8/2006

T var skipaður í starf yfirlæknis hjá L árið 1991. Árið 2001 ákvað framkvæmdastjórn sjúkrahússins að hefja undirbúning að breytingum á starfstilhögun yfirmanna þess þannig að þeir myndu framvegis vera í 100% starfi og ekki sinna störfum utan sjúkrahússins öðrum en kennslu og annars konar störfum við háskóla. T rak eigin læknastofu samhliða yfirlæknisstarfi sínu. Í kjölfar samþykktarinnar áttu T og fyrirsvarsmenn L í viðræðum um skyldu hans til að hlíta henni, sem lauk með því að honum var tilkynnt að ákveðið hefði verið að leysa hann undan þeirri ábyrgð og stjórnunarskyldum, sem fylgdu starfi yfirlæknis, og að framvegis myndu starfsskyldur hans felast í starfi sérfræðilæknis á geðsviði. Kom þar fram að ákvörðunin væri reist á 19. gr. laga nr. 70/1996, þar sem mælt er fyrir um skyldu ríkisstarfsmanna til að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði, og að eftir þessa breytingu yrðu ekki gerðar athugasemdir við fyrirkomulag atvinnurekstrar hans. T krafðist ógildingar en til vara viðurkenningar á ólögmæti þessarar ákvörðunar. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á að ákvörðunin hefði rúmast innan 19. gr. laganna, heldur talið að í henni hefði falist lok á starfi T sem yfirlæknis og flutningur í annað starf. Ekki lá annað fyrir en að um starflok T ætti að fara eftir 25. gr. og VI. kafla laga nr. 70/1996, sbr. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum. Þar sem ákvörðunin var hvorki reist á þessum ákvæðum né hefði L haldið því fram að skilyrðum þeirra hefði í raun verið fullnægt var fallist á hún hefði verið ólögmæt. Talið var að ákvörðunin hefði verið tekin af þar til bæru stjórnvaldi og var því ekki fallist á kröfu T um ógildingu hennar, sbr. 2. mgr. 32. gr. laganna. Varakrafa hans var hins vegar tekin til greina þannig að viðurkennt var að L hefði verið óheimilt að grípa til umræddrar breytingar á starfi T.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. janúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi mun hafa hafið störf sem sérfræðingur á geðdeild ríkisspítala 1982 en formlega var gengið frá ráðningu hans í mars 1983. Hann var skipaður af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 12. febrúar 1991 til að vera yfirlæknir við geðdeild Landspítalans frá og með 1. mars sama ár. Samhliða starfi sínu á sjúkrahúsinu mun hann hafa rekið læknastofu frá árinu 1982. Starfsemi Sjúkrahúss Reykjavíkur og ríkisspítala var sameinuð á árinu 2000 og tók áfrýjandi þá við rekstrinum.

Á fundi framkvæmdastjórnar áfrýjanda 11. desember 2001 var samþykkt að hafinn skyldi undirbúningur að breytingum á starfstilhögun yfirmanna hjá sjúkrahúsinu á þann hátt að þeir gegni starfi sem svarar til 100% starfshlutfalls og sinni ekki öðrum störfum utan sjúkrahússins en kennslu á háskólastigi eða störfum við háskóla. Skyldi þessi skipan taka gildi ekki síðar en í árslok 2002. Lýsti stjórnarnefnd áfrýjanda sig samþykka þessu fyrirkomulagi á fundi 13. sama mánaðar.

Þann 11. október 2002 sendi áfrýjandi stefnda bréf þar sem ákvörðun stjórnarnefndar var rakin og vakin athygli á því að senn liði að áramótum en þá skyldi aðlögunartíma að hinni nýju skipan lokið. Áttu málsaðilar síðan, eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi, í samskiptum bréflega og á fundum fram til ársins 2005 um heimild stefnda til að reka læknastofu samhliða yfirlæknisstarfi sínu. Lauk þeim samskiptum með því að áfrýjandi tilkynnti stefnda með bréfi 27. apríl 2005 að ákveðið hefði verið í samræmi við ákvæði 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að gera breytingar á störfum og verksviði hans. Fælist í þeim að stefndi væri leystur undan þeirri ábyrgð og stjórnunarskyldum sem fylgja starfi yfirlæknis á geðsviði. Skyldu störf og starfsskyldur hans framvegis felast í starfi sérfræðilæknis á geðsviði en samhliða skyldu falla niður störf hans og starfsskyldur sem yfirlæknir. Skyldu laun stefnda haldast óbreytt. Jafnframt yrði eftir þessar breytingar ekki gerðar athugasemdir við fyrirkomulag atvinnurekstarar hans samhliða sérfræðilæknisstörfum. Á heimasíðu áfrýjanda var tilkynnt 2. maí 2005 að H-kk-þgf P-kk-þgf sviðsstjóra lækninga á geðsviði hefði frá 9. sama mánaðar verið falið að taka við þeirri læknisfræðilegu stjórnunarábyrgð sem fylgdi yfirlæknisstarfi stefnda og skyldi sú tilhögun gilda „þar til ráðið hefur verið í yfirlæknisstarfið.“

Stefndi vildi ekki una þeirri ákvörðun sem fólst í fyrrnefndu bréfi áfrýjanda 27. apríl 2005 og höfði mál þetta 13. maí sama ár.

II.

Eins og að framan er rakið skipaði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra stefnda ótímabundið í starf yfirlæknis frá og með 1. mars 1991. Á fundi framkvæmdastjórnar ríkisspítala 21. janúar 1997 var samþykkt að stefndi yrði til næstu tveggja ára einn þriggja sviðsstjóra á geðlækningasviði. Áfrýjandi hefur hvorki lagt fram gögn því til stuðnings að þessi tímabundna breyting á starfsskyldum stefnda hafi hróflað við skipun hans í starf yfirlæknis né hefur hann rennt stoðum undir það að við hann hafi verið gerður nýr ráðningarsamningur er hann tók á ný við starfsskyldum yfirlæknis að loknu þessu tveggja ára tímabili. Fer því um starfslok stefnda eftir 25. gr. og VI. kafla laga nr. 70/1996 eftir því sem við á, sbr. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum.

Hin umdeilda ákvörðun áfrýjanda 27. apríl 2005 var reist á 19. gr. laga nr. 70/1996 en samkvæmt þeirri grein er starfsmanni skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því að hann tók við starfi. Er ljóst af síðasta málslið greinarinnar að hún getur tekið til breytinga sem hafa í för með sér skert launakjör eða réttindi starfsmanns. Þegar þetta er virt og það jafnframt haft í huga að hugtakið staða var ekki notað í lögunum og að meðal markmiða þeirra var að stuðla að aukinni tilfærslu á fólki í störfum verður að telja að í greininni felist allrúmar heimildir til breytinga á starfssviði ríkisstarfsmanna. Til þess er á hinn bóginn að líta að með 5. mgr. 29. gr. laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu með áorðnum breytingum er kveðið á um að á svæðis- og deildasjúkrahúsum skuli vera yfirlæknar sérdeilda sem bera ábyrgð á lækningum sem þar fara fram. Hefur yfirlæknir samkvæmt ákvæðinu eftirlit með starfsemi deildarinnar og skal stuðla að því að hún sé ávallt sem hagkvæmust og markvissust. Starf og verksvið yfirlækna er þannið bundið í lögum og verður ekki breytt með ákvörðun stjórnvalds. Umrædd breyting var ekki liður í almennum skipulagsbreytingum á starfsemi sjúkrahússins heldur gerð í tilefni af því að stefndi vildi ekki láta af sjálfstæðum atvinnurekstri sínum. Með henni var stefndi leystur undan lögboðnum stjórnunarskyldum sínum og jafnframt settur undir boðvald annars manns sem við þeim tók. Ákvörðun sú sem tekin var með bréfi áfrýjanda 27. apríl 2005 rúmast af þessum sökum ekki innan heimildar til breytinga á verksviði starfsmanns samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996. Fólst í henni ákvörðun um lok á starfi stefnda sem yfirlæknis og jafnframt flutningur í annað starf. Um slík starfslok stefnda gilda samkvæmt framansögðu ákvæði 25. gr. og VI. kafla laga nr. 70/1996. Þar sem áfrýjandi hvorki reisti ákvörðun sína um starfslok stefnda á þessum ákvæðum né hefur haldið því fram að skilyrðum þeirra hafi í raun verið fullnægt verður að telja að hún hafi verið ólögmæt.

Eins og að framan var rakið var stefndi árið 1991 skipaður yfirlæknir af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í samræmi við þágildandi ákvæði laga nr. 97/1990. Með 63. gr. laga nr. 83/1997 var gerð sú breyting á 30. gr. fyrrnefndu laganna að forstjóra var falið að ráða aðra starfsmenn sjúkrahússins en meðlimi framkvæmdastjórnar, þar á meðal yfirlækna. Með flutningi veitingarvalds til forstjóra fluttist jafnframt til hans vald til að kveða á um starfslok þeirra og tilflutning milli starfa. Margumrædd ákvörðun um starfslok stefnda var því tekin af þar til bæru stjórnvaldi og verður aðalkröfu stefnda um hún verði ógilt með dómi því hafnað, sbr 2. mgr. 32. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt öllu framansögðu verður tekin til greina varakrafa stefnda á þann hátt að viðurkennt verður að ákvörðun áfrýjanda 27. apríl 2005 um að breyta störfum hans á spítalanum úr því að hann gegni starfi yfirlæknis á geðsviði í það að hann gegni starfi sérfræðilæknis á geðsviði hafi verið óheimil.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að áfrýjanda, Landspítala-háskólasjúkrahúsi, hafi verið óheimilt að breyta starfi stefnda, T-kk-ef Z-kk-ef, úr því að hann gegni starfi yfirlæknis á geðsviði í það að hann gegni starfi sérfræðings á geðsviði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.