194/2008

Félagasamtökin SM, FS, FH og ST höfðuðu mál á hendur I og SL og kröfðust þess að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja tiltekna vefsíðu í nánar tilgreindum tilgangi. Þá kröfðust þeir staðfestingar á lögbanni og skaðabóta. Málinu var vísað frá héraðsdómi og var sá úrskurður til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Þrír fyrstnefndu stefnendanna byggðu aðild sína á málsóknarumboðum, sem þeir lögðu fram frá nafngreindum aðilum. Í greinargerð til Hæstaréttar var því lýst yfir að þessir aðilar sem þar voru taldir upp hafi afturkallað málsóknarumboð sitt til SM, FS og FH og hefðu sjálfir tekið við aðild málsins fyrir Hæstarétti. Þóttu þessi aðilaskipti ekki af þeim toga sem greinir í 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en í yfirlýsingunni fælist hins vegar breyting á grundvelli málsóknar SM, FS og FH, sem ekki yrði talin heimil, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að því er þessa aðila varðaði. Þá var tekið fram að ST hefði fengið lögformlega viðurkenningu menntamálaráðherra samkvæmt 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og gætu samtökin því farið með málsóknarumboð fyrir félagsmenn sína og átt í eigin nafni aðild að einstaklingsbundnum kröfum þeirra, þar með talið um lögbann og staðfestingu á því, enda hefðu umræddir félagsmenn veitt því umboð til þess. Þá gæti ST, með vísan til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 átt aðild að viðurkenningarkröfu. Ekki lá fyrir í málinu að félagsmenn ST hefðu veitt samtökunum umboð til að fara með þær einstaklingsbundnu kröfur sem gerðar voru í málinu. Þá þótti viðurkenningarkrafan sem gerð var víðtækari en svo að tæki aðeins til hagsmuna félagsmanna ST. Þá miðaði viðurkenningarkrafan að því að I og SL yrði gert óheimilt að „starfrækja vefsíðuna ... eða aðra sambærilega vefsíðu.“ Hafi málið ekki verið reifað með það í huga að viðurkenning á þessu væri nauðsynleg til að vernda þá höfundaréttarlegu hagsmuni sem ST færi með eða hvort þrengri viðurkenningarkrafa gæti dugað til þess. Var með hliðsjón af þessu og með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun kröfu ST.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. apríl 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 27. mars 2008, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðilar höfðuðu mál þetta með stefnu birtri 30. nóvember 2007. Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði gera þeir kröfu um að viðurkennt verði með dómi að varnaraðilum sé „óheimilt að starfrækja vefsíðuna www.torrent.is eða aðra sambærilega vefsíðu sem gerir notendum hennar kleift að fá þar aðgang að og deila innbyrðis hljóð- og myndefni sem umbjóðendur stefnenda eiga höfundarrétt að án samþykkis rétthafa.“ Þá gera þeir kröfu um staðfestingu á lögbanni 19. nóvember 2007, skaðabætur og málskostnað allt eins og nánar er lýst í hinum kærða úrskurði. Greinargerð varnaraðila var lögð fram 19. desember 2007. Þar gerðu þeir aðallega kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi. Til vara kröfðust þeir sýknu auk skaðabóta fyrir ólögmætar lögbannsaðgerðir sóknaraðila og málskostnaðar. Kröfu sína um frávísun byggðu varnaraðilar á því „að aðild í staðfestingarmálinu er önnur en aðild að þeirri lögbannsgerð, sem krafist er staðfestingar á og að aðildarskilyrði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála (eml.) eru ekki uppfyllt. Einnig byggir krafan á því að kröfur og málsástæður stefnenda eru ónákvæmar, of víðtækar og verulega vanreifaðar.“

Í samræmi við 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 fór munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu varnaraðila fram 25. janúar 2008. Héraðsdómur hafnaði kröfunni með úrskurði 11. febrúar 2008. Aðalflutningur í málinu fór síðan fram 11. mars 2008. Niðurstaða héraðsdóms í hinum kærða úrskurði varð sú að vísa málinu frá dómi, þrátt fyrir synjun á kröfu varnaraðila þessa efnis 11. febrúar 2008. Lætur héraðsdómur þess getið að málinu sé vísað frá á öðrum grunni en þeim, sem varnaraðili hafði reist frávísunarkröfu sína á, og standi 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 þeirri niðurstöðu ekki í vegi. Varnaraðilar hafa í greinargerð sinni til Hæstaréttar tekið fram að þeir byggi kröfu sína um staðfestingu hins kærða úrskurðar meðal annars á þeim málsástæðum sem þeir höfðu fyrir frávísunarkröfu sinni í héraði og héraðsdómur hafnaði 11. febrúar 2008.

II

Í stefnu til héraðsdóms segir svo undir fyrirsögninni „Aðild-málsóknarumboð“: „Stefnendur eru samtök rétthafa tónlistar-, hljóð- og myndefnis á Íslandi og hafa ýmis hagsmunamál rétthafa á sínum snærum, m.a. hagsmunagæslu vegna brota á höfundarréttindum félagsmanna sinna. Félagsmenn stefnenda hafa rétt til útgáfu og dreifingar á yfirgnæfandi hluta kvikmynda- og sjónvarpsefnis, tölvuleikja og tónlistar sem er á íslenskum markaði. Þá gæta stefnendur einnig hagsmuna erlendra rétthafa og/eða systursamtaka sinna hér á landi samkvæmt sérstöku umboði til þess. Stefnendur koma því fram fyrir hönd rétthafa í þessu máli og hafa fengið til þess sérstakt málsóknarumboð frá þeim. Er slík aðild í samræmi við dómvenju um að höfundarréttarsamtök sæki mál fyrir hönd félagsmanna sinna til verndar höfundahagsmunum þeirra.“ Þá er tekið fram að um aðild vísist til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, sbr. og almennra reglna um umboð og dómvenju um málsóknarumboð höfundarréttarsamtaka fyrir hönd félagsmanna sinna, eins og komist er að orði.

Við þingfestingu málsins lögðu sóknaraðilar fram allmörg umboð frá íslenskum lögaðilum innan sinna vébanda. Bera þau öll yfirskriftina „málsóknarumboð“ og eru að meginefni samhljóða. Þrjú af þessum umboðum eru veitt sóknaraðilanum Samtökum myndrétthafa á Íslandi (SMÁÍS), fimm sóknaraðilanum Félagi hljómplötuframleiðenda og átta sóknaraðilanum Framleiðendafélaginu - SÍK. Í umboðum þessum segir að þau feli í sér fulla og ótakmarkaða heimild, viðkomandi sóknaraðila til handa, til að höfða dómsmál fyrir hönd umboðsgjafa (þ.m.t. að grípa til bráðabirgðaaðgerða svo sem lögbanns eða kyrrsetningar) til þess að vernda höfundarréttindi og skyld réttindi, með þeim hætti sem umboðsmaður telji við hæfi hverju sinni hvort heldur krafist skuli banns við tilteknum athöfnum eða skaðabóta eða refsinga eða annarra úrræða gegn þeim sem brjóta á réttindum félaganna, eins og komist er að orði. Þá er meðal þeirra gagna er lögð voru fyrir sýslumann við meðferð lögbannsmáls sóknaraðila gegn varnaraðilum fimm umboð á ensku, með yfirskriftina „power of attorney Iceland“, þar sem fimm nafngreind bandarísk kvikmyndafyrirtæki veita S-kk-þgf S-kk-þgf hjá Samtökum myndrétthafa á Íslandi umboð til að hefja málarekstur í þeim tilgangi að þeir aðilar sem brotið hafi gegn kvikmyndarétti umboðsgjafa samkvæmt íslenskum lögum verði sóttir til refsingar. Þá ná umboðin til bótakrafna sem setja þyrfti fram í tengslum við þetta. Þessi síðastnefndu fimm umboð eru öll eins orðuð að efni til. Á dómþingi í málinu 19. febrúar 2008 var af hálfu sóknaraðila lagt fram skjal með fyrirsögninni „málsóknarumboð“, þar sem S-kk-nf S-kk-nf „framkvæmdastjóri SMÁÍS, Samtaka myndrétthafa á Íslandi ... sem hefur fengið umboð til gæslu réttinda erlendra umbjóðenda SMÁÍS á Íslandi í krafti starfs síns fyrir SMÁÍS veitir hér með SMÁÍS fullt og ótakmarkað umboð til þess að höfða dómsmál fyrir hönd hlutaðeigandi erlendra aðila ...“. Er síðan kveðið á um efni umboðsins á sama hátt og í hinum íslensku umboðum sem fyrr voru nefnd. Þá er þess loks að geta að sóknaraðilar lögðu fram við þingfestingu málsins í héraði samþykktir sóknaraðilans Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar (STEF) sem og gögn um að þessi sóknaraðili hefði fengið löggildingu menntamálaráðherra að því er snertir flutningsrétt á tónsmíðum, sbr. 23. gr. höfundarlaga nr. 73/1972. Við fyrirtöku málsins 4. mars 2008 lögðu sóknaraðilar svo fram fjögur sýnishorn almennra umboða tónlistarhöfunda til STEFs, sem gefin eru út á árabilinu 1959 til 1991.

III

Í greinargerð sóknaraðila til Hæstaréttar er lýst yfir því að aðilaskipti hafi orðið sóknarmegin í málinu, eins og komist er að orði. Félagar í sóknaraðilunum Samtökum myndrétthafa á Íslandi, Framleiðendafélaginu - SÍK og Félagi hljómplötuframleiðenda hafi nú afturkallað umboð sín til þessara þriggja sóknaraðila og tekið sjálfir við aðild málsins. Eru þessir aðilar taldir upp í greinargerðinni. Aðild STEFs að málinu sé hins vegar óbreytt.

Aðilaskipti þessi eru ekki af þeim toga sem greinir í 22. gr. laga nr. 91/1991. Í yfirlýsingunni felst hins vegar breyting á grundvelli málssóknar sóknaraðila. Verður ekki talið að hún sé heimil, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Leiðir þetta til þess að málinu verður vísað frá Hæstarétti að því er varðar sóknaraðilana Samtök myndrétthafa á Íslandi, Framleiðendafélagið - SÍK og Félag hljómplötuframleiðenda.

IV

Samkvæmt gögnum sem fram hafa verið lögð í málinu og að framan er getið hefur menntamálaráðherra veitt sóknaraðila Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar (STEF) lögformlega viðurkenningu samkvæmt 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. B-deild Stjórnartíðinda nr. 215/1996. Þessi sóknaraðili gæti því farið með málsóknarumboð fyrir félagsmenn sína og átt í eigin nafni aðild að einstaklingsbundnum kröfum þeirra, þar með talið um lögbann og staðfestingu á því, enda hafi þeir veitt honum umboð til þess og ekki sé um kröfur að ræða sem telst af sérstökum ástæðum óheimilt að sækja á grundvelli slíks umboðs, svo sem finna má dæmi um í dómi Hæstaréttar 1997 á blaðsíðu 2691 í dómasafni. Jafnframt gæti hann, með vísan til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 átt í eigin nafni aðild að viðurkenningarkröfu sóknaraðila. Í málinu liggur ekki fyrir að félagsmenn STEFs hafi veitt samtökunum umboð til að fara með nefndar einstaklingsbundnar kröfur fyrir dómstólum. Að því er varðar aðild að viðurkenningarkröfunni verður að líta til þess að hún er víðtækari en svo að taki aðeins til hagsmuna félagsmanna STEFs. Þá miðar krafan að viðurkenningu á að varnaraðilum sé óheimilt að „starfrækja vefsíðuna ... eða aðra sambærilega vefsíðu.“ Hefur málið ekki verið reifað með það í huga að viðurkenning á þessu sé nauðsynleg til að vernda þá höfundarréttarhagsmuni sem þessi sóknaraðili fer með eða hvort þrengri viðurkenningarkrafa gæti dugað til þess. Með hliðsjón af þessu og með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, verður að því er viðurkenningarkröfuna varðar fallist á niðurstöðu hins kærða úrskurðar um kröfur þessa sóknaraðila.

Málskostnaðarákvæði hins kærða úrskurðar verður staðfest.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfu sóknaraðila Samtaka myndrétthafa á Íslandi, Framleiðendafélagsins - SÍK og Félags hljómplötuframleiðenda er vísað frá Hæstarétti.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um kröfu Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar.

Sóknaraðilar greiði óskipt varnaraðilum, Istorrent ehf. og S-kk-þgf L-kk-þgf, sameiginlega 400.000 krónur í kærumálskostnað.