276/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli fjármálafyrirtækisins L hf. gegn B. L hf. hafði verið tekið til slita og höfðaði málið til riftunar greiðslum til B. Með vísan til 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki var talið að L hf. hefði mátt reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Talið var að L hf. hefði ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að miða bæri upphaf málshöfðunarfrests samkvæmt fyrrnefndu lagaákvæði við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests. Þar sem B hafði sótt þing við þingfestingu málsins skipti engu hvort honum hefði verið birt stefna á lögmætan hátt. L hf. hafði farið þess á leit að stefna yrði birt fyrir fyrirsvarsmanni B á Spáni í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum. Þá fékk L hf. stefnuna einnig birta í Lögbirtingablaði. Við þingfestingu málsins lagði L hf. fram eintak stefnunnar án þess að henni fylgdu gögn um að hún hefði verið birt B. Þegar málið var síðan tekið til munnlegs flutnings lagði L hf. fram gögn um birtingu stefnunnar í Lögbirtingablaði ásamt bréfi sýslumanns um að spænsk yfirvöld hefðu ekki birt stefnuna á Spáni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við þingfestingu málsins hefðu hvorki verið lögð fram gögn um né hefði L hf. látið þess getið að stefna hefði verið birt í Lögbirtingablaði og af hvaða ástæðu slík birting gæti talist fullnægjandi eins og L hf. hefði verið í lófa lagið að gera. Varð því að líta svo á að L hf. hefði fyrst höfðað málið þegar mætt var af hálfu B við þingfestingu málsins, en þá var liðinn sá frestur sem L hf. hafði til að höfða málið samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2013, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um frávísun. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta gegn varnaraðila til riftunar á fimm greiðslum, sem sá fyrrnefndi innti af hendi til þess síðarnefnda á tímabilinu frá 30. maí til 19. september 2008 eins og nánar er gerð grein fyrir í hinum kærða úrskurði, og endurheimtu samtölu fjárhæðanna sem greiddar voru. Varnaraðili krafðist þess að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Sú krafa var reist á því í fyrsta lagi að hann eigi ekki varnarþing hér á landi. Í öðru lagi að héraðsdómsstefna í málinu hafi ekki verið birt honum með lögmætum hætti innan málshöfðunarfrests samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum auk þess sem lenging á þeim fresti fái ekki staðist. Í þriðja lagi að málatilbúnaður sóknaraðila í stefnunni uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 er slitastjórn fjármálafyrirtækis veitt heimild til að krefjast riftunar á ráðstöfunum fyrirtækisins ef ekki er sýnt að eignir þess muni nægja til að efna skuldbindingar þess, eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt þriðja málslið málsgreinarinnar, sem tekinn var upp í hana með 1. gr. laga nr. 146/2011, skal mál sem slitastjórn höfðar á grundvelli hennar þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki var tekið til slita. Að virtu þessu síðastgreinda lagaákvæði og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 21. september 2012 í máli nr. 485/2012 mátti sóknaraðili reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Með 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og málsgreinin hljóðaði eftir breytingu með 7. gr. laga nr. 44/2009, sem tóku gildi 22. apríl 2009, var mælt fyrir um heimild slitastjórnar fjármálafyrirtækis til að leita riftunar á ráðstöfun þess og skyldu gilda um hana reglur XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 148. gr. síðastnefndu laganna eins og þau voru þá var frestur til slíkrar málshöfðunar sex mánuðir frá þeim tíma, sem kostur var á að gera riftunarkröfu, en hann skyldi þó aldrei byrja að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Sóknaraðila var skipuð slitastjórn 29. apríl 2009 og lauk kröfulýsingarfresti við slit hans 30. október sama ár þannig að fresti slitastjórnar til að höfða riftunarmál hefði eftir þágildandi lögum aldrei lokið fyrr en 30. apríl 2010. Áður en sá dagur rann upp var 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 breytt með 1. gr. laga nr. 125/2009, sem tóku gildi 30. desember 2009, en með þeirri lagabreytingu var málshöfðunarfrestur lengdur úr sex mánuðum í 24 mánuði. Þessi regla stóð óbreytt þegar 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 var aftur breytt með 1. gr. laga nr. 132/2010. Með 1. gr. laga nr. 146/2011, sem tóku gildi 26. október 2011, var 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 enn breytt og þá á þann veg að málshöfðunarfrestur, sem mælt var orðið fyrir um í öðrum málslið síðastnefndrar málsgreinar, varð 30 mánuðir í stað 24 mánaða. Lagaákvæðin sem hér um ræðir og leiddu til lengingar á málshöfðunarfresti tóku öll gildi áður en skemmri frestur eftir eldri lögum var liðinn. Málshöfðunarfrestur ræðst því hér af ákvæði annars málsliðar 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og því var breytt með 1. gr. laga nr. 146/2011 og telst þannig 30 mánuðir, sbr. dóm Hæstaréttar 7. desember 2011 í máli nr. 614/2011. Sóknaraðili hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að atvik málsins séu með þeim hætti að miða beri upphaf þessa rúma málshöfðunarfrests við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests. Verður því litið svo á að hann hafi runnið út 30 mánuðum síðar eða 30. apríl 2012.

Þar sem varnaraðili sótti þing við þingfestingu málsins skiptir engu hvort honum var birt stefna á lögmætan hátt, sbr. 4. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því og með vísan til þess sem áður segir stendur eftir að leysa úr því hvort sóknaraðili hafi höfðað málið á hendur varnaraðila innan þess frests sem að framan greinir.

Samkvæmt 93. gr. laga nr. 91/1991 telst mál höfðað þegar stefna er birt eða árituð um viðtöku samrits hennar, sbr. 3. mgr. 83. gr. laganna, ellegar stefndi mætir að öðrum kosti fyrir dómi þar sem stefnandi afhendir honum samrit stefnu og þingfestir mál. Í samræmi við það segir í 1. mgr. 94. gr. sömu laga að mál sé þingfest með því að stefna er lögð fram fyrir dómi. Við þingfestingu skal stefnandi leggja fram stefnu og þau skjöl sem varða málatilbúnað hans eða hann byggir annars kröfur sínar á, sbr. 1. mgr. 95. gr. laganna.

Sóknaraðili fór þess á leit 17. janúar 2012 við sýslumanninn í Keflavík að hann hlutaðist til um að héraðsdómsstefna í máli þessu yrði birt fyrir fyrirsvarsmanni varnaraðila á Spáni í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum frá 15. nóvember 1965. Sýslumaður framsendi stefnuna til hlutaðeigandi yfirvalda þar í landi. Þegar frestur til stefnubirtingar var við að renna út án þess að gögn hefðu borist frá spænskum yfirvöldum um birtingu stefnunnar fyrir varnaraðila fékk sóknaraðili birta í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012 stefnu, sem óumdeilt virðist að hafi verið samhljóða þeirri upphaflegu að öðru leyti en því að í kafla með fyrirsögninni „lagatilvísanir“ hafði til samræmis við 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 verið bætt svohljóðandi málslið: „Stefna þessi er birt í Lögbirtingablaði á grundvelli b-liðar 89. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem birting stefnunnar hefur ekki tekist á hendur stefnda.“ Við þingfestingu málsins 29. maí 2012 lagði sóknaraðili fram eintak stefnunnar eins og hún hljóðaði í upphafi án þess að henni fylgdu gögn um að hún hefði verið birt fyrir varnaraðila eftir einhverri þeirri leið sem um ræðir í 1. til 3. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Auk stefnunnar lagði sóknaraðili meðal annars fram bréf sitt til varnaraðila 11. maí 2012, þar sem honum var tilkynnt um málshöfðunina og jafnframt að óskað hafi verið eftir að stefnan yrði birt í heimalandi hans í samræmi við ákvæði áðurnefnds samnings, en sökum þess að ekki hafi borist staðfesting á að það hafi verið gert hafi stefnan verið birt í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012. Á hinn bóginn lagði sóknaraðili hvorki fram afrit af stefnunni sem hafði verið birt í Lögbirtingablaði né gögn um þá birtingu eða til stuðnings því að uppfyllt væri það skilyrði b. liðar 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 fyrir slíkri birtingu stefnu að erlend yfirvöld hafi neitað eða látið hjá líða að verða við ósk um að birta hana. Þegar málið var tekið til munnlegs flutnings um frávísunarkröfu varnaraðila 4. mars 2013 lagði sóknaraðili hins vegar fram gögn um birtingu stefnunnar í Lögbirtingablaði ásamt bréfi sýslumannsins í Keflavík 18. febrúar sama ár, þar sem fram kom að sýslumanni hafi 8. ágúst 2012 borist bréf frá spænskum yfirvöldum um að stefna sóknaraðila á hendur varnaraðila hafi ekki verið birt þar í landi sökum þess að „birtingarfrestur var of skammur.“

Samkvæmt framansögðu lagði sóknaraðili við þingfestingu málsins 29. maí 2012 hvorki fram gögn um né lét hann þess getið að stefna í því hafi verið birt í Lögbirtingablaði 27. apríl sama ár og af hvaða ástæðu slík birting gæti talist fullnægjandi, en þetta hefði honum verið í lófa lagið að gera. Þess í stað kom þetta fyrst fram af hendi sóknaraðila í þinghaldi 4. mars 2013. Eins og sóknaraðili lagði málið fyrir héraðsdóm verður, að virtum dómi Hæstaréttar 15. febrúar 2013 í máli nr. 74/2013, að líta svo á að það hafi fyrst verið höfðað gegn varnaraðila þegar hann mætti við þingfestingu þess 29. maí 2012, sbr. niðurlag 93. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem frestur sóknaraðila til málshöfðunar var þá liðinn samkvæmt framansögðu verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, LBI hf., greiði varnaraðila, Banco Etcheverria S.A., 350.000 krónur í kærumálskostnað.