447/2002

B, sem var farþegi í bifreið R, slasaðist þegar bifreiðinni var ekið í veg fyrir bifhjól á árinu 1994. Var bifreiðin skylduvátryggð hjá S hf. Örorkunefnd mat varanlegan miska B 20% og varanleg örorku 20%. Í máli sem hann höfðaði á hendur R og S hf. krafðist hann bóta vegna slyssins. Töldu dómkvaddir matsmenn varanlegan miska B 45% og varanlega örorku 45%. Í tilefni af því fékk S hf. dómkvadda yfirmatsmenn sem komust að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski væri 50%, en varanleg örorku 35%. Tók B við greiðslu frá S hf. á grundvelli yfirmatsgerðarinnar en með fyrirvara og án viðurkenningar á forsendum bótaútreikningsins. Í dómi Hæstaréttar var yfirmatið lagt til grundvallar bótum fyrir þjáningar og tekið fram að almennt verði maður ekki talinn veikur í merkingu áðurgildandi 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nema hann hafi verið óvinnufær. Þá var yfirmatið lagt til grundvallar bótum fyrir varanlegan miska og varanlega örorku. Var í því sambandi miðað við að B hafi verið í 75% starfi á næstliðnu ári fyrir slysdag, en upplýsingar um lægra starfshlutfall þóttu of óljósar til að unnt væri að leggja þær til grundvallar. Voru B dæmdir 2% ársvextir af kröfu sinni frá slysdegi fram til þess dags að krafan bar dráttarvexti, en sá dagur var miðaður við einn mánuð frá þeim degi að B tilkynnti S hf. um niðurstöðu undirmats. Var S hf. því gert að greiða honum bætur samkvæmt framansögðu að frádregnum greiðslum sem félagið hafði þegar innt af hendi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. september 2002. Hann krefst þess að gagnáfrýjendur verði óskipt dæmd til að greiða sér 9.421.363 krónur með 2% ársvöxtum af 9.588.863 krónum frá 25. maí 1994 til 23. desember 1996, af 9.521.363 krónum frá þeim degi til 22. apríl 1997 og af 9.421.363 krónum frá þeim degi til 21. apríl 2000. Frá þeim degi krefst aðaláfrýjandi dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 9.163.413 krónum til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 22. ágúst sama árs, en af 9.421.363 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst aðaláfrýjandi jafnframt 2% ársvaxta af 257.950 krónum frá 21. apríl 2000 til 22. ágúst 2001. Frá öllu þessu verði dregnar 7.184.560 krónur, sem greiddar voru 23. janúar 2002. Þá krefst aðaláfrýjandi þess að ákvæði héraðsdóms um málskostnað verði staðfest, en sér dæmdur málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 27. nóvember 2002. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

I.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjandi 25. maí 1994 farþegi í bifreið gagnáfrýjandans R-kvk-ef H-kvk-ef er bifreiðinni var ekið til austurs af Hofsósvegi inn á Siglufjarðarveg í veg fyrir bifhjól, sem ekið var til norðurs eftir Siglufjarðarvegi. Bifhjólið rakst á hægri hlið bifreiðarinnar, sem lenti við áreksturinn utan vegar og valt, en við það hlaut aðaláfrýjandi meiðsl. Bifreið gagnáfrýjandans R-kvk-ef var skylduvátryggð hjá gagnáfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Er bótaskylda á tjóni aðaláfrýjanda viðurkennd af gagnáfrýjendum.

Gagnáfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. greiddi aðaláfrýjanda samtals 455.382 krónur í bætur vegna tímabundins atvinnutjóns með þremur greiðslum á árunum 1995 og 1996. Þá greiddi félagið aðaláfrýjanda á árunum 1994 til 1996 samkvæmt gögnum málsins ýmsan kostnað vegna læknisþjónustu, sjúkraþjálfunar, vottorða, sjúkraflutninga og ferða. Þann 23. desember 1996 greiddi félagið aðaláfrýjanda 67.500 krónur í bætur vegna þjáninga og 100.000 krónur „ótilgreint inn á slysið“ 22. apríl 1997.

Gagnáfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. óskaði 2. febrúar 1998 eftir áliti örorkunefndar á varanlegri örorku og miskastigi aðaláfrýjanda vegna slyssins. Í álitsgerð nefndarinnar 26. janúar 1999 var varanlegur miski aðaláfrýjanda metinn 20% og varanleg örorka einnig 20%. Aðaláfrýjandi leitaði 6. október 1999 eftir því að dómkvaddir yrðu menn til að meta meðal annars hvert væri tímabil þjáningabóta vegna slyssins og hver væri varanlegur miski hans og varanleg örorka vegna þess. Voru tveir læknar dómkvaddir til matsins 29. sama mánaðar og luku þeir matsgerð 21. janúar 2000. Niðurstaða þeirra varðandi tímabil þjáningabóta var sú að aðaláfrýjandi hafi verið rúmliggjandi frá 25. maí 1994 til 2. júní sama árs og frá 9. september 1996 til 29. nóvember sama árs, en „batnandi án þess að vera rúmliggjandi frá 25.05.1994 til 29.11.1996, að frádregnum tíma er hann telst hafa verið rúmliggjandi.“ Töldu matsmennirnir að varanlegur miski aðaláfrýjanda vegna slyssins væri 45% og varanleg örorka einnig 45%. Með bréfi 21. mars 2000 sendi aðaláfrýjandi gagnáfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. matsgerðina og fór þess á leit að félagið tæki afstöðu til þess hvort það gæti fallist á matið til uppgjörs í málinu. Því hafnaði félagið 11. apríl sama árs, en lýsti sig tilbúið til að ganga til uppgjörs á grundvelli fyrrgreinds mats örorkunefndar. Fylgdu í kjölfarið bréfaskipti milli aðaláfrýjanda og félagsins, þar sem meðal annars reis ágreiningur um það við hversu hátt starfshlutfall gagnáfrýjanda í því starfi, er hann gegndi þegar hann varð fyrir slysinu, skyldi miða varðandi útreikning bóta honum til handa vegna varanlegrar örorku. Leiddu þessi bréfaskipti hvorki til samkomulags um uppgjör né til þess að félagið innti frekari greiðslur af hendi til aðaláfrýjanda upp í tjón hans.

Aðaláfrýjandi höfðaði mál þetta 12. febrúar 2001. Með beiðni 25. júní 2001 leituðu gagnáfrýjendur dómkvaðningar yfirmatsmanna til að meta sömu atriði og fyrrgreind undirmatsgerð hafði lotið að. Voru þrír menn, tveir læknar og einn lögfræðingur, dómkvaddir í þessu skyni 27. sama mánaðar. Matsgerð þeirra er dagsett 22. ágúst 2001. Niðurstaða hennar um þá þætti, sem um er deilt í máli þessu, var sú varðandi tímabil þjáningabóta að gagnáfrýjandi hafi verið veikur og rúmfastur frá 24. maí til 2. júní 1994 og frá 9. september til 29. nóvember 1996 eða 90 daga, en veikur hafi hann verið en án þess að vera rúmfastur frá 2. júní til 5. júlí 1994 eða 33 daga. Töldu yfirmatsmenn varanlega miska hæfilega metinn 50%, en varanlega örorku 35%. Gagnáfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. sendi aðaláfrýjanda tillögu að uppgjöri á grundvelli yfirmatsins 17. janúar 2002, þar sem boðnar voru bætur að fjárhæð samtals 7.140.810 að viðbættum vöxtum „frá slysdegi í 4 ár“ að fjárhæð 666.632 krónur. Að frádregnum 622.882 krónum, sem félagið hefði áður greitt, en að viðbættri lögmannsþóknun að fjárhæð 386.229 krónur voru samtals boðnar 7.570.789 krónur til lokauppgjörs. Var tilboðið miðað við lánskjaravísitölu í janúar 2002. Aðaláfrýjandi hafnaði þessu tilboði, en félagið greiddi honum umrædda fjárhæð 23. sama mánaðar og tók hann við henni með fyrirvara og án viðurkenningar á forsendum bótaútreikningsins.

II.

Aðaláfrýjandi krefur gagnáfrýjendur um 200.000 krónur í bætur fyrir annað fjártjón, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Rökstyður hann kröfu sína annars vegar með því að hann hafi þurft á mikilli læknishjálp að halda og meðal annars orðið fyrir kostnaði vegna ferða milli heimilis síns á Blönduósi og Akureyrar þegar hann dvaldi þar til endurhæfingar um þriggja mánaða skeið, auk kostnaðar af dvöl og ferðum vegna sjúkraþjálfunar í Reykjavík. Eins og áður greinir hefur gagnáfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. þegar greitt aðaláfrýjanda fyrir ýmsan sjúkrakostnað. Hefur aðaláfrýjandi ekki sýnt fram á að hann hafi haft frekari kostnað tengdan sjúkrameðferð sinni en þegar hefur verið endurgreiddur. Hins vegar rökstyður aðaláfrýjandi þessa kröfu sína með því að hagir hans og fjölskyldu hans hafi raskast við slysið, sem hafi valdið gerbreytingu á lífi fjölskyldunnar. Þá hafi aðaláfrýjandi orðið fyrir miklum óbeinum kostnaði af slysinu, til dæmis vegna fjarveru frá vinnu og tíðra vinnuskipta, sem hafi rýrt launakjör hans. Verður ekki fallist á að aðaláfrýjandi geti reist kröfu um bætur fyrir annað fjártjón á þessum grundvelli. Þessum kröfulið hans verður því hafnað.

Aðaláfrýjandi krefst 802.880 króna í þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hljóðaði þegar hann varð fyrir slysinu 25. maí 1994. Hann kveðst miða útreikning kröfu sinnar við lánskjaravísitölu í mars 2000 og þær forsendur að hann hafi verið rúmfastur í 88 daga, en veikur án þess að vera rúmliggjandi í 816 daga. Reisir hann kröfu sína að þessu leyti á niðurstöðu undirmatsgerðarinnar frá 21. janúar 2000. Gagnáfrýjendur telja gagnstætt þessu að miða verði þjáningabætur við niðurstöðu yfirmatsgerðarinnar 22. ágúst 2001, en þar var aðaláfrýjandi sem áður segir talinn hafa verið rúmfastur í 90 daga og veikur án þess að vera rúmfastur í 33 daga. Almennt verður maður ekki talinn hafa verið veikur í merkingu áðurgildandi 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nema hann hafi verið óvinnufær. Niðurstaða yfirmatsgerðar um þetta efni tók mið af því tímabili, sem aðaláfrýjandi var talinn hafa verið óvinnufær. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að miða beri tímabil þjáningabóta við yfirmatsgerðina. Aðaláfrýjandi á því rétt á samtals 163.860 krónum vegna þessa liðar og er þá miðað við lánskjaravístölu í mars 2000 til samræmis við kröfugerð aðaláfrýjanda.

Ekki er ágreiningur um að miða beri miskabætur handa aðaláfrýjanda við niðurstöðu yfirmatsgerðar um að varanlegur miski hans sé 50%. Aðaláfrýjandi krefst að auki 10% álags á miskabætur á grundvelli heimildarákvæðis áðurgildandi 5. málsliðar 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Með vísan til forsendna héraðsdóms, sbr. og dóm Hæstaréttar 13. júní 2002 í málinu nr. 19/2002, verður staðfest sú niðurstaða hans að ekki séu eins og aðstæðum er hér háttað efni til að beita hinni sérstöku lagheimild. Miðað við lánskjaravístölu í mars 2000 á aðaláfrýjandi því rétt á 2.345.000 krónum í bætur fyrir varanlegan miska.

Aðaláfrýjandi krefst þess að sér verði ákveðnar bætur á þeim grunni að varanleg örorka hans af völdum slyssins sé 45%, svo sem komist var að niðurstöðu um í undirmatsgerð. Gagnáfrýjendur telja á hinn bóginn að í þessu efni beri að miða við yfirmatsgerð, en í henni var varanleg örorka aðaláfrýjanda metin 35%. Þar sem niðurstöðu yfirmatsgerðar um þetta efni hefur ekki verið hnekkt verður á henni byggt. Ekki er ágreiningur um að aðaláfrýjandi hafi verið í hlutastarfi á næstliðnu ári fyrir slysið og að árslaun hans, sem óumdeilt er að hafi verið 860.000 krónur auk 6% álags vegna missis lífeyrisréttinda, skuli því metin sérstaklega á grundvelli áðurgildandi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Aðila greinir hins vegar á um það við hvaða starfshlutfall skuli miða framreikning launa. Telja gagnáfrýjendur rétt að miða við 75% starfshlutfall, en krafa aðaláfrýjanda er á því reist að hann hafi verið í 55% starfi. Í hinum áfrýjaða dómi eru raktar þær upplýsingar, sem fyrir liggja í gögnum málsins um starf aðaláfrýjanda hjá Blönduósbæ fyrir slysið. Verður að fallast á það með héraðsdómi að upplýsingar um starfshlutfall hans séu of óljósar til þess að leggja megi til grundvallar að starfshlutfall aðaláfrýjanda hafi verið minna en gagnáfrýjendur telja. Samkvæmt þessu og miðað við lánskjaravísitölu í mars 2000 á aðaláfrýjandi rétt til bóta fyrir varanlega örorku að fjárhæð 3.374.735 krónur.

Aðaláfrýjandi krefst 2% ársvaxta frá slysdegi samkvæmt áðurgildandi 16. gr. skaðabótalaga fram til þess tíma, sem krafa hans geti borið dráttarvexti. Gagnáfrýjendur telja vexti, sem féllu á kröfu aðaláfrýjanda meira en fjórum árum áður en mál þetta var höfðað, fyrnda. Eins og að framan er rakið greiddu gagnáfrýjendur 22. apríl 1997 aðaláfrýjanda 100.000 krónur „ótilgreint inn á slysið“. Með því var skuld þeirra viðurkennd og fyrningarfrestur rofinn, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Mál þetta var höfðað innan fjögurra ára frá þeirri viðurkenningu. Verður því ekki fallist á með gagnáfrýjendum að hluti vaxtakröfu aðaláfrýjanda sé fyrndur.

Aðaláfrýjandi krefst dráttarvaxta af kröfu sinni frá 21. apríl 2000 og miðar við að mánuður var þá liðinn frá því að hann kynnti gagnáfrýjendum niðurstöðu undirmats, svo sem að framan er rakið. Verður að fallast á þessa kröfu hans með vísan til 15. gr. þágildandi vaxtalaga nr. 25/1987.

Samkvæmt framansögðu verða gagnáfrýjendur dæmd til að greiða aðaláfrýjanda samtölu framangreindra bóta fyrir þjáningar, varanlegan miska og varanlega örorku, eða alls 5.883.595 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en allt að frádregnum 67.500 krónum, sem greiddar voru 23. desember 1996, 100.000 krónum, sem greiddar voru 22. apríl 1997 og 7.184.560 krónum, sem greiddar voru fyrir annað en lögmannskostnað 23. janúar 2002. Gagnáfrýjendur krefjast þess að frá bótafjárhæðinni verði að auki dregnar þær fjárhæðir, sem greiddar voru upp í tímabundið atvinnutjón aðaláfrýjanda á árunum 1995 og 1996 eins og áður er rakið. Í héraðsdómsstefnu lýsti aðaláfrýjandi því yfir að gagnáfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi greitt honum samtals 455.382 krónur í innborganir upp í tímabundið tekjutjón og myndi hann ekki gera kröfu vegna þess þáttar í málinu. Í samræmi við það hafa bætur samkvæmt áðurgildandi 2. gr. skaðabótalaga ekki verið til umfjöllunar í málinu og verður þessari kröfu gagnáfrýjenda því hafnað.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Gagnáfrýjendur verða dæmd til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti í ríkissjóð eins og greinir í dómsorði. Um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjendur, R-kvk-nf H-kvk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði óskipt aðaláfrýjanda, B-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf, 5.883.595 krónur með 2% ársvöxtum frá 25. maí 1994 til 21. apríl 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 67.500 krónum, sem greiddar voru 23. desember 1996, 100.000 krónum, sem greiddar voru 22. apríl 1997, og 7.184.560 krónum, sem greiddar voru 23. janúar 2002.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Gagnáfrýjendur greiði óskipt í ríkissjóð 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 400.000 krónur.