84/2010

Talið var að A hf. væri aðili málsins, þótt kröfu hafi ekki verið beint að honum í upphafi, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991, en hluti gagnanna var í vörslum hans. Ekki var talin vera heimild til að kæra úrskurðinn að því leyti sem fallist var á kröfu um öflun sönnunargagna, sbr. f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu þess vegna vísað að því leyti frá Hæstarétti. Þá var krafa T ekki talin uppfylla skilyrði um skýrleika, þar sem hún laut að því, í öllum tilvikum nema einu, að fá „öll gögn“ um tiltekin atvik, án þess að þau gögn væru greind sem óskað var eftir. Óvissu um gögn hafi T getað eytt með því að leiða vitni um hvaða skjöl væru til um þau atvik sem hann leiti sönnunar um. Þá var sá ágalli á kröfunni að hún beindist einkum að K hf. Að auki var krafan haldin þeim efnisannmarka að óskað var eftir að T væri „veitt heimild“ til að afla nánar tilgreindra gagna í stað þess að krefjast þeirra svo unnt væri að fullnægja kröfunni, sbr. 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Þótt úr þeim annmarka hafi verið bætt fyrir Hæstarétti var talið að ekki yrði hjá því komist að vísa þeim hluta úrskurðarins sem til endurskoðunar var frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. febrúar 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. og 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. janúar 2010, þar sem fallist var að hluta á kröfu sóknaraðila um að honum væri með stoð í XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála veitt heimild til að afla úr hendi beggja varnaraðila skjala og annarra sýnilegra sönnunargagna samkvæmt tilgreindum liðum í kröfugerð hans sem tengjast viðskiptum sóknaraðila og varnaraðilans Kaupþings banka hf. Skilja verður kæru og greinargerð sóknaraðila svo að hann krefjist þess að varnaraðilum verði gert að afhenda sér gögn samkvæmt liðum 7, 8ii, 8iii og 12 í kröfugerð sóknaraðila fyrir héraðsdómi og staðfestingar á hinum kærða úrskurði varðandi liði 1, 2, 6, 9, 11, 16 og 18. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Kaupþing banki hf. kærði úrskurðinn fyrir sitt leyti 5. febrúar 2010. Krafa hans er sú að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá verður að skilja kröfu hans svo að hann krefjist bæði málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Arion banki hf. kærði úrskurðinn 8. febrúar 2010 og krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur, til vara að málinu verði vísað frá héraðsdómi en að því frágengnu að hinum kærða úrskurði verði hrundið að hluta og breytt á þann veg að sóknaraðila verði einungis heimilað að afla gagna hjá varnaraðilanum Kaupþingi banka hf.

Um kæruheimild vísa aðilar til d. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og varnaraðilinn Arion banki hf. einnig til b. liðar 2. mgr. sömu lagagreinar.

I

Sóknaraðili beindi kröfu sinni upphaflega eingöngu að varnaraðilanum Kaupþingi banka hf. en ekki jafnframt að Arion banka hf. Málið var fyrst tekið fyrir í héraði 21. september 2009 og eftir það nokkrum sinnum og meðal annars flutt um frávísunarkröfu varnaraðilans Kaupþings banka hf. Kröfunni var hafnað með úrskurði 13. nóvember sama ár. Málið var næst tekið fyrir 17. sama mánaðar og þá bókað að því væri frestað til munnlegs flutnings 7. desember sama ár. Í þinghaldi þann dag er bókað að mætt sé af hálfu Arion banka hf. og að bankinn neiti að afhenda gögn nema að undangengnum úrskurði þar um. Málið var næst tekið fyrir 14. desember 2009 og þá meðal annars bókað að lögð sé fram áskorun sóknaraðila á hendur Arion banka hf. ,,um afhendingu skjals.“ Í áskoruninni segir meðal annars: ,,Hér með er skorað á Arion banka hf. að afhenda þau gögn sem koma fram í beiðni sóknaraðila, sbr. dskj. nr. 1.“ Mætt var af hálfu bankans við fyrirtökuna svo og við munnlegan flutning málsins 5. janúar 2010 þar sem lýst var afstöðu bankans til kröfunnar. Samkvæmt framansögðu er Arion banki hf. einnig aðili málsins, þótt kröfu hafi ekki verið beint gegn honum í upphafi, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991.

II

Í máli þessu freistar sóknaraðili að afla gagna sem hann telur vera í vörslum viðsemjanda síns og þriðja aðila. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði rekur sóknaraðili mál á hendur varnaraðilanum Kaupþingi banka hf. fyrir dómstóli í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Sá málarekstur stendur því ekki í vegi að sóknaraðili afli sönnunargagna fyrir dómstóli hér á landi eftir ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991.

Þótt Kaupþing banki hf. sé í greiðslustöðvun og lúti reglum um slitameðferð fjármálafyrirtækja samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, en sú meðferð fer um margt eftir reglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., stendur það heldur ekki í vegi fyrir því að sóknaraðili leiti sönnunar um atvik, sem varða þennan varnaraðila, eftir reglum XII. kafla laga nr. 91/1991.

III

Samkvæmt f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 er unnt að kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdómara, þar sem synjað er um heimild til að afla sönnunargagna án þess að mál hafi áður verið höfðað. Er ljóst af þessu að úrskurður þar sem fallist er á beiðni um slíka sönnunarfærslu sætir ekki kæru, og fær þar engu breytt ákvæði d. liðar 1. mgr. sömu lagagreinar, sem aðilar vísa til sem kæruheimildar, eins og áður greinir. Kæruheimild verður heldur ekki sótt til 2. mgr. 143. gr. laganna. Brestur því heimild fyrir kærum varnaraðila og verður málinu vísað að því leyti sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Endanleg krafa sóknaraðila fyrir héraðsdómi var í 21 tölulið eins og rakið er í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili freistar þess með kæru sinni að fá afhent gögn samkvæmt liðum 7, 8ii, 8iii og 12 sem héraðsdómur hafnaði afhendingu á.

Krafa um öflun skjala eða annarra sýnilegra sönnunargagna eftir reglum XII. kafla laga nr. 91/1991 verður að fullnægja skilyrðum um skýrleika og vera þess efnis að unnt sé að knýja fram fullnustu hennar annað hvort að viðlögðum dagsektum eða með aðför, sbr. 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Allir liðir í kröfu sóknaraðila, að 18. lið undanskildum, miða að því að honum verði heimilt að fá ,,öll gögn“ um tiltekin atvik úr hendi varnaraðila, án þess að gögnin séu tilgreind. Sóknaraðila bar að geta um þau skjöl eða önnur sýnileg sönnunargögn, sem hann krefst úr hendi varnaraðila. Óvissu um það, hvort skjöl væru til og í þeirra vörslum, gat sóknaraðili eytt með því að leiða vitni, til dæmis starfsmenn varnaraðila, um það hvaða skjöl væru til um þau atvik, sem hann leitar sönnunar um. Í framhaldi af slíkum vitnisburði gat hann mótað kröfu um afhendingu gagna á þann veg að framangreindum skilyrðum væri fullnægt, sbr. 2. mgr. 79. gr. laga nr. 91/1991.

Krafa sóknaraðila um afhendingu gagna samkvæmt liðum 7, 8ii, 8iii og 12 uppfyllir samkvæmt framansögðu ekki skilyrði um skýrleika sem gera verður. Á kröfunni er einnig sá ágalli að hún beinist einkum að viðsemjanda sóknaraðila, Kaupþingi banka hf., sem að uppfylltum lagaskilyrðum kynni að verða stefnt sem gagnaðila hans í dómsmáli því sem hann hyggst taka ákvörðun um eftir öflun sönnunargagna samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991, en heimildir hans til gagna úr hendi þessa varnaraðila eru takmarkaðar við 67. gr. og 68. gr. laganna. Auk þess er krafan, eins og hún er sett fram við héraðsdóm, haldin þeim efnisannmarka að hann óskar eftir að sér verði ,,veitt heimild“ til að afla skjala eða annarra sýnilegra sönnunargagna um tilgreind atvik í stað þess að krefjast þeirra svo unnt sé að fullnusta kröfuna með þeim hætti sem að framan greinir. Þótt úr þessum síðastnefnda annmarka hafi verið bætt fyrir Hæstarétti verður samkvæmt framansögðu ekki hjá því komist að vísa þessari kröfu sóknaraðila, sem varðar þann hluta úrskurðar héraðsdóms sem til endurskoðunar er fyrir Hæstarétti, án kröfu frá héraðsdómi.

Rétt er að hver aðili um sig beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Málinu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar kæru varnaraðila, Kaupþings banka hf. og Arion banka hf.

Kröfu sóknaraðila, The Bank of Tokyo Mitsubishi UFJ Ltd., um afhendingu gagna samkvæmt kröfuliðum 7, 8ii, 8iii og 12 er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.