353/2017

G höfðaði mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna hlustunar sem hafði verið framkvæmd á heimili hennar í þágu rannsóknar sakamáls. Meðal þeirra sem lágu undir grun við rannsóknina var bróðir G, en hann hafði fengið að gista í íbúð G yfir tiltekið tímabil. Í héraði var fallist á kröfu G og henni dæmdar 950.000 krónur í miskabætur. Hæstiréttur rakti tildrög málsins og vísaði til þess að þrjá daga tímabilsins hefði bróðir G ekki dvalið á heimili hennar heldur hefði hún sjálf hafst þar við ásamt fjölskyldu sinni. Þótt lögreglan hefði staðhæft að búnaðurinn sem komið hefði verið fyrir á heimili G til hlustunar hefði ekki verið í notkun þá daga sem bróðir hennar hefði ekki dvalið þar, hefði búnaðurinn engu að síður verið til reiðu og gild heimild til að beita honum. Með því að ekki lægju fyrir sönnur um að hlustunarbúnaðurinn hefði að engu leyti verið nýttur umrædda daga ætti G rétt til miskabóta úr hendi Í. Voru þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma M-kk-nf S-kk-nf hæstaréttardómari, G-kk-nf G-kk-nf settur hæstaréttardómari og I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júní 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að fjárhæð kröfunnar verði lækkuð og falli þá niður málskostnaður á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hafi verið veitt.

I

Samkvæmt gögnum málsins, sem lágu fyrir í héraði, og nýjum gögnum, sem áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt, hafði ávana- og fíkniefnadeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu á árinu 2012 til rannsóknar í samstarfi við lögreglu í Danmörku og Noregi ætluð brot nokkurra Íslendinga og útlendinga, sem búsettir voru erlendis. Sneru þau að stórfelldum innflutningi fíkniefna til Íslands og hinna landanna tveggja, en ýmist voru brotin talin þegar hafa verið framin eða ætlað var að þau yrðu drýgð á komandi mánuðum. Meðal þeirra, sem lágu undir grun við þessa rannsókn, var bróðir stefndu, G-kk-nf I-kk-nf Þ-kk-nf, sem talið var að búsettur væri á Spáni en virðist hafa átt skráð heimili í Danmörku. Hann hafði tvívegis hlotið dóm fyrir Hæstarétti vegna brota gegn 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, annars vegar í desember 2000, þegar honum var gert að sæta fangelsi í sjö ár, og hins vegar í nóvember 2002, þegar hann var dæmdur í fangelsi í fimm ár.

Í upplýsingaskýrslu lögreglu 6. júní 2012 var meðal annars greint frá því að hún hafi á grundvelli dómsúrskurðar hlustað um skeið á símtöl G-kk-ef. Hafi komið þannig fram að hann væri væntanlegur til landsins með flugi síðdegis þann dag og reiknaði með að halda aftur utan eftir þrjá daga þótt hann hafi aðeins keypt sér flugfar aðra leið. Stefnda hafi í símtali boðið honum að gista í íbúð sinni að Selvaði 3 í Reykjavík, þar sem hún byggi með maka sínum og þremur börnum, en þau yrðu á ferðalagi innanlands þessa daga. Hafi G-kk-nf þegið það boð. Þá hafi G-kk-nf átt símtöl 6. júní 2012 við föður sinn og rætt þar um að hann þyrfti að hafa aðgang að tölvu á meðan hann væri hér á landi, en slegið hafi verið föstu að slíkan aðgang gæti hann fengið á heimili stefndu. Þess var getið í skýrslunni að fram hafi komið við rannsóknina að G-kk-nf talaði lítið sem ekkert við ætlaða samverkamenn sína um fyrirhuguð fíkniefnaviðskipti í síma, heldur tækju þeir ákvarðanir í símtölum um að ræðast við með notkun tölvubúnaðar. Uppi væri grunur um að G-kk-nf myndi þannig nota tölvu á heimili stefndu á meðan hann dveldi þar til að „ræða viðkvæm mál við samstarfsaðila sína, mál sem ekki mega líta dagsins ljós.“ Það væri því mat lögreglu að nauðsynlegt væri að koma fyrir búnaði til hljóðupptöku á heimili stefndu án vitundar hennar í eina viku, enda lægi ekki fyrir staðfesting á því hvenær G-kk-nf færi aftur úr landi. Á þessum grunni krafðist lögregla sama dag fyrir héraðsdómi að sér yrði á grundvelli a. liðar 1. mgr. 82. gr., sbr. 83. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála veitt heimild til að koma fyrir hlustunarbúnaði í fyrrnefndri íbúð stefndu og hlusta og hljóðrita samtöl, sem þar færu fram, án vitneskju hlutaðeigenda frá 6. til 13. júní 2012. Krafa þessi var samdægurs tekin til greina með úrskurði dómsins.

Aftur gerði lögregla upplýsingaskýrslu vegna rannsóknar sinnar 13. júní 2012. Þar var greint meðal annars frá því að G-kk-nf væri enn á landinu og hafi ekki pantað sér flug til farar héðan, en komið hafi fram að hann hygðist halda til Danmerkur innan fárra daga. Hann hafi gist í íbúð stefndu á meðan hún hafi ásamt fjölskyldu sinni dvalið utanbæjar frá 6. til 10. júní 2012. Hlustunarbúnaði hafi verið komið þar fyrir fyrstnefnda daginn og hafi hann verið í notkun þar til stefnda hafi komið til baka, en hlustun hafi þá verið hætt því að G-kk-nf hafi gist á öðrum stað eftir það. Á meðan hlustun hafi verið beitt hafi komið í ljós að G-kk-nf hafi notað „talsvert tölvu er systir hans er með á heimilinu til að halda uppi tengslum sínum við samstarfsmenn sína, þá í gegnum Skype-ið, sem staddir eru m.a. í Danmörku.“ Hafi komið þannig fram upplýsingar, sem miklu skiptu fyrir rannsóknina. Fyrir lægi að stefnda væri þennan dag á leið úr landi ásamt fjölskyldu sinni og hygðist G-kk-nf þá aftur gista í íbúð hennar þar til hann héldi sjálfur utan. Mætti þannig gera ráð fyrir að hann myndi sem fyrr nýta á þeim tíma tölvu á heimili stefndu til að eiga samskipti við samverkamenn sína og væri það því mat lögreglu að nauðsyn bæri til að afla heimildar til að nýta áfram hlustunarbúnaðinn á meðan G-kk-nf dveldi þar. Á þessum grunni krafðist lögregla fyrir héraðsdómi 13. júní 2012 að sér yrði áfram heimilað að hlusta og hljóðrita samtöl, sem fram færu á heimili stefndu frá þeim degi til 18. sama mánaðar. Heimild þessi var veitt með úrskurði sama dag. Samkvæmt minnisblaði lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu frá 6. júlí 2017 var fært í skrár hennar að hlustun á heimili stefndu hafi aftur orðið virk 13. júní 2012 klukkan 17.25 eftir að hafa legið niðri frá 10. sama mánaðar um klukkan 19.00.

Enn krafðist lögregla þess fyrir héraðsdómi 18. júní 2012 að sér yrði heimilað að nýta áfram hlustunarbúnað á heimili stefndu til 22. sama mánaðar, en þar dveldi G-kk-nf enn og væru stefnda og fjölskylda hennar erlendis. Heimild þessi var veitt með úrskurði sama dag.

Í upplýsingaskýrslu, sem lögregla gerði 21. júní 2012, kom meðal annars fram að G-kk-nf hafi daginn áður farið frá Íslandi til Danmerkur og hafi hann fram að því dvalið í íbúð stefndu að henni og fjölskyldu hennar fjarstaddri. Í skýrslunni var einnig greint frá ýmsu, sem fram hafi komið við rannsóknina, þar á meðal með því að hlusta á samtöl, sem G-kk-nf hafi átt með notkun tölvu á heimili stefndu.

Með bréfi til stefndu, sem hún áritaði um móttöku 13. desember 2012, greindi lögreglan á höfuðborgarsvæðinu frá því að vegna rannsóknar á tilgreindu máli hafi sér verið veitt heimild með þremur dómsúrskurðum til „að koma fyrir hlustunarbúnaði og taka upp öll hljóð úr íbúð“ stefndu að Selvaði 3. Hafi þetta verið gert á tímabilinu frá 6. til 22. júní 2012.

Dómur gekk fyrir héraðsdómi í Kaupmannahöfn 3. júní 2013 í máli, sem ákæruvaldið í Danmörku höfðaði á hendur G-kk-þgf. Þar var hann borinn sökum um að hafa staðið ásamt öðrum nafngreindum mönnum, íslenskum og erlendum, að innflutningi á samtals 60,25 kg af amfetamíni í nóvember 2011, ágúst 2012 og september 2012 frá Hollandi til Danmerkur, svo og að hafa á tímabilinu frá júlí 2011 til apríl 2012 afhent í Noregi nafngreindum manni samtals 1 kg af amfetamíni og 400 g af kókaíni. G-kk-nf játaði sök í málinu og var dæmdur til að sæta fangelsi í 12 ár. Af dóminum verður ráðið að fyrrgreind rannsókn lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu hafi snúið að hluta þessara brota G-kk-ef, en samkvæmt áðurnefndu minnisblaði hennar frá 6. júlí 2017 var öllum hljóðupptökum, sem gerðar voru við rannsóknina, eytt 1. september 2014 í tilefni af því að dómsmálinu á hendur G-kk-þgf hafi verið lokið í Danmörku.

Vegna framangreindra aðgerða lögreglu höfðaði stefnda mál þetta á hendur áfrýjanda 27. júní 2016 til heimtu miskabóta á grundvelli þágildandi 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. nú 3. mgr. 246. gr. sömu laga eins og þeim var breytt með 2. gr. laga nr. 17/2018.

II

Til þeirra rannsóknaraðgerða gagnvart G-kk-þgf I-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem lögreglan á höfuðborgarsvæðinu greip til á tímabilinu 6. til 10. og 13. til 20. júní 2012 og áður er lýst, stóð heimild í a. lið 1. mgr. 82. gr., sbr. 83. gr. laga nr. 88/2008. Með fyrrnefndum dómi, sem gekk í héraðsdómi í Kaupmannahöfn 3. júní 2013, var G-kk-nf sakfelldur fyrir hluta þeirrar háttsemi, sem til rannsóknar var. Gæti hann því ekki fyrir sitt leyti hafa krafist skaðabóta samkvæmt ákvæðum XXXIX. kafla laga nr. 88/2008 vegna þessara rannsóknaraðgerða, sbr. 1. mgr. 246. gr. laganna. Þó svo að rofin hafi verið friðhelgi heimilis stefndu til að koma þeim aðgerðum við getur hún að þessu virtu ekki notið sjálfstæðs réttar til skaðabóta eftir fyrrnefndum ákvæðum, enda verður hún að þessu leyti að bera áhættu af framferði þeirra, sem hún hefur leyft að hafa not af heimili sínu.

Dagana 10. til 13. júní 2012 dvaldi G-kk-nf á hinn bóginn ekki á heimili stefndu og hafðist hún þar við á því tímabili ásamt fjölskyldu sinni. Eftir gögnum málsins lá stefnda á engu stigi undir grun um refsiverða háttsemi, sem staðið hefði getað til þess að lögreglu hefði verið heimilt að beita aðgerðum samkvæmt a. lið 1. mgr. 82. gr. laga nr. 88/2008 gagnvart henni með því að hlusta á það, sem fram fór á heimili hennar, og eftir atvikum taka það upp. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur í fyrirliggjandi gögnum staðhæft að búnaður, sem hún kom fyrir á heimili stefndu til hlustunar, hafi ekki verið í notkun þá daga, sem G-kk-nf dvaldi ekki þar. Búnaðurinn var þó til reiðu og gild heimild fyrir hendi til að beita honum samkvæmt úrskurði héraðsdóms 6. júní 2012. Var af þessum sökum brýn ástæða til að lögregla tryggði sér ótvíræðar sönnur fyrir því að búnaðurinn hafi að engu leyti verið nýttur á þessu tímabili. Með því að engin slík sönnun liggur fyrir á stefnda samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. og 5. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 rétt til miskabóta úr hendi áfrýjanda. Þær bætur eru hæfilega ákveðnar 300.000 krónur og skulu þær bera vexti eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Samkvæmt gjafsóknarbréfi innanríkisráðuneytisins 8. september 2013 var gjafsókn, sem stefndu var þar veitt, bundin við rekstur þessa máls fyrir héraðsdómi og hefur hún ekki aflað sér gjafsóknar hér fyrir dómi. Verður henni því ekki dæmdur gjafsóknarkostnaður fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu, G-kvk-þgf S-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, 300.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.