32/2008

Í málinu kröfðust A og H þess að B yrði gert að fjarlægja viðbyggingu sem hann hafði reist ofan á hús sitt á grundvelli byggingarleyfis frá R að viðurlögðum dagsektum, en ella að viðurkennt yrði að útgáfa umrædds byggingarleyfis hefði verið ólögmæt. Talið var að við útgáfu leyfisins hefði verið brotið gegn skilmálum gildandi deiliskipulags sem R hefði verið óheimilt að víkja frá nema að undangenginni grenndarkynningu, sbr. 7. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Þar sem slík kynning hafði ekki farið fram var krafa A og H um að B yrði gert að fjarlægja bygginguna samkvæmt fyrirmælum 2. mgr. 56. gr. sömu laga tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 22. janúar 2008. Þau krefjast þess aðallega að gagnáfrýjandanum B-kk-þgf A-kk-þgf B-kk-þgf verði gert að fjarlægja viðbyggingu, sem hann hófst handa 2. ágúst 2006 við að reisa ofan á hús sitt að Suðurhúsum 4 í Reykjavík á grundvelli byggingarleyfis frá gagnáfrýjandanum Reykjavíkurborg 28. júlí sama ár, og færa húsið aftur til fyrra horfs að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur til aðaláfrýjenda. Til vara krefjast þau staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað. Í báðum tilvikum krefjast þau málskostnaðar óskipt úr hendi gagnáfrýjenda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandinn B-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 28. mars 2008. Hann krefst þess að héraðsdómi verði breytt á þann veg að aðaláfrýjendum verði í sameiningu gert að greiða sér málskostnað í héraði. Þá krefst hann á sama hátt málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjenda fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandinn Reykjavíkurborg áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 1. apríl 2008. Hann krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjenda og málskostnaðar úr þeirra hendi í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins eru aðaláfrýjendur eigendur fasteignarinnar að Suðurhúsum 2 í Reykjavík, en gagnáfrýjandinn B-kk-nf A-kk-nf er eigandi Suðurhúsa 4. Óumdeilt er að þessar fasteignir séu á svæði, sem fellur undir deiliskipulag, sem kennt er við Grafarvog III, svæði C, en það mun hafa verið samþykkt í borgarráði gagnáfrýjandans Reykjavíkurborgar 10. september 1991. Samkvæmt deiliskipulaginu er húsum á lóðunum að Suðurhúsum 2 og 4 skipað í flokk, sem nefndur er „einbýlishús E-8“, en um þau voru eftirfarandi skilmálar settir: „Lóðir snúa í suður. Gert er ráð fyrir einbýlishúsum á pöllum með stakstæðri bílageymslu ... Hæðarmunur milli palla ræðst af landhalla. Þak er hallandi, mænir samsíða götu og getur stallast. Þakhalli er 15-25 gráður. Þak á sérstæðri bílageymslu er “flatt”, sjá skýringarmynd. Heimilt er að tengja íbúðarhús og bílskúr með léttri byggingu úr gleri. Gert er ráð fyrir torfi, hellum og, eða grjóti á bílskúrsþök. Gert er ráð fyrir tvöfaldri bílageymslu. Í þessum húsum ... má gera ráð fyrir aukaíbúð allt að 50 m2, og er hún reiknuð með í hámarksstærð 250 m2. Þá þarf einnig að gera ráð fyrir aukabílastæði.“

Gagnáfrýjandinn B-kk-nf A-kk-nf lagði 5. apríl 2005 umsókn fyrir byggingarfulltrúa gagnáfrýjandans Reykjavíkurborgar um heimild til að reisa 29,7 m2 viðbyggingu úr timbri ofan á húsið að Suðurhúsum 4 og nýta þak á bílgeymslu fyrir svalir, sem gengið yrði út á frá viðbyggingunni. Byggingarfulltrúinn beindi umsókninni til skipulagsfulltrúa borgarinnar. Í umsögn þess síðarnefnda frá 14. apríl 2005 kom meðal annars fram að hús gagnáfrýjandans B-kk-ef A-kk-ef væri þá 240 m2 að stærð og nýtingarhlutfall lóðar 0,33, en með viðbyggingu yrði húsið 269,7 m2 og nýtingarhlutfallið 0,37. Að öðru leyti sagði meðal annars eftirfarandi í umsögninni: „Þegar skoðuð er nýting og uppbygging á lóðunum með skilmála E8 í Suðurhúsum, sem eru 6, þá kemur í ljós að nýting lóðanna er á bilinu 0,30-0,39, byggingarmagn á einni þessara lóða með bílgeymslu fer yfir 250 m2. ... Í skipulagsskilmálum kemur ekki skýrt fram að 2 hæða hús séu óheimil á þessum lóðum. Uppbygging á lóðum með skilmála E8 hefur orðið þannig að 4 af 6 húsum ofan götu eru tveggja hæða, af því má ráða að túlkun á skilmálunum á þeim tíma sem gatan er að byggjast upp hafi verið sú að heimilt væri að byggja 2 hæða hús. Vegna byggingarmagns aukningar sem sótt er um fer byggingarmagn á lóðinni 19,7 m2 yfir leyfilegt hámarksbyggingarmagn og er það óveruleg aukning. Byggingarmagn hússins nr. 10 er 282 m2 eða 32 m2 yfir leyfilegu hámarks byggingarmagni og eru því fordæmi fyrir því að yfirstíga leyfilegt hámarksbyggingarmagn þessarar húsagerðar.... Í ljósi þess sem hér að ofan segir og þess að uppbygging á svæðinu hefur orðið þannig að á flestum lóðanna eru tveggja hæða hús er mælt með því að ekki verði gerð athugasemd við erindið.“ Með bréfi 12. maí 2005 tilkynnti byggingarfulltrúi gagnáfrýjandanum B-kk-þgf A-kk-þgf að umsókn hans hefði verið samþykkt 10. sama mánaðar, en samþykkið væri háð staðfestingu borgarstjórnar og félli sú staðfesting úr gildi ef byggingarleyfi væri ekki gefið út innan tólf mánaða. Fyrir liggur að gagnáfrýjandinn nýtti ekki heimild þessa innan frestsins, sem hér um ræðir, og sótti hann 29. júní 2006 á ný um byggingarleyfi, sem var veitt 28. júlí sama ár.

Gagnáfrýjandinn B-kk-nf A-kk-nf mun hafa 1. ágúst 2006 hafið framkvæmdir á grundvelli byggingarleyfisins með því að fjarlægja hluta þaksins af húsinu að Suðurhúsum 4, en á næstu tveimur dögum mun í meginatriðum hafa verið lokið að reisa viðbygginguna úr forsmíðuðum timbureiningum. Aðaláfrýjendur mótmæltu þessum framkvæmdum bréflega 3. ágúst 2006 og leituðu sama dag eftir lögbanni við framhaldi þeirra. Sýslumaðurinn í Reykjavík hafnaði beiðni aðaláfrýjenda um lögbann 4. sama mánaðar og leituðu þau úrlausnar héraðsdóms um þá ákvörðun. Með úrskurði 17. ágúst 2006 hafnaði héraðsdómur kröfu aðaláfrýjenda um að ákvörðun sýslumanns yrði felld úr gildi og var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar 28. sama mánaðar í máli nr. 456/2006, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 3507. Samhliða þessu beindu aðaláfrýjendur stjórnsýslukæru 9. ágúst 2006 til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, þar sem þau kröfðust þess að fyrrgreint byggingarleyfi gagnáfrýjandans B-kk-ef A-kk-ef frá 28. júlí sama ár yrði fellt úr gildi, svo og að framkvæmdir hans yrðu stöðvaðar til bráðabirgða. Með úrskurði 23. ágúst 2006 hafnaði nefndin síðastgreindri kröfu aðaláfrýjenda með þeim rökum að framkvæmdum gagnáfrýjandans væri að mestu lokið og hefði það því ekki þýðingu að stöðva þær. Þá vísaði nefndin málinu að öðru leyti frá sér með úrskurði 11. október 2006, enda höfðu aðaláfrýjendur þá höfðað mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 18. september sama ár.

II

Eins og áður greinir gildir sá skilmáli um lóð gagnáfrýjandans B-kk-ef A-kk-ef að Suðurhúsum 4 samkvæmt deiliskipulagi gagnáfrýjandans Reykjavíkurborgar frá árinu 1991 að þar megi rísa einbýlishús, sem verði að hámarki 250 m2. Óumdeilt er að með þeirri viðbyggingu, sem fyrrnefndi gagnáfrýjandinn fékk byggingarleyfi þess síðarnefnda fyrir 28. júlí 2006, sé hús á lóðinni orðið 269,7 m2 að stærð. Fallast verður á með héraðsdómi að gagnáfrýjandinn Reykjavíkurborg hafi með veitingu byggingarleyfisins brotið gegn framangreindum skilmála í deiliskipulagi, sem gagnáfrýjandanum var óheimilt að víkja frá nema eftir reglum 7. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 um sérstaka málsmeðferð, þar á meðal að undangenginni grenndarkynningu. Með því að gagnáfrýjandinn Reykjavíkurborg gætti þessa ekki telst gagnáfrýjandinn B-kk-nf A-kk-nf hafa reist hina umdeildu viðbyggingu ofan á hús sitt á grundvelli byggingarleyfis, sem brýtur í bága við skipulag. Samkvæmt fortakslausum fyrirmælum 2. mgr. 56. gr. sömu laga ber að fjarlægja byggingu, sem svo er ástatt um. Gagnáfrýjandanum B-kk-þgf A-kk-þgf var ljóst meðan á framkvæmdum hans stóð að aðaláfrýjendur myndu leita úrræða til að fá þær stöðvaðar og eftir atvikum að fá fjarlægða viðbygginguna á húsi hans, en með því að láta þá ekki staðar numið var á hans áhættu að verðmæti kynnu að fara forgörðum ef byggingarleyfið mundi ekki reynast veitt á lögmætum grunni. Að þessu virtu verður að taka til greina kröfu aðaláfrýjenda um að gagnáfrýjandanum B-kk-þgf A-kk-þgf verði gert að fjarlægja viðbygginguna af húsi sínu að viðlögðum dagsektum til aðaláfrýjenda, sem eru hæfilega ákveðnar 10.000 krónur.

Gagnáfrýjendum verður gert að greiða aðaláfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjanda B-kk-þgf A-kk-þgf B-kk-þgf er skylt að fjarlægja af húsi sínu að Suðurhúsum 4 í Reykjavík viðbyggingu, sem hann reisti á grundvelli byggingarleyfis gagnáfrýjanda Reykjavíkurborgar frá 28. júlí 2006, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 10.000 krónur til aðaláfrýjenda, A-kvk-ef J-kvk-ef og H-kk-ef R-kk-ef.

Gagnáfrýjendur greiði óskipt aðaláfrýjendum samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.