84/2014

H höfðaði mál á hendur S hf. og krafðist greiðslu á grundvelli samnings um kaup- og sölurétt H á hlutum í S hf. Talið var að við túlkun samnings aðilanna yrði að hafa í huga tilurð hans, sem var einhliða saminn af lögmanni sem jafnframt átti sæti í stjórn S hf. Að virtum gögnum málsins var talið að túlka yrði ákvæði samningsins á þann veg að réttur H til að leysa til sín hluti í S hf. hafi ekki verið úti þegar H sendi S hf. tilkynninguna.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 2014. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerði áfrýjandi ráðningarsamning við stefnda 1. júlí 2006 með gagnkvæmum sex mánaða uppsagnarfresti, í kjölfar þess að stefndi réðst til starfa sem framkvæmdastjóri hjá honum 13. júní það ár. Jafnframt var sama dag gerður sérstakur samningur, nefndur viðauki við ráðningarsamning, um rétt stefnda til kaupa á hlutum í áfrýjanda sem þar var nefndur 66. Í 1. gr. samningsins sagði: „Kauprétturinn getur tekið til allt að 10% hlutafjár í 66 eins og það er þegar þessi viðauki er gerður. Rétturinn verður þó því aðeins að fullu virkur að framhald verði á störfum H-kk-ef fyrir 66 ekki skemur en út árið 2009.“ Í 2. gr. var kveðið á um að hlutir þeir sem kaupréttur tæki til yrðu svokallaðir aukningarhlutir í félaginu og gætu numið allt að 4.683.392 krónum að nafnverði og skyldi kaupverðið nema 6,13 krónum á hlut. Í 3. gr. sagði svo: „Kaupréttur H-kk-ef að 1.873.358 kr. nafnverðs verður virkur frá og með 5. 1. 2007. Kaupréttur að 936.678 kr. nafnverðs hverju sinni verður síðan virkur í árslok (31.12.) 2007, 2008 og 2009. Segi 66 H-kk-þgf upp störfum skal kaupréttur þess árs sem uppsögnin fer fram á (ekki er miðað við tímamarkið þegar uppsögn kemur til framkvæmdar) ávinnast að fullu. Segi H-kk-nf hins vegar upp störfum glatar hann kauprétti þess árs, sem uppsögnin fer fram á.“ Þá sagði í 5. gr. samningsins: „H-kk-nf á val um það hvort hann beitir kauprétti svo skjótt sem hann verður virkur, með því að leysa til sín hlutinn gegn greiðslu kaupverðsins, eða safnar réttinum saman og leysir hann allan til sín í einu í árslok 2009. H-kk-nf á einnig rétt [á] að leysa til sín áunninn rétt með tilkynningu þar um til stjórnar félagsins. Stjórnin skal bregðast við slíkri beiðni án tafar og ekki síðar en innan 20 daga frá því beiðni kemur fram. Kjósi H-kk-nf að safna kaupréttinum saman, skal kaupverðið verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs. Grunnvísitala skal vísitala júlímánaðar 2006.“ Í 6. gr. sagði meðal annars: „Verði starfslok H-kk-ef fyrir árslok 2009, skal honum heimilt að leysa til sín slíkan hlut sem réttur hans tekur til við starfslok.“ Í 7. gr. kom fram að hlutum þeim sem stefndi myndi eignast fylgdi ekki atkvæðisréttur í félaginu meðan hann væri þar enn við störf, en í 9. gr. sagði síðan meðal annars: „H-kk-nf skal eignast sölurétt á hlutum sínum í 66 gagnvart félaginu í árslok 2010. Kaupverðið skal vera markaðsverð, sé það þekkt, en ella reiknað verðmæti félagsins miðað við EV/EBITDA margfeldi.“ Loks sagði í 10. gr. að aðilar væru „sammála um að leita sameiginlega leiða til þess að skattskylda sem hlýst af þessum rétti H-kk-ef verði svo takmörkuð sem vera má, innan heimilda skattareglna.“

II

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi deila málsaðilar um hvort réttur stefnda til kaupa á hlutum í áfrýjanda samkvæmt framangreindum samningi aðilanna hafi verið niður fallinn er stefndi sendi 28. febrúar 2011 tilkynningu til áfrýjanda um innlausn hlutanna með vísan til 5. gr. samningsins. Samkvæmt því sem að framan er rakið voru í 1. gr., 3. gr. og 5. gr. samningsins ítarleg ákvæði um hvenær réttur stefnda til kaupa á hlutum í áfrýjanda yrði virkur. Jafnframt var tilgreint í 9. gr. samningsins hvenær réttur stefnda til sölu á þeim gæti fyrst komið til.

Ekki verður dregin í efa sú fullyrðing áfrýjanda að með þessu hafi verið ætlunin að búa svo um hnútana af hans hálfu að stefnda yrði ekki unnt að kaupa hluti í áfrýjanda eftir árslok 2009 þar sem eðlilegt væri að hann ætti hluti í að minnsta kosti ár áður en honum gæfist fyrst kostur á sölu þeirra. Á hinn bóginn er til þess að líta að ekki var tekið fram berum orðum í samningnum að kaupréttur stefnda myndi falla niður við ákveðið tímamark, eins og rétt hefði verið til að tryggja framangreint markmið. Þess í stað var látið nægja að kveða í 3. gr. samningsins á um að réttur til kaupa á tilgreindum hlutum yrði virkur í upphafi árs 2007 og svo aftur við lok þess árs og næstu tveggja ára, jafnframt því sem stefnda var eftir 5. gr. samningsins heimilt að safna réttinum saman og leysa hann allan til sín í einu í árslok 2009. Síðastgreint ákvæði var ekki alls kostar skýrt í þessu tilliti þegar horft er til þess að í 5. gr. var til viðbótar kveðið á um að stefndi ætti einnig kost á að leysa til sín áunninn rétt með tilkynningu þar um til stjórnar áfrýjanda, sem bregðast skyldi við innan 20 daga. Eru þessi ákvæði samningsins ekki í samræmi við staðhæfingar áfrýjanda um að kaupréttur stefnda hafi skilyrðislaust átt að falla niður í árslok 2009 og að ár þyrfti að líða frá kaupum á hlutum til sölu þeirra, en söluréttur stefnda stofnaðist sem fyrr greinir í árslok 2010 samkvæmt 9. gr. samningsins.

Fallist er á með héraðsdómi að hafa beri í huga tilurð samningsins sem var einhliða saminn af lögmanni er jafnframt sat í stjórn áfrýjanda. Sérstaklega aðspurður fyrir dómi kvaðst lögmaðurinn raunar telja að ekki væri unnt að túlka samninginn svo að kaupréttur hefði skilyrðislaust átt að falla niður 31. desember 2009, heldur yrði að ætla stefnda eitthvert svigrúm í þeim efnum. Aðspurður um hvort áfrýjandi hefði eitthvað fyrir sér í því að stefndi þyrfti af skattalegum ástæðum að láta líða eitt ár frá kaupum á hlutum til sölu þeirra, þá kvað lögmaðurinn svo ekki vera en nefndi að hann teldi að kaupin yrðu síður talin gjöf ef kaupandi ætti bréfin „á sína áhættu í heilt ár“. Ekki verður heldur ráðið af samskiptum stefnda við fyrirsvarsmenn áfrýjanda að honum hafi fyrir lok árs 2009 verið gerð grein fyrir þeim skilningi áfrýjanda að réttur hans til kaupa á hlutum myndi þá falla niður áður en réttur hans til sölu þeirra yrði virkur í árslok 2010. Þvert á móti verður bréf stjórnarformanns áfrýjanda til stefnda 27. febrúar 2008, sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi, ekki skilið á annan veg en að hann teldi rétt stefnda til sölu hluta stofnast um leið og stefndi nýtti kauprétt sinn. Loks er til þess að líta að í svari stjórnarformanns áfrýjanda 31. desember 2010 við tölvubréfi stefnda 2. þess mánaðar, þess efnis að hann myndi nýta sér rétt sinn til kaupa á hlutum í áfrýjanda, kom meðal annars fram: „Setjumst svo nidur strax eftir aramot. Thvi audvitad tengist thetta afkomu arsins ofl“.

Að öllu þessu gættu verður fallist á með héraðsdómi að túlka verði ákvæði umrædds samnings þannig að réttur stefnda til að leysa til sín hluti í áfrýjanda hafi ekki verið úti er stefndi sendi áfrýjanda áðurgreinda tilkynningu 28. febrúar 2011.

Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, verður að öðru leyti staðfestur með vísan til forsendna hans.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sjóklæðagerðin hf., greiði stefnda, H-kk-þgf G-kk-þgf E-kk-þgf, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.