81/2001

F gaf út skuldabréf í nafni H. Í máli, sem rekið var samkvæmt XVII. kafla þágildandi laga nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði, var H dæmdur til að greiða kröfu samkvæmt skuldabréfinu, enda taldi dómari að varnir H, er lutu að umboðsskorti F, kæmust ekki að í málinu. K fékk framselda dómkröfu L á hendur H og lýsti yfir skuldajöfnuði gagnvart H. Höfðaði H í framhaldinu mál á hendur L og krafðist skaðabóta á þeirri forsendu að honum hefði borið sýkna í málinu ef varnir hans, er lutu að umboðsskorti F, hefðu komist að í málinu. Fallist var á að H hefði ekki orðið bundinn af nafnritun F undir skuldabréfið og að honum bæru af þeim sökum bætur. Var ekki fallist á þá málsástæðu L að bótaréttur H væri háður því að L hefði sýnt af sér saknæma háttsemi.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. mars 2001. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Hinn 1. október 1989 var gefið út skuldabréf í nafni stefnda til K-kk-ef S-kk-ef að fjárhæð 200.000 krónur, sem skyldi greiðast á fjórum árum með átta jöfnum afborgunum. Var skuldabréfið undirritað af F-kk-þgf Á-kk-þgf „pr. pr. Húsfélag Glæsibæjar Álfheimum 74 ...“. K-kk-nf framseldi skuldabréf þetta 13. sama mánaðar til áfrýjanda og gekkst jafnframt í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu þess. Áfrýjandi höfðaði mál í október 1990 á hendur stefnda og K-kk-þgf til greiðslu skuldarinnar, en hún hafði verið í vanskilum frá fyrsta gjalddaga. Var málið höfðað samkvæmt XVII. kafla þágildandi laga nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði. Stefnda var með dómi bæjarþings Reykjavíkur 24. október 1991 gert að greiða skuldina ásamt dráttarvöxtum og málskostnaði, enda taldi héraðsdómari að varnir hans, er lutu að umboðsskorti F-kk-ef, kæmust ekki að í málinu. Dómi þessum var ekki áfrýjað. K-kk-nf S-kk-nf mun hafa gert dómsátt í málinu við áfrýjanda sama dag og dómurinn gekk. Tók dómurinn því einungis til greiðsluskyldu stefnda.

K-kk-nf S-kk-nf mun hafa greitt skuld samkvæmt áðurnefndri dómsátt, enda framseldi áfrýjandi honum kröfu á hendur stefnda samkvæmt dóminum með áritun á endurriti hans 14. maí 1997. K-kk-nf mun síðan hafa beint yfirlýsingu til stefnda 26. maí 1998 um skuldajöfnuð kröfunnar við kröfur stefnda á hendur sér. Mun stefndi ekki hafa varist skuldajöfnuði að öðru leyti en um vexti, sem hann taldi fyrnda að hluta. Liggur fyrir í málinu kvittun 15. mars 2000 vegna fullnaðaruppgjörs kröfu K-kk-ef á hendur stefnda, en samkvæmt henni greiddi stefndi hana með alls 676.148 krónum. Stefndi höfðaði mál þetta á hendur áfrýjanda sama dag til heimtu þeirrar fjárhæðar í skaðabætur samkvæmt 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og hliðstæðu ákvæði í eldri lögum nr. 85/1936, þar sem hann hafi farið á mis við að koma að vörnum í fyrra dómsmálinu vegna reglna í XVII. kafla síðarnefndu laganna um réttarfarshagræði í skuldabréfamálum.

II.

Fallast verður á með héraðsdómi að stefndi hafi ekki orðið bundinn af nafnritun F-kk-ef Á-kk-ef undir fyrrnefnt skuldabréf vegna ákvæða 9. gr. reglugerðar nr. 280/1976 um samþykktir fyrir húsfélög, sbr. 15. gr. þágildandi laga nr. 59/1976 um fjölbýlishús. Með því að stefndi varð aldrei skuldbundinn af undirritun F-kk-ef gat áfrýjandi ekki unnið rétt gagnvart honum á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf. Stefndi fékk ekki komið að vörnum á þessum grunni í máli áfrýjanda á hendur honum, sem lauk með áðurnefndum dómi bæjarþings Reykjavíkur 24. október 1991, en með þeim hefði honum borið sýkna í málinu.

Eins og áður greinir framseldi áfrýjandi K-kk-þgf S-kk-þgf kröfu sína á hendur stefnda samkvæmt dóminum frá 24. október 1991 eftir að K-kk-nf hafði greitt áfrýjanda kröfu þess síðarnefnda á hendur sér samkvæmt dómsátt, sem þeir gerðu sama dag. K-kk-nf, sem var ekki skuldari samkvæmt dóminum, beitti síðan hinni framseldu kröfu til skuldajafnaðar við stefnda. Gegn þessu gat stefndi ekki komið við vörnum á fyrrgreindum grundvelli, en það hefði hann á hinn bóginn getað gert ef K-kk-nf hefði sem ábyrgðarmaður samkvæmt skuldabréfinu sótt hann til greiðslu framkröfu í nýju dómsmáli. Samkvæmt þessu var stefndi knúinn til að greiða kröfu samkvæmt dóminum án þess að koma að vörnum gegn henni, þótt áfrýjandi hafi ekki sjálfur gert reka að innheimtu hennar hjá stefnda.

Áfrýjandi heldur því fram að til heimtu skaðabóta samkvæmt 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991 þurfi stefndi að sýna fram á sök af hans hálfu eða skaðabótaskyldu á öðrum grundvelli. Um þetta verður að líta til þess að með XVII. kafla laga nr. 91/1991 og samsvarandi reglum í eldri lögum er kröfuhafa samkvæmt víxli, tékka eða skuldabréfi veitt það réttarfarshagræði að einungis er unnt að hafa uppi nánar tilteknar varnir í máli um kröfu hans. Er þetta gert til að stuðla að skilvirkni í rekstri dómsmáls til heimtu skuldar samkvæmt skjali af þessum toga, en ekki til að koma í veg fyrir að endanlegt uppgjör milli kröfuhafa og skuldara verði reist á öllum þeim reglum, sem kunna að geta varðað viðskipti þeirra. Í 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991 felst þannig sérstök bótaregla að því leyti að þeim, sem heimtir bætur samkvæmt henni, nægir að sýna fram á að hann hafi vegna ákvæða 118. gr. laganna farið á mis við að koma að vörnum, sem ella hefðu orðið honum að haldi, en ekki þarf hann að auki að sýna fram á saknæma háttsemi þess, sem neytti hagræðis samkvæmt síðastnefndum ákvæðum í málsókn á hendur honum. Verður því ekki fallist á fyrrgreinda röksemd áfrýjanda.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Landsbanki Íslands hf., greiði stefnda, Húsfélaginu Glæsibæ, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.