718/2012

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi M og K er risið hafði við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna loka óvígðrar sambúðar. Tilteknum kröfum M hafði verið vísað frá héraðsdómi án efnislegrar úrlausnar og gat M því ekki haft þær uppi fyrir Hæstarétti. Með vísan til ýmissa atriða varðandi sambúð og fjármál M og K og gagna um framlög hvors þeirra um sig til byggingar fasteignar í þinglýstri eigu M var hafnað kröfu K um hlutdeild hennar í fasteigninni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. nóvember 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 9. nóvember 2012, þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna loka óvígðrar sambúðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfum varnaraðila um hlutdeild í eignum sóknaraðila og allar eignir bús sóknaraðila komi í hans hlut við búskiptin. Þá er þess krafist að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila 1.000.000 krónur vegna muna sem varnaraðili fjarlægði úr fasteigninni A við lok samvistarslita. Ennfremur krefst sóknaraðili að varnaraðili greiði kostnað við fjárslitin. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Með dómi Hæstaréttar 23. mars 2012 í máli nr. 147/2012 var leyst úr ágreiningi aðila þessa máls um það hve lengi óvígð sambúð þeirra hafi staðið og hvort skilyrði væru að lögum fyrir því að opinber skipti vegna slita á óvígðri sambúð færu fram. Í dóminum var komist að þeirri niðurstöðu að sambúð hafi varað í sem næst fimm ár og að skilyrði fyrir opinberum skiptum væru uppfyllt.

Samkvæmt hinum kærða úrskurði var vísað frá dómi kröfu sóknaraðila um að allar eignir bús hans komi í hans hlut við fjárslit milli aðila. Hinu sama gegndi um kröfu sóknaraðila þess efnis að varnaraðili greiði honum 1.000.000 krónur vegna fjárslitanna. Ennfremur var vísað frá dómi kröfum beggja málsaðila um að hinn skuli greiða kostnað við fjárslitin. Samkvæmt því hefur ekki verið leyst efnislega úr framangreindum kröfum í héraði og leiðir af því að sóknaraðili getur enga þeirra haft uppi fyrir Hæstarétti. Er samkvæmt því til úrlausnar í málinu hvernig fari um eignarrétt að fasteigninni A við fjárslitin.

II

Húseignin að A var reist á sambúðartíma málsaðila á lóð, sem skipt var út úr sameiginlegri landareign sóknaraðila og systkina hans. Sóknaraðili kveðst hafa greitt nafngreindum lögmönnum fyrir vinnu við landskiptin og hefur lagt fyrir Hæstarétt tvo reikninga frá þeim því til sönnunar. Þá hafi hann lagt til alla fjármuni sem mannvirkið kostaði en það hafi hann gert með lántökum hjá Íbúðalánasjóði, eigin tekjum og sparnaði sem hafi verið fyrir hendi í óskiptu búi sem hann sat í eftir látna eiginkonu sína. Húsið hafi að öllu leyti verið byggt af verktökum, sem hann hafi samið við um verkið, og greiðslur fyrir það hafi komið frá honum. Þá kveður hann engin fjárframlög hafa komið frá varnaraðila í þágu þessara framkvæmda. Eiginleg eignamyndun hafi ekki orðið á sambúðartíma á annan hátt en með ávöxtun fjármuna í fasteigninni, sem þegar voru til í eigu sóknaraðila og annarra erfingja eiginkonu hans. Sóknaraðili er þinglýstur eigandi A.

Sóknaraðili mótmælir jafnframt að óbein framlög varnaraðila, svo sem við heimilisstörf, hafi verið þess háttar að í þeim hafi falist framlag til eignamyndunar. Hann kveður sambúð þeirra hafa hafist þegar bæði voru komin á efri ár. Hann hafi sjálfur dvalist löngum utan heimilisins alla virka daga og stundum einnig um helgar í starfi sínu við brúasmíði eins og hann hafi gert áður en sambúðin hófst. Öll innkaup til heimilisins hafi hann sjálfur greitt utan þess sem varnaraðili hafi eytt í matarkaup í fjarveru hans. Varnaraðili hafi annast þrif á heimilinu, en líta verði til þess að hún hafi stundað hundarækt og jafnan haft fjölda hunda í fasteigninni með óþrifnaði sem slíku fylgi. Vegna mikillar fjarveru hans hafi ekki síst verið í þágu hennar sjálfrar að þrífa húsið. Framlag hennar til heimilisstarfa hafi engin áhrif haft á að hann hafi af þeim sökum verið í betri færum til að afla tekna utan heimilis en ella. Þá hafi vinnuframlag varnaraðila vegna húsbyggingarinnar takmarkast við minni háttar samskipti við aðra og að einhverju leyti við að gera blómabeð við húsið, hvort tveggja án beiðni hans um aðstoð. Starfsorka hennar hafi verið takmörkuð vegna örorku. Ef unnt sé þrátt fyrir allt að líta svo á að óbein framlög varnaraðila hafi leitt til eignamyndunar hafi það fyllilega verið bætt með fjárframlögum hans til hennar, samtals að fjárhæð tæplega 1.700.000 krónum, og endurgjaldslausum afnotum af fasteigninni eftir að hann flutti úr henni við sambúðarslit.

Í úrskurði héraðsdóms er rakið hver framlög varnaraðili telur sig hafa innt af hendi vegna húsbyggingarinnar. Í greinargerð til Hæstaréttar kveðst hún hafa tekið þátt í rekstri heimilisins og húsbyggingunni með tekjum sínum og vinnuframlagi og haft yfirumsjón með framkvæmdunum og annast öll samskipti við verktaka. Þá hafi hún séð um að mála allt húsið að innan, fúaverja það að utan og séð um lóðina og gerð hennar.

III

Við slit sambúðar ber að líta á sambúðarfólk sem tvo sjálfstæða einstaklinga og sú meginregla þá talin gilda að hvor þeirra tekur þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist meðan á sambúðinni stóð. Þá heldur hvor þeim eignum, sem hann er skráður eigandi að, nema sönnun takist um myndun sameignar. Þinglýsing, sem er opinber tilgreining eignarréttar, veitir líkindi fyrir eignarrétti og sá sem heldur fram að sameign hafi stofnast í sambúðinni ber sönnunarbyrði fyrir því að svo sé. Sóknaraðili er einn þinglýstur eigandi fasteignarinnar A, en hér að framan og í úrskurði héraðsdóms greinir frá fjárframlögum og óefnislegum framlögum, sem krafa varnaraðila er studd við, og hún heldur fram að hafi stuðlað að eignamyndun á sambúðartímanum.

Málsaðilar voru komin á miðjan aldur þegar þau hófu sambúð á árinu 2005. Verkaskipti við rekstur heimilisins virðast hafa verið á þann veg að húsverk hafi hvílt á varnaraðila en bæði lagt fram fé til framfærslu þeirra þótt á milli beri í hvaða mæli varnaraðili tók þátt í því. Ekki verður ráðið að um annað heimilisfólk hafi verið að ræða en þau ein. Aðilar töldu allan tímann fram til skatts hvort fyrir sig. Tekjur sóknaraðila voru verulega hærri öll árin, en tekjur varnaraðila voru frá og með árinu 2007 eingöngu frá lífeyrissjóðum komnar. Ekki er fram komið að um sameiginlega bankareikninga hafi verið að ræða eða fjármál þeirra samtvinnast að öðru leyti en varðar rekstur heimilisins. Sóknaraðili lagði til lóð undir húsið, tók lán fyrir því og greiddi einn af þeim á sambúðartímanum. Varnaraðili hefur engum gögnum stutt þær staðhæfingar sínar að hún hafi lagt til fjárframlög vegna húsbyggingarinnar. Hvað varðar vinnuframlag hennar í þágu framkvæmdanna ber verulega á milli aðila, en eins og málið liggur fyrir hefur varnaraðili ekki sýnt fram á að það hafi verið svo nokkru nemi með öðrum hætti en þeim sem sóknaraðili heldur fram. Samkvæmt öllu framanröktu verður hafnað þeim málatilbúnaði varnaraðila að hún hafi átt þátt í og eignast hlut í eignaaukningu sóknaraðila með fjárframlögum, störfum á heimili eða vinnuframlagi við húsbygginguna. Samkvæmt því verður hafnað kröfu varnaraðila um hlutdeild í eigninni A.

Eftir þessum úrslitum verður varnaraðili dæmd til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Við opinber skipti til fjárslita telst sóknaraðili, M, einn vera eigandi fasteignarinnar A.

Varnaraðili, K, greiði sóknaraðila samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.