287/2017

S stóð fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu og skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið. S ákvað að hafna báðum tilboðum sökum annmarka á útboðinu sem það taldi til þess fallna að raska jafnræði bjóðenda. G hf. krafðist skaðabóta þar sem hann taldi að S hefði verið skylt að gera við hann verksamning í kjölfar útboðsins. Var í hinum áfrýjaða dómi talið að S hefði með ákvörðun sinni brotið gegn ákvæðum laga nr. 84/2007 um opinber innkaup og að G hf. hefði leitt að því nægjum líkum að það hefði orðið fyrir tjóni samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga þeirra laga, en í málinu lágu fyrir matsgerð og yfirmatsgerð. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að telja yrði að héraðsdómara hafi verið ófært að fjalla nægilega um ágreiningsatriði málsins á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar eða lagaþekkingar, og hefði verið þörf á sérkunnáttu til að leysa úr málinu. Hefði því verið nauðsynlegt að héraðsdómari kveddi til sérfróða meðdómsmenn til að leggja mat á gögn málsins og spyrja þá sérfróðu menn sem unnið hefðu matsgerðir í því, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem það hefði ekki verið gert var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf lögmaður.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. maí 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að þær verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Hinn 29. júní 2017 framseldi Gámaþjónustan hf. kröfur sínar til stefnda sem tekið hefur við aðild málsins fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi stóð áfrýjandi fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu Árborg í október 2011. Skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið, annars vegar Gámaþjónustan hf. og hins vegar Íslenska gámafélagið ehf. Á fundi bæjarráðs áfrýjanda 15. desember 2011 var ákveðið að hafna báðum tilboðum og með bréfi degi síðar til Gámaþjónustunnar hf. kom fram að það hefði verið gert sökum annmarka á útboðinu sem hefðu verið til þess fallnir að raska jafnræði bjóðenda. Láðst hefði að áskilja í útboðsgögnum að bjóðendur skyldu skila með tilboðum sínum öllum þeim upplýsingum sem áhrif myndu hafa við val á þeim.

Með héraðsdómsstefnu sem þingfest var 15. maí 2013 krafðist Gámaþjónustan hf. þess að áfrýjandi greiddi sér skaðabætur að fjárhæð 18.894.542 krónur með nánar tilgreindum vöxtum þar sem áfrýjanda hefði verið skylt að gera verksamning við félagið í kjölfar útboðsins. Í hinum áfrýjaða dómi var talið að fyrirmæli útboðsskilmála varðandi aðrar valforsendur útboðsins en tilboðsfjárhæð, hefðu ekki með réttu átt að leiða til þeirrar ákvörðunar áfrýjanda að hafna öllum tilboðum í verkið og ekkert væri fram komið um að almennar forsendur fyrir útboðinu hefðu brostið. Því hefði skort á málaefnalegar og rökstuddar ástæður að baki ákvörðun áfrýjanda. Var fallist á að áfrýjandi hefði með ákvörðun sinni brotið gegn ákvæðum laga nr. 84/2007 um opinber innkaup. Þá kom fram í forsendum héraðsdóms það mat dómsins að þar sem Gámaþjónustan hf. hefði hlotið hæstu lokaeinkunn samkvæmt stigamatskerfi útboðsins hefði áfrýjanda verið skylt að ganga til samninga við félagið í stað þess að taka hina ólögmætu ákvörðun að hafna tilboði hans í verkið. Hefði Gámaþjónustan hf. leitt nægar líkur að því að félagið hefði orðið fyrir tjóni þannig að fullnægt væri skilyrðum skaðabótaskyldu áfrýjanda samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga nr. 84/2007.

Að beiðni Gámaþjónustunnar hf. var við meðferð málsins í héraði dómkvaddur maður til að meta meðal annars hver hagnaður félagsins hefði orðið ef samið hefði verið við það. Þá aflaði áfrýjandi yfirmatsgerðar. Er efni matsgerðanna ítarlega rakið í héraðsdómi. Í þeim báðum var komist að þeirri niðurstöðu að hefði áfrýjandi gengið til samninga við Gámaþjónustuna hf. hefði slíkur samningur skilað hinum síðarnefnda hagnaði.

Áfrýjandi mótmælti niðurstöðum matsgerðanna og taldi að sönnun skorti um að Gámaþjónustan hf. hefði orðið fyrir tjóni sem og hvert það hefði þá verið. Benti hann meðal annars á að engin gögn væru lögð fram í málinu sem lægju að baki útreikningum matsmanna og væri ómögulegt að staðreyna forsendur að baki niðurstöðum þeirra. Þá vísaði áfrýjandi til þess að ekkert samræmi væri á milli kostnaðaráætlunar Gámaþjónustunnar hf., kröfugerðar og svo niðurstöðu matsmanna. Í héraðsdómi var ítarlega farið yfir efni og forsendur matsgerða og rökstutt hvers vegna rétt væri að byggja á þeirri niðurstöðu yfirmatsgerðar að tjón Gámaþjónustunnar hf. vegna þessa á árinu 2012 hefði numið 18.631.016 krónum.

Að virtu því sem að framan er rakið og gögnum málsins verður að telja að héraðsdómara hafi verið ófært að fjalla nægilega um ágreiningsatriði málsins á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar eða lagaþekkingar, heldur var þörf á sérkunnáttu til að leysa úr málinu. Bar héraðsdómara því að kveðja til sérfróða menn til dómstarfa samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að leggja mat á gögn málsins og eftir atvikum spyrja þá sérfróðu menn sem unnið hafa matsgerðir í því. Þar sem það hefur ekki verið gert verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.