611/2017

S hf. krafði SF ehf. og T hf., ábyrgðartryggjanda félagsins, um greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem B ehf. varð fyrir er skip þess Perlan RE sökk í Reykjavíkurhöfn. Hafði B ehf. samþykkt tilboð SF ehf. um að taka skipið í slipp. Tilboðið fól meðal annars í sér að taka skipið upp og sjósetja á ný þegar slippvinnu lyki. Til viðbótar óskaði B ehf. eftir því að SF ehf. ynni ýmis aukaverk og var eitt þeirra vinna við botntanka skipsins. Voru göt gerð á stokk og á botntank í tengslum við viðgerðir til að koma í veg fyrir leka milli botntanka í skipinu. Þegar verkinu samkvæmt tilboðinu var lokið var skipið sjósett á ný. Tók þá sjór að leka í lestar þess og fylltist það að lokum af sjó og sökk. Greiddi S hf. bætur til B ehf. á grundvelli vátrygginga sem félagið var með hjá S hf. Talið var að þrjár samverkandi orsakir hefðu verið fyrir því að sjór náði að berast inn í skipið með þeim afleiðingum að sökk. Í fyrsta lagi hefði blöndunarloki verið opinn þegar skipið var sjósett, í öðru lagi hefðu verið skorin tvö göt í lestargólfið og ofan við botntank stjórnborðsmegin þannig að sjór átti greiða leið niður úr lestinni í botntankinn. Í þriðja lagi hefði mannop verið opið úr botntanknum og inn í verkstæði. Þar með hefði sjór komist úr honum inn í þurrrými skipsins. Var talið að engin ein þessara orsaka hefði verið nægileg en hver þeirra nauðsynleg forsenda skipskaðans. Ósannað var í málinu að skipið hefði verið yfirfarið af SF ehf. með fulltrúum B ehf. áður en því var slakað niður í sjó eins og áskilið var í verklagsreglum sem SF ehf. hafði sett sér. Þá hefði meðal þeirra aukaverka sem SF ehf. tók að sér verið smíðavinna og önnur aðstoð til að komast fyrir leka milli botntanka. Hlyti úttekt og yfirferð yfir þau verk sem unnin hefðu verið áður en sjósetning fór fram meðal annars að hafa náð til stöðu þess verks og aðstæðna þar, þó að verkið hefði að einhverju leyti verið unnið í samvinnu við B ehf. Gæti SF ehf. því ekki borið fyrir sig að það hefði ekki verið í verkahring hans að taka þennan verkþátt út með tilliti til öryggis við sjósetninguna. Þá hefðu það verið saknæm mistök af hálfu starfsmanna SF ehf. að huga ekki að stöðu blöndunarlokans áður en niðurslökun fór fram. Var því talið að SF ehf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóninu. Á hinn bóginn var talið að B ehf. eða skipstjóri skipsins, sem ekki var um borð umrætt sinn, hefði ekki tryggt að vélstjóri hjá B ehf., sem var um borð, væri upplýstur um nauðsyn þess að loka blöndunarlokanum og hvernig það skyldi gert. Með þessu hefði B ehf. sýnt af sér vanrækslu sem átti þátt í því að tjónið varð. Var jafnframt talið að ófullnægjandi mönnun skipsins við sjósetninguna hefði átt þátt í því að viðbrögð skipverja urðu fálmkennd eftir að það fór að halla. Var S hf. því látinn bera helming tjónsins. SF ehf. og T hf. héldu því fram að sýkna bæri þá af kröfu um greiðslu úr hagsmunatryggingu skipsins þar sem S ehf. hefði í engu sannað að B ehf. hefði orðið fyrir tilteknu tjóni við að missa skipið úr rekstri sínum vegna þess að skipið hefði orðið ónýtt. Kom fram að hagsmunatrygging fæli í sér fyrirfram umsamdar bætur, meðalhófsbætur, fyrir það tjón sem B ehf. yrði fyrir við að missa skipið úr rekstri sínum. Fullvíst væri að B ehf. hefði við það orðið fyrir tjóni. Gæti S hf. því krafið SF ehf. og T ehf. um þá fjárhæð sem hann hafði þegar greitt B ehf. úr hagsmunatryggingunni, sbr. 2. mgr. 19. gr. og 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var SF ehf. og T hf. gert að greiða S hf. helming þess sem S hf. hafði greitt B ehf. úr húfutryggingu meðal annars vegna björgunar, hagsmunatryggingu og áhafnartryggingu skipsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 27. september 2017. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hann „verði látinn bera meginhluta tjónsins.“ Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 25. október 2017. Hann krefst þess að aðaláfrýjendum verði óskipt gert að greiða sér 225.025.790 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2016 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Staðfest verður sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sannað sé að skilyrðum þess að gagnáfrýjandi innti af hendi greiðslu vátryggingarbóta, 16.500.000 krónur, úr hagsmunatryggingu Perlu RE hafi verið fullnægt. Aðaláfrýjendur halda því fram að allt að einu beri að sýkna þá af þessum kröfulið þar sem gagnáfrýjandi hafi í engu sannað að hinn vátryggði hafi orðið fyrir tilteknu tjóni við það að missa Perlu RE úr rekstri sínum vegna þess að skipið hafi orðið ónýtt. Ekki sé unnt að gera kröfu um endurgreiðslu vátryggingarfjárhæðarinnar nema að því marki sem raunverulegt fjártjón hins vátryggða hafi verið sannað.

Hagsmunatrygging sú, sem vátryggði tók hjá gagnáfrýjanda, felur í sér vernd gegn því tjóni sem hann verður fyrir við að missa skipið úr rekstri sínum. Vátryggingarfjárhæðin er fyrirfram umsamin sem tiltekið hlutfall af vátryggingarverði þess skips, sem hún tengist. Ágreiningslaust er að vátryggingarfjárhæðin hafi verið ákveðin í samræmi við vátryggingarskilmála. Vátryggingarfjárhæðin er því fyrirfram umsamdar bætur, meðalhófsbætur, fyrir það tjón sem vátryggður verður fyrir við að missa skipið úr rekstri sínum. Fullvíst er að vátryggður hefur við það orðið fyrir tjóni. Það kann að hafa verið meira eða minna en greitt var samkvæmt vátryggingunni. Vátryggingarfjárhæðin er ákveðin með þessum hætti þar sem vandkvæðum er bundið að sanna tjón hins vátryggða eins og við á í rekstrarstöðvunartryggingum. Í 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er mælt fyrir um að skaðabótaréttur stofnist vegna tjóns sem munatryggingar og rekstrarstöðvunartryggingar taka til. Með sama hætti veitir 1. mgr. 22. gr. laganna vátryggingafélagi, sem greitt hefur bætur úr skaðatryggingu, en til hennar heyra meðal annars framangreindar vátryggingar, rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda að því marki sem það hefur greitt bætur. Gagnáfrýjandi gat því krafið aðaláfrýjendur um þá fjárhæð sem hann hafði greitt vátryggða úr hagsmunatryggingunni.

Með framangreindum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður hann staðfestur.

Með því að héraðsdómi hefur verið áfrýjað af hálfu allra málsaðila er rétt að hver þeirra beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.