511/2005

G krafðist ógildingar á ákvörðun samgönguráðherra um að heimila S eignarnám á hluta fasteignarinnar A á grundvelli 70. gr. laga nr. 81/2003 um fjarskipti. Landskikinn hafði að geyma fjarskiptamastur S og var talið að fyrirtækinu væri nauðsynlegt að tryggja sér varanleg umráð landskikans undir mastrið. Fyrir lá að S hafði leitast við að ná samningum við G til að tryggja sér varanleg umráð landskikans með kaupum eða langtíma leigusamningi, en tilboði S um hið síðarnefnda hafði ekki verið svarað. Þegar litið var til samskipta aðila í heild sinni þótti ljóst að samningum um kaup á lóðarskikanum yrði ekki við komið. Var því talið að lagaskilyrðum til eignarnáms væri fullnægt. Ekki var fallist á að brotið hefði verið gegn 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við töku ákvörðunar um eignarnám, að ákvörðunin hefði ekki beinst að réttri eign eða að samgönguráðherra og starfsmenn hans hefðu verið vanhæfir til að fjalla um beiðni S um eignarnám. Voru Í og S því sýknuð af kröfu G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. desember 2005 og krefst þess að ógilt verði með dómi ákvörðun samgönguráðuneytisins 5. janúar 2004 um að heimila Landssíma Íslands hf. eignarnám á nánar tilgreindum hluta fasteignarinnar Aðalgötu 7, Stykkishólmi auk réttar til umgengni og aðgangs að hinu eignarnumda. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast hvor fyrir sig staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi íslenska ríkið krefst þess til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Á hluthafafundi í Landssíma Íslands hf. 20. desember 2005 var nafni félagsins breytt í Síminn hf.

Svo sem rakið er í héraðsdómi reisti Póst- og símamálastofnun fjarskiptamastur á lóð nr. 7 við Aðalgötu í Stykkishólmi á árunum 1960 til 1970, en fasteignin var þá í eigu stefnda íslenska ríkisins. Síðar mun Landssími Íslands hf., sem tekið hafði við fjarskiptamastrinu af Póst- og símamálastofnun, hafa haft endurgjaldslaus afnot af lóðarskika undir mastrið. Áfrýjandi keypti fasteignina Aðalgötu 7 af stefnda íslenska ríkinu 3. maí 2001. Fangageymsla, 480 fermetra að stærð, var undanskilin kaupunum, en engir fyrirvarar voru gerðir vegna lóðarréttinda fyrir fjarskiptamastrið og búnað þess. Í héraðsdómi er rakið hvernig deilur um endurgjald fyrir lóðarskikann, sem mastrið stendur á, leiddu til þess að samgönguráðherra heimilaði 5. janúar 2004 að 12 x 12 metra skiki út frá miðju mastrinu ásamt 2 metra breiðri lagnaleið, auk réttar til umgengni og aðgangs, væri tekinn eignarnámi á grundvelli 70. gr. laga nr. 81/2003 um fjarskipti, sbr. áður gildandi 3. mgr. 48. gr. laga nr. 107/1999 um sama efni. Samkvæmt þinglýsingarvottorði sýslumannsins í Stykkishólmi var lóðin Aðalgata 7B stofnuð í kjölfar eignarnámsins og Landssími Íslands hf. skráður eigandi hennar.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti bar áfrýjandi fram þá málsástæðu, að 70. gr. laga nr. 81/2003 stæðist ekki meðalhófsreglu 72. gr. stjórnarskrárinnar og bæri því að víkja henni til hliðar. Þessari málsástæðu var ekki hreyft í héraði. Er hún því of seint fram komin og kemur ekki til álita.

Í umsögn Póst- og fjarskiptastofnunar 12. febrúar 2003 um beiðni Landssíma Íslands hf. um heimild til eignarnáms, er lýst notagildi fjarskiptamastursins og hversu mikilvæg og margþætt þjónusta sé veitt með búnaði þess. Með tilliti til þess sé ljóst að Landssími Íslands hf., svo og notendur þjónustunnar, hafi mikilsverða hagsmuni af starfrækslu hans. Telja verði að flutningur búnaðarins hefði augljóst óhagræði og verulegan kostnað í för með sér. Landssími Íslands hf. hafi brýna þörf fyrir að fá afnot af hluta lóðarinnar, en ekki skipti máli hvort slík afnot yrðu tryggð með eignarhaldi á lóðarhlutanum eða með langtíma leigusamningi, enda þekkist dæmi um hvort tveggja vegna lands undir fjarskiptamannvirki. Séu tryggð umráð í eðlilega langan tíma ætti einu að gilda hver sé eigandi landsins.

Stefndi Síminn hf. leitaðist í tilraunum sínum til samninga við að tryggja sér varanleg umráð landskika undir mastrið, sem honum voru nauðsynleg, annað hvort með kaupum eða langtíma leigusamningi. Hið síðarnefnda bauð hann áfrýjanda í bréfi 16. desember 2002, en því var ekki svarað. Að þessu athuguðu verður héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans.

Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur er óraskaður.

Áfrýjandi, Gullver sf., greiði stefndu, íslenska ríkinu og Símanum hf., hvorum um sig 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.