20/2013

D krafðist skaðabóta úr hendi V hf. vegna vinnuslyss sem hún varð fyrir í starfi hjá A hf. D krafðist þess einnig að viðurkennt yrði að V hf. bæri að miða greiðslu vátryggingarbóta við að varanleg örorka hennar hefði orðið 20% af völdum slyssins. Deildu aðilar um það hvort A hf. hefði að fullu eða að hluta borið skaðabótaábyrgð á slysi D, hvort til grundvallar um tjón D ætti að leggja niðurstöðu örorkumats, sem D aflaði einhliða, eða matsgerð dómkvaddra manna og hvort eingreiðsluverðmæti bóta til D úr almannatryggingum skyldu koma til frádráttar skaðabótum vegna líkamstjóns hennar. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að sök á slysinu hafi hvílt á A hf. auk þess sem vísað var til þess að tilkynning A hf. til Vinnueftirlits ríkisins, sem dagsett hefði verið degi eftir slysið, hefði ekki borist vinnueftirlitinu fyrr en það hefði verið um seinan að rannsaka vettvang slyssins. Þá taldi Hæstiréttur að gegn andmælum V hf. yrði matsgerð sú sem D aflaði einhliða hvorki lögð að jöfnu við matsgerð dómkvaddra manna né gæti hin fyrrnefnda gengið þeirri síðarnefndu framar, enda hefði hún engum annmörkum verið háð, sem áhrif hefðu á sönnunargildi hennar. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að á slysdegi hefði samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga borið að draga frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns verðmæti greiðslna til tjónþola úr almannatryggingum. Samkvæmt framlögðum útreikningi um eingreiðsluverðmæti þeirra greiðslna var talið ljóst að D hefði fengið tjón sitt að fullu bætt frá V hf. og Sjúkratryggingum Íslands. Með vísan til þess að leggja bæri matsgerð dómkvaddra manna til grundvallar var ekki fallist á með D að varanleg læknisfræðileg örorka hennar af völdum slyssins hefði orðið 20%. Var V hf. því sýknað af kröfu D.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. janúar 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara að fjárkrafa hennar verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 20. mars 2013. Hún krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 7.141.446 krónur með 4,5% ársvöxtum af 2.111.300 krónum frá 23. febrúar 2009 til 1. október sama ár og af 7.141.446 krónum frá þeim degi til 16. júní 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum nánar tilgreindum innborgunum að fjárhæð samtals 2.938.191 króna. Hún krefst þess einnig að viðurkennt verði að aðaláfrýjanda beri að greiða sér vátryggingarbætur „fyrir 20% varanlega læknisfræðilega örorku, vegna vinnuslyss þann 23. febrúar 2009, úr slysatryggingu launþega samkvæmt gr. 8.7 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands sem gilti frá 1. febrúar 2008.“ Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

I

Samkvæmt gögnum málsins hafði gagnáfrýjandi starfað um árabil við ræstingar hjá Atafli hf. þegar hún varð fyrir slysi 23. febrúar 2009 við vinnu í húsi, sem félagið var að reisa fyrir björgunarmiðstöð í Sandgerði. Mun frágangi hússins hafa verið nærri lokið þegar gagnáfrýjanda var þennan dag fengið það viðfangsefni að sinna þar þrifum, en svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi stendur ágreiningur um hvað henni var nánar falið að gera. Gagnáfrýjandi hefur lýst aðdraganda slyssins þannig að hún hafi farið niður um opinn stiga af 2. hæð hússins til að þurrka af handriði. Óumdeilt er að pappír hafði verið lagður á þrep í stiganum, svo og að fjögur þau neðstu hafi vantað sökum þess að frágangi á gólfi neðan við hann hafi ekki verið lokið. Gagnáfrýjandi kveðst hafa runnið til á pappírnum, sem hafi verið laus á þrepunum, en aðaláfrýjandi staðhæfir að pappírinn hafi verið límdur í hring um hvert þrep. Við þetta hafi fótur gagnáfrýjanda flækst milli þrepa og hún fallið niður á gólfið á 1. hæð hússins. Maður, sem var við störf í húsinu, mun hafa flutt gagnáfrýjanda á slysadeild og kom síðar í ljós að hún hafi meðal annars tognað á ökkla, baki og hálsi. Atafl hf. gerði skriflega tilkynningu um slysið til Vinnueftirlits ríkisins, sem var dagsett 24. febrúar 2009 en árituð um móttöku þar 3. mars sama ár. Engin rannsókn fór fram á slysinu.

Atafl hf. hafði eftir gögnum málsins keypt ábyrgðartryggingu hjá aðaláfrýjanda ásamt slysatryggingu launþega í samræmi við ákvæði kjarasamnings, sem getið er í dómkröfum gagnáfrýjanda, og tilkynnti félagið aðaláfrýjanda 12. mars 2009 um slys hennar. Gagnáfrýjandi tilkynnti honum einnig um slysið 24. júlí sama ár, svo og að hún teldi vinnuveitanda sinn bera skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess þannig að ábyrgðartrygging hans tæki til tjóns hennar. Aðaláfrýjandi hafði ekki tekið afstöðu til þessa þegar gagnáfrýjandi leitaði 12. mars 2010 einhliða eftir mati hæstaréttarlögmanns og bæklunarlæknis á afleiðingum slyssins og luku þeir örorkumati 18. maí sama ár. Niðurstöður þess voru þær að heilsufar gagnáfrýjanda hafi orðið stöðugt 1. október 2009, hún hafi verið tímabundið óvinnufær frá slysinu fram til þess dags, tímabil þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 án rúmlegu hafi verið það sama, varanlegur miski hennar vegna slyssins væri 20 stig og varanleg örorka 30%. Aðaláfrýjandi greindi loks gagnáfrýjanda frá því með bréfi 1. júlí 2010 að hann teldi að slysið yrði að öllu leyti „rakið til óhappatilviks sem enginn beri sök á“ og hafnaði hann vegna þessa greiðslu úr ábyrgðartryggingu. Hann greiddi á hinn bóginn gagnáfrýjanda 500.000 krónur 8. sama mánaðar upp í bætur úr slysatryggingu launþega.

Bú Atafls hf., sem hét orðið V 53 hf., mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 7. október 2010.

Fyrir liggur að Sjúkratryggingar Íslands mátu varanlega læknisfræðilega örorku gagnáfrýjanda 14. mars 2011. Taldist sú örorka 15% og fékk hún af því tilefni eingreiðslu örorkubóta 16. sama mánaðar að fjárhæð 595.866 krónur.

Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta gegn aðaláfrýjanda 15. júní 2011. Undir rekstri þess fékk sá síðarnefndi dómkvadda menn 23. nóvember sama ár til að leggja mat á afleiðingar slyss gagnáfrýjanda og luku þeir matsgerð 31. janúar 2012. Í henni var talið að gagnáfrýjandi hafi tímabundið verið óvinnufær frá slysdegi til 24. september 2009 þegar heilsufar hennar hafi orðið stöðugt, tímabil þjáningabóta án rúmlegu hafi verið það sama, varanlegur miski hennar af völdum slyssins væri 15 stig og varanleg örorka 25%. Í framhaldi af þessu greiddi aðaláfrýjandi 27. febrúar 2012 úr slysatryggingu launþega 1.842.325 krónur í bætur fyrir varanlega örorku gagnáfrýjanda til viðbótar þeim 500.000 krónum, sem hann hafði áður innt af hendi samkvæmt framansögðu, svo og 244.452 krónur vegna tímabundins atvinnutjóns hennar.

Fyrir liggur í málinu að gagnáfrýjandi hefur notið greiðslna úr almannatryggingum og lífeyrissjóði vegna óvinnufærni af völdum áðurgreinds slyss. Fyrir héraðsdómi var lögð fram álitsgerð tryggingastærðfræðings um eingreiðsluverðmæti greiðslna til gagnáfrýjanda úr lífeyrissjóði, þar sem það var reiknað út annars vegar miðað við þá forsendu að hún nyti þeirra til loka febrúar 2013 þegar mat yrði á ný lagt á heilsufar hennar og hins vegar til 67 ára aldurs. Þá var einnig lagður fram útreikningur á eingreiðsluverðmæti bóta gagnáfrýjanda úr almannatryggingum, þar sem annars vegar var miðað við að hún fengi greiddar bætur fram til ágúst 2014, þegar meta ætti heilsufar hennar á nýjan leik, og hins vegar til 67 ára aldurs.

Svo sem ítarlega er lýst í hinum áfrýjaða dómi er deilt í málinu um hvort Atafl hf. hafi að fullu eða eftir atvikum að hluta borið skaðabótaábyrgð á slysinu, sem gagnáfrýjandi varð fyrir 23. febrúar 2009, þannig að hún njóti réttar til bóta úr ábyrgðartryggingunni, sem félagið tók hjá aðaláfrýjanda. Einnig stendur ágreiningur um hvort leggja eigi niðurstöður örorkumatsins frá 18. maí 2010 til grundvallar um tjón gagnáfrýjanda eða matsgerð dómkvaddra manna 31. janúar 2012, en af því ræðst jafnframt hvort gagnáfrýjandi eigi rétt til frekari bóta úr slysatryggingu launþega en aðaláfrýjandi hefur þegar greitt. Þá deila aðilarnir um hvort eingreiðsluverðmæti bóta til gagnáfrýjanda úr almannatryggingum eigi að koma til frádráttar skaðabótum vegna líkamstjóns hennar. Fyrir Hæstarétti hefur gagnáfrýjandi á hinn bóginn fallið frá andmælum gegn því að eingreiðsluverðmæti greiðslna til sín úr lífeyrissjóði fram til 67 ára aldurs komi til frádráttar skaðabótum, en af þeim sökum er fjárhæð dómkröfu hennar hér fyrir dómi lægri en krafa hennar var í héraði.

II

Eins og atvikum var háttað samkvæmt áðursögðu mátti vinnuveitanda gagnáfrýjanda þegar vera ljóst að hún yrði óvinnufær af völdum slyssins 23. febrúar 2009 að minnsta kosti tímabundið um lengri tíma en einn dag og hvíldi því skylda á honum til að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um slysið innan sólarhrings, sbr. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum með síðari breytingum. Leggja verður til grundvallar að áðurnefnd tilkynning Atafls hf. til Vinnueftirlits ríkisins, sem var dagsett degi eftir slysið, hafi ekki borist þangað fyrr en 3. mars 2009. Þegar svo var komið var bersýnilega um seinan að rannsaka vettvang slyssins meðal annars með tilliti til þess hvernig gengið hafi verið frá pappír, sem breiddur hafði verið yfir þrep í stiganum sem gagnáfrýjandi féll úr, en aðilarnir deila ekki um að slysið verði rakið til þess að hún hafi runnið til á pappírnum. Aðaláfrýjandi verður að bera halla af þeirri óvissu um aðstæður á vinnustaðnum, sem rakin verður til þessa. Með þessari athugasemd verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skaðabótaábyrgð á slysi gagnáfrýjanda hafi hvílt að fullu á Atafli hf. staðfest með vísan til forsendna hans.

Gagnáfrýjandi leitaði sem áður segir 12. mars 2010 eftir örorkumati tveggja manna, sem hún valdi sjálf í því skyni án samþykkis aðaláfrýjanda. Gegn andmælum aðaláfrýjanda verður örorkumat, sem fengið var á þennan hátt, ekki lagt að jöfnu til sönnunar um afleiðingar slyssins fyrir heilsufar gagnáfrýjanda við matsgerð tveggja dómkvaddra manna, sem aðaláfrýjandi aflaði samkvæmt áðursögðu undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi, og getur enn síður gengið henni framar. Þeirri matsgerð hefur gagnáfrýjandi ekki hnekkt með yfirmati og verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að leggja matsgerðina til grundvallar við úrlausn málsins, enda er hún engum annmörkum háð, sem áhrif gætu haft á sönnunargildi hennar. Samkvæmt þessu verður á því byggt að heilsufar gagnáfrýjanda eftir slysið hafi orðið stöðugt 24. september 2009, hún eigi rétt til bóta samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga vegna þjáninga án rúmlegu til þess dags frá slysdegi 23. febrúar sama ár, varanlegur miski hennar af völdum slyssins sé 15 stig og varanleg örorka hennar 25%.

Að gefnum framangreindum forsendum og teknu tilliti til útreikninga beggja aðila á einstökum liðum í fjárkröfu gagnáfrýjanda verður að líta svo á að hún eigi rétt til þjáningabóta fyrir 213 daga, sem nemi 336.540 krónum, miskabóta að fjárhæð 1.322.775 krónur og bóta fyrir varanlega örorku að fjárhæð 4.831.542 krónur, en samtals eru þetta 6.490.857 krónur. Gagnáfrýjandi viðurkennir sem áður segir að draga eigi frá þessu eingreiðsluverðmæti greiðslna til sín úr lífeyrissjóði til 67 ára aldurs, en að teknu tilliti til þess að heilsufar hennar teljist hafa orðið stöðugt 24. september 2009 nemur þessi frádráttur samkvæmt framlögðum útreikningi tryggingastærðfræðings 801.000 krónum. Samkvæmt 4. mgr. 5. gr., sbr. 2. mgr. 3. gr. og 4. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, eins og þeim var breytt með lögum nr. 37/1999 og þau hljóðuðu á slysdegi 23. febrúar 2009, bar að draga frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns verðmæti greiðslna til tjónþola úr almannatryggingum. Breyting, sem gerð var á 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga með 1. gr. laga nr. 53/2009, tók ekki gildi fyrr en 1. maí 2009 og getur hún því ekki tekið til uppgjörs á kröfu gagnáfrýjanda um skaðabætur, sem varð til á slysdegi, sbr. dóm Hæstaréttar 25. nóvember 2010 í máli nr. 113/2010. Þótt réttur hennar til frambúðar til greiðslna úr almannatryggingum geti verið háð óvissu að því leyti að meta eigi örorku hennar með tilliti til þessara réttinda á nýjan leik í ágúst 2014 verður að leggja hér til grundvallar að þetta mat muni ekki breytast í þeim mæli í framtíðinni að ekki sé unnt að draga frá metnum skaðabótum eingreiðsluverðmæti þessara greiðslna til 67 ára aldurs gagnáfrýjanda, sbr. dóm Hæstaréttar 20. október 2005 í máli nr. 119/2005. Samkvæmt framlögðum útreikningi nam þetta verðmæti miðað við 24. september 2009 samtals 17.345.000 krónum. Af þessu er þegar ljóst að tjón gagnáfrýjanda verður að teljast að fullu bætt án þess að líta þurfi til annarra greiðslna, sem hún hefur þegar fengið samkvæmt áðursögðu frá aðaláfrýjanda og Sjúkratryggingum Íslands. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af fjárkröfu gagnáfrýjanda.

Vegna þeirrar niðurstöðu, sem komist var að hér að framan um að leggja verði matsgerð dómkvaddra manna til grundvallar um afleiðingar slyssins 23. febrúar 2009 fyrir heilsufar gagnáfrýjanda, verður aðaláfrýjandi jafnframt sýknaður af kröfu hennar um að viðurkennt verði að hún njóti réttar til greiðslu bóta úr slysatryggingu launþega, sem taki mið af því að varanleg læknisfræðileg örorka hennar af völdum slyssins hafi orðið 20%.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda verður látið standa óraskað, en um gjafsóknarkostnað hennar fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum gagnáfrýjanda, D-x-x T-x-x.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.