimild til samhæfingar, aðlögunar, útsetningar varðandi tímalend tónlistar og notkunar frumhljóðritunar af umræddu lagi í flutningi Múm. Er óumdeilt að á grundvelli þessa samkomulags var hluti umrædds lags leikinn undir sjónvarpsauglýsingu á framleiðsluvöru Sony, sem birt var í sjónvarpi í Bandaríkjunum, og að höfunda og flytjanda var ekki getið í auglýsingunni Þá er óumdeilt að umrætt samkomulag var gert án samþykkis eða vitundar stefndu.

Með framangreindum plötuútgáfusamningi var áfrýjanda veittur nánar skilgreindur einkaréttur til útgáfu á breiðaskífu með efni hljómsveitarinnar Múm og til útgáfu smáskífa með efni af breiðskífunni. Þá var honum veitt heimild til að framselja þessi réttindi. Í samningnum fólust hins vegar ekki víðtækari heimildir til birtingar eða fénýtingar á efni því, sem samningurinn tók til. Fénýting tónverkanna til auglýsinga var ekki meðal þess, sem samningurinn náði til. Verður heldur ekki fallist á að framangreind ákvæði samningsins um markaðssetningu og kynningu á efni breiðskífunnar hafi veitt áfrýjanda heimild til að fénýta efnið til að auglýsa alls óskylda framleiðsluvöru með þeim hætti, sem gert var í samkomulaginu við Young & Rubicam. Þá var ekki kveðið á í samningnum um heimild áfrýjanda til breytinga á tónverkum þeim, sem hann tók til. Var honum því óheimilt að gera slíkar breytingar eða veita öðrum rétt til þess, sbr. 1. mgr. 28. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Verður almenn heimild þess efnis ekki leidd af sérákvæði samningsins varðandi endurhljóðblöndun efnisins í tengslum við útgáfu á smáskífum. Ákvæði samkomulagsins við Young & Rubicam um þetta efni voru því brot á samningsskyldum hans við stefndu.

Verður samkvæmt öllu framansögðu að telja að með gerð samkomulagsins við Young & Rubicam hafi áfrýjandi brotið gegn samningsskyldum sínum við stefndu. Hafði það brot valdið óafturkræfum afleiðingum að því leyti að tónverk M-kk-ef hafði verið birt í styttri mynd og tengt tilteknum framleiðsluvörum án samþykkis stefndu áður en þeim varð kunnugt um samningsbrot áfrýjanda. Var stefndu vegna þessa samningsbrots heimilt að grípa til vanefndaúrræða gegn áfrýjanda.

III.

Með bréfi bandarísks lögmanns stefndu til áfrýjanda 30. nóvember 2001 var því lýst yfir með vísan til viðræðna aðila að leyfi það, sem sá síðarnefndi hafi veitt samkvæmt framangreindu samkomulagi við Young & Rubicam til nýtingar lagsins „I'm 9 Today“, sé ógilt og að engu hafandi. Til að komast hjá lögsókn gegn félaginu vegna þessa var áfrýjandi beðinn að staðfesta að samkomulag væri um nánar tiltekin þrjú atriði: Í fyrsta lagi heimili áfrýjandi Múm að veita öll leyfi til nýtingar framangreinds lags til kynningar á vörum Sony um alla framtíð. Í öðru lagi heimili áfrýjandi M-kk-þgf að hirða allar tekjur vegna leyfisveitingarinnar án skuldbindinga til að greiða áfrýjanda hluta þeirra og í þriðja lagi muni áfrýjandi ekki hafa uppi neinar kröfur á hendur M-kk-þgf eða öðrum af þessu tilefni. Að beiðni lögmannsins staðfesti áfrýjandi með undirritun sinni að samkomulag væri um framangreind atriði. Kveðast stefndu í framhaldi af þessu hafa samið á ný við Sony og stytt heimilan nýtingartíma lagsins í auglýsingum fyrirtækisins úr 21 mánuði í 3 mánuði. Sá samningur hefur ekki verið lagður fram í málinu og teljast fullyrðingar stefndu um það efni ósannaðar gegn mótmælum áfrýjanda. Fjórum dögum eftir dagsetningu framangreinds bréfs hins bandaríska lögmanns stefndu ritaði lögmaður þeirra á Íslandi áfrýjanda bréf og lýsti yfir riftun útgáfusamningsins, fyrst og fremst vegna fyrrgreinds samkomulags áfrýjanda við Young & Rubicam.

Áfrýjandi heldur því fram að eftir viðræður aðila hafi orðið samkomulag um þau viðbrögð vegna ætlaðs samningsbrots áfrýjanda, sem rakin séu í fyrrgreindu bréfi hins bandaríska lögmanns. Hafi áfrýjandi gengið til þess samkomulags í þeirri trú að þar með væri fengin niðurstaða um ágreining aðila vegna samkomulagsins við Young & Rubicam varðandi auglýsingarnar fyrir Sony. Stefndu hafi með þessu samkomulagi firrt sig rétti til að gera síðar kröfur um önnur og víðtækari vanefndaúrræði vegna þessa. Stefndu halda því hins vegar fram að samkomulag aðila á grundvelli bréfs hins bandaríska lögmanns þeirra verði ekki skilið svo að í því hafi falist endir allrar þrætu vegna auglýsingasamkomulagsins. Báðum aðilum hafi verið brýn þörf á að finna lausn á þeim þætti málsins, er laut að réttindum þeim er Sony hafði verið veitt með samkomulaginu. Hafi bréf bandaríska lögmannsins því eingöngu lotið að því og þar af leiðandi aðeins varðað samkomulagið um auglýsingarnar. Útgáfusamningur aðila hafi alls ekki verið þar til umfjöllunar.

Fallast verður á það með áfrýjanda að samningsaðili, sem vill bera fyrir sig vanefnd gagnaðila á gagnkvæmum samningi, verði að gera það upp við sig til hvaða úrræða hann hyggst grípa af því tilefni og kynna það gagnaðila svo hann geti tekið afstöðu til krafa hans í heild. Með því að gera samkomulag við áfrýjanda vegna ætlaðs brots hans á samningnum án þess að gera fyrirvara um að grípa til frekari vanefndaúrræða firrtu stefndu sig rétti til að krefjast riftunar síðar. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefndu um að staðfest verði riftun á samningi aðila 9. febrúar 2000 um plötuútgáfu.

Rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Plötur ehf., er sýkn af kröfum stefndu, G-kk-ef A-kk-ef T-kk-ef, K-kvk-ef Ö-kvk-ef V-kvk-ef og Ö-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.