171/2003

R slasaðist í umferðarslysi 2. júlí 1996 þegar hún var 13 ára gömul. Varanlegur miski R var metinn 75% en varanleg örorka 100%. Viðurkenndi A bótaskyldu vegna slyssins og greiddi bætur en í málinu var deilt um hvort R ætti rétt á frekari bótum fyrir varanlega örorku, álagi á bætur fyrir varanlegan miska, þjáningabótum, og bótum fyrir annað fjártjón. Ekki var talin lagaheimild til að víkja frá skýru ákvæði 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um útreikning bóta vegna örorku barna og voru þær því ákvarðaðar á grundvelli miskastigs eins og það hafði verið metið af örorkunefnd og matsmönnum. Þótti þessi aðferð ekki brjóta gegn 72. gr. sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. R hafði hlotið umtalsverða vitræna skerðingu við slysið og var bundin hjólastól til ferða utan dyra. Þótti ljóst að hún væri og yrði verulega háð aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs og að slysið hefði haft varanleg og afgerandi áhrif á tækifæri hennar til að njóta frístunda og hvers kyns lífsgæða um ókomna framtíð. Því þótti rétt að hækka miskabætur til hennar um 30%. Fallist var á kröfu R um að greiða bæri henni þjáningabætur í samræmi við matsgerð. Því var hafnað að hugtakið annað fjártjón í 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga næði til áætlaðs kostnaðar við endurhæfingu, þjálfun og sérkennslu af ýmsu tagi sem R yrði fyrirsjáanlega fyrir í framtíðinni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 9. maí 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara, að kröfurnar verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 16. júlí 2003. Hún krefst þess, að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 12.654.856 krónur með 2% ársvöxtum frá 2. júlí 1996 til 15. september 2001 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi slasaðist gagnáfrýjandi alvarlega í umferðarslysi 2. júlí 1996, en þá var hún 13 ára gömul. Í matsgerð læknanna R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef 28. febrúar 2000 er komist að þeirri niðurstöðu, að varanlegur miski hennar vegna slyssins sé 75% og varanleg örorka 90%. Í álitsgerð örorkunefndar 3. júlí 2001 er varanlegur miski metinn 75% en varanleg örorka 100%. Gagnáfrýjandi krafðist bóta að fjárhæð 29.495.750 krónur og greiddi aðaláfrýjandi henni 17.112.629 krónur 15. október 2001. Í máli þessu er deilt um það, hvort greiða eigi frekari bætur fyrir varanlega örorku, varanlegan miska og þjáningabætur, auk bóta fyrir annað fjártjón.

II.

Í 5. - 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 kemur fram aðalreglan um ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Bætur greiðast ekki nema eigi sé lengur að vænta bata eftir tjónsatvik og að fyrir liggi, að geta tjónþola til þess að afla sér tekna með vinnu sé varanlega skert. Mat á því fer eftir fjárhagslegum mælikvarða.

Samkvæmt 8. gr. skaðabótalaga, eins og hún var, er gagnáfrýjandi varð fyrir slysinu, skal ákvarða bætur vegna varanlegrar örorku til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig, að þeir hafa engar eða takmarkaðar vinnutekjur, á grundvelli miskastigs samkvæmt 4. gr. laganna, en í þeim tilvikum er ekki unnt að nota árslaun til þess að ákveða bætur samkvæmt 6. og 7. gr. Í 4. gr. laganna segir að bætur skuli vera 4.000.000 krónur, sbr. 15. gr., þegar miski er metinn alger (100%), en við lægra miskastig lækki fjárhæðin í réttu hlutfalli. Fjárhæð örorkubótanna fer eftir miskastigi og reiknast eftir nánar tilteknum hlutfallstölum af því. Í 4. mgr. 8. gr. segir, að örorkubætur skuli vera 400% af bótum fyrir varanlegan miska, þegar miskastig er 90%, 95% eða 100%, en 325% af bótum fyrir varanlegan miska, þegar miskastigið er 75%.

Gagnáfrýjandi krefst bóta fyrir varanlega örorku eftir þeirri aðferð, sem mælt er fyrir um í 8. gr. laganna, en miðað við 100% varanlega örorku en ekki 75% eins og miskastig gagnáfrýjanda var metið bæði af örorkunefnd og í matsgerð.

Eins og að framan getur er reiknigrundvöllur samkvæmt 8. gr. skaðabótalaga annar en 5. - 7. gr. og þau sjónarmið sem ráða fjárhæðinni allt önnur. Mat á bótum samkvæmt 5. gr. fer eftir fjárhagslegum mælikvarða en bætur samkvæmt 8. gr. fara eftir læknisfræðilegum mælikvarða og skulu ákveðnar á grundvelli miskastigs.

Héraðsdómur lagði til grundvallar að fyrir lægi sérstakt mat á varanlegri örorku gagnáfrýjanda í skilningi skaðabótalaga, þrátt fyrir þá reglu laganna, sem í gildi var á slysdegi, að um bótauppgjör barna skyldi fara eftir miskastigi, og féllst á að fyrir lægi læknisfræðileg staðfesting örorkunefndar á því, að skerðing á vinnugetu gagnáfrýjanda væri alger. Taldi hann því rétt á grundvelli 8. gr. þágildandi skaðabótalaga að reikna gagnáfrýjanda örorkubætur sem 400% af bótum fyrir varanlegan miska.

Ekki er unnt að fallast á það, að mat örorkunefndar á varanlegri örorku gagnáfrýjanda hafi verið læknisfræðilegt. Ákvæði 8. gr. þágildandi skaðabótalaga um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku barna voru skýr. Slíkar bætur skyldi ákvarða á grundvelli miskastigs samkvæmt 4. gr. laganna. Er því ekki lagaheimild til þess að víkja frá þeim skýru reikniaðferðum, sem tilgreindar voru í 8. gr., eins og þær voru á tjónsdegi. Ber að reikna varanlega örorku gagnáfrýjanda miðað við 75% varanlegan miska, sem henni var metinn af örorkunefnd.

Gagnáfrýjandi telur, að það brjóti gegn 72. gr, sbr. 65. gr., stjórnarskrárinnar að miða útreikning bóta við 75% miska en ekki 100% miska, því að hún fái þá ekki örorkubætur til samræmis við þá skerðingu á vinnugetu, sem hún hefur orðið fyrir. Hæstiréttur hefur metið það svo í dómi sínum 4. júní 1998 í máli nr. 317/1997, bls. 2233 í dómasafni, að 1. mgr. 8. gr. þágildandi skaðabótalaga sé reist á skýrum málefnalegum forsendum og ekki andstæð þeim megintilgangi laganna, að tjónþoli fái almennt, auk hæfilegra miskabóta, fullar bætur fyrir raunverulegt fjártjón sitt. Hún gangi því ekki í berhögg við stjórnarskrárvarin réttindi bótakrefjenda.

Hinn 15. október 2001 greiddi aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda 12.688.071 krónu vegna varanlegrar örorku hennar og var miðað við 75% varanlegan miska. Samkvæmt framansögðu er ekki unnt að fallast á kröfu gagnáfrýjanda um frekari greiðslu vegna varanlegrar örorku.

III.

Aðaláfrýjandi hefur greitt gagnáfrýjanda 3.904.022 krónur í bætur vegna varanlegs miska, sbr. 4. gr. skaðabótalaga, en eins og fyrr segir var varanlegur miski hennar metinn 75%. Gagnáfrýjandi krefst 50% álags á þær bætur samkvæmt heimild í 1. mgr. 4. gr. Héraðsdómur hækkaði bæturnar um 25%.

Eins og lýst er í héraðsdómi hefur slys gagnáfrýjanda haft alvarleg og veruleg áhrif á heilsu og allt líf hennar. Gagnáfrýjandi, sem fyrir slysið var afburða nemandi, auk þess sem hún lagði stund á tónlist og íþróttir, hlaut miklar heilaskemmdir, sem skerða getu hennar í hvívetna. Eins og segir í vottorði L-kk-ef G-kk-ef læknis 15. júlí 1999 hefur hún hlotið „mjög umtalsverða vitræna skerðingu í formi greindarskerðingar, minnistruflana, einbeitingarskorts, persónuleikabreytinga og hvatvísi.“ Þá er hún bundin hjólastól til ferða utan dyra og vinstri handleggur nýtist henni ekki til nokkurra starfa. Hún er og verður verulega háð aðstoð annarra við helstu athafnir daglegs lífs og er ljóst, að slysið hefur haft varanleg og afgerandi áhrif á tækifæri hennar til að njóta frístunda og hvers kyns lífsgæða um ókomna framtíð. Þykir því rétt að hækka miskabæturnar um 30%. Aðaláfrýjandi greiði því gagnáfrýjanda 1.171.207 krónur í viðbót vegna varanlegs miska.

IV.

Í áðurnefndri matsgerð læknanna R-kk-ef og G-kk-ef var tímabil þjáningabóta gagnáfrýjanda miðað við rúmlega tvö ár en eftir það virtust einkenni hennar ekki hafa breyst marktækt. Töldu þeir að gagnáfrýjandi hefði verið veik í skilningi skaðabótalaga frá 2. júlí 1996 til 30. ágúst 1998. Hún hefði verið rúmliggjandi vegna slyssins í 475 daga en veik, án þess að vera rúmliggjandi, í 315 daga. Krafðist hún 1.089.400 króna í þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga. Aðaláfrýjandi hefur þegar greitt henni 520.536 krónur í þjáningabætur en telur hana ekki hafa verið veika í skilningi skaðabótalaga allt það tímabil, sem læknarnir meta sem þjáningabótatímabil. Bendir hann á, að fram komi í gögnum málsins, að gagnáfrýjandi hafi hafið skólanám haustið 1997 og verið í unglingavinnu sumarið 1998. Sé því ekki unnt að leggja matsgerðina til grundvallar um þjáningabæturnar. Við mat á því, hvort tjónþoli sé veikur í skilningi 3. gr. skaðabótalaga, hlýtur einkum að verða stuðst við læknisfræðilegt mat og gögn um læknismeðferð tjónþola á tímabilinu. Líta verður svo á, að með matsgerðinni hafi verið lagt læknisfræðilegt mat á veikindatímabil gagnáfrýjanda, og hefur því mati ekki verið hnekkt. Er því fallist á kröfu gagnáfrýjanda og ber aðaláfrýjanda að greiða henni 568.864 krónur til viðbótar vegna þjáningabóta.

V.

Gagnáfrýjandi krefur aðaláfrýjanda um 2.000.000 krónur í bætur fyrir annað fjártjón, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Ljóst sé, að hún muni um ókomna framtíð þurfa að stunda endurhæfingu, þjálfun og sérkennslu af ýmsu tagi og verða fyrir umtalsverðum kostnaði vegna þess. Erfitt sé að meta þann kostnað nákvæmlega, sem af þessu muni hljótast, og sé því fjártjónið áætlað.

Í athugasemdum við 1. mgr. 1. gr. frumvarps til skaðabótalaga er tekið fram, að með orðunum „annað fjártjón“ sé átt við útgjöld, sem falla á tjónþola strax eða fljótlega eftir að tjónsatvik bar að höndum en erfitt sé að færa sönnur á, t.d. með því að leggja fram reikninga. Aðaláfrýjandi hefur þegar greitt áfallinn sjúkrakostnað og annað fjártjón að fjárhæð 245.383 krónur. Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á það, að gagnáfrýjandi eigi ekki rétt á frekari greiðslum vegna þessa kröfuliðar.

VI.

Samkvæmt framansögðu ber aðaláfrýjanda að greiða gagnáfrýjanda 1.740.071 krónu með vöxtum svo sem í dómsorði greinir.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir báðum dómstigum, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, greiðist úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til þess, að með uppgjörinu, sem lögmaðurinn gerði við aðaláfrýjanda 15. október 2001, fékk hann greiddar 465.753 krónur.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf., greiði gagnáfrýjanda, R-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, 1.740.071 krónu, með 2% ársvöxtum frá 2. júlí 1996 til 15. september 2001, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði 800.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, og renni þær í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.