265/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli E o.fl. á hendur R, V og L. Málsókn E o.fl., eigenda lands sem liggur að Markarfljóti í Rangárþingi eystra, átti rætur að rekja til þess að varnargarður við Markarfljót hjá Þórólfsfelli skemmdist í flóði af völdum eldgoss í Eyjafjallajökli vorið 2010. Þetta töldu E o.fl. hafa leitt til þess að Markarfljót breytti farvegi sínum sem flæmst hefði yfir land þeirra og valdið þeim skemmdum. Fyrir Hæstarétti kröfðust E o.fl. þess að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðaði einn kröfulið þeirra aðallega um að ógilt yrði með dómi framkvæmdaleyfi V og L, sem samþykkt var og útgefið af R, vegna viðgerðar og endurbyggingar á fyrrgreindum flóðavarnargarði, en til vara að viðurkennt yrði að framkvæmdir V og L við varnargarðinn frá og með tilteknu tímamarki hefðu verið ólögmætar. Talið var að krafa E o.fl. er laut að ætluðu ólögmæta framkvæmda sem fram fóru á grundvelli fyrrgreinds framkvæmdaleyfis væri einungis málsástæða fyrir kröfu um ógildingu framkvæmdaleyfisins og kæmi hún því ekki til úrlausnar í málinu. Á hinn bóginn taldi Hæstiréttur að E o.fl. hefðu lögvarða hagsmuni af að fá efnisdóm um gildi framkvæmdaleyfisins með skírskotun til þess að E o.fl. hefðu frá upphafi lagst eindregið gegn breytingu á legu varnargarðsins og að í dómaframkvæmd réttarins hefði það ekki staðið í vegi þess að skorið yrði úr um lögmæti slíks leyfis þótt framkvæmdum væri lokið eða þær langt komnar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að þessu leyti og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu E o.fl. til löglegrar meðferðar

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 7. apríl 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 26. mars 2014, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi ,,að því er varðar aðal- og varakröfu sóknaraðila í kröfulið 1 í stefnu, aðallega um ógildingu framkvæmdaleyfis en til vara viðurkenningu á ólögmæti framkvæmda, og að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því er þann kröfulið varðar.“ Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi sóknaraðila.

Kröfur sóknaraðila fyrir héraðsdómi voru í fyrsta lagi að aðallega yrði ógilt með dómi framkvæmdaleyfi varnaraðilanna Vegagerðarinnar og Landgræðslu ríkisins sem samþykkt var af sveitarstjórn varnaraðilans Rangárþingi eystra 19. september 2010 og gefið út 30. sama mánaðar vegna viðgerðar og endurbyggingar á flóðvarnargarði við Markarfljót hjá Þórólfsfelli í sama sveitarfélagi. Til vara var sú krafa gerð í þessum lið að viðurkennt yrði að framkvæmdir varnaraðilanna Vegagerðarinnar og Landgræðslu ríkisins við flóðvarnargarðinn frá og með 9. ágúst 2010 hafi verið ólögmætar.

Í öðru lagi kröfðust sóknaraðilar þess að varnaraðilunum Vegagerðinni og Landgræðslu ríkisins yrði með dómi gert skylt að koma áðurnefndum flóðvarnargarði ,,í það horf að Markarfljót falli í sinn forna farveg eins og hann var fyrir eldgosið í Eyjafjallajökli í apríl 2010“ að viðlögðum tilgreindum dagsektum hafi þessir varnaraðilar ekki orðið við kröfunni innan 90 daga frá dómsuppsögu.

Í þriðja lagi kröfðust sóknaraðilar þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda allra varnaraðila ,,vegna framkvæmdanna við flóðvarnargarðinn“.

Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi í heild sinni.

Sóknaraðilar hafa kært þá niðurstöðu en krafa þeirra hér fyrir dómi lýtur eingöngu að fyrsta kröfulið þeirra í héraði og una þeir frávísun héraðsdóms að öðru leyti. Samkvæmt því er krafa þeirra í málinu nú um ógildingu á framkvæmdaleyfinu en til vara um viðurkenningu á ólögmæti framkvæmdanna og að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er þessar kröfur varðar.

Varakrafa sóknaraðila um viðurkenningu á ólögmæti framkvæmdanna er af þeirra hálfu rökstudd svo í kæru til Hæstaréttar að þeir telji framkvæmdir varnaraðilanna Vegagerðarinnar og Landgræðslu ríkisins við varnargarðinn hjá Þórólfsfelli hafa verið andstæðar lögum. Byggja þeir á því ,,að ekki hafi verið lagaskilyrði fyrir útgáfu framkvæmdaleyfisins 30. september 2010 og því hafi útgáfa þess verið ólögmæt. Af því leiði að hinar umþrættu framkvæmdir sem fram fóru á grundvelli leyfisins hafi einnig verið ólögmætar.“ Þessi krafa er að réttu lagi einungis málsástæða fyrir kröfu um ógildingu framkvæmdaleyfisins og kemur því ekki sérstaklega til úrlausnar í málinu.

Kröfu sína um ógildingu framkvæmdaleyfis reisa sóknaraðilar á því að úrlausn um hana sé óháð upphaflegum kröfum í liðum tvö og þrjú, sem vísað var frá héraðsdómi. Það mat héraðsdóms að ógildingarkrafan hafi verið í slíkum tengslum við aðrar kröfur þeirra í héraði að hún hafi í raun verið málsástæða fyrir þeim sé rangt. Sóknaraðilar telja sig hafa sjálfstæða hagsmuni af því að fá úrlausn um fyrsta kröfuliðinn og því sé sú krafa ekki beiðni um lögfræðilegt álit.

Sóknaraðilar eru eigendur lands, sem liggur að Markarfljóti, og telja að með breytingum sem gerðar voru á legu flóðvarnargarðsins hjá Þórólfsfelli, er hann var byggður upp á ný eftir skemmdir af völdum flóða í kjölfar eldgossins í Eyjafjallajökli, hafi fljótið valdið skemmdum á löndum þeirra, sem stafi af því að legu flóðvarnargarðsins hafi verið breytt. Fallist er á með sóknaraðilum að þeir hafi lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um gildi framkvæmdaleyfis þess, sem varnaraðilinn Rangárþing eystra gaf út 30. september 2010. Ljóst var frá upphafi að sóknaraðilar lögðust eindregið gegn breytingu á legu garðsins. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur það heldur ekki staðið í vegi fyrir því að skorið yrði úr um lögmæti slíks leyfis þótt framkvæmdum sé lokið eða þær langt komnar, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 19. janúar 2006 í málinu nr. 326/2005, sem birtur er á síðu 167 í dómasafni réttarins það ár, og 18. desember 2008 í máli nr. 204/2008.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er varðar frávísun á aðalkröfu sóknaraðila í fyrsta kröfulið um ógildingu á framkvæmdaleyfi varnaraðilans Rangárþings eystra 30. september 2010 og lagt fyrir héraðsdóm að taka þá kröfu til löglegrar meðferðar.

Rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af rekstri þessa þáttar málsins í héraði og kærumálskostnað.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er úr gildi felldur að því er varðar frávísun á aðalkröfu í fyrsta kröfulið sóknaraðila um að ógilt verði framkvæmdaleyfi varnaraðilans Rangárþings eystra 30. september 2010 og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður vegna þessa þáttar málsins í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.