310/2002

H og prófessorar við viðskipta- og hagfræðideild skólans kröfðust þess að tveir úrskurðir kjaranefndar frá maí 2001 og febrúar 2002 um aukastörf prófessora við MBA nám á vegum deildarinnar yrðu felldir úr gildi. Í málinu lá fyrir að kjaranefnd teldi að hún hefði komið til móts við sjónarmið H og prófessoranna í úrskurði sínum frá desember 2001 þar sem ákvæði um yfirvinnuþak hefði verið rýmkað verulega. Með vísan til 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 11. gr. laga nr. 120/1992 um Kjaradóm og kjaranefnd var talið ótvírætt að kjaranefnd bæri að meta hvort kennslustörf prófessora við viðskipta- og hagfræðideildar H við MBA nám teldust hluti aðalstarfs þeirra eða hvort þau væru þess eðlis að launa bæri þau sérstaklega. Í málinu yrði hins vegar ekki framhjá því litið að löggjafinn hefði ákveðið H verulegt sjálfstæði eins og fram kæmi í lögum nr. 41/1999 um Háskóla Íslands. Þannig hefði stjórn skólans víðtækar heimildir varðandi skipulag og framkvæmd endurmenntunarnáms innan hans og hefði löggjafinn m.a. gengið út frá því að fjárhagsgrundvöllur þess yrði annar en gilti um hið almenna nám innan skólans. Var talið að fram væru komin gild rök fyrir því að kennslustörf prófessora við umrætt MBA nám væri viðbót við regluleg störf þeirra hjá viðskipta- og hagfræðideild. Að öllu virtu þótti sú ákvörðun H að þessi störf prófessoranna skyldu falla utan marka aðalstarfs þeirra sem og aðrar ákvarðanir varðandi framkvæmd námsins eiga sér stoð í lögum nr. 41/1999. Var fallist á að ekki hefði verið tekið tillit til þessa í úrskurðum kjaranefndar og samkvæmt því og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um að fella úrskurðina úr gildi staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. júlí 2002 og krefst þess að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefndu og sér dæmdur málskostnaður úr þeirra hendi í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi varðar mál þetta ágreining aðila um úrskurði kjaranefndar 8. maí 2001 og 12. febrúar 2002 þar sem hafnað var ósk forstöðumanns MBA náms við viðskipta- og hagfræðideild Háskóla Íslands um að kennsla prófessora deildarinnar við nám þetta teldist aukastarf, sem launa bæri sérstaklega. Eru málsástæður aðila raktar í héraðsdómi.

Viðskipta- og hagfræðideild gekk frá samþykktum fyrir umrætt nám á fundi 2. júní 2000, og var jafnframt samþykkt að kennsla og stjórnun í MBA námi yrði fyrir utan starfsskyldur lektora, dósenta og prófessora. Samþykktir fyrir námið voru staðfestar á fundi háskólaráðs 14. júní 2000. Hinn 3. júlí 2000 gerði viðskipta- og hagfræðideild þjónustusamning við Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands, sem tók að sér að sjá um framkvæmd námsins, en í því fólst meðal annars að sjá því fyrir húsnæði og annarri aðstöðu og annast fjármál og bókhald vegna námsins, þar á meðal greiðslur til kennara fyrir vinnu þeirra.

Fyrir liggur í málinu að sérstakt gjald er tekið af nemendum vegna umrædds náms á grundvelli 1. mgr. 18. gr. laga nr. 41/1999 um Háskóla Íslands. Á fundi háskólaráðs 14. júní 2000 var samþykkt að gjaldið yrði 1.250.000 krónur á hvern nemanda. Í sérstakri bókun rektors af þessu tilefni sagði, að sú ákvörðun að heimila gjaldtöku fyrir MBA nám byggðist á því að um starfstengt endurmenntunarnám væri að ræða og væri þetta sérstakt tilvik.

Í tilefni óskar forstöðumanns MBA námsins til kjaranefndar, sem áður er nefnd, leitaði nefndin meðal annars umsagnar menntamálaráðuneytisins. Í svarbréfi þess 1. nóvember 2000 segir, að í ljósi sjálfstæðis Háskóla Íslands og þess að háskólaráð sé æðsti ákvörðunaraðili innan skólans og fari með úrskurðarvald í málefnum hans, sbr. 3. gr. laga um skólann, komi það ekki í hlut ráðuneytisins að skilgreina starfsskyldur prófessora, sem séu ráðnir af háskólarektor. Jafnframt bendir ráðuneytið á að umrætt nám grundvallist á því að það sé rekið fyrir sjálfsaflafé og að í fjárveitingum ráðuneytisins sé ekki gert ráð fyrir því að það verði fjármagnað að neinu leyti með framlögum úr ríkissjóði, heldur sjái skólinn sjálfur um rekstur námsins innan síns fjárhagsramma og með þeim heimildum til tekjuöflunar, sem hann hafi.

Fram hefur komið í málinu að kjaranefnd hefur talið að hún hafi komið til móts við sjónarmið stefndu í úrskurði sínum 11. desember 2001 um laun og önnur starfskjör prófessora þar sem ákvæði um yfirvinnuþak hafi verið rýmkuð verulega. Einnig hefur komið fram að nefndin hefur úrskurðað að kennsla prófessora úr öðrum deildum en viðskipta- og hagfræðideild við MBA námið skuli teljast aukastörf, sem greitt skuli sérstaklega fyrir. Hafði nefndin áður úrskurðað að þetta gilti um kennslu prófessora við endurmenntunarstofnunina. Þá hefur og komið fram að kennsla við MBA námið fer fram síðdegis og að kvöldlagi.

Í málflutningi stefndu fyrir Hæstarétti var fullyrt, að úrskurðir kjaranefndar 8. maí 2001 og 12. febrúar 2002 hefðu þær afleiðingar, að háskólinn gæti ekki boðið upp á endurmenntun innan deilda hans, sem væri rekin fyrir það fé sem fengist greitt frá þeim er það stunda.

II.

Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 41/1999 segir að Háskóli Íslands skuli vera vísindaleg rannsókna- og fræðslustofnun og samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skal hann einnig sinna endurmenntun þeirra sem lokið hafa háskólaprófi.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 41/1999 er háskólaráð æðsti ákvörðunaraðili innan háskólans. Fer háskólaráð með úrskurðarvald í málefnum skólans og stofnana sem honum tengjast og með almennt eftirlit með starfsemi hans og rekstri samkvæmt því sem nánar er mælt fyrir um í lögunum og reglum settum með stoð í þeim.

Í 1. mgr. 9. gr. er tekið fram að háskóladeildir séu grunneiningar háskólans. Innan þeirra fari fram kennsla, rannsóknir og stjórnun. Deildir séu sjálfstæðar um eigin málefni innan þeirra marka er sameiginlegar reglur háskólans setji. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er háskóladeildum og stofnunum heimilt að stunda þjónusturannsóknir og standa fyrir endurmenntun og fræðslu fyrir almenning. Skal hver deild gera sérstakar samþykktir um kennslu sem háskólaráð staðfestir. Í athugasemdum með þessu ákvæði í frumvarpi því, er varð að lögum nr. 41/1999, kemur fram að með ákvæðum 9. og 18. gr. sé fengin skýr lagastoð fyrir starfsemi af þessu tagi sem skapi deildum nokkurt svigrúm til að afla sértekna og nýta þær eins og best samrýmist hagsmunum og þörfum deildarinnar hverju sinni.

Samkvæmt 4. mgr. 11. gr. setur háskólaráð almennar reglur um starfsheiti og starfsskyldur háskólakennara. Háskóladeild ákveður hvernig starfsskyldur einstakra kennara skulu skiptast. Í athugasemdum í frumvarpi með þessu ákvæði kemur fram að verið sé að árétta völd háskólaráðs sem æðsta ákvörðunaraðila innan háskólans til að ákveða starfsskyldur starfsmanna og beri að leggja ákvarðanir ráðsins til grundvallar við mat á launakjörum starfsmanna háskólans. Háskóladeildir skulu hins vegar á grundvelli þessara reglna ákveða hvernig starfsskyldur einstakra kennara skiptist.

Með 1. mgr. 18. gr. er háskólanum heimilað að taka gjald fyrir þjónustu sem telst utan þeirrar þjónustu sem háskólanum er skylt að veita. Honum er enn fremur heimilt að taka gjöld fyrir endurmenntun og fræðslu fyrir almenning.

Stefndi Háskóli Íslands hefur samkvæmt heimildum í framangreindum lögum sett reglugerð, sem birt hefur verið í Stjórnartíðindum og er nr. 458/2000. Í 14. gr. hennar er fjallað um endurmenntun á vegum háskóladeilda og á þeim tíma, er til umrædds náms var stofnað, voru talin upp í sjö töluliðum skilyrði sem slíkt nám skyldi lúta. Þannig þarf nemandi að uppfylla inntökuskilyrði 46. gr. reglugerðarinnar sem fjallar um almenn inntökuskilyrði í háskólann en heimilt er að setja strangari inntökuskilyrði. Þá skal námið vera á faglega ábyrgð háskóladeildar og er henni heimilt að meta það til eininga. Deild er heimilt að semja við þriðja aðila um ákveðin framkvæmdaratriði, svo sem skráningu nemenda, fjárreiður, reikningshald, húsnæði, kynningu o.fl., en fagleg ábyrgð er hjá deildinni. Þá er deild heimilt að ákveða að endurmenntunarnámi á vegum hennar ljúki með sérstakri prófgráðu. Um gjaldtöku vegna endurmenntunar á vegum háskóladeilda fer eftir lögum um Háskóla Íslands og ákvæðum í reglugerðinni. Þá er tekið fram í 7. tl. að endurmenntunarnám samkvæmt greininni sé utan við hefðbundið námsframboð deildar. Vegna ágreinings milli stefnda Háskóla Íslands og kjaranefndar, sem hér er um fjallað, var nýju ákvæði, 8. tl., bætt við grein þessa, sbr. reglur nr. 718/2001, en þar er tekið fram að kennsla í endurmenntun á vegum deilda samkvæmt 14. gr. sé ekki hluti af starfsskyldum fastra kennara við kennslu, rannsóknir og stjórnun. Er tilskilið að rektor heimili þeim að sinna þessum verkefnum.

III.

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 120/1992 um Kjaradóm og kjaranefnd, sbr. lög nr. 150/1996, ákveður kjaranefnd laun og starfskjör prófessora enda verði talið að þeir gegni þeim störfum að aðalstarfi. Í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 120/1992, sbr. lög nr. 70/1996, segir að kjaranefnd skuli ákvarða föst laun fyrir dagvinnu og kveða á um önnur starfskjör. Hún úrskurði hvaða aukastörf tilheyri aðalstarfi og hver beri að launa sérstaklega.

Ótvírætt er samkvæmt framansögðu að kjaranefnd bar að meta það hvort kennslustörf prófessora viðskipta- og hagfræðideildar stefnda Háskóla Íslands við margumrætt MBA nám teldust hluti aðalstarfs þeirra eða hvort þau væru þess eðlis að launa bæri þau sérstaklega. Ljóst er að löggjafinn hefur ætlað nefndinni víðtækt vald á þessu sviði enda nauðsynlegt að þar sé gætt samræmis milli stofnana og að ekki sé byggt á handahófskenndum ákvörðunum. Hins vegar ber henni sem úrskurðaraðila á stjórnsýslustigi að miða mat sitt við þann grunn, sem viðeigandi starfsemi er búinn samkvæmt lögum og reglum, sem settar hafa verið með lögmætum hætti, og taka tillit til sjónarmiða, sem fram hafa verið sett með vísan til þeirra. Í máli þessu verður ekki framhjá því litið að löggjafinn hefur ákveðið stefnda Háskóla Íslands verulegt sjálfstæði, svo sem fram kemur í lögum nr. 41/1999, en þar er meðal annars lagt í vald hans að setja reglur um hin ýmsu málefni skólans. Af lögunum er þannig ljóst að stjórn skólans hefur víðtækar heimildir varðandi skipulag og framkvæmd endurmenntunarnáms innan hans og hefur löggjafinn meðal annars gengið út frá því að fjárhagsgrundvöllur þess yrði annar en gilti um hið almenna nám innan skólans. Þykir þessi skilningur og hafa komið fram í áðurnefndri umsögn menntamálaráðuneytisins til kjaranefndar 1. nóvember 2000 og fær auk þess stoð í áðurnefndum athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 41/1999.

Skoða verður þær reglur, sem stefndi Háskóli Íslands hefur sett um endurmenntun á vegum deilda skólans og ákvarðanir, sem teknar hafa verið á grundvelli þeirra, í framangreindu ljósi. Ber hér sérstaklega að hafa í huga það skipulagslega og fjárhagslega forræði sem skólinn hefur á þessu sviði að lögum. Verður og að telja fram komin gild rök af hálfu stefndu fyrir því að kennslustörf prófessora við umrætt MBA nám séu viðbót við regluleg störf þeirra hjá viðskipta- og hagfræðideild. Að öllu virtu þykir sú ákvörðun stefnda Háskóla Íslands, að þessi störf þeirra skuli falla utan marka aðalstarfs þeirra sem og aðrar ákvarðanir varðandi framkvæmd námsins, eiga sér stoð í lögum nr. 41/1999. Er á það fallist með stefndu að í úrskurðum kjaranefndar 8. maí 2001 og 12. febrúar 2002 hafi ekki verið tekið tillit til þessa og samkvæmt því og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Dæma ber áfrýjanda til að greiða stefndu málskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu, Háskóla Íslands, Á-kk-þgf E-kk-þgf, B-kk-þgf S-kk-þgf, I-kk-þgf H-kk-þgf, S-kk-þgf Ó-kk-þgf og E-kk-þgf D. J-kk-þgf, sameiginlega 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.