6/2003

Deilt var um gildi fjárnáms sem gert var á grundvelli dómsáttar í máli sem E höfðaði gegn H til uppgjörs á viðskiptum þeirra. Var talið að orðalag sáttarinnar fæli ótvírætt í sér að endurskoðendur aðilanna skyldu í sameiningu útbúa nánar tilgreinda staðfestingu. Var sáttin því skilyrt með þeim hætti að mælt var fyrir um atvik, sem síðar kæmu fram. Þetta skilyrði var ekki uppfyllt. Gat einhliða yfirlýsing endurskoðanda E ekki komið í stað sameiginlegrar yfirlýsingar beggja endurskoðendanna. Varð samkvæmt þessu að fella hið umþrætta fjárnám úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. desember 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. janúar 2003. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 10. desember 2002, þar sem staðfest var fjárnám, sem sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum gerði hjá sóknaraðila 3. maí 2002. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fjárnámið verði fellt úr gildi. Hann krefst jafnframt kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I.

Fjárnámið, sem deila málsaðila snýst um, var gert á grundvelli dómsáttar frá 13. febrúar 2002 í máli, sem varnaraðili höfðaði gegn sóknaraðila fyrir Héraðsdómi Suðurlands til uppgjörs á viðskiptum þeirra. Er dómsáttin tekin upp orðrétt í hinum kærða úrskurði. Meginefni hennar fólst annars vegar í því að aðilarnir skyldu greiða nánar tilteknar fjárhæðir vegna fiskkaupa og umsýslu fyrir hrognsölu og gera hvor öðrum reikning fyrir þann þátt viðskiptanna. Sætir sá hluti dómsáttarinnar ekki ágreiningi. Hins vegar skyldi sóknaraðili gefa út „staðfestingu um hversu mikinn leigukvóta stefndi hefur keypt á skip stefnanda, Sæfaxa, vegna ársins 2001, gegn ofangreindri heildargreiðslu. Endurskoðendur beggja aðila útbúi ofangreinda staðfestingu.“ Aðilarnir eru ekki á einu máli um hvað falist hafi í þessum hluta dómsáttarinnar og varð það ljóst strax nokkrum dögum eftir undirritun hennar þegar endurskoðendur þeirra leituðust við að ná samkomulagi sín á milli um staðfestinguna, sem dómsáttin kvað á um að þeir skyldu útbúa. Málavöxtum og málsástæðum aðila er nánar lýst í úrskurði héraðsdóms.

Af hálfu sóknaraðila er haldið fram að varnaraðila beri skylda til að gefa út reikning til sóknaraðila vegna þátttöku hins síðarnefnda í kaupum á aflamarki, sem um ræðir í dómsáttinni. Afstaða skattyfirvalda um þetta liggi fyrir. Telji þau eins og sóknaraðili að líta beri á kaupin á aflamarkinu sem fyrirframgreiðslu sóknaraðila vegna kaupa á hráefni til vinnslu af varnaraðila og að honum beri að gefa út reikning til sóknaraðila vegna allra viðskiptanna, en ekki aðeins hluta þeirra. Í því dómsmáli, sem lauk með sátt aðila í febrúar 2002, hafi verið ágreiningur um það hvernig ganga bæri bókhaldslega frá uppgjöri vegna kaupa sóknaraðila á aflamarki á skip varnaraðila. Með því að vísa ágreiningnum til endurskoðenda þeirra hafi sóknaraðili talið tryggt að gengið yrði frá málinu í samræmi við bókhalds- og skattalög. Orðalag sáttarinnar sýni að lagt hafi verið í hendur endurskoðendanna að leysa málið. Það hafi þeim ekki tekist og þar með hafi dómsmálinu ekki lokið með sátt. Slík skilyrt dómsátt geti ekki verið aðfararhæf.

Varnaraðili telur nefnda dómsátt vera skýra og orðalagið afdráttarlaust. Í fyrri hlutanum sé kveðið á um útgáfu reikninga, en í þeim hluta hennar, sem varði aflamark, sé það ekki gert heldur skuli gefin út staðfesting fyrir þeim viðskiptum. Í sambærilegum viðskiptum hafi aldrei verið gerður reikningur þar sem fiskvinnsla kaupi aflaheimildir og færi þær á skip. Ástæða þess að í sáttinni sé kveðið á um að endurskoðendurnir útbúi staðfestingu hafi eingöngu verið til hagræðis til að flýta málinu þar sem þeir hafi búið yfir upplýsingum um aflamagn og fjárhæðir. Málið fjalli um réttmæti fjárnámsgerðar, en ekki skýringu á skattalögum eða lögum um bókhald.

II.

Í XV. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eru almennar reglur um dómsáttir í einkamálum, sem skuldbinda málsaðila eftir almennum reglum einkaréttar. Reynir í málinu á hvort efni dómsáttar 13. febrúar 2002 milli aðila sé svo skýrt að varnaraðila sé unnt að fylgja henni eftir með aðför. Felst í málatilbúnaði sóknaraðila að bæði skorti reikning frá varnaraðila og sameiginlega yfirlýsingu endurskoðenda aðila til að efni dómsáttarinnar geti talist uppfyllt af hálfu varnaraðila.

Skýringar málsaðila á efni dómsáttarinnar og ástæðum fyrir gerð hennar falla ekki saman. Orðalag hennar felur ótvírætt í sér að endurskoðendurnir skuli í sameiningu útbúa staðfestingu um kaup á aflamarkinu, sem um ræðir í málinu. Sáttin er því skilyrt með þeim hætti að mælt er fyrir um atvik, sem síðar komi fram. Þetta skilyrði er ekki uppfyllt. Getur einhliða yfirlýsing endurskoðanda varnaraðila ekki komið í stað sameiginlegrar yfirlýsingar beggja endurskoðendanna. Verður samkvæmt því að fella hið umþrætta fjárnám úr gildi. Sóknaraðili hefur ekki krafist málskostnaðar í héraði og verður hann því ekki dæmdur. Varnaraðili skal greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Fjárnám, sem sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum gerði 3. maí 2002 hjá sóknaraðila, Hlíðardal ehf., að kröfu varnaraðila, Eyfaxa ehf., er fellt úr gildi.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í kærumálskostnað.