138/2017

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu X um að H yrði gert að afhenda verjanda hennar afrit af öllum skjölum sem vörðuðu hana í nánar tilgreindu máli. Hafði H fellt niður rannsókn málsins á hendur X á þeim grundvelli að það sem fram væri komið væri ekki nægjanlegt eða líklegt til sakfellis. Ákvörðun H um niðurfellingu málsins var skotið til setts ríkissaksóknara sem felldi úr gildi ákvörðunina sökum vanhæfis lögreglufulltrúa sem vann að rannsókn málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir að H felldi málið niður hefði X átt rétt á því að kynna sér gögn málsins, sbr. 6. mgr. 15. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og skipti þá engu þótt bera mætti þá ákvörðun undir ríkissaksóknara. Hefði H því í síðasta lagi á því tímamarki borið að afhenda X eða lögmanni hennar skjöl málsins, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. febrúar 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. febrúar 2017, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að afhenda verjanda varnaraðila öll rannsóknargögn í tilgreindu máli. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að varnaraðili fái aðeins afhent nánar tilgreind rannsóknargögn.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila sem settum héraðssaksóknara falið 17. ágúst 2016 af settum ríkissaksóknara að fara með tvær kærur á hendur varnaraðila þar sem henni var gefin að sök misbeiting á lögregluvaldi í starfi hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum við rannsókn máls sem var til meðferðar hjá ríkissaksóknara. Að ósk varnaraðila var henni tilnefndur verjandi 26. október sama ár og sama dag var tekin af henni skýrsla hjá sóknaraðila. Við það tilefni mun sóknaraðili hafa greint verjanda frá því að hann fengi ekki vegna rannsóknarhagsmuna afrit af skjölum málsins næstu þrjár vikur, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008.

Verjandi varnaraðila ritaði sóknaraðila tölvupóst 15. nóvember 2016 til að minna á að daginn eftir rynni út fyrrgreindur þriggja vikna frestur. Fór verjandinn þess á leit að honum yrðu send gögn málsins eða tilkynnt um að hann mætti vitja þeirra. Þessu erindi svarði sóknaraðili með tölvupósti 16. sama mánaðar þar sem fram kom að verið væri að rita endurrit af upptökum af skýrslum og þær yrðu sendar um leið og þær væru tilbúnar. Önnur gögn væru að berast og fleiri á leiðinni og bað sóknaraðili verjandann um að sýna sér biðlund af þessum sökum.

Verjandinn áréttaði beiðni sína um afhendingu gagna með tölvupósti 6. desember 2016. Því erindi svaraði sóknaraðili með tölvupósti samdægurs þar sem beiðninni var hafnað að svo stöddu með vísan til rannsóknarhagsmuna. Í kjölfarið fóru fram bréfaskipti milli verjandans og sóknaraðila um afhendingu gagnanna, en ekki eru efni til að rekja þau nánar. Verjandinn bar synjun sóknaraðila síðan undir héraðsdóm með bréfi 14. desember 2016.

Með ákvörðun sóknaraðila 16. desember 2016 var málið á hendur varnaraðila fellt niður á þeim grundvelli að það sem fram væri komið væri ekki nægjanlegt eða líklegt til sakfellis, sbr. 145. gr. laga nr. 88/2008. Í kjölfar þess afturkallaði lögmaður varnaraðila kröfu sína fyrir héraðsdómi um afhendingu gagna og heldur varnaraðili því fram að það hafi verið gert í trausti þess að gögnin yrðu afhent úr því málið hefði verið fellt niður.

Ákvörðun sóknaraðila um niðurfellingu málsins var skotið til setts ríkissaksóknara á grundvelli 3. mgr. 147. gr. laga nr. 88/2008. Með ákvörðun hans 27. janúar 2017 var ákvörðunin felld úr gildi sökum vanhæfis lögreglufulltrúa sem vann að rannsókn málsins.

Með bréfi verjanda varnaraðila 31. janúar 2017 var enn áréttuð krafa um afhendingu allra gagna í málinu. Því erindi svaraði sóknaraðili með tölvupósti 3. febrúar sama ár þar sem afhendingu gagnanna var synjað. Fyrir því voru færð þau rök að endurtaka þyrfti að stórum hluta rannsóknina vegna vanhæfis lögreglufulltrúans og því gæti rannsóknin skaðast ef gögnin yrðu afhent. Með bréfi verjandans 7. sama mánaðar var synjun sóknaraðila aftur borin undir héraðsdóm og krafa hans tekin til greina með hinum kærða úrskurði.

II

Samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 skal verjandi jafnskjótt og unnt er fá afrit af öllum skjölum máls sem varða skjólstæðing hans, svo og aðstöðu til að kynna sér önnur gögn í málinu. Lögregla getur þó neitað að veita verjanda aðgang að einstökum gögnum í allt að þrjár vikur frá því að þau urðu til eða komust í vörslu hennar ef hún telur að það geti skaðað rannsókn málsins. Af sömu ástæðu er lögreglu heimilt að neita verjanda um afrit af einstökum skjölum meðan á rannsókn máls stendur. Bera má synjun undir dómara.

Þegar mál er fellt niður fellur sjálfkrafa úr gildi tilnefning verjanda sakbornings við rannsóknina, sbr. 3. mgr. 30. gr. laga nr. 88/2008. Með því að ríkissaksóknari hnekkti ákvörðun sóknaraðila 16. desember 2016 um niðurfellingu málsins leiðir af sjálfu sér að verjandi varnaraðila tók aftur við hlutverki sínu við rannsóknina og gat borið undir héraðsdóm synjun sóknaraðila. Verður því ekki fallist á það með sóknaraðila að verjandinn sé ekki bær til að setja fram kröfur eftir 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008.

Eftir að sóknaraðili hafði fellt málið niður 16. desember 2016 átti varnaraðili rétt á því að kynna sér gögn málsins, sbr. 6. mgr. 15. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og skipti þá engu þótt bera mætti þá ákvörðun sóknaraðila undir ríkissaksóknara. Í síðasta lagi á því tímamarki bar sóknaraðila að afhenda varnaraðila eða lögmanni hennar skjöl málsins. Getur engu breytt í því tilliti staðhæfing sóknaraðila um að aðgangur að gögnum málsins geti spillt rannsóknarhagsmunum án þess að því hafi nánar verið lýst í hverju þeir hagsmunir séu fólgnir. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann veg sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Sóknaraðili, héraðssaksóknari, skal afhenda verjanda varnaraðila, X, afrit af öllum skjölum sem varða hana í máli nr. 300-2016-[...].