342/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E og R ehf. gegn L ehf. og S var vísað frá dómi. Deildu aðilar um gildi samnings sem S hafði gert við L ehf. um nýtingu á jörðinni F sem var í eigu E, R ehf. og félagsmanna í S auk fjögra annarra aðila. Var ekki talið að fyrsta dómkrafa E og R ehf., sem laut að því að L ehf. yrði bannað að gera út báta með ferðamenn frá landi jarðarinnar á grundvelli áðurnefnds samnings, varðaði ráðstöfun á eignarrétti að jörðinni með þeim hætti að nauðsyn hefði borið til að stefna öllum eigendum hennar, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Yrði þeirri kröfu því ekki vísað frá héraðsdómi og bæri að taka hana til efnismeðferðar. Þá var ekki talið að E og R ehf. hefðu lögvarða hagsmuni af annarri dómkröfu sinni þar sem þeir hefðu ekki mótmælt því að L ehf. hefði þegar fjarlægt það lausafé af jörðinni sem þar væri getið og var henni því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2015, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Ice Lagoon ehf. kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 11. maí 2015. Hann krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað, sem verði dæmdur hærri en gert var í héraði. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Sameigendafélag Fells krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar en til vara að annarri dómkröfu sóknaraðila verði vísað frá héraðsdómi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilar eiga samtals 23,6605% hlut í jörðinni Felli í Suðursveit sem er í óskiptri sameign þeirra og 30 annarra einstaklinga og lögpersóna. Flestir þeirra síðarnefndu eiga aðild að varnaraðilanum Sameigendafélagi Fells. Mun hluti Jökulsárlóns á Breiðamerkursandi tilheyra jörðinni Felli og gerðu varnaraðilar samning sín á milli 20. apríl 2012 þar sem varnaraðilanum Ice Lagoon ehf., sem þá hét Must Visit Iceland ehf., var veitt „leyfi til siglinga með ferðamenn á Jökulsárlóni á tveimur sérútbúnum slöngubátum auk sérstaks öryggisbáts samkvæmt kröfum Siglingastofnunar.“ Með samningnum var varnaraðilanum jafnframt veitt heimild til „að vera með færanlegt hýsi t.d. hjólhýsi við lónið sem nýtist sem aðstaða fyrir starfsfólk ... og móttaka fyrir ferðamenn auk yfirbyggðrar kerru fyrir flotgalla og annan búnað.“ Þá var varnaraðilanum „heimilt að útbúa flotbryggju við lónið þar sem verður aðstaða fyrir báta.“ Í samningnum var tekið fram að staðsetning framangreindrar aðstöðu og lausafjár væri háð samþykki varnaraðilans Sameigendafélags Fells. Fyrir liggur að starfsemi varnaraðilans Ice Lagoon ehf., sem umræddur samningur tók til, var sumarið 2014 færð frá vesturbakka lónsins yfir á austurbakka þess, en sá bakki mun vera í landi áðurnefndrar jarðar.

Í máli því, sem sóknaraðilar hafa höfðað á hendur varnaraðilum, krefjast þeir þess í fyrsta lagi að varnaraðilanum „Ice Lagoon ehf. verði bannað að gera út báta með ferðamenn frá landi jarðarinnar Fells á Jökulsárlóni á grundvelli samnings“ varnaraðila 20. apríl 2012. Þá krefjast sóknaraðilar þess í öðru lagi að varnaraðilanum „Ice Lagoon ehf. verði gert að fjarlægja slöngubáta, hjólhýsi, yfirbyggða kerru, flotbryggju og annað lausafé sem tilheyrir framangreindri starfsemi hans af jörðinni Felli að viðlögðum dagsektum“. Jafnframt að varnaraðilanum Sameigendafélagi Fells „verði gert að þola dóm um framangreindar kröfur.“

Í héraði höfðu varnaraðilar aðallega uppi kröfu um frávísun málsins í heild sinni sökum þess að sóknaraðilar hefðu við höfðun málsins ekki gætt að fyrri málslið 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um samaðild, en til vara gerðu varnaraðilar kröfu um að annarri dómkröfu sóknaraðila yrði vísað frá dómi sökum þess að lögvarða hagsmuni skorti fyrir henni. Eins og áður greinir féllst héraðsdómur á kröfu sóknaraðila um frávísun málsins í heild sinni.

Fyrsta dómkrafa sóknaraðila, sem lýtur að því að varnaraðilanum Ice Lagoon ehf. verði bannað að gera út báta með ferðamenn frá landi jarðarinnar Fells á grundvelli samningsins 20. apríl 2012, miðar einvörðungu að því að lagt verði bann við þeirri starfsemi varnaraðilans. Þótt krafan sé reist á þeirri málsástæðu að viðsemjandi hans hafi brotið gegn óskráðum réttarreglum um óskipta sameign með því að veita honum þá heimild án samþykkis allra eigenda jarðarinnar varðar krafan ekki ráðstöfun á eignarrétti að henni með þeim hætti að nauðsyn hafi borið til að stefna eigendunum og gefa þeim kost á að svara til sakar, sbr. fyrri málslið 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Verður þessari kröfu því ekki vísað frá héraðsdómi og ber að taka hana til efnismeðferðar.

Því hefur ekki verið mótmælt af hálfu sóknaraðila að varnaraðilinn Ice Lagoon ehf. hafi fjarlægt það lausafé, sem vísað er til í annarri dómkröfu sóknaraðila, af landi jarðarinnar Fells. Af þeim sökum hafa þeir ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi þá kröfu á hendur þessum varnaraðila og verður henni því vísað frá héraðsdómi.

Stefnandi einkamáls hefur að jafnaði forræði á því hverjum hann stefnir til varnar. Að virtri þeirri meginreglu var sóknaraðilum heimilt að stefna varnaraðilanum Sameigendafélagi Fells til að þola dóm um fyrstu dómkröfu sína.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms. Kærumálskostnaður fellur niður.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfu sóknaraðila, E-kk-ef B-kk-ef E-kk-ef og Reynivalla ehf., um að varnaraðilanum Ice Lagoon ehf. verði gert að fjarlægja lausafé er tilheyrir starfsemi hans á jörðinni Felli í Suðursveit að viðlögðum dagsektum, svo og kröfu sóknaraðila um að varnaraðilanum Sameigendafélagi Fells verði gert að þola dóm um þá kröfu. Lagt er fyrir héraðsdóm að taka málið að öðru leyti til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.