230/2016

X var sakfelldur fyrir þrjú kynferðisbrot gegn A er hún var 13 og 15 ára og var háttsemin talin varða við 1. mgr. 194. gr., 199. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Refsing X var ákveðin með vísan til 77. gr. almennra hegningarlaga auk þess sem honum var gerður hegningarauki samkvæmt 78. gr. sömu laga. Þá var eldri dómur tekinn upp með vísan til 60. gr. laganna og honum gerð refsing í einu lagi fyrir brotin. Var refsing X ákveðin fangelsi í fjögur ár auk þess sem honum var gert að greiða A 1.200.000 krónur í skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. febrúar 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða samkvæmt 1. og 2. ákærulið en hann verði sakfelldur samkvæmt 3., 4. og 5. lið ákæru. Þá krefst ákæruvaldið þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð.

A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði, en til vara að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu verði staðfest.

Móðir brotaþola gaf skýrslu hjá lögreglu 3. janúar 2014 en lést [...] maí sama ár. Aðalmeðferð málsins fór fram 13. janúar 2016 og er efni skýrslunnar rakið í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Þó segir í 3. mgr. lagagreinarinnar að hafi vitni ekki komið fyrir dóm og þess sé ekki kostur við meðferð máls, en skýrsla verið gefin hjá lögreglu eða öðrum stjórnvöldum meðan málið var til rannsóknar, meti dómari hvort slík skýrsla hafi sönnunargildi og hvert það sé. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 var héraðsdómi því heimilt að taka tillit til þess sem kom fram í fyrrnefndri skýrslu hjá lögreglu.

Kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms reisir ákærði á því að mikilvæg vitni hafi ekki komið fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar. Nefnir hann í því sambandi lögfræðing hjá Barnavernd Reykjavíkur, sérhæfðan rannsakanda og sálfræðing hjá Barnahúsi, yfirlækni á barna- og unglingageðdeild Landspítala og ráðgjafa hjá foreldrahúsi. Í bréfi ríkissaksóknara 5. október 2015 til Héraðsdóms Reykjavíkur, er hann sendi gögn málsins til dómsmeðferðar, voru tilgreind þau vitni sem ákæruvaldið hugðist leiða í málinu. Þau vitni sem ákærði telur að hefði átt að leiða voru ekki tilgreind þar. Ákærði gerði þó ekki kröfu til þess við meðferð málsins í héraði að þau vitni sem hann telur að hefði átt að leiða yrðu kvödd fyrir dóm til skýrslugjafar og í vottorðum þeirra, sem eru meðal gagna málsins, kemur ekkert fram um sakarefni þess. Verður hinn áfrýjaði dómur því ekki ómerktur af þeirri ástæðu að þau hafi ekki gefið skýrslu fyrir héraðsdómi. Þá eru engir slíkir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms að leitt geti til ómerkingar hans, sbr. 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu einnig á því að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi hafi verið röng svo einhverju skipti um úrslit máls. Héraðsdómur mat framburð brotaþola á þann veg að hún hefði gefið trúverðuga skýrslu fyrir dómi sem styddist við önnur gögn málsins en hafnaði framburði ákærða. Að virtum þeim atriðum sem rakin eru í hinum áfrýjaða dómi verða ekki vefengdar forsendur hans fyrir sakfellingu ákærða, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008, sem verður þannig staðfest.

Niðurstaða héraðsdóms um heimfærslu háttsemi ákærða til refsiákvæða verður staðfest að öðru leyti en því að brot hans samkvæmt 2. lið ákæru varðar við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. júní 2010 í máli nr. 421/2009. Jafnframt er staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sakir ákærða samkvæmt 1. og 2. ákærulið séu ófyrndar.

Ákæruvaldið fellir sig við niðurstöðu héraðsdóms um fyrningu brots samkvæmt 6. ákærulið en unir ekki niðurstöðu dómsins um fyrningu brota samkvæmt 3., 4. og 5. ákærulið. Brot samkvæmt þessum ákæruliðum framdi ákærði með allnokkru millibili á árunum 2005 til 2008. Eins og atferli hans samkvæmt umræddum ákæruliðum var háttað verður ekki litið á það sem röð samfelldra brota heldur hvert um sig sem sjálfstætt brot. Ákærði framdi á árinu 2007 brotið samkvæmt 4. lið ákæru, sem varðar við 199. gr. almennra hegningarlaga, eins og henni var breytt með 8. gr. laga nr. 61/2007, og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Samkvæmt framburði brotaþola, sem héraðsdómur mat eins og fram er komið trúverðugan, átti það brot sér stað eftir andlát föður ákærða, sem lést [...] maí 2007, en lög nr. 61/2007 tóku gildi 4. apríl það ár. Brot samkvæmt 199. gr. almennra hegningarlaga fyrnist á fimm árum og telst upphaf fyrningarfrests frá þeim degi er brotaþoli náði 18 ára aldri, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 81. gr. og 1. mgr. 82. gr. sömu laga, eins og síðarnefnda ákvæðinu var breytt með 2. gr. laga nr. 61/2007. Var sök samkvæmt þessum ákærulið því ekki fyrnd þegar rannsókn hófst gegn ákærða 19. desember 2013 og verður hann sakfelldur fyrir þá háttsemi sem þar greinir. Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður á hinn bóginn staðfest niðurstaða hans um fyrningu sakar samkvæmt 3. og 5. lið ákæru.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um refsingu ákærða, einkaréttarkröfu og sakarkostnað.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 965.870 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 744.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, M-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.