830/2016

G var gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa misnotað aðstöðu sína, annars vegar með því að hafa stefnt SA í verulega hættu, sem sparisjóðsstjóri, þegar hann hefði farið út fyrir heimildir sína með því að veita í júní 2008 C ehf. 100.000.000 króna lán í formi yfirdráttar án þess að afstaða lánanefndar SA hefði legið fyrir, áhættu- og greiðslumat hefði farið fram eða að endurgreiðsla hefði verið tryggð með nokkrum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að án tillits til þess hvort honum hefði vegna starfa síns verið formlega heimilt að taka upp á sitt eindæmi ákvörðun um að SA veitti lánið yrði að gæta að því að ráðstöfun G var klædd gagnvart SA í búningi lánveitingar til að fram gæti farið greiðsla sem hann bar enga skyldu til að greiða. Þá kom fram að enginn samningur hefði verið gerður um endurgreiðslu fjárhæðarinnar eða tryggingu fyrir henni og bersýnileg hætta hefði verið á að lántakinn hefði enga burði til að standa skil á henni. Var G því sakfelldur fyrir umboðssvik enda hefði háttsemi hans leitt til stórfelldrar fjártjónsáhættu fyrir SA. Hins vegar var G gefið að sök að hafa misnotað aðstöðu sína sem stjórnarformaður B ehf., dótturfélags SA, með því að framselja stofnfjárbréf í SA að verðmæti 683.368.783 krónur frá B ehf. til I ehf. án endurgjalds og án þess að lánasamningur hefði verið gerður né trygging sett fyrir greiðslu kröfunnar. Var vísað til þess í dómi Hæstaréttar að þótt I ehf. hefði ekki getað framselt stofnfjárbréfin án samþykkis stjórnar SA gat SA ekki að öðru leyti skipt sér af afdrifum bréfanna eða málefnum félagsins. Var talið að framsalið hefði falið í sér verulega fjártjónsáhættu fyrir B ehf. að völdum G og var hann því sakfelldur fyrir umboðssvik. Var refsing G ákveðin fangelsi í 18 mánuði en meðal annars með hliðsjón af því hve langt var um liðið frá því að brotin voru framin og heilsufari G var refsing skilorðsbundin til tveggja ára.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. desember 2016. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og hann dæmdur til refsingar.

Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að refsing verði látin niður falla.

I

Ákærða eru í máli þessu gefin að sök umboðssvik með því að hafa misnotað aðstöðu sína, annars vegar sem sparisjóðsstjóri Sparisjóðsins A og hins vegar sem stjórnarformaður B ehf., dótturfélags sparisjóðsins, og brotið með því gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

1

Sakargiftir í fyrsta kafla ákæru lúta að því að ákærði hafi stefnt fé Sparisjóðsins í A í verulega hættu þegar hann hafi farið út fyrir heimildir sínar með því að veita 16. júní 2008 C ehf. 100.000.000 króna lán í formi yfirdráttar á reikningi félagsins hjá sparisjóðnum án þess að afstaða lánanefndar hans lægi fyrir, áhættu- og greiðslumat færi fram eða endurgreiðsla lánsins væri tryggð með nokkrum hætti. Lánsfjárhæðinni hafi verið ráðstafað inn á annan reikning félagsins hjá sparisjóðnum og þaðan tveimur dögum síðar inn á reikning þess hjá D hf. sem hafi samdægurs fengið handveð í innstæðu þess reiknings fyrir öllum skuldum og skuldbindingum E ehf. við bankann.

Í héraðsdómi er ítarlega lýst málavöxtum, þar á meðal sögu E ehf., fjárfestinga félagsins og skuldbindinga, en það var stofnað 19. apríl 2007 af fimm félögum sem áttu það að jöfnu. Tilgangur félagsins var eignarhaldsstarfsemi, kaup og sala verðbréfa, lánastarfsemi og annar skyldur rekstur. Mun félagið hafa meðal annars keypt stofnfjárhluti í Sparisjóðnum A og hluti í F hf., sem síðar hlaut heitið D hf. Á árinu 2007 gerðist Sparisjóðurinn A hluthafi í félaginu þegar hann eignaðist 13,9% hlut. Skuldir félagsins munu hafa vaxið mjög á árinu 2007, þar á meðal með láni frá D hf. að fjárhæð 4.100.000.000 krónur, en andvirði þess mun hafa verið ráðstafað til kaupa á stofnfjárhlutum í Sparisjóðnum A og Sparisjóði G sem munu hafa verið sett að veði fyrir láninu. Á árinu 2008 krafðist D hf. ítrekað frekari trygginga vegna lána E ehf. sem munu hafa verið komin yfir leyfileg mörk stórra áhættuskuldbindinga. Þá er í héraðsdómi getið um gjaldmiðla- og verðbréfaskiptasamning milli E ehf. og D hf. 7. september 2007, þar sem kveðið var á um 171.340.672 krónu höfuðstólsgreiðslu E ehf. gegn afhendingu stofnfjárbréfa í Sparisjóðnum A, en lokadagur samningsins var 8. september 2008. Krafði bankinn félagið um frekari tryggingar vegna samningsins 4. apríl 2008.

Í héraðsdómi er rakinn framburður vitna og efni samtímagagna um fjárhagsstöðu E ehf. á árinu 2008 og vitneskju ákærða þar um, en á fundi stjórnar Sparisjóðsins A 12. febrúar það ár hafði verið samþykkt að heimila ákærða að selja allt hlutafé sparisjóðsins í félaginu „á bókfærðu virði.“ Ákærði, sem einnig var formaður stjórnar D hf., átti samkvæmt framlögðu endurriti af upptöku símtal 7. mars 2008 við framkvæmdastjóra fjármálasviðs Sparisjóðsins A þar sem hann lýsti þeirri skoðun að D hf. myndi ekki fá greiddar kröfur sínar á hendur E ehf., en sagði jafnframt að það væri „hægt að bara setja þetta inn í eitthvert félag í einhverja svona tólf eða átján mánuði meðan að svona hlutirnir eru að ná sér.“ Eins og greinir í héraðsdómi gengu tölvubréf milli fyrirsvarsmanna hluthafa í félaginu í mars 2008 um öflun ábyrgða frá eigendum þess til handa D hf. Þannig sendi fulltrúi eins af eigendum E ehf., er jafnframt sat í stjórn D hf., bréf til ákærða og fleiri fyrirsvarsmanna hluthafa í félaginu 7. mars 2008 þess efnis að stjórn bankans hafi fundað þá um daginn og tekið vel í hugmyndir um að hver hluthafanna gengist í ábyrgð gagnvart bankanum fyrir greiðslu á 100.000.000 krónum af skuldum félagsins, en unnið yrði „áfram að frágangi málsins“. Þó hafði einn hluthafanna lýst því þremur dögum áður að hann myndi ekki veita slíka ábyrgð og hygðist selja sinn hlut í félaginu, en gert var ráð fyrir því að aðrir hluthafar myndu kaupa hlut hans fyrir eina krónu og skipta með sér. Í lok mars 2008 lá fyrir að stjórnir tveggja annarra hluthafa í E ehf. hefðu ekki enn tekið afstöðu til málefnisins.

Í héraðsdómi er lýst aðdraganda að stofnun C ehf. 18. mars 2008 og aðkomu ákærða að gerð samnings 31. mars það ár um kaup félagsins á öllum hlutum Sparisjóðsins A í E ehf. að nafnverði 95.216.128 krónur. Í samningnum sagði meðal annars að kaupverð hinna seldu hluta væri 1.000.000 krónur og væri kaupanda „kunnugt um að seljandi hefur tekið á sig ábyrgð fyrir E ehf. að fjárhæð kr. 100.000.000 ... Verði sú ábyrgð seljanda virk og þurfi seljandi að ... leggja út fé vegna ábyrgðar sinnar skuldbindur kaupandi sig til að greiða seljanda þær greiðslur til baka sem nemur allt að kr. 10.000.000“. Fyrir liggur að C ehf. mun hvorki hafa haft á hendi starfsemi sem sneri að öðru en eignarhaldi að hlutunum í E ehf. né átt aðrar eignir, en hlutafé í fyrrnefnda félaginu var 1.000.000 krónur.

Formaður stjórnar E ehf. sendi eins og greinir í héraðsdómi tölvubréf til ákærða og fyrirsvarsmanna hluthafa í félaginu 4. og 8. apríl 2008 í kjölfar sölu Sparisjóðsins A á öllum hlutum sínum í félaginu og í tilefni af kalli D hf. eftir frekari tryggingum vegna framangreinds gjaldmiðla- og verðbréfaskiptasamnings. Í bréfum þessum kom meðal annars fram að alvarleg staða félagsins hefði verið rædd á fundi stjórnar þess, svo og að forráðamönnum D hf. hafi verið tjáð að „afar ólíklegt“ væri að samstaða yrði meðal hluthafa í E ehf. um að gangast í frekari ábyrgðir fyrir félagið. Í bréfi fulltrúa sparisjóðsstjóra Sparisjóðsins A 8. apríl 2008 til stjórnarformanns E ehf. kom á hinn bóginn fram að hann hefði talið að samkomulag væri um „frágang á skuldbindingum félagsins við D og það hafi gengið út á að lagðar væru fram tilgreindar ábyrgðir og þar með væru þau mál ... komin í eðlilegan farveg.“

Hinn 8. apríl 2008 var gerð svofelld bókun á stjórnarfundi Sparisjóðsins A: „GK fór yfir aðkomu félagsins E ehf. að kaupum á D hf. og stofnfé í A. Félagið var stofnað til kaupa á hlut í X. Þau kaup gengu ekki eftir og þá fjárfesti félagið í öðru fyrir lánsfé. Í dag stendur félagið tæplega undir skuldum. Nauðsynlegt er að auka hlutafé eða gefa út ábyrgð eigenda. Það hefur ekki tekist. A átti hlut í E og hafði selt þann hlut en stjórn E hefur ekki samþykkt viðskiptin vegna ákvæða í lánasamningnum að þeirra sögn.“

Í málinu eru ekki skjalfest gögn um að Sparisjóðurinn A hafi gengist í ábyrgð við D hf. fyrir skuldum E ehf. að fjárhæð allt að 100.000.000 krónur önnur en fyrrgreind ummæli sem að því lutu í kaupsamningi sparisjóðsins við C ehf. frá 31. mars 2008. Fyrir liggur að 16. júní sama ár var C ehf. veitt 100.000.000 króna lán í formi yfirdráttar hjá Sparisjóðnum A og var þeirri fjárhæð sama dag ráðstafað inn á annan reikning félagsins þar og tveimur dögum síðar af þeim reikningi inn á reikning þess hjá D hf. sem fékk handveð í innstæðu síðastnefnda reikningsins, að virðist 10. júní 2008. Áðurnefndur fulltrúi sparisjóðsstjóra mun hafa framkvæmt millifærsluna inn á reikning C ehf. í D ehf. og bar hann fyrir dómi að líklegast hafi hann gert það að beiðni ákærða. Fyrrnefndur gjaldmiðla- og verðbréfaskiptasamningur E ehf. við D hf. var síðan gjaldfelldur 2. júlí 2008. Hinn 22. september sama ár tók D hf. sér greiðslu af reikningi C ehf. sem nam allri innstæðu hans til lúkningar á hluta skuldar E ehf. við bankann. Bú E ehf. mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 4. mars 2009.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi setti Fjármálaeftirlitið 22. apríl 2010 bráðabirgðastjórn yfir Sparisjóðinn A og var hann í framhaldi af því tekinn til slita 23. júlí sama ár eftir ákvæðum XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Bú sparisjóðsins var síðan tekið til gjaldþrotaskipta 1. nóvember 2010 og lauk þeim 2. september 2013. Fjármálaeftirlitið ráðstafaði einnig 22. apríl 2010 tilteknum eignum og skuldbindingum Sparisjóðsins A til H sparisjóðs sem var síðan sameinaður Landsbankanum hf., sem þá hét NBI hf., á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 5. mars 2011. Krafa Sparisjóðsins A á hendur C ehf. vegna fyrrnefnds yfirdráttarláns færðist þannig til Landsbankans hf., en hana fékk bankinn ekki greidda og var bú C ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 16. apríl 2015.

2

Héraðsdómur sýknaði ákærða af sakargiftum í fyrri kafla ákæru. Sem rök fyrir þeirri niðurstöðu vísaði dómurinn til framburðar fyrirsvarsmanns C ehf. um að ætlunin hafi verið að standa skil á ábyrgðarfjárhæð þeirri sem greindi í kaupsamningnum 31. mars 2008 og nota til þess fé sem til ráðstöfunar var á reikningi C ehf. hjá Sparisjóðnum A í júní 2008 vegna fyrrnefnds yfirdráttarláns. Aldrei hafi staðið til að félagið yrði endurkrafið um það lán ef undan væri skilinn hlutur þess í ábyrgðinni samkvæmt kaupsamningnum.Vísaði dómurinn jafnframt til skýringa er fyrirsvarsmaðurinn gaf á tilurð yfirdráttarheimildarinnar í greinargerð til héraðsdóms 6. maí 2012 í tilefni af kröfu um gjaldþrotaskipti á búi C ehf., en þar greindi hann meðal annars frá því að ákærði hafi tjáð sér að hann myndi greiða út fjárhæð ábyrgðar Sparisjóðsins A á skuldum E ehf. við D hf. með „heimild hjá félaginu C ehf. þangað til hann hefði fundið þessu fjármagni farveg.“ Hafi fyrirsvarsmaðurinn þá strax gert ákærða grein fyrir því „að ef hann ætlaði að gera þetta svona þá yrði það að vera alveg á hreinu að hann myndi klára það fyrir árslok“ og hafi fyrirsvarsmanninum verið tjáð að það yrði gert og þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því. Á þessum grunni komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið um eiginlega lánveitingu að ræða er yfirdráttarheimildin var stofnuð, heldur hafi sú ráðstöfun verið liður í efndum Sparisjóðsins A á tilteknum skuldbindingum sínum gagnvart E ehf. annars vegar og C ehf. hins vegar. Hafi hvorki saksókn né sönnunarfærslu verið markaður farvegur til samræmis við það. Miðað við þessi atvik hafi ekkert kallað á það í tengslum við yfirdráttarheimildina að leitað yrði eftir afstöðu lánanefndar, áhættu- eða greiðslumat færi fram eða trygginga yrði aflað svo sem byggt væri á í ákæru. Væri jafnframt gegn eindreginni neitun ákærða óvarlegt að telja sannað að hann hafi komið því til leiðar eða stuðlað að því með öðrum hætti að D hf. hafi verið veitt handveð í innstæðu á reikningi C ehf. hjá bankanum til tryggingar skuldum og skuldbindingum E ehf., en án veðsetningarinnar hefði bankinn ekki getað leitað fullnustu í innstæðunni.

3

Fallist er á með héraðsdómi að við sölu Sparisjóðsins A á hlutum sínum í E ehf. 31. mars 2008 hafi engin niðurstaða legið fyrir um hvort aðrir hluthafar í því félagi myndu allir gangast undir ábyrgðarskuldbindingar við D hf. sem til umræðu voru í þeirra röðum, en allt hafi á hinn bóginn bent til að tilraunir til þess væru að fara út um þúfur. Af gögnum málsins verður raunar ekki annað séð en að ákærða hafi verið fullkunnugt sem sparisjóðsstjóra Sparisjóðsins A, fyrirsvarsmanni þess hluthafa í E ehf. og formanni stjórnar D hf. um að sumir hluthafanna í E ehf. hefðu þegar á þessum tíma hafnað að veita slíka ábyrgð til tryggingar kröfum bankans. Jafnframt verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sannað sé að ákærði hafi mælt fyrir um veitingu yfirdráttarheimildarinnar til C ehf. sem um ræðir í ákæru.

Í hinum áfrýjaða dómi var sem áður segir byggt á áðurnefndum framburði fyrirsvarsmanns C ehf. um að félaginu hafi verið veitt yfirdráttarlánið að fjárhæð 100.000.000 krónur til að unnt yrði að standa D hf. skil á fé til efnda á ábyrgð Sparisjóðsins A vegna skulda E ehf. og hafi aldrei staðið til að C ehf. endurgreiddi þá fjárhæð nema með 10.000.000 krónum í samræmi við ákvæði kaupsamningsins frá 31. mars 2008. Samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður mat héraðsdóms á sönnunargildi framburðar fyrirsvarsmannsins ekki endurmetið fyrir Hæstarétti og verður þetta því lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Á hinn bóginn liggur ekkert fyrir í málinu um að Sparisjóðurinn A hafi nokkru sinni gengist fyrir sitt leyti undir ábyrgðarskuldbindingu við D hf. fyrir 100.000.000 krónum. Af gögnum málsins um ráðagerðir um slíka ábyrgð verður heldur ekki annað ráðið en að sparisjóðnum hafi ekki verið ætlað að veita hana nema aðrir hluthafar í E ehf. myndu jafnframt gangast undir sams konar ábyrgð fyrir sitt leyti og að samningar þar um tækjust við D hf. Hvorugt þetta gerðist. Er einnig til þess að líta að fyrir lá að alvarlegir fjárhagserfiðleikar steðjuðu að E ehf. á þeim tíma er stjórn Sparisjóðsins A veitti ákærða áðurnefnda heimild á fundi sínum 12. febrúar 2008 til að selja allt hlutafé sjóðsins í félaginu á bókfærðu verði sem hann svo raunar hvergi nærri gerði við ráðstöfun hlutafjárins í kaupsamningnum við C ehf. 31. mars sama ár. Verður með engum hætti séð að ákærða hafi ekki verið allt þetta ljóst. Án tillits til þess hvort honum hefði vegna starfs síns sem sparisjóðsstjóri verið formlega heimilt að taka upp á sitt eindæmi ákvörðun um að Sparisjóðurinn A veitti lán að fjárhæð 100.000.000 krónur verður að gæta að því að samkvæmt framansögðu var þessi ráðstöfun ákærða klædd gagnvart sparisjóðnum í búning lánveitingar til að fram gæti farið greiðsla sem hann bar enga skyldu til að inna af hendi. Enginn samningur var gerður um endurgreiðslu fjárhæðarinnar eða tryggingu fyrir henni og bersýnileg hætta var á að lántakinn hefði enga burði til að standa skil á henni. Fór einnig svo að fjárhæðin glataðist sparisjóðnum að frátalinni endurgreiðslu C ehf. á 10.000.000 krónum eftir ákvæði kaupsamningsins frá 31. mars 2008. Samkvæmt öllu því sem hér hefur verið rakið fellur þessi háttsemi ákærða innan lýsingar í fyrri kafla ákæru með þeim hætti að hann verður sakfelldur fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga, enda leiddi háttsemi hans til stórfelldrar fjártjónshættu fyrir Sparisjóðinn A.

II

1

Samkvæmt ákæru voru atvik að baki sakargiftum í seinni kafla hennar þau að í mars 2008 voru stofnfjárbréf í Sparisjóðnum A að verðmæti 683.368.783 krónur framseld frá dótturfélagi hans, B ehf., til I ehf. án endurgjalds. Hvorki var gerður lánssamningur né veitt trygging fyrir greiðslu kröfu af þessu tilefni, en stofnfjárbréfin munu hafi verið skráð á I ehf. hjá Verðbréfaskráningu Íslands 7. mars 2008. Er ákærða gefið að sök að hafa sem stjórnarformaður B ehf. misnotað aðstöðu sína og valdið félaginu verulegri fjártjónshættu með því að framselja á þennan hátt bréfin fyrir hönd þess, en við framsalið hafi B ehf. eignast kröfu á I ehf. sem fært hafi á móti skuld í bókhaldi sínu. Í árslok 2009 hafi eftirstöðvar kröfunnar, samtals 633.268.783 krónur, verið færðar í gegnum viðskiptareikning tengdra aðila frá B ehf. yfir í sparisjóðinn sem krafa og þar flokkuð meðal útlána. Lánveitingin hafi síðan verið að fullu afskrifuð í bókhaldi sparisjóðsins 31. mars 2010.

Eftir gögnum málsins eignaðist B ehf. síðari hluta árs 2007, aðallega með kaupum en að nokkru með framsali frá Sparisjóðnum A, stofnfjárbréf í Sparisjóði J annars vegar og Sparisjóði K hins vegar að andvirði samtals 683.368.783 krónur. Stofnfjáreigendur í þessum sparisjóðum samþykktu ásamt stofnfjáreigendum í Sparisjóðnum A samruna sparisjóðanna þriggja í desember 2007. Hinn 22. febrúar 2008 veitti Fjármálaeftirlitið samþykki fyrir samrunanum á grundvelli 106. gr. laga nr. 161/2002 og tók hann gildi frá og með þeim degi, en frá 1. júlí 2007 taldist Sparisjóðurinn A hafa tekið við öllum réttindum og skyldum hinna sparisjóðanna tveggja. Sparisjóðirnir voru sameinaðir undir nafni Sparisjóðsins A, en með því urðu stofnfjárbréfin sem B ehf. hafði eignast samkvæmt áðursögðu að stofnfjárbréfum í síðastnefnda sparisjóðnum. Bréf þessi voru eftir gögnum málsins enn í eigu I ehf. þegar þau urðu verðlaus í kjölfar áðurnefndrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010.

B ehf. var eftir gögnum málsins stofnað 16. desember 1993 en allir hlutir í félaginu komust í eigu Sparisjóðsins A 20. desember 2005 og varð ákærði þar stjórnarformaður. Samkvæmt samþykktum félagsins var tilgangur þess að eiga og reka fasteignir, skip og bifreiðir, kaupa og selja hlutabréf og verðbréf og taka þátt í öðrum félögum. Mun sparisjóðurinn hafa hagað starfsemi félagsins í samræmi við þetta.

I ehf. mun hafa verið stofnað á árinu 1994 undir heitinu L ehf. og upphaflega tilheyrt M, en með samningi 5. mars 2008 voru allir hlutir í félaginu, að nafnverði 500.000 krónur, framseldir til Deloitte hf. Félaginu munu þá hvorki hafa tilheyrt eignir né það borið skuldir. Síðastgreindan dag gerði Deloitte hf., sem veitti Sparisjóðnum A þjónustu við endurskoðun, nýjar samþykktir fyrir félagið og breytti jafnframt heiti þess í I ehf. Samkvæmt samþykktunum var tilgangur félagsins kaup, sala og eignarhald á verðbréfum, kaup, sala og rekstur fasteigna og lausafjár ásamt lánastarfsemi tengdri rekstrinum og öðrum skyldum rekstri. Deloitte hf. gerði síðan 7. mars 2008 samning við N, [...], um framsal til hans á öllum hlutum í félaginu. Í tengslum við þann samning hélt N hluthafafund í félaginu sama dag og var hann þar einn kjörinn í stjórn ásamt því að honum var veitt prókúruumboð, en varamaður hans í stjórninni var kjörinn O, sem þá mun hafa verið starfsmaður Deloitte hf. Ráðstafanir þessar voru allar tilkynntar til fyrirtækjaskrár. Stjórn félagsins hélst óbreytt þar til N tilkynnti fyrirtækjaskrá 14. júní 2010 að hann hefði sagt sig úr henni og gerði síðan O það sama fyrir sitt leyti 8. mars 2011. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að félagið hafi á þessu tímabili eignast annað en stofnfjárbréfin sem um ræðir í ákæru auk fjármagnstekna vegna þeirra eða stofnað til skuldbindinga sem vörðuðu annað en eignarhald að bréfunum og kostnað af rekstri félagsins.

2

Í hinum áfrýjaða dómi var talið sannað að ákærði hafi verið með í ráðum þegar tekin var ákvörðun um að færa stofnfjárbréfin með endurgjaldslausu framsali frá B ehf. til I ehf. Þá var það niðurstaða dómsins að þegar umrædd stofnfjárbréf voru ekki lengur í óbeinni eigu Sparisjóðsins A gegnum dótturfélagið B ehf. hafi ekkert verið því til fyrirstöðu að þeim yrði ráðstafað án aðkomu sparisjóðsins og án þess að fyrir hendi væri trygging fyrir því að skuld I ehf. við B ehf., sem þá var sögð nema 683.368.783 krónum, yrði greidd. Ekki eru efni til annars en að staðfesta þessar niðurstöður hins áfrýjaða dóms. Til þess verður jafnframt að líta að eftir gögnum málsins voru ekki gerðir samningar um kröfuréttindi B ehf. á hendur I ehf., greiðslu síðarnefnda félagsins fyrir framsal stofnfjárbréfanna, tryggingarréttindi fyrrnefnda félagsins fyrir greiðslu, forræði þess á bréfunum eða afskipti af ráðstöfun þeirra eftir framsalið. Þá liggur ekkert fyrir um að B ehf. hafi á grundvelli löggernings haft forræði á málefnum I ehf.

Á hinn bóginn verður að gæta að því, svo sem í héraðsdómi greinir, að ráða má af gögnum málsins að umsýsla af ýmsu tagi sem snerti I ehf. hafi verið í höndum starfsmanna Sparisjóðsins A þótt félagið hafi ekki verið í eigu hans og hafi hann greitt kostnað fyrir félagið. Starfsmenn sparisjóðsins hafi þannig annast samskipti við endurskoðendur í tengslum við reikninga þess og skil á þeim til yfirvalda, en stjórnarmaðurinn í félaginu og eigandi þess hafi lítt annað gert en að koma gögnum sem honum hafi borist og vörðuðu félagið í hendur starfsmanna sparisjóðsins til afgreiðslu. Þá mun arður af stofnfjárbréfunum, sem ákveðið var að greiða 12. mars 2008 og nam 44.750.000 krónum, hafa, ásamt endurgreiðslu á fjármagnstekjuskatti 26. júní sama ár að fjárhæð 5.350.000 krónur, runnið til B ehf. til lækkunar á skuld I ehf. Að auki hefur sú skýring komið fram í gögnum málsins á ástæðum fyrir framsali B ehf. á stofnfjárbréfunum til I ehf. að grípa hafi þurft til ráðstöfunar sem þessarar til að formlegt eignarhald á þeim yrði ekki lengur á hendi Sparisjóðsins A eða óbeint gegnum dótturfélag hans, enda hefðu bréfin að öðrum kosti glatað verðgildi sínu í samstæðureikningsskilum fyrir sparisjóðinn. Ákærði hefur jafnframt vísað til þess í málsvörn sinni að staða sparisjóðsins hafi ekki verið sett í tvísýnu með þessu framsali því ógerlegt hefði verið án samþykkis stjórnar hans að framselja stofnfjárbréfin frá I ehf.

Það sem hér hefur verið greint getur engu breytt um þau grundvallaratriði að stofnfjárbréfin voru framseld frá B ehf. til I ehf. og færð í verðbréfaskráningu sem eign síðarnefnda félagsins án þess að nokkuð hafi verið að gert til tryggja fyrrnefnda félaginu ráð yfir bréfunum eða tilkall til verðmætis þeirra. I ehf. tilheyrði hvorki B ehf. né Sparisjóðnum A, heldur N sem fór að lögum einn með öll ráð yfir málefnum félagsins. Þótt félagið hefði ekki getað framselt stofnfjárbréfin án samþykkis stjórnar Sparisjóðsins A gat sparisjóðurinn ekki vegna framangreindra aðstæðna einna skipt sér að öðru leyti af afdrifum bréfanna eða málefnum félagsins. Meðal annars hefði hann þannig ekki getað fengið rönd við reist ef N hefði sem eigandi félagsins kosið að framselja alla hluti í því til annarra, hann hefði skuldsett félagið við aðra, lánardrottinn I ehf. hefði leitað fullnustu kröfu með fjárnámi í þessari eign félagsins eða lánardrottinn N hefði leitað fullnustu kröfu á hendur honum með fjárnámi í hlutum hans í félaginu.

Að virtu öllu framangreindu fól framsal stofnfjárbréfanna frá B ehf. til I ehf. í sér verulega fjártjónshættu fyrir fyrrnefnda félagið af völdum ákærða. Hann hefur því gerst sekur um þá háttsemi sem um ræðir í síðari kafla ákæru og réttilega er þar færð til refsiákvæðis.

III

Ákærði er fæddur 1944 og hefur samkvæmt sakavottorði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Þá er nokkuð liðið síðan hann framdi brot sín. Að því virtu og að teknu tilliti heilsufars ákærða verður refsing hans ákveðin fangelsi í 18 mánuði sem bundin verður skilorði eins og í dómsorði greinir.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í héraði eins og hann var þar ákveðinn. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf K-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði allan sakarkostnað eins og hann var ákveðinn í héraði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 3.107.891 krónu, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 3.000.000 krónur.