172/2000

Skipasmíðastöð L og útgerðarfyrirtækið A gerðu á árinu 1986 með sér samning um nýbyggingu skips. Skipið Arnar ÁR-55, sem var í eigu A og smíðað 1964, skyldi tekið upp í  kaupverðið með þeim skilyrðum að það hefði hreint vottorð frá Siglingamálastofnun ríkisins, væri hreinsað og málað og allur aðalbúnaður í góðu ásigkomulagi. Tæpu ári eftir samningsgerðina framseldi A sinn hluta samningsins auk skipsins Arnars ÁR-55 til B, sem þá varð viðsemjandi L og giltu sambærileg ákvæði um afhendingu skipsins milli þeirra síðastnefndu.  Eftir að hafa kynnt sér gögn um ástand Arnars ÁR-55 tilkynnti L að hann gæti ekki tekið við skipinu þar sem það væri ekki í samningsbundnu ástandi. Siglingamálastofnun hafði gefið út haffærisskírteini fyrir Arnar ÁR-55 hinn 5. september 1988, sem gilda átti til 3. ágúst 1989 með tilteknum athugasemdum, sem færðar voru í eftirlitsbók skipsins og var skipinu siglt til Svíþjóðar og tekið út af skipaskrá á Íslandi 19. september 1988. L taldi sig hafa orðið fyrir tjóni vegna saknæms atferlis starfsmanna Siglingamálastofnunar ríkisins við skoðun og útgáfu haffærisskírteinis og yfirlýsingu um kvaðaleysi og krafði Í um skaðabætur. Taldi hann ólögmæta þá ákvörðun að gefa út haffærisskírteini án þess að verulegar athugasemdir fylgdu eins og ástandi skipsins var háttað og að það hefði leitt til tjóns fyrir sig þar sem samningurinn teldist réttilega efndur af hálfu B, en hann sjálfur sæti uppi með ónýtt skip. Í héraði var Í sýknað og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti með þeim athugasemdum að ekki hefði verið sýnt fram á að útgáfa haffærisskírteinis hafi brotið gegn þágildandi lögum um eftirlit með skipum og ekki verið lagaskylda að geta um þykktarmælingu í eftirlitsbók skipsins, auk þess sem ljóst væri að þáverandi eiganda og L hafi verið kunnugt um hana. Skoðunin hafi verið framkvæmd í samræmi við íslensk lög og venjur og samningsákvæði L og A legðu ekki umframskyldu á herðar Siglingamálastofnunar við framkvæmd skoðunar. Ekki hafi verið sýnt fram á að það mat yfirskoðunarmanns Siglingamálastofnunar og skoðunardeildar, að haffæri Arnars ÁR-55 væri óskert, hefði verið rangt

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. apríl 2000 og krefst hann þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 977.719 sænskar krónur með nánar tilgreindum vöxtum frá 5. september 1988 til greiðsludags. Þá gerir hann þrjár varakröfur. Í 1. varakröfu nemur kröfufjárhæðin 938.719 sænskum krónum, í 2. varakröfu 584.000 sænskum krónum og í 3. varakröfu 545.000 sænskum krónum. Í 1. varakröfu er krafist nánar tiltekinna vaxta frá 5. september 1988 til greiðsludags, en í hinum varakröfunum er krafist nánar tiltekinna vaxta frá 10. september 1994 til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum áfrýjanda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Kröfugerð áfrýjanda er á því reist að starfsmenn þáverandi Siglingamálastofnunar ríkisins hafi sýnt af sér saknæmt atferli við skoðun og útgáfu haffærisskírteinis fyrir Arnar ÁR-55 hinn 5. september 1988 og yfirlýsingu um kvaðaleysi vegna skipsins 19. sama mánaðar, sem leitt hafi til tjóns fyrir áfrýjanda.

Í héraðsdómi er ítarlega gerð grein fyrir málsatvikum. Í samningi áfrýjanda og Auðbjargar hf., dagsettum 30. desember 1986, og síðar við Blika hf. 20. febrúar 1988, um kaup áfrýjanda á Arnari ÁR-55 í tengslum við nýsmíðasamning þeirra, var ákvæði um að við afhendingu skipsins skyldi það hafa hreint vottorð (“clean” certificates) frá Siglingamálastofnun ríkisins, vera hreinsað og málað og allur aðalbúnaður í góðu ásigkomulagi (good working order).

Við mat á atvikum málsins ber að hafa í huga að verið var að semja um kaup á skipi, sem smíðað hafði verið á árinu 1964. Fyrir liggur viðurkenning forsvarsmanns áfrýjanda á því að honum hafi verið kunnar reglur þær, sem hér giltu um lánafyrirgreiðslu til nýsmíði skipa og um afskráningu eldri skipa á móti nýjum. Áfrýjandi var skipasmíðastöð og hafði því yfir að ráða starfsmönnum með sérþekkingu á skipum. Af hans hálfu var skipið skoðað tvívegis skömmu eftir að kaupsamningur við Auðbjörgu hf. var undirritaður og síðan rétt fyrir afhendingu þess. Liggur og fyrir í málinu að áfrýjanda var fyrir afhendingu skipsins í öllum meginatriðum ljós skoðunarsaga þess undangengin misseri og athugasemdir, sem þá höfðu verið gerðar. Í bréfi Siglingamálastofnunar ríkisins til fulltrúa áfrýjanda 5. september 1988 lá og fyrir afstaða stofnunarinnar til samnings hans og Auðbjargar hf., forsendur hennar við skoðun skipsins með tilvísan til aldurs þess og viðhorf gagnvart skoðun, sem fram hafði farið af hálfu áfrýjanda þá skömmu áður.

Af hálfu áfrýjanda hefur verið lögð höfuðáhersla á þykktarmælingu, sem fram fór 12. ágúst 1988 að beiðni eiganda Arnars ÁR-55, og jafnframt vísað til bréfs siglingamálastjóra varðandi hana 14. nóvember 1990. Þar kemur meðal annars fram að nokkrar plötur í skipinu hafi við mælingu þessa verið undir lágmarksþykkt, sem leyfileg hafi verið, og hefði átt að geta þess í eftirlitsbók.

Í dómsframburði þáverandi yfirskoðunarmanns siglingamálastofnunar, kom fram að umrædd þynning var ekki talin hafa áhrif á haffæri skipsins. Hann kvað athugasemdir um plötuþynningu nær aldrei hafa verið skráðar í eftirlitsbók, þar sem mælingar hafi farið til úrvinnslu í tæknideild stofnunarinnar. Hafi hún farið yfir þær og gert athugasemdir ef með þyrfti og niðurstöður síðan sendar viðkomandi útgerð. Hafi svo verið gert í þessu tilviki. Dómkvaddur matsmaður sagði fyrir dómi að þessar þykktarmælingar hefðu ekki átt að gefa stofnuninni ástæðu til að leggja farbann á skipið eða synja um haffærisskírteini, en það væri mat sitt að gefa hefði átt frest til úrbóta, einn til þrjá mánuði.

Óumdeilt verður að telja að áfrýjanda hafi orðið kunnugt um umrædda þykktarmælingu í tengslum við skoðun, sem fram fór af hans hálfu 23. ágúst 1988.

II.

Eins og fram kemur í héraðsdómi gaf Siglingamálastofnun ríkisins út haffærisskírteini fyrir Arnar ÁR-55 hinn 5. september 1988, sem gilda átti til 3. ágúst 1989. Jafnframt voru færðar í eftirlitsbók nokkrar athugasemdir, eins og nánar er rakið í héraðsdómi. Þar var ekki færð inn athugasemd vegna fyrrnefndrar þykktarmælingar á plötum í skipinu 12. ágúst 1988.

Samkvæmt 12. gr. þágildandi laga nr. 51/1987 um eftirlit með skipum átti siglingamálastjóri eða starfsmaður hans, sem heimild hefði frá honum, að gefa út haffærisskírteini ef skoðun leiddi í ljós að skip væri haffært. Samkvæmt 3. tl. 4. gr. laganna taldist skip ekki haffært ef bol þess, búnaði, vélum eða tækjum eða mönnun væri áfátt eða það væri af öðrum ástæðum svo á sig komið að telja yrði að það væri eigi öruggt til siglingar vegna sjóferða þeirra er skipið skyldi fara. Í lögunum var ekki gert ráð fyrir að sérstakar athugasemdir yrðu skráðar í haffærisskírteini, sem gilda átti í eitt ár samkvæmt 13. gr. laganna. Í 15. gr. þeirra var mælt fyrir um hvernig með skyldi fara ef kröfum um búnað og öryggi skipa væri ekki fullnægt. Samkvæmt 2. mgr. skyldu starfsmenn siglingamálastofnunar svipta skip haffærisskírteini teldu þeir eigi öruggt að skipið væri í förum þar til úr yrði bætt. Ef ágallar væru þannig að haffæri skips væri óskert og eigi unnt að bæta úr þeim þegar í stað gat skoðunarmaður veitt skipstjóra hæfilegan frest til úrbóta, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Skyldi skrá í eftirlitsbók skipsins hverju áfátt væri, ástæður frestveitingar og lengd frests. Að honum liðnum skyldi stofnunin ganga úr skugga um að bætt hefði verið úr ágöllum. Hefði það eigi verið gert ákvæði hún hvort frestur yrði framlengdur eða skipstjóri eða útgerðarmaður sóttir til saka. Í G. lið 17. gr. laganna var ákvæði um eftirlitsbók um borð í skipum, sem í skyldu skráð meðal annars vottorð þeirra, sem skoðun önnuðust um framkvæmd hennar.

III.

Áfrýjandi kaus í samningum sínum við fyrrnefnda viðsemjendur að miða við skoðun og vottorðsgjöf Siglingamálastofnunar ríkisins þegar til afhendingar Arnars ÁR-55 átti að koma. Mátti honum vera ljóst að um útgáfu haffærisskírteinis og undanfarandi skoðun færi að íslenskum lögum og venjum. Hann gat og ekki vænst þess að samningsákvæði þetta legði sérstakar skyldur á hendur stofnuninni umfram það, sem lög buðu. Þegar gögn málsins eru virt í heild í ljósi ofangreindra lagaákvæða verður ekki talið að áfrýjandi hafi sýnt fram á að útgáfa haffærisskírteinis skipsins 5. september 1988 hafi brotið gegn ákvæðum þágildandi laga um eftirlit með skipum. Ekki verður heldur á því byggt að það hafi verið lagaskylda að geta um margnefnda þykktarmælingu í eftirlitsbók skipsins. Ljóst er að bæði þáverandi eiganda skipsins og áfrýjanda var kunnugt um hana. Líta verður svo á með hliðsjón af dómsframburði yfirskoðunarmanns siglingamálastofnunar og fyrrnefndu bréfi stofnunarinnar til fulltrúa áfrýjanda 5. september 1988, að það hafi verið mat skoðunardeildar hennar við útgáfu haffærisskírteinis að þynning í plötum skipsins skerti ekki haffæri þess á þann veg að ástæða væri til að krefjast úrbóta á gildistíma hins nýja skírteinis. Hefur ekki verið sýnt fram á að það hafi verið rangt mat og verður ekki byggt á skoðunum, sem áfrýjandi lét gera þremur mánuðum eftir afhendingu skipsins og fram fóru án þátttöku eða viðveru annarra aðila, sem hér áttu hlut að máli.

Að þessu athuguðu verður héraðsdómur staðfestur um ætlaða bótaábyrgð stefnda.

Rétt er að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður.

Áfrýjandi, Lunde Varv & Verkstads AB, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.