132/2014

Komist var að niðurstöðu um ógildi erfðaskrár A sökum þess að hún uppfyllti ekki þá lágmarkskröfu sem fólgin væri í 2. mgr. 45. erfðalaga nr. 8/1962 um að arfleiðandi undirritaði erfðaskrá eða kannaðist við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. sömu laga. Talið var að erfðaskrá sem ekki uppfyllti þessar lágmarkskröfur færi í bága við skilyrði laga og gæti ekki orðið fullnægjandi grundvöllur ráðstöfunar arfs væri hún rengd.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 17. febrúar 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 7. febrúar 2014, þar sem metin var ógild erfðaskrá, sem A gerði 9. október 2009. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að fyrrgreind erfðaskrá verði metin gild. Þá krefjast þær málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Kemur krafa hennar um málskostnað í héraði því ekki frekar til álita fyrir Hæstarétti.

A, fædd árið 1928, gerði 9. október 2009 erfðaskrá, þar sem mælt var fyrir um að 1/3 hluti eigna hennar skyldi renna að jöfnu til tveggja dætra hennar, sóknaraðila í máli þessu. Aðrar eignir skyldu á hinn bóginn ganga til allra þriggja aðila málsins sem lögerfingja hennar samkvæmt fyrirmælum erfðalaga nr. 8/1962. Á erfðaskrána var fært svofellt arfleiðsluvottorð: „Undirritaðir, sem höfum verið kvaddir til þess að vera vottar að framanritaðri arfleiðslugerð vottum hér með að, A ... ritaði að okkur viðstöddum nafn sitt undir erfðaskrána, sem hún kvað hafa að geyma hinsta vilja sinn. Gerði hún það heil heilsu andlega og líkamlega, allsgáð og af fúsum og frjálsum vilja. Þetta erum við reiðubúnir að staðfesta með eiði ef krafist verður.“ Þrátt fyrir þennan texta vottorðsins ritaði aðeins einn vottur undir það. Af arfleiðsluvottorðinu verður hvorki ráðið hver hafi kvatt vottinn til né heldur hvar og hvenær erfðaskráin var undirrituð, sbr. 1. mgr. og 3. mgr. 42. gr. erfðalaga.

A lést [...] 2012. Eftir kröfu varnaraðila var dánarbú hennar tekið til opinberra skipta 22. febrúar 2013. Við skipti dánarbúsins kom upp ágreiningur meðal erfingja um réttindi til arfs samkvæmt erfðaskrá A sem ekki tókst að jafna og beindi skiptastjóri ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms. Með hinum kærða úrskurði var svo sem áður greinir komist að niðurstöðu um ógildi erfðaskrárinnar.

Í 1. mgr. 40. gr. erfðalaga er kveðið á um að erfðaskrá skuli vera skrifleg og arfleiðandi undirrita hana eða kannast við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum. Þá segir í 2. mgr. 45. gr. sömu laga að þegar erfðaskrá, sem er undirrituð af arfleiðanda og ber áritun votta, fullnægir ekki ákvæðum 40. gr. til 43. gr. laganna að öðru leyti og erfingi telur að ógilda beri erfðaskrá samkvæmt 34. gr., 37. gr. eða 38. gr., þá verði sá, sem vill byggja rétt á henni, að hrinda staðhæfingu þess, sem rengir, með vætti arfleiðsluvotta eða öðrum sönnunargögnum. Í 2. mgr. 45. gr. erfðalaga felst sú lágmarkskrafa að arfleiðandi undirriti erfðaskrá eða kannist við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum. Erfðaskrá sem ekki uppfyllir þessar lágmarkskröfur fer í bága við skilyrði laga og getur ekki orðið fullnægjandi grundvöllur ráðstöfunar arfs sé hún rengd. Þegar af þeirri ástæðu og með vísan til þess að varnaraðili hefur gætt ákvæðis fyrri málsliðar 47. gr. erfðalaga um vefengingu erfðaskrár A verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðilar greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, B og C, greiði óskipt varnaraðila, D, 250.000 krónur í kærumálskostnað.