2/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M var vísað frá dómi. Héraðsdómari hafði ítrekað beint því til málsaðila að afla sérfræðilegrar álitsgerðar til afnota í málinu, sbr. 3. mgr. 42. gr. barnalaga nr. 76/2003. Aðilarnir urðu ekki við því og báru við að þau hefðu ekki fjárhagslega burði til að greiða sjálf kostnað vegna slíkrar matsgerðar. Óskuðu þau eftir því að héraðsdómur kvæði á um að kostnaður vegna hennar greiddist úr ríkissjóði, en dómurinn hafnaði þeirri málaleitan. Í dómi Hæstaréttar voru ákvæði 42. gr. barnalaga rakin og vísað til þess að þau fælu í sér frávik frá reglu 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um forræði málsaðila á sönnunarfærslu. Endurspegluðu ákvæðin þá sérstöðu sem dómsmál um forsjá barna hefðu. Þar sem héraðsdómur taldi að nauðsyn bæri til að afla sérfræðilegrar álitsgerðar til að meta þau atriði sem greinir í 2. mgr. 34. gr. barnalaga hefði honum, með vísan til 3. mgr. 42. gr. laganna, borið að leggja fyrir málsaðila að afla hennar. Taldi Hæstiréttur að eins og atvikum væri háttað í málinu hefði þó átt að mæla fyrir um að kostnaður af slíkri gagnaöflun greiddist úr ríkissjóði, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. desember 2015 en kærumálsgögn bárust réttinum 6. janúar 2016. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 18. desember 2015, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá héraðsdómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Í máli þessu deila aðilar um forsjá fjögurra sona sinna og hefur héraðsdómari ítrekað beint því til þeirra að afla sérfræðilegrar álitsgerðar til afnota í málinu, sbr. 3. mgr. 42. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þau hafa ekki orðið við því og borið við að þau hafi ekki fjárhagslega burði til að greiða sjálf kostnað vegna matsgerðar, en jafnframt óskað eftir því að héraðsdómur kveði á um að kostnaður vegna álitsgerðarinnar greiðist úr ríkissjóði, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar. Því hefur héraðsdómari hafnað. Málsaðilar munu báðir hafa sótt um gjafsókn til innanríkisráðuneytisins, en umsóknum þeirra verið synjað.

Samkvæmt 2. mgr. 34 gr. barnalaga kveður dómari á um hvernig forsjá barns verði háttað eftir því sem barni er fyrir bestu og lítur þá meðal annars til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns og tengsla þess við báða foreldra, skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið fyrir eða verði fyrir ofbeldi, og vilja barns, að teknu tilliti til aldurs og þroska þess. Af niðurstöðu hins kærða úrskurðar verður ráðið að héraðsdómur hafi ekki talið sér fært að leggja dóm á málið án þess að fyrir lægi sérfræðileg álitsgerð um forsjárhæfni málsaðila, þar sem metin hafi verið þau atriði sem rakin eru í málsgreininni. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. barnalaga fylgist dómari með öflun sönnunargagna og getur hann ákveðið að afla sjálfur gagna sem hann telur nauðsynleg til að leggja megi dóm á mál, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Þá getur hann lagt fyrir aðila að afla sérfræðilegrar álitsgerðar ef hann telur hennar þörf og ákveðið að kostnaður af gagnaöflun sem hann mælir fyrir um greiðist úr ríkissjóði, sbr. 3. og 4. mgr. sömu lagagreinar. Umrædd ákvæði fela í sér frávik frá reglu 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um forræði málsaðila á sönnunarfærslu og endurspeglar þá sérstöðu sem dómsmál um forsjá barna hafa. Að baki ákvæðinu búa þeir ríku hagsmunir sem barn hefur af því að aflað verði fullnægjandi og vandaðra gagna áður en ákvörðun er tekin um svo mikilsvert málefni hver skuli fara með forsjá þess.

Eins og að framan er rakið taldi héraðsdómur nauðsyn bera til að aflað yrði sérfræðilegrar álitsgerðar til þess að leggja mat á þau atriði sem greinir í 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Bar honum þá í samræmi við framangreint og með vísan til 3. mgr. 42. gr. laganna að leggja fyrir málsaðila að afla slíkrar álitsgerðar og eins og atvikum er háttað í málinu, að mæla svo fyrir um að kostnaður af slíkri gagnaöflun greiðist úr ríkissjóði, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar. Ekki eru á málatilbúnaði aðila þeir annmarkar að varðað geti frávísun málsins án kröfu. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.