260/2011

Deilt var um hvort ákvörðun félagsfundar V sf. um að víkja G úr félaginu hefði verið réttlætanleg. E og V sf. byggðu m.a. á því að G hefði ekki verið félagsmaður í sameignarfélaginu. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 262/2011 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að G ætti ekki eignarhlut í V sf. en að hann væri félagsmaður með þeim réttindum og skyldum sem því fylgdu. Ekki væri sannað að hann hefði vanefnt félagssamning sameignarfélagsins á þann hátt að heimilt væri að víkja honum úr félaginu. Með vísan til þessa var héraðsdómur staðfestur um að ákvörðun félagsfundar V sf. um brottvikningu G úr félaginu væri ógild.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 29. apríl 2011. Samkvæmt áfrýjunarstefnu tekur áfrýjun bæði til dóms Héraðsdóms Reykjaness 1. febrúar 2011 og úrskurðar sama dómstóls 30. júní 2010 þar sem hafnað var frávísunarkröfu áfrýjenda. Þeir krefjast þess aðallega að kröfum stefnda verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda. Í báðum tilvikum krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að frávísunarkröfu áfrýjenda verði hafnað og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi, Vélsmiðja Orms og Víglundar sf., er sameignarfélag sem stofnað var árið 1973 af V-kk-þgf G-kk-þgf og áfrýjanda E-kk-þgf O-kk-þgf V-kk-þgf. V-kk-nf var faðir áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef og stefnda og móðir þeirra var E-kvk-nf E-kvk-nf, eiginkona V-kk-ef. Hinn 28. desember 1977 gerðu V-kk-nf og E-kvk-nf með sér erfðaskrá þar sem meðal annars er ákvæði þess efnis að eignarhluta þeirra í Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. skuli áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf erfa, „enda afsali hann sér öllu erfðatilkalli til arfshluta í öðrum eignum“ þeirra og taki að sér ábyrgð og greiðslu á öllum skuldbindingum fyrirtækisins. Samtímis gerð erfðaskrárinnar undirrituðu áfrýjandi E-kk-nf O-kk-nf og tvær systur hans yfirlýsingu þar sem þau féllust á framangreint ákvæði erfðarskrárinnar varðandi sameignarfélagið. Stefndi ritaði ekki undir þar sem hann var ófjárráða á þessum tíma.

Samkvæmt félagssamningi um Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. milli V-kk-ef og áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef, sem móttekinn var hjá firmaskrá Reykjavíkur 25. júlí 1980 var eignarhlutur E-kk-ef O-kk-ef 80% en V-kk-ef 20%. Í samningnum er ákvæði um að andist annar þeirra sé hinum heimilt að halda rekstrinum áfram undir sama firmanafni og hafi ekkja eða erfingjar hins látna, ef þau vilji, rétt til að hlutur hins látna fái að standa áfram í félaginu með sömu skilmálum og greini í samningnum enda hafi þau sömu réttindi og beri sömu skyldur og aðrir félagsmenn.

Eftir andlát V-kk-ef mun E-kvk-nf hafa fengið leyfi til setu í óskiptu búi þeirra hjóna. Þar með tók hún við eignarhluta V-kk-ef í sameignarfélaginu. Með tilkynningu E-kvk-ef og áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef til firmaskrár Reykjavíkur í ágúst 1984 var þess óskað að þar sem V-kk-nf væri látinn yrði prókúra hans afmáð úr firmaskrá og jafnframt tilkynnt að framvegis myndi áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf rita firmað. Með bréfi 30. september 1994 tilkynnti E-kvk-nf til firmaskrár Reykjavíkur að aðild hennar að félaginu væri lokið og allar skuldbindingar félagsins frá og með birtingu tilkynningarinnar væru henni með öllu óviðkomandi. Á bréfið rituðu áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf og stefndi að sá síðarnefndi hefði gerst aðili að sameignarfélaginu. Var ekki gengið frá skriflegum samningi milli þeirra við þessa inngöngu stefnda í félagið en í árituninni var tekið fram að áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf og stefndi myndu ábyrgjast skuldbindingar félagsins báðir fyrir annan og annar fyrir báða.

Samkvæmt gögnum málsins stofnuðu áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf og stefndi einkahlutafélagið Vélsmiðju Orms og Víglundar á árinu 2005 í þeim tilgangi að taka yfir rekstur sameignarfélagsins. Eignarhluti áfrýjanda E-kk-ef O-kk-ef var í fyrstu 70% í einkahlutafélaginu en stefnda 30%. Síðar keypti Vélsmiðja Orms og Víglundar sf. 99% hlutafjárins og eftir það átti áfrýjandi E-kk-nf O-kk-nf 0,7% og stefndi 0,3%.

E-kvk-nf andaðist 25. apríl 2002 og fengu erfingjar hennar leyfi til einkaskipta. Erfingjar búsins voru fjögur börn hennar, áfrýjandinn E-kk-nf O-kk-nf, stefndi, R-kvk-nf V-kvk-nf og S-kvk-nf V-kvk-nf. Var skiptum á búinu lokið með einkaskiptagerð 4. júlí 2002. Hrein eign búsins nam samkvæmt skiptagerðinni rúmri 21 milljón króna. Meðal eigna var talið land og veiðiréttur í Skeggjastöðum og var verðmat þessara eigna tilgreint tæp ein milljón króna. Segir í einkaskiptagerðinni, sem allir erfingjar undirrituðu, að þeir hafi orðið einhuga um að skipta búinu þannig að í hlut áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef komi fjórðungur Skeggjastaðalands en að öðru leyti afsali hann sér arfi í samræmi við erfðaskrá 28. desember 1977. Var öðrum eignum skipt jafnt milli annarra erfingja. Eignarhluti í Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. var ekki talinn meðal eigna dánarbúsins og ekkert getið um að E-kvk-nf hefði setið í óskiptu búi eftir eiginmann sinn.

Samkvæmt gögnum málsins gekk samstarf bræðranna, áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef og stefnda, vel frá upphafi og höfðu þeir báðir aðalatvinnu sína af starfsemi sameignarfélagsins og síðar einkahlutafélagsins. Á árinu 2009 kom upp ágreiningur milli þeirra sem ekki hefur reynst unnt að leysa. Hinn 10. desember 2009 var haldinn félagsfundur í Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. og var efni fundarins samkvæmt fundarboði brottvikning stefnda samkvæmt 36. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög. Af hálfu stefnda var ekki mætt á fundinn, en hann hafði tilkynnt fyrir fundinn að hann myndi ekki mæta, þar sem honum væri það ekki heimilt vegna fundarefnisins. Á fundinum var tillaga áfrýjandans E-kk-ef O-kk-ef um að víkja stefnda úr félaginu samþykkt.

Samhliða máli þessu hefur milli sömu aðila verið rekið hæstaréttarmál nr. 262/2011 en dómur í því er einnig kveðinn upp í dag. Í því máli snerist meginágreiningur aðila um hvort stefndi ætti eignarhlut í áfrýjandanum Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. og hver réttarstaða hans væri innan sameignarfélagsins.

II

Kröfu sína um frávísun málsins byggja áfrýjendur á því að stefndi hafi ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfum sínum þar sem andlag kröfugerðarinnar sé ekki lengur til staðar því búið sé að taka ákvörðun um að slíta áfrýjanda, Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 30. júní 2010, sem áfrýjun þessi tekur til, var kröfu áfrýjenda um frávísun málsins hafnað. Með vísan til forsendna úrskurðarins verður frávísunarkröfu áfrýjanda hafnað.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi snýst ágreiningur aðila um það hvort ákvörðun félagsfundar Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. 10. desember 2009 um að víkja stefnda úr félaginu hafi verið réttlætanleg. Byggja áfrýjendur meðal annars á því að stefndi hafi ekki verið félagsmaður í sameignarfélaginu. Í fyrrgreindu hæstaréttarmáli nr. 262/2011 var komist að þeirri niðurstöðu að stefndi ætti ekki eignarhlut í Vélsmiðju Orms og Víglundar sf. en hann væri félagsmaður með þeim réttindum og skyldum sem því fylgdu. Fallist er á það sem fram kemur í héraðsdómi að ósannað sé að stefndi hafi vanefnt félagssamning sameignarfélagsins á þann hátt að heimilt sé að víkja honum úr félaginu. Með þessum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, E-kk-nf O-kk-nf V-kk-nf og Vélsmiðja Orms og Víglundar sf. greiði óskipt stefnda, G-kk-þgf H-kk-þgf V-kk-þgf, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.