225/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni L hf. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál S ehf. á hendur L hf. Í málinu var deilt um uppgjör á fjármögnunarleigusamningi. Taldi S ehf. sig hafa greitt L hf. meira en honum hefði borið á grundvelli samningsins en samningurinn var bundinn við gengi erlendra gjaldmiðla. Í héraði byggði S ehf. á því að 13. og 14. gr. laga nr. 38/2011 um vexti og verðtryggingu fælu í sér hindrun á frjálsum fjármagnsflutningum samkvæmt 40. gr. EES-samningsins. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að L hf. hefði ekki haft uppi þá málsástæðu í greinargerð fyrir héraðsdómi að ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 færu í bága við 36. gr. EES-samningsins um frjálsa þjónustustarfsemi svo sem hann gerði í greinargerð fyrir Hæstarétti. Í ljósi málatilbúnaðar L hf. yrði ekki séð að svör EFTA-dómstólsins við spurningu sem lyti að 36. gr. EES-samningsins gætu nokkru skipt fyrir úrlausn málsins. Þá taldi Hæstiréttur að L hf. hefði ekki sýnt fram á að samningurinn hefði einhver slík tengsl við aðila í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins að hann gæti snert efnissvið 40. gr. EES samningsins. Var úrskurður héraðsdómur því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2011, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál varnaraðila á hendur honum. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á því hvort „það samrýmist samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, einkum 1., 3., 36., og 40. gr. hans, að í landslögum ríkis sem aðild á að samningnum sé kveðið á um að óheimilt sé að binda skuldbindingar í mynt þess ríkis við gengi erlendra gjaldmiðla“.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerðu aðilarnir haustið 2007 fjármögnunarleigusamning um svokallaðan smákrana af nánar tiltekinni gerð, en sóknaraðili var þar leigusali og varnaraðili leigutaki. Í 2. gr. samningsins var tekið fram að leigugrunnur væri að meðtöldum virðisaukaskatti 7.594.500 krónur, sem tengdur yrði tveimur erlendum gjaldmiðlum, japönsku jeni og svissneskum franka. Af þessari fjárhæð greiddi varnaraðili þegar í stað 2.500.000 krónur, en frá 5. desember 2007 skyldi hann greiða sóknaraðila í mánaðarlega leigu 68.896 krónur í 59 mánuði og yrði sú fjárhæð tengd gengi áðurnefndra erlendra gjaldmiðla í tilteknum hlutföllum. Í því sambandi var meðal annars tekið fram í 10. gr. samningsins að gengi þessara gjaldmiðla væri miðað við samningsdag, 30. október 2007. Þá var þess og getið í ákvæðinu að svonefndir LIBOR vextir á samningsdegi væru 1,46% auk 3,5% álags. Varnaraðili, sem kveðst hafa staðið skil á greiðslum samkvæmt þessum samningi, telur hann í raun hafa verið um peningalán, sem andstætt lögum hafi verið bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Hann höfðaði mál gegn sóknaraðila 8. september 2010 til heimtu nánar tilgreindrar fjárhæðar, sem hann telur sig hafa ofgreitt sóknaraðila af þessum sökum. Undir rekstri málsins krafðist sóknaraðili að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þau atriði, sem fram koma í áðurgreindri dómkröfu hans fyrir Hæstarétti, en með hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómur þeirri kröfu.

II

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila telur hann að 13. gr. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, eins og þessi ákvæði hafa verið skýrð í dómaframkvæmd, feli í sér hindrun á frjálsum fjármagnsflutningum samkvæmt 40. gr. EES-samningsins. Ákvæði laganna um bann við gengistryggingu valdi því að innlend fjármálafyrirtæki sem hafi aflað sér fjár með erlendum lánum geti ekki tryggt raungildi lánsfjárhæðarinnar með sama hætti og fjármálafyrirtæki sem fjármagni sig í íslenskum krónum. Fjármálafyrirtækjum sem taki erlend lán sé þar með gert óhægt um vik að bjóða upp á lán í íslenskum krónum þar sem þau eigi erfiðara með að tryggja verðgildi útlána sinna. Þannig verði öll áhættustýring, sem miði að því að halda jafnvægi milli erlendra og innlendra eigna, vandkvæðum bundin, en auk útlánaáhættu þurfi þessi fyrirtæki að bera gengisáhættu. Þessi fjármálafyrirtæki verði því fyrir auknum kostnaði og áhættu vegna óvissu, jafnvel þótt þau reyni að verja sig fyrir breytingum á ytri aðstæðum. Að þessu leyti sé aðstaða þeirra önnur og lakari en fjármálafyrirtækja sem fjármagna sig á innlendum markaði. Þetta sé til þess fallið að draga úr kosti íslenskra fjármálafyrirtækja á að afla sér lánsfjár erlendis og dragi einnig úr áhuga erlendra fjármálafyrirtækja á að fjármagna innlend fjármálafyrirtæki, nema þá hugsanlega með verulega auknum kostnaði, sem hafi áhrif á lánskjör til viðskiptavina. Þetta telur sóknaraðili fela í sér hindrun á frjálsum fjármagnsflutningum.

III

Í greinargerð sóknaraðila fyrir héraðsdómi var ekki byggt á þeirri málsástæðu, sem höfð er uppi í greinargerð hans í kærumáli þessu, að ákvæði 13. gr. og 14. gr. laga nr. 38/2001 fari í bága við ákvæði 36. gr. EES-samningsins um frjálsa þjónustustarfsemi. Að því virtu verður ekki séð að svör EFTA-dómstólsins við spurningum sem að 36. gr. EES-samningsins lúta geti nokkru skipt fyrir úrlausn málsins.

Báðir málsaðilar eiga heimili á Íslandi og var samningurinn, sem deila þeirra snýr að, bæði gerður og framkvæmdur hér á landi. Sóknaraðili hefur ekki sýnt fram á að samningurinn hafi einhver slík tengsl við aðila í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins að hann geti snert efnissvið 40. gr. EES-samningsins um frjálsa fjármagnsflutninga yfir landamæri á Evrópska efnahagssvæðinu. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Rétt er að ákvörðun um málskostnað í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisúrlausnar þar, en sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Lýsing hf., greiði varnaraðila, Smákrönum ehf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.