72/2003

Með úrskurði sérstakrar úrskurðarnefndar var lagt á H sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992 um það efni. Barst H úrskurðurinn 3. júlí 2001, en lögmanni hans 18. sama mánaðar. H höfðaði mál gegn íslenska ríkinu 5. júní 2002 og krafðist þess aðallega að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi og ríkinu gert að endurgreiða sér fjárhæðina. Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómari við kröfu ríkisins um frávísun málsins á þeirri forsendu að H hafi ekki höfðað það innan eins mánaðar frests, sem mælt er fyrir um í lögum nr. 37/1992, frá því að úrskurður gekk um kæru hans fyrir áðurgreindri nefnd. Varakrafa H, um að álagt gjald yrði lækkað, var að nokkru studd við röksemdir varðandi andvirði aflans, sem hann veiddi umfram heimild, en annars lutu málsástæður hans hvorki að magni þessa afla né andvirði hans. Að virtum dómi Hæstaréttar í máli nr. 73/2000, varð málsókn H ekki talin háð umræddu frestsákvæði laga nr. 37/1992 að því leyti, sem hún varðaði ekki ágreining um magn eða andvirði umframaflans. Því til samræmis var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. febrúar 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til þess að sóknaraðili gerði út á árinu 2000 fiskiskip sitt Venus HF 519 til veiða meðal annars á úthafskarfa, en af honum hafði skipið þá heimild til að veiða tæplega 2.412 tonn. Fiskistofa tilkynnti sóknaraðila með bréfi 11. janúar 2001 að veiðar skipsins á þessari fisktegund hafi á fyrrnefndu ári farið 61.856 kg fram úr aflamarki og var þess jafnframt getið að andvirði umframaflans væri talið alls 4.455.706 krónur. Sóknaraðila var gefinn kostur á að gera athugasemdir innan tiltekins frests. Að undangengnum frekari bréfaskiptum við sóknaraðila tilkynnti Fiskistofa honum 5. mars 2001 um álagningu sérstaks gjalds vegna ólögmæts sjávarafla samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992 um það efni. Var fjárhæð gjaldsins sú sama og áðurgreint andvirði umframafla samkvæmt ákvörðun Fiskistofu. Sóknaraðili kærði þessa álagningu 18. mars 2001 til Fiskistofu, sem kvað upp úrskurð um kæruefnið 29. sama mánaðar og staðfesti hana. Greiddi sóknaraðili 4. apríl 2001 umræddar 4.455.706 krónur með fyrirvara um réttmæti álagningar gjaldsins og áskilnaði um rétt til endurheimtu fjárins. Í framhaldi af því skaut sóknaraðili 11. apríl 2001 úrskurði Fiskistofu til sérstakrar úrskurðarnefndar, sem starfar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992. Með úrskurði 29. júní 2001 staðfesti nefndin úrskurð Fiskistofu. Fyrir liggur að sóknaraðila barst úrskurðurinn 3. júlí 2001, en lögmanni hans 18. sama mánaðar.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 5. júní 2002 og krafðist þess að áðurnefndur úrskurður frá 29. júní 2001 yrði felldur úr gildi og varnaraðila gert að endurgreiða sér 4.455.706 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Til vara krafðist sóknaraðili þess að álagt gjald yrði lækkað. Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómari við kröfu varnaraðila um frávísun málsins á þeirri forsendu að sóknaraðili hafi ekki höfðað það innan eins mánaðar frests, sem mælt er fyrir um í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992, frá því að úrskurður gekk um kæru hans fyrir áðurgreindri nefnd samkvæmt 6. gr. sömu laga.

II.

Samkvæmt héraðsdómsstefnu reisir sóknaraðila málsókn þessa aðallega á því að fyrrgreind álagning Fiskistofu 5. mars 2001 styðjist ekki við viðhlítandi lagaheimild. Ákvæði laga nr. 37/1992 eigi þannig ekki við um úthafskarfaveiðar hans, því þær hafi farið fram undir alþjóðlegri stjórn Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar, en innan hennar eigi að gera samkomulag um veiðarnar. Liggi ekkert fyrir í málinu um hvort slíkt samkomulag hafi verið gert varðandi úthafskarfaveiðar á árinu 2000 eða hvers efnis það hafi verið, hvort Íslendingar hafi þá veitt meira en það, sem þeim var ætlað, eða aðrar þjóðir nýtt aflaheimildir sínar til fulls. Ekkert liggi heldur fyrir um hvort skip sóknaraðila hafi veitt umframafla sinn innan íslenskrar fiskveiðilögsögu eða utan hennar. Í annan stað ber sóknaraðili fyrir sig að brotið sé gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að þeir, sem leggi stund á úthafskarfaveiðar, megi ekki flytja ónýttar aflaheimildir milli ára eins og almennt megi gera við aðrar veiðar samkvæmt 10. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Varakröfu sína reisir sóknaraðili á því að álagning Fiskistofu hafi tekið mið af afurðaverði, en ekki verðmæti þess afla, sem hann hafi veitt umfram heimild. Eigi álagningin því að sæta lækkun á nánar tilteknum grunni. Loks ber sóknaraðili því við að afli skips hans umfram heimild hafi verið svo óverulegur að ekki geti átt við að leggja á hann gjald af þessum sökum, enda útilokað að nýta aflaheimildina án þess að eiga á hættu að lítils háttar umframafli geti fylgt með.

Eins og ráðið verður af framansögðu er varakrafa sóknaraðila að nokkru studd við röksemdir varðandi andvirði aflans, sem hann veiddi umfram heimild, en annars lúta málsástæður hans hvorki að magni þessa afla né andvirði hans. Að virtum dómi Hæstaréttar 15. júní 2000 í máli nr. 73/2000, sem birtist í dómasafni þess árs á bls. 2315, verður málsókn sóknaraðila ekki talin háð frestsákvæði 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992 að því leyti, sem hún varðar ekki ágreining um magn eða andvirði umframaflans. Því til samræmis er óhjákvæmilegt að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Með því að sóknaraðili hefur ekki krafist fyrir Hæstarétti málskostnaðar í héraði eða kærumálskostnaðar verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af þessum þætti málsins á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.