301/2002

Deilt var um kröfu VB þess efnis að honum yrði sem stjórnarmanni VA veittur aðgangur að öllum bókhaldsgögnum félagsins fyrir árin 1997, 1998 og 1999, en hann hafði fyrst verið kjörinn í stjórnina fyrir árið 2000. Hafði héraðsdómur fallist á kröfu hans. Fyrir lá að stjórn VA hafði samþykkt að áfrýja málinu til Hæstaréttar en trúnaðarráð þess samþykkt að það sæi enga ástæðu til þess. Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið eingöngu flutt um frávísunarkröfu VB. Tekið var fram að af 25. gr. félagssamþykktanna yrði ekki annað ráðið en trúnaðarráð gæti tekið ákvörðun um öll félagsmálefni. Yrði ekki séð að máli skipti að það hefði ekki verið að frumkvæði stjórnarinnar að málefnið var borið undir trúnaðarráðið. Hins vegar hefði mátt hnekkja niðurstöðu trúnaðarráðsins á félagsfundi eða aðalfundi. Þetta hafði ekki verið gert enda þótt ekki yrði annað séð en VA hefði haft fullt tilefni og tækifæri til þess að leita þeirrar lausnar fyrir málflutning í Hæstarétti. Þótti því ekki verða hjá því komist að taka kröfu VB um frávísun frá Hæstarétti til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 28. júní 2002. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið eingöngu flutt um frávísunarkröfu stefnda.

I.

Áfrýjandi er almennt félag með frjálsa félagsaðild. Um slík félög eru fá ákvæði í settum lögum og fer um þau samkvæmt félagssamþykktum og óskráðum reglum, sem byggjast á samningarétti og almennum reglum félagaréttar. Líta verður til þess um hvers konar félag er að ræða þegar þessum reglum er beitt. Skiptir því hér máli að um stéttarfélag er að ræða, en almennt gildir um slík félög að félagsaðild getur haft verulega þýðingu fyrir félagsmenn, meðal annars vegna forgangs þeirra til vinnu samkvæmt kjarasamningum. Félagsmenn taka þátt í félagsstarfinu á fundum. Almennt gildir að stjórnir eru kjörnar á aðalfundi og fara heimildir stjórnar eftir samþykktum félagsins og ákvörðunum funda þess. Stjórnarmenn taka þátt í stjórnarstörfum á stjórnarfundum hafi samþykktirnar ekki gert þar á aðra skipan.

Samkvæmt 16. gr. samþykkta áfrýjanda hefur stjórnin á hendi yfirstjórn allra mála milli félagsfunda. Hún boðar félagsfundi og ræður starfsmenn félagsins og segir fyrir um starfsskilyrði þeirra. Stjórnin ber sameiginlega ábyrgð á eigum félagsins. Í 17. gr. eru ákvæði um valdsvið formanns og í 19. gr. segir að starfsmaður hafi á hendi fjárhald og bókfærslu, sem að því lýtur eftir nánari fyrirmælum stjórnar.

Stefndi höfðaði mál þetta fyrir Héraðsdómi Vesturlands 26. nóvember 2001 og krafðist þess að honum sem stjórnarmanni væri veittur aðgangur að öllum bókhaldsgögnum áfrýjanda fyrir árin 1997, 1998 og 1999 á skrifstofu áfrýjanda að viðlögðum dagsektum. Reikningar áfrýjanda þessi árin höfðu verið endurskoðaðir bæði af löggiltum endurskoðanda og kjörnum endurskoðendum og samþykktir á aðalfundi. Stefndi hafði fyrst verið kjörinn í stjórnina fyrir árið 2000 og hafði fengið aðgang að öllum bókhaldsgögnum áfrýjanda fyrir það ár auk gagna frá 1999 sem vörðuðu þau atriði sem hann óskaði sérstaklega eftir. Af hálfu áfrýjanda var því haldið fram að stefndi hefði enga lögvarða hagsmuni af því að dómkrafa hans næði fram að ganga þar sem hann hefði ekki verið stjórnarmaður greind ár og því ekki borið ábyrgð á færslu bókhalds eða fjárreiðum þau árin. Krafist var frávísunar málsins frá héraðsdómi af þessum sökum. Héraðsdómur hafnaði þessari kröfu áfrýjanda 8. apríl 2002 og leitar hann endurskoðunar Hæstaréttar á þeim úrskurði. Jafnframt krafðist áfrýjandi sýknu af kröfum stefnda meðal annars með þeim rökum að þessar kröfur hans hefðu verið til meðferðar á stjórnarfundi 28. ágúst 2001, en ekki samþykkt að verða við þeim. Héraðsdómur hafnaði þessari málsástæðu áfrýjanda og rökstuðningi hans fyrir henni og féllst á kröfu stefnda með dómi sínum 11. júní 2002 og er málinu áfrýjað til Hæstaréttar í því skyni að fá þeirri úrlausn breytt.

Á stjórnarfundi áfrýjanda 24. júní 2002 var til meðferðar tillaga um að áfrýja framangreindum dómi héraðsdóms. Rituðu undir tillöguna átta stjórnarmenn. Urðu nokkuð harðorðar umræður um tillöguna og töldu þrír fundarmanna, að meðtöldum stefnda, að engin ástæða væri til að áfrýja til Hæstaréttar. Sögðu þeir að stjórn félagsins ætti ekki að taka ákvörðun um þetta heldur félagsfundur, en þar sem erfitt væri að ná saman fundi á þessum árstíma væri rétt að leggja málið fyrir trúnaðarráð. Hins vegar héldu aðrir því fram að samkvæmt lögum félagsins hefði trúnaðarráð ekkert vald til að taka slíka ákvörðun. Tillaga um að leggja þetta málefni fyrir stjórn og trúnaðarráð var felld með jöfnum atkvæðum, fjórum gegn fjórum. Eftir að stjórnin hafði samþykkt að allur málskostnaður beggja málsaðila yrði greiddur fyrir báðum dómsstigum var tillaga um áfrýjun samþykkt með átta atkvæðum gegn tveimur.

Samdægurs var haldinn fundur í trúnaðarráði félagsins þar sem 31 félagi mætti. Til fundarins mun hafa verið boðað samtímis framangreindum stjórnarfundi þar sem krafa hafði komið fram um það frá tilskildum fjölda trúnaðarráðsmanna samkvæmt 25. gr. samþykkta félagsins. Á fundinum kom fram dagsskrártillaga um að taka fyrir dómsmálið áður en fjallað yrði um stjórnarkjör og var það samþykkt. Eftir nokkrar umræður, sem stefndi tók meðal annarra þátt í, var samþykkt með 16 atkvæðum á móti 13 að fundurinn sæi enga ástæðu til að áfrýja dómi Héraðsdóms Vesturlands til Hæstaréttar þar sem dómurinn væri skýr og ótvíræður. Formaður félagsins tók að svo búnu fram að samkvæmt lögum félagsins væri stjórnin óbundin af þessari niðurstöðu. Stjórn félagsins ítrekaði síðan á fundi 27. júní 2002 ákvörðun sína um að áfrýja dóminum til Hæstaréttar.

II.

Stefndi reisir kröfu sína um frávísun málsins frá Hæstarétti á því að samkvæmt félagssamþykktum beri stjórn félagsins að hlíta ákvörðunum trúnaðarráðs samkvæmt 25. gr. samþykktanna. Ákvörðun trúnaðarráðsins 24. júní 2002 um að áfrýja ekki héraðsdómi sé því bindandi fyrir stjórn áfrýjanda, en málinu hafi ekki verið vísað til félagsfundar. Meirihluti stjórnar hafi því ekki heimild eða umboð til að áfrýja málinu og beri að vísa því frá dómi. Áfrýjandi mótmælir þessu á þeim grunni að trúnaðarráðið hafi ekki haft heimild til að taka bindandi ákvörðun um þetta mál, en stjórnin fari með æðsta vald milli félagsfunda samkvæmt áðurgreindri 16. gr. samþykktanna.

Aðilar deila ekki um að réttilega hafi verið boðað til fundar trúnaðarráðs og að það hafi verið formlega ályktunarhæft. Þá hefur áfrýjandi ekki borið það fyrir sig að stefndi tók virkan þátt fyrst í ákvörðun stjórnarinnar, sem hann var á móti, og síðar í ákvörðun trúnaðarráðsins, enda þótt hann gæti haft verulegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta um niðurstöðuna.

Í 25. gr. félagssamþykktanna kemur fram að stjórn félagsins og varastjórn, stjórnir deilda þess og varastjórnir mynda trúnaðarráð innan félagsins, sem félagsformaður er formaður fyrir. Hlutverk þess er að kjósa samninganefndir félagsins og tilnefna formann kjörstjórnar þegar fram fara atkvæðagreiðslur sem ekki styðjast við reglugerð Alþýðusambands Íslands um allsherjaratkvæðagreiðslur. Þá er trúnaðarráðinu heimilað með 4/5 hluta atkvæða að breyta ákvörðunum sem hlotið hafa samþykki á löglegum fundi deilda félagsins. Loks segir: „Formaður getur í nafni félagsstjórnar kallað saman trúnaðarráð stjórninni til aðstoðar, þegar ýmis önnur félagsleg vandamál ber að höndum og ekki eru tök á að ná saman félagsfundi og ræður úrslitum í slíkum málum einfaldur meirihluti fundar.”

Af ákvæðum 25. gr. félagssamþykktanna verður ekki annað ráðið en trúnaðarráð geti tekið ákvörðun um öll félagsmálefni. Verður ekki séð að máli skipti að það var ekki að frumkvæði stjórnarinnar að málefnið var borið undir trúnaðarráðið. Almennar reglur félagaréttar þykja styðja þessa niðurstöðu, en svo sem áður greinir má við túlkun samþykkta áfrýjanda líta til þeirra reglna. Hins vegar hefði mátt hnekkja niðurstöðu trúnaðarráðsins á félagsfundi eða aðalfundi. Þetta hefur ekki verið gert enda þótt ekki verði annað séð en áfrýjandi hafi haft fullt tilefni og tækifæri til þess að leita þeirrar lausnar fyrir málflutning í Hæstarétti. Að framangreindu athuguðu þykir ekki verða hjá því komist að taka kröfu stefnda um frávísun frá Hæstarétti til greina.

Rétt þykir með vísun til málsatvika að hvor aðili beri sinn kostnað af áfrýjun málsins.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Málskostnaður fellur niður.