576/2014

Í hf. krafðist viðurkenningar á veðrétti í fasteign J og M samkvæmt tryggingarbréfi sem þau höfðu gefið út til tryggingar skuldum T ehf., félags í eigu J, samkvæmt nánar tilgreindu skuldabréfi. Þá krafðist hann þess að þau yrðu dæmd til að þola að fjárnám yrði gert í eigninni. J og M kröfðust sýknu á þeim grundvelli að fyrrgreint skuldabréf hefði verið í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu og að Í hf. hefði hvorki sýnt fram á hverjar eftirstöðvar skuldarinnar væru né hvort skuldin væri yfirhöfuð til staðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Í hf. hefði leyst til sín fasteign þrotabús T ehf., sem fengið hafði heitið M ehf., og hefði hluta kaupverðsins verið ráðstafað inn á skuld samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi. Þá hefðu verið greiddar 18 afborganir af láninu, en hvorki væri upplýst um fjárhæð afborgananna né hvernig þeim hefði verið ráðstafað inn á lánið. Samkvæmt þessu væri óljóst hverjar eftirstöðvar lánsins hefðu verið við gjaldfellingu þess og eftir ráðstöfun kaupverðs fyrrgreindrar fasteignar inn á það. Grundvöllur dómkrafna Í hf. væri að því virtu svo vanreifaður að vísa yrði málinu frá héraðsdómi án kröfu, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 1. júlí 2014. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 13. ágúst 2014 og áfrýjuðu þau öðru sinni til Hæstaréttar 1. september 2014 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjendur krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárhæð fjárnáms í fasteign þeirra að Dverghömrum 1 í Reykjavík verði lækkuð. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og rakið er í héraðsdómi er skuld sú, að fjárhæð 47.672.329 krónur, sem stefndi krefst viðurkenningar á að tryggð sé með tryggingarbréfi, útgefnu af áfrýjendum 10. júní 2008, með 4. veðrétti og uppfærslurétti í fasteign þeirra að Dverghömrum 1 í Reykjavík, til komin vegna skuldabréfs, sem gefið var út 26. júní 2007 af einkahlutafélaginu Teknís, en það mun hafa verið í eigu áfrýjandans J-kk-ef Þ-kk-ef. Í skuldabréfinu var fjárhæð þess tilgreind í þremur erlendum gjaldmiðlum sem væru að jafnvirði 95.000.000 íslenskra króna. Lánið skyldi greiða með 180 afborgunum, í fyrsta sinn 1. ágúst 2007.

Teknís ehf. fékk síðar heitið MH-44 ehf., en það félag mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 19. janúar 2011. Í stefnu til héraðsdóms kom fram að stefndi hafi 28. júlí 2011 leyst til sín fasteign þrotabús MH-44 ehf. að Miðhrauni 8 í Garðabæ fyrir 87.000.000 krónur. Hafi kaupverðinu verið ráðstafað á nánar tiltekinn hátt til greiðslu skulda þrotabúsins, en mismunurinn milli kaupverðsins og þess sem eftir stóð verið greiddur inn á skuld samkvæmt áðurnefndu skuldabréf. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda nam sú fjárhæð 57.725.666 krónum.

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur aðila í fyrsta lagi að því hvort fyrrgreint skuldabréf sé um lán í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið með ólögmætum hætti gengi erlendra gjaldmiðla. Í dómum sínum um hvort lán sé í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla hefur Hæstiréttur fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta þeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengist undir, en þegar sú textaskýring tekur ekki af skarið um hvers efnis skuldbindingin er að þessu leyti, eins og á við um áðurnefnt skuldabréf, hefur verið litið til atriða sem lúta að því hvernig hún hefur verið efnd eða framkvæmd að öðru leyti. Áfrýjandinn J-kk-nf Þ-kk-nf fullyrti í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að andvirði skuldabréfsins hafi verið greitt inn á reikning Teknís ehf. í íslenskum krónum og þá hafi sömuleiðis verið greitt af því í sama gjaldmiðli. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var þessu mótmælt af hálfu stefnda, en um þetta nýtur engra gagna í málinu.

Eins og mál þetta liggur fyrir verður ekki skorið úr um hvort lánið samkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi sé lán í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið með ólögmætum hætti gengi erlendra gjaldmiðla. Fyrir liggur að 57.725.666 krónum var ráðstafað inn á það í kjölfar þess að stefndi leysti 28. júlí 2011 til sín fasteign þrotabús MH-44 ehf. að Miðhrauni 8 í Garðabæ. Þá verður ráðið af gögnum málsins að fyrir þann tíma hafi verið greiddar 18 afborganir af láninu, en hvorki er upplýst um fjárhæð þeirra né hvernig þeim var ráðstafað inn á skuldina. Samkvæmt framansögðu er óljóst hverjar voru eftirstöðvar lánsins við gjaldfellingu þess 30. apríl 2010 og eins eftir ráðstöfun áðurnefndra 57.725.666 króna inn á það. Af öllu þessu leiðir að grundvöllur dómkrafna stefnda samkvæmt tryggingarbréfinu frá 10. júní 2008 er vanreifaður. Er þetta svo verulegur annmarki á málatilbúnaði stefnda að vísa verður málinu án kröfu frá héraðsdómi, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Eftir 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði áfrýjendum, J-kk-þgf Þ-kk-þgf S-kk-þgf og M-kvk-þgf J-kvk-þgf, hvoru um sig samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.