11/2003

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn fósturdóttur sinni og vinkonu hennar. Í niðurstöðu héraðsdóms kom fram ágreiningur meðal dómaranna um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar stúlknanna, þ.e. hvaða vægi sú staðreynd skyldi hafa að stúlkurnar tóku sig saman ásamt tveimur piltum um að bera ranglega um tiltekið atvik. Í Hæstarétti var fallist á það með ákæruvaldinu, að skýringar stúlknanna á röngum framburði sínum væru skiljanlegar og að þetta þyrfti ekki að hafa þau áhrif á mat á trúverðugleika framburðar þeirra sem meirihluti héraðsdóms taldi. Af þessu leiddi að niðurstaða meirihluta héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins, auk þess sem niðurstaða hans um sönnunargildi munnlegs framburðar X var ekki skýr og var samningu dómsins áfátt að þessu leyti. Að þessu virtu þótti óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm að því er báða ákæruliði varðaði og vísa málinu heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari áfrýjaði héraðsdómi til Hæstaréttar 27. desember 2002 og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en málsvarnarlaun.

Af hálfu ákæruvalds hafa verið lagðar fyrir Hæstarétt skýrslur lögreglunnar í Reykjavík 25. og 27. febrúar 2003, sem teknar voru af móður vinkonu kæranda í fyrri ákærulið, svo og vinkonunni sjálfri, um nokkra atburði er gerðust frá því þær vinkonurnar voru í 11 ára bekk árið 1995 og fram í febrúar 1998.

I.

Héraðsdóm skipuðu þrír héraðsdómarar. Annar kærenda er dóttir sambúðarkonu ákærða og hinn er vinkona hennar. Í héraðsdómi er ýtarleg reifun málavaxta, vitnaskýrslna og skýrslna sálfræðinga um báða kærendur og ákærða. Ágreiningur varð í dóminum um sakarmat í fyrri lið ákæru en samstaða um að sýkna ákærða af broti í síðari ákærulið.

Fyrir Hæstarétti hefur ákæruvaldið svarað athugasemdum héraðsdóms um ákæruna og bent á að brot ákærða séu þar virt sem framhaldsbrot og taki verknaðarlýsing ákæru mið af því. Háttsemi ákærða sé lýst sem framhaldandi röð brota sem framin hafi verið með þeim hætti sem þar sé lýst og á þeim stöðum sem þar séu tilgreindir, á tímabilinu 1988/1989 til 2000. Um niðurstöðu dómsins bendir ákæruvaldið á að í umfjöllun um fyrri ákærulið í atkvæði meirihluta dómenda séu rakin atriði sem dómendum hafi þótt gefa órækar vísbendingar um að spennuþrungið tilfinningasamband hafi verið á milli ákærða og fósturdóttur hans eftir að hún komst á unglingsár. Dómendur hafi talið stúlkuna hafa gefið einarðar skýrslur í málinu og hefði frásögn hennar oft verið átakanleg og ávallt sannfærandi. Hins vegar virðist sem niðurstaða meirihlutans um sýknu hafi ráðist af því að stúlkan hafi fyrir dóminum orðið uppvís að því að segja ósatt um tiltekið atvik sem hefði átt sér stað í heitum potti á heimili vinkonu hennar, kæranda í síðari ákærulið, sumarið 2000.

Ákæruvaldið vísar til umfjöllunar héraðsdóms um þetta atvik í heita pottinum og framburðar ákærða, kærenda og tveggja pilta sem þar voru þátttakendur og tekur undir með minnihluta dómsins, að unglingarnir hafi komið sér saman um að neita þessu atviki í heita pottinum gagnvart foreldrum sínum. Það geti verið skiljanleg viðbrögð við þeirri athöfn ákærða að liggja á gægjum og bera um einkamál þeirra.

Verjandi ákærða bendir hins vegar á það, að um atvik þetta hafi fjöldi vitna verið kallaður í skýrslutökur hjá lögreglu og fyrir dómi, að því er virðist til að sýna fram á, að ákærði spinni upp ólíklegar lygasögur um kynlíf kærenda og vina þeirra, til þess að gera hann tortryggilegan. Fyrir dómi hafi hins vegar komið í ljós að frásögn ákærða af atburðinum hafi verið sönn og að kærendur og piltarnir, sem með þeim voru í heita pottinum, hafi komið sér saman um að bera ranglega um þetta atvik. Annar piltanna hafi hins vegar fyrir dómi sagt sannleikann og í kjölfarið hafi kærendur og hinn pilturinn verið kölluð aftur fyrir dóminn. Kærandinn Z og pilturinn hafi þá strax breytt frásögn sinni um þetta atriði og viðurkennt að hafa sammælst um rangan framburð. Fósturdóttir ákærða hafi hins vegar haldið sig við sinn framburð. Hún hafi borið þannig fyrir dómi án þess að hika. Það hafi ekki verið fyrr en hún hafi heyrt að hin vitnin þrjú hefðu breytt sínum framburði sem hún hafi óskað eftir því að fá að koma aftur fyrir dóminn til að breyta sínum. Þetta hljóti að draga verulega úr trúverðugleika hennar, enda hafi henni virst jafn létt að segja ósatt og satt, og þá sé engin leið að meta hvort og þá hvað í öðrum frásögnum hennar í málinu sé rétt og satt og hvað ekki.

II.

Svo sem að framan greinir kemur fram í niðurstöðu héraðsdóms, að ágreiningur er meðal dómaranna um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar kærenda í málinu. Lýtur sá ágreiningur að ólíku mati meirihluta og minnihluta á því hvaða vægi hafa skuli sú staðreynd að kærendur tóku sig saman ásamt tveimur piltum um að bera ranglega um hvað fram hafi farið þegar þau voru saman í heitum potti sumarið 2000. Telur meirihluti að þetta dragi svo úr trúverðugleika stúlknanna að ekki séu fram komnar fullar sönnur fyrir því að ákærði hafi framið þau kynferðisbrot sem hann sé ákærður fyrir, enda þótt telja verði að líkur séu til þess að hann hafi framið þau. Minnihluti telur hins vegar að skýringar kærenda á hinum ranga framburði og fráhvarfi frá honum séu eðlilegar og að þetta atvik eigi ekki að hafa áhrif á mat á trúverðugleika framburðar beggja stúlknanna um ákæruatriði málsins.

Samkvæmt 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Í þessu máli, sem og öðrum málum sem kynferðisbrot varða, ræðst úrlausn um sök mjög af mati á sönnunargildi framburðar fyrir dómi. Þar þarf einnig að líta til þess sem áður er komið fram við lögreglurannsókn. Við þetta heildarmat verður að fallast á með ákæruvaldinu, að skýringar kærenda á röngum framburði sínum um atvikið í heita pottinum séu skiljanlegar og að þetta þurfi ekki að hafa þau áhrif á mat á trúverðugleika framburðar þeirra um ákæruatriði málsins sem meirihluti héraðsdóms telur. Af þessu leiðir að niðurstaða meirihluta héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kann að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls. Auk þessa er niðurstaða meirihlutans um sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða ekki skýr og er samningu dómsins áfátt að því leyti. Að þessu virtu er með vísan til 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm að því er báða ákæruliði varðar og vísa málinu heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Um greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti fer eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Allur kostnaður málsins í héraði og fyrir Hæstarétti skal greiddur úr ríkissjóði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest að öðru leyti en því að málsvarnarlaun R-kvk-ef Ó-kvk-ef héraðsdómslögmanns, skipaðs verjanda ákærða, ákveðast 500.000 krónur.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákveðast 250.000 krónur.