315/2005

V krafðist þess að álagning iðnaðarmálagjalds á hann fyrir árin 2001 til 2004 yrði felld úr gildi. Með vísan til dóms Hæstaréttar frá 17. desember 1998 í máli nr. 166/1998 var ekki talið að sú skipan mála, sem kveðið væri á um í 3. gr. laga nr. 134/1993, um að tekjur af iðnaðarmálagjaldi skuli renna til Samtaka Iðnaðarins, fæli í sér skylduaðild V að samtökunum, sem bryti gegn stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu. Var því ekki fallist á að lögin stönguðust á við 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var hvorki talið að með lagafyrirmælum um álagningu gjaldsins hefði löggjafinn farið út fyrir heimildir sínar né að hún stangaðist á við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. júlí 2005 og krefst þess að felld verði úr gildi álagning iðnaðarmálagjalds á hann árin 2001 til 2004 að báðum árum meðtöldum og að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

I.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 134/1993 um iðnaðarmálagjald með áorðnum breytingum skal leggja 0,08% gjald, iðnaðarmálagjald, á allan iðnað í landinu eins og hann er skilgreindur í 2. gr. laganna. Í 1. mgr. þeirrar greinar segir að til iðnaðar teljist öll starfsemi, sem fellur undir atvinnugreinanúmer, sem talin eru upp í viðauka við lögin. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. eru undanþegin gjaldinu fyrirtæki, sem að öllu leyti eru í eign opinberra aðila, svo og fyrirtæki sem stofnuð eru samkvæmt sérstökum lögum til að vera eign opinberra aðila að verulegu leyti nema annars sé getið í þeim lögum. Þá er í 3. gr. kveðið á um að tekjur af iðnaðarmálagjaldi renni til Samtaka iðnaðarins og skuli þeim varið til að vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu. Skuli samtökin senda iðnaðarráðuneytinu árlega skýrslu um ráðstöfun andvirðis teknanna.

Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á því að í 3. gr. laganna felist í raun að allir einstaklingar og félög, sem stunda tiltekinn rekstur, skuli greiða félagsgjald til Samtaka iðnaðarins, óháð því hvort þau séu þar félagsmenn eða ekki. Telur áfrýjandi eðli þessa gjalds koma ljóslega fram í 14. gr. samþykkta fyrir Samtök iðnaðarins, sem kveði á um félagsgjald. Þar komi meðal annars fram að þeir félagsmenn, sem greiði iðnaðarmálagjald er rennur til samtakanna, fái þann hluta frádreginn í útreikningi á félagsgjaldi sínu. Með álagningu og innheimtu iðnaðarmálagjalds séu aðrir í reynd skyldaðir til aðildar að félaginu þótt þeir njóti þar ekki réttinda. Iðnaðarmálagjald sé því ekki annað en félagsgjald til Samtaka iðnaðarins. Kveðst áfrýjandi ekki vilja vera í því félagi, en hann sé hins vegar í Meistarafélagi húsasmiða, þar sem hann greiði sín gjöld og telji sínum hagsmunum best borgið. Þá hafi Samtök iðnaðarins á stefnuskrá sinni málefni, sem áfrýjandi sé ósammála, og þau vinni gegn hagsmunum hans. Skylduaðild að Samtökum iðnaðarins, sem í þessu felist, sé andstæð meðal annars 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Þá telur áfrýjandi að með lögum nr. 134/1993 sé hann skattlagður á ólögmætan hátt umfram aðra gjaldendur án þess að efnislegar ástæður séu fyrir hendi og að með lögunum sé þröngur hópur skattlagður „í þágu annars þröngs hóps eða þrengri hagsmuna annarra“. Loks telur hann að álagning og innheimta gjaldsins standist ekki jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem eignarhaldsform fyrirtækis ráði um gjaldskyldu og að tilgreining atvinnugreinanúmera, sem skattlagning miðist við, sé tilviljanakennd.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum áfrýjanda. Telur hann að iðnaðarmálagjald sé ekki félagsgjald til Samtaka iðnaðarins heldur skattur, sem lagður sé með lögum á tiltekna hópa einstaklinga og lögaðila samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir almennum efnislegum mælikvarða, án þess að sérstakt endurgjald eigi að koma fyrir. Með sömu lögum hafi verið ákveðið að gjaldið renni til Samtaka iðnaðarins, sem skuli ráðstafa því til að efla iðnað og iðnþróun í landinu. Ráðstöfun skattfjár með lögum til félagasamtaka feli ekki í sér að allir skattgreiðendur, sem inni það af hendi, séu þar með lögþvingaðir til skylduaðildar að viðkomandi samtökum. Ekki sé gert ráð fyrir að gjaldinu sé ráðstafað til hagsbóta fyrir félagsmenn eingöngu, heldur í þágu alls iðnaðar og iðnþróunar í landinu undir eftirliti iðnaðarráðuneytisins. Afsláttur af félagsgjaldinu sé ákveðinn einhliða af Samtökum iðnaðarins og standi ekki í neinum tengslum við álagningu og innheimtu gjaldsins. Þá hafnar stefndi því að lög nr. 134/1993 feli í sér mismunun á aðstöðu áfrýjanda og þeirra, sem njóta undanþágu frá álagningu gjaldsins. Eðlilegt sé og málefnalegt að undanþiggja opinber fyrirtæki gjaldheimtunni og eðli máls samkvæmt eigi ekki sömu sjónarmið við um félög í eigu opinberra aðila og hin, sem eru í eigu einkaaðila. Andmæli stefnda eru einnig á því reist að stuðningur opinberra aðila við iðnað og iðnþróun felist stundum í því að koma á fót iðnaðarstarfsemi, sem ekki sé á færi annarra að gera. Loks hafi iðnfyrirtækjum í eigu opinberra aðila fækkað mjög á síðari árum. Þá sé tilgreining atvinnugreinanúmera, sem skattlagning miðist við, ekki tilviljanakennd, en þessi málsástæða hafi ekkert verið reifuð í stefnu til héraðsdóms. Málsástæður aðilanna eru að öðru leyti nánar raktar í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Svo sem getið er í héraðsdómi féll í Hæstarétti 17. desember 1998 dómur í máli nr. 166/1998: G-kk-nf P-kk-nf gegn íslenska ríkinu, sem birtur er á blaðsíðu 4406 í dómasafni það ár. Áfrýjandinn í því máli krafðist þess að felld yrði úr gildi álagning iðnlánasjóðsgjalds og iðnaðarmálagjalds á árunum 1995 og 1996. Málatilbúnaður áfrýjandans var reistur á málsástæðum, sem að verulegu leyti eru þær sömu og málsástæður áfrýjanda þessa máls. Er fallist á með stefnda að líta verði til þess dóms sem fordæmis í því máli, sem hér er til úrlausnar, að því marki sem leyst var úr málsástæðum í eldra málinu sem einnig er teflt fram nú til stuðnings kröfu áfrýjanda.

Í hinu fyrra máli var með sama hætti og nú byggt á því að með álagningu iðnaðarmálagjalds, sem renni til Samtaka iðnaðarins, hafi áfrýjandinn verið þvingaður til aðildar að samtökunum. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þótt gjaldið renni til áðurnefndra samtaka skuli því varið í ákveðnum tilgangi, sbr. 3. gr. laga nr. 134/1993, og sé það ekki styrkur til samtakanna. Ráðstöfun fjárins sé háð eftirliti iðnaðarráðuneytisins. Var fallist á að þessi skipan mála feli ekki í sér skylduaðild áfrýjandans að Samtökum iðnaðarins, sem brjóti gegn stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu. Þá var tekið fram að þótt Samtök iðnaðarins kunni að hafa farið út fyrir ramma laganna með ráðstöfun fjárins geti það ekki valdið því að álagning gjaldsins á áfrýjandann yrði felld niður. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður því hafnað að málsástæður áfrýjanda, sem lúta að þeim atriðum sem að framan greinir, geti leitt til þess að krafa hans nái fram að ganga. Með hliðsjón af því að Samtökum iðnaðarins er að lögum skylt að verja tekjum af iðnaðarmálagjaldi til að vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu og þannig til hagsbóta þeirri atvinnugrein, sem skattlögð er, verður heldur ekki talið að löggjafinn hafi farið út fyrir heimildir sínar að þessu leyti við setningu laganna.

Áfrýjandi telur að jafnræðis hafi ekki verið gætt þar sem fyrirtæki í eigu opinberra aðila séu undanþæg gjaldinu. Varðandi þessa málsástæðu er til þess að líta að opinber fyrirtæki greina sig á margan hátt frá þeim, sem eru í eigu einkaaðila, og önnur sjónarmið eiga við um skattlagningu þeirra á ýmsum sviðum, svo sem fram kemur í skattalöggjöf almennt í landinu. Í málatilbúnaði áfrýjanda er ekki gerður samanburður á aðstöðu hans og tiltekinna opinberra fyrirtækja. Er ekki fram komið að um sé að ræða mismunun á aðstöðu áfrýjanda og þeirra sem undanþága laganna tekur til. Krafa áfrýjanda er loks á því reist að tilgreining atvinnugreinanúmera, sem skattlagning samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 134/1993 miðast við, sé tilviljanakennd. Gjaldið er samkvæmt lögunum lagt á iðnað, sem síðan er skilgreindur sem öll sú starfsemi, sem fellur undir atvinnugreinanúmer samkvæmt íslenskri atvinnugreinaflokkun, sem talin er upp í viðauka með lögum nr. 134/1993 eins og þeim var breytt með lögum nr. 81/1996. Þessi skilgreining á iðnaði tekur ekki aðeins til framleiðslustarfsemi, heldur einnig úrvinnslu og þjónustu og þar á meðal byggingariðnaðar. Er með þessu afmarkað hvað telst til iðnaðar í skilningi laganna gagnvart öðrum greinum atvinnulífs, þar á meðal starfsemi, sem byggst hefur upp á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs. Slík atvinnugreinaflokkun hefur jafnframt verið viðurkennd sem grundvöllur fyrir annarri skattlagningu en þeirri, sem lýtur að iðnaðarmálagjaldi. Getur krafa áfrýjanda ekki náð fram að ganga á þeim grunni, sem að framan greinir.

Samkvæmt öllu framanröktu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.