405/2006

Sveitarfélagið D krafðist þess að viðurkennt yrði að því væri heimilt að greiða iðgjald vegna nafngreinds sveitarstjóra síns til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins á grundvelli laga nr. 1/1997 um sjóðinn, en sveitarstjórinn hafði greitt iðgjöld til sjóðsins vegna fyrri starfa sinna frá árinu 1968. Sjóðurinn taldi að lagaheimild stæði ekki til þessa. Aðilar málsins deildu um hvernig skýra bæri 5. mgr. 4. gr. laganna þar sem fram kemur að launagreiðendur, sem fengið höfðu heimild fyrir árslok 1996 til að greiða iðgjald til sjóðsins fyrir starfsmenn sína, hafi áfram sömu heimild til að greiða iðgjald til B-deildar sjóðsins fyrir þá starfsmenn sína og aðra sjóðsfélaga sem greiddu iðgjald til sjóðsins fyrir árslok 1996. Talið var, með vísan til athugasemda við greinina sem fylgdu frumvarpi til laganna, forsögu hennar og þeirra almennu markmiða sem lágu til grundvallar setningu laga nr. 1/1997, að greinina bæri að skýra á þann veg að þau sveitarfélög ein teldust hafa heimild á grundvelli hennar til að greiða fyrir starfsmenn sína til lífeyrissjóðsins sem fengið höfðu heimild stjórnar hans til slíks samkvæmt nánar tilgreindu ákvæði í eldri lögum um sjóðinn nr. 29/1963 fyrir árslok 1996. Svo háttaði ekki til um D. Var lífeyrissjóðurinn því sýknaður af viðurkenningarkröfu D.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. júlí 2006. Hann krefst þess að viðurkennd verði heimild sín til að greiða iðgjald til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna B-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, sveitarstjóra áfrýjanda, í samræmi við 4. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

B-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf var ráðinn sveitarstjóri áfrýjanda á árinu 2002. Fyrir liggur að við ráðningu hans var fallist á af hálfu áfrýjanda að lífeyrissjóðsiðgjöld af launum hans yrðu greidd til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hafði B-kk-nf H-kk-nf greitt iðgjöld til þess sjóðs vegna fyrri starfa sinna frá árinu 1968. Stefnda var tilkynnt um þessa ætlan B-kk-ef H-kk-ef og áfrýjanda. Stefndi hafnaði þessari málaleitan og á þeim grunni að lagaheimild stæði ekki til þess að áfrýjanda væri heimilt að greiða iðgjald til B-deildar stefnda vegna launa B-kk-ef H-kk-ef. Ágreiningur aðila snýst um þetta.

II.

Um stefnda gilda lög nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Með lögum nr. 141/1996 um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins var meginmál I. kafla þeirra laga fellt inn í eldri lög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 29/1963, með síðari breytingum, og þau gefin út svo breytt sem lög nr. 1/1997. Í 2. gr. til 5. gr. síðastgreindra laga er mælt fyrir um hverjir séu og geti verið sjóðfélagar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Um heimild launagreiðenda, annarra en ríkissjóðs, til greiðslu iðgjalds til B-deildar sjóðsins eftir gildistöku laganna er mælt fyrir í 5. mgr. 4. gr. þeirra. Þar kemur fram að slíkir launagreiðendur, sem fengið höfðu heimild fyrir árslok 1996 til að greiða iðgjald til sjóðsins fyrir starfsmenn sína, hafi áfram sömu heimild til að greiða iðgjald til B-deildar sjóðsins fyrir þá starfsmenn sína og aðra sjóðfélaga sem greiddu iðgjald til sjóðsins við árslok 1996. Aðilar málsins deila um hvort áfrýjandi, sem er sveitarfélag, hafi haft slíka heimild sem að framan greinir fyrir árslok 1996.

Með lögum nr. 101/1943 um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins var starfsmönnum sveitarfélaga fyrst gert kleift að greiða til sjóðsins en áskilið var að stjórn hans skyldi veita til þess heimild, sbr. 4. gr. þeirra laga. Slík heimild stjórnar var, að því er sveitarfélög varðar, efnislega óbreytt í lögum um lífeyrissjóðinn allt til 1. janúar 1997 er lög nr. 141/1996 tóku gildi, sbr. nú lög nr. 1/1997. Ákvæðið var síðast að finna í 4. gr. laga nr. 29/1963, eins og henni hafði verið breytt með lögum nr. 65/1990. Með ýmsum breytingum á lögum sem giltu á hverjum tíma um lífeyrissjóðinn var tilteknum hópum starfsmanna, sem ekki voru ríkisstarfsmenn, bætt við þá sem stjórn sjóðsins hafði upphaflega haft heimild til að taka í tölu sjóðfélaga. Óumdeilt er í máli þessu að áfrýjandi fékk aldrei, fyrir gildistöku núgildandi laga, heimild frá stjórn lífeyrissjóðsins til að greiða fyrir starfsmenn sína iðgjald til lífeyrissjóðsins. Áfrýjandi byggir á því að hvað sem því líði hafi hann við gildistöku laga nr. 98/1996 um breyting á lögum nr. 29/1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, ásamt síðari breytingum, sem tóku gildi 1. ágúst 1996, öðlast heimild í skilningi 5. mgr. 4. gr. núgildandi laga um lífeyrissjóðinn nr. 1/1997 til að mega greiða iðgjald til sjóðsins fyrir starfsmenn sína, þar á meðal B-kk-þf H-kk-þf G-kk-þf. Með áðurnefndum lögum nr. 98/1996 var ný málsgrein sett á eftir 1. mgr. 3. gr. þágildandi laga nr. 29/1963 og með henni kveðið á um að kennarar og skólastjórnendur, sem ráðnir voru samkvæmt ákvæðum laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla og starfa við skóla sem reknir eru af sveitarfélögum samkvæmt lögum um grunnskóla, skyldu vera sjóðsfélagar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og greiða iðgjöld til sjóðsins að nánari skilyrðum uppfylltum. Byggir áfrýjandi á því að setning þessa lagaákvæðis hafi falið í sér „formlega staðfestingu á sveitarfélögum sem launagreiðendum án nokkurra takmarkana“. Áfrýjandi hafi því fengið heimild fyrir árslok 1996 til að greiða iðgjald til lífeyrissjóðsins fyrir starfsmenn sína í skilningi 5. mgr. 4. gr. núgildandi laga um sjóðinn nr. 1/1997.

III.

Fram kemur í athugasemdum við 5. mgr. 4. gr. laga nr. 1/1997, sem fylgdu frumvarpi til laganna, að þeir launagreiðendur sem þar um ræðir, og fengið höfðu heimild fyrir árslok 1996 til að greiða iðgjald fyrir starfsmenn sína, væru meðal annars „fjöldi sveitarfélaga og stofnana í eigu sveitarfélaga, stéttarfélög, líknarfélög og heilbrigðisstofnanir á vegum líknarfélaga, stjórnmálaflokkar o.fl. aðilar sem fengið hafa heimild skv. 4. gr. laga nr. 29/1963, ásamt síðari breytingum, til að greiða fyrir starfsmenn sína til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Samkvæmt 5. mgr. hafa þessir launagreiðendur „sömu heimild“ til að greiða iðgjald til B-deildarinnar og þeir höfðu til að greiða í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.“ Með vísan til þessa og forsögu ákvæðisins, sem rakin hefur verið hér að framan, verður 5. mgr. 4. gr. laga nr. 1/1997 skýrð á þann veg að þau sveitarfélög ein teljist hafa heimild á grundvelli ákvæðisins til að greiða fyrir starfsmenn sína til sjóðsins sem fengið höfðu heimild stjórnar lífeyrissjóðsins til slíks samkvæmt 4. gr. laga nr. 29/1963, með síðari breytingum, fyrir árslok 1996, en svo háttar ekki til um áfrýjanda. Samræmist þessi skýring jafnframt þeim almennu markmiðum sem lágu til grundvallar setningu laga nr. 1/1997 að loka eldra réttindakerfi lífeyrissjóðsins, B-deild, fyrir nýjum launagreiðendum. Ber því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um sýknu stefnda af viðurkenningarkröfu áfrýjanda. Rétt er að málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.