463/2002

G slasaðist alvarlega við vinnu sína hjá O er hann fór upp í staur með háspennulínu, sem straumur var á. Deilt var annars vegar um það hvort G ætti sjálfur að bera hluta tjónsins vegna eigin sakar og hins vegar hvort uppfyllt væru skilyrði þágildandi 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að ákveða hærri bætur en þær, sem fólust í hinum metna varanlega miska. Fyrir Hæstarétti byggði O á því að sér bæri ekki að bæta tjónið að stærri hluta en 2/3. Fallist var á það með héraðsdómi að ekki væri útilokað að veður- og birtuskilyrði umræddan dag hefði átt sinn þátt í að slysið varð. Þá lá fyrir að ekki hafði verið fylgt ströngum öryggisreglum, sem áttu að fela í sér margþætta vörn gegn því að starfsmenn yrðu fyrir slysum, þegar slysið varð. Þótti óhætt að slá því föstu að slysið hefði ekki orðið hefði þeim verið fylgt. Þá yrði í ljósi stöðu og starfsemi O að gera ríkar kröfur til þess varðandi öryggisráðstafanir. Með vísan til þessa var sök O metin svo yfirgnæfandi í samanburði við það aðgæsluleysi, sem G kynni að hafa sýnt, að ekki þótti ástæða til að leggja hluta sakar á hann. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að O skyldi bæta tjón G að fullu. Þegar litið væri til miska G, einkum þess, hve háður hann væri aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs, var fallist á að hinn metni 90% miski næði ekki að bæta miska hans að fullu. Þótti réttlætanlegt að hækka bætur til hans vegna þessa um 35%.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. október 2002 og krefst sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði 18. desember 2002 og krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 17.265.441 krónu með 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 12. janúar 1998 til 8. júlí 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að teknu tilliti til innborgana réttargæslustefnda í héraði, Sjóvá-Almennra trygginga hf., til sín að fjárhæð 7.715.863 krónur 9. október 2002 og 686.546 krónur 11. sama mánaðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði að teknu tilliti til innborgunar að fjárhæð 523.075 krónur og fyrir Hæstarétti.

Í héraðsdómi er greint frá málsatvikum. Ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum, hvorki um metna örorku og miska gagnáfrýjanda vegna slyss þess, sem hann varð fyrir 12. janúar 1998 í starfi hjá aðaláfrýjanda, né um útreikning bótafjárhæða. Ágreiningsefni eru annars vegar, hvort gagnáfrýjandi eigi sjálfur að bera hluta tjóns síns vegna eigin sakar, en fyrir Hæstarétti byggir aðaláfrýjandi á því að sér beri ekki að bæta tjónið að stærri hluta en 2/3. Eftir uppsögu héraðsdóms hefur hann greitt gagnáfrýjanda miðað við þessa sakarskiptingu til viðbótar fyrri greiðslum, sem miðuðust við sakarskiptingu að hálfu. Hins vegar deila aðilar um það, hvort uppfyllt séu skilyrði þágildandi 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga til að ákveða hærri bætur en þær, sem felast í hinum metna varanlega miska.

Fyrir liggur og er viðurkennt af hálfu aðaláfrýjanda að af hans hálfu var ekki fylgt reglum, sem fara bar eftir við verk það, sem unnið var að þegar slysið varð. Er hér um að ræða ákvæði í orðsendingu Rafmagnseftirlits ríkisins nr. 1/84 um rekstur, eftirlit og viðhald raforkuvirkja, sem gefnar voru út til nánari skilgreiningar á ákvæðum reglugerðar nr. 264/1971 um raforkuvirki. Eru þessi ákvæði rakin í héraðsdómi en þau fjalla meðal annars um skyldu til að tilnefna öryggisvörð þegar unnið er í eða nálægt háspennuvirki og til að setja upp tálma til viðvörunar gegn spennuhafa virkjahlutum nálægt vinnustað. Umrætt sinn var unnið að viðgerð á Grafarholtslínu, sem ekki var spennuhafa, en línan lá að hluta nálægt Úlfarsfellslínu, sem spenna var á, en það var einmitt staur á þeirri línu, sem gagnáfrýjandi klifraði upp í er hann slasaðist. Telja verður nægilega í ljós leitt að öllum starfsmönnum aðaláfrýjanda hafi verið ljóst að Úlfarsfellslína var með spennu. Hins vegar kemur greinilega fram í gögnum málsins og framburði vitna að hætta var á því að menn gætu ruglast á þessum tveimur línum, einkum þar sem þær mættust norðan Úlfarsár eða Korpu, og lágu síðan samhliða. Er það og mat héraðsdóms, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómendum.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir framburði vitna fyrir lögreglu og dómi. Enda þótt af honum megi vera ljóst, að varað hafi verið við hættu af Úlfarsfellslínu, verður engu að síður að fallast á það mat héraðsdóms að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að verkstjórn og fyrirmæli til starfsmanna hafi verið nægilega nákvæm og markviss. Sá, sem hafði verkstjórn með hendi, var ekki á staðnum. Í ákvæði 10.3 í fyrrgreindri orðsendingu nr. 1/1984 er kveðið á um skyldu verkstjóra til að gefa nákvæmar upplýsingar og fyrirmæli til allra, sem að verki vinna, meðal annars um það, hvað gera skuli, um mörk vinnusvæðis og öryggisráðstafanir, sem gerðar séu. Þar segir og að enginn megi hefja vinnu nálægt spennuhafa háspennuvirki fyrr en verkstjóri hafi tilkynnt að nauðsynlegar öryggisráðstafanir hafi verið gerðar. Fram hefur komið af hálfu verkstjóra umrædds verks, að ætlunin hafi verið að fara eftir Grafarholtslínu allt að aðveitustöðinni Korpu, sem er vestan Vesturlandsvegar, en hins vegar hafi í fyrsta áfanga ekki átt að fara lengra en að ánni og síðan að safnast saman á ný handan Vesturlandsvegar. Þegar litið er í heild til þess, sem fram hefur komið, verður ekki talið að sýnt hafi verið fram á að fyrirmæli um þetta hafi verið glögg og greinileg.

Fallist er á það með héraðsdómi að ekki sé útilokað að veður- og birtuskilyrði umræddan dag hafi átt sinn þátt í að slysið varð. Eins og áður er að vikið gilda strangar öryggisreglur um framkvæmd verka eins og þess, sem hér um ræðir, og eiga þær að fela í sér margþætta vörn gegn því að starfsmenn verði fyrir slysum. Er þeim ekki síst ætlað að tryggja öryggi starfsmanna í störfum við erfiðar aðstæður og þar sem hætta kann að vera á að ruglað sé saman háspennulínum, eins og háttaði til á umræddum slysstað. Af hálfu aðaláfrýjanda voru þessar reglur gróflega brotnar og þykir óhætt að slá því föstu að slysið hefði ekki orðið hefði þeim verið fylgt, eins og felst í niðurstöðu héraðsdóms. Aðaláfrýjandi er opinbert fyrirtæki, sem eðli máls samkvæmt þarf oft að senda starfsmenn sína til verka við erfiðar og hættulegar aðstæður og ríkar kröfur verður að gera til, að því er öryggisráðstafanir varðar. Að þessu athuguðu verður að meta sök aðaláfrýjanda svo yfirgnæfandi í samanburði við það aðgæsluleysi, sem gagnáfrýjandi kann að hafa sýnt, að ekki þykir ástæða til að leggja hluta sakar á hann. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að aðaláfrýjandi skuli bæta tjón gagnáfrýjanda að fullu.

Varanlegur miski gagnáfrýjanda er metinn 90%. Í héraðsdómi er greint frá matsgerð, sem lá til grundvallar því mati. Þar segir meðal annars að gagnáfrýjandi þurfi nær alla aðstoð við athafnir daglegs lífs, til dæmis til að klæðast, matast og við salernisferðir. Hann hafi ágæta göngugetu, en sé oft slæmur í baki og brjóstkassa. Við slysið hafi orðið albruni á báðum handleggjum og strax þurft að aflima á miðjum upphandleggjum báðum megin. Griplimaleysið sé að sjálfsögðu það sem hái honum mest. Hann sé með tvo gervilimi í stað handleggja og þurfi hann aðstoð við að taka þá af og setja þá á aftur. Langvarandi veikindi hafi sett mark sitt á líkamlega líðan hans og sé úthald mikið skert. Í vottorði S-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í lyflækningum og meltingarsjúkdómum, sem lagt hefur verið fyrir Hæstarétt, segir að vegna lifrarsjúkdóms gagnáfrýjanda í kjölfar slyssins hafi hann þurft á stöðugri lyfjameðferð að halda og oft þurft að leggjast inn á sjúkrahús. Hafi komið að því að læknar hafi talið nauðsynlegt að græða í hann nýja lifur. Slík aðgerð hafi farið fram á Rigshospitalet í Kaupmannahöfn í júní 2002, en fljótlega eftir að hann kom heim aftur hafi hann veikst alvarlega og hafi orðið að gangast undir lifrarígræðslu á ný 22. ágúst 2002. Það hafi gengið vel, en sjúklingar með ígrædda lifur þurfi mikla lyfjameðferð og sé ljóst að gagnáfrýjandi þurfi slíka meðferð ævilangt til að koma í veg fyrir höfnun líkamans á hinni ígræddu lifur. Þurfi hann að vera í stöðugu eftirliti hjá læknum og reglulegum blóðrannsóknum.

Í skýrslu sinni fyrir dómi greindi gagnáfrýjandi meðal annars frá því að slysið hafi haft veruleg áhrif á allt sitt líf og meðal annars leitt til þess að fjölskylda hans hefði leyst upp. Hann þurfi verulega aðstoð við flesta hluti. Hann geti þó ekið bifreið og hafi verið í vinnu hálfan daginn hjá aðaláfrýjanda.

Þegar litið er til þess, sem fram er komið um miska gagnáfrýjanda, einkum þess, hve háður hann er aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs, verður að fallast á að hinn metni 90% miski nái ekki að bæta miska hans að fullu. Er réttlætanlegt að hækka bætur til hans vegna þessa og þykir eðlilegt að sú hækkun nemi 35%. Samkvæmt því nema bætur vegna varanlegs miska í heild 5.908.545 krónum, en áður en til málshöfðunar kom hafði aðaláfrýjandi greitt vegna þessa liðar 2.188.350 krónur.

Með hliðsjón af framansögðu ber aðaláfrýjanda að greiða gagnáfrýjanda 16.608.936 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir, en til frádráttar koma þær fjárhæðir, sem aðaláfrýjandi greiddi eftir uppsögu héraðsdóms og fram koma í kröfugerð gagnáfrýjanda.

Dæma ber aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 950.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti til viðbótar greiðslu hans upp í málskostnað í héraði, að fjárhæð 523.075 krónur.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Orkuveita Reykjavíkur, greiði gagnáfrýjanda, G-kk-þgf F-kk-þgf G-kk-þgf, 16.608.936 krónur með 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 12. janúar 1998 til 8. júlí 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 7.715.863 krónur 9. október 2002 og 686.546 krónur 11. sama mánaðar.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, 950.000 krónur.