202/2004

G hóf störf sem vélstjóri á skipi Hf. E á árinu 1999. Gegndi hann því starfi uns skipið var selt til Frakklands. Var það afhent nýjum eigendum í Danmörku 25. september 2002 og fór áfrýjandi þangað með skipinu. Með bréfi 30. september sama árs var G sagt upp starfi sínu hjá Hf. E. Í máli sem G höfðaði á hendur Hf. E vegna þessa var deilt um hvort hann hafi verið ráðinn í skiprúm á umræddu skipi félagsins, en ekki ótilgreind skip þess svo og um fjárhæð launa á uppsagnarfresti. Talið var að sá, sem héldi því fram að ráðning sjómanns hafi verið miðuð við störf á ótgreindum skipum útgerðar, hefði sönnunarbyrði fyrir því. Hafi E hf. ekki tekist sú sönnun. Hafi ráðningu G því verið rift með sölu skipsins og afhendingu þess til erlends kaupanda, enda hafi Hf. E ekki sýnt fram á að G ætti kost á áframhaldandi starfi. Samkvæmt því eigi G rétt til bóta samkvæmt 25. gr. sjómannalaga, sem miðist við kaup fyrir fulla vinnu á öllum uppsagnarfrestinum, óháð því hvort vinnufyrirkomulag um borð hafi verið með öðrum hætti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. maí 2004. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 657.008 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi hóf störf sem vélstjóri á Lagarfossi 2. júní 1999. Skipið var í eigu Hf. Eimskipafélags Íslands, en mun hafa verið skráð í Antigua. Gegndi hann því starfi uns skipið var selt til Frakklands. Var það afhent nýjum eigendum í Danmörku 25. september 2002 og fór áfrýjandi þangað með skipinu. Með bréfi 30. september 2002, sem barst áfrýjanda 2. október sama árs, var honum sagt upp starfi sínu „hjá Hf. Eimskipafélagi Íslands með lög og samningsbundnum fyrirvara.“ Ágreiningslaust er að uppsagnarfrestur áfrýjanda var þrír mánuðir. Áfrýjandi fór eina ferð, frá 3. október 2002 til 31. sama mánaðar, sem vélstjóri á Skógafossi skipi félagsins en sinnti ekki frekari störfum fyrir það eftir að hann fékk uppsagnarbréfið.

Kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Vélstjórafélags Íslands um kaup og kjör yfirvélstjóra, vélstjóra og vélavarða á kaupskipum, sem öðlaðist gildi 1. nóvember 2000, gilti um kjör áfrýjanda. Með þessum kjarasamningi voru gerðar umfangsmiklar breytingar á launakerfi vélstjóra á kaupskipum. Samkvæmt 1. grein samningsins skyldu mánaðarlaun vélstjóra almennt miðast við 40 stunda vinnuviku. Ákvæði um fjárhæð mánaðarlauna vélstjóra og vélavarða voru í grein 1.3. Í grein 1.4.1. var kveðið á um að dagkaup fyrir hvern virkan lögskráningardag fengist með því að deila með 21,67 í mánaðarlaunin. Í grein 1.5. var fjallað um persónubundin laun, en samkvæmt því ákvæði skyldu útgerðarmaður eða yfirvélstjóri fjalla árlega um „markmiðstengda frammistöðu vélstjóra ...“ og í framhaldi af því um kaup og kjör viðkomandi vélstjóra þar sem meðal annars skyldi tekið tillit til árangurs, hæfni, starfsaldurs og ábyrgðar hans. Í grein 1.7. var fjallað um svonefnt fastlaunakerfi. Efnislega fólst í ákvæðinu að í stað þeirra fjölmörgu launaþátta sem áður mynduðu laun vélstjóra kæmi heildarlaun. Þá var við það miðað að í upphafi árs væri gert samkomulag milli útgerðar og vélstjóra um þann fjölda vinnudaga (sjódaga), sem áætlað væri að viðkomandi vélstjóri myndi vinna á komandi ári. Árslaun hvers vélstjóra voru síðan reiknuð sem margfeldi heildarlauna á dag og áætlaðs fjölda sjódaga. Þannig reiknuðum árslaunum skyldi síðan dreift jafnt á alla mánuði ársins án tillits til þess hversu marga daga vélstjóri vann í hverjum mánuði.

Meðal gagna málsins er „persónubundinn samningur“ áfrýjanda og Hf. Eimskipafélags Íslands 10. október 2000, sem virðist gerður í samræmi við grein 1.5. í framangreindum kjarasamningi. Þá er meðal gagna málsins ódagsett skjal, sem undirritað er af áfrýjanda, og ber yfirskriftina: „Drög að ákvæðum um laun.” Kemur þar fram að daglaun áfrýjanda á árinu 2002 séu 17.099 krónur og að miðað sé við 225 daga vinnuskil. Ekki er ágreiningur um að þetta skjal sé útfærsla gagnvart áfrýjanda á fyrrnefndu fastlaunaákvæði í grein 1.7. kjarasamningsins. Í samræmi við þetta greiddi Hf. Eimskipafélag Íslands áfrýjanda 320.613 krónur á hverjum mánuði ársins 2002. Áfrýjandi ritaði félaginu bréf 6. janúar 2003. Taldi hann það hafa vangreitt sér laun í uppsagnarfresti og gerði kröfu um það sem hann taldi á vanta. Þeirri kröfu hafnaði félagið með bréfi 22. sama mánaðar. Höfðaði áfrýjandi mál þetta 18. febrúar 2003. Áfrýjandi telur að Burðaráss hf. hafi tekið við réttindum og skyldum Hf. Eimskipafélags Íslands og taki því við aðild málsins af síðarnefnda félaginu. Stefndi hefur ekki uppi kröfur vegna aðildar sinnar að málinu.

II.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að hann hafi verið ráðinn til starfa sem vélstjóri á Lagarfossi en ekki á ótilgreindum skipum Hf. Eimskipafélags Íslands. Með sölu skipsins til Frakklands og afhendingu þess til nýrra eigenda 25. september 2002 hafi félagið vikið sér úr skiprúmi og eigi hann vegna þess rétt á bótum samkvæmt 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Bætur samkvæmt 25. gr. laganna feli í sér greiðslu á fullu kaupi í uppsagnarfresti, sem sé þrír mánuðir skv. 9. gr. þeirra. Skuli þær bætur samkvæmt dómvenju miðaðar við að áfrýjandi hafi unnið allan uppsagnarfrestinn. Fimm vélstjórar hafi gegnt þremur vélstjórastöðum um borð í Lagarfossi og hafi því verið skiptimannakerfi við vélavörslu á skipinu. Laun vélstjóra séu miðuð við vinnudaga eða lögskráningardaga þannig að þeir fái einungis greidd laun fyrir hvern unnin dag. Hafi nýir kjarasamningar árið 2000 engu breytt þar um. Í svonefndu fastlaunakerfi þeirra samninga felist einungis jöfn dreifing á greiðslum á mánuði ársins. Gerir áfrýjandi kröfu um að stefndi greiði sér laun fyrir alla 90 daga uppsagnarfrestsins, 17.099 krónur á dag, að frádregnum þeim greiðslum sem Hf. Eimskipafélag Íslands hefur þegar greitt vegna tímabilsins.

Stefndi telur að áfrýjandi hafi verið ráðinn sem vélstjóri hjá Hf. Eimskipafélagi Íslands en ekki í skiprúm á tilteknu skipi. Hafi sala Lagarfoss því ekki jafngilt brottvikningu áfrýjanda úr skiprúmi og ekki skapað bótaskyldu samkvæmt 25. gr. sjómannalaga. Um laun í uppsagnarfresti gildi því 27. gr., sbr. 9. gr. sjómannalaga. Með framangreindum kjarasamningi hafi verið komið á fastlaunakerfi hjá vélstjórum á kaupskipum. Samkvæmt því hafi áfrýjandi átt rétt á föstum mánaðarlaunum, sem ákveðin hafi verið með fyrrgreindum samningi 10. október 2000 og ódagsettum „drögum að ákvæðum um laun.“ Hafi félagið greitt honum þessi umsömdu laun á uppsagnarfrestinum að fullu. Þá bendir stefndi á að launakjör og launafyrirkomulag skipverja á kaupskipum sé gjörólíkt því sem gildi um fiskimenn. Hafi dómar í ágreiningsmálum milli útgerða og skipverja fiskiskipa því ekki fordæmisgildi í máli þessu.

III.

Í sjómannalögum er á því byggt að sjómenn séu ráðnir í tiltekið skiprúm. Hefur sá, sem heldur því fram að ráðning sjómanns hafi verið miðuð við störf á ótilgreindum skipum útgerðar, sönnunarbyrði fyrir því, sbr. dóm Hæstaréttar 1. febrúar 2001 í máli nr. 294/2000. Ekki verður séð að gerður hafi verið skriflegur ráðningarsamningur við áfrýjanda í upphafi ráðningar hans, sbr. 6. gr. sjómannalaga. Vegna útfærslu nýrra kjarasamninga var hins vegar gerður við hann framangreindur samningur 10. október 2000. Í honum er áfrýjandi titlaður „vélstjóri á M/S Lagarfossi“, en efnisákvæði samningsins taka ekki af skarið um hvort áfrýjandi var ráðinn í tiltekið skiprúm. Til stuðnings því að áfrýjandi hafi verið ráðinn á ótilgreind skip Hf. Eimskipafélags Íslands hefur stefndi bent á framangreint orðalag uppsagnarbréfsins 30. september 2002, störf áfrýjanda um borð í Skógafossi í október 2002 og það að fyrrgreindur kjarasamningur gerir ráð fyrir þeim möguleika að vélstjórar séu ekki ráðnir í tiltekið skiprúm. Ekki verður talið með þessu hafi stefnda tekist sönnun þess að áfrýjandi hafi verið ráðinn á ótilgreind skip félagsins og verður því lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi verið ráðinn í skiprúm á Lagarfossi.

Með sölu skipsins til Frakklands og afhendingu þess til erlends kaupanda í september 2002 var ráðningu áfrýjanda rift, enda hefur ekki verið sýnt fram á að hann hafi átt kost á áframhaldandi starfi um borð. Hann á því rétt til bóta samkvæmt 25. gr. sjómannalaga. Aðila greinir á um, eins og að framan er rakið, hvers eðlis laun samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi eru. Af grein 1.7. í kjarasamningnum verður ekki betur séð en að vélstjórar á kaupskipum fái eftir sem áður einungis laun fyrir þá daga sem þeir vinna. Fyrir héraðsdómi voru þeir H-kk-nf L-kk-nf, formaður Vélstjórafélags Íslands, og H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, forstöðumaður skipa- og tæknirekstrardeildar Hf. Eimskipafélags Íslands, beðnir að skýra hið nýja launakerfi. Voru þeir sammála um að í hinu nýja fyrirkomulagi hafi fyrst og fremst falist einföldun og jöfnun á greiðslutilhögun launa. Verður því ekki fallist á það með stefnda að með kjarasamningnum hafi verið komið á kerfi fastra mánaðarlauna hjá vélstjórum á kaupskipum. Með dómi Hæstaréttar í dómasafni 1990 á bls. 1246 var mörkuð sú stefna við skýringu á 25. gr. sjómannalaga að bætur skuli miðast við kaup viðkomandi sjómanns fyrir fulla vinnu á öllum uppsagnarfrestinum, óháð því hvort vinnufyrirkomulag um borð hafi verið með öðrum hætti. Hefur rétturinn fylgt því í síðari dómum, sbr. nú síðast dóm 28. október 2004 í máli nr. 210/2004. Verður ekki talið að unnt sé að beita annarri skýringu á þessu ákvæði gagnvart farmönnum en gert hefur verið þegar fiskimenn eiga í hlut. Þar sem ekki verður heldur fallist á varakröfu stefnda verður, í samræmi við það sem að framan er rakið, krafa áfrýjanda tekin til greina og stefndi dæmdur til að greiða honum 657.008 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Burðarás hf., greiði áfrýjanda, G-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf, 657.008 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2003 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 400.000 krónur.

if !supportEmptyParas endif

if !supportEmptyParas endif