230/2008

EV var starfsmaður E ehf. Í ágúst 2006 voru 55.658 krónur dregnar af launum hans vegna úttekta af VISA kreditkorti sem hann hafði til ráðstöfunar í þágu starfs síns. Taldi hann frádrátt þennan óréttmætan og á fundi af þessu tilefni með framkvæmdastjóra E ehf. sagði hann upp starfi sínu. Á fundi daginn eftir ítrekaði hann uppsögn sína en kvaðst reiðubúinn til að vinna uppsagnarfrestinn. Því var hafnað af framkvæmdastjóra E ehf., sem vildi semja um styttri uppsagnarfrest. Deildu aðilar um rétt EV til launa vegna starfsloka hjá E ehf. og fjárhæð þeirra. Var meðal annars deilt um það hvort E ehf. hefði rift ráðningarsamningnum á forsendum sem leiddu til þess að EV ætti ekki rétt til launa í uppsagnarfresti. Hélt E ehf. því fram að EV hefði tilkynnt að hann hefði ráðið sig í vinnu hjá samkeppnisaðila, þrátt fyrir bannákvæði í ráðningarsamningi hans, auk þess sem hann hefði brugðist trúnaðar- og heiðarleikaskyldu sinni gagnvart E ehf. með því að koma ósæmilega fram við samstarfsmann er hann reiddist vegna launafrádráttarins. Þessu mótmælti EV. Ráðningarsamningi EV var ekki rift skriflega af hálfu E ehf. og taldi Hæstiréttur að ekkert kæmi fram í minnispunktum um fundi EV og framkvæmdastjóra E ehf. eða framburði fyrir dómi sem styddi það að slík yfirlýsing um riftun hefði verið gefin. Þegar af þeirri ástæðu var því hafnað að ráðningarsamningnum hefði verið rift með lögmætum hætti og EV ætti af þeirri ástæðu ekki rétt til frekari greiðslna. Var talið að EV ætti rétt til greiðslna sem jafngiltu launum í uppsagnarfresti. Ekki var fallist á að gagnkrafa til skuldajöfnuðar hefði verið gerð í héraði með þeim hætti að uppfyllti skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2008. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara lækkunar, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 18. júní 2008. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 3.062.554 krónur með 15% ársvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október sama ár, 15,5% ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 3.062.554 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007 og 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Í máli þessu er deilt um rétt gagnáfrýjanda til launa vegna starfsloka hjá aðaláfrýjanda og um fjárhæð þeirra.

Gagnáfrýjandi var í sumarleyfi í júlímánuði 2006. Hinn 1. ágúst 2006 voru 55.658 krónur dregnar af launum hans vegna úttekta af VISA kreditkorti sem hann hafði til ráðstöfunar í þágu starfs síns. Taldi hann þennan frádrátt óréttmætan. Daginn eftir, 2. ágúst, var hann á fundi af þessu tilefni með framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda og framkvæmdastjóra sölusviðs. Þar sagði hann upp starfi sínu. Aftur var fundur næsta dag, 3. ágúst, þar sem hann ítrekaði uppsögn sína en kvaðst reiðubúinn til þess að vinna uppsagnarfrestinn. Þessu var hafnað af framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda, sem vildi semja um styttri uppsagnarfrest. Minnispunktar um báða fundina voru skráðir af framkvæmdastjóra sölusviðs aðaláfrýjanda og hefur hann staðfest þá fyrir dómi. Með vísan til þessara minnispunkta og forsendna héraðsdóms er fram komið að gagnáfrýjandi hafi sagt upp störfum, en boðið fram vinnu sína í uppsagnarfresti. Samkvæmt ráðningarsamningi hans var gagnkvæmur þriggja mánaða uppsagnarfrestur. Sá frestur skal miðast við mánaðamót samkvæmt gr. 12.1. í kjarasamningi þeim sem um starfskjör hans giltu.

Um það er deilt hvort aðaláfrýjandi hafi á fundinum 3. ágúst rift ráðningarsamningnum á forsendum sem leiði til þess að gagnáfrýjandi eigi ekki rétt til launa í uppsagnarfresti. Aðaláfrýjandi byggir annars vegar á því að á fundinum 2. ágúst 2006 hafi gagnáfrýjandi tilkynnt að hann væri búinn að ráða sig í vinnu hjá samkeppnisaðila, þrátt fyrir ákvæði í ráðningarsamningi hans sem banni honum að hafa tilgreind fjárhagsleg tengsl við samkeppnisaðila að viðlögðum tafarlausum brottrekstri. Skuldbindi bannið hann í 24 mánuði eftir starfslok. Hins vegar hafi gagnáfrýjandi brugðist trúnaðar- og heiðarleikaskyldu sinni gagnvart aðaláfrýjanda með því að koma ósæmilega fram við samstarfsmann, er hann reiddist vegna framangreinds frádráttar af launum, sem og með því að misnota VISA kreditkort fyrirtækisins, en hann hafi ekki skilað fylgiskjölum eða gefið fullnægjandi skýringar vegna ýmissa úttekta þau tvö ár sem hann hafi haft kortið til umráða. Er báðum þessum málsástæðum mótmælt af gagnáfrýjanda.

Í framangreindum minnispunktum um fundinn 2. ágúst 2006 kemur fram að framkvæmdastjóri aðaláfrýjanda hafi bent gagnáfrýjanda á að hann væri bundinn af samkeppnisákvæði í ráðningarsamningnum. Má ráða af þessu að gagnáfrýjandi hafi verið í vafa um tilvist þessa samkeppnisákvæðis, en sagt er í minnispunktunum að hann hafi lýst því yfir að hann myndi „virða það ef svo væri“. Einnig kemur fram að rætt hafi verið um kortaúttektir og sagt að ef gagnáfrýjandi skilaði nótum vegna þeirra yrði frádráttur af launum hans tafarlaust leiðréttur. Ákveðinn hafi verið annar fundur næsta dag. Í minnispunktum um þann fund segir: „E-kk-nf sagðist ætla að virða ráðningasamning og kvaðst vilja vinna uppsagnarfrest“, en að framkvæmdastjórinn hafi þá bent gagnáfrýjanda á að „viss trúnaðarbrestur hefði orðið við uppsögn hans og hegðun gagnvart samstarfsmanni og taldi að semja þyrfti um styttri uppsagnarfrest.“ Einnig hafi gagnáfrýjandi verið beðinn um að skýra ýmsar úttektir af VISA kreditkortinu á árunum 2004 til 2006.

Ráðningarsamningi gagnáfrýjanda var ekki rift skriflega af hálfu aðaláfrýjanda og ekkert það sem fram kemur í greindum minnispunktum eða framburði fyrir dómi styður það að slík yfirlýsing um riftun hafi verið gefin. Þegar af þeirri ástæðu er hafnað þeirri málástæðu aðaláfrýjanda að ráðningarsamningnum hafi verið rift með lögmætum hætti og gagnáfrýjandi eigi af þeirri ástæðu ekki rétt til frekari greiðslna.

II

Gagnáfrýjandi á samkvæmt framansögðu rétt til greiðslna sem jafngilda launum í uppsagnarfresti. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um greiðslur sem svara til launa í fjóra mánuði frá 1. ágúst 2006, orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar, samtals 2.103.410 krónur.

Samkvæmt framlögðum launaseðlum hefur gagnáfrýjandi fengið sölulaun mánaðarlega frá þeim tíma er hann var gerður að sviðsstjóra bakarasviðs með ráðningarsamningi 14. apríl 2005. Fjárhæðir voru breytilegar og árangurstengdar. Þá sjö mánuði ársins 2006 sem hann vann fékk hann greiddar samtals 286.544 krónur vegna sölulauna. Gagnáfrýjandi miðar kröfu sína vegna þessa liðar við meðaltal þessarar fjárhæðar sem eru 40.934 krónur í fjóra mánuði eða samtals 163.736 krónur. Verður að telja ljóst að hann myndi hafa fengið greidd sölulaun hefði hann unnið uppsagnarfrest. Þykir rétt að fallast á þessa kröfu gagnáfrýjanda eins og hún er þannig fram sett.

Gagnáfrýjandi krefst loks svonefnds framlegðarbónuss fyrir árið 2005 og tímabilið janúar til nóvember árið 2006 í samræmi við ráðningarsamning. Skyldi bónusinn greiddur 15. apríl hvert ár, fyrst árið 2006, og miðast með nánar tilgreindum hætti við vörunotkun á bakarasviði. Af hálfu aðaláfrýjanda er fullyrt að hvorugt árið hafi framlegðarmarkmið náðst í rekstrinum. Ljóst er af launaseðlum gagnáfrýjanda að engin slík greiðsla átti sér stað í apríl 2006 vegna ársins 2005 og verður ekki séð að við það hafi verið gerð athugasemd af hans hálfu. Styður það fullyrðingu aðaláfrýjanda um að þetta rekstrarmarkmið hafi ekki náðst fyrir árið 2005. Gagnáfrýjandi skoraði á aðaláfrýjanda að leggja fram gögn til þess að hægt væri að staðreyna vörunotkun fyrirtækisins umdeilt tímabil. Vegna þessarar áskorunar hefur verið lagt fyrir Hæstarétt bréf framkvæmdastjóra fyrirtækisins til Samtaka atvinnulífsins og ljósrit úr ársreikningi aðaláfrýjanda 2006, þar sem fram koma upplýsingar um vörunotkun árin 2005 og 2006. Gagnáfrýjandi bendir á að gögnin sýni heildarvörunotkun hjá fyrirtækinu, en ekki sérstaklega á bakarasviði. Þrátt fyrir það verður að telja að aðaláfrýjandi hafi með þessu leitt nægar líkur að því að vörunotkun hafi heldur ekki verið innan þeirra marka að framlegðarbónus skyldi greiða vegna ársins 2006. Er þessum þætti kröfu gagnáfrýjanda hafnað.

III

Af hálfu aðaláfrýjanda var því haldið fram við málflutning fyrir Hæstarétti að gerð hefði verið gagnkrafa til skuldajafnaðar á móti hugsanlegum áunnum ógreiddum launum gagnáfrýjanda. Væri um að ræða skaðabótakröfu sem aðaláfrýjandi ætti á hendur gagnáfrýjanda fyrir fjártjón sem hann hefði valdið fyrirtækinu annars vegar með samkeppnisbroti og hins vegar með óheimilum úttektum af VISA kreditkorti fyrirtækisins. Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er stefnda í héraði heimilt án gagnstefnu að hafa uppi í greinargerð gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu stefnanda ef skilyrði fyrir skuldajöfnuði eru fyrir hendi. Að öðrum kosti verður gagnkröfu ekki komið að í máli nema með gagnstefnu. Ekki er fallist á að krafa hafi verið gerð í héraði með þeim hætti að uppfylli skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 og er staðfest niðurstaða héraðsdóms um þetta atriði.

Gagnáfrýjandi fékk fyrir nóvember 2006 greiddar atvinnuleysisbætur 145.594 krónur og desember sama ár 163.659 krónur. Verður aðeins fyrrgreinda upphæðin dregin frá tildæmdri fjárhæð, en ekki þykja forsendur til að draga frá atvinnuleysisbætur sem gagnáfrýjandi fékk greiddar utan uppsagnarfrests. Ekki er fallist á að sýnt sé fram á að hann hafi vanrækt skyldu sína til að takmarka tjón sitt með því að láta hjá líða að leita sér atvinnu fyrr en hann gerði.

Samkvæmt öllu framansögðu skal aðaláfrýjandi greiða gagnáfrýjanda 2.121.552 krónur (1.640.000+151.360+264.880+9.858+37.312+163.736-145.594) auk vaxta og málskostnaðar fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði, en ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Eðal ehf., greiði gagnáfrýjanda, E-kk-þgf V-kk-þgf, 2.121.552 krónur með 15% ársvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október sama ár, með 15,5% ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 2.084.240 krónum frá þeim degi til 15. desember sama ár, en af 2.121.552 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007, en með 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.