772/2009

Á og H gerðu  með sér kaupsamning 19. apríl 2004 um kaup H á Hótel Reykholti en umsamið kaupverð var 120.000.000. Kaupsamningurinn var bundinn því skilyrði að Á tæki umsamdar  eignir  á leigu og að sú fjárhæð sem eftir stæði af greiðslu, þegar veðskuldir og kostnaður hafi verið greiddur, rynni til H sem fyrirfram greidd leiga. Í samræmi við framangreint var samhliða kaupsamningi þessum gerður leigusamningur milli aðila sem gilda átti til ársloka 2004. Umsamin leiga var 18.000.000 með fimm gjalddögum og við undirritun skyldi Á greiða 9.000.000 krónur sem fyrirframgreiðslu sem ráðstafa skyldi hlutfallslega inn á leigugreiðslurnar. Ekki fór fram uppgjör vegna yfirtekinna lána eða greiðslna samkvæmt samningum aðilanna. H rifti leigusamningnum með samþykki Á og yfirtók reksturinn 10. júní 2004. Með úrskurði Héraðsdóms Vesturlands 6. janúar 2005 var bú Á tekið til gjaldþrotaskipta. Í kjölfar þess heimilaði skiptastjóri þrotabúsins þeim Ó og S, en þau voru hluthafar í Á, að höfða mál í nafni þrotabúsins vegna uppgjörs á  samningunum um Hótel Reykholt við H. Krafðist þrotabú  Á greiðslu  að fjárhæð tæplega tólf milljónir króna, sem það  taldi í fyrsta lagi að væru ógreiddar eftirstöðvar af kaupsamningi aðila, í öðru lagi vegna kröfu um endurgreiðslu vegna ofgreiddrar leigu og  í þriðja lagi  vegna kröfu um greiðslu á fé frá viðskiptavinum hótelsins sem ganga hefði átt til Á samkvæmt útsendum reikningum, en sem runnið hafi til H. Í héraðsdómi var fallist á með þrotabúi Á að félaginu hafi einungis borið að greiða leigu fyrir raunverulegan leigutíma eða í 52 daga reiknað sem hlutfall af heildarleigufjárhæð og að H bæri að greiða þrotabúinu eftirstöðvar ógreidds kaupverðs. Var félaginu samkvæmt framansögðu gert að greiða búinu 8.648.135 krónur. H áfrýjaði dómi héraðsdóms og krafðist aðallega frávísunar málsins en til vara sýknu, en að því frágengnu að krafa þrotabúsins  yrði lækkuð. Reisti H frávísunarkröfu sína á því að áðurnefnd Ó og S hefðu ekki notið heimildar til að fara með hagsmuni þrotabúsins. Hvað þessa málsástæðu varðaði vísaði Hæstiréttur til þess að samkvæmt 122. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri skýr lagaheimild að baki málshöfðun þrotabús Á. Var aðalkröfu H  því hafnað og dómur héraðsdóms staðfestur með vísan til forsendna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2009. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara sýknu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Að þessu frágengnu krefst áfrýjandi þess að krafa stefnda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Bú Árvinjar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Vesturlands 6. janúar 2005 og var P-kk-nf K-kk-nf héraðsdómslögmaður skipaður skiptastjóri þrotabúsins. Hann ritaði P-kk-þgf A-kk-þgf P-kk-þgf hæstaréttarlögmanni bréf 10. apríl 2008 sem hljóðar svo: ,,Varðar: Þb. Á-kk-nf ... Undirritaður skiptastjóri ofangreinds þrotabús heimilar hér með þeim Ó-kk-þgf J-kk-þgf Ó-kk-þgf ... og S-kvk-þgf H-kvk-þgf ... að höfða mál í nafni þrotabúsins vegna uppgjörs á kaupsamningi og leigusamningi um Hótel Reykholt dags. 19. apríl 2004 við Hótel Sól ehf. og vegna uppgjörs vegna riftunar/loka leigusamnings við sama aðila í júní 2004. Heimildin er bundin því skilyrði að málshöfðunin verði þrotabúinu að kostnaðarlausu og að ávinningur ef einhver verður renni til þrotabúsins ...“ Áfrýjandi kveðst reisa aðalkröfu sína á því að áðurnefnd Ó-kk-nf J-kk-nf Ó-kk-nf og S-kvk-nf H-kvk-nf njóti hvorki heimildar samkvæmt 1. mgr. né 2. mgr. 130 gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að fara með hagsmuni þrotabúsins. Þau hafi verið hluthafar í Árvin ehf., en uppfylli ekki skilyrði til að mega grípa til aðgerða með heimild í nefndri lagagrein sem sé bundin við lánardrottna þrotabús og þrotamann sjálfan þegar um einstakling sé að ræða. Umboð skiptastjóra þrotabúsins sé því markleysa. Þá sé umboðið ekki heldur fullnægjandi vegna fyrirvara í því um að málshöfðun skuli vera þrotabúinu að kostnaðarlausu. Hann vísar til dóms Hæstaréttar 12. nóvember 2009 í máli nr. 125/2009 sem hann telur vera fordæmi fyrir slíkri niðurstöðu.

Ákveði skiptastjóri að halda ekki uppi hagsmunum sem þrotabú kann að njóta eða geta notið, heimilar ákvæði 130. gr. laga nr. 21/1991 þeim, sem uppfylla skilyrði samkvæmt henni að höfða mál í eigin nafni til hagsbóta þrotabúi og þarf ekki að afla sérstakrar heimildar skiptastjóra til þess, enda hafi hann ekki skuldbundið búið á annan veg. Fallist er á með áfrýjanda að hluthafarnir, sem um ræðir, njóti ekki þessarar heimildar. Samkvæmt 1. mgr. 122. gr. sömu laga fer skiptastjóri með forræði þrotabús og er einn bær um að ráðstafa hagsmunum og svara fyrir skyldur þess, sbr. þó 130. gr., og kemur fram af hálfu búsins fyrir dómi. Kemur þá til úrlausnar hvort stoð verði fundin í umræddu lagaákvæði fyrir umboðinu, sem skiptastjóri áfrýjanda gaf hluthöfunum 10. apríl 2008, eða fyrir höfðun málsins án tillits til umboðsins.

Stefna í málinu, sem höfðað var 10. júní 2008, er orðuð á þann veg að P-kk-nf A-kk-nf P-kk-nf hæstaréttarlögmaður þurfi „fyrir hönd þb. Árvins ehf. ... c/o P-kk-nf K-kk-nf hdl. ... að höfða mál ...“. Málið var þannig höfðað í nafni þrotabúsins sjálfs, en samkvæmt 122. gr. laga nr. 21/1991 var skiptastjóra heimilt hvort heldur að höfða málið með þeim hætti eða fela öðrum málshöfðun í nafni þrotabúsins. Með úrskurði héraðsdóms 27. júní 2008 var stefnda gert að kröfu áfrýjanda að setja innan þriggja vikna tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar að fjárhæð 1.000.000 krónur. (153) Næsta þinghald í málinu var háð 11. september 2008 án þess að bókað væri um trygginguna, sem óumdeilt er að hafi verið sett, en samkvæmt úrskurðinum hvíldi skyldan til að reiða fram trygginguna á stefnda sem málsaðila. Hvernig sem litið er á áðurnefnt umboð fólst ekki í því að stefndi undanskildi sig ábyrgð á greiðslu málskostnaðar, sem kynni að falla á hann gagnvart áfrýjanda. Að því virtu, sem að framan greinir, lá skýr lagaheimild að baki málshöfðun stefnda. Aðalkröfu áfrýjanda er samkvæmt því hafnað.

II

Árvin ehf. og stefndi gerðu kaup- og leigusamninga 19. apríl 2004, sem síðar leiddu til þess ágreinings aðila, sem er til úrlausnar í málinu. Málsatvik og málsástæður aðilanna eru ítarlega raktar í hinum áfrýjaða dómi.

Samkvæmt leigusamningi áðurnefndan dag tók Árvin ehf. á leigu hinar seldu eignir til áframhaldandi hótelrekstrar á tímabilinu frá samningsdegi til 31. desember 2004. Umsamið leigugjald fyrir allt tímabilið var 18.000.000 krónur. Skyldi helmingur þess vera fyrirframgreiddur en eftirstöðvar greiðast á tímabilinu frá ágúst 2004 til nóvember sama ár. Áfrýjandi rifti samningnum 10. júní 2004 og fól um leið félaginu Í efra ehf. reksturinn. Í forsendum héraðsdóms kemur meðal annars fram að við útreikning á leigugjaldi Árvinjar ehf. frá 19. apríl 2004 til 10. júní sama ár sé við það miðað að leiga skuli greidd fyrir 52 daga og hún þannig reiknuð sem hlutfall af heildarfjárhæð leigunnar. Þessu mótmælir áfrýjandi og telur sér óskylt að endurgreiða nokkuð af hinni fyrirframgreiddu leigu. Mótmælin reisir hann einkum á því að mestur hluti tekna hótela á landsbyggðinni falli til yfir sumarmánuðina og greiðsla Árvinjar ehf. hafi verið fyrirvaralaus. Hann hafi þurft á henni að halda til viðhalds á fasteignum hótelsins og að það hafi verið forsenda af hans hálfu við samningsgerðina. Þá hafi hann beðið tjón vegna vanefnda leigutakans á leigusamningnum og eigi af þeim sökum háar gagnkröfur. Síðastnefnd varnarástæða áfrýjanda er ekki studd öðru en staðhæfingum hans sjálfs og kemur ekki til frekari álita. Við úrlausn um þennan þátt málsins að öðru leyti er til þess að líta að í orðalagi leigusamningsins er ekki að finna stoð fyrir því að leigugjald skyldi vera annað og hærra á þeim hluta leigutímans þegar rekstrartekjur væru mestar en á öðrum hluta hans. Þá er í 2. mgr. 62. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 kveðið svo á að við riftun leigusamnings skuli leigusali strax gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leigja húsnæðið hið allra fyrsta gegn hæfilegu gjaldi og skuli þær tekjur koma til frádráttar bótum samkvæmt 1. mgr. sömu greinar. Ekki liggur fyrir í gögnum málsins hvernig uppgjöri áfrýjanda og Í efra ehf. var háttað með tilliti til þessa, en hafi síðarnefnda félagið ekki verið krafið um leigu getur það ekki orðið til að rýra rétt stefnda. Engu skiptir þótt ekki hafi verið gerður fyrirvari við greiðslu leigu 19. apríl 2004 eða að áfrýjandi hafi þurft á henni að halda til að kosta viðhald fasteigna. Málsástæður áfrýjanda í þessum þætti málsins eru samkvæmt því haldlausar.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti krafðist áfrýjandi þess að upphaf dráttarvaxta skyldi miðast við síðara tímamark en kveðið er á um í héraðsdómi. Upphafstíma dráttarvaxta var af hans hálfu ekki mótmælt sérstaklega í héraði og koma þessi mótmæli þegar af þeirri ástæðu ekki til neinna álita.

Að því virtu sem að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Hótel Sól ehf., greiði stefnda, þrotabúi Árvinjar ehf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.