121/2001

B var ákærð fyrir manndráp með því að hafa ráðist á H þar sem hann lá á dýnu á gólfi, sest klofvega ofan á hann og þrengt að hálsi hans þar til hann lést. Atvikið átti sér stað er þau B, BS, H og Á sátu að drykkju á heimili BS og voru þau öll verulega undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna, en þau höfðu verið í óreglu lengi. Hæstiréttur taldi nægjanlega fram komið, svo að ekki yrði vefengt með skynsamlegum rökum, að B hefði veitt H þá áverka sem ollu bana hans og að ekki hefði þar öðrum verið til að dreifa. Við ákvörðun refsingar var höfð hliðsjón af sakarferli B. Hæstiréttur féllst á það með héraðsdómi, að í upphafi hefði það ekki verið ásetningur B að deyða H, og að hann hefði áreitt hana og hún haft nokkurt ónæði af honum. B var talin sakhæf og að fullu fær um að stjórna gerðum sínum þótt hún hafi verið undir miklum áhrifum fíkniefna, áfengis og róandi lyfja. Var atlagan talin hafa verið hrottaleg og H getað sér litla björg veitt. Var B dæmd í 12 ára fangelsi. Héraðsdómur var staðfestur með skírskotun til forsendna hans um sakfellingu og færslu brots til refsiákvæða varðandi þjófnaðinn.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 2. apríl 2001 að tilhlutan ákærðu, sem krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að sakfelling verði reist á 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. lög nr. 20/1981. Jafnframt er þá áfrýjað af hálfu ákæruvaldsins til staðfestingar á sakfellingu ákæruefna 2. tl. I. kafla ákæru 11. janúar 2001 og ákæru 18. júlí 2000 en til þyngingar á refsingu. Ákæruefni 1. tl. I. kafla og II. kafla ákæru 11. janúar 2001 eru ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti.

I.

Staðfesta ber héraðsdóm með skírskotun til forsendna hans um sakfellingu ákærðu samkvæmt ákæru 18. júlí 2000 og færslu brots til refsiákvæða.

II.

Á því er byggt af hálfu ákærðu að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sanna sekt hennar um ákæruefni 2. tl. I. kafla ákæru 11. janúar 2001, sbr. 45. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Samkvæmt þessum ákærulið er ákærðu gefið að sök manndráp framið í kjallaraíbúð að Leifsgötu 10, Reykjavík, 23. júlí 2000. Á hún að hafa ráðist að H-kk-þgf E-kk-þgf þar sem hann lá á dýnu á gólfi íbúðarinnar, sest klofvega ofan á hann og þrengt að hálsi hans þar til hann lést. Er málavöxtum lýst í héraðsdómi.

Ákærða og H-kk-nf höfðu, er hann lést, setið að drykkju að Leifsgötu 10, ásamt húsráðanda B-kk-þgf S-kk-þgf. Síðar bættist Á-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf í hópinn. Samkvæmt gögnum málsins voru þau öll verulega undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna en þau höfðu verið í óreglu lengi. Er lýsing átaka ákærðu og H-kk-ef í ákæru í samræmi við ítrekaða skýrslugjöf Á-kk-ef B-kk-ef og B-kk-ef hjá lögreglu og að nokkru við fyrstu skýrslu ákærðu, sem hún gaf að viðstöddum verjanda sínum. Sagði hún þá að eftir að hún hafi náð yfirhöndinni í átökum þeirra H-kk-ef, og náð að komast ofan á hann og halda höndum hans föstum, hafi hann eins og sofnað ölvunarsvefni. Hún tók það fram að það hafi snörlað í honum og hún því lagt hann á hliðina. Samkvæmt endurriti af þinghaldi í Héraðsdómi Reykjavíkur, sem haldið var í tilefni kröfu um gæsluvarðhald yfir ákærðu, kvað hún rétt eftir sér haft í skýrslunni eftir að hafa verið spurð sjálfstætt um sakarefnið. Það er nokkur galli á bókun þess þinghalds að frásögn ákærðu fyrir dómi er ekki bókuð sjálfstætt. Á-kk-nf B-kk-nf viðurkenndi við yfirheyrslur hjá lögreglu að hafa slegið H-kk-þf einu sinni á hökuna fyrir átök H-kk-ef og ákærðu, en neitaði að hafa lent í átökum við hann og var sá framburður studdur af B-kk-þgf. Ákærða hélt því hins vegar fram í síðari yfirheyrslum hjá lögreglu að Á-kk-nf B-kk-nf hefði einnig lent í átökum við H-kk-þf.

Ákærða hefur fyrir dómi viðurkennt að hafa lent í átökum við H-kk-þf, en hann hafi áreitt hana og verið með leiðindahávaða. Hún kenndi hins vegar Á-kk-þgf B-kk-þgf um lát H-kk-ef og kvaðst aldrei hafa sest ofan á hann og þrengt að hálsi hans, eins og segir í ákærunni. Framburður Á-kk-ef B-kk-ef fyrir dómi var í aðalatriðum í samræmi við skýrslur hans hjá lögreglu. Hann segist hins vegar hafa verið ofurölvi og hafa setið í stól á hlið við dýnuna sem H-kk-nf lá á og dottað öðru hvoru og því ekki fylgst með átökum þeirra að fullu. B-kk-nf hafði fyrir aðalflutning málsins í héraði, en eftir skýrslugjöf hjá lögreglu, fengið heilablóðfall og síðar hjartastopp og kvaðst því fyrir dómi ekki muna að greina frá atvikum. A-kk-nf P-kk-nf S-kk-nf taugasérfræðingur, sem annaðist B-kk-þf í veikindum hans, hefur borið fyrir dómi að ekki sé ástæða til að draga þessa fullyrðingu hans í efa. Samkvæmt 1. mgr. 48. gr. laga um meðferð opinberra mála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Hafa skýrslur B-kk-ef því takmarkað sönnunargildi. Með heimild í 3. mgr. sömu greinar þykir þó mega styðjast við skýrslur hans hjá lögreglu að því leyti sem þær eru í samræmi við önnur sönnunargögn.

Þau ákærða, B-kk-nf og Á-kk-nf B-kk-nf yfirgáfu vettvang eftir að sá síðastnefndi hafði kveðið upp úr með það að H-kk-nf væri látinn. Ákærða kveðst ekki hafa viljað trúa því og hafi hún því komið á ný á staðinn síðar um kvöldið ásamt vitninu H-kk-þgf A-kk-þgf K-kk-þgf, sem hún hafði beðið að fylgja sér, til að huga að H-kk-þgf. Sagði hún H-kk-nf A-kk-þgf að slys hefði orðið í íbúð B-kk-ef. H-kk-nf A-kk-nf kveðst hafa fullvissað sig um að H-kk-nf væri látinn og hafi því næst breitt sæng yfir hann og upp yfir höfuð. Þau ákærða tilkynntu hins vegar ekki látið heldur fóru á brott. Það var ekki fyrr en vitnin H-kvk-nf L-kvk-nf B-kvk-nf og G-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf komu á vettvang um nóttina að lögregla var til kvödd.

III.

Meðal gagna málsins er grunnteikning lögreglu af vettvangi að Leifsgötu 10 og ljósmyndir sem teknar voru þar 24. júlí 2000. Myndirnar voru teknar áður en lík H-kk-ef E-kk-ef var fjarlægt. Sæng hafði þá verið dregin af efri hluta líksins. Má af myndunum sjá hvernig lögreglan kom að vettvangi. Er framburður Á-kk-ef B-kk-ef P-kk-ef um það hvernig þau skildu við H-kk-þf þegar þau yfirgáfu íbúðina í samræmi við ljósmyndir þessar. Frásagnir B-kk-ef fyrir lögreglu voru á sömu lund. Frásagnir ákærðu hafa hins vegar verið nokkuð misvísandi um þetta atriði og ekki í samræmi við ljósmyndirnar. H-kk-nf G-kk-nf læknir, sem lögregla kallaði á vettvang, áætlaði að H-kk-nf hefði látist á milli kl. 13 og 17 hinn 23. júlí 2000. Samkvæmt öðrum gögnum málsins og framburði vitna virðist það ekki geta hafa gerst fyrr en eftir kl. 15 og ekki síðar en kl. 17.30 til 18.

Í héraðsdómi er lýst niðurstöðu krufningarskýrslu Þ-kvk-ef S-kvk-ef S-kvk-ef sérfræðings í réttarmeinafræði á Rannsóknastofu Háskóla Íslands og framburði hennar og G-kk-ef G-kk-ef prófessors í réttarlæknisfræði fyrir dómi. Var það samdóma niðurstaða þeirra að H-kk-nf hafi látist af völdum kyrkingar og hefði verið um manndráp að ræða. Þau voru um það sammála að áverkar á hálsi H-kk-ef bentu til þess að þeir stöfuðu frá fingrum og að kyrkingin hafi verið framkvæmd með berum höndum. Þ-kvk-nf S-kvk-nf lýsti því að áverki á brjóstkassa H-kk-ef hefði myndast eftir lát hans og gæti hann hafa hlotist af því að hnefi eða hönd hefði verið lögð á brjóst H-kk-ef og hjartahnoð reynt. Samræmist það því sem ákærða, B-kk-nf og Á-kk-nf B-kk-nf hafa borið um að sá síðastnefndi hafi reynt lífgunartilraunir áður en þau yfirgáfu vettvang, en aðferðir við þær hafði hann lært í stýrimannaskólanum. Ákærða hefur sagt að hún hafi einnig reynt lífgunartilraunir en hún er ein um þá frásögn.

Blóð úr H-kk-þgf fannst á fötum ákærðu. Kemur það heim og saman við það, sem frá er skýrt í héraðsdómi, að fyrr um daginn hafði hún barið hann svo að hann fékk af því blóðnasir. Þetta voru hins vegar einu áverkarnir á H-kk-þgf sem blætt hafði frá. Þá fannst á fötum H-kk-ef blóð frá ákærðu. Ákærða hefur haldið því fram að H-kk-nf hafi í átökum við sig brotið brennivínsflösku og ráðist á sig með brotunum. Við handtöku hafði hún sár í báðum lófum og voru þetta þrír skurðir sem blætt hafði úr. Í skýrslu H-kk-ef G-kk-ef læknis, sem þá skoðaði ákærðu, segir að ekki sé unnt að fullyrða hvernig áverkarnir hafi komið. Hann telur þó að eggvopn hefði þurft til, eins og hníf eða glerbrot. Hann segir hins vegar að þessir þrír skurðir fylgi allir mjög nákvæmlega línum lófans og sé ósennilegt að þeir hafi komið af tilviljun við fall á beitta hluti eða við tilviljunarkenndar atlögur sem varnarsár, heldur hafi skurðirnir verið skornir af nokkurri nákvæmni í lófana. Hann tekur fram að hann hafi áður séð varnarsár í lófum eftir hnífa. Flöskubrot fundust á vettvangi og var hluti þeirra dreifður yfir fleti það sem H-kk-nf lá í. Hvorki Á-kk-nf B-kk-nf né B-kk-nf gátu gefið skýringar á því hvernig flaskan brotnaði. Á-kk-nf B-kk-nf taldi þó B-kvk-þf hafa brotið flöskuna og í skýrslum lögreglu er haft eftir B-kk-þgf að H-kk-nf hefði ekki getað skorið ákærðu. Engin merki sáust á höndum líksins því til styrktar að H-kk-nf hefði beitt flöskubrotum.

Ákærða gekkst undir geðheilbrigðisrannsókn hjá S-kk-þgf P-kk-þgf P-kk-þgf geðlækni. Í niðurstöðu héraðsdóms er því áliti læknisins lýst að hún sé sakhæf og hafi á þeim tíma er verknaðurinn var framinn verið að fullu fær um að stjórna gerðum sínum þótt hún hafi verið undir miklum áhrifum fíkniefna, áfengis og róandi lyfja. Ljóst sé hins vegar að hún hafi alvarleg einkenni persónuleikatruflunar og skapgerðarbresta. Hún sé árásargjörn og jafnvel hættuleg undir áhrifum áfengis, róandi lyfja og eiturlyfja.

IV.

Fallist er á það með héraðsdómi að sannað sé með réttarkrufningu og vitnisburði áðurgreindra sérfræðinga að banamein H-kk-ef E-kk-ef hafi verið kyrking. Þrengt hafi verið að hálsi hans, líklega með fingrum, þannig að blóðrás til heilans hafi stöðvast svo að af hlaust bani.

Í héraðsdómi er því lýst að atburðarásin á Leifsgötu 10 sunnudaginn 23. júlí 2000 sé um margt óljós enda hafi ákærða, Á-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf og B-kk-nf S-kk-nf, sem til frásagnar voru, öll verið ölvuð og tímaskyn þeirra ótraust. Fram kemur að framburður ákærðu um atburðina hafi verið mjög óstöðugur. Skýrslur hennar fyrir lögreglu tóku smátt og smátt verulegum breytingum frá fyrstu skýrslu 24. júlí 2000, sem að framan er lýst, en sú frásögn var að mestu staðfest fyrir dómi þegar gæsluvarðhald hennar var ákveðið, og allt til skýrslu hennar 14. ágúst 2000. Við skýrslutöku 26. júlí 2000 bar hún að mestu á sömu lund og fyrr um átök sín og H-kk-ef að því viðbættu að hana minnti að hún hefði sett hendur hans þétt upp að hálsi hans. Hún taldi þó aðspurð að hann hefði getað andað. Hún hefði einungis haldið höndum hans föstum við háls hans en ekki þrengt að öndunarveginum. H-kk-nf hafi róast við þetta, hætt öllum látum og hún hafi veitt því athygli að hann var sofnaður þegar hún stóð upp. Eftir þessi átök hafi hún verið alveg búin, titrað öll og nötrað, auk þess sem hún hafi verið orðin rennandi sveitt. Hún hafi eftir þetta heyrt að H-kk-nf hafi farið að blóta. Það hafi farið í taugarnar á Á-x-x B-kk-þgf og hafi hann farið að H-kk-þgf og slengt höfði hans þrívegis harkalega í vegg. Þessum framburði breytti hún 14. ágúst og sagðist þá muna að Á-kk-nf hefði notað framhandlegg sinn til að ýta á háls H-kk-ef. Framburður hennar um ýmis önnur atriði hefur verið hvarflandi. Fyrir dómi hélt hún sig við fyrri framburð um að átök hefðu orðið milli Á-kk-ef B-kk-ef og H-kk-ef en framburður hennar um þau hafði þá tekið þeim breytingum að hún hélt því fram að Á-kk-nf hefði tekið H-kk-þf hálstaki. Fyrir lögreglu hafði hún ekki skýrt svo frá. Lýsing hennar á hálstaki þessu tók að auki breytingum fyrir dómi. Hvorki Á-kk-nf B-kk-nf né B-kk-nf staðfestu við endurteknar skýrslutökur hjá lögreglu framburð hennar um átök milli þess fyrrnefnda og H-kk-ef og skýrslur hennar hjá lögreglu og framburður hennar fyrir dómi um tök Á-kk-ef B-kk-ef á H-kk-þgf koma ekki heim og saman við krufningarskýrslur. Héraðsdómur mat framburð ákærðu ótrúverðugan og fyrir Hæstarétti hefur ekki verið sýnt fram á neitt sem bendir til þess að sú niðurstaða sé röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins, sbr. 4. og 5. mgr. 159. gr. laga um meðferð opinberra mála. Framburður Á-kk-ef B-kk-ef hefur hins vegar að mestu verið sá sami um það er máli skiptir frá fyrstu lögregluskýrslu og fyrir dómi og hefur hann stuðning af skýrslum B-kk-ef fyrir lögreglu. Skýrslur ákærðu um hvernig hún skildi við H-kk-þf þegar hún, Á-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf yfirgáfu íbúðina eru ekki í samræmi við skýrslur þeirra, en þær eru í góðu samræmi við það hvernig að H-kk-þgf var komið þegar lögregla kom á vettvang.

Ákærða hefur játað að hafa verið ósátt við H-kk-þf og pirruð vegna áreitni hans og hávaða og hafi hún barið hann svo að hann fékk blóðnasir og síðar átt í átökum við hann og hafi hún verið sveitt og mjög þreytt eftir þau átök. Framburður Á-kk-ef B-kk-ef þykir staðfesta að átök hennar hafi verið allharkaleg og hún tekið verulega á. Framburður B-kk-ef fyrir lögreglu er í samræmi við þetta. Áverkar, sem lýst er í krufningarskýrslu, svo og aðkoma á vettvangi þykja geta komið heim og saman við skýrslur þeirra af þessum átökum. Þykir nægjanlega fram komið svo að ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum að ákærða hafi veitt H-kk-þgf þá áverka sem ollu bana hans og að ekki hafi þar öðrum verið til að dreifa. Af krufningarskýrslu má ráða að atlagan hafi verið harkaleg og ofsafengin. Þá beindist hún að hálsi manns þar sem aðalæðar liggja til heilans. Þeim sem beitir slíkum tökum getur ekki dulist að langlíklegast sé að bani hljótist af. Ber því að staðfesta héraðsdóm um að brot ákærðu varði við 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

V.

Refsingu ákærðu ber að ákvarða með hliðjón af 77. gr. almennra hegningarlaga. Hún hefur áður hlotið átta refsidóma, þar af hlaut hún 20. nóvember 1998 þriggja mánaða fangelsisdóm fyrir líkamsárás.

Ákærða heldur því fram að H-kk-nf hafi áreitt sig og hún, Á-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf eru sammála um að nokkurt ónæði hafi verið af honum. Fallist er á það með héraðsdómi að í upphafi hafi það ekki verið ásetningur ákærðu að deyða H-kk-þf og af hegðun hennar fyrst eftir verknaðinn verður ekki annað ráðið en hún hafi ekki viljað horfast í augu við það sem gerst hafði. Gögn málsins benda hins vegar til þess, eins og að framan er rakið, að hún hafi sjálf veitt sér áverka eftir verknaðinn og ekkert styður frásögn hennar um að H-kk-nf hafi veist að henni með glerbrotum. Ekkert er heldur fram komið, sem hnekkir áliti geðlæknis, um að hún sé sakhæf og hafi á þeim tíma, sem verknaðurinn var framinn verið að fullu fær um að stjórna gerðum sínum, þótt hún hafi verið undir miklum áhrifum fíkniefna, áfengis og róandi lyfja. Áverkarnir á hinum látna sýna að atlagan var hrottaleg og samkvæmt framburði annarra, sem við sögu koma, gat H-kk-nf litla björg sér veitt.

Þegar framangreint er virt, svo og horft til dómafordæma, þykir refsing ákærðu hæfilega ákvörðuð fangelsi í 12 ár. Með vísan til 76. gr. almennra hegningarlaga skal samfellt gæsluvarðhald ákærðu frá 24. júlí 2000 koma til frádráttar refsivistinni.

Sakarkostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest að því er ákærðu varðar.

Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað sakarinnar, svo sem nánar er kveðið á um í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærða, B-kvk-nf G-kvk-nf, sæti fangelsi í 12 ár, en til frádráttar komi samfellt gæsluvarðhald hennar frá 24. júlí 2000 að telja.

Sakarkostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest að því er ákærðu varðar.

Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 350.000 krónur.