443/2008

V starfaði sem héraðsráðunautur og framkvæmdastjóri hjá B frá árinu 1987 til 1. maí 2006. Greindi aðila á um rétt V til biðlauna eftir starfslok hans, hvor aðilanna ætti að greiða reikning lögmanns vegna ráðgjafar við endurskoðun ráðningarsamnings V og hvort V hefði við aðalmeðferð málsins samþykkt skuld að tiltekinni fjárhæð. Óumdeilt var að starfssamningur V hafði ekki verið endurskoðaður eins og til stóð samkvæmt upphaflegum samningi aðila. Var þriggja manna framkvæmdastjórn falið að uppfæra samninginn. Lögmaður var fenginn til aðstoðar að frumkvæði V og var B dæmdur til að greiða reikning hans. Framkvæmdastjórnin og V undirrituðu breytingu á starfssamningi við V 7. nóvember 2005. Í málinu þótti nægilega upplýst að starf V hefði verið lagt niður er hann hætti störfum. Með vísan til samningsins 7. nóvember 2005 og annarra málsgagna var staðfestur biðlaunaréttur V. V hafði látið gjaldfæra ýmsar úttektir hjá B sem ekki fundust fylgiskjöl fyrir, staðfesti V að stærstur hluti þeirra væru persónulegar úttektir en taldi hluta þeirra hafa verið í þágu B. Hæstiréttur hafnaði því að V hefði samþykkt við skýrslugjöf í héraði að hann skuldaði alla fjárhæðina, en engu að síður var talið að B þyrfti ekki við svo búið að bera þennan kostnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. ágúst 2008. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 5.433.130 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. maí 2006 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 1. október 2008. Hann krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað, en til vara lækkunar á kröfu aðaláfrýjanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Helstu ágreiningsefni máls þessa eru hvort aðaláfrýjandi eigi rétt til biðlauna eftir starfslok sín 1. maí 2006, hvor aðila eigi að greiða reikning R-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns vegna ráðgjafar hans við endurskoðun ráðningarsamnings aðaláfrýjanda og hvort aðaláfrýjandi hafi við aðalmeðferð málsins samþykkt skuld að tiltekinni fjárhæð og að því marki ráðstafað sakarefninu.

Nokkur ný skjöl hafa verið lögð fyrir Hæstarétt.

I

Aðaláfrýjandi hóf störf hjá gagnáfrýjanda fyrri hluta árs 1987 sem héraðsráðunautur í fullu starfi og framkvæmdastjóri í hlutastarfi. Samkvæmt samkomulagi hætti hann störfum 1. maí 2006. Á sama tíma og starfslok aðaláfrýjanda voru rædd og gengið var frá breytingu á starfssamningi hans, var unnið að samningi við Búnaðarfélag Vesturlands um að þjónusta gagnáfrýjanda við bændur yrði færð til þess félags. Mun þetta hafa verið í samræmi við samning Bændasamtaka Íslands og ráðuneyta landbúnaðar og fjármála um hagræðingu verkefna samkvæmt búnaðarlögum nr. 70/1998 um fækkun leiðbeiningamiðstöðva. Lá fyrir að gagnáfrýjandi myndi ekki fá áfram fjárveitingu til starfs ráðunautar. Á stjórnarfundi gagnáfrýjanda 6. júlí 2005 var samþykkt að mynda framkvæmdastjórn og var bókað að hún skyldi „vinna að málum Búnaðarsambandsins, starfslokum V-kk-ef og var það samþykkt.“ Átti kosning framkvæmdastjórnarinnar stoð í 6. gr. laga gagnáfrýjanda. Niðurstaðan varð að Leiðbeiningamiðstöð Vesturlands var falið að sjá um þjónustu á starfssvæði gagnáfrýjanda að öðru leyti en því að þjónusta við hrossabændur var færð til Búnaðarsambands Suðurlands. Gagnáfrýjandi réð ekki annan starfsmann í stað aðaláfrýjanda. Þykir þannig nægilega upplýst að starf aðaláfrýjanda hafi verið lagt niður er hann hætti störfum.

Þegar aðaláfrýjandi hóf störf hjá gagnáfrýjanda var ráðningarsamningur færður í fundargerðarbók stjórnar gagnáfrýjanda 14. janúar 1987 með því efni að aðaláfrýjandi skyldi frá mars 1987 taka að sér umsjón og rekstur eigna gagnáfrýjanda. Laun hans skyldu greiðast eftir kjarasamningi Búnaðarsambanda og Hagsmunafélags héraðsráðunauta, auk þess sem hann skyldi frá greidda tiltekna yfirvinnu og ferðakostnað vegna starfsins. Tekið var fram að samningurinn yrði endurskoðaður um áramót 1987/1988, en af því mun ekki hafa orðið.

Fyrir Hæstarétt var lögð bókun á fundi stjórnar Búnaðarfélags Íslands 11. nóvember 1988 þar sem fram kemur það viðhorf að „ráðunautar, sem ráðnir hafa verið til félagsins í stöður, sem heimilaðar hafa verið og viðurkenndar með fjárveitingum á fjárlögum, tekið laun í samræmi við launakerfi og samninga ríkisins við viðkomandi hagsmunafélag eigi sama rétt til biðlauna og ríkisstarfsmenn í skilningi laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Komi til þess að einhverjar af stöðum ráðunauta verði lagðar niður og ekki verði tök á að ráða viðkomandi í aðra stöðu hjá félaginu, þá á hann rétt til biðlauna í samræmi við 14. gr. nefndra laga.“

R-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður var fenginn til aðstoðar við starfslok aðaláfrýjanda og undirrituðu framkvæmdastjórnin og aðaláfrýjandi skjal 7. nóvember 2005 um „breytingar á starfssamningi“. Þar kemur fram að launakjör aðaláfrýjanda hafi aldrei verið endurskoðuð á starfstíma hans. Ekki hafi orðið breytingar á efni starfssamningsins umfram launabreytingar samkvæmt ákvæðum kjarasamninga. Aðilar séu sammála um að kjör hans hafi ekki fylgt þróun kjara héraðsráðunauta hvorki að því er varðar laun eða önnur kjör, svo sem um viðbótarlífeyrissparnað. Hins vegar hafi ábyrgð og álag sem starfinu fylgi aukist umtalsvert frá því upphaflegur samningur var gerður í janúar 1987. Þá er lýst starfssviði aðaláfrýjanda og launakjörum og loks öðrum starfstengdum kjörum, sem „skulu vera óbreytt og útfærð með sama hætti og verið hefur, m.a. varðandi ... og annarra starfstengdra réttinda sem VÞ hefur áunnið sér á starfstíma sínum, þ.m.t. uppsagnarfrestur og biðlaunaréttur.“ Á fundi framkvæmdanefndar 21. febrúar 2006 var bókað að samkomulag væri um að aðaláfrýjandi hætti störfum 1. maí 2006. Rúmu ári eftir undirritun samningsins eða 12. desember 2006 var hann borinn upp á stjórnarfundi gagnáfrýjanda og honum synjað staðfestingar. Við skýrslutökur fyrir dómi kom fram að það hafi einkum verið réttur aðaláfrýjanda til biðlauna sem stjórnin hafi ekki viljað samþykkja.

Svo sem lýst er hér að framan fól stjórn gagnáfrýjanda framkvæmdastjórn að ganga frá starfslokum aðaláfrýjanda. Ritaði framkvæmdastjórnin öll undir samkomulagið 7. nóvember 2005. Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna héraðsdóms um gildi samkomulagsins er staðfest niðurstaða hans um að gagnáfrýjandi hafi verið við það bundinn.

Nægilega er komið fram í málinu að eðli starfa aðaláfrýjanda var opinber stjórnsýsluframkvæmd samkvæmt búnaðarlöggjöfinni sem að verulegu leyti var fjármögnuð úr ríkissjóði. Launakjör hans fóru eftir kjarasamningi Félags íslenskra náttúrufræðinga við íslenska ríkið, hann fékk akstursgreiðslur og dagpeninga, hann var virkur sjóðfélagi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins frá 1. júní 1968 og naut réttar til töku eftirlauna samkvæmt svonefndri 95 ára reglu við starfslok. Þegar allt þetta er virt, framangreind bókun Búnaðarsambands Íslands 11. nóvember 1988 og þau orð í samningi aðila frá 7. nóvember 2005 að meðal starfstengda réttinda sem aðaláfrýjandi hafi áunnið sér á starfstíma sínum hjá gagnstefnanda sé biðlaunaréttur, verður fallist á að aðaláfrýjandi njóti slíks réttar. Að þessari niðurstöðu fenginni, gerir gagnáfrýjandi ekki ágreining um að biðlaun miðist við 12 mánuði og nemi 5.984.731 krónum svo sem aðaláfrýjandi hefur krafist.

II

Áður er rakið að stjórnarfundur gangáfrýjanda fól þriggja manna framkvæmdastjórn að leysa kjaramál aðaláfrýjanda og semja um starfslok hans. Upplýst er að nokkurn tíma tók að undirbúa og ganga frá samkomulagi áður en það var undirritað 7. nóvember 2005. Aðaláfrýjandi kveður öllum hafa verið ljóst að það þyrfti að leiðrétta launakjör hans og hafi hann viljað að stjórnin nyti við það lögfræðilegrar ráðgjafar. Hafi hann því beðið R-kk-þf H-kk-þf H-kk-þf hæstaréttarlögmann að taka að sér það verk. R-kk-nf H-kk-nf bar fyrir dómi að honum hefði verið falið að vinna þetta fyrir báða aðila og Búnaðarsambandið hefði greitt fyrir vinnu hans. Vitnið G-kk-nf J-kk-nf fyrrverandi formaður gagnáfrýjanda hafnaði því að þetta hefði verið samþykkt, en kvaðst þó ekki muna það nægilega vel til að fullyrða að aðaláfrýjandi hefði ekki borið undir hann að fá lögmann í verkið. Sagði hann nánar spurður: „ ... einhvern tíma mun ég nú hafa lýst því yfir að ég vildi nú ekki standa í þessu einn ... ef eitthvað þyrfti að gera.“ Hér er um að ræða gagnkvæman samning vegna starfa aðaláfrýjanda hjá gagnáfrýjanda, sem óumdeilt er að ekki hafði verið endurskoðaður eins og til stóð samkvæmt upphaflegum samningi aðila. Við þessar aðstæður og með vísan til þess sem að framan er rakið verður fallist á að gagnáfrýjanda beri að greiða umdeildan reikning.

III

Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að í gagnstefnu í héraði samþykkti aðaláfrýjandi aðeins að skulda gagnáfrýjanda 6.414.050 krónur vegna óútskýrðra reikninga. Við skýrslugjöf í héraði hafi hann hins vegar samþykkt alla fjárhæðina sem gagnáfrýjandi hafði fært honum til skuldar vegna þessa liðar, 7.523.818 krónur og byggir héraðsdómur niðurstöðu sína á því. Aðaláfrýjandi mótmælir þessu og hefur fyrir Hæstarétti gert sömu kröfu og gerð var í gagnstefnu í héraði að því er þetta varðar. Þar sem ekki er unnt að finna nefndu samþykki hans stað í endurriti af framburði hans verður því hafnað að hann hafi samþykkt hærri fjárhæð en fram kom í gagnstefnu í héraði. Samkvæmt málsgögnum er um að ræða kostnað sem aðaláfrýjandi lét gjaldfæra hjá gagnáfrýjanda án þess að leggja fram reikninga eða önnur fylgiskjöl fyrir honum. Verður ekki talið að gagnáfrýjandi þurfi við svo búið að bera þennan kostnað. Af þessum ástæðum verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að öll fjárhæðin, 7.523.818 krónur, komi til frádráttar kröfu aðaláfrýjanda á hendur gagnáfrýjanda.

Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að aðaláfrýjanda bæri að greiða gagnáfrýjanda 1.774.664 krónur og er sú fjárhæð óumdeild að öðru leyti en að framan greinir. Sú breyting er nú gerð á niðurstöðu héraðsdóms að gagnáfrýjanda er gert að greiða aðaláfrýjanda 5.984.731 krónu vegna biðlauna og einnig að gagnáfrýjandi skuli bera kostnað vegna lögfræðiþjónustu R-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns 128.857 krónur. Samkvæmt þessu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 4.338.924 krónur (5.984.731+128.857-1.774.664).

Miðað við atvik málsins, einkum þau að aðaláfrýjandi átti sjálfur sök á þeirri óvissu sem uppi var um uppgjör aðila, þykir með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu mega ákveða að dráttarvextir miðist við 26. apríl 2007, en þann dag þingfesti aðaláfrýjandi gagnsök sína í héraði.

Eins og málsatvikum er háttað og með tilliti til þess að aðaláfrýjandi, sem gegndi starfi framkvæmdastjóra gagnáfrýjanda, átti sjálfur nokkra sök á því að launamál hans voru í ólestri og að hann auk þess gætti ekki hin síðari ár starfsskyldna sinna að því varðaði meðferð fjármuna vinnuveitanda síns og bókhald, þykir rétt með hliðsjón af sjónarmiðum að baki 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að láta málskostnað falla niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Búnaðarsamband Kjalarnesþings, greiði aðaláfrýjanda, V-kk-þgf S-kk-þgf Þ-kk-þgf, 4.338.924 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. apríl 2007 til greiðsludags.

Málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.