81/2010

.  Talið var að fyrirmæli í lögum B fælu í sér samning milli hans og þeirra félaga sem voru innan vébanda hans þegar lögin tóku gildi, en svo var ástatt um F. Gerðardómi sem þar um ræði væri ætlað að leysa úr ágreiningi um fjárhagslegt uppgjör þegar félag hafi sagt sig úr B. Samkvæmt lögum B skuli fyrsta aðgerð að fram kominni kröfu félags um hlutdeild í eignamyndun felast í því að löggiltur endurskoðandi reikni þá hlutdeilt út. Gætu dómstólar ekki hliðrað ákvæðum gerðarsamningsins um nauðsynlegan aðdraganda þess að gerðardómur taki til starfa. Þar sem þessa hafi ekki verið gætt var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. febrúar 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. febrúar 2010, þar sem hafnað var að svo stöddu kröfu sóknaraðila um að héraðsdómari tilnefni þrjá menn í gerðardóm til að leysa úr ágreiningi um fjárhagslegt uppgjör milli aðilanna vegna úrsagnar sóknaraðila úr varnaraðila. Kæruheimild er í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdóm að tilnefna í framangreindu skyni þrjá menn í gerðardóm, þar af einn sem formann. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur og kröfu sóknaraðila um málskostnað hafnað.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði deila aðilarnir um hvort fullnægt sé skilyrðum 3. mgr. 4. gr. laga nr. 53/1989 til að sóknaraðili geti leitað eftir því að héraðsdómari tilnefni þrjá menn í gerðardóm til að leysa úr ágreiningi um fjárhagslegt uppgjör milli þeirra vegna úrsagnar sóknaraðila úr varnaraðila, sem sá fyrrnefndi lýsti yfir 21. september 2009 og tók gildi í lok þess árs. Um slíkt fjárhagslegt uppgjör er fjallað í 1. mgr. 21. gr. svonefndra laga varnaraðila, sem samþykkt voru á aðalfundi hans 2008, og er það ákvæði tekið orðrétt upp í hinum kærða úrskurði. Samkvæmt því getur félag, sem hefur sagt sig úr varnaraðila, krafist með nánar tilgreindum skilmálum hlutdeildar í eignamyndun hans, en slík krafa verður að koma fram fyrir áramót, sem úrsögn miðast við, og skal þá „fela löggiltum endurskoðanda BHM að reikna hlutdeild hlutaðeigandi félags í hreinni eignamyndun hvers starfsárs sem félagið var innan BHM.“ Í niðurlagi ákvæðisins segir síðan: „Aðilar geta krafist gerðardóms í málinu og greiðist kostnaður af báðum aðilum að jöfnu.“ Með bréfi 17. desember 2009 setti sóknaraðili fram kröfu um hlutdeild í eignamyndun varnaraðila á tímabilinu frá 1. janúar 1994 til 31. desember 2009, en samkvæmt greinargerð varnaraðila fyrir Hæstarétti hefur endurskoðanda hans ekki verið falið að gera slíkan útreikning, sem um ræðir í framangreindu ákvæði.

Líta verður svo á að fyrirmælin í niðurlagi 1. mgr. 21. gr. laga varnaraðila feli í sér samning milli hans og þeirra félaga, sem voru innan vébanda hans þegar lögin tóku gildi, en svo var ástatt um sóknaraðila. Í ljósi tengsla þessa ákvæðis við annað efni 1. mgr. 21. gr. getur ekki orkað tvímælis að gerðardómi, sem þar um ræðir, sé ætlað að leysa úr ágreiningi um fjárhagslegt uppgjör þegar félag hefur sagt sig úr varnaraðila. Samkvæmt þessu er fullnægt skilyrðum til að telja þetta ákvæði fela í sér gerðarsamning í skilningi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989. Eðli máls samkvæmt verður að skýra þennan samning á þann veg að hann veiti hvorum aðila um sig sjálfstæða heimild til að krefjast meðferðar máls fyrir gerðardómi, svo og að það falli meðal annars innan valdsviðs hans að leysa úr ágreiningi um hvað skuli telja til eigna varnaraðila við ákvörðun á hlutdeild félags í eignamyndun hans. Fram hjá því verður á hinn bóginn ekki litið að eftir hljóðan 1. mgr. 21. gr. laga varnaraðila skal fyrsta aðgerðin að fram kominni kröfu félags um hlutdeild í eignamyndun hans felast í því að löggiltur endurskoðandi reikni þá hlutdeild út, en af því hlýtur óhjákvæmilega að leiða að gerðardómur geti ekki tekið til starfa fyrr en sá útreikningur liggur fyrir og í ljós er leitt að um forsendur hans eða niðurstöður standi nánar tiltekinn ágreiningur. Þótt í máli þessu hátti svo til að ágreiningur aðilanna virðist á þessu stigi beinast að því hvort Sjúkrasjóður Bandalags háskólamanna og Styrktarsjóður Bandalags háskólamanna skuli teljast til eigna varnaraðila geta dómstólar ekki hliðrað ákvæðum gerðarsamningsins um nauðsynlegan aðdraganda þess að gerðardómur taki til starfa. Með því að þessa skilyrðis hefur ekki verið gætt verður að hafna kröfu sóknaraðila.

Varnaraðili hefur ekki krafist kærumálskostnaðar og verður hann því ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, um að héraðsdómari tilnefni þrjá menn í gerðardóm til að leysa úr ágreiningi um fjárhagslegt uppgjör vegna úrsagnar sóknaraðila úr varnaraðila, Bandalagi háskólamanna.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.