541/2005

J krafðist staðfestingar á lögbanni sem hún hafði fengið lagt við því að P birti í blaðinu F eða öðrum fjölmiðlum í hans eigu gögn sem hún taldi hafa verið fengin úr tölvupósthólfi sínu með ólögmætum hætti. Hún krafðist einnig staðfestingar á ákvörðun sýslumanns um að taka í sínar hendur tiltekin gögn í vörslum P. Ekki var hins vegar gerð krafa um þau réttindi, sem J leitaði verndar á til bráðabirgða með lögbanni, og ekki heldur um að fyrrgreind gögn yrðu afhent henni. Var kröfugerð J að þessu leyti talin í andstöðu við 2. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990 og því ekki unnt að leysa úr öðru en því hvort formleg og efnisleg skilyrði væru til að staðfesta lögbannsgerðina. Talið var að krafa J um lögbann væri í senn of víðtæk og óákveðin til þess að taka mætti hana til greina og var kröfu hennar um staðfestingu lögbannsins því hafnað. Ekki var talið að krafa J um staðfestingu á ákvörðun sýslumanns um töku fyrrgreindra gagna úr vörslum P kæmi til álita, þar sem ekki yrði leitað sjálfstæðs dóms um slíka ráðstöfun. J krafðist þess jafnframt að K, ritstjóra F, yrði gerð refsing fyrir brot gegn 2. mgr. 228. gr. og 229. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kom ekki til álita að K yrði gerð refsing samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laganna þar sem ætluðum verknaði hans var ekki lýst með þeim hætti í héraðsdómsstefnu og dómkrafa um refsingu við það miðuð að ákvæðið gæti átt við. Fallist var á með J að skrif F um fjárhagsleg málefni hennar hafi lotið að einkamálefnum í merkingu 229. gr. laganna, svo og það efni þessara skrifa, þar sem greint var frá hvatningum J og öðrum hlut hennar sjálfrar í ráðagerðum um að kæra nafngreinda menn. Litið var til þess að skrif F hefðu haft að geyma efni, sem ætti erindi til almennings og varðaði mál, sem miklar deilur hefðu staðið um í þjóðfélaginu. Þótt jafnframt hefði verið greint frá fjárhagsmálefnum J í umfjöllun F var talið að þau væru svo samfléttuð fréttaefninu í heild að ekki yrði greint á milli. Var fallist á með P að ekki hefði verið gengið nær einkalífi J en óhjákvæmilegt væri í opinberri umræðu um málefni sem varðaði almenning. Að þessu virtu var lagt til grundvallar að nægar ástæður hefðu verið fyrir hendi sem réttlættu birtingu þessara skrifa blaðsins og K ekki gerð refsing samkvæmt ákvæðinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. desember 2005. Hún krefst þess að staðfest verði með dómi lögbann, sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði 30. september 2005 við því að stefndi 365-prentmiðlar ehf. birti opinberlega einkagögn áfrýjanda í dagblaðinu Fréttablaðinu eða öðrum fjölmiðlum sínum, að hluta til eða í heilu lagi, með beinni eða óbeinni tilvitnun, hvort heldur um er að ræða tölvupóst þar sem áfrýjandi sé ýmist sendandi eða viðtakandi eða önnur slík persónuleg einkaskjöl hennar sem stefndi hafði í sínum vörslum. Hún krefst þess einnig að ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 30. september 2005 um töku einkagagna úr fórum stefnda 365-prentmiðla ehf. á starfsstöð hans að Skaftahlíð 24, Reykjavík, verði staðfest með dómi. Hún krefst þess ennfremur að stefnda K-kk-þgf J-kk-þgf verði gerð ítrasta refsing fyrir brot gegn 2. mgr. 228. gr. og 229. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá krefst hún þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 5.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. október 2005 til greiðsludags. Loks krefst hún málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með héraðsdómi var vísað frá kröfu áfrýjanda um að stefnda K-kk-þgf J-kk-þgf yrði gerð refsing fyrir að hafa brotið ákvæði laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og laga nr. 81/2003 um fjarskipti. Sú niðurstaða hefur ekki verið kærð til Hæstaréttar eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kemur hún því ekki endurskoðunar.

I.

Áfrýjandi bar fram kröfu við sýslumanninn í Reykjavík 29. september 2005 um að lagt yrði á lögbann við því að stefndi 365-prentmiðlar ehf. birti í Fréttablaðinu eða öðrum fjölmiðlum í eigu hans gögn, sem hún taldi vera fengin úr tölvupósthólfi sínu með ólögmætum hætti. Sýslumaður varð við kröfu áfrýjanda og lagði á lögbann degi síðar. Fréttablaðið hafði þá birt daglega frá 24. september 2005 fréttaefni, sem áfrýjandi taldi vera þannig fengið. Í lögbannsbeiðni sagði að áfrýjanda væri ókunnugt um hvernig blaðið hafi komist yfir gögnin, en þau væru ekki frá henni komin og hafi verið tekin ófrjálsri hendi úr tölvu hennar eða frá öðrum stað, þar sem þau voru vistuð. Óskað hafi verið eftir rannsókn lögreglu á tildrögum þess að Fréttablaðið fékk gögnin. Þessum aðdraganda málsins var lýst með svipuðum hætti í héraðsdómsstefnu. Stefndi K-kk-nf, sem er ritstjóri Fréttablaðsins, og S-kk-nf M. E-kk-nf, fréttaritstjóri, gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Kom þar fram að hinum síðarnefnda hafi borist gögn, sem greinilega hafi verið prentuð út úr tölvu eða ljósrit slíkra gagna. Að öðru leyti kvaðst hann ekki vilja greina frá því með hvaða hætti þau bárust. Af hálfu blaðsins hafi strax verið kannað hvort gögnin væru í raun komin úr tölvu áfrýjanda, meðal annars með því að spyrja hana sjálfa. Hafi upplýsingar úr þeim ekki verið birtar fyrr en fullvíst var að þau stöfuðu frá áfrýjanda.

Í greinargerð áfrýjanda til Hæstaréttar segir að hún hafi á sínum tíma rekið félagið Aktiverum ehf., sem starfrækti líkamsræktarstöð undir nafninu Planetpulse. Félagið hafi haft tölvulénið „planetpulse.is“ og áfrýjanda og öðrum starfsmönnum þess verið úthlutað þar tölvupóstfangi. Var notandanafn áfrýjanda „jonina@planetpulse.is“ og hafi hún ein þekkt lykilorð að tölvupóstfangi sínu hjá félaginu. Bú þess hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 2003 og eignir þess seldar, þar á meðal sú tölva eða netþjónn, þar sem áðurnefnd tölvupósthólf starfsmanna voru. Liggi ekki fyrir upplýsingar um að skiptastjóri þrotabúsins hafi hlutast til um að eyða tölvupósti af netþjóninum áður en hann var seldur. Fyrir héraðsdómi lýsti áfrýjandi þeirri skoðun að gögnin hafi verið prentuð út úr tölvupósthólfi hennar í júlí eða ágúst 2005, en þá hafi hennar eigin tölva, sem hún notaði 2002, verið löngu ónýt orðin.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var lýst yfir að rannsókn lögreglu, sem áður var getið, væri ekki lokið.

II.

Fyrir liggur í málinu að Fréttablaðið birti efni úr hluta þeirra gagna, sem ágreiningur aðilanna stendur um, en úr öðrum hlutum þeirra hefur blaðið ekkert birt. Við lögbannsgerðina 30. september 2005 tók sýslumaður öll gögnin í sínar vörslur með stoð í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Beindist lögbann áfrýjanda jafnt að gögnum, sem birt hafði verið úr, sem öðrum gögnum. Fyrir dómi kvað stefndi K-kk-nf efni úr mestum hluta þeirra skjala, sem blaðinu bárust, hafa verið birt. Þau hafi haft að geyma upplýsingar um svokallað Baugsmál, sem ótvírætt hafi verið fréttaefni fyrir lesendur blaðsins og það viljað varpa ljósi á. Ekki hafi staðið til að birta persónulegar upplýsingar úr þessum gögnum eða skýra frá einkamálum áfrýjanda, enda hafi það ekki verið gert.

Áfrýjandi reisir kröfur sínar á því að stefndu hafi brotið rétt á henni með því að birta efni úr gögnum, sem tekin hafi verið með ólögmætum hætti úr tölvupósthólfi hennar. Það hafi að auki verið birt þvert ofan í bann hennar, meðal annars í símtali við stefnda K-kk-þf. Með því hafi stefndu rofið friðhelgi einkalífs hennar, sem hún njóti samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Sé hafið yfir vafa að bréfasamskipti hennar við aðra séu trúnaðarsamskipti, sem öðrum sé óheimilt að verða sér úti um aðgang að. Hún hafi mátt treysta því að enginn kæmist inn í samskipti hennar við aðra í tölvupósti, þar sem hún hafi sent og tekið við honum á persónulegum forsendum og í skjóli síns heimilis. Í málatilbúnaði áfrýjanda segir að tölvupóstsamskiptin hafi að geyma misjafnlega persónulegar og nærgöngular upplýsingar sem allar teljist þó vera einkamál hennar og þeirra, sem hún átti í trúnaðarsamskiptum við, í merkingu 71. gr. stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasáttmálans og 228. gr. og 229. gr. almennra hegningarlaga.

Skrif í Fréttablaðinu í lok september 2005, sem að meira eða minna leyti voru reist á efni frá áfrýjanda samkvæmt framansögðu, hafa verið lögð fram í málinu. Var fjallað um þetta í mörgum greinum í blaðinu og er sú umfjöllun allmikil að vöxtum. Í héraðsdómi er einkum greint frá þeim skrifum á þann veg að teknar voru upp nokkrar fyrirsagnir og einstakar setningar að auki, sem gefa mynd af því efni, sem um ræðir. Stefndu lýsa sjálfir skrifum blaðsins á þann veg að þar sé fjallað um hvernig áfrýjandi og nokkrir þekktir menn í þjóðfélaginu hafi borið saman bækur sínar og lagt á ráðin um að nafngreindur maður kæmi fram kæru á hendur forráðamönnum fyrirtækisins Baugs Group hf., hvaða lögmann hann ætti að ráða til verksins og annað því tengt. Málefnið sé ekki einkamál áfrýjanda og fréttaflutningur blaðsins af þessum tjáskiptum hennar við aðra og afskipti af því að koma fram kærum á hendur öðrum hafi verið mikilvægur. Umfjöllun á grundvelli gagnanna hafi verið eðlileg, fagleg fréttamennska viðhöfð og blaðið átt skýlausan rétt á að birta efnið samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Verði hins vegar litið svo á að tölvubréf séu einkagögn, óháð því hvort þau fjalli um einkamálefni eða ekki, þá hljóti bréf, sem áfrýjandi hafi sent frá sér, að vera eign viðtakenda en ekki hennar. Málsóknarréttur sé þá á hendi viðtakenda en ekki sendandans. Í skrifum blaðsins sé einnig byggt á tölvubréfum, þar sem áfrýjandi hafi hvorki verið sendandi né viðtakandi, heldur sé þar um að ræða bréfaskipti annarra manna, sem hún hafi fengið framsend inn á sitt tölvupósthólf.

Við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi neitaði stefndi K-kk-nf því að áfrýjandi hefði bannað frekari skrif, þar sem efni yrði sótt í margnefnd tölvugögn. Í stuttu símtali hafi áfrýjandi spurt hvort þessum skrifum yrði haldið áfram og hann gefið það svar að hann ætti von á að svo yrði.

III.

Áfrýjandi fékk eins og áður greinir lagt lögbann 30. september 2005 við því að stefndi 365-prentmiðlar ehf. „birti opinberlega einkagögn gerðarbeiðanda í dagblaðinu „Fréttablaðið“ eða öðrum fjölmiðlum gerðarþola, að hluta til eða í heilu lagi, með beinni eða óbeinni tilvitnun, hvort heldur um er að ræða tölvupóst þar sem gerðarbeiðandi er ýmist sendandi eða viðtakandi eða önnur slík persónuleg einkaskjöl gerðarbeiðanda sem gerðarþoli hefur í sínum vörslum.“ Í kjölfarið höfðaði hún málið með stefnu, sem gefin var út af dómstjóranum í Reykjavík 6. október 2005, og þingfesti það 11. sama mánaðar. Í héraðsdómsstefnu gerði áfrýjandi þá kröfu að lögbannið yrði staðfest og ennfremur að staðfest yrði sú ákvörðun sýslumanns að taka í sínar hendur gögn í vörslum stefnda 365-prentmiðla ehf. Engin krafa var hins vegar gerð um þau réttindi, sem áfrýjandi leitaði verndar á til bráðabirgða með lögbanni, og ekki heldur um að fyrrgreind gögn yrðu afhent henni. Kröfugerð áfrýjanda, sem er á sama veg fyrir Hæstarétti, er að þessu leyti í andstöðu við þá reglu 2. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990 um að leita skuli í einu og sama máli dóms um staðfestingu á lögbanni og þau réttindi, sem lögbanni er ætlað að vernda. Þessi annmarki á kröfugerð áfrýjanda getur þó ekki einn og sér valdið því að málinu verði vísað frá dómi að þessu leyti. Áfrýjandi verður á hinn bóginn að sæta því að í málinu verði ekki leyst úr öðru en því hvort formleg og efnisleg skilyrði séu til að staðfesta lögbannsgerðina.

Krafa áfrýjanda um lögbann tók sem fyrr segir til þess að stefnda 365-prentmiðlum ehf. yrði meinað að birta efni úr ótilgreindum einkagögnum hennar, í heild eða að hluta og hvort heldur með beinni eða óbeinni tilvitnun. Þótt áfrýjandi hafi leitast við að afmarka nánar inntak kröfu sinnar með því að taka fram að átt væri við tölvupóst, sem hún hafi sent eða tekið við, og önnur slík persónuleg einkaskjöl, var í engu tiltekið hvort krafa hennar varðaði öll atriði, sem fram komu í þessum gögnum, án tillits til þess hvort þau væru alkunn eða aðrar heimildir voru tiltækar fyrir. Enginn munur var þar gerður á gögnum, sem stöfuðu frá áfrýjanda sjálfri eða beint var til hennar af þeim, sem að orðsendingu stóð, og gögnum, sem voru henni óviðkomandi en komust höfðu allt að einu í hennar hendur. Ekki var skýrt nánar hvað átt væri við með orðunum „önnur slík persónuleg einkaskjöl“ í kröfu áfrýjanda og er ekkert fram komið um að slík skjöl hennar hafi komist í hendur stefnda 365-prentmiðla ehf. Ekkert var leitast við að afmarka frekar hvaða efni gögn þessi voru talin varða. Við svo búið var ógerlegt að leggja á lögbann, sem kostur gæti verið á að halda uppi samkvæmt efni sínu eftir reglum 32. gr. laga nr. 31/1990, nema eftir atvikum að undangengnu því að áfrýjandi afmarkaði nánar kröfu sína þegar í ljós var komið við gerðina hver gögnin voru, sem þessi stefndi hafði undir höndum, sbr. 2. mgr. 31. gr. sömu laga. Krafa áfrýjanda um lögbann var því í senn of víðtæk og óákveðin til þess að taka mætti hana til greina. Að þessu virtu er ekki annað unnt en að hafna kröfu áfrýjanda um staðfestingu lögbannsins.

Samkvæmt því, sem liggur fyrir í málinu, hefur sýslumaður varðveitt gögnin, sem tekin voru úr vörslum stefnda 365-prentmiðla ehf. við framkvæmd lögbannsins, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 31/1990. Samkvæmt VI. kafla sömu laga verður ekki leitað sjálfstætt dóms um staðfestingu á slíkri ráðstöfun, sem gripið er til við lögbannsgerð, heldur verður leyst úr um réttmæti hennar í tengslum við staðfestingu á gerðinni í heild. Áfrýjandi hefur ekki gert kröfu í málinu um að dæmt verði um rétt hennar til að fá gögn þessi afhent úr vörslum sýslumanns. Kemur það því ekki frekar til álita í málinu.

IV.

Fyrir héraðsdómi krafðist áfrýjandi þess að stefnda K-kk-þgf yrði gerð refsing fyrir brot gegn 228. gr. almennra hegningarlaga. Sagði í stefnu að stefndi hafi brotið gegn því ákvæði með því að verða sér úti um aðgang að einkagögnum áfrýjanda, sem geymd hafi verið í tölvutæku formi, með brögðum eða annarri áþekkri, ólögmætri aðferð, og hnýsast í gögnin. Sú verknaðarlýsing í stefnu fellur að ákvæði 1. mgr. 228. gr., sem mælir fyrir um refsingu fyrir slíka háttsemi, en þar eru talin upp bréf og önnur gögn sem hafa að geyma upplýsingar um einkamál annars manns. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi fallið frá kröfu um refsingu samkvæmt 1. mgr. og 3. mgr. 228. gr. Krefst hún þess að stefnda verði gerð refsing með heimild í 2. mgr. 228. gr., en samkvæmt henni varðar það refsingu að ónýta eða skjóta undan einkagögnum þeim, sem nefnd eru í 1. mgr. sömu greinar. Í héraðsdómsstefnu var ætluðum verknaði stefnda ekki lýst þannig að ákvæði þetta gæti átt við og dómkrafa um refsingu við það miðuð, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Kemur þegar af þeirri ástæðu ekki til álita að stefnda verði gerð refsing með heimild í 2. mgr. 228. gr. almennra hegningarlaga.

Áfrýjandi styður kröfu sína um að stefnda K-kk-þgf verði gerð refsing jafnframt við 229. gr. almennra hegningarlaga, en samkvæmt henni skal hver, sem skýrir opinberlega frá einkamálefnum manns, án þess að nægar ástæður hafi verið fyrir hendi er réttlæti verknaðinn, sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári. Vegna þessarar kröfu kemur til úrlausnar hvort skrif Fréttablaðsins hafi lotið að einkamálefnum áfrýjanda, sem áðurnefnd tölvugögn hafi haft að geyma, og hafi svo verið hvort blaðið hafi skýrt frá þeim opinberlega án þess að nægar ástæður hafi réttlætt það.

Áður var þess getið að umfjöllun blaðsins hafi að einhverju leyti byggst á bréfaskiptum milli annarra manna, sem bárust áfrýjanda og þaðan til stefnda 365-prentmiðla ehf. Í þeim var í engu vikið að áfrýjanda og var umfjöllun blaðsins, sem byggði á þeim, því ekki brot gagnvart henni. Að stærstum hluta var þó byggt á bréfaskiptum áfrýjanda sjálfrar við aðra menn, sem ekki voru lengur varðveitt í hennar tölvu, heldur komin í hendur annarra í útprentuðu formi. Er að framan getið efnis þeirrar umfjöllunar, sem laut að ráðagerðum um kærur á hendur forráðamönnum Baugs Group hf., en einnig var í skrifum blaðsins vikið að tölvupóstskiptum áfrýjanda við annan mann um fjárkröfur hennar á hendur einum fyrirsvarsmanna félagsins. Þegar til þessa er litið verður fallist á með áfrýjanda að skrif Fréttablaðsins um fjárhagsleg málefni hennar hafi lotið að einkamálefnum í merkingu 229. gr. almennra hegningarlaga, svo og það efni þessara skrifa, þar sem greint var frá hvatningum áfrýjanda og öðrum hlut hennar sjálfrar í ráðagerðum um að kæra nafngreinda menn.

Kemur þá til álita sú málsvörn stefnda að nægar ástæður hafi verið fyrir hendi til að réttlæta birtingu skrifa, sem unnin voru upp úr margnefndum tölvupóstskiptum og höfðu meðal annars að geyma einkamálefni áfrýjanda. Við úrlausn um það verður litið til þess að þegar skrif Fréttablaðsins birtust hafði málefni tengd kæru um ætlaða refsiverða háttsemi forráðamanna Baugs Group hf. um alllangt skeið borið hátt í opinberri umræðu hér á landi og harðar deilur staðið um þau, meðal annars vegna húsleitar lögreglu hjá félaginu í ágúst 2002 og ákæru á hendur nokkrum fyrirsvarsmönnum þess í júlí 2005. Skrif blaðsins höfðu að geyma efni, sem átti erindi til almennings og varðaði mál, sem miklar deilur höfðu staðið um í þjóðfélaginu. Þótt jafnframt hafi verið greint í umfjöllun blaðsins frá fjárhagsmálefnum áfrýjanda voru þau svo samfléttuð fréttaefninu í heild að ekki varð greint á milli. Verður fallist á með stefnda að ekki hafi verið gengið nær einkalífi áfrýjanda en óhjákvæmilegt var í opinberri umræðu um málefni, sem varðaði almenning. Að öllu þessu virtu verður lagt til grundvallar að nægar ástæður hafi verið fyrir hendi, sem réttlættu birtingu þessara skrifa blaðsins. Verður stefnda K-kk-þgf ekki gerð refsing samkvæmt 229. gr. almennra hegningarlaga.

Áfrýjandi krefst þess loks að stefndu verði óskipt gert að greiða sér miskabætur að fjárhæð 5.000.000 krónur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Að framan var komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið farið út fyrir mörk heimillar tjáningar í skrifum Fréttablaðsins. Er krafan að öðru leyti ekki lögð fyrir með þeim hætti að efni séu til að taka hana til greina svo sem rakið er í forsendum héraðsdóms. Verða stefndu samkvæmt því sýknaðir af henni.

Héraðsdómur verður samkvæmt öllu framansögðu staðfestur. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, J-kvk-ef B-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.