372/2003

X, 15 ára, hafði ásamt fleiri unglingum safnast saman utandyra um kvöld og var áfengi haft um hönd. Hann fór síðan ásamt tveimur 14 ára drengjum og stúlkunni Y, 15 ára, heim til eins þeirra, að sögn drengjanna til þess að fara í hópkynlíf með Y. Y bar að hún hefði staðfastlega neitað að taka þátt í slíkum athöfnum, en þrátt fyrir það hafi X og annar drengur haft við hana samfarir gegn vilja hennar. Hafi hún ekki getað spornað við sökum áfengisneyslu og vanlíðunar, en hún kvaðst ekki vön að drekka áfengi og hafi hún fundið fyrir mikilli vanlíðan vegna þessa. X viðurkenndi að hafa haft samfarir við Y en sagði að það hefði verið með vilja hennar. Drengirnir sögðu að Y hefði virst utangátta og vönkuð. Fallist var á með héraðsdómi að ekki teldist sannað í málinu að ákærði hefði gerst sekur um nauðgun en að sýnt væri fram á að X hefði komið fram vilja sínum við Y með ólögmætri nauðung og því brotið gegn 195. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Málinu var áfrýjað að ósk X en einnig af hálfu ákæruvaldsins til sakfellingar samkvæmt ákæru, til þyngingar refsingar og til hækkunar miskabóta. Þar sem ríkissaksóknari hafði áritað héraðsdóm um að honum yrði ekki áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins var hann bundinn við þá yfirlýsingu og taldist því ekki geta haft uppi kröfu um þyngingu refsingar í málinu eða hærri bætur. Var niðurstaða héraðsdóms um refsingu og miskabætur staðfest.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 11. september 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst aðallega sakfellingar samkvæmt ákæru en til vara staðfestingar á sakfellingu héraðsdóms og þyngingar á refsingu. Þá krefst ákæruvaldið þess, að ákærði verði dæmdur til að greiða Y 1.000.000 krónur í miskabætur.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvalds, til vara að honum verði ekki gerð refsing eða ákvörðun refsingar verði frestað skilorðsbundið, og til þrautavara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess, að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

I.

Héraðsdómur í máli þessu var kveðinn upp 5. júní 2003. Var hann birtur ákærða, sem er ólögráða fyrir æsku sakir, 25. sama mánaðar og tók hann sér áfrýjunarfrest. Yfirlýsing lögráðamanns hans um áfrýjun barst ríkissaksóknara 28. júlí 2003. Hinn 30. sama mánaðar tilkynnti ríkissaksóknari ákærða og móður hans, að frestur til áfrýjunar hefði verið liðinn og yfirlýsing ákærða um áfrýjun því ekki gild að lögum. Ríkissaksóknari áritaði dóminn 12. ágúst 2003 um að honum yrði ekki áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins. Í bréfi lögmanns ákærða til ríkissaksóknara 9. september 2003 var tekið fram, að héraðsdómur hefði ekki enn verið birtur ákærða á lögmætan hátt þar sem hann hefði verið birtur ákærða einum en ekki lögráðamanni hans, sbr. 2. mgr. 149. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Móður ákærða, sem er lögráðamaður hans, hefði ekki verið kunnugt um birtingu dómsins fyrr en 15. ágúst 2003, er hún fékk bréf ríkissaksóknara. Ríkissaksóknari áfrýjaði síðan héraðsdómnum 11. september 2003 að ósk ákærða en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins eins og fyrr er lýst.

Eins og að framan getur áritaði ríkissaksóknari héraðsdóm um það að honum yrði ekki áfrýjað af ákæruvaldsins hálfu eftir að yfirlýsing ákærða um áfrýjun var komin fram. Telja verður, að ríkissaksóknari sé bundinn af áritun sinni, en ekki er fram komið hvort ákærða var greint frá þessari ákvörðun.

II.

Eins og lýst er í héraðsdómi fór ákærði ásamt tveimur 14 ára piltum og stúlkunni Y, 15 ára, heim til annars piltanna á páskadagskvöld 31. mars 2002, en þau höfðu öll verið ásamt fleiri unglingum á C, þar sem áfengi var haft um hönd. Fyrir liggur, að piltarnir fóru fram á það við stúlkuna, að hún kæmi í hópkynmök, en hún hafi ekki viljað það. Bar hún fyrir dómi, að þeir hefðu verið mjög uppáþrengjandi og fært hana úr fötunum. Síðan hefði ákærði og annar piltanna haft við hana samfarir, en sá þriðji hefði horft á. Henni hafi liðið mjög illa, þar sem hún var óvön að drekka áfengi, en hún hafi þóst vera sofandi í þeirri von, að piltarnir myndu hætta. Piltarnir báru einnig, að hún hefði verið utangátta og vönkuð, en héldu því fram að hún hefði samþykkt samfarirnar.

Fallist er á með héraðsdómi, að atferli ákærða verði ekki fært undir 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og jafnframt, að ósannað sé, að stúlkan hafi ekki getað spornað við samræðinu sökum ölvunar og svefndrunga. Þegar litið er til þess, að hér er um kornunga stúlku að ræða, sem var stödd í ókunnugu húsnæði með þremur piltum, sem áttu í fullu tré við hana, vöktu henni ógn með framkomu sinni og höfðu lýst yfir vilja til hópkynmaka, verður að telja að ákærði hafi komið fram vilja sínum með ólögmætri nauðung eins og lýst er í 195. gr. laga nr. 19/1940. Er færsla héraðsdóms til sakarákvæðis því staðfest.

Eins og að framan getur telst ríkissaksóknari bundinn við áritun sína á héraðsdóminn um að ekki yrði áfrýjað af hans hálfu og getur því ekki haft uppi kröfu um þyngri refsingu eða hærri bætur. Ákærði var nýlega orðinn 15 ára gamall, er hann framdi brot sitt og hafði ekki áður sætt refsingu. Við refsiákvörðun er vísað til 4. tl. 1. mgr. 70. gr. laga nr. 19/1940, sbr. til hliðsjónar 2. tl. 1. mgr. 74. gr. sömu laga. Að þessu gættu verður niðurstaða héraðsdóms um refsingu ákærða staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur og sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns svo og þóknun til skipaðs réttargæslumanns brotaþola, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, D-kvk-ef P-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur.