527/2002

H og M gerðu munnlegan samning við B, húsasmíðameistara, um að hann tæki að sér vinnu við smíð á einingahúsi, m.a. sem byggingarstjóri við húsið, sem þau ætluðu að nýta til íbúðar og veitingasölu. Í tengslum við þetta stofnuðu þau C ehf. til að starfa við veitingarekstur og ferðaþjónustu. H og M tóku þátt í vinnu við húsið ásamt B og mönnum, sem komu til verksins á hans vegum eða fyrir milligöngu hans. Nokkru eftir að verkið hófst reis ágreiningur milli aðila um framkvæmd þess með þeim afleiðingum að B hvarf frá því ásamt öðrum, sem hann hafði fengið til þess. Í máli sem B höfðaði af þessu tilefni á hendur H, M og C ehf. krafði hann þau um greiðslu vegna verksins sem og fyrir störf sín í þágu C ehf. Ekki var fallist á að vísa málinu frá dómi á þeim grundvelli að B hafi ekki gefið út reikninga fyrir allri kröfu sinni þegar hann höfðaði málið. Voru H, M og C ehf. dæmd til að greiða honum nánar tiltekna fjárhæð með dráttarvöxtum að liðnum mánuði frá þeim degi, sem hann krafði þau hverju sinni með réttu um greiðslu. Þá var C ehf. jafnframt dæmt sérstaklega til að greiða B nánar tiltekna fjárhæð vegna starfa hans fyrir félagið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. nóvember 2002. Þau krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Að því frágengnu krefjast þau þess að krafa stefnda verði lækkuð um 484.772 krónur og dráttarvextir af henni verði fyrst dæmdir frá 1. mars 2002, auk þess sem málskostnaður fyrir héraðsdómi verði lækkaður. Í öllum tilvikum krefjast áfrýjendur þess að stefndi verði dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins munu áfrýjendurnir H-x-x W-x-x K-x-x M-x-x og M-x-x H-x-x B-x-x hafa snemma árs 2000 leitað til stefnda, sem starfar sem húsasmíðameistari á Breiðdalsvík, um smíð á einingahúsi, sem ætlunin var að reisa þar og flytja átti ósamsett frá Finnlandi. Munu þessir áfrýjendur hafa haft í hyggju að nýta þetta hús til íbúðar og fyrir veitingasölu. Stefndi mun hafa haft nokkra reynslu af byggingu húsa af þessum toga og tekið að sér að vinna fyrir áfrýjendurna, meðal annars sem byggingarstjóri við hús þeirra. Óumdeilt er að samið hafi verið um þetta munnlega, en ágreiningur er á hinn bóginn um margvísleg atriði samningsins, þar með talið hvort stefndi hafi tekið að sér verkið í heild eða aðeins að hafa umsjón með því og útvega aðra verktaka og efni, svo og hvernig greiðslur áfrýjendanna skyldu inntar af hendi.

Samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá var áfrýjandinn Cafe Margret ehf. stofnað 24. nóvember 2000 til að starfa við veitingarekstur og ferðaþjónustu. Skipuðu áfrýjendurnir H-x-x W-x-x K-x-x M-x-x og M-x-x H-x-x B-x-x stjórn félagsins og fóru með prókúruumboð fyrir það, en stefndi var tilnefndur til vara sem skoðunarmaður félagsins. Óumdeilt virðist að stefndi hafi á ýmsan hátt lagt áfrýjendunum lið varðandi stofnun félagsins og rekstur þess á fyrstu stigum.

Af því, sem liggur fyrir í málinu, verður ráðið að hafist hafi verið handa 25. nóvember 2000 við jarðvinnu fyrir áðurnefnt hús og að þeim verkþætti hafi lokið um 20. desember sama árs. Hafi síðan verið byrjað að reisa húsið í lok janúar 2001. Áfrýjendurnir H-x-x W-x-x K-x-x M-x-x og M-x-x H-x-x B-x-x munu hafa tekið þátt í þessari vinnu ásamt stefnda og mönnum, sem komu til verksins á hans vegum eða fyrir milligöngu hans. Ágreiningur virðist hafa komið upp milli aðilanna um framkvæmd verksins með þeim afleiðingum að stefndi hvarf frá því um miðjan mars ásamt öðrum, sem hann hafði fengið til þess. Stefndi tilkynnti hins vegar byggingarfulltrúa fyrst með bréfi 28. ágúst 2001 að hann léti af störfum sem byggingarstjóri við húsið og þá miðað við 31. sama mánaðar.

Stefndi fékk greiddar 500.000 krónur upp í verklaun 3. janúar 2001 og síðan aftur sömu fjárhæð 3. júlí sama árs. Hann gaf út tvo reikninga á hendur áfrýjandanum Cafe Margret ehf. 3. og 7. júlí 2001 fyrir samtals 1.864.975 krónum vegna verkþátta, sem virðast hafa tengst jarðvinnu og gerð sökkuls undir fyrrnefnt hús í nóvember og desember 2000. Þá gaf stefndi út reikning til sama áfrýjandans 30. júlí 2001 að fjárhæð 441.066 krónur vegna efniskaupa til verksins í febrúar og mars sama árs. Einnig liggur fyrir að stefndi lét áfrýjendum í té 20. ágúst 2001 heildaryfirlit um byggingarkostnað hússins ásamt fjórum samantektum á einstökum kostnaðarþáttum, sem reikningur hafði ekki verið gerður fyrir. Var þar nánar tiltekið um að ræða í fyrsta lagi yfirlit um ýmis efniskaup, vinnulaun tveggja starfsmanna, kostnað af akstri og fæði, leigu á vinnuskúr og áhöldum, útgjöld vegna trygginga fyrir byggingarleyfi og þóknun fyrir vinnu við bókhald áfrýjandans Cafe Margret ehf., alls 269.094 krónur. Í öðru lagi var yfirlit um vinnulaun, flutningskostnað og efniskaup, sem námu samtals 2.133.489 krónum. Í þriðja lagi var samantekt á vinnu stefnda í alls 418 klukkustundir, en fyrir hana taldi hann sér bera 1.014.799 krónur. Loks var í fjórða lagi yfirlit um ýmsa undirbúningsvinnu stefnda vegna byggingarinnar, samtals 59 klukkustundir, en fyrir hana taldi hann áfrýjendur eiga að greiða 143.237 krónur. Virðisaukaskattur var innifalinn í fjárhæðunum, sem fram komu á yfirlitum þessum. Á einu þeirra gerði stefndi svofellda athugasemd: „Tveim mánuðum eftir að ég gef út formlegan reikning þá þarf ég að borga virðisaukaskattinn. Þess vegna skrifa ég ekki reikning fyrr en hægt er að borga.“ Samkvæmt þessum yfirlitum og áðurnefndum reikningum frá júlí 2001, en að teknu tilliti til fyrrgreindra innborgana áfrýjenda, taldi stefndi sig eiga ógreiddar hjá þeim samtals 4.866.660 krónur.

Lögmaður, sem fór með mál þetta í héraði fyrir stefnda, ritaði áfrýjendum innheimtubréf 12. september 2001 vegna framangreindrar skuldar, sem nam samkvæmt því alls 6.593.870 krónum að meðtöldum dráttarvöxtum og innheimtukostnaði. Mál þetta var síðan höfðað með stefnu 22. október sama árs, þar sem stefndi krafðist þess að áfrýjendum yrði í sameiningu gert að greiða sér 4.867.226 krónur. Í stefnunni var krafan sögð styðjast við fyrrnefnda þrjá reikninga og fjögur yfirlit stefnda og voru fjárhæðir þeirra tilgreindar á sama hátt og áður greinir. Áfrýjendur greiddu lögmanninum 1.306.000 krónur 15. janúar 2002 eða sem næst höfuðstólsfjárhæð reikninganna þriggja, sem alls hljóðuðu á 2.306.041 krónu, að frádregnum innborgunum á samtals 1.000.000 krónum. Í greinargerð áfrýjenda, sem var lögð fram í héraði 5. febrúar 2002, var þess aðallega krafist að málinu yrði vísað frá dómi, til vara að þau yrðu sýknuð en til þrautavara að krafa stefnda yrði lækkuð um 885.189 krónur. Þegar málið var tekið til munnlegs flutnings um frávísunarkröfu áfrýjenda lagði stefndi fram tvo reikninga á hendur þeim öllum, annan dagsettan 31. mars 2001 að fjárhæð 3.417.384 krónur og hinn dagsettan 30. apríl sama árs fyrir 143.237 krónum. Náði fyrrnefndi reikningurinn í einu lagi til liða, sem stefndi hafði áður tilgreint í þremur yfirlitum sínum frá 20. ágúst 2001 með heildarfjárhæðinni 3.417.382 krónur, en sá síðarnefndi sneri að undirbúningsvinnu hans, sem fjórða yfirlitið tók til.

Aðalkröfu áfrýjenda fyrir héraðsdómi um frávísun málsins var hrundið með úrskurði 26. mars 2002. Með hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp 29. ágúst 2002, var áfrýjandanum Cafe Margret ehf. einum gert að greiða stefnda 25.000 krónur, sem hann taldi sig eiga hjá félaginu vegna bókhaldsvinnu samkvæmt fyrstnefnda yfirliti hans frá 20. ágúst 2001. Áfrýjendurnir voru á hinn bóginn í sameiningu dæmd til að greiða stefnda kröfu hans að öðru leyti, en að frádregnum kröfulið að fjárhæð 40.000 krónur vegna leigu á vinnuskúr, sem vísað var frá dómi, og öðrum að fjárhæð 134.174 krónur vegna kostnaðar af tryggingu fyrir byggingarleyfi. Að teknu tilliti til áðurnefndrar innborgunar áfrýjenda á 1.306.000 krónum, sem innt var af hendi eftir að málið var höfðað, var þeim saman gert að greiða stefnda 3.361.486 krónur ásamt dráttarvöxtum af nánar tilteknum fjárhæðum frá 3. júlí 2001 til greiðsludags.

II.

Þegar stefndi höfðaði mál þetta studdi hann sem áður segir dómkröfu sína að hluta við þrjá reikninga, sem hann hafði gefið út á hendur áfrýjandanum Cafe Margret ehf. í júlí 2001 og voru samtals að fjárhæð 2.306.041 króna, en að öðru leyti við fjögur yfirlit frá 20. ágúst sama árs yfir ógreidda kostnaðarliði vegna byggingar hússins, alls 3.560.619 krónur. Inn á kröfu stefnda samkvæmt reikningunum þremur höfðu sem fyrr greinir fengist greiddar 1.000.000 krónur áður en málið var höfðað. Með greiðslu 15. janúar 2002 á 1.306.000 krónum til stefnda gerðu áfrýjendur nánast upp að fullu höfuðstól þeirra liða í kröfu hans, sem reikningar höfðu þá verið gefnir út fyrir. Hafa þau borið því við í málinu að það, sem kann þá að hafa staðið eftir af kröfu stefnda, hafi ekki verið gjaldkræft, því reikningar hafi ekki enn verið gefnir út að því leyti. Hvað sem líður réttmæti þessarar mótbáru áfrýjenda gat hún ekki að réttu lagi varðað frávísun málsins, svo sem þau gerðu kröfu um, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eftir síðastnefnda greiðslu áfrýjenda gaf stefndi út og lagði fram í málinu reikninga fyrir þeim liðum í kröfu sinni, sem áður voru eingöngu studdir við yfirlit hans frá 20. ágúst 2001. Með því að áfrýjendur hafa á engu stigi málsins krafist sýknu að svo stöddu af kröfu stefnda getur þessi háttur á reikningsgerð hans og málatilbúnaði ekki staðið því í vegi að efnisdómur verði felldur á það.

Eins og málið horfði við samkvæmt stefnu og öðrum gögnum, sem lögð voru fram í héraði við þingfestingu þess, skorti mikið á að reifun atvika, kröfugerð og röksemdir stefnda lægju fyrir svo fullnægjandi sé. Úr þessu var nokkuð bætt undir rekstri málsins í héraði, meðal annars með málatilbúnaði áfrýjenda og upplýsingum, sem fengust fram við aðalmeðferð þess. Þótt ýmis atriði varðandi samningsgerð aðilanna og lögskipti þeirra séu enn óljós eins og málið liggur nú fyrir, verður að gæta að því að ágreiningur þeirra um efni málsins lýtur eingöngu orðið að afmörkuðum atriðum, sem þessir brestir á reifun þess varða ekki.

Vegna þess, sem að framan greinir, eru ekki efni til að verða við aðalkröfu áfrýjenda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Verður heldur ekki fallist á varakröfu þeirra um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, enda hafa engin haldbær rök verið færð fyrir henni.

III.

Samkvæmt málflutningi stefnda fyrir Hæstarétti unir hann við niðurstöðu héraðsdóms í öllum atriðum. Dómkröfur áfrýjenda, sem varða efni málsins, snúa eins og áður greinir að því að krafa stefnda verði lækkuð um 484.772 krónur, dráttarvextir verði ekki dæmdir af henni fyrr en frá 1. mars 2002 að telja og fjárhæð málskostnaðar samkvæmt héraðsdómi verði lækkuð. Verður að líta svo á að áfrýjendurnir H-x-x W-x-x K-x-x M-x-x og M-x-x H-x-x B-x-x hafi með þessu fallið frá þeirri málsvörn, sem þau höfðu uppi í héraði, að kröfu stefnda væri ranglega beint að þeim.

Krafa áfrýjenda um lækkun á fjárkröfu stefnda er reist á því fyrir Hæstarétti að vinnustundir hans og þriggja annarra manna, sem komu á hans vegum að verkinu við hús áfrýjenda, séu oftaldar í fyrirliggjandi reikningum hans og þeim gögnum, sem þeir styðjast við. Byggja áfrýjendur í þessu efni á yfirlitum, sem þau hafa lagt fram í málinu og kveðast hafa haldið saman jafnharðan um vinnutíma fjórmenninganna. Í yfirlitum þessum er varðandi hvern dag á verktímanum, sem stefndi og samverkamenn hans voru við störf, greint frá heildarfjölda vinnustunda og jafnframt hversu margar stundirnar hafi verið hjá hverjum þeirra. Varðandi marga dagana er einnig tiltekið á hvaða tíma vinna hófst og hvenær henni lauk. Til þess verður að líta að í síðastnefndu tilvikunum er yfirleitt ekki samræmi milli tímasetninga og þess fjölda vinnustunda, sem áfrýjendur hafa þó talið hvern starfsmann hafa verið við vinnu. Þá er í þeim tilvikum einnig um það að ræða í nokkrum mæli að vinnutími hvers fjórmenninganna er ekki talinn sá sami, en tímasetningar eru þó ekki tilteknar fyrir hvern þeirra. Á þessum atriðum í yfirlitum áfrýjenda hafa ekki komið fram viðhlítandi skýringar í málinu. Þegar þessa er gætt er ekki unnt að fallast á með áfrýjendum að yfirlit þeirra nægi til að hnekkja reikningum stefnda, sem reistir eru á undirgögnum frá hverjum starfsmanni. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um heildarfjárhæð kröfu stefnda á hendur áfrýjendum í sameiningu því látin standa óröskuð.

Áfrýjandinn Cafe Margret ehf. hefur ekki fært fram sérstakar varnir gegn þeim hluta kröfu stefnda, sem þessum áfrýjanda var einum gert að greiða með hinum áfrýjaða dómi. Verður niðurstaða héraðsdóms því jafnframt staðfest að þessu leyti.

Stefndi hefur ekki sýnt fram á það í málinu að samið hafi verið um að áfrýjendum bæri að greiða honum verklaun á ákveðnum gjalddaga. Ber því samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. áður 3. mgr. 9. gr. vaxtalaga nr. 25/1987, að líta svo á að stefndi eigi ekki tilkall til dráttarvaxta af kröfu sinni fyrr en að liðnum mánuði frá þeim degi, sem hann krafði áfrýjendur hverju sinni með réttu um greiðslu. Stefndi gerði áfrýjendum reikning 3. júlí 2001 fyrir 1.145.849 krónum, en fékk sama dag greiddar 500.000 krónur auk þess að hafa fengið áður aðra innborgun sömu fjárhæðar. Mismunurinn, 145.849 krónur, ber því dráttarvexti frá 3. ágúst 2001 til 7. sama mánaðar, en þá var mánuður liðinn frá því að stefndi framvísaði öðrum reikningi sínum að fjárhæð 719.126 krónur. Heildarskuld áfrýjenda, eins og hún stóð þá samkvæmt reikningum stefnda, 864.975 krónur, ber því dráttarvexti til 30. ágúst 2001, en þá var liðinn mánuður frá útgáfu þriðja reiknings hans að fjárhæð 441.066 krónur. Stefndi krafði ekki áfrýjendur réttilega um greiðslu í skilningi 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 með framvísun yfirlita sinna frá 20. ágúst 2001 um áfallinn kostnað af verkinu, heldur fyrst með reikningum fyrir þeim liðum, sem þar um ræddi. Þá reikninga virðast áfrýjendur ekki hafa fengið fyrr en þeir voru lagðir fram í dómi 1. mars 2002. Frá 30. ágúst 2001 gátu eftirstöðvar framangreindra reikninga stefnda frá júlí á sama ári, 1.306.041 króna, því einar borið dráttarvexti. Áfrýjendur greiddu stefnda sem áður segir 1.306.000 krónur 15. janúar 2002. Í hinum áfrýjaða dómi var sú innborgun látin koma til lækkunar á höfuðstól kröfu stefnda að því er varðar áfall dráttarvaxta. Með því að stefndi unir niðurstöðu héraðsdóms verða dráttarvextir eingöngu dæmdir af eftirstöðvum kröfu hans, sem reikningar höfðu verið gefnir út fyrir, eða 41 krónu, frá síðastnefndum degi til 1. apríl 2002, en þá var liðinn mánuður frá því að síðustu reikningar stefnda voru lagðir fram í héraðsdómi. Samanlögð fjárhæð þeirra reikninga var 3.560.621 króna, en af henni hafnaði héraðsdómari einum lið að fjárhæð 134.174 krónur og vísaði frá dómi öðrum, sem nam 40.000 krónum. Að viðbættri þeirri 41 krónu, sem stóð eftir af eldri reikningum stefnda, en að frádregnum þeim 25.000 krónum, sem áfrýjandanum Cafe Margret ehf. ber einum að greiða, var sameiginleg skuld allra áfrýjenda, sem borið gat dráttarvexti frá 1. apríl 2002, að fjárhæð 3.361.488 krónur. Með því að fjárhæðin, sem áfrýjendum var sameiginlega gert að greiða stefnda með hinum áfrýjaða dómi, er 2 krónum lægri en þessu nemur og héraðsdómi hefur ekki verið gagnáfrýjað verða dráttarvextir dæmdir því til samræmis. Að öllu þessu athuguðu fer um dráttarvexti af kröfu stefnda samkvæmt því, sem nánar segir í dómsorði.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun fjárhæðar hans er tekið tillit til þess hvernig þeir annmarkar á málatilbúnaði stefnda fyrir héraðsdómi, sem áður greinir, hafa leitt til ágreiningsatriða, sem unnt hefði verið að komast hjá við úrlausn málsins.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Cafe Margret ehf., greiði stefnda, B-kk-þgf B-kk-þgf, 25.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2002 til greiðsludags.

Áfrýjendur, H-x-x W-x-x K-x-x M-x-x, M-kvk-nf H-x-x B-x-x og Cafe Margret ehf., greiði í sameiningu stefnda 3.361.486 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 145.849 krónum frá 3. ágúst 2001 til 7. sama mánaðar, af 864.975 krónum frá þeim degi til 30. sama mánaðar, af 1.306.041 krónu frá þeim degi til 15. janúar 2002, af 41 krónu frá þeim degi til 1. apríl sama árs, en af 3.361.486 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjendur greiði í sameiningu stefnda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.