504/2010

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa á tilteknu árabili haft í frammi kynferðislega háttsemi gagnvart A, sonardóttur sinni, og um leið notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka.  Í héraðsdómi þótti hvorki sannað að X hefði reynt að hafa samræði við A né að hann hefði haft við hana munnmök. X var því sýknaður af ákæru um þau brot og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu með vísan til 2. og 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Hæstiréttur taldi einnig með hliðsjón af framburði A og bróður hennar að sýkna bæri X af ákæru um að hafa að minnsta kosti tvisvar sinnum káfað á kynfærum A. Vísað var til þess að framburður A hefði ekki verið stöðugur innbyrðis í skýrslutökum, hún hefði verið þráspurð um atvik og í sumum tilvikum hefðu spurningar verið leiðandi. Þá hefði A slegið úr og í um atvik. Þótti framburður bróður A að nokkru sama marki brenndur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. ágúst 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu verði staðfest, en refsing ákærða þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms, en til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá héraðsdómi. Að því frágengnu krefst hann að refsing verði milduð og fjárhæð einkaréttarkröfu lækkuð.

A krefst að ákærða verði gert að greiða sér 2.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2008 til 19. desember 2009, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I

Í málinu voru ákærða gefin að sök kynferðisbrot gegn sonardóttur sinni, fyrrnefndri A, fæddri [...] með því að hafa á árunum [...] til [...] haft í frammi nánar tilgreinda kynferðislega háttsemi og um leið notfært sér að hún hafi ekki getað spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka. Í ákæru var nánar gerð grein fyrir sakargiftunum í þremur stafliðum. Ákærði var sýknaður af b. og c. lið ákærunnar með hinum áfrýjaða dómi og unir ákæruvaldið við þá niðurstöðu. Í a. lið ákæru var ákærða gefið að sök að hafa á heimili sínu að [...] káfað þrisvar til fjórum sinnum á kynfærum stúlkunnar innanklæða og var þetta talið varða við 2. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þennan verknað, þó þannig að þetta hafi gerst í tvö skipti. Ákæruvaldið krefst þess sem fyrr segir að þessi niðurstaða héraðsdóms verði staðfest.

II

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms annars vegar á því að niðurstaða hans um sönnunargildi munnlegs framburðar brotaþola og annarra vitna sé röng en hins vegar að framburður vitna sé ekki nægilega staðfastur til að hafið sé yfir vafa að brot hafi verið framið. Hæstiréttur endurmetur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu fyrir réttinum, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ekki eru efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til meðferðar að nýju, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, enda verður við efnisúrlausn málsins tekin afstaða til þess hvort framburður brotaþola og annarra vitna sé ásamt öðrum sönnunargögnum með þeim hætti að nægi til sakfellis ákærða.

III

Eins og fram kemur í héraðsdómi lagði [...] fram kæru á hendur ákærða 19. maí 2009 til lögreglu vegna ætlaðra kynferðisbrota hans gegn A en sama dag voru tekin viðtöl í Barnahúsi af henni og bræðrum hennar, B og C. Við lögreglurannsókn málsins voru ennfremur teknar 9. júní sama ár skýrslur af þeim systkinum fyrir dómi samkvæmt 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 og loks við aðalmeðferð málsins 10. júní 2010.

Í áðurnefndu viðtali 19. maí 2009 sagði A að ákærði hafi reynt að leita á hana þegar hún hafi gist á heimili hans og verið komin upp í rúm. Þetta hafi hann gert þegar hann hafi verið að segja henni sögur, en hún hafi haldið „sænginni mjög fast.“ Nánar spurð hvað hann hafi verið að gera sagði hún að hann hafi reynt að koma við sig að „neðan.“ Spurð hvort ákærði hafi reynt að gera eitthvað við hana „með munninum ... við kynfærin“ sagði hún að hann hafi „ekki náð því.“ Í skýrslu fyrir dómi við rannsókn málsins bar hún að ákærði hafi á áðurnefndu heimili sínu ætlað að koma við klofið á henni en hún hafi ekki leyft það og haldið sænginni fast „þannig að hann kæmist ekki með hendina.“ Í framhaldi af því var hún innt eftir því hvert hann hafi reynt að fara með höndina og svaraði hún þá: „Budduna“. Eftir það var hún þráspurð hvort honum hafi tekist þetta við annað tækifæri og svaraði hún því neitandi, en loks mun hún þó hafa kinkað kolli. Hún var í framhaldi af því spurð hvort hann hafi „alltaf komið við budduna þegar þú komst í, varst [...]“ og svaraði hún þá að hún hafi ekki viljað þetta og því farið að halda sænginni. Þessu næst var hún spurð hversu mörgum sinnum hann hafi komið við „budduna“ á henni og svaraði hún að það hafi verið þrisvar eða fjórum sinnum. Hún minntist þess ekki að hann hafi snert hana annars staðar á líkamanum. Við aðalmeðferð málsins sagði stúlkan að ákærði hafi reynt að koma við „pjölluna“ á sér þegar hún hafi verið í heimsókn hjá honum. Spurð hvort honum hafi einhvern tíma tekist það svaraði hún: „Nei, ég passaði, hélt sænginni alveg þétt.“ Þá var hún spurð hvort hann hafi reynt þetta oft og svaraði hún því játandi, hann hafi alltaf gert það þegar hann hafi verið að segja sögur. Nánar spurð hvar hann reyndi að setja höndina „inn undir“ sagði hún: „Þar sem pjallan var.“ Sagði hún að ákærði hafi reynt að fara undir sængina, en hún haldið sænginni. Enn var hún spurð hvort ákærða hafi tekist að koma við „pjölluna“ en hún neitaði því. Síðar í skýrslunni svaraði hún aðspurð að hún minntist þess ekki að ákærði hafi gert henni eitthvað fleira. Henni var bent á að hún hafi sagt í skýrslu sinni við rannsókn málsins að ákærða hafi tekist að snerta á henni kynfærin og sagði hún þá að það hafi verið í eitt skipti. Í kjölfar þess var henni sagt að hún hafi borið við þessa skýrslugjöf að hann hafi náð að snerta hana oftar en einu sinni og svaraði hún þá: „Tvisvar þrisvar.“ Hún svaraði játandi að hún væri viss um þetta, en aðspurð hvort hún myndi eftir tveimur þremur skiptum svaraði hún neitandi. Var hún þá spurð af hverju hún héldi að honum hafi „tekist þetta svona oft“ og sagði hún þá: „Allavegana tvisvar.“ Enn síðar í skýrslunni var stúlkunni kynnt að B bróðir hennar hafi skýrt svo frá að hún hafi sagt sér að ákærði hafi sleikt kynfæri hennar og kvaðst hún þá hafa sagt honum þetta. Spurð hvenær þetta hafi gerst sagði hún að það hafi verið í [...] og hafi ákærði oft reynt þetta en aðeins tekist í eitt skipti.

Framburður bræðra A er rakinn í héraðsdómi. Hvorugur þeirra hefur borið að þeir hafi séð ákærða káfa eða reyna að káfa á kynfærum stúlkunnar. B hefur hins vegar skýrt frá að ákærði hafi sleikt á henni kynfærin, en það hafi gerst í sumarbústað. C sagði í viðtalinu 19. maí 2009 að sér hafi stundum fundist ákærði „ætla bara að reyna að koma við hana og svona“ og hafi A beðið þá bræður að passa að þetta kæmi ekki fyrir. Aðspurður hvort ákærði hafi einhvern tíma komið við hana svaraði C: „Mig minnir að hann hafi gert það já, þegar maður er að fara að sofa, þegar hann var að koma inn og ætlaði að segja kannski sögu eða eitthvað ... þá nýtir hann kannski tækifærið að gera eitthvað svona.“ Í skýrslu fyrir dómi við rannsókn málsins kvaðst C hafa séð ákærða „snerta brjóstin“ á henni, en hann hafi „tekið eftir því og það hefur verið talað um það líka.“ Þetta hafi gerst í herbergi þar sem þau systkinin hafi gist á heimili ákærða þegar hann sagði þeim sögur. Ákærði hafi reynt „að þukla einhvers staðar á henni“ og hafi hann alla vega séð þetta einu sinni. Í skýrslu við aðalmeðferð málsins bar C að ákærði hafi verið dónalegur þegar þau systkinin hafi farið að sofa í umræddu herbergi. Ákærði hafi þá setið við hliðina á A og verið að færa sig nær henni og „þreifa svona á líkamanum hennar.“ Nánar spurður hvar það hafi verið sagði hann: „Lærunum og brjóstunum, held ég, minnir mig.“ Ítrekað spurður um hvar höndin á ákærða hafi þá verið og hvort hún hafi verið undir eða yfir sænginni sagðist hann minna að höndin hafi verið yfir sænginni og svaraði því játandi að ákærði hafi snert hana „í gegnum sængina“. Enn var C inntur eftir því hvar á líkamanum ákærði hafi snert hana og svaraði hann þá: „Mest á lærunum“. Hann var síðan spurður á ný hvort ákærði hafi verið með höndina yfir eða undir sænginni og við svo búið svaraði hann: „Hann var held ég bara svona meira undir, en hann gerði náttúrulega líka yfir sænginni.“ Að fengnu því svari var hann spurður á þessa leið: „Þannig að þú hefur séð höndina í rauninni eins og einhverja bungu undir sænginni þegar hann var undir sæng eða hvað?“ Þessu svaraði drengurinn játandi.

Fjölskipaður héraðsdómur hefur metið framburð A trúverðugan. Það fær því þó ekki breytt að ljóst er af því sem rakið hefur verið að frásögn hennar hefur verið á reiki um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök í a. lið ákæru og hefur framburður hennar tekið talsverðum breytingum frá einni skýrslu til annarrar. Að auki hefur framburður hennar ekki verið stöðugur innbyrðis í skýrslutökunum, einkum við aðalmeðferð málsins, enda hefur hún verið þráspurð um atvik og í sumum tilvikum hafa spurningarnar verið leiðandi. Þá hefur hún einnig slegið úr og í um önnur atvik, svo sem um það hvort ákærði hafi sleikt á henni kynfærin. Að framan eru raktar skýrslur bræðra hennar og er framburður C að nokkru sama marki brenndur, en vætti B styður ekki sakargiftir samkvæmt þeim ákærulið, sem hér er til meðferðar. Að þessu virtu verður gegn eindreginni neitun ákærða og með vísan til 108. gr. og 109. gr. laga nr. 88/2008 að sýkna hann af sakargiftum í máli þessu.

Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður málsins í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærða og þóknun réttargæslumanna A, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði, Ó-kk-ef R-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns, allt eins og ákveðið var í hinum áfrýjaða dómi, svo og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur.