542/2012

H krafðist skaðabóta úr hendi Þ, ökumanns bifreiðar, og V hf., ábyrgðartryggjanda bifreiðarinnar, vegna líkamstjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir er Þ ók bifreið sinni aftan á bifreið H. Þ og V hf. héldu því fram að matsgerð, sem H hafði aflað einhliða og reist kröfur sínar á, yrði ekki lögð til grundvallar í málinu, þar sem þau hefðu ekki verið boðuð á matsfund. Talið var að matsgerðin yrði lögð til grundvallar í málinu, enda var upplýst að Þ og V hf. hafði verið boðið að matsfundur yrði endurtekinn að þeim viðstöddum, auk þess sem þau neyttu ekki heimildar skaðabótalaga nr. 50/1993 til að bera matsgerðina undir örorkunefnd eða óska eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni. Þá var talið sannað að virtum atvikum málsins að H hefði orðið fyrir líkamstjóni umrætt sinn sem Þ og V hf. bæri að bæta henni. Kröfur H voru því teknar til greina að undanskilinni kröfu hennar um þjáningarbætur þar sem skilyrði 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga voru ekki talin uppfyllt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 15. ágúst 2012. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður látinn niður falla á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

I

Þann 8. janúar 2009 ók stefnda bifreið sinni eftir aðrein frá Kringlumýrarbraut að Bústaðavegi í Reykjavík. Hugðist hún beygja til hægri austur Bústaðaveg en staðnæmdist við gatnamótin vegna umferðar á Bústaðavegi, en merki er um biðskyldu efst á aðreininni. Áfrýjandinn Þ-kvk-nf M-kvk-nf, sem var á sömu leið, stöðvaði bifreið sína aftan við bifreið stefndu á aðreininni. Í skýrslu hennar fyrir héraðsdómi kemur fram að þegar hún hafi talið verða hlé á aðvífandi umferð eftir Bústaðavegi hafi hún lagt af stað í þeirri röngu trú að stefnda hafi nýtt þetta lag. Bifreið stefndu hafi á hinn bóginn áfram verið kyrrstæð og bifreið áfrýjandans Þ-kvk-ef M-kvk-ef því lent aftan á bifreið hennar. Taldi áfrýjandinn sig hafa verið á 10 til 15 km hraða á klukkustund er áreksturinn varð, en tók þó fram að hún ætti erfitt með að gera sér grein fyrir hraðanum. Í skýrslu hennar kemur ekki fram að hún hafi hemlað áður en áreksturinn varð. Kvað hún þær báðar hafa farið út úr bílunum. Við skoðun hafi hún ekki séð neitt á sínum bíl en þorði ekki að fullyrða með bíl stefndu. Sú síðarnefnda hafi hins vegar sagst finna fyrir eymslum í hálsi og hún því gefið henni símanúmerið sitt svo hún gæti haft samband við sig „ef að það yrði eitthvað úr því.“ Daginn eftir leitaði stefnda til S-kk-ef R-kk-ef H-kk-ef læknis. Í vottorði hans kemur fram að hún hafi kvartað um verki í hnakka, aftan í hálsi og í herðum, sérstaklega vinstri öxl. Finni hún fyrir stirðleika og hafi haft höfuðverk daginn áður. Greindi læknirinn vöðvaeymsli í herðum en ekki áberandi eymsli í hálshryggjartindum.

Í skýrslu áfrýjandans Þ-kvk-ef M-kvk-ef kemur fram að nokkrum mánuðum eftir áreksturinn hafi stefnda komið til sín með útfyllta tjónstilkynningu sem hún hafi undirritað. Hafi stefnda þá sagst „finna fyrir í hálsinum.“ Er tjónstilkynningin meðal gagna málsins og virðist hún móttekin af áfrýjandanum Vátryggingafélagi Íslands hf. 2. október 2009. Í tilkynningunni er sjáanlegt tjón á bifreið stefndu tilgreint „rispur aftan á bíl“ en ekkert er tilgreint í reit á eyðublaðinu fyrir sjáanlegt tjón á bíl áfrýjandans. Meðal gagna málsins er vottorð sjúkraþjálfara sem stefnda leitaði til vegna verkja í hálsi og herðum. Kemur þar fram að stefnda hafi byrjað í meðferð hjá sjúkraþjálfaranum 18. september 2009 og komið þangað 25 sinnum þegar vottorðið var ritað 19. febrúar 2010. Í vottorðinu kemur meðal annars fram að heilsa stefndu hafi almennt verið góð fram að árekstrinum, en einkennum hennar samkvæmt vottorðinu og árangri meðferðarinnar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er meðal gagna málsins vottorð B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis 31. ágúst 2010. Kemur þar fram að umræddur árekstur sé eina slysið sem stefnda segist hafa lent í. Taldi læknirinn að stefnda hefði tognað í hálsi, mjóbaki og vinstri öxl við slysið, en efni vottorðsins er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Með beiðni 5. júlí 2010 óskaði lögmaður stefndu þess að B-kk-nf D-kk-nf lögfræðingur og S-kk-nf D-kk-nf bæklunarskurðlæknir mætu afleiðingar umferðarslyssins. Meðal gagna sem lágu fyrir matsmönnunum voru framagreind tvö læknisvottorð og vottorð sjúkraþjálfarans. Matsfundur var haldinn 2. september 2010 og er óumdeilt að áfrýjendur voru ekki boðaðir til fundarins. Með tölvupósti sem matsmaður sendi áfrýjandanum Vátryggingarfélagi Íslands hf. að morgni 6. sama mánaðar var félaginu gefinn kostur á að leggja fram frekari gögn eða koma með athugasemdir. Þá var félaginu gefinn kostur á að biðja um að matsfundur yrði endurtekinn. Þessum tölvupósti svaraði félagið samdægurs þar sem það kom með athugasemd varðandi fyrrnefnda tjónstilkynningu og upplýsingar er lutu að skemmdum á ökutækjunum. Félagið fór þess hins vegar ekki á leit að matsfundurinn yrði endurtekinn. Í matsgerðinni er tekið fram að tjónþoli hafi sagst hafa verið heilsuhraust fram að slysinu og að í fyrirliggjandi gögnum virðist gert ráð fyrir því að svo hafi verið. Í umfjöllun matsgerðarinnar um tímabil þjáningabóta er tekið fram að matsmenn telji stefndu hafa verið nokkuð þjáða í þrjá mánuði eftir slysið. Segir þar að hún hafi eftir það leitað læknis en hún virðist „hafa þraukað í vinnu á þessu tímabili þrátt fyrir einkenni.“ Efni matsgerðar þeirra B-kk-ef og S-kk-ef er að öðru leyti rakið í hinum áfrýjaða dómi.

Með bréfi 7. september 2010 krafði stefnda áfrýjandann Vátryggingafélag Íslands hf. um bætur á grundvelli fyrrnefndrar matsgerðar. Félagið svaraði erindinu 15. nóvember sama ár og hafnaði bótaskyldu. Kom fram að samkvæmt útreikningum í skýrslu Aðstoðar og öryggis ehf., sem tryggingafélagið hefði aflað, hefði höggþyngd sem virkaði á líkama stefndu við áreksturinn verið svo lítil að hún hefði með engu móti getað orðið fyrir þeim meiðslum sem hún héldi fram. Í skýrslu Aðstoðar og öryggis ehf. kemur fram að útreikningurinn taki mið af formbreytingum sem verði á ökutækjum við óhapp. Er gengið út frá því að hraði á ökutæki áfrýjandans Þ-kvk-ef M-kvk-ef áður en hemlun hófst hafi verið 10 km á klukkustund, en við áreksturinn 5 km á klukkustund.

Stefnda höfðaði mál þetta 1. febrúar 2011. Þann 20. maí sama ár fóru áfrýjendur fram á að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta á hvaða hraða bifreið áfrýjandans Þ-kvk-ef M-kvk-ef hafi verið er hún rakst á bifreið stefndu, hvaða kraftar hafi verkað á stefndu sem ökumann bifreiðarinnar og hvort varanlegt líkamstjón geti verið afleiðing slíkrar ákomu. Matsmennirnir S-kk-nf T-kk-nf heila- og taugasjúkdómalæknir og M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf prófessor í vélaverkfræði skiluðu matsgerð 2. nóvember 2011. Helstu niðurstöður matsgerðarinnar voru þær að miðað við að ekki hafi orðið formbreyting á ökutækjunum við áreksturinn yrði hraði bifreiðar áfrýjandans við áreksturinn ætlaður 6,1 km á klukkustund og sé gengið út frá þeim hraða væri ekki unnt að útiloka varanlegan áverka þótt líkurnar væru litlar.

II

Áfrýjendur reisa kröfu sína á því að matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef verði ekki lögð til grundvallar í málinu þar sem þeir hafi ekki verið boðaðir á matsfund. Með því sem að framan er rakið er sannað að áfrýjendum var með tölvupósti 6. september 2010 boðið að matsfundur yrði endurtekinn að þeim viðstöddum. Til svars þeim tölvupósti komu áfrýjendur upplýsingum varðandi málið á framfæri við matsmennina, en kusu að svara ekki boði um að matsfundur yrði endurtekinn. Að þessu gættu verður ekki litið fram hjá umræddri matsgerð við niðurstöðu málsins enda þótt áfrýjendur hafi ekki verið boðaðir til matsfundar sem haldinn var 2. september 2010. Af þeirra hálfu hefur heldur ekki verið bent á neitt það atriði er máli skiptir og þeim hafi ekki gefist kostur á að koma á framfæri við matsmenn.

Umræddrar matsgerðar var aflað einhliða af hálfu stefndu á grundvelli 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og því ákvæði var breytt með 9. gr. laga nr. 37/1999. Þar sem áfrýjendur hafa hvorki nýtt sér heimild framangreinds ákvæðis til að bera matsgerðina undir örorkunefnd né óskað eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni verður hún lögð til grundvallar niðurstöðu í málinu. Breytir engu þar um sú gagnrýni áfrýjenda að matsmönnum hefði verið rétt að afla frekari læknisfræðilegra gagna um fyrra heilsufar stefndu. Fyrir liggur að stefnda kvartaði um eymsli í hálsi strax á vettvangi og leitaði læknis degi síðar. Þá gekkst hún undir sjúkraþjálfun fáum mánuðum síðar eins og nánar er rakið hér að framan. Einnig liggur fyrir staðfesting bæklunarskurðlæknis, sem hún leitaði til 5. júlí 2010, um meiðsli hennar. Að gættu því sem að framan er rakið verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að sannað sé að stefnda hafi orðið fyrir líkamstjóni 8. janúar 2009 sem áfrýjendum beri að bæta henni.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga eins og ákvæðinu var breytt með 2. gr. laga nr. 37/1999 skal ekki greiða þjáningabætur vegna tímabils sem tjónþoli er vinnufær nema sérstaklega standi á. Í máli þessu nýtur engra viðhlítandi gagna um heilsufar stefndu á þessu tímabili sem leiða megi af þá niðurstöðu að sú undantekningarregla eigi hér við. Verður því ekki fallist á kröfu hennar um greiðslu þjáningabóta. Niðurstaða héraðsdóms um aðra þætti krafna stefndu verður staðfest og verða áfrýjendur því dæmd óskipt til að greiða stefndu 1.545.775 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Áfrýjendur verða óskipt dæmd til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Um gjafsóknarkostnað stefndu fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Þ-kvk-nf M-kvk-nf M-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefndu, H-kvk-þgf R. H-kvk-þgf, 1.545.775 krónur með 4,5% ársvöxtum af 654.500 krónum frá 8. janúar 2009 til 7. september 2010, en af 1.545.775 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru óröskuð.

Áfrýjendur greiði óskipt 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 600.000 krónur.