662/2006

Rafvirkinn P varð undir 26 gifsplötum, sem raðað hafði verið upp við vegg í byggingu, er hann var að vinna við. Krafði hann Í hf. um bætur fyrir líkamstjón sem hann hlaut af þessum sökum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að Í hf. hefði ekki tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins um slysið fyrr en nær tveimur vikum eftir slysdag. Hefði því ekki verið kostur á að stofnunin rannsakaði vettvang slyssins strax, sem hefði getað veitt upplýsingar um atvik að slysinu. Þá hefði heldur ekki farið fram lögreglurannsókn á slysinu. Í hf. taldi að ekki hefði hvílt skylda á félaginu að tilkynna vinnueftirlitinu um slysið þar sem P var ekki starfsmaður þess heldur undirverktaka. Með hliðsjón af 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 var talið að sjálfstæð skylda hefði hvílt á hverjum atvinnurekenda fyrir sig að tilkynna um slysið samkvæmt 2. mgr. 81. gr. sömu laga. Varð félagið því að bera halla af skorti á sönnun um málsatvik, sem telja yrði að leiða hefði mátt í ljós við rannsókn vinnueftirlitsins eða lögreglu. Fallist var á að starfsmenn Í hf. hefðu bakað félaginu bótaskyldu með því að stafla gifsplötunum upp við vegg þannig að hætta stafaði af fyrir aðra starfsmenn sem unnu í byggingunni. Hins vegar var talið að P hefði sjálfur mátt gera sér nokkra grein fyrir þeirri hættu sem stafaði af frágangi staflans og sýnt af sér óaðgæslu er hann snerti hann. Hann var því látinn bera ¼ hluta af tjóninu sjálfur en Í hf. dæmt til greiðslu bóta að ¾ hlutum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. desember 2006. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu stefnda og að málskostnaður falli niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Að beiðni áfrýjanda var 21. mars 2007 dómkvaddur í Héraðsdómi Reykjavíkur J-kk-nf B-kk-nf byggingarverkfræðingur til að láta í té mat á tilteknum atriðum varðandi hleðslu gifsplatna upp að vegg og ætlað átak við að velta þeim fram á gólf.

Matsmaðurinn skilaði matsgerð 10. apríl 2007. Hér á eftir eru teknar upp þær spurningar sem lagðar voru fyrir matsmanninn og svör hans:

„a. Ef 26 milliveggjaplötum úr gifsi, 120x220 cm að stærð og 15 mm að þykkt er raðað upp að vegg þannig að þær hvíli með efri langhlið á veggnum en neðri langhlið á gólfi, hver geti þá stysta fjarlægð neðri langhliðar innstu/fyrstu plötunnar frá vegg verið svo að staflinn falli ekki?“

Svar: „Plötunum var raðað upp við vegg þannig að neðri langhlið innstu/fyrstu plötu var 8 cm frá vegg ... Efri langhlið innstu/fyrstu plötu var síðan toguð frá vegg þangað til fundarmenn voru sammála um að staflinn væri á mörkum þess að vera stöðugur. Við þessar aðstæður var efri brún innstu plötu 6 cm frá vegg ... Mismunur er 8-6=2 cm sem er sú fjarlægð sem er þá stysta fjarlægð neðri langhliðar innstu/fyrstu plötunnar frá vegg svo staflinn falli ekki.

Niðurstaða matsmanns:

2 cm er stysta fjarlægð neðri langhliðar innstu/fyrstu plötunnar frá vegg svo staflinn byrji að falla (ystu plötur fyrst).

Niðurstaða: 2 cm.“

„b. Hversu mikið átak þarf, mælt í kg, til að velta 26 milliveggjaplötum úr gifsi, 120x220 cm að stærð og 15 mm að þykkt sem reistar hafa verið upp að vegg eins og að ofan greinir, miðað við að neðri langhlið fyrstu/innstu plötunnar sé stysta fjarlægð sbr. a. lið frá vegg?“

Svar: „Þegar plöturnar voru í þeirri stöðu sem lýst er í lið a var togað með vog í efri brún innstu/fyrstu plötu. Þegar átakið var komið í 20 kg byrjaði staflinn að velta (ystu plötur fyrst).

Niðurstaða matsmanns:

Plötustaflinn sem notaður var við mælingar er um 6,6% þyngri en stafli skv. málsskjölum ... Þar af leiðandi þarf 6,6% minna tog til að velta 26 stk. 120x220 (þykkt 15 mm) heldur en 26 stk. 120x270 (þykkt 13 mm).

Niðurstaða: 18 kg þarf til.“

„c. Hvaða áhrif, ef einhver, hefur eftirfarandi á svör við spurningum a og b:

i. ef plöturnar hvíla á tveimur plönkum við vegg?

ii. ef plöturnar hvíla á tveimur plönkum á gólfi?

iii. ef plöturnar hvíla bæði á tveimur plönkum á gólfi og tveimur við vegg?“

Svar: „Ekki voru gerðar mælingar til að sannreyna svör við ofangreindum spurningum. Matsmaður taldi að atriði í ofangreindri matsbeiðni hefðu engin áhrif á niðurstöður í liðum a og b þar sem um veltu sé að ræða og þyngd platna, halli platna og hversu þétt þeim er raðað eru þau atriði sem mestu ráða.

Niðurstaða matsmanns:

Ofangreind atriði (i, ii og iii) hafa engin áhrif á niðurstöður a og b.“

„d. Hvaða áhrif, ef einhver, hefur það á svör við ofangreindum spurningum ef fjarlægð neðri brúnar innstu/fyrstu plötunnar frá vegg er aukin um allt að 1-5 cm?“

Svar: „Gerð var mæling á átaki til að velta plötunum með fjarlægð neðri brúnar innstu/fyrstu plötunnar 8 cm ... og efri brún þétt að vegg. Átaksmælirinn var settur á efri brún innstu plötu, átaksmælirinn fór í hámarksgildi sem er 25 kg án þess að plöturnar hreyfðust.

Mæling var því næst gerð á 13 plötum með sama halla og þurfti 16 kg átak til að velta 13 plötum sem umreiknað gefur 32 kg fyrir 26 plötur.

Ef þetta átak er reiknað fyrir 26 stk. 120x220 (þykkt 15 mm) plötur er niðurstaðan 30 kg.

Ef sett er upp línulegt samband milli mælinga skv. lið b og mælinga skv. lið d er hægt að reikna út hvaða átak þarf fyrir aðrar fjarlægðir neðri brúnar innstu plötu.

Í töflu 1 eru niðurstöður mælinga og útreiknað átak. Í öllum tilfellum er reiknað með að átakið sé á efri brún innstu plötu.

Niðurstaða matsmanns:

Matsmaðurinn kom fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur 3. maí 2007 og svaraði spurningum lögmanna málsaðila um matsgerðina og staðfesti hana.

Stefndi hefur mótmælt því að byggt verði á matsgerð þessari sem sönnunargagni fyrir Hæstarétti. Segir hann matsspurningar „byggjast á getgátum og tilbúnum aðstæðum, en ekki á staðreyndum, skoðun og mati á sýnilegum sönnunargögnum sem er tilgangur matsgerða.“ Þá hafi áfrýjanda verið í lófa lagið að afla matgerðarinnar fyrir aðalmeðferð málsins í héraði.

Í matsgerðinni er meðal annars gefið sérfræðilegt álit á atriðum sem kunna að skipta máli við mat á atvikum sem aðilar byggja á í málflutningi sínum. Engin lagaákvæði meina málsaðila að færa fram fyrir Hæstarétti ný sönnunargögn sem snerta málsástæður sem byggt hefur verið á í héraðsdómi. Kemur til athugunar Hæstaréttar hvort og þá að hvaða leyti matsgerðin skiptir máli þegar leyst er úr ágreiningi málsaðila.

II.

Fallist er á forsendur og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að bótaábyrgð áfrýjanda á slysi stefnda verði ekki byggð á því að áfrýjandi hafi fallist á bótaskyldu sína, er ábyrgðartryggjandi hans vísaði stefnda á að leita til tjónanefndar vátryggingafélaganna og úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi tilkynnti áfrýjandi Vinnueftirliti ríkisins um slysið 15. apríl 2002 eða nær tveimur vikum eftir slysdag. Þess var því ekki kostur að vinnueftirlitið rannsakaði slysvettvanginn strax, en slík rannsókn kynni að hafa veitt upplýsingar um þau atvik að slysinu, sem aðilar deila um. Þá fór heldur ekki fram lögreglurannsókn samkvæmt 3. mgr. 66. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. einnig 3. mgr. 82. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, eins og ákvæðið hljóðaði á slysdegi, og f. lið 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Við slíka rannsókn hefði mátt afla skýrslna þeirra starfsmanna áfrýjanda sem komu gifsplötum þeim fyrir sem féllu á stefnda og upplýsa frekar um frágang þeirra við vegginn. Áfrýjandi hefur mótmælt því að á sér hafi hvílt skylda til að tilkynna slysið til Vinnueftirlits ríkisins. Byggir hann þessi mótmæli á því að stefndi hafi verið starfsmaður Rafbergs ehf. sem hafi verið undirverktaki hjá áfrýjanda við byggingarframkvæmdirnar sem stefndi slasaðist við. Tilkynningarskyldan hafi hvílt á undirverktakanum sem vinnuveitanda stefnda en ekki áfrýjanda.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 skulu atvinnurekendur, þar sem fleiri eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, sameiginlega stuðla að því að tryggja „góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum.“ Verður þetta túlkað á þann veg að skyldan til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt þágildandi ákvæði 2. mgr. 81. gr. laganna hafi hvílt sjálfstætt á hverjum atvinnurekendanna fyrir sig þegar svona stóð á. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hélt áfrýjandi því fram að slys stefnda hafi ekki verið þess háttar sem nefnt er í greinum 1.3 og 2 í reglum nr. 612/1989 um tilkynningu vinnuslysa, en þessar reglur voru í gildi á slysdegi. Einnig af þessari ástæðu hafi honum verið óskylt að tilkynna slysið. Stefndi mótmælti þessari ástæðu sem of seint fram kominni. Þar sem engra upplýsinga nýtur í gögnum málsins um að áfrýjandi hafi fyrr byggt málflutning sinn á þessari málsástæðu verður fallist á með stefnda að hún sé of seint fram komin, sbr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt þessu hvíldi skylda til að tilkynna slys stefnda til Vinnueftirlits ríkisins á áfrýjanda. Verður hann að bera halla af skorti á sönnun um málsatvik sem telja verður að leiða hefði mátt í ljós við rannsókn Vinnueftirlits ríkisins eða lögreglu að því leyti sem þau eru umdeild og teljast óljós. Þau atriði sem hér skipta mestu máli lúta að því hvernig umræddum stafla hafði verið raðað upp að vegg, hvort rafmagnsvír hafi verið festur við fjöður úr rafmagnsdós sem stefndi dró út úr veggnum þannig að aukið hafi hættu á að staflinn félli fram yfir sig og hvernig stefndi stóð að verki sínu umrætt sinn.

III.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á að starfsmenn áfrýjanda hafi bakað honum bótaskyldu með því að stafla gifsplötunum upp að vegg á þann hátt að hætta stafaði af fyrir aðra starfsmenn sem unnu í byggingunni. Telst þetta meginástæða slyssins. Stefndi var 28 ára gamall þegar slysið varð og mun samkvæmt gögnum málsins vera vanur starfi í nýbyggingum á borð við það sem hann sinnti umrætt sinn. Verður að telja að hann hafi sjálfur mátt gera sér nokkra grein fyrir þeirri hættu sem stafaði af staflanum eins og frá honum hafði verið gengið. Stefndi hlýtur að hafa snert staflann er hann dró út fjöður, sem stóð út úr rafmagnsdós á veggnum, þar sem plötunum hafði verið staflað, enda mun efri brún þeirra hafa náð upp á rafmagnsdósina. Þykir hann með þessu hafa sýnt af sér óaðgæslu og verður því fallist á með áfrýjanda að stefndi hafi sjálfur átt nokkra sök á slysinu. Þykir hæfilegt að hann sæti lækkun bóta um ¼ hluta af þeim sökum.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi ekki borið fram frekari mótmæli við tölulegum útreikningi bótakröfu stefnda í héraði en þau sem tekin voru til greina í hinum áfrýjaða dómi. Hann verður því dæmdur til að greiða stefnda ¾ hluta þeirra bóta sem héraðsdómur dæmdi eða 4.411.574 krónur. Áfrýjandi hefur mótmælt upphafsdegi dráttarvaxta og talið að hann eigi að vera dómsuppsögudagur í Hæstarétti. Í héraðsdómi eru dráttarvextir dæmdir frá því einum mánuði eftir birtingu stefnu til héraðsdóms fyrir áfrýjanda. Verður fallist á þá niðurstöðu en héraðsdómi hefur ekki verið gagnáfrýjað.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ístak hf., greiði stefnda, P-kk-þgf K-kk-þgf P-kk-þgf, 4.411.574 krónur með 4,5% ársvöxtum af 637.650 krónum frá 2. apríl til 2. ágúst 2002, en af 4.411.574 krónum frá þeim degi til 5. maí 2005, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 1.100.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.