653/2012

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að K, sem um árabil hafði glímt við áfengis- og vímuefnavanda, skyldi svipt forsjá tveggja barna sinna á grundvelli a. og d. liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Hæstiréttur átaldi að málið hefði ekki verið rekið eftir þeim reglum sem giltu um flýtimeðferð í héraði og taldi að það hefði átt að sæta frávísun í héraði þegar eftir þingfestingu. Þar sem málið varðaði mjög brýna hagsmuni barna þótti hins vegar ófært að vísa málinu frá héraðsdómi af þessum sökum til þess eins að að það sætti nýrri meðferð eftir fyrrgreindum reglum með þeirri óhjákvæmilegu töf sem af því myndi leiða.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. október 2012. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

I

Samkvæmt 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002, svo sem þeim var breytt með 26. gr. laga nr. 80/2011, skulu mál þar sem gerð er krafa um að foreldrar verði sviptir forsjá barna sinna sæta flýtimeðferð í samræmi við ákvæði XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt reglum sem gilda um þá meðferð skal mál höfðað með réttarstefnu og skal því þegar úthlutað dómara til meðferðar. Það kemur síðan í hlut hans að ákveða stað og stund til þingfestingar, sem að öðru jöfnu skal gert utan reglulegs dómþings. Einnig ákveður dómarinn stefnufrest, sem skemmstur má vera einn sólahringur, sbr. 2. og 4. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991. Ef tekið er til varna skal máli því aðeins frestað í þeim mæli sem brýna nauðsyn ber til og að öðru jöfnu skal ljúka öflun sýnilegra sönnunargagna í þinghaldi þegar stefndi leggur fram greinargerð, sbr. 1. mgr. 124. gr. laganna. Dómur skal svo kveðinn upp svo fljótt sem verða má eftir dómtöku máls, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Þá er frestur til að áfrýja dómi þrjár vikur, sbr. 5. mgr. ákvæðisins, í stað þriggja mánaða þegar mál er rekið eftir almennum reglum.

Í málinu gaf stefndi hér fyrir dómi sjálfur út stefnu til héraðsdóms 20. apríl 2012 í stað þess að leita eftir útgáfu réttarstefnu. Hinn 24. sama mánaðar var málið þingfest á reglulegu dómþingi og fékk áfrýjandi frest til 8. maí sama ár til að skila greinargerð. Í því þinghaldi fékk áfrýjandi aftur frest í sama skyni til 22. sama mánaðar og enn var slíkur frestur veittur til 5. júní það ár, en þá lagði áfrýjandi fram greinargerð. Málinu var svo úthlutað til þess dómara sem fór með það, en hann tók málið fyrir 29. júní og 4. júlí 2012 og voru þá lögð fram gögn og leitað sátta. Aðalmeðferð fór síðan fram 21. september sama ár. Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 3. október 2012 og var honum áfrýjað innan áfrýjunarfrests 22. sama mánaðar, svo sem áður greinir.

Samkvæmt framansögðu var málið ekki rekið eftir þeim reglum sem gilda um flýtimeðferð og hefði það að réttu lagi átt að sæta frávísun í héraði þegar eftir þingfestingu. Að því gættu að málið varðar mjög brýna hagsmuni barna er með öllu ófært, úr því sem komið er, að vísa málinu frá héraðsdómi af þessum sökum til þess eins að það sætti nýrri meðferð eftir fyrrgreindum reglum með þeirri óhjákvæmilegu töf sem af því myndi leiða. Verður því þrátt fyrir þennan stórfellda annmarka að una við málsmeðferðina en átelja ber hana.

II

Í hinum áfrýjaða dómi eru skilmerkilega raktir málavextir og gögn málsins. Á það verður ekki fallist með áfrýjanda að barnaverndarnefnd hafi ekki gætt þess að málið væri nægjanlega upplýst áður en ákvörðun var tekin um málshöfðun til að fá áfrýjanda svipta forsjá tveggja barna sinna. Eins og málið er vaxið voru heldur ekki efni til að aflað væri matsgerðar um tengsl áfrýjanda við börnin og um forsjárhæfni hennar. Er þá hafður í huga sá djúpstæði vandi sem áfrýjandi hefur glímt við um árabil. Að auki verður að líta til þess að börnin, sem eru þriggja og tæpra fimm ára að aldri, hafa mikinn hluta ævi sinnar verið í umsjá annarra en áfrýjanda og eru þau í brýnni þörf fyrir stöðugleika og varanlegt úrræði sem tryggir öryggi þeirra. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.