10/2015

T höfðaði mál á hendur vátryggingafélaginu T hf. til heimtu bóta úr slysatryggingu ökumanns bifreiðar. Deila aðila laut annars vegar að því hvort sannað væri að T hefði orðið fyrir slysi umrætt sinn. Hæstiréttur vísaði til þess að T hefði staðfastlega haldið því fram að hún hefði slasast við það að bifreið, sem hún hefði ekið, hefði rekist aftan á aðra bifreið í hálku. Taldi rétturinn að framburður T fengi stoð í veðurlýsingu á slysdegi og vitnisburði Þ um að hún hefði verið farþegi umrætt sinn. Einnig væru eðlilegar skýringar á því að lögregla hefði hvorki verið kvödd til né tjónaskýrsla fyllt út í kjölfar árekstrarins. Þá hefði T leitað til læknis tveimur dögum eftir áreksturinn þar sem hún kvaðst hafa orðið fyrir slysinu auk þess sem í matsgerð sérfróðra manna hefði verið komist að niðurstöðu um að orsakatengsl væru milli slyssins og líkamstjóns T. Þá hefði héraðsdómari metið framburð T trúverðugan. Að öllu virtu var talið nægilega sannað að T hefði orðið fyrir umferðarslysi umrætt sinn með þeim afleiðingum sem gerð hefði verið grein fyrir í matsgerðinni. Hins vegar greindi aðila á um hvort frestur samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga hefði verið liðinn þegar T tilkynnti T hf. um vátryggingaratburðinn. Taldi Hæstiréttur að þegar krafist væri bóta vegna varanlegs tjóns bæri að miða upphaf frestsins við það hvenær tjónþoli hefði raunverulega gert sér grein fyrir að slys hefði varanlegar afleiðingar fyrir hann. Var litið svo á að fresturinn hefði ekki verið liðinn þegar tilkynning barst T hf. og var krafa T um bætur því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. janúar 2015. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.260.077 krónur með 4,5% ársvöxtum af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 24. nóvember 2008 til 12. janúar 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir heldur áfrýjandi því fram að hún hafi orðið fyrir slysi við það að aka bifreiðinni MU 696 aftan á jeppabifreið 24. nóvember 2008 í nánd við Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi. Hafi jeppinn hemlað skyndilega og bifreiðin, sem hún hafi ekið, runnið stjórnlaust áfram í hálku og skollið á honum. Þar sem engar skemmdir hafi sést á jeppanum hafi ökumaður hans talið óþarft að tilkynna slysið til lögreglu eða fylla út tjónstilkynningu og kvaðst áfrýjandi ekki hafa mótmælt því, enda hafi hvorki hún né Þ-kvk-nf S-x-x, sem hafi verið farþegi í bifreiðinni, kennt sér meins. Að auki taldi áfrýjandi sig hafa verið í órétti.

Meðal gagna málsins er ódagsett yfirlýsing, undirrituð af áðurnefndri Þ-kvk-þgf, þar sem hún kvaðst hafa verið með áfrýjanda „í bíl þegar hún keyrði aftan á annan bíl. Þetta var í lok nóvember 2008 og það var hálka ... Vegna hálku gat hún ekki bremsað og bíllinn rann og skall aftan á jeppa.“ Þegar Þ-kvk-nf bar vitni fyrir héraðsdómi við aðalmeðferð málsins 22. september 2014 sagðist hún muna mjög lítið eftir því sem átt hefði sér stað. Aðspurð kvaðst hún hafa lent í umferðarslysi og áfrýjandi verið ökumaður bifreiðarinnar. Minnti vitnið að þær hefðu verið á leið í skólann, en gat að öðru leyti ekki lýst því sem gerst hefði. Þegar fyrrgreind yfirlýsing var borin undir vitnið sagðist hún hafa skrifað hana sjálf. Þá liggur fyrir að hiti á Eyrarbakka umræddan dag var um eða rétt undir frostmarki og jörð frosin.

Í aðilaskýrslu fyrir dómi sagðist áfrýjandi ekki hafa fundið fyrir neinum líkamlegum einkennum strax eftir slysið. Síðan hafi sér verið „pínu illt í bakinu og hálsinum“ um kvöldið. Eins og rakið er í héraðsdómi leitaði áfrýjandi til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands 26. nóvember 2008. Á samskiptaseðli, rituðum af nafngreindum lækni á stofnuninni, var meðal annars haft eftir henni: „Umferðarslys fyrir tveim dögum. Var ökumaður bifreiðar sem keyrði aftan á annan í hálku. Seinna sama dag verkur í hálsi sem hefur farið versnandi. Höfuðverkur. Leiðir niður í brjósthrygg.“ Eftir þetta leitaði áfrýjandi tvívegis til stofnunarinnar, 28. nóvember og 4. desember 2008. Í fyrra skiptið var greind „verulega skert hreyfigeta í hálsi“ og eymsli í herðum hennar. Hún hóf svo þjálfun hjá sjúkraþjálfara 19. febrúar 2009 og lauk þeirri meðferð 3. mars sama ár. Samkvæmt vottorði sjúkraþjálfarans 13. nóvember 2013 bar meðferðin jákvæðan árangur. Fyrir dómi kvað áfrýjandi að verkirnir, sem hrjáðu hana, hafi farið að aukast eftir því sem leið á sumarið 2009. Spurð hvenær hún hafi áttað sig á að einkennin vegna slyssins væru orðin varanleg svaraði áfrýjandi: „Ég held ég hafi áttað mig á því svona einhvern tímann í lok 2009, í byrjun 2010 ... ég bjóst aldrei við að ég tvítug stelpa væri alltaf með varanlega bakverki“. Eitthvað hefði sagt sér „að þetta væri ekki eðlilegt.“

Hinn 4. maí 2010 tilkynnti áfrýjandi stefnda um tjón af völdum slyss 24. nóvember 2008. Samkvæmt vottorði R-kk-ef S-kk-ef læknis 6. september 2013 leitaði áfrýjandi til hans 8. september 2010 vegna bakverkja. Í vottorðinu kom fram að hún hafi sagst hafa fengið hnykk á háls í umferðarslysi í lok nóvember 2008. Hafi hún verið betri eftir meðferð hjá sjúkraþjálfara, en einkenni síðan komið fram á ný og aukist. Í október 2013 óskaði áfrýjandi eftir mati á afleiðingum slyssins. Í matsgerð tveggja sérfróðra manna 11. desember það ár sagði meðal annars að þeir teldu að orsakatengsl væru milli slyssins 24. nóvember 2008 og síðara slyss, sem áfrýjandi varð fyrir, og „tognunareinkenna í háls-, brjóst- og lendhrygg“ hennar. Þá litu matsmenn svo á að stöðugleikapunktur vegna fyrrgreinda slyssins teldist vera 3. mars 2009, við lok sjúkraþjálfunar, þegar ekki hafi verið að vænta frekari bata hjá tjónþola.

II

Í máli þessu krefst áfrýjandi bóta úr slysatryggingu ökumanns bifreiðarinnar MU 696, sbr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, úr hendi stefnda, en bifreiðin var vátryggð hjá honum 24. nóvember 2008. Málsaðila greinir í fyrsta lagi á um hvort áfrýjandi hafi orðið fyrir slysi umræddan dag með þeim hætti sem að framan er lýst. Verði svo talið reisir stefndi sýknukröfu sína í annan stað á því að áfrýjandi hafi ekki gert kröfu á hendur sér innan þess tíma sem áskilinn er í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga og þar með glatað rétti til bóta.

Samkvæmt gögnum málsins hefur áfrýjandi staðfastlega haldið því fram að hún hafi orðið fyrir slysi við það að bifreið, sem hún hafi ekið, hafi rekist aftan á aðra bifreið í hálku, en síðastnefnd lýsing hennar á aðstæðum virðist vera rétt miðað við veðurlýsingu í næsta nágrenni Selfoss. Jafnframt verða þær skýringar, sem hún hefur gefið á því að lögregla var hvorki kvödd til né tjónaskýrsla fyllt út í kjölfar árekstrarins, að teljast eðlilegar. Vitnisburður Þ-kvk-ef S-kvk-ef fyrir dómi, þar sem hún kvaðst aðspurð hafa lent í slysi í bifreið sem áfrýjandi ók, bendir einnig til að frásögn þeirrar síðarnefndu sé rétt. Við þetta bætist að áfrýjandi leitaði til heilbrigðisstofnunar 26. nóvember 2008 þar sem hún sagðist hafa sem ökumaður bifreiðar orðið fyrir slysi tveimur dögum áður við það að aka aftan á aðra bifreið í hálku. Þá hafa tveir sérfróðir menn komist að þeirri niðurstöðu í matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt, að orsakatengsl séu milli þess slyss sem áfrýjandi kveðst hafa orðið fyrir og einkenna um tognun í háls-, brjóst- og lendhrygg hennar. Þegar til alls þessa er litið, svo og þess að héraðsdómari mat framburð áfrýjanda trúverðugan, verður að telja nægilega sannað að hún hafi orðið fyrir umferðarslysi 24. nóvember 2008 með þeim afleiðingum, sem gerð er grein fyrir í áðurnefndri matsgerð, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 14. nóvember 2013 í máli nr. 228/2013.

Í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 er meðal annars kveðið á um að sá sem á rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu glati þeim rétti ef krafa er ekki gerð um bætur til vátryggingafélags innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Í samræmi við orðanna hljóðan verður að skýra niðurlag þessa ákvæðis svo, þegar krafist er bóta vegna varanlegs líkamstjóns, að upphaf eins árs frestsins beri að miða við hvenær sá, sem orðið hefur fyrir slíku tjóni, hafi raunverulega gert sér grein fyrir að það hefði varanlegar afleiðingar fyrir hann, sbr. dóm Hæstaréttar 22. október 2009 í máli nr. 7/2009. Áfrýjandi greindi frá því í skýrslu sinni fyrir dómi að það hefði líklega verið í árslok 2009 eða byrjun árs 2010 sem hún hafi áttað sig á því að einkennin vegna slyssins væru orðin varanleg. Þessi skýring hennar samrýmist öðru því, sem fram er komið í málinu, svo sem vottorði sjúkraþjálfarans sem áður er getið. Að þessu virtu var ársfrestur sá, sem kveðið er á um í fyrrgreindu lagaákvæði, ekki liðinn þegar áfrýjandi tilkynnti stefnda um vátryggingaratburðinn 4. maí 2010.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður krafa áfrýjanda á hendur stefnda tekin til greina, en ekki er tölulegur ágreiningur um hana.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir og rennur í ríkissjóð.

Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda í héraði er þess að geta að samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að ákveða í dómi fjárhæð þóknunar lögmanns gjafsóknarhafa, en að öðru leyti á ekki að taka þar afstöðu til þess hvað gjafsóknarhafa skuli greitt af kostnaði sínum af máli. Þóknun lögmanns áfrýjanda í héraði verður ákveðin 800.000 krónur þar sem ekki er tekið tillit til virðisaukaskatts af henni, en um gjafsókn í héraði fer að öðru leyti samkvæmt því sem í dómsorði segir. Þá fer um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti samkvæmt því sem þar greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði áfrýjanda, T-kvk-þgf S-kvk-þgf A. D. J-kvk-þgf, 4.260.077 krónur með 4,5% ársvöxtum af 799.320 krónum frá 24. nóvember 2008 til 3. mars 2009, af 4.260.077 krónum frá þeim degi til 12. janúar 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af síðastnefndri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði samtals 1.876.100 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns áfrýjanda, 800.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns áfrýjanda, 800.000 krónur.