229/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns um að stöðva aðfarargerð sem L hf. krafðist að næði fram að ganga hjá A hf. Hæstiréttur hafði áður komist að þeirri niðurstöðu að tilteknar kröfur A hf. á hendur L hf. yrðu ekki notaðar til skuldajafnaðar þar sem þær höfðu verið veðsettar og A hf. gefið yfirlýsingu um að þeim yrði ekki ráðstafað án samþykkis veðhafa. Veðsetningu var síðar aflétt og lýsti A hf. þá að nýju yfir skuldajöfnuði. Var því fallist á með A hf. að krafa L hf. væri niður fallin að hluta vegna skuldajafnaðar, enda stóð 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. því ekki í vegi. Aftur á móti var ekki talið að unnt væri að skuldajafna kröfum A hf. á hendur aflandsfélögum tengdum L hf. gegn kröfum L hf. á hendur A hf. Var ákvörðun sýslumanns felld úr gildi og lagt fyrir hann að framkvæma aðfarargerðina í samræmi við kröfu L hf. að frádregnum þeim hluta kröfunnar sem var niður fallin vegna skuldajafnaðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. mars 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. mars 2013, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 1. desember 2011 um að stöðva aðfarargerð, sem sóknaraðili krafðist að næði fram að ganga hjá varnaraðila. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess aðallega að framangreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi og lagt fyrir hann að halda gerðinni áfram í samræmi við aðfararbeiðni. Til vara krefst sóknaraðili þess að lagt verði fyrir sýslumann að framkvæma aðfarargerðina fyrir lægri fjárhæð en krafist er í aðfararbeiðni. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að fjárkrafa sóknaraðila, sem beiðst er að fullnægt verði með aðför, verði lækkuð. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar var heiti sóknaraðila breytt úr Landsbanka Íslands hf. í LBI hf. en hann sætir slitameðferð samkvæmt XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Varnaraðili sætti einnig slíkri meðferð en með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 18. ágúst 2010 var staðfestur nauðasamningur hans við kröfuhafa. Með vísan til samningsins og á grundvelli 3. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989, krafðist sóknaraðili aðfarar fyrir 179.296.784 evrum með því móti „að sýslumaður gefi út, fyrir hönd gerðarþola, afsal fyrir 597.656 heimildarskírteinum, hvert fyrir einu hlutabréfi að nafnverði 0,01 EUR í gerðarþola og skuldabréfi að nafnvirði 297 EUR útgefið af gerðarþola, auk þess sem gefin verði út framsalstilkynning til vörsluaðila heimildarskírteinanna, enda verði gerðarþoli ekki við áskorun sýslumanns um útgáfu skjalanna.“ Varnaraðili mótmælti aðför þar sem hann taldi sig hafa efnt skuldbindinguna með skuldajöfnuði samkvæmt yfirlýsingu 1. júlí 2011. Á grundvelli þeirra andmæla ákvað sýslumaður í fyrirtöku 1. desember 2011 að stöðva gerðina. Í málinu er sú ákvörðun sýslumanns til úrlausnar.

Varnaraðili reisir rétt sinn til skuldajafnaðar annars vegar á þremur skuldabréfum á hendur sóknaraðila, samtals að fjárhæð 22.574.629.373 krónur, eða 133.396.143 evrur miðað við gengi 22. apríl 2009, en hins vegar á kröfum á hendur svonefndum aflandsfélögum sóknaraðila, samtals að fjárhæð 15.476.681.871 króna, eða 91.453.535 evrur miðað við sama dag. Ekki er deilt um fjárhæð þessara krafna varnaraðila, en sóknaraðili hafnar því á hinn bóginn að skilyrði skuldajafnaðar séu fyrir hendi.

Málatilbúnaði aðila er nánar lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir var með dómi Hæstaréttar 23. maí 2011 í máli nr. 77/2011 leyst úr ýmsum ágreiningi málsaðila um viðurkenningu lýstra krafna sóknaraðila við slit varnaraðila. Var kröfunum skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Jafnframt því var hafnað kröfu varnaraðila um skuldajöfnuð krafna eftir þeim þremur skuldabréfum sem að framan greinir samkvæmt þremur yfirlýsingum á árinu 2009. Var sú niðurstaða reist á því að bréfin væru háð veðrétti Seðlabanka Íslands og varnaraðili hefði af þeim sökum ekki ráðstöfunarrétt yfir þeim samkvæmt yfirlýsingu gefinni í tengslum við veðsamninginn í samræmi við 11. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Í yfirlýsingunni kom fram að varnaraðila væri óheimilt að ráðstafa hinu veðsetta með hvaða hætti sem væri, hefði hann ekki áður fengið til þess skriflegt samþykki Seðlabankans. Þessari veðsetningu hafði verið aflétt þegar varnaraðili lýsti öðru sinni yfir skuldajöfnuði 1. júlí 2011 og stóð hún því skuldajöfnuði ekki lengur í vegi. Jafnframt er fallist á með héraðsdómi að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 enda hafði varnaraðili eignast kröfu samkvæmt skuldabréfunum meira en þremur mánuðum fyrir frestdag. Skiptir þá ekki máli í því tilliti veðsetning kröfunnar. Þá verður með vísan til forsendna fallist á með héraðsdómi að skilyrði skuldajafnaðar gagnvart sóknaraðila vegna krafna varnaraðila á hendur svokölluðum aflandsfélögum hafi ekki verið fyrir hendi.

Samkvæmt framansögðu og með vísan til 2. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989 verður lagt fyrir sýslumann að framkvæma aðför vegna kröfu sóknaraðila að því marki sem hún var ekki niður fallin fyrir skuldajöfnuð.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að stöðva aðfarargerð hjá varnaraðila, ALMC hf., er felld úr gildi og lagt fyrir sýslumann að framkvæma gerðina í samræmi við kröfu sóknaraðila, LBI hf., að frádregnum 133.396.143 evrum miðað við gengi 22. apríl 2009.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.