90/2001

B gerði að undangengnu útboði samning við Fjölbrautarskóla Suðurlands um akstur með nemendur milli Hvolsvallar og Selfoss. Átti að greiða fyrir aksturinn annars vegar grunngjald, en hins vegar einstaklingsgjald fyrir hvern nemanda sem nýtti sér þjónustu B. Í útboðsgögnum var miðað við að nemendurnir gætu orðið allt að 80 talsins. A, sem hafði sérleyfi á umræddri leið, gerði jafnframt tilboð í aksturinn. Í kjölfar niðurstöðu útboðsins bauð A nemendum skólans sérstök kjör í áætlunarferðum milli Hvolsvallar og Selfoss þannig að fargjald þeirra yrði lægra en einstaklingsgjaldið sem greiða átti B. Þegar til kom nýttu aðeins 10 nemendur sér þjónustu B. Vegna þessa kvartaði B yfir háttsemi A til samkeppnisyfirvalda, sem töldu að A hefði misnotað markaðsráðandi stöðu sína. Í málinu krafðist B bóta úr hendi A sem námu einstaklingsgjaldi vegna 70 nemenda auk kostnaðar sem B hafði af rekstri málsins fyrir samkeppnisyfirvöldum. Hæstiréttur féllst á að A hefði bakað sér bótaskyldu gagnvart B og að krafa B af því tilefni gæti að stofni til tekið mið af umræddum missi fargjalda. B hefði hins vegar í engu reiknað til frádráttar kröfunni þann rekstrarkostnað, sem hann hefði ótvírætt orðið að bera vegna aksturs allra þeirra nemenda, sem upphaflega hefði verið gert ráð fyrir. B hefði verið í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn um þetta efni, eftir atvikum með matsgerð dómkvadds manns, til þess að unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón hans. Taldi Hæstiréttur ekki unnt að bæta úr þessum annmarka með því að meta B skaðabætur að álitum. Af þessum sökum væri óhjákvæmilegt að vísa málinu frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. mars 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 15. maí 2001. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 693.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 15. október 1998 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Gagnáfrýjandi krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi á ágreiningur aðilanna rætur að rekja til þess að gagnáfrýjandi gerði að undangengnu útboði samning við Fjölbrautaskóla Suðurlands 12. ágúst 1998 um akstur nemenda til og frá skóla milli Hvolsvallar og Selfoss. Til samræmis við tilboð gagnáfrýjanda 2. júní 1998 var samið um að verklaun hans myndu nema allt að 2.152.000 krónum fyrir skólaönn, þar sem gert var ráð fyrir 80 kennsludögum. Átti að greiða fyrir aksturinn annars vegar grunngjald að fjárhæð 1.480.000 krónur, en hins vegar 8.400 krónur í einstaklingsgjald fyrir hvern nemanda, sem nýtti sér þjónustu gagnáfrýjanda. Í útboðsgögnum var miðað við að nemendurnir gætu orðið allt að 80 talsins og einstaklingsgjaldið þannig alls 672.000 krónur.

Aðaláfrýjandi hafði sérleyfi til að aka langferðabifreiðum meðal annars á þeirri leið, sem gagnáfrýjandi tók að sér skólaakstur á samkvæmt framansögðu. Hafði aðaláfrýjandi áður annast skólaaksturinn um árabil og gerði jafnframt tilboð í hann umrætt sinn, en boð hans var hærra en boð gagnáfrýjanda. Eftir að samið var við gagnáfrýjanda um aksturinn bauð aðaláfrýjandi skólanemum sérstök kjör í áætlunarferðum milli Hvolsvallar og Selfoss, þannig að fargjald þeirra yrði lægra en einstaklingsgjaldið, sem greiða átti gagnáfrýjanda. Þegar til kom nýttu aðeins 10 nemendur sér akstursþjónustu gagnáfrýjanda á haustönn 1998. Hann beindi 1. október 1998 erindi til samkeppnisstofnunar, þar sem hann kvartaði undan óheimilli samkeppni af hendi aðaláfrýjanda. Í ákvörðun 16. desember 1998 ályktaði samkeppnisráð að háttsemi aðaláfrýjanda, sem hér um ræðir, væri misnotkun á markaðsráðandi stöðu hans. Var þeim tilmælum þar beint til aðaláfrýjanda að hann léti af „samkeppnishamlandi háttsemi sinni í akstri með nemendur Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi á leiðinni Selfoss-Hvolsvöllur“. Óumdeilt er að aðaláfrýjandi varð þegar við þessum tilmælum. Hann skaut 15. janúar 1999 ákvörðun samkeppnisráðs til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem staðfesti ákvörðunina með úrskurði 27. febrúar sama árs.

Í málinu krefst gagnáfrýjandi skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda vegna framangreindra atvika. Í kröfu sinni leggur gagnáfrýjandi til grundvallar að hann hafi vegna háttsemi aðaláfrýjanda farið á mis við að aka 70 nemendum daglega milli Hvolsvallar og Selfoss og þannig orðið af einstaklingsgjaldi úr hendi þeirra, áðurnefndum 8.400 krónum frá hverjum, eða alls 588.000 krónur. Því til viðbótar hafi gagnáfrýjandi orðið að greiða 105.000 krónur í þóknun til lögmanns vegna rekstrar máls síns fyrir samkeppnisyfirvöldum, en þann kostnað eigi aðaláfrýjandi að bæta honum. Samtals nemur krafa gagnáfrýjanda þannig 693.000 krónum.

II.

Í fyrrnefndum verksamningi 12. ágúst 1998 var lagt til grundvallar að gagnáfrýjandi myndi flytja 80 nemendur Fjölbrautaskóla Suðurlands daglega milli Hvolsvallar og Selfoss. Af gögnum, sem fylgdu tilboði gagnáfrýjanda 2. júní 1998 í þennan akstur, verður ráðið að hann hafði í hyggju að nýta í þessu skyni tvær hópferðabifreiðar, aðra fyrir 57 farþega og hina fyrir 45. Í málatilbúnaði hans kemur fram að þegar ljóst hafi orðið að einungis 10 nemendur myndu nýta þessa þjónustu, hafi hann keypt bifreið, sem hæfði þeim fjölda farþega, til að sinna daglegum akstri þeirra. Meginhluti dómkröfu gagnáfrýjanda er sem fyrr segir reistur á því að hann hafi vegna ólögmætra gerða aðaláfrýjanda farið á mis við einstaklingsgjöld úr hendi 70 nemenda á haustönn fjölbrautaskólans 1998. Þótt fallast megi á með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart honum með þeim gerðum sínum, sem hér um ræðir, og að krafa gagnáfrýjanda af því tilefni gæti að stofni til tekið mið af þessum missi fargjalda, hefur hann í engu reiknað til frádráttar kröfunni þann rekstrarkostnað, sem hann hefði ótvírætt orðið að bera vegna aksturs allra þeirra nemenda, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Þannig hefur gagnáfrýjandi ekkert tillit tekið til þess að hann gat nýtt í þessu skyni eina bifreið, sem hæfileg var til að flytja 10 farþega, í stað þess að nota tvær stórar hópferðabifreiðar, en með þessu hefur gagnáfrýjandi sýnilega sparað sér kostnað af störfum eins ökumanns ásamt því, sem munaði að öðru leyti á kostnaði af rekstri tveggja bifreiða og einnar. Gagnáfrýjanda hefði verið í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn um þetta efni, eftir atvikum með matsgerð dómkvadds manns, til þess að unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón hans. Verður ekki úr þessum annmarka bætt með því að dómstólar meti honum hæfilegar skaðabætur að álitum.

Vegna þess, sem að framan greinir, er óhjákvæmilegt að vísa máli þessu í heild frá héraðsdómi. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af því í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.