60/2015

G var gefið að sök manndráp af gáleysi, auk umferðarlagabrota, með því að hafa ekið dráttarvél með ámoksturstæki með áföstum baggaspjótum án nægilegrar aðgæslu og varúðar inn á bifreiðastæði, þvert í veg fyrir bifreið sem kom aðvífandi úr gagnstæðri átt, með þeim afleiðingum að ökumaður þeirrar bifreiðar lést við áreksturinn. Var þetta talið varða við 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr. og 6. mgr. 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að vegna krafna um skýrleika refsiheimilda yrði manni ekki gerð refsing fyrir brot á ákvæði 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga einu og sér, en aftur á móti bæri að líta til ákvæðisins við mat á því hvort ökumaður hefði sýnt af sér gáleysi í skilningi 215. gr. almennra hegningarlaga þegar ökutæki, sem hann hefði stjórnað, hefði orðið manni að bana. Talið var að þegar dráttarvél væri ekið eftir þjóðvegum bæri ökumanni hennar að sýna sérstaka varkárni og ætti það enn frekar við þegar dráttarvélin væri með fyrrgreindan aukabúnað. Með hliðsjón af skýrslum sérfróðra manna um tæknirannsókn á ökutækjunum tveimur og ætlaðan ökuhraða bifreiðarinnar var talið hafið yfir skynsamlegan vafa að bifreiðin hefði verið komin svo nálægt dráttarvélinni þegar henni var sveigt í veg fyrir bifreiðina að G hefði á þeirri stundu átt að sjá hana greinilega. Talið var að vegna hins mikla hraða bifreiðarinnar léki enginn vafi á að ökumaður hennar hefði átt þátt í því að valda slysinu. Það var á hinn bóginn ekki talið leysa G undan refsiábyrgð. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að G hefði ekki sætt refsingu áður og augljóst væri að hann hefði orðið fyrir miklu áfalli vegna slyssins. Var refsing hans ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 45 daga. Þá var hann sviptur ökurétti í þrjá mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2014 af hálfu ákæruvaldsins. Hann krefst þess aðallega að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar og sviptingar ökuréttar, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur.

Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.

I

Í máli þessu eru ákærða gefin að sök brot á almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og umferðarlögum nr. 50/1987 „með því að hafa, um hádegisbil mánudaginn 25. mars 2013, ekið dráttarvélinni SY-346 með ámoksturstækjum með áföstum baggaspjótum í 93 cm hæð frá vegi; suður Skeiðaveg við Brautarholt á Skeiðum án nægilegrar aðgæslu og varúðar til vinstri inn á bifreiðastæði við Brautarholt, þvert í veg fyrir bifreiðina [...] sem kom aðvífandi úr gagnstæðri akstursátt, þannig að mjög harður árekstur varð með dráttarvélinni og framangreindri bifreið með þeim afleiðingum að A ... hlaut mikla fjöláverka og lést nær samstundis.“ Bifreiðin [...] var jeppabifreið af gerðinni [...] og var A ökumaður hennar.

Samkvæmt gögnum málsins var veður bjart þegar slysið átti sér stað, vegurinn þurr og aðstæður til aksturs hinar ákjósanlegustu. Skeiðavegur er þjóðvegur, lagður bundnu slitlagi, og skiptist þar sem slysið varð í tvær akbrautir sem hvor um sig er ætluð umferð ökutækja í gagnstæðar áttir. Sé ekið suður veginn eins og ákærði gerði umrætt sinn háttar þannig til að á vinstri hönd er bifreiðastæði við Brautarholt og er unnt að aka inn á það á tveimur stöðum. Nyrðri innkeyrslan, sem fyrst er komið að, er um 50 metrum frá þeirri syðri þar sem ákærði hugðist aka inn á stæðið. Sé horft suður eftir veginum sveigir hann til vinstri og trjágróður, sem þar er, byrgir ökumönnum sýn þannig að þeir geta vart komið auga á ökutæki, sem koma aðvífandi á móti, fyrr en þau koma úr hvarfi hjá trjánum. Vegna þess hve aðstæður eru taldar varasamar er leyfilegur hámarksökuhraði á þessum hluta Skeiðavegar 70 km á klukkustund.

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna fyrir dómi, svo og skýrslum sérfróðra manna sem lagðar hafa verið fram í málinu. Meðal þeirra er skýrsla F prófessors um ætlaðan ökuhraða jeppabifreiðarinnar þegar hún lenti framan á dráttarvélinni og skýrslur, sem gerðar voru af E bifvélavirkjameistara, um tæknirannsókn á ökutækjunum tveimur. Hafa þeir F og E báðir komið fyrir héraðsdóm þar sem þeir staðfestu skýrslurnar og svöruðu spurningum um efni þeirra.

Ákærði var búsettur í nágrenni Brautarholts og þekkti því vel til aðstæðna þar sem slysið varð. Fyrir dómi sagði hann að beygja væri á veginum fram undan slysstaðnum og þar væri skjólbelti sem hindraði útsýni. Ákærði kvaðst hafa ætlað að aka að kertasmiðjunni við Brautarholt og áður en hann hefði tekið beygjuna hefði hann ekki orðið var við að neinn kæmi á móti „og svo birtist hann þarna bara rétt í þann mund sem ég er að taka beygjuna og við lendum saman ... Ég sé hann ... svona eins og svarta þúst augnablik áður en hann lendir á traktornum.“ Aðspurður sagði ákærði, sem er blindur á hægra auga, að hann hefði ekki orðið var við að blindan háði sér við akstur, en hann væri með ágætis sjón á því vinstra.

Í áðurgreindri skýrslu komst F að þeirri niðurstöðu að ætlaður hraði jeppabifreiðarinnar hafi verið 110 km á klukkustund þegar hún lenti framan á dráttarvélinni, en mögulegur hámarkshraði hennar 118 km á klukkustund. Á teikningu af vettvangi, sem sýnir ætlaða stöðu ökutækjanna á veginum einni sekúndu fyrir áreksturinn, er dráttarvélin að byrja að beygja en ekki komin yfir á hina akbrautina og jeppabifreiðin skammt undan án þess að ökumaður hennar virðist hafa áttað sig á að dráttarvélin væri í þann mund að sveigja í veg fyrir bifreiðina. Mældust hemlaför eftir hana 15,5 m. Aðspurður fyrir dómi taldi F að hefði jeppabifreiðinni verið ekið á 70 km hraða á klukkustund væri líklegt að hún hefði ekki lent á dráttarvélinni. Alla vega hefði áreksturinn orðið minni háttar.

Dráttarvélin sem ákærði ók var búin ámoksturstæki með bagga- eða rúllutínslu, en hún samanstóð af bakstykki 1,25 m breiðu, og tveimur bagga- eða rúlluspjótum, 1,09 m löngum, sem vissu fram hvort sínum megin á tínslunni og sneru líklega örlítið upp á við. Fyrir dómi kvaðst ákærði álíta að spjótin hefðu verið í 40-50 cm hæð frá jörðu þegar slysið varð. Af skemmdum, sem urðu á jeppabifreiðinni af völdum árekstrarins, dró E hins vegar þá ályktun í rannsókn sinni á ökutækjunum að fyrsta snerting vinstra spjótsins á dráttarvélinni við vinstra frambretti bifreiðarinnar hafi verið í 1,15 m hæð frá yfirborði vegar og hægra spjótið hafi gengið beint gegnum vinstri framhurð hennar í 1,095 m hæð. Fyrir dómi staðfesti E að samkvæmt þessu hafi baggaspjótin verið í liðlega 1 m hæð frá yfirborði vegarins þegar ökutækin rákust saman. Miðað við þetta var fjarlægðin frá fremsta hluta á framhjólbörðum dráttarvélarinnar og að enda spjótanna 2,67 m. Á ljósmyndum, sem teknar voru úr ökumannssæti dráttarvélarinnar á slysstað, sést að kjálkar á ámoksturstæki hennar hafa skert útsýnið þaðan fram á veginn.

Hinn 30. september 2014 mældi lögregla vegalengdina frá þeim stað þar sem jeppabifreiðin var þegar ákærði hafði fyrst möguleika á að sjá hana koma á móti sér og að þeim stað þar sem dráttarvélinni var beygt inn á bifreiðastæðið. Reyndist vegalengdin vera 235,5 m. Samkvæmt skýrslu lögreglu um þessa rannsókn hefði það tekið bifreiðina 7,18 sekúndur að fara vegalengdina miðað við að hraði hennar hefði verið 118 km á klukkustund. Séu ljósmyndir, sem teknar voru við þetta tækifæri, bornar saman við mynd, sem tekin var frá sama sjónarhorni á slysdegi, sést að trjágróður skyggir í báðum tilvikum á útsýnið fram eftir veginum. Þótt gróðurinn hafi verið grisjaður eftir slysið, svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi, er þess að gæta að það átti sér stað í lok mars þegar engin lauf voru á trjánum, eins og glöggt sést á myndinni sem þá var tekin. Í lok september þegar síðari myndirnar voru teknar voru trén hins vegar laufguð og byrgðu því frekar sýn en þau gerðu í fyrra skiptið. Að þessu gættu er engin ástæða til að ætla að útsýnið suður eftir veginum hafi verið takmarkaðra á slysdegi en það var þegar umrædd rannsókn lögreglu var gerð. Verður hún því lögð til grundvallar við úrlausn málsins.

II

Í ákæru er háttsemi ákærða, sem honum er gefin að sök, heimfærð til 215. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. 4. gr. og 6. mgr. 25. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga. Samkvæmt fyrri málslið 1. mgr. 4. gr. síðarnefndu laganna skal vegfarandi sýna tillitssemi og varúð svo að eigi leiði til hættu eða valdi tjóni eða óþægindum, og þannig að eigi trufli eða tefji umferð að óþörfu. Vegna krafna um skýrleika refsiheimilda verður manni ekki gerð refsing fyrir brot á þessu ákvæði einu og sér, en aftur á móti ber að líta til þessarar meginreglu við mat á því hvort ökumaður hafi sýnt af sér gáleysi í skilningi 215. gr. almennra hegningarlaga þegar ökutæki, sem hann stjórnaði, hefur orðið manni að bana.

Þegar dráttarvél, sem ekki er hönnuð til aksturs á fjölförnum vegum, sbr. 2. gr. umferðarlaga, er ekið eftir þjóðvegum ber ökumanni hennar að sýna sérstaka varkárni. Það á enn frekar við þegar dráttarvélin er með aukabúnað eins og þann sem áður er lýst þar sem baggaspjót sköguðu svo langt fram úr henni að nam um tveimur og hálfum metra frá fremri hjólbörðum hennar. Af skýrslu E, sem staðfest hefur verið fyrir dómi, er sannað að ámoksturstæki dráttarvélarinnar, sem ákærði ók umrætt sinn, voru stillt þannig að spjótin voru í liðlega eins metra hæð frá yfirborði vegarins og varð það meðal annars til þess að kjálkarnir á ámoksturstækinu skyggðu á útsýni hans úr ökumannssæti vélarinnar. Með því að aka dráttarvélinni svo búinni stofnaði ákærði öðrum vegfarendum í hættu. Þá þekkti hann vel aðstæður á þeim stað, sem slysið varð, og átti að gera sér grein fyrir að það að aka inn á bifreiðastæðið um syðri innkeyrsluna gat verið varasamt vegna umferðar, sem á móti kynni að koma, því að útsýnið fram undan var þá enn takmarkaðra en ef nyrðri innkeyrslan hefði verið notuð.

Af skemmdum, sem urðu á jeppabifreiðinni þegar áreksturinn varð, er ljóst að vinstra baggaspjótið, fremst á dráttarvélinni, var að líkindum vart komið að miðlínu akbrautarinnar, sem bifreiðinni var ekið eftir í gagnstæða átt, vegna þess að spjótið snerti fyrst vinstra frambretti bifreiðarinnar og hægra baggaspjótið stakkst gegnum vinstri framhurð hennar. Samkvæmt því var dráttarvélin nýbyrjuð að beygja í átt að bifreiðastæðinu þegar áreksturinn varð. Sé miðað við að bifreiðinni hefði verið ekið á mögulegum hámarkshraða, 118 km á klukkustund, í aðdraganda árekstrarins samkvæmt útreikningi F, sem rétt er að leggja til grundvallar með hliðsjón af 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, hefði það tekið bifreiðina liðlega sjö sekúndur samkvæmt framangreindri rannsókn lögreglu að fara frá þeim stað þar sem ákærði hefði fyrst átt að koma auga á hana og að slysstaðnum. Af þeim sökum er útilokað að dráttarvélin hafi verið komin jafn skammt í veg fyrir bifreiðina og raunin sannar ef bifreiðin hefði verið utan sjónsviðs ákærða í þann mund sem hann beygði í átt að bifreiðastæðinu. Samkvæmt því er hafið yfir skynsamlegan vafa að jeppabifreiðin var komin svo nálægt dráttarvélinni þegar henni var sveigt í veg fyrir bifreiðina að ákærði hefði á þeirri stundu átt að sjá hana greinilega.

Ekki er dregið í efa að ákærði hafi skýrt frá eftir bestu vitund þegar hann kvaðst ekki hafa orðið var við jeppabifreiðina í þann mund sem hann tók beygjuna. Það getur skýrst af því að kjálkar á ámoksturstæki dráttarvélarinnar hafi sem fyrr segir skyggt á útsýnið fram á veginn auk þess sem ákærði er blindur á hægra auga, en það vissi einmitt að veginum fram undan þegar vélin tók að beygja. Loks kann skorti á aðgæslu hjá ákærða að vera um að kenna.

Vegna hins mikla hraða jeppabifreiðarinnar leikur enginn vafi á að ökumaður hennar átti þátt í að valda því slysi sem hér um ræðir. Það leysir ákærða á hinn bóginn ekki undan refsiábyrgð.

Með vísan til alls þess, sem að framan greinir, verður ákærði sakfelldur fyrir brot á 215. gr. almennra hegningarlaga og 6. mgr. 25. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Ákærði hefur ekki sætt refsingu áður og augljóst er að hann hefur orðið fyrir miklu áfalli vegna þessa hörmulega slyss. Refsing hans er því ákveðin fangelsi í 45 daga og verður hún bundin skilorði eins og í dómsorði greinir.

Vegna eðlis þeirra brota, sem ákærði hefur gerst sekur um, verður hann sviptur ökurétti í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 101. gr. umferðarlaga.

Í samræmi við þessi málsúrslit verður ákærða gert að greiða málsvarnarlaun og ferðakostnað skipaðs verjanda síns í héraði, en rétt er að kostnaður vegna hinnar umfangsmiklu rannsóknar málsins greiðist úr ríkissjóði. Þá verður ákærða gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins í dómsorði segir.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í 45 daga, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að tveimur árum liðnum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði er sviptur ökurétti í þrjá mánuði.

Ákærði greiði málsvarnarlaun og ferðakostnað verjanda síns í héraði eins og ákveðið var í héraðsdómi, en annar sakarkostnaður í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 966.336 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 868.000 krónur.