77/2017

B krafði S annars vegar um biðlaun vegna niðurlagningar stöðu hans sem deildarstjóra við Gerðaskóla á árinu 2015 og hins vegar miskabætur vegna ætlaðs brots S við ráðningu í stöðu skólastjóra við skólann á árinu 2012 en B var meðal ellefu umsækjenda um starfið. Gerður var skriflegur tímabundinn ráðningarsamningur við B um starf við skólann árið 2003 en eftir að hann rann sitt skeið á enda var ekki gerður nýr skriflegur samningur við hann. Hélt B engu að síður áfram starfi við skólann með starfsheitinu deildarstjóri og tók samkvæmt vinnuskýrslum laun sem slíkur í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S yrði að bera hallann af því að ekki hefði verið gengið frá nýjum tímabundnum samningi við B eftir að gildistíma samningsins frá 2003 lauk. Yrði því lagt til grundvallar að komist hefði á ótímabundinn samningur um ráðningu hans í starfið. Í grein 14.12 þess kjarasamnings sem gilti þegar uppsögnin kom til framkvæmda var mælt fyrir um að starfsmaður sem hafið hefði störf sem kennari, námsráðgjafi eða stjórnandi grunnskóla í tíð laga nr. 72/1996 um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla eða fyrir gildistöku þeirra og hefði starfað óslitið síðan, enda væri um stöðu í skilningi 14. gr. laganna að ræða, ætti rétt á biðlaunum yrði starf hans lagt niður. Var talið að B hefði í skilningi 14. gr. laga nr. 72/1996 gengt stöðu deildarstjóra við skólann. Með uppsagnabréfi til B á árinu 2015 hefði sú staða hans verið lögð niður í skilningi kjarasamningsins. Væri ekki unnt að líta svo á að rof hefði orðið á ráðningu B með launalausu leyfi sem hann tók skólaárið 2008 til 2009 enda hefði leyfið verið tekið í samráði við skólayfirvöld. Þar sem B hefði átt að baki 19 ára starfsaldur þegar honum var sagt upp stöðunni var talið að hann ætti rétt til biðlauna í tólf mánuði. Hins vegar var ekki talið að B hefði hnekkt því mati S að þeir sex umsækjendur sem boðaðir voru í viðtöl vegna skólastjórastöðunnar hefðu staðið honum framar samkvæmt þeim menntunar- og hæfniskröfum sem gerðar voru í auglýsingu um stöðuna. Þegar af þeirri ástæðu voru ekki talin skilyrði til að fallast á kröfu hans um miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. febrúar 2017. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 5.461.064 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. ágúst 2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 11. apríl 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að fjárhæð krafna hans verði lækkuð og málskostnaður látinn falla niður.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjandi í ágúst 1995 ráðinn að Gerðaskóla í Garði, upphaflega sem kennari og síðar að hluta til sem deildarstjóri og starfar hann þar nú sem kennari í fullu starfi. Fyrsti ráðningarsamningurinn sem var gerður við aðaláfrýjanda var dagsettur í júlí 1995 og gilti frá 1. ágúst sama ár til 31. júlí 1996. Samkvæmt samningnum var aðaláfrýjandi ráðinn í 100% starfshlutfall sem kennari og var gagnkvæmur uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Með samningum í maí og október 1996 var ráðning aðaláfrýjanda sem kennara endurnýjuð og gilti frá 1. ágúst sama ár til 31. júlí 1997 með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Þá var aðaláfrýjandi með samningi í maí 1997 ráðinn sem kennari í 100% starfshlutfall að Gerðaskóla en í þetta sinn með ótímabundnum samningi sem gilti frá 1. ágúst 1997 og var gagnkvæmur uppsagnarfrestur sem fyrr þrír mánuðir.

Aftur var ráðningarsamningur gerður við aðaláfrýjanda 15. ágúst 2002 og í það sinn með gildistíma frá 1. ágúst 2002 til 31. júlí 2003. Kom þar fram að aðaláfrýjandi væri ráðinn að Gerðaskóla í 25% starfshlutfall sem deildarstjóri og 75% sem kennari og var gagnkvæmur uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Með ráðningarsamningi dagsettum 29. ágúst 2003 var aðaláfrýjandi ráðinn sem kennari og deildarstjóri að Gerðaskóla frá 1. ágúst 2003 til 31. júlí 2004 með sömu skiptingu starfshlutfalla milli kennslu og stjórnunar og áður. Eftir að ráðningu samkvæmt þessum samningi lauk 31. júlí 2004 voru ekki gerðir fleiri skriflegir ráðningarsamningar við aðaláfrýjanda fyrr en 28. ágúst 2015. Samkvæmt vinnuskýrslum fyrir skólaárið 2004 til 2005 gegndi aðaláfrýjandi eigi að síður starfi við Gerðaskóla með sömu skiptingu starfshlutfalla og áður, bar starfsheitið deildarstjóri verkefna og tók laun samkvæmt launaflokki 408. Samkvæmt vinnuskýrslum fyrir skólaárin 2005 til 2008 hélt aðaláfrýjandi áfram starfi við skólann með starfsheitinu deildarstjóri 1 og tók ýmist laun samkvæmt launaflokkum 414 eða 413. Var stjórnunarhlutfall hans tilgreint sem 50 til 75% í vinnuskýrslunum.

Með bréfi til skólanefndar 6. maí 2008 óskaði aðaláfrýjandi eftir „árs leyfi frá störfum deildarstjóra og kennara við Gerðaskóla Garði frá og með 01. ágúst 2008“ og á fundi skólanefndarinnar 26. sama mánaðar mælti hún með því að leyfið yrði veitt. Óumdeilt er að a-kk-þgf var veitt leyfið og meðan á því stóð starfaði hann sem verkefnastjóri hjá Norðuráli ehf. á Grundartanga en hóf aftur störf við Gerðaskóla haustið 2009. Samkvæmt vinnuskýrslum frá hausti það ár til vors 2015 gegndi aðaláfrýjandi starfi deildarstjóra 1 og var starfshlutfall stjórnunar 50 til 74% og tók hann laun samkvæmt launaflokki 414 og síðar samkvæmt flokki 417.

Með bréfi skólastjóra Gerðaskóla 14. apríl 2015 var aðaláfrýjanda sagt upp „50% starfi deildarstjóra hjá Gerðaskóla“ með þriggja mánaða fyrirvara og var við það miðað að síðasti starfsdagur hans í starfi deildarstjóra yrði 31. júlí sama ár. Um ástæður uppsagnarinnar sagði að eins og aðaláfrýjanda væri kunnugt gerði „fjárhagsáætlun Sveitarfélagsins Garðs ráð fyrir verulegri hagræðingu í rekstri Gerðaskóla á fjárhagsárinu 2015. Til að það takist er nauðsynlegt að grípa til aðgerða í rekstri skólans. Að vandlega íhuguðu máli hefur verið ákveðið að skera niður í stjórnun skólans“ og af þeim sökum væri aðaláfrýjanda sagt upp starfinu. Með ótímabundnum samningi 28. ágúst 2015, sem enn er í gildi, var aðaláfrýjandi ráðinn sem grunnskólakennari að Gerðaskóla í 100% starfshlutfall með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Í 8. tölulið þess samnings segir: „ Eigi starfsmaður rétt til greiðslu á uppsagnarfresti eða biðlauna, vegna uppsagnar skv. uppsagnarbréfi dags. 14. apríl 2015, þá munu slíkar greiðslur ekki skerðast vegna launatekna sem starfsmaður fær vegna sama tímabils.“

II

Eins og áður greinir var ekki gerður nýr skriflegur ráðningarsamningur við aðaláfrýjanda um starf við Gerðaskóla eftir 31. júlí 2004 þegar samningurinn frá 29. ágúst 2003 rann skeið sitt á enda. Aðaláfrýjandi hélt eigi að síður áfram starfi við skólann með starfsheitinu deildarstjóri og tók samkvæmt vinnuskýrslum laun sem slíkur í samræmi við ákvæði kjarasamnings sem þá var í gildi. Fallist er á með héraðsdómi að gagnáfrýjandi verði að bera halla af því að ekki var gengið frá nýjum tímabundnum ráðningarsamningi við aðaláfrýjanda eftir 31. júlí 2004. Samkvæmt því og með vísan til vinnuskýrslna aðaláfrýjanda verður lagt til grundvallar að komist hafi á ótímabundinn samningur um ráðningu hans í starf deildarstjóra við Gerðaskóla. Um starf þetta sagði í kjarasamningnum að deildarstjóri væri millistjórnandi sem færi með mannaforráð og stjórnaði ákveðinni þjónustu, deild eða skólastigi eftir nánari ákvörðun skólastjóra. Með mannaforráðum væri átt við að millistjórnandinn færi með daglega verkstjórn starfsmanna sem undir hann heyrðu. Samkvæmt vinnuskýrslunum gegndi aðaláfrýjandi starfi deildarstjóra 1 við Gerðaskóla þegar starf hans var lagt niður.

Um rétt til biðlauna við niðurlagningu starfs voru ákvæði í grein 14.12 í kjarasamningi þeim sem gilti þegar aðaláfrýjanda var sagt upp 50% starfi deildarstjóra með bréfinu 14. apríl 2015. Þar sagði að væri starf lagt niður gilti eftirfarandi um starfsmann sem hefði hafið störf sín sem kennari, námsráðgjafi eða stjórnandi grunnskóla í tíð laga nr. 72/1996 um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla, sem giltu til og með 31. júlí 2008, eða fyrir gildistöku þeirra og hefði starfað óslitið síðan, enda væri um stöðu í skilningi 14. gr. nefndra laga að ræða: „Nú er staða lögð niður og skal þá starfsmaður jafnan fá föst laun, er starfanum fylgdu, greidd í sex mánuði frá því að hann lét af starfi ef hann hefur verið í þjónustu sveitarfélaga skemur en 15 ár, en í tólf mánuði eigi hann að baki lengri þjónustualdur, enda hafi hann þá ekki hafnað annarri sambærilegri stöðu hjá sveitarfélögum.“

Samkvæmt því sem áður er rakið verður við það að miða að aðaláfrýjandi hafi í skilningi 14. gr. laga nr. 72/1996 gegnt stöðu deildarstjóra við Gerðaskóla og að með uppsagnarbréfinu 14. apríl 2015 hafi sú staða verið lögð niður í skilningi kjarasamnings þess sem í gildi var þegar uppsögnin kom til framkvæmda. Ekki er unnt að líta svo á að rof hafi orðið á ráðningu aðaláfrýjanda með því launalausa leyfi sem hann tók skólaárið 2008 til 2009, enda var leyfið tekið í samráði við skólayfirvöld. Er þá einnig til þess að líta að aðaláfrýjanda bar að leyfi loknu að snúa aftur til starfs síns við Gerðaskóla svo sem hann gerði, en eftir atvikum hefði misbrestur í þeim efnum getað talist veruleg vanefnd á starfsskyldum og heimilað gagnaðila beitingu vanefndaúrræða. Þar sem aðaláfrýjandi átti að baki 19 ára starfsaldur þegar honum var sagt upp deildarstjórastöðunni vegna niðurlagningarinnar á árinu 2015 og ekki var um rof á ráðningu hans að ræða átti hann rétt til biðlauna í tólf mánuði. Hann hefur eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi hagað kröfugerð sinni með þeim hætti að krefjast þeirra föstu launa sem hann hefði haft á tímabilinu frá 1. ágúst 2015 til 1. apríl 2016, samtals 4.961.064 krónur. Sætir útreikningur kröfunnar ekki ágreiningi af hálfu gagnáfrýjanda að öðru leyti en því að verði aðaláfrýjandi talinn eiga rétt til biðlauna telur gagnáfrýjandi að sá réttur geti að hámarki verið 50% af launum deildarstjóra.

Samkvæmt kjarasamningi þeim sem í gildi var þegar starf aðaláfrýjanda var lagt niður tók deildarstjóri 1 laun samkvæmt launaflokki 413, stjórnunarumfang hans var 50 til 74% og „kennsluskylda 13>6,8“ eins og þar sagði. Að þessu gættu verður að líta svo á að aðaláfrýjandi hafi þegar deildarstjórastaðan var lögð niður gegnt starfi með því heiti þótt henni hafi að hluta fylgt kennsluskylda og beri honum samkvæmt því réttur til biðlauna sem nemi föstum launum fyrir það starf. Við gerð ráðningarsamningsins 28. ágúst 2015 var eins og áður er rakið svo um samið að teldist aðaláfrýjandi eiga rétt til biðlauna vegna uppsagnar samkvæmt bréfinu 14. apríl sama ár ættu slíkar greiðslur ekki að skerðast vegna launatekna sem hann fengi á sama tímabili. Samkvæmt þessu og þar sem útreikningur fjárkröfu aðaláfrýjanda sætir ekki tölulegum ágreiningi verður krafa hans um biðlaun að fjárhæð 4.961.064 krónur tekin til greina með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

III

Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn aðdragandi þess að staða skólastjóra við Gerðaskóla var auglýst laus til umsóknar 4. apríl 2012, hvaða menntunar- og hæfniskröfur voru gerðar til umsækjenda og hvernig staðið var að ráðningunni. Aðaláfrýjandi var meðal ellefu umsækjenda um skólastjórastöðuna og var hann ekki í hópi þeirra sex sem eftir mat á umsóknum og frekari upplýsingaöflun voru boðaðir í viðtöl. Með auglýsingunni 4. apríl 2012 var lagður grundvöllur að ráðningarferlinu og kröfur þær sem þar voru gerðar til menntunar og hæfni umsækjenda voru málefnalegar. Aðaláfrýjandi hefur með málatilbúnaði sínum ekki hnekkt því mati gagnáfrýjanda að þeir sex umsækjendur sem boðaðir voru í viðtöl hafi staðið honum framar samkvæmt þeim menntunar- og hæfniskröfum sem gerðar voru í auglýsingunni um stöðuna. Þegar af þeirri ástæðu eru ekki skilyrði til að fallast á kröfu aðaláfrýjanda um miskabætur.

Eftir framangreindum málsúrslitum verður g-kk-þgf gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Sveitarfélagið Garður, greiði aðaláfrýjanda, B-kk-þgf V-kk-þgf, 4.961.064 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 542.896 krónum frá 1. ágúst 2015 til 1. september sama ár, af 1.085.792 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 1.628.688 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 2.171.584 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 2.789.480 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2016, af 3.332.376 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 3.875.272 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 4.418.168 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2016 og af 4.961.064 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.