550/2015

X var ákærður fyrir brot gegn 81. gr., sbr. 1. og 4. tölulið 1. mgr. 52. gr., þágildandi laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga og lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni með því að hafa reynt að smygla inn í fangelsið að Litla Hrauni þremur lyfjatöflum. Talið var að einskorða yrði 1. tölulið 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 við muni eða efni, sem almennt væri refsivert að hafa í vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin væru upp í 6. gr. laga nr. 65/1974, en umrætt lyf féll ekki þar undir. Þá væri í 4. tölulið ekki lýst á neinn hátt þeim munum og efnum sem bannað væri að smygla inn í fangelsi, heldur miðað við hluti sem fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsa nr. 54/2012 sem settar væru af Fangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Var talið að svo víðtækt framsal til stjórnvalds bryti í bága við 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda. Var X því sýknaður af sakargiftum samkvæmt 81. gr., sbr. 1. mgr. 52. gr., laga nr. 49/2005. Þá var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi að því er varðaði brot gegn lögum nr. 65/1974 þar sem í verknaðarlýsingu ákæru var ekki lýst broti gegn þeim lögum, sbr. c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. ágúst 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að fallið er frá heimfærslu brots hans til 3. töluliðar 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Þá er gerð krafa um að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, til vara að honum verði ekki gerð refsing, en að því frágengnu að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Í fyrirmælum 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um að engum verði gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi, sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað, felst að heimild til beita mann refsingu verður ekki einungis að styðjast við sett lög, heldur verður hún einnig að vera nægjanlega skýr og fyrirsjáanleg. Í því efni nægir að löggjafinn kveði með almennum hætti á um að háttsemi varði refsingu þótt hann feli síðan stjórnvaldi, til dæmis ráðherra sem æðsta handhafa framkvæmdarvalds, að útfæra regluna nánar í stjórnvaldsfyrirmælum.

Samkvæmt 81. gr. þágildandi laga um fullnustu refsinga, nr. 49/2005, var það lýst refsivert ef maður smyglaði eða reyndi að smygla til fanga munum eða efnum sem getið var í 1. mgr. 52. gr. laganna og hann vissi eða mátti vita að fanga væri óheimilt að hafa í fangelsi. Eftir þeirri málsgrein tók forstöðumaður fangelsis ákvörðun um leit í klefa fanga ef grunur lék á að þar væri að finna muni eða efni sem meðal annars væri refsivert að hafa í vörslum sínum, sbr. 1. tölulið, eða fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða í klefa samkvæmt reglum fangelsis. Við úrlausn um það hvort lýsing 81. gr. á þeirri háttsemi, sem refsing var lögð við, þar sem að hluta var vísað til 1. mgr. 52. gr., hafi fullnægt áðurgreindu skilyrði 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda verður að skýra síðarnefndu greinina fremur þröngt en rúmt. Í því samhengi verður að einskorða ákvæðið í 1. tölulið við muni eða efni, sem almennt er refsivert að hafa í vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin eru upp í 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, sbr. 1. mgr. 2. gr. þeirra laga. Í 4. tölulið var munum og efnum ekki lýst á neinn hátt, heldur miðað við þá hluti, sem fanga var óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsis, sbr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 sem settar voru af Fangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Slík heimild til að setja stjórnvaldsfyrirmæli um þetta efni studdist við það lögmæta sjónarmið að nauðsyn beri til að halda uppi lögum og reglu í fangelsum. Á hinn bóginn braut svo víðtækt framsal til stjórnvalds, þar sem því var falið að setja efnisreglur frá grunni í stað þess að útfæra nánar lýsingu á refsiverðri háttsemi sem mælt var fyrir um í lögum, í bága við grundvallarreglu 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda.

Samkvæmt því, sem að framan greinir, verður ákærða ekki refsað fyrir þá háttsemi að hafa ætlað að smygla inn í fangelsið að Litla Hrauni þeim þremur lyfjatöflum, sem í ákæru greinir, á grundvelli 81. gr., sbr. 1. mgr. 52. gr., laga nr. 49/2005. Af þeim sökum verður hann sýknaður af þeim sakargiftum.

Mælt er fyrir um það í c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að greina skuli í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, heiti brots að lögum og aðra skilgreiningu á því, enda má samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laganna ekki dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir. Í verknaðarlýsingu ákæru er ekki lýst broti gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Vegna þessa annmarka á ákærunni verður að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi að því er varðar brot gegn þeim lögum.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur.