493/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna að kröfu B yrði skipað í réttindaröð við slit L hf. Kröfu sína reisti B á ætlaðri skaðabótaskyldu L hf. á þeim grundvelli að L hf. hefði með ólögmætum og saknæmum hætt leyst til sín innstæðu á handveðsettum bankareikningi B til fullnustu á kröfu L hf. á hendur B vegna uppgjörs afleiðusamninga sem B og forveri L hf. gerðu með sér í september og október árið 2008. B bar því við að forveri L hf. hefði í viðskiptunum ekki gætt að upplýsingaskyldu gagnvart sér samkvæmt lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og að víkja bæri samningum aðila til hliðar á grundvelli ákvæða í III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að B hefði átt frumkvæði að viðskiptunum við forvera L hf., að honum hefði mátt vera ljóst að þeim fylgdi umtalsverð áhætta og að hann hefði undirritað almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá forvera L hf. í desember 2007 þar sem gerð hefði verið grein fyrir áhættusemi viðskipta á borð við þau er B tókst síðar á hendur. Þá var B ekki talinn hafa sýnt fram á að ráðgjöf eða upplýsingar af hálfu forvera L hf. vegna viðskiptanna hefðu verið ófullnægjandi eða rangar. Því væru ekki efni til að víkja samningi aðila til hliðar. B hélt því einnig fram í málinu að L hf. væri ekki réttur aðili að handveðsyfirlýsingu þeirri er lá til grundvallar innlausn fjármuna á bankareikningi B þar sem handveðið hefði í reynd verið fært yfir til LB hf. með ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins í október 2008, en Hæstiréttur vísaði því á bug. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júlí 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júní 2013, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sóknaraðila aðallega að fjárhæð 23.515.996 krónur, til vara að fjárhæð 14.088.360 krónur, en að því frágengnu að fjárhæð 6.196.882 krónur, sem hann lýsti við slit varnaraðila. Þá var tekin til greina gagnkrafa varnaraðila og sóknaraðili dæmdur til að greiða honum 4.082.555 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum.

Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili krefst þess að við slit varnaraðila verði viðurkennd krafa sín aðallega að fjárhæð 23.515.996 krónur, til vara að fjárhæð 14.088.360 krónur, en að því frágengnu að fjárhæð 6.196.882 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. maí 2010 til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst hann þess að krafan njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann þess að gagnkröfu varnaraðila verði vísað frá „dómi, en til vara að [hann] verði sýknaður“ af henni. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði.

Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti segir að tilgangur þeirra sé meðal annars sá að stuðla að öflugri neytendavernd og gera almenna fjárfesta betur í stakk búna til að taka upplýstar ákvarðanir um verðbréfaviðskipti. Engu að síður leggja lögin ekki bann við því að almennir fjárfestar stundi afleiðuviðskipti. Sóknaraðili átti sjálfur frumkvæði að þeim fjármálagerningum sem mál þetta er sprottið af og honum mátti vera ljóst að þeim fylgdi umtalsverð áhætta. Hann undirritaði almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá Landsbanka Íslands hf., 7. desember 2007, þar sem fram kom meðal annars að honum væri ljóst að þau viðskipti sem hann kynni að eiga gætu verið sérstaklega áhættusöm. Þá hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að ráðgjöf eða upplýsingar sem varnaraðili veitti um viðskiptin væru ófullnægjandi eða rangar. Í ljósi þessa eru ekki efni til að víkja samningum aðila til hliðar á grundvelli ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 19. október 2008, sem breytti fyrri ákvörðun eftirlitsins frá 9. sama mánaðar var kveðið svo á um að Landsbankinn hf. skyldi standa varnaraðila skil á sérgreindum tryggingum viðskiptamanna vegna kröfuréttinda og afleiðusamninga sem ekki fluttust til hins nýja banka. Afleiðusamningar sóknaraðila og varnaraðila urðu því eftir hjá varnaraðila og fluttust ekki yfir til Landsbankans hf. á grundvelli framangreindra ákvarðana Fjármálaeftirlitsins. Hin handveðsetta innstæða sóknaraðila var færð til varnaraðila með sérstökum samningi milli hans og Landsbankans hf. Varnaraðili er því réttur aðili að þeim réttindum og skyldum sem leidd verða af handveðsyfirlýsingu sem sóknaraðili undirritaði 1. apríl 2008. Handveðsyfirlýsing þessi bar yfirskriftina ,,handveð í innlánsfé“ og fól í sér allsherjarveð, með því að innstæða sóknaraðila á tilgreindum bankareikningi hans var sett til tryggingar greiðslu allra skulda þeirra sem sóknaraðili stóð eða kynni síðar að standa í við varnaraðila. Yfirlýsingin sjálf tók til ákveðins bankareiknings í eigu sóknaraðila og var því sérgreind. Breytir engu um hvort skuldin, sem hún átti að tryggja væri það ekki. Er því hafnað að handveðsyfirlýsing þessi geti ekki talist til sérgreindra trygginga í skilningi fyrrgreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, B-kk-nf M-kk-nf B-kk-nf, greiði varnaraðila, LBI hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.