373/2009

M og K deildu um ferðakostnað vegna umgengni tveggja barna þeirra við M. Í dómi var vísað til þess að í barnalögum nr. 76/2003 væri ekki mælt fyrir um hvenær átt gæti við að víkja frá aðalreglu 46. gr. laganna um að foreldri, sem barn býr ekki hjá, greiði kostnað af umgengni, og fella kostnað af umgengni að nokkru leyti eða öllu á það foreldri, sem barn býr hjá. Var talið að virtum lögskýringargögnum að leggja yrði til grundvallar að ekki væri unnt að fella á foreldri, sem barn býr hjá, kostnað af umgengni þess við hitt foreldrið nema vegna bágrar fjárhagslegrar stöðu þess síðarnefnda, enda teldist það fyrrnefnda fært um að standa straum af kostnaðinum að nokkru eða öllu leyti. Í málinu höfðu ekki verið lögð fram gögn um tekjur aðilanna eða efnahag. Var talið að þótt K hefði ákveðið án samráðs við M að flytja með börn þeirra úr landi og skapað þannig þær aðstæður að réttur barnanna til umgengni við hann yrði ekki virtur nema með verulegum kostnaði nægði það ekki eitt og sér til þess að óbreyttum lögum að sá kostnaður yrði að hluta lagður á hana. Var K því sýknuð af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. júlí 2009. Hann krefst þess að dæmt verði að stefndu beri að greiða helming kostnaðar, sem hlýst af ferðum tveggja nafngreindra barna þeirra vegna umgengni við hann. Þá krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða málskostnað í héraði án tillits til gjafsóknar, sem honum var þar veitt, svo og að sér verði dæmdur málskostnaður úr hendi hennar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi höfðaði áfrýjandi málið 30. janúar 2009 til að fá sér dæmda forsjá tveggja barna aðilanna, sem fædd eru 1998 og 2000, auk þess sem hann krafðist að stefndu yrði gert að greiða nánar tiltekið meðlag með börnunum og kveðið yrði á um umgengni þeirra við foreldrið, sem færi ekki með forsjá. Stefnda tók til varna í málinu og krafðist þess að hafnað yrði kröfum áfrýjanda um forsjá og meðlag, svo og að umgengni yrði skipað á nánar tilgreindan veg. Undir rekstri málsins gerðu aðilarnir dómsátt 7. maí 2009, þar sem ákveðið var að stefnda færi áfram með forsjá barnanna, áfrýjandi greiddi meðlag með þeim og umgengni yrði á tiltekinn hátt um jól og páska og í vetrarfríi barnanna, sem þá höfðu flutt með stefndu til Danmerkur. Ágreiningur stóð á hinn bóginn eftir um umgengni í sumarfríi barnanna og þátttöku stefndu í kostnaði af ferðum þeirra til Íslands vegna umgengni, svo og um málskostnað. Í hinum áfrýjaða dómi var tekin til greina krafa áfrýjanda um umgengni að sumri, en honum gert að bera allan ferðakostnað barnanna vegna umgengni. Þá var áfrýjandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Stefnda unir héraðsdómi og er því aðeins til úrlausnar fyrir Hæstarétti ágreiningur aðilanna um ferðakostnað vegna umgengni barnanna við áfrýjanda og málskostnað á báðum dómstigum.

Samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003 skal foreldri, sem barn býr ekki hjá, greiða kostnað af umgengni nema annað sé ákveðið í samningi við hitt foreldrið eða úrskurði sýslumanns, sbr. 2. mgr. 47. gr. laganna, en samkvæmt 4. mgr. 34. gr. þeirra verður jafnframt leyst úr ágreiningi um þetta með dómi í máli um forsjá barns. Í lögunum er ekki mælt fyrir um hvenær átt geti við að víkja frá framangreindri aðalreglu 2. mgr. 46. gr. og fella kostnað af umgengni að nokkru leyti eða öllu á það foreldri, sem barn býr hjá. Í athugasemdum við þetta ákvæði í frumvarpi til laganna var þess getið að frávik sem þetta yrði aðeins ákveðið að undangengnu sérstöku mati á fjárhagslegri og félagslegri stöðu foreldranna og atvikum máls að öðru leyti, en þannig mætti leggja á foreldrið, sem barn býr hjá, kostnað af umgengni ef fjárhagsleg staða þess, sem hennar nyti, væri mjög bágborin. Að virtum þessum lögskýringargögnum verður að leggja til grundvallar að ekki sé unnt að fella á foreldri, sem barn býr hjá, kostnað af umgengni þess við hitt foreldrið nema vegna bágrar fjárhagslegrar stöðu þess síðarnefnda, enda teljist það fyrrnefnda fært um að standa straum af kostnaðinum að nokkru eða öllu leyti. Í málinu hafa ekki verið lögð fram gögn um tekjur aðilanna eða efnahag. Þótt stefnda hafi ákveðið án samráðs við áfrýjanda að flytja með börn þeirra úr landi og skapað þannig þær aðstæður að réttur barnanna til umgengni við hann verði ekki virtur nema með verulegum kostnaði nægir það ekki eitt og sér til þess að óbreyttum lögum að sá kostnaður verði að hluta lagður á hana. Verður því að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um annað en málskostnað.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.