526/2008

Verktakafyrirtækið FH reisti sjö hús við L. Fyrirtækið gerði tvo samninga við F 17. mars 2005, fjármögnunarsamning og lánssamning. Fólst í fyrrnefnda samningnum skuldbinding F til að lána með ákveðnum skilyrðum fé til að fjármagna kaup á eignunum og til byggingarframkvæmda á þeim. FH gáfu út yfirlýsingu 7. apríl 2005 um „framsal greiðslu úr fjármögnunarsamningi“. Þar sagði að félagið heimilaði F að greiða beint til H úr fjármögnunarsamningi aðila. Kom fram að yfirlýsingin væri óafturkræf nema með samþykki H. Sagði síðan: „Greiðslur eru háðar verkstöðu og úttektum

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. september 2008. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til þrautavara krefst hann sýknu af kröfu stefnda, en að því frágengnu að krafa hans verði lækkuð og vaxtakröfu hrundið. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi reisir áfrýjandi á því að dómkrafa stefnda sé svo vanreifuð að ekki sé unnt að leggja dóm á málið. Bendir hann einkum á að ófullnægjandi gögn liggi kröfu stefnda til grundvallar, einungis hafi verið lagt fram reikningsyfirlit þar sem úttektir séu tilgreindar. Hann hafi í héraðsgreinargerð beint sérstakri áskorun til stefnda um að leggja fram gögn um allar úttektir sem tilgreindar séu á viðskiptareikningi Flottra húsa ehf. hjá stefnda þar sem fram komi um hvaða vörur sé að ræða og hver hafi tekið þær út. Við þessari áskorun hafi stefndi ekki orðið. Stefndi haldi því fram að hann hafi afhent lögmanni þeim, er rak málið fyrir áfrýjanda í héraði, úttektarnótur vegna allra úttekta svo hann gæti metið hvort þörf væri á að leggja þær fram í málinu. Áfrýjandi kveðst ekki kannast við þetta. Bendir áfrýjandi á að ekki sé bókað í endurritum þinghalda í málinu í héraði að hann hafi fallið frá áskorun sinni eða málsástæðu er að þessu lýtur.

Krafa um frávísun málsins frá héraðsdómi kom ekki fram þar fyrir dómi og verður ekki tekin til úrlausnar fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en Hæstiréttur gætir að því án kröfu hvort mál sé svo vanreifað að frávísun varði. Í máli þessu hefur stefndi uppi kröfu um greiðslu á skuld sem hann kveður hafa stofnast vegna úttekta Flottra húsa ehf. hjá honum og telur hann áfrýjanda bera ábyrgð á skuldinni. Krafan er reist á yfirliti um hreyfingar á úttektarreikningi Flottra húsa ehf. hjá stefnda, en yfirlitið sýnir að dregnar hafi verið frá innborganir á reikninginn. Enginn vafi leikur á hver krafa stefnda er og hvernig hann telur hana til komna. Þótt stefndi hafi ekki orðið við áskorun um að leggja fram einstakar úttektarnótur leiðir það ekki til þess að krafa hans teljist vanreifuð, heldur kemur þetta eftir atvikum til athugunar við efnisúrlausn málsins þegar metið er hvort krafan eða einstakir þættir hennar teljist nægilega sannaðir.

Krafa áfrýjanda um heimvísun málsins er reist á því að í héraðsdómi sé byggt á málsástæðum sem ekki hafi komið fram í stefnu. Ekki eru efni til að fallast á það. Þá er á því byggt að ekki sé fjallað um allar málsástæður sem áfrýjandi hafi teflt fram til varnar. Vísar hann til þess að ekki sé fjallað um þau rök hans að farið hafi verið eftir grein 3.4. í fjármögnunarsamningi um tilhögun greiðslna og það hafi áhrif á hvernig skýra eigi yfirlýsingu sína og Flottra húsa ehf. 7. apríl 2005. Ekki er fallist á þessar röksemdir áfrýjanda, enda tekur héraðsdómur afstöðu til túlkunar á yfirlýsingunni og telur að sjálfstæður réttur stefnda hafi stofnast til greiðslna úr hendi áfrýjanda. Skýra verður dóminn svo að í því felist að texti og framkvæmd fjármögnunarsamningsins breyti ekki þessari túlkun á yfirlýsingunni.

II

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu áfrýjandi og Flott hús ehf. með sér tvo samninga 17. mars 2005. Annars vegar lánssamning og hins vegar fjármögnunarsamning, en samningarnir tengjast innbyrðis. Skyldi umsamið lán, allt að 320.000.000 krónur, samkvæmt fyrri samningnum fara til að fjármagna kaup og frekari framkvæmdir við byggingu sjö parhúsa við Lækjarvað í Reykjavík, sem um var nánar samið í hinum síðar nefnda. Í honum segir að tilgangur hans sé að staðfesta með formlegum hætti að áfrýjandi ,,stefni að því að lána“ Flottum húsum ehf. fé til að standa straum af endurfjármögnun að hluta á kaupverði tilgreindra fasteigna ásamt byggingarframkvæmdum á þeim sem skilgreindar séu í samningnum að uppfylltum öllum eðlilegum og sanngjörnum skilyrðum er áfrýjandi setji af sinni hálfu. Í samningnum er ákvæði sem mælir fyrir um að vegna eðlis hans séu greiðslur samkvæmt honum ekki framseljanlegar til þriðja aðila. Í 3. gr. samningsins er fjallað um framkvæmd hans. Þar kemur meðal annars fram að fyrir þurfi að liggja úttekt á byggingarstigi og verðmat sem fulltrúi áfrýjanda vinni og þegar það liggi fyrir geti Flott hús ehf. óskað eftir útborgun láns hjá áfrýjanda. Skuli hann innan tveggja virkra daga frá móttöku lánsbeiðni taka afstöðu til hennar. Í gr. 3.4. segir meðal annars: ,,Undir úttektarbeiðnir og ráðstafanir á lánsfé, til skuldbindingar fyrir lántaka, skulu skrifa þeir sem rita firmað eða prókúruhafi samkvæmt hlutafélagaskrá og er aðilum skylt að tilkynna [áfrýjanda] ef breyting verður á ofangreindum ritunum. Annað tveggja samþykkir [áfrýjandi] lánsbeiðni með því að borga út lánið inn á uppgefinn bankareikning lántaka eða skv. sérstakri ráðstöfunarbeiðni“.

III

Stefndi reisir kröfu sína á því að ,,Yfirlýsing um framsal greiðslu úr fjármögnunarsamningi“ 7. apríl 2005, sem áfrýjandi og Flott hús ehf. undirrituðu, hinn fyrr nefndi með orðunum ,,án ábyrgðar“, veiti honum sjálfstæðan rétt til þess að beina kröfu sinni að áfrýjanda. Í yfirlýsingunni segir meðal annars: ,,Flott hús ehf. ... heimilar hér með [áfrýjanda] að greiða beint til [stefnda] hf. úr fjármögnunarsamningi sem gerður var ... 17. mars 2005. Yfirlýsing þessi er óafturkræf nema með samþykki [stefnda]. Greiðslur eru háðar verkstöðu og úttektum ... og stöðu fjármögnunar, en greiðast um leið og fyrsta útborgun frá [áfrýjanda] héðan í frá fer fram til Flottra húsa ehf. og síðan af hverri útborgun sem nemur 20% af þeirri fjárhæð sem [áfrýjandi] greiðir til Flottra húsa ehf. [Áfrýjandi] greiðir því beint til [stefnda], sem nemur ofangreindu. Greiðslu skal leggja inn á reikning [stefnda].“ Hlutfall það, 20%, sem tilgreint er í yfirlýsingunni var 30. janúar 2006 hækkað í 30% að beiðni Flottra húsa ehf. Stefndi byggir einnig á því að sú hækkun hafi falið í sér skuldbindingu fyrir áfrýjanda og að skilningur hans um skuldbindingargildi þessara yfirlýsinga hafi verið staðfestur í tölvupóstsamskiptum, meðal annars þegar áfrýjandi hafi afturkallað ábyrgð sína. Áfrýjandi heldur því ómótmælt fram að allar útborganir hans vegna fjármögnunarsamningsins hafi, í samræmi við ákvæði samningsins, farið fram á grundvelli sérstakra útborgunarbeiðna Flottra húsa ehf. þar sem fram hafi komið hvernig skyldi ráðstafa hverri greiðslu.

Krafa stefnda felur í sér að í yfirlýsingu áfrýjanda og Flottra húsa ehf. 7. apríl 2005 og síðari samskiptum þeirra hafi falist þriðjamannsloforð í hans þágu sem hann geti reist á sjálfstæðan rétt gagnvart áfrýjanda. Meginefni yfirlýsingarinnar er að Flott hús ehf. heimilar áfrýjanda að inna af hendi greiðslur samkvæmt fjármögnunarsamningi beint til stefnda. Skilmáli um að yfirlýsingin sé óafturkræf nema með samþykki stefnda felur það í sér að Flott hús ehf. getur ekki afturkallað hana án slíks samþykkis. Yfirlýsingin mælir hvorki beinlínis fyrir um að stefndi hafi beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast efnda á fjármögnunarsamningi áfrýjanda og Flottra húsa ehf. né verður túlkuð með þeim hætti. Framkvæmd útborgana var einnig á þann veg að samkomulag var milli áfrýjanda og Flottra húsa ehf., á grundvelli beiðna félagsins, um hvert greiðsla skyldi renna hverju sinni. Verður ekki fallist á að stefndi geti reist rétt á yfirlýsingunni eða síðari samskiptum við áfrýjanda.

Stefndi byggir kröfu sína einnig á því að hann eigi skaðabótarétt á hendur áfrýjanda vegna saknæmrar háttsemi hans, sem falist hafi í blekkingum um stöðu verksins og valdið því að stefndi hélt áfram að heimila Flottum húsum ehf. úttektir á vörum. Krafan er um skaðabætur innan samninga og er sá grundvöllur hennar áréttaður í greinargerð stefnda til Hæstaréttar. Stefndi var ekki aðili að samningum áfrýjanda og Flottra húsa ehf. Áður er komist að þeirri niðurstöðu að hann geti ekki átt beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast efnda á fjármögnunarsamningnum. Hann getur því ekki átt rétt til skaðabóta vegna meintra vanefnda á þeim samningi.

Loks er krafa stefnda reist á sjónarmiðum um meinta auðgun áfrýjanda, sem orðið hafi með því að vörur sem teknar voru út í reikning hjá stefnda og nýttar til byggingarframkvæmda hafi aukið verðmæti veða, sem stóðu til tryggingar kröfu hans á hendur Flottum húsum ehf. Stefndi hefur ekki sannað að áfrýjandi hafi hlotið óréttmæta auðgun, af þeim ástæðum sem hér um ræðir, og getur hann því þegar af þeirri ástæðu ekki byggt kröfu sína á þessum sjónarmiðum.

Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Frjálsi fjárfestingarbankinn hf., skal vera sýkn af kröfu stefnda, Húsasmiðjunnar hf.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.