70/2014

Þ höfðaði mál gegn L hf. og krafðist endurgreiðslu fjár sem hann taldi sig hafa ofgreitt á grundvelli fjármögnunarleigusamnings aðilanna. Byggði Þ á því að samningurinn hefði verið um lán í íslenskum krónum, sem bundið væri við gengi erlendra gjaldmiðla, og í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að bæði samningsverð og leigugreiðslur hefðu verið tilgreindar í erlendum myntum. Hins vegar hefði í samningnum verið kveðið á um að leigugjaldið væri gengistryggt miðað við breytingar erlends gjaldmiðils gagnvart íslenskri krónu. Af efni samningsins yrði þannig ekki ráðið hvort um væri að ræða gilt lán í erlendum myntum eða ólögmætt gengistryggt lán í íslenskum krónum. Yrði því að líta til fyrirliggjandi gagna um efndir og framkvæmd samningsins. Af þeim varð ráðið að lánsfjárhæðin hefði verið greidd út í íslenskum krónum, auk þess sem Þ hefði greitt afborganir og vexti í íslenskum krónum. Yrði í ljósi þessa að líta svo á að um væri að ræða lán sem ákveðið hefði verið í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001. Var því fallist á kröfu Þ.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2014. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 10.538.575 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. september 2009 til 30. nóvember 2012, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi sneri áfrýjandi, sem er vörubílstjóri, sér til Brimborgar hf. til að kaupa vörubíl og hleðslukrana fyrir bílinn. Til að fjármagna kaupin leitaði hann til SP-Fjármögnunar hf. og undirritaði áfrýjandi og SP-Fjármögnun hf. (nú stefndi Landsbankinn hf.) samning 6. maí 2007 með fyrirsögninni „Fjármögnunarleigusamningur“. Undir rekstri málsins féllst stefndi á það með áfrýjanda að samningur þessi væri í raun lánssamningur en ekki leigusamningur.

Efni samningsins 6. maí 2007 skiptist annars vegar í sérstaka samningsskilmála í átta liðum og hins vegar í almenna samningsskilmála í 25 greinum. Í 1. lið sérstöku skilmálanna kemur fram að samningsverðið sé samtals 20.500.000 krónur sem skiptist í ISK:4.100.000, CHF:156.758 og JPY:15.533.245. Samkvæmt 2. lið er leigutíminn sjö ár og í 5. lið segir að fyrsti gjalddagi sé 5. júlí 2007 og síðasti gjalddagi 5. júní 2014 og fjöldi gjalddaga 84. Í 4. lið segir svo um leigugjaldið: „A I: leiga greidd við undirskrift kr. 4.100.000,- II: Leigugr. júl og ágú 2007 JPY 1.945.538 & CHF 20.462. Samtals kr. 2.109.432, - III: Leigugreiðslur frá ágúst 2007 JPY 162.128/CHF 1705 (Samtals kr. 175.768) IV: 0,50% stofngjald. B. Leigugjaldið er gengistryggt m.v. breytingar erlends gjaldmiðils eða á samsettum gjaldmiðlum ... gagnvart íslenskri krónu. C. Erlendur gjaldmiðill: CHF: 50%, JPY: 50%. G. Libor-vextir við gildistöku samnings þessa eru: CHF: 2,21%, JPY: 0,64%“. Í 5. og 6. mgr. 4. gr. almennu skilmálanna segir að einstakar leigugreiðslur breytist í samræmi við breytingar á vísitölu hins erlenda gjaldmiðils frá grunngengi til þeirrar vísitölu sem í gildi er á hverjum tíma.

Samningnum fylgdi „greiðsluplan“ þar sem fram kom grunngengi hinna erlendu gjaldmiðla og í því var sýnt hverjar greiðslur yrðu á hverjum hinna 84 gjalddaga þar sem fram kom við hvern þeirra hver afborgun yrði og vextir. Tekið var fram að yfirlitið sýndi áætlaðar greiðslur af höfuðstól og vexti, en samningurinn væri gengistryggður.

Í yfirlýsingu um bindandi kauptilboð, sem aðilar undirrituðu sama dag og samninginn, er tekið fram að kaupverðið sé „verðtryggt/óverðtryggt/gengistryggt“ á sama hátt og leigugreiðslur samningsins.

Allt fram að ársbyrjun 2009 greiddi áfrýjandi af láninu en þá höfðu afborganir hækkað svo að hann gat ekki staðið í skilum. Stefndi tók bifreiðina úr vörslu áfrýjanda og seldi hana 8. september 2009 og var söluandvirði hennar fært sem innborgun á samning aðila.

II

Ágreiningur aðila málsins lýtur nú eingöngu að því hvort lánssamningurinn 6. maí 2007 sé skuld í erlendri mynt eða íslenskum krónum sem bundnar séu gengi erlends gjaldmiðils með ólögmætum hætti samkvæmt 13. gr., sbr. 14. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Enginn tölulegur ágreiningur er í málinu.

Eins og ítrekað hefur komið fram í dómum Hæstaréttar skal við úrlausn þess hvort um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum sé að ræða eða ólögmætt gengistryggt lán í íslenskum krónum fyrst og fremst litið til forms og meginefnis þeirra gerninga sem liggja til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skiptir einkum máli hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í samningnum. Lánssamningur sá, sem hér um ræðir, ber yfirskriftina „Fjármögnunarleigusamningur“. Eins og að framan greinir var samningsverðið tilgreint ISK:4.100.000, CHF:156.758 og JPY: 15.533.245, samtals 20.500.000 krónur. Þá voru leigugreiðslur einnig tilgreindar í framangreindum myntum en samtala þeirra í íslenskum krónum kom einnig fram. Þessi ákvæði samningsins benda til þess að hér sé um erlent lán að ræða. Aftur á móti var í samningnum einnig kveðið á um að leigugjaldið væri gengistryggt miðað við breytingar erlends gjaldmiðils gagnvart íslenskri krónu. Í greiðsluáætlun stefnda, sem var fylgiskjal með samningnum, kom einnig fram, að yfirlitið sýndi áætlaðar greiðslur af höfuðstól og vexti og að samningurinn væri gengistryggður. Engin þörf var á að kveða á um gengistryggingu ef lánið var í raun í erlendri mynt eins og stefndi heldur fram að samningurinn kveði á um. Hér var því um misræmi að ræða í samningnum og hann kvað ekki afdráttarlaust á um það hvort hann væri um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum eða ólögmætt gengistryggt lán í íslenskum krónum.

Þar sem efni samningsskilmálanna er ekki ljóst verður að líta til gagna um framkvæmd og efndir samningsins. Gögn málsins bera með sér að stefndi greiddi út lánsfjárhæðina í íslenskum krónum 9. maí 2007. Þá liggur einnig fyrir að áfrýjandi greiddi afborganir og vexti í íslenskum krónum. Aðilar efndu því báðir skuldbindingar sínar í þeim gjaldmiðli. Að þessu gættu hefur stefndi ekki leitt í ljós að um erlent lán hafi verið að ræða. Samkvæmt því verður að líta svo á að hér sé um að ræða lán sem ákveðið var í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001. Stefndi verður því dæmdur til að greiða áfrýjanda kröfu hans ásamt vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en eins og að framan greinir er ekki tölulegur ágreiningur með aðilum og vaxtakröfu áfrýjanda er ekki mótmælt.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Landsbankinn hf., greiði áfrýjanda, Þ-kk-þgf T-kk-þgf, 10.538.575 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. september 2009 til 30. nóvember 2012 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði 600.000 krónur. Stefndi greiði áfrýjanda 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 600.000 krónur.