444/2004

O hf. krafðist að viðurkennt yrði að tiltekinn úrskurður úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála væri ekki bindandi fyrir sig og hann yrði dæmdur ógildur gagnvart sér. Hæstiréttur tók fram að ágreiningslaust væri að niðurstaða úrskurðarins beindist sérstaklega að O hf. og varðaði hagsmuni hans. Af málatilbúnaði þess yrði ekki annað ráðið en að málsóknin væri reist á því að umræddur úrskurður hefði ekki þau réttaráhrif sem honum væru ætluð. Úrskurðurinn hefði hins vegar réttaráhrif samkvæmt efni sínu svo lengi sem dómstólar felldu hann ekki úr gildi. Ætti O hf. þess kost að krefjast dóms um ógildingu hans teldi hann annmarka á formi hans eða efni en ekki væri á færi dómstóla að breyta efni hans. Þar sem O hf. hafði ekki uppi kröfu um ógildingu úrskurðarins var fallist á með héraðsdómara að vísa málinu frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2004, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr hendi hvers varnaraðila um sig.

Varnaraðili Landssími Íslands hf. krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og honum dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðili Póst- og fjarskiptastofnun krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og honum dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðili úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Sóknaraðili máls þessa varð til eftir samruna Íslandssíma hf. og tveggja annarra fyrirtækja á fjarskiptamarkaði. Upphaf máls þessa má rekja til þess að 11. mars 2002 óskaði Íslandssími hf. eftir því við varnaraðila Póst- og fjarskiptastofnun að stofnunin hæfist þegar handa við að skilgreina kostnaðarverð af rekstri farsímanets varnaraðila Landssíma Íslands hf. og ákveða samkvæmt því svokallað innhringiverð í GSM net fyrirtækisins. Við meðferð þess máls gerði varnaraðili Landssími Íslands hf. meðal annars þær kröfur aðallega að stofnunin hafnaði erindinu en til vara að ákveðið yrði að Íslandssími hf. teldist með umtalsverða markaðshlutdeild, annars vegar á markaði fyrir rekstur farsímaneta og farsímaþjónustu og hins vegar á svokölluðum samtengingarmarkaði. Með ákvörðun 23. apríl 2003 var varnaraðila Landssíma Íslands hf. gert að lækka verð fyrir símtöl sem enda í GSM farsímaneti. Ekki var tekin afstaða til varakröfu félagsins en þess getið að sú krafa yrði tekin til meðferðar í sérstöku máli. Með bréfi varnaraðila Póst- og fjarskiptastofnunar sama dag til sóknaraðila, sem var þá orðinn aðili að málinu í stað Íslandssíma hf. vegna fyrrgreinds samruna, og varnaraðila Landssíma Íslands hf. var þessum félögum tilkynnt að stofnunin teldi ástæðu til að kanna markaðsstöðu sóknaraðila og í framahaldi þess taka ákvörðun um hvort telja bæri fyrirtækið hafa umtalsverða markaðshlutdeild í skilningi laga um fjarskipti. Bárust stofnuninni athugasemdir frá báðum þessum félögum af þessu tilefni. Með ákvörðun varnaraðila Póst- og fjarskiptastofnunar 15. júlí 2003 komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili teldist fyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild á markaði fyrir farsímanet og farsímaþjónustu samkvæmt þágildandi lögum nr. 107/1999 um fjarskipti en hafnaði því að sóknaraðili yrði talinn með umtalsverða markaðshlutdeild á samtengingarmarkaði. Varnaraðili Landssími Íslands hf. kærði 5. ágúst 2003 þessa synjun stofnunarinnar til varnaraðila úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála. Ákvað nefndin að aðild að ágreiningsmálinu fyrir nefndinni skyldi þannig háttað að Landssími Íslands hf. teldist sóknaraðili en Póst- og fjarskiptastofnun varnaraðili. Var Og fjarskiptum hf. gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum að „án þess þó að teljast beinn aðili að málinu.“ Með úrskurði 21. október 2003 felldi úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála fyrrnefnda synjun Póst- og fjarskiptastofnunar úr gildi. Skyldi sóknaraðili samkvæmt úrskurðinum talinn fyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild á samtengingarmarkaði.

Í kjölfar þessarar niðurstöðu höfðaði sóknaraðili mál fyrir héraðsdómi með stefnu 13. apríl 2004 þar sem hann krafðist viðurkenningar á að úrskurðarorð varnaraðila úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála í framangreindum úrskurði 21. október 2003 teldust ekki bindandi fyrir hann. Var kröfugerð hans meðal annars skýrð með því að samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga nr. 69/2003 um Póst- og fjarskiptastofnun væri óvíst hvort honum væri heimilt að bera úrskurðinn undir dómstóla þar sem hann hefði ekki átt aðild að úrskurðarmálinu. Þá sé það almenn regla íslensks réttar að ákvarðanir í ágreiningsmálum bindi einungis aðila málsins. Með hinum kærða úrskurði var máli sóknaraðila vísað frá héraðsdómi.

II.

Fyrir Hæstarétti heldur sóknaraðili því fram að ágreiningsefni málsins lúti að því hvort héraðsdómur sé bær til að taka efnislega afstöðu til þeirrar kröfu hans að úrskurður stjórnvalds í máli sem hann átti ekki aðild að en varðaði réttarstöðu hans, verði dæmdur óbindandi og þar með ógildur gagnvart honum. Er tekið fram að ekki sé verið að fara fram á að hróflað verði við efni umræddrar stjórnvaldsákvörðunar. Heldur sóknaraðili því fram að með efnisdómi í máli aðila fáist úr því skorið hvort fyrirkomulag um aðild fyrir varnaraðila úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála standist eins og hún hefur verið ákveðin. Sé það grundvallarregla í íslenskum stjórnsýslurétti að hið lægra setta stjórnvald sem tekur kærða ákvörðun eigi ekki aðild að kærumáli. Hafi úrskurðarnefndinni því verið skylt að viðurkenna aðild sóknaraðila að ágreiningsmálinu en hafna aðild varnaraðila Póst- og fjarskiptastofnunar að því. Þá telur hann sig hafa af því lögvarða hagsmuni að bera undir dómstóla það álitamál hvort hann sé bundinn af ákvörðun æðsta úrskurðaraðila á sviði fjarskipta um hagsmuni sína og réttarstöðu enda þótt hann hafi ekki átt aðild að stjórnsýslumálinu.

Varnaraðili Landssími Íslands hf. heldur því fram að sakarefnið falli utan verksviðs dómstóla og því beri að vísa málinu frá dómi. Í málatilbúnaði sóknaraðila sé ekki lagt upp með að ógilda eigi umrædda stjórnvaldsákvörðun, heldur hvort formleg tilgreining á stöðu aðila í umræddum úrskurði hafi verið eins og eðlilegt megi teljast. Þá telur hann að í kröfu sóknaraðila felist beiðni um að skilja sóknaraðila undan réttaráhrifum úrskurðarins og breyta þannig efni hans í stað þess að skera úr um gildi hans, en slíkt falli einnig utan verksviðs dómstóla. Þá bendir þessi varnaraðili á að sóknaraðili hafi átt þess kost að gæta allra þeirra hagsmuna sem stjórnsýslulög veita aðilum í málum sem þessum. Hafi hann því í reynd haft stöðu aðila við meðferð málsins hvað sem líði formlegri tilgreiningu aðila í úrskurðinum. Þá sé réttur aðila til að bera stjórnvaldsákvörðun undir dómstóla ekki háður því að viðkomandi hafi verið tilgreindur aðili í úrskurði, hafi stjórnvaldsákvörðun beinst sérstaklega að honum. Telur hann að málatilbúnaður sóknaraðila sé svo á reiki að í bága brjóti við d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Varnaraðili Póst- og fjarskiptastofnun bendir á að í málflutningi fyrir héraðsdómi um frávísun málsins hafi sóknaraðili skýrt kröfu sína svo að í henni fælist krafa um ógildingu úrskurðar varnaraðila úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála að því er sóknaraðila einan varðaði. Rúmist sú kröfugerð ekki innan upphaflegu kröfugerðarinnar þar sem krafist var viðurkenningar á að úrskurðurinn hafi ekki bindandi áhrif gagnvart sóknaraðila. Hafi málatilbúnaður sóknaraðila verið svo á reiki, auk þess að vera vanreifaður, að brjóti í bága við d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá heldur þessi varnaraðili því fram að ekki sé hægt að kljúfa umrædda ákvörðun upp og fá hana ógilta að hluta þar sem um sé að ræða ákvörðun sem beinist að einum aðila og lúti að einum efnisþætti. Sé krafan samkvæmt því ekki dómtæk sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Í máli þessu gerir sóknaraðili þær kröfur að viðurkennt verði að tiltekinn úrskurður varnaraðila úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála sé ekki bindandi fyrir sig. Hefur hann skýrt þá kröfugerð svo að í henni felist krafa um að úrskurðurinn verði dæmdur ógildur gagnvart sér. Ágreiningslaust er að niðurstaða úrskurðarins beindist sérstaklega að sóknaraðila og varðar hagsmuni hans. Af málatilbúnaði sóknaraðila verður ekki annað ráðið en að hann reisi málsókn sína á því að umræddur úrskurður hafi ekki þau réttaráhrif sem honum voru ætluð. Úrskurðurinn hefur hins vegar réttaráhrif samkvæmt efni sínu svo lengi sem dómstólar fella hann ekki úr gildi. Þar sem framangreindur úrskurður úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála varðar hagsmuni sóknaraðila á hann þess kost að krefjast dóms um ógildingu hans telji hann annmarka á formi hans eða efni og standa ákvæði 3. mgr. 13. gr. laga nr. 69/2003 því ekki í vegi. Ekki er á færi dómstóla að breyta efni úrskurðarins. Eins og að framan er rakið voru dómkröfur sóknaraðila fyrir héraðsdómi eingöngu þær að viðurkennt yrði að umræddur úrskurður væri ekki bindandi fyrir hann. Þar sem sóknaraðili hefur ekki uppi kröfu um ógildingu úrskurðarins verður á það fallist með héraðsdómara að vísa verði málinu frá héraðsdómi.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Og fjarskipti hf., greiði varnaraðilum, Landssíma Íslands hf. og Póst- og fjarskiptastofnun, hvorum fyrir sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.