352/2011

L kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur H var vísað frá dómi. L höfðaði málið til staðfestingar á riftun á greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í séreignarlífeyrissparnaðarsjóð H og til endurgreiðslu fjárhæðarinnar með dráttarvöxtum. Í þinghaldi 7. mars 2011 lagði L fram ýmis ný gögn þ.á.m. beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Í úrskurði héraðsdóms var matsbeiðnin talin fela í sér viðleitni L til að bæta úr óljósum málatilbúnaði í stefnu með síðbúinni matsbeiðni og framlagningu gagna. Var þetta talið stangast á við meginreglu 95. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og raska grundvelli málsins. Í Hæstarétti var fallist á með héraðsdómi að H hefði ekki getað gert sér grein fyrir því af lestri stefnunnar að á þeim atriðum sem matsbeiðnin tók til yrði byggt í málinu. Að þessu athuguðu og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. maí 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur en til vara að synjað verði um dómkvaðningu matsmanna samkvæmt fram kominni matsbeiðni. Verði málinu allt að einu vísað heim til efnislegrar úrlausnar um dómkvaðningu matsmanna krefst varnaraðili þess að greinargerð hans fái þá komist að í málinu. Hann krefst og kærumálskostnaðar.

Það athugast að ekki eru að lögum forsendur fyrir varakröfum varnaraðila þar sem hinn kærði úrskurður lýtur aðeins að vísun málsins frá dómi.

I

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili mál þetta 23. ágúst 2010 til staðfestingar á riftun 14. maí sama ár á þeirri ráðstöfun Landsbanka Íslands hf. að greiða 100.000.000 krónur 19. september 2008 í séreignarlífeyrissparnaðarsjóð varnaraðila og til greiðslu sömu fjárhæðar með dráttarvöxtum úr hendi varnaraðila. Í greinargerð sinni til héraðsdóms krafðist varnaraðili aðallega sýknu en til vara sýknu að svo stöddu en ella lækkunar kröfunnar. Samkvæmt endurriti úr þingbók Héraðsdóms Reykjavíkur óskaði lögmaður sóknaraðila eftir og fékk fresti til gagnaöflunar 12. janúar og 7. febrúar 2011 og lagði síðan 7. mars sama ár fram allmörg ný skjöl, þar á meðal beiðni þá um dómkvaðningu matsmanna, sem kærumál þetta er risið af. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði kemur fram í matsbeiðninni að hún sé lögð fram í þeim tilgangi að staðreyna að Landsbanki Íslands hf. hafi verið „ógjaldfær í skilningi laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þegar hin riftanlega ráðstöfun fór fram“ og að umdeildar kaupréttarheimildir varnaraðila hafi af þeim sökum ekki haft nokkurt verðgildi. Spurningar til matsmanna eru orðrétt teknar upp í úrskurðinn. Varnaraðili mótmælti þegar beiðni um dómkvaðningu sem of seint fram kominni. Taldi hann að ný gögn sóknaraðila röskuðu grundvelli málsins og krafðist frávísunar þess af því tilefni. Málsatvikum, málsástæðum aðila og lagarökum er lýst í hinum kærða úrskurði.

Kæru sína styður sóknaraðili þeim rökum í fyrsta lagi að þær málsástæður sem héraðsdómur telji vanreifaðar og varði frávísun málsins í heild komi fram í stefnu, þar sem vísað hafi verið til 131. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 og hafi matinu verið ætlað að styðja frekar þessar málsástæður. Í öðru lagi skipti ekki máli að ekki hafi komið fram í stefnu hvort sóknaraðili hygðist sýna fram á ógjaldfærni bankans með matsbeiðni eða öðrum sönnunargögnum. Í þriðja lagi byggir sóknaraðili á því að með vísan til málsforræðisreglunnar verði honum ekki meinað að leita eftir mati dómkvaddra manna undir rekstri máls og séu fyrir því mörg dómafordæmi. Í fjórða lagi sé matsbeiðnin ekki til þess fallin að raska grundvelli málsins þar sem hér sé eingöngu um frekari öflun sönnunargagna að ræða. Bendir sóknaraðili á að enda þótt dómurinn kæmist að þeirri niðurstöðu að þær málsástæður sem matsbeiðninni sé ætlað að styðja væru vanreifaðar og matsbeiðnin komist ekki að sé ekki ástæða til að vísa málinu í heild frá dómi. Matsbeiðnin varði einungis tvö lagaákvæði af mörgum sem sóknaraðili styðji málsástæður sínar við. Í fimmta lagi sé því mótmælt að matsbeiðnin sé of seint fram komin, enda hafi varnaraðili samþykkt fresti þá sem sóknaraðili hafi fengið til framlagningar gagna.

Varnaraðili bendir á að ágreiningur sé um málsatvik að því er varði gjaldfærni Landsbanka Íslands hf. áður en hann hætti starfsemi 6. október 2008 og telji varnaraðili að bankinn hafi verið gjaldfær allt til lokunar hans. Matsbeiðni sóknaraðila sé gríðarlega umfangsmikil og flókin og það orki tvímælis hvort matsspurningar lúti að matsatriðum eða hvort um sé að ræða atriði sem dómari eftir atvikum með sérfróðum meðdómendum skeri úr um. Í raun beinist matsbeiðnin að endurskoðun fyrirliggjandi reikningsskila bankans á grundvelli endurmats á einstökum þáttum árshlutareiknings, en það sé óframkvæmanlegt nema allur reikningurinn sé endurmetinn. Í beiðninni komi og fram að sóknaraðili telji sig hafa sannanir fyrir því að árshlutauppgjör bankans miðað stöðu hans 30. ágúst 2008 hafi verið misvísandi og ekki gefið rétta mynd af stöðu bankans á þeim tíma. Hvorki sé gerð grein fyrir því hverjar þessar sannanir séu né séu þær lagðar fram. Varnaraðili bendir á að þó að nýjar málsástæður og lagarök í matsbeiðninni varði fyrst og fremst hina almennu riftunarreglu 141. gr. laga nr. 21/1991, sem setji ógjaldfærni og huglæga afstöðu til hennar sem skilyrði riftunar, þá raski framlagning gagnanna grundvelli málsins í heild. Með framlagningu matsbeiðninnar hafi ekki aðeins jafnræði aðila verið raskað, þar sem varnaraðila hafi verið synjað um að koma að andsvörum með greinargerð, heldur leiði beiðnin óhjákvæmilega til mikilla tafa á málinu sem hann eigi ekki að þurfa að sætta sig við miðað við upphaflegan málatilbúnað sóknaraðila og meginreglur réttarfars um hraða málsmeðferð.

II

Í forsendum hins kærða úrskurðar er rakið hvernig sóknaraðili reisir málatilbúnað sinn í stefnu. Þar er og gangur málsins í héraði rakinn allt til þess er sóknaraðili lagði fram hina umdeildu matsbeiðni ásamt fleiri gögnum 7. mars 2011. Er það mat héraðsdóms að með matsbeiðninni hyggist sóknaraðili í raun færa sönnur á að reikningsskil bankans á árinu 2008 hafi í veigamiklum atriðum verið röng og að svo virðist sem sóknaraðili telji stjórnendur bankans hafa á þeim tíma beitt ýmsum rangfærslum í reikningsskilum bankans til að halda uppi eiginfjárhlutfalli hans. Verður að fallast á með héraðsdómi að varnaraðili hafi ekki getað gert sér grein fyrir því af efni stefnunnar að á þessum atriðum yrði byggt í málinu. Að þessu athuguðu verður hinn kærði úrskurðar staðfestur með vísan til forsendna hans.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Landsbanki Íslands hf., greiði varnaraðila, H-kk-þgf J-kk-þgf K-kk-þgf, 250.000 krónur í kærumálskostnað.