441/2007

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 57. gr., sbr. 59. gr. vegalaga nr. 45/1994, með því að hafa grafið í sundur veg með þeim afleiðingum að engin leið var að komast eftir honum og samningsbundinn umferðarréttur eiganda landspildu er stóð innar við veginn skertist. Vísað var frá þeim þætti ákærunnar sem byggði á 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga þar sem skilyrði 4. mgr. sama ákvæðis, um að sá sem misgert var við hafi krafist málshöfðunar, var ekki uppfyllt. Lagt var fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar þann hluta ákærunnar sem varðaði brot gegn 1. mgr. 57. gr., sbr. 59. gr. vegalaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. ágúst 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 16. ágúst 2007, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Hann krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I.

Eins og nánar er lýst í héraðsdómi er í málinu ákært fyrir brot gegn 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 59. gr. vegalaga nr. 45/1994, þar sem ákærða var gefið að sök að hafa látið grafa í sundur með skurði Rimamóaveg á landspildu milli Þórisstaða og Reykjaness í Grímsnes- og Grafningshreppi með þeim afleiðingum að engin leið hafi verið að komast eftir veginum og samningsbundinn umferðarréttur eiganda landspildu er stóð innar við veginn hafi skerst.

II.

A og B afsöluðu jörðinni Þórisstöðum II, Grímsneshreppi, til C 7. júlí 1999. Undanskilið sölunni voru meðal annars „a.m.k. 65 sumarhúsalóðir ásamt vegum sem eru fjórir, nánar tiltekið allar lóðir og vegir innan svæðis sem nú er í skipulagsvinnslu.” Í kaupsamningi 24. apríl 1999 á milli C, seljanda, og D, kæranda í málinu, E og F, kaupenda, segir meðal annars að kaupendur eigi rétt til umferðar eftir vegi þeim sem liggi frá þjóðvegi (Biskupstungnabraut nr. 35) að landspildunni, í gegnum hana að austanverðu og inn á land Reykjaness. Afsal var gefið út 4. september 1999. Umferðarréttar kaupenda um Rimamóaveg var ekki getið í afsalinu. Hins vegar segir að eigninni sé afsalað „samkvæmt kaupsamningi aðila, dags. 24. apríl 1999”.

Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða að ekki sé unnt af gögnum málsins að ráða með óvefengjanlegum hætti að D, kærandi í máli þessu, eigi eignar- eða lögbundinn umferðarrétt á umræddum vegi. Vegna réttaróvissu um eignarhald á veginum er því ekki uppfyllt það skilyrði 4. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga, að sá sem misgert var við hafi kært þann verknað sem ákært er fyrir. Verður því að vísa þeim þætti ákærunnar sem byggir á 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga frá héraðsdómi.

III.

Vegur sá sem ákæran lýtur að liggur frá þjóðvegi (Biskupstungnabraut nr. 35), um sumarhúsabyggð í Rimamóum og að landspildu D. Upplýst er í málinu að sumarhúsaeigendur í Rimamóum auk D nota veginn og er hann eina leið hans að landspildu sinni. Í lögregluskýrslu 12. nóvember 2005 kemur fram að A fyrrum eigandi Þórisstaða hafi lagt Rimamóaveg. Eftir að hann hóf vegagerðina hafi menn frá Íþróttabandalagi Reykjavíkur komið að máli við hann og falast eftir því að fá að taka þátt í vegagerðinni. Er því ljóst að um er að ræða einkaveg í skilningi 9. gr. vegalaga.

Meistarafélag byggingarmanna á Suðurnesjum afsalaði ákærða, G og H, 9. maí 1989, sumarbústað í landi Þórisstaða, Grímsneshreppi, ásamt „öllu er sumarbústaðnum fylgir og fylgja ber, þar með talin tilheyrandi lóðarréttindi”. Ekki er í afsalinu getið um eignar- eða umferðarrétt að veginum. Í málinu liggur frammi óútfyllt eyðublað að kaupsamningi þar sem seljendur, A bóndi og B húsfrú Þórisstöðum, skuldbinda sig til að selja lóð undir sumarbústað úr landinu. Í skjalinu segir að seljendur skuli sjá um vegalagningu meðfram lóðarmörkum, en kaupandi um viðhald hans að sínum hluta. Bendir þetta ákvæði til þess að A og B hafi litið svo á að eignarréttur að hinum umrædda vegi yrði áfram í þeirra höndum. Engin frekari gögn liggja frammi í málinu sem staðfesta eignarrétt ákærða að Rimamóavegi.

Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. vegalaga má enginn skemma eða aðhafast neitt sem leitt getur til skemmda á vegi eða mannvirki sem til vegarins telst. Kemur það til skoðunar við efnislega úrlausn málsins hvort Rimamóavegur fellur undir hugtakið vegur í skilningi ákvæðisins, sbr. 1. gr. vegalaga, og því hvort ætluð háttsemi ákærða falli undir lögin.

Samkvæmt 60. gr. vegalaga skal fara með brot gegn lögunum að hætti opinberra mála. Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 19/1991 hafa lögreglustjórar ákæruvald vegna brota á sérrefsilögum. Það er ekki skilyrði málshöfðunar á grundvelli vegalaga að kæra liggi fyrir í málinu, enda engin krafa gerð um slíkt. Þá er enga þá annmarka að finna á ákærunni sem valdið gæti frávísun.

Með vísan til framanritaðs verður að leggja fyrir héraðsdóm að taka þann hluta ákærunnar sem varðar brot gegn 1. mgr. 57. gr. vegalaga, sbr. 1. mgr. 59. gr. laganna, til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar þann hluta ákærunnar sem fjallar um eignaspjöll samkvæmt 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar þann hluta ákærunnar sem fjallar um brot gegn 1. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 59. gr. vegalaga nr. 45/1994.

Kærumálskostnaður fellur niður.