25/2006

S keypti bifreið við nauðungarsölu en krafðist síðar riftunar kaupanna vegna þess að bifreiðin hefði verið verulega gölluð en sýslumaður hafnaði beiðninni. Krafðist S þess í málinu að framangreind ákvörðun sýslumannsins yrði felld úr gildi. Talið var að ákvæði 1. mgr. 65. gr. laga nr. 90/1991 yrðu skilin þannig að kaupandi við lausafjáruppboð gæti krafist m.a. riftunar kæmi slík krafa fram áður en söluverði hefði verið ráðstafað, en óumdeilt var í málinu að S hafði gert riftunarkröfu sína fyrir það tímamark.  Þegar haft var í huga að S hafði við uppboðið takmarkað færi á að skoða umrædda bifreið var talið að bifreiðin hefði verið í mun verra ástandi en S hafði ástæðu til að ætla þegar hann gerði boð í hana og því hafi hún verið haldin galla í skilningi c. liðar 1. mgr. 19. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Hafi sá galli verið það verulegur að S hafi verið rétt að rifta kaupunum, sbr. 1. mgr. 39. gr. sömu laga. Var ákvörðun sýslumanns því felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. desember 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. janúar 2006. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2005, þar sem felld var úr gildi ákvörðun sóknaraðila 3. mars 2005 um að hafna kröfu varnaraðila um riftun á kaupum bifreiðarinnar ZV 787 við nauðungarsölu 29. janúar sama ár. Kæruheimild er í 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að framangreind ákvörðun hans verði staðfest og varnaraðila gert að greiða málskostnað í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var bifreiðin ZV 787 seld nauðungarsölu á uppboði, sem sóknaraðili hélt á athafnasvæði Vöku ehf. í Reykjavík 29. janúar 2005. Gerðarþoli við nauðungarsöluna var Perla ehf., en svo virðist sem gerðarbeiðendur hafi verið Olíufélagið ehf. og tollstjórinn í Reykjavík. Fyrrnefndi gerðarbeiðandinn studdi beiðni um nauðungarsölu við fjárnám, en sá síðarnefndi hafði sett fram þrjár beiðnir, þar af tvær með stoð í fjárnámum og eina á grundvelli lögveðréttar. Þessum fjárnámum hafði verið þinglýst, en þau stóðu að baki samningsveði, sem SP Fjármögnun hf. naut í bifreiðinni.

Bifreiðin ZV 787 mun vera af gerðinni Jeep Grand Cherokee, smíðuð árið 2001, en fyrst skráð hér á landi í ágúst 2002. Óumdeilt virðist vera að bifreiðin hafi fundist utan vega í Mosfellsbæ og verið flutt þaðan á uppboðsstað 25. janúar 2005. Henni fylgdu ekki lyklar, en eins mun hafa verið ástatt um 31 af þeim 75 öðrum bifreiðum, sem selja átti við sama uppboð. Samkvæmt vitnaskýrslu, sem starfsmaður Vöku ehf. gaf fyrir héraðsdómi, voru bifreiðirnar hafðar til sýnis á uppboðsstað frá kl. 10 að morgni 29. janúar 2005, en uppboðið hófst kl. 13.30. Í samræmi við venju hafi bjóðendur getað skoðað bifreiðirnar að utan, en almennt hafi þær verið læstar og ekki gefinn kostur á því að athuga vélar þeirra. Hafi bjóðendur ekki fengið færi á að gangsetja þær bifreiðir, sem lyklar fylgdu.

Við uppboðið var beitt ákvæðum auglýsingar nr. 42/1992 um almenna skilmála fyrir uppboðssölu á lausafjármunum o.fl., sem gefin var út með stoð í 1. mgr. 65. gr. laga nr. 90/1991. Varnaraðili keypti þar bifreiðina ZV 787 fyrir 1.950.000 krónur. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að hann hafi staðgreitt söluverðið á uppboðinu í samræmi við 5. gr. skilmálanna. Í aðilaskýrslu varnaraðila fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa skoðað bifreiðina eins og kostur var áður en hún var boðin upp, en ekki hafi verið unnt að fara inn í hana. Hafi verið sprunga í framrúðu bifreiðarinnar, dæld á afturbretti og hjólbarðar talsvert slitnir, auk þess sem illa hafi verið hirt um hana, en að öðru leyti hafi ekkert virst vera athugavert við ástand hennar. Þá kom fram í skýrslu varnaraðila að hann hafi nokkrum sinnum áður keypt bifreið á uppboði, en hann hafi enga sérþekkingu á bifreiðum og aldrei sinnt viðgerðum á þeim.

Varnaraðili mun hafa fengið bifreiðina ZV 787 geymda á uppboðsstað til 1. febrúar 2005 þegar hún var flutt á verkstæði, þar sem ætlunin var meðal annars að útbúa lykla að henni. Samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila reyndist ekki unnt að sinna þessu á því verkstæði og hafi bifreiðin verið flutt á annað 9. sama mánaðar. Þar hafi komið í ljós veruleg skemmd á vél bifreiðarinnar, því stimpilstöng í henni hafi verið brotin og gengið út um vélarblokkina. Ekki sé unnt að gera við blokkina og sé áætlaður kostnaður af nýrri 1.150.000 krónur. Eins atvikum var hér háttað hafi verið útilokað að verða var við þessa skemmd á vélinni fyrr en bifreiðinni var lyft upp á síðara verkstæðinu, sem farið var með hana á. Varnaraðili kveðst hafa greint sóknaraðila frá þessu 10. eða 11. febrúar 2005, en með bréfi 22. sama mánaðar gerði hann kröfu um riftun kaupanna eða afslátt af verði bifreiðarinnar, sem sóknaraðili tók fyrir 3. mars 2005. Að fram komnum mótmælum tollstjórans í Reykjavík og SP Fjármögnunar hf. gegn kröfunni tók sóknaraðili ákvörðun um að hafna henni. Varnaraðili leitaði úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um þá ákvörðun og var mál þetta þingfest af því tilefni 22. apríl 2005. Úrskurður gekk í málinu 29. júní 2005, en með dómi Hæstaréttar 29. ágúst sama ár í máli nr. 320/2005 var sá úrskurður ómerktur ásamt meðferð málsins frá þingfestingu þess í héraði. Var það tekið á ný til meðferðar 7. október 2005 og hinn kærði úrskurður upp kveðinn 21. desember sama ár.

II.

Samkvæmt 1. og 7. tölulið 1. mgr. 65. gr. laga nr. 90/1991, sbr. 3. og 8. gr. auglýsingar nr. 42/1992, skal við nauðungarsölu lausafjármuna á uppboði meðal annars beita almennt þeim skilmálum að munirnir séu seldir í því ástandi, sem þeir eru þegar hamar fellur, að engin ábyrgð sé tekin á ástandi þeirra eða heimild yfir þeim og að kaupandi geti ekki krafist riftunar kaupa, afsláttar eða skaðabóta eftir að sýslumaður hefur ráðstafað söluverði. Af þessu verður greinilega ályktað að kaupandi lausafjármuna við nauðungarsölu getur neytt síðastnefndra úrræða vegna vanefnda í sinn garð, sbr. einnig 1. mgr. 48. gr. laganna, enda komi hann á framfæri kröfu af því tilefni í tæka tíð, svo sem óumdeilt er í málinu að varnaraðili hafi gert. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup takmarka fyrirvarar um ástand söluhlutar af þeim toga, sem að framan getur, almennar heimildir kaupanda til að bera fyrir sig vanefndir vegna galla á hlutnum, en girða þó ekki fyrir þær í nánar tilgreindum tilvikum, meðal annars ef ástand hlutarins er til muna verra en kaupandi hafði ástæðu til að ætla miðað við kaupverð og atvik að öðru leyti, sbr. c. lið ákvæðisins. Eftir því, sem við getur átt, gildir þetta einnig þegar notaðir lausafjármunir eru seldir á uppboði, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar, en samkvæmt lögskýringargögnum er þeirri reglu ætlað að taka jafnt til uppboðs við nauðungarsölu sem í öðrum tilvikum. Þegar ákvæðum 1. mgr. 19. gr. laga nr. 50/2000 er þessu til samræmis beitt um heimildir kaupanda til að bera fyrir sig galla á lausafjármunum, sem kaup hafa tekist um við nauðungarsölu á uppboði, verður sérstaklega að gæta að því að þar verður ekki rætt um seljanda, sem getur veitt eða vanrækt að gefa upplýsingar um söluhlut eða borið ábyrgð á ástandi hans, og ræðst söluverð af boði kaupanda án þess að fyrri eigandi láti nokkuð uppi um verðmæti hlutarins svo að áhrif geti haft. Vegna tilefnis nauðungarsölu verður kaupandi jafnframt að vera því að öðru jöfnu viðbúinn að ástand söluhlutar geti verið lakara þar en almennt gerist um sambærilega hluti.

Í málinu hafa ekki verið lögð fram gögn um útlit bifreiðarinnar ZV 787 þegar hún var seld við fyrrnefnt uppboð 29. janúar 2005 og hvað hefði eftir atvikum mátt álykta af því um ástand hennar. Varnaraðili hefur sem fyrr segir borið að sprunga hafi verið í framrúðu bifreiðarinnar, dæld á afturbretti og hjólbarðar slitnir, auk þess sem hún hafi borið þess merki að ekki hafi verið vel um hana hirt. Með því að þessari lýsingu hefur ekki verið hnekkt verður að leggja hana til grundvallar. Sóknaraðili hefur ekki andmælt því að sú skemmd hafi verið á vél bifreiðarinnar, sem varnaraðili heldur fram, eða að kostnaður af viðgerð hennar sé réttilega áætlaður 1.150.000 krónur. Sóknaraðili hefur heldur ekki andmælt staðhæfingum varnaraðila, sem að nokkru eru studdar gögnum, um að gangverð bifreiða af þeirri gerð, sem hér um ræðir, hafi snemma árs 2005 verið 2.200.000 til 2.400.000 krónur, en verðmæti bifreiðarinnar ZV 787, eins og hún reyndist vera, hafi verið um 450.000 krónur. Ljóst er að varnaraðili átti þess hvorki kost að gangsetja bifreiðina né skoða vél hennar fyrir kaupin. Því hefur ekki verið hnekkt að honum hafi verið útilokað að verða var við skemmdirnar á vélinni við þá ófullkomnu skoðun, sem hann gat gert á bifreiðinni. Af þessu öllu er sýnt að ástand bifreiðarinnar var til mikilla muna verra en varnaraðili hafði ástæðu til að ætla þegar hann gerði boð í hana. Samkvæmt c. lið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 50/2000 var bifreiðin því haldin galla þegar varnaraðili keypti hana. Sá galli var það verulegur að varnaraðila var rétt að rifta kaupunum, sbr. 1. mgr. 39. gr. laganna. Af þeim sökum verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að fella úr gildi ákvörðun sóknaraðila 3. mars 2005 um að hafna kröfu varnaraðila um riftun á kaupum bifreiðarinnar.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun sóknaraðila, sýslumannsins í Reykjavík, 3. mars 2005 um að hafna kröfu varnaraðila, S-kk-ef E-kk-ef, um riftun á kaupum hans á bifreiðinni ZV 787, sem seld var nauðungarsölu á uppboði 29. janúar sama ár.

Sóknaraðili greiði varnaraðila samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.