143/2001

Ó, sem hlaut líkamstjón í umferðarslysi 3. júní 1989, deildi við S hf. um bætur vegna tímabundinnar örorku, grundvöll bóta vegna varanlegrar örorku og fjárhæð miskabóta. Á slysdegi var Ó sjálfstætt starfandi fasteignasali og studdi hann kröfu sína um bætur fyrir varanlega örorku við tekjur í skattframtölum sínum síðustu þrjú ár fyrir slysið. Á það var fallist með S hf. að tekjuviðmiðun sú sem Ó vildi leggja til grundvallar væri óraunhæf, þar sem um væri að ræða hagnað í atvinnurekstri sem háður væri markaðsaðstæðum á hverjum tíma og ekki væri eðlilegt við útreikning sem þennan að blanda saman tekjum af atvinnurekstri og launatekjum. Engin rök stæðu heldur til þess að umreikna slíkar tekjur miðað við almennar kaupbreytingar í landinu. Með vísan til þessa og þar sem Ó hafði ekki lagt fram frekari gögn til stuðnings kröfu sinni, var talið rétt að meta tjónið með hliðsjón af upplýsingum um meðaltekjur iðnaðarmanna. Hins vegar var á það fallist með Ó að S hf. hefði lækkað bætur fyrir varanlega örorku um of. Tjón Ó vegna tímabundinnar örorku þótti hins vegar ósannað. Miskabætur voru dæmdar með hliðsjón af meiðslum Ó og frambúðarörorku.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. apríl 2001 og krefst aðallega sýknu en til vara lækkunar af kröfu gagnáfrýjanda og að málskostnaður falli niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 5. júní 2001. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 25.000.000 krónur með almennum sparisjóðsvöxtum frá 2. júní 1995 til 10. júní 1999, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 7.220.905 krónur 28. febrúar 2001. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Gagnáfrýjandi hlaut líkamstjón í umferðarslysi 3. júní 1989. Í málinu er ekki ágreiningur um ábyrgð aðaláfrýjanda á tjóni gagnáfrýjanda vegna slyssins á grundvelli 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Að beiðni aðaláfrýjanda voru dómkvaddir tveir menn í því skyni að meta varanlega og tímabundna örorku gagnáfrýjanda. Matsmenn töldu að varanleg örorka gagnáfrýjanda væri 25% og tímabundin örorka 100% í þrjá mánuði og 50% í sex mánuði þar á eftir. Ágreiningur málsaðila lýtur að bótum vegna tímabundinnar örorku, grundvelli bóta vegna varanlegrar örorku, fjárhæð miskabóta og upphafstíma dráttarvaxta.

II.

Gagnáfrýjandi, sem var sjálfstætt starfandi fasteignasali á slysdegi, styður kröfu sína um bætur fyrir varanlega örorku við tekjur í skattframtölum sínum síðustu þrjú ár fyrir slysið, þar sem kemur fram að tekjur hans hafi numið 2.185.912 krónum árið 1986, 3.045.290 krónum árið 1987 og 1.136.309 krónum árið 1988. Voru tekjurnar lagðar saman af reiknuðu endurgjaldi gagnáfrýjanda annars vegar og hreinum tekjum hans af sjálfstæðri starfsemi hins vegar. Aðaláfrýjandi mótmælir því að þessi viðmiðun sé lögð til grundvallar við mat á tjóni gagnáfrýjanda þar sem um sé að ræða skammtaðar tekjur að viðbættum hagnaði. Aðaláfrýjandi bendir auk þess á, að gagnáfrýjandi hafi hætt fasteignasölu árið 1993 og ekki stundað hana síðan og séu því ekki forsendur fyrir því að miða framtíðartekjur hans við tekjutap í þeirri starfsgrein. Þess í stað telur hann eðlilegt að meta tjón gagnáfrýjanda á grundvelli upplýsinga um meðaltekjur iðnaðarmanna.

III.

Gagnáfrýjandi reisir bótakröfu sína á örorkutjónsútreikningi tryggingafræðings 19. janúar 2001, þar sem byggt er á vinnutekjum hans samkvæmt skattframtölum, sem voru umreiknaðar vegna kaupbreytinga. Tekjurnar voru reiknuð laun í eigin atvinnurekstri, fasteignasölu, og hreinar tekjur af atvinnurekstrinum.

Á það verður fallist með aðaláfrýjanda að þessi tekjuviðmiðun sé óraunhæf. Þar er um að ræða hagnað í atvinnurekstri við sölu fasteigna, sem aflað er af aðaláfrýjanda ásamt starfsmönnum hans og er háður markaðsaðstæðum á hverjum tíma. Við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku áfrýjanda er ekki eðlilegt að blanda saman tekjum af atvinnurekstri og launatekjum, enda ganga fyrrnefndu tekjurnar að jafnaði til áframhaldandi reksturs að stórum hluta. Hreinar tekjur af fasteignasölu áfrýjanda verða því ekki sjálfkrafa tekjur hans, sem leggja megi til grundvallar við útreikning vátryggingabóta. Engin rök standa heldur til þess að umreikna slíkar tekjur miðað við almennar kaupbreytingar í landinu. Með vísan til þessa og þar sem gagnáfrýjandi hefur ekki lagt fram frekari gögn til stuðnings kröfu sinni verður að fallast á það með aðaláfrýjanda að rétt sé að meta tjónið með hliðsjón af upplýsingum um meðaltekjur iðnaðarmanna.

Í málinu hefur verið lagður fram útreikningur tryggingafræðings á tjóni gagnáfrýjanda miðað við meðallaun iðnaðarmanna þar sem tjón gagnáfrýjanda fyrir varanlega örorku er metið 9.393.400 krónur. Í kjölfar uppkvaðningar héraðsdóms greiddi aðaláfrýjandi samtals 7.220.905 krónur til gagnáfrýjanda á grundvelli þess útreiknings, að teknu tilliti til 35% frádráttar vegna skattfrelsis bótanna og hagræðis af eingreiðslu og 350.000 króna í miskabætur, ásamt vöxtum og kostnaði. Telja verður að aðaláfrýjandi hafi lækkað bætur gagnáfrýjanda fyrir varanlega örorku um of. Að teknu tilliti til skattfrelsis og hagræðis af eingreiðslu bótanna þykja þær hæfilega ákveðnar 7.086.400 krónur. Bætur vegna tapaðra lífeyrisréttinda, 563.600 krónur, sæta ekki frádrætti.

IV.

Krafa gagnáfrýjanda um bætur fyrir tímabundna örorku er eingöngu byggð á niðurstöðu fyrrnefnds örorkutjónsútreiknings. Aðaláfrýjandi hefur mótmælt kröfunni með vísan til þess að þetta tjón gagnáfrýjanda sé ósannað, en í öðru lagi að krafan sé fyrnd, sbr. 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Í gögnum málsins kemur fram að gagnáfrýjandi lá á sjúkrahúsi í sex daga eftir slysið. Í matsgerð hinna dómkvöddu manna, sem áður er getið, kemur fram að gagnáfrýjandi hafi verið í sjúkraþjálfun og æfingum í um þrjá mánuði eftir slysið, og að hann hafi í raun verið að mestu leyti óvinnufær þann tíma þó að hann hafi „eitthvað getað sinnt stjórnunarstarfi varðandi fasteignasölu.“ Þá hafi starfsgeta hans verið skert til hálfs í sex mánuði til viðbótar. Þrátt fyrir mótmæli aðaláfrýjanda hefur gagnáfrýjandi engin gögn lagt fram, sem geta veitt vísbendingu um tjón hans vegna þessa. Er tjónið því ósannað. Verður aðaláfrýjandi af þeim sökum sýknaður af þessari kröfu og þarf þá ekki að taka afstöðu til þess hvort hún hafi verið fyrnd.

V.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um miskabætur og upphafstíma vaxta. Samkvæmt framansögðu verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda 7.086.400 krónur vegna varanlegrar örorku, 350.000 krónur í miskabætur og 563.600 krónur vegna tapaðra lífeyrisréttinda, eða samtals 8.000.000 krónur, með vöxtum eins og í dómsorði greinir, að frádregnum 7.220.905 krónum, sem greiddar voru 28. febrúar 2001.

Eftir þessum úrslitum verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði gagnáfrýjanda, Ó-kk-þgf M-kk-þgf, 8.000.000 krónur með almennum sparisjóðsvöxtum frá 2. júní 1995 til 2. febrúar 2001, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 7.220.905 krónum, sem greiddar voru 28. febrúar 2001.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 700.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.