166/2015

Árið 2010 varð sinubruni á svæði á jörð S sem skipulagt hafði verið fyrir frístundabyggð. Óumdeilt var að kviknað hafði í undan hita af útblástursröri á fjórhjóli, sem starfsmenn K ehf. höfðu notað þar við lagningu vatnsleiðslu, en ökutækið, sem tryggt var hjá S hf., var látið standa kyrrt með ræstri vél milli þess sem því var beitt í þessu skyni. Deildu aðilar annars vegar um hvort tjón sem S taldi sig hafa orðið fyrir vegna tafa á sölu lóða, sem bruninn hafi leitt af sér, yrði talið sennileg afleiðing af háttsemi starfsmanna K ehf. og hins vegar hvort matsgerð dómkvaddra manna, sem S hafði aflað við rekstur málsins, gæfi rétta mynd af því tjóni hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að líta yrði svo á að mönnum mætti almennt vera ljóst að eldur gæti kviknað vegna hita af útblástursröri frá aflvél ökutækis við aðstæður sem þessar í þurrum gróðri. Að auki hefði K ehf. fengist í atvinnuskyni við framkvæmdir og mætti ætlast til að staðið yrði þannig að þeim að hætta stafaði ekki af verklaginu sem beitt væri. Að þessu virtu yrði að leggja til grundvallar að eldurinn hefði í skilningi skaðabótaréttar verið sennileg afleiðing þessarar háttsemi starfsmanna K ehf. Alkunna væri að sinueldur gæti undir kringumstæðum sem þessum orðið óviðráðanlegur. Mætti því hafa verið fyrirsjáanlegt að eldur gæti borist í kjarr og annan gróður á jörð S. Þá ætti starfsmönnum K ehf. ekki að hafa getað dulist að kæmi eldur upp í landi jarðarinnar, sem skipulagt hafði verið fyrir frístundabyggð, yrði hætta á að það myndi spillast þannig að tjón hlytist af. Afleiðingarnar, sem þessi háttsemi þeirra hafði, væru því ekki svo fjarlægar að K ehf. og S hf. gætu losnað undan bótaskyldu vegna þeirra á þeim grunni. Með vísan til niðurstöðu fyrrgreindrar matsgerðar, sem K ehf. og S hf. voru ekki talin hafa hnekkt, var fallist á kröfu S um bætur vegna tafa á sölu lóða.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. mars 2015. Hún krefst þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 16.765.405 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. maí 2010 til 1. apríl 2014 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, svo og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, allt að frádreginni greiðslu á 5.731.525 krónum 12. maí 2015.

Stefndu krefjast sýknu af kröfu áfrýjanda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi á málið rætur að rekja til þess að tveir starfsmenn stefnda Kaldólfs ehf. unnu 26. maí 2010 við lagningu vatnsleiðslu um sumarhúsasvæði á jörð áfrýjanda, Jarðlangsstöðum í Borgarbyggð. Við þetta verk notuðu þeir fjórhjól, sem tryggt var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf., til að draga út rör í leiðsluna, en ökutækið var látið standa kyrrt með ræstri vél milli þess sem því var beitt í þessu skyni. Eitt skipti sem ökutækið var látið standa á þennan hátt veittu starfsmennirnir því athygli að eldur logaði undir því og er óumdeilt að þetta hafi komið þannig til að kviknað hafi í sinu sem lá að heitu útblástursröri þess. Starfsmennirnir fengu ekki ráðið við eldinn, sem breiddist út í sinu á miklum hraða og barst þaðan í annan gróður. Um umfang þessa bruna vísar áfrýjandi til þess að Náttúrufræðistofnun Íslands hafi birt frétt 28. maí 2010, þar sem komið hafi fram að alls hafi eldurinn farið um 13,2 hektara af algrónu landi innan Jarðlangsstaða, en þar af hafi allt að þriggja metra hátt birkikjarr verið á 8,6 hekturum, votlendi á 3,3 hekturum og graslendi á 1,3 hektara.

Áfrýjandi kveður svæðið, þar sem framangreindur bruni varð, hafa verið skipulagt fyrir frístundabyggð, sem hafi skipst í 25 lóðir og alls verið 212.200 m2 að flatarmáli. Tvær af þessum lóðum, sem hvor hafi verið 10.000 m2, hafi verið seldar á árunum 2009 og 2010, en áfrýjandi hafi þá átt eftir 23 lóðir, sem hafi samtals verið 192.200 m2 að stærð. Hafi áfrýjandi ráðgert að þessar lóðir myndu seljast jafnt og þétt yfir tíu ára tímabil, en vegna brunans hafi ekki orðið af því og hafi þurft að bíða með sölu þeirra þar til gróður kæmist aftur í fyrra horf.

Áfrýjandi fékk 5. júní 2012 dómkvadda tvo menn, annars vegar lögmann og löggiltan fasteignasala og hins vegar skógfræðing, til að meta tjón sitt af þessum sökum, en leysa þurfti síðarnefnda manninn frá matsstörfum og var annar með sömu menntun dómkvaddur í hans stað 20. nóvember 2013. Í matsgerð dagsettri 6. og 10. febrúar 2014 var komist að þeirri niðurstöðu að tjón áfrýjanda vegna tafa á sölu lóða, sem bruninn hafi leitt af sér, næmi 13.537.405 krónum, en kostnaður af hreinsun landsins var metinn 3.228.000 krónur. Áfrýjandi höfðaði mál þetta á hendur stefndu 8. apríl 2014 til heimtu bóta sem námu samanlagðri fjárhæð þessara tveggja liða, 16.765.405 krónum. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndu gert að greiða áfrýjanda bætur vegna kostnaðar af hreinsun landsins, fyrrnefndar 3.228.000 krónur, með nánar tilteknum vöxtum og 1.400.000 krónur í málskostnað. Stefndu una niðurstöðu héraðsdóms og greiddi stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. áfrýjanda af því tilefni samtals 5.731.525 krónur 12. maí 2015. Fyrir Hæstarétti krefjast stefndu þessu til samræmis að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sýknu þeirra af dómkröfu áfrýjanda að öðru leyti. Á sama hátt og fyrir héraðsdómi reisa stefndu þá kröfu á því annars vegar að starfsmenn stefnda Kaldólfs ehf. hafi ekki átt að sjá fyrir að fyrrgreind háttsemi þeirra 26. maí 2010 myndi leiða til þess að áfrýjandi yrði fyrir tjóni af því að geta ekki í fjölda ára selt þær 23 sumarhúsalóðir, sem áður var getið, og hins vegar að matsgerðin frá febrúar 2014 gefi ekki rétta mynd af því tjóni áfrýjanda, hafi það þá nokkuð orðið.

II

Sem fyrr segir er ekki deilt um að eldur hafi brotist út í landi áfrýjanda 26. maí 2010 á þann hátt að kviknað hafi í sinu undan hita af útblástursröri á fjórhjóli, sem starfsmenn stefnda Kaldólfs ehf. notuðu þar við vinnu, á meðan það var látið standa kyrrt með aflvél í gangi. Líta verður svo á að mönnum megi almennt vera ljóst að eldur geti kviknað vegna hita af útblástursröri frá aflvél ökutækis við aðstæður sem þessar í þurrum gróðri, en atvik urðu í lok maí og var mikil sina á svæðinu. Starfsmennirnir sem áttu í hlut fengust hér að auki í atvinnuskyni við framkvæmdir og mátti ætlast til að staðið yrði þannig að þeim að hætta stafaði ekki af verklaginu sem beitt var. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að eldurinn, sem kom upp á þennan hátt, hafi í skilningi skaðabótaréttar verið sennileg afleiðing þessarar háttsemi starfsmanna stefnda Kaldólfs ehf. Sú var og niðurstaða héraðsdóms sem stefndu una samkvæmt áðursögðu. Alkunna er að sinueldur geti undir kringumstæðum sem þessum orðið óviðráðanlegur og breiðst út í öðrum gróðri eða því sem annars er eldfimt og á vegi hans verður. Mátti því vera fyrirsjáanlegt að eldur gæti hér borist í kjarr og annan gróður á jörð áfrýjanda. Starfsmenn stefnda Kaldólfs ehf. unnu að verki í landi innan jarðarinnar sem skipulagt hafði verið fyrir frístundabyggð. Þeim átti því ekki að geta dulist að kæmi eldur upp í gróðri yrði hætta á að slíkt land myndi spillast þannig að tjón hlytist af. Afleiðingarnar, sem þessi háttsemi þeirra hafði, voru því ekki svo fjarlægar að stefndu geti losnað undan bótaskyldu vegna þeirra á þeim grunni.

Krafa áfrýjanda um bætur vegna tjóns, sem hún telur megi rekja til tafa á sölu 23 sumarhúsalóða sökum landspjalla af völdum brunans 26. maí 2010, er sem fyrr greinir reist á matsgerð dómkvaddra manna. Í matsgerðinni var miðað við að söluverð þessara lóða hefði orðið það sama og meðalverð sem áfrýjandi fékk nokkru áður fyrir tvær lóðir á sama svæði eða 237 krónur fyrir hvern fermetra. Að teknu tilliti til kostnaðar, sem matsmenn töldu áfrýjanda mundu þurfa að bera af því að gera lóðirnar hæfar til sölu með vegagerð og vatnsveitu, 460.000 krónur vegna hverrar, var komist að þeirri niðurstöðu að samanlagt verðmæti lóðanna hafi verið 35.919.400 krónur. Lagt var til grundvallar að áfrýjanda hefði tekist að selja allar lóðirnar með jöfnu millibili á næstu tíu árum ef eldurinn hefði ekki komið upp, en vegna afleiðinga hans myndi sala lóðanna frestast í tíu ár á meðan landið kæmist aftur í fyrra horf. Yrði þannig að miða við að þær yrðu seldar að liðnum 11 til 20 árum eftir brunann. Með því að leggja til grundvallar meðaltal vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 á tímabilinu frá tjónsdegi til febrúar 2014 var talið að vaxtatap áfrýjanda, miðað við eingreiðslu í þeim mánuði, og þar með tjón hennar vegna þessara tafa á sölu lóðanna yrði samtals 13.537.405 krónur.

Eins og ráðið verður af framangreindum forsendum matsgerðarinnar, sem áfrýjandi reisir dómkröfu sína á, var gengið þar út frá því að ekkert yrði af sölu sumarhúsalóðanna á fyrstu tíu árunum eftir að eldur fór um land hennar. Þó svo að ráðið verði af gögnum málsins að lóðirnar hafi í einhverjum atriðum verið í misjöfnu ástandi eftir þennan bruna og að land innan nokkurra þeirra hafi ekki orðið fyrir beinum spjöllum vegna hans verður að fallast á að áfrýjanda hafi verið rétt að fresta að bjóða þær til sölu með tilliti til heildarmyndar landsins, sem skipulagt hafði verið undir þessa byggð, enda er ekki ástæða til annars en að ætla að sú mynd hefði dregið úr verðmæti allra lóðanna, hvort sem eldurinn náði að komast inn fyrir mörk þeirra eða ekki. Er því hvorki unnt að líta svo á að þessi forsenda matsgerðarinnar sé röng né að áfrýjandi hafi glatað rétti til bóta með því að hafa ekki leitast við að takmarka tjón sitt með ótímabærri sölu einstakra lóða. Stefndu hafa hvorki með yfirmatsgerð né á annan hátt hnekkt þeirri niðurstöðu matsmanna að hæfilegt sé að miða við að tíu ár taki fyrir landið að komast í horf sem svari til þess sem það var í fyrir brunann. Þá hafa stefndu heldur ekki hnekkt útreikningi á vaxtatapi, sem matsmenn töldu tjón áfrýjanda af þessum sökum svara til. Að þessu öllu virtu eru ekki efni til annars en að taka til greina kröfu áfrýjanda á þann hátt sem í dómsorði segir, en ekki er ágreiningur um að tjón hennar verði rakið til notkunar skráningarskylds vélknúins ökutækis, sem fellur innan ábyrgðartryggingar stefnda Kaldólfs ehf. hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf., sbr. 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Stefndu verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndu, Kaldólfur ehf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði óskipt áfrýjanda, S-kvk-þgf B-kvk-þgf, 16.765.405 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. maí 2010 til 1. apríl 2014 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, svo og samtals 3.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, allt að frádreginni innborgun á 5.731.525 krónum 12. maí 2015.