251/2004

X var saksóttur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið vöruflutningabifreið yfir sjö daga tímabil án þess að taka sér„lögboðna vikuhvíld.“ Var þetta í ákæru talið varða við a. lið 1. gr. reglugerðar nr. 136/1995 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna o.fl. í innanlandsflutningum og við flutning innan Evrópska efnahagssvæðisins, sbr. ákvæði reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 3820/85 um samhæfingu tiltekinnar löggjafar á sviði félagsmála er varðar flutninga á vegum, sbr. 6. mgr. 44. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Talið var að sjálfstæða verknaðalýsingu á broti varðandi hvíldartíma ökumanna væri hvorki að finna í 6. mgr. 44. gr. umferðarlaga né heldur í reglugerð nr. 136/1995 sem sett væri með stoð í lögunum. Væri því ekki um að ræða svo skýra refsiheimild að samrýmanleg væri 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar. Var X því sýknaður af kröfu ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf Þ-kk-nf prófessor.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 2004 og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa.

Með ákæru 12. febrúar 2004 var ákærði saksóttur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreiðinni [...] frá og með laugardeginum 2. nóvember til og með föstudeginum 8. nóvember 2002, eða í sjö daga „án þess að taka sér lögboðna vikuhvíld.“ Var þetta í ákæru talið varða við a. lið 1. gr. reglugerðar nr. 136/1995 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna o.fl. í innanlandsflutningum og við flutning innan Evrópska efnahagssvæðisins, sbr. „1. undirgrein 1. mgr. 6. gr.“ og 3. tölulið 8. gr. reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 3820/85 um samhæfingu tiltekinnar löggjafar á sviði félagsmála er varðar flutninga á vegum, sbr. 6. mgr. 44. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Ákærði hefur fyrir dómi viðurkennt þann akstur sem að framan greinir.

Í 1. gr. reglugerðar nr. 136/1995 segir meðal annars að ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem vísað er til í 20., 21. og 23. tölulið XIII. viðauka við hann, skuli gilda hér á landi, með þeim breytingum og viðbótum sem leiðir af viðaukanum, bókun 1 við samninginn og öðrum ákvæðum hans, svo og þeirri aðlögun sem leiðir af ákvæðum 2.-4. gr. reglugerðarinnar. Er reglugerð ráðsins (EBE) nr. 3820/85 ein þeirra gerða sem vísað er til í viðaukanum, sbr. a. lið 1. gr. reglugerðar nr. 136/1995. Efnislýsingu þess brots sem ákærða er gefið að sök telur ákæruvaldið vera í ákvæðum sem með réttu eru 2. mgr. 1. töluliðar 6. gr. og 3. töluliður 8. gr. reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 3820/85. Í 2. mgr. 1. töluliðar 6. gr. reglugerðarinnar kemur fram að ökumaður skuli „eftir sex akstursdaga hið mesta taka sér vikulegan hvíldartíma“ eins og skilgreint er í 3. tölulið 8. gr. Í þeirri grein eru einnig ákvæði um svokölluð hvíldartímabil. Þar segir meðal annars að ökumaður skuli á sólarhrings fresti fá daglegan tilgreindan hvíldartíma. Í 3. tölulið greinarinnar segir að í hverri viku skuli framlengja eitt þeirra hvíldartímabila sem um geti í 1. og 2. tölulið með vikulegum hvíldatíma sem sé í allt 45 klukkustundir samfellt. Heimilt sé að stytta þennan hvíldartíma niður í 36 klukkustundir samfellt hið minnsta ef hann er tekinn á bækistöð ökutækis eða ökumanns eða í minnst 24 klukkustundir samfellt ef hann er tekinn annars staðar. Þá er komist svo að orði að sérhverja styttingu beri að bæta upp með jafnlangri hvíld sem tekin sé óslitið fyrir lok þriðju viku eftir þá viku sem um ræðir.

Reglugerð nr. 136/1995 var sett meðal annars með stoð í þágildandi ákvæði 6. mgr. 44. gr. umferðarlaga. Í því var hvorki að finna sjálfstæða verknaðalýsingu á broti varðandi hvíldartíma ökumanna né aðrar efnisreglur þar um, heldur sagði einungis að dómsmálaráðherra gæti sett reglur um hvíldartíma ökumanna. Efnisákvæði 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga kemur ekki til álita í máli þessu þar sem ákærða er ekki gefið að sök í ákæru að hafa brotið gegn því lagaákvæði, heldur hinum valkvæðu ákvæðum reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 3820/85 um hvíldartíma ökumanna. Ákvæði 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga hefur að geyma aðgreinda refsireglu sem vísar til verknaðarlýsinga í öðrum ákvæðum laganna og í ákvæðum reglna sem settar eru samkvæmt þeim. Breytir þetta ákvæði engu um niðurstöðu málsins þar sem sjálfstæða verknaðarlýsingu var hvorki að finna í 6. mgr. 44. gr. laganna, eins og áður segir, né heldur í reglugerð nr. 136/1995 sem sett var með stoð í umferðarlögum. Samkvæmt þessu er hér ekki um að ræða svo skýra refsiheimild að samrýmanleg sé 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu ákærða.

Eftir þessum úrslitum skal greiða allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en sakarkostnað.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum, V-kk-ef L-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 350.000 krónur.