142/2010

G gerði samning við A um tiltekið verk í júlí til október 2007. A átti í fjárhagsörðugleikum og nokkrum dögum síðar gerði A samning við D sem fól það meðal annars í sér að D skyldi sjá um fjármálastjórn A næstu fjóra mánuði. Starfi fjármálastjóra lauk 31. október 2007, og í kjölfar þess reis ágreiningur milli G og A um greiðslu fjögurra reikninga. Höfðaði G mál gegn A sem síðar var úrskurðað gjaldþrota, en enn síðar mál þetta gegn D. Í máli þessu byggði G á því að forsenda fyrir því að félagið hafi tekið að sér verk í þágu A hafi verið sú að fjármálastjórn félagsins yrði í höndum annars en A og að D hafi valdið honum tjóni með því að fjármálastjórinn hafi ekki séð til þess að reikningar G yrðu greiddir. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að þeir reikningar sem G krafðist greiðslu á hafi ekki verið komnir í gjalddaga er fjármálastjórinn lauk verkinu fyrir A 31. október 2007 og þegar af þeirri ástæðu hafi honum verið óskylt að greiða þá. Hvað varðaði ágreining aðila um tilgreindan reikning, sem stjórn A taldi ósannaðan, bæri að líta til þess að stjórnin hafi farið með vald til að stjórna félaginu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Fjármálastjórinn hafi því ekki haft sjálfstæða heimild til að fara gegn ákvörðun stjórnenda félagsins um þetta. Samkvæmt framansögðu hefði G ekki sýnt fram á sök af hálfu D, sem leitt hafi til þess að G hafi orðið af réttmætum greiðslum úr hendi A. Þegar af þeirri ástæðu var talið að G gæti ekki byggt á þeirri málsástæðu sem reist væri á sérfræðiábyrgð D og ströngu sakarmati á starfsemi endurskoðenda, hvort heldur væri á grundvelli þágildandi laga nr. 18/1997 um endurskoðendur eða óskráðum reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Samkvæmt þessu var D sýknað af kröfum G í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. mars 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér aðallega 34.461.896 krónur, en til vara 4.108.550 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. desember 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi gerði samning við Arnarfell ehf. 1. júlí 2007, sem fólst í því að eigandi áfrýjanda, G-kk-nf R-kk-nf R-kk-nf, skyldi vera staðarstjóri við framkvæmdir Arnarfells ehf. við svonefnda Hraunaveitu Kárahnjúkavirkjunar „á tímabilinu júlí til október 2007“, en Arnarfell ehf. hafði á árunum 2004 til 2006 gert fjóra verksamninga við Landvirkjun, sem voru liður í virkjunarframkvæmdum þess síðastnefnda. Í samningi áfrýjanda við Arnarfell ehf. var endurgjald tilgreint í nokkrum liðum, en hinir helstu voru annars vegar mánaðarleg greiðsla fyrir staðarstjórn, 3.300.000 krónur auk virðisaukaskatts, og hins vegar svonefndar frammistöðutengdar greiðslur, sem skyldu reiknast sem tiltekið hlutfall af öllum greiðslum fyrir aukaverk, viðbætur og niðurfellingu afslátta sem Landsvirkjun myndi samþykkja á tímabilinu frá 5. júlí til 1. nóvember 2007. Um frammistöðutengdu greiðslurnar sagði jafnframt að þær skyldu inntar af hendi „innan 30 daga frá því niðurstaða liggur fyrir skv. reikningi GRR.“ Reikningar áfrýjanda á hendur Arnarfelli ehf. fyrir mánaðarlegu endurgjaldi vegna júlí, ágúst og september 2007 voru greiddir, en ágreiningur reis vegna þriggja reikninga hans fyrir frammistöðu í starfi. Hinn fyrsti þeirra var dagsettur 12. október 2007 og tók til tímabilsins júlí til september sama ár, en þar var tekið fram að hann væri „til gr. 15. okt.“ Annar reikningur var dagsettur 2. nóvember 2007 og fól meðal annars í sér hækkun á greiðslu samkvæmt fyrsta reikningnum, en sá þriðji var dagsettur 5. sama mánaðar og var vegna októbermánaðar. Þá gerði áfrýjandi reikning, sem dagsettur var 1. nóvember 2007, fyrir mánaðarlegu endurgjaldi vegna staðarstjórnar í október 2007. Ágreiningur reis ekki um réttmæti þessa reiknings, en Arnarfell ehf. greiddi hann þó ekki. Í málinu krefst áfrýjandi greiðslu fjárhæðar, sem nemur aðallega samtölu þessara fjögurra reikninga, en til vara eingöngu fjárhæðar þess síðastnefnda.

Þegar áfrýjandi gerði áðurnefndan samning við Arnarfell ehf. átti það félag í fjárhagsörðugleikum og voru verk þess fyrir Landsvirkjun á eftir áætlun. Þann 5. júlí 2007 gerðu Arnarfell ehf. og Landsvirkjun ásamt tveimur fjármálafyrirtækjum, sem veittu lán til framkvæmdanna, samning í tíu liðum, sem miðaði að því að tryggja áframhald verka Arnarfells ehf. og „systurfélags þess, Norðurverks“ svo að þau stöðvuðust ekki vegna fjárhagsörðugleika félaganna og verklok gætu orðið á tilsettum tíma. Í þriðja lið þess samnings var meðal annars kveðið á um að nýr fjármálastjóri skyldi ráðinn til verktakanna fyrir milligöngu stefnda og ætti hann einn að hafa prókúruumboð fyrir félögin. Þá þegar lá fyrir samningur þessa efnis frá 1. júlí 2007 þar sem stefndi var tilgreindur sem verksali og Arnarfell ehf. verkkaupi. Samkvæmt verklýsingu í samningnum skyldi stefndi sjá um fjármálastjórn Arnarfells ehf. og Norðurverks ehf. næstu fjóra mánuði með því að starfsmaður hans yrði tilnefndur sem fjármálastjóri félaganna. Hann skyldi einn vera prókúruhafi fyrir þau og allar fjárhagslegar skuldbindingar félaganna umfram 1.000.000 krónur háðar samþykki hans. Tekið var fram að efni samningsins væri trúnaðarmál, en með bréfi stefnda 24. september 2007, sem meðal annars var sent áfrýjanda, var kynnt starfssvið fjármálastjórans samkvæmt áðurnefndum samningi og greint frá gildistíma hans.

Af hálfu stefnda var D-kk-nf E-kk-nf tilnefndur sem fjármálastjóri verktakanna, en síðasti starfsdagur hans var 31. október 2007 og tilkynnti hann samdægurs um afsal prókúruumboðs síns. Í héraðsdómi greinir nánar frá atvikum þegar áfrýjandi reyndi að fá reikninga sína greidda hjá Arnarfelli ehf. og samskiptum hans við fjármálastjórann af því tilefni. Áfrýjandi höfðaði mál á hendur Arnarfelli ehf. með stefnu 17. desember 2007 til greiðslu sömu fjárhæðar og aðalkrafa hans í máli þessu tekur til og var stefnda þar stefnt til réttargæslu. Stefna í því máli var árituð um aðfararhæfi 26. febrúar 2008. Bú Arnarfells ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 3. mars sama ár og hefur krafa áfrýjanda á grundvelli stefnunnar verið viðurkennd þar sem almenn krafa. Í máli þessu reisir áfrýjandi kröfu sína gegn stefnda einkum á því að forsenda fyrir því að hann tók að sér verk í þágu Arnarfells ehf. hafi verið sú að fjármálastjórn félagsins yrði í höndum annars en þess sjálfs, en fyrrnefndir samningar frá 1. og 5. júlí 2007 hafi tryggt honum það. Stefndi hafi valdið honum tjóni með því að sjá ekki til þess að reikningar hans yrðu greiddir og verði að bera ábyrgð á því. Til stuðnings sýknukröfu ber stefndi meðal annars fyrir sig að reikningarnir hafi ekki verið komnir í gjalddaga þegar verki fjármálastjórans lauk 31. október 2007.

II

Í héraðsdómi greinir frá því að reikningur áfrýjanda fyrir staðarstjórn í október 2007 hafi verið gefinn út 1. nóvember sama ár og með gjalddaga 5. þess mánaðar. Í skýrslu D-kk-ef E-kk-ef fyrir dómi kom á hinn bóginn fram að hann hafi fengið reikninginn sendan frá áfrýjanda 28. október 2007. Á reikninginn var engu að síður ritaður útgáfudagur og gjalddagi eins og greinir í héraðsdómi.

Sem fyrr segir lauk verki stefnda í þágu Arnarfells ehf. 31. október 2007. Enginn fjögurra reikninga áfrýjanda var þá kominn í gjalddaga og var fjármálastjóranum þegar af þeirri ástæðu óskylt að greiða þá. Að því er varðar sérstaklega reikning, sem dagsettur var 12. október 2007 en „til gr. 15. okt.“, er til þess að líta að áfrýjanda var óheimilt að breyta umsömdum gjalddaga reikninga fyrir frammistöðutengdar greiðslur, sem getið var um að framan hvernig var ákveðinn. Gjalddagi, sem um var samið, gat með engu móti talist vera kominn áður en fjármálastjórinn lauk starfi sínu.

Í héraðsdómi greinir frá því að kröfur áfrýjanda fyrir árangur í starfi mættu andstöðu stjórnar Arnarfells ehf., sem taldi í senn að réttur hans til þessara greiðslna væri ósannaður og að félagið ætti gagnkröfur á hendur honum vegna tjóns, sem gerðir staðarstjórans hafi valdið því. Í héraðsdómi kemur einnig fram að vegna þessarar afstöðu stjórnarinnar hafi fjármálastjóri ekki viljað skipta sér frekar af þessum kröfum áfrýjanda. Um þetta er þess að gæta að stjórn Arnarfells ehf. fór með vald til að stjórna félaginu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Fjármálastjórinn hafði ekki sjálfstæða heimild til að fara gegn ákvörðun stjórnenda félagsins um þetta og breyttu áðurnefndir samningar, sem gerðir voru í byrjun júlí 2007, eða prókúruumboð hans engu þar um. Áfrýjandi hefur samkvæmt framansögðu ekki sýnt fram á sök af hálfu fjármálastjórans, sem leitt hafi til þess að áfrýjandi hafi orðið af réttmætum greiðslum úr hendi Arnarfells ehf. Þegar af þeirri ástæðu getur ekki komið til álita málsástæða áfrýjanda, sem reist er á sérfræðiábyrgð stefnda og ströngu sakarmati á starfsemi endurskoðenda, hvort heldur er á grundvelli þágildandi laga nr. 18/1997 um endurskoðendur eða óskráðum reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Samkvæmt þessu verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, GRR-ráðgjöf ehf., greiði stefnda, Deloitte hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.