12/2004

Deilt var um sakarskiptingu vegna árekstrar bifreiðanna Y og P. Á grundvelli þess sem fyrir lá í málinu, og eins og sönnunarstöðu var háttað, varð að miða við að bifreiðin P hefði verið komin það nærri stöðvunarlínu við umrædd gatnamót að ökumanni hennar hafi ekki borið að stöðva bifreiðina er gult ljós kviknaði á götuvita, heldur hafi hún mátt halda áfram för í samræmi við síðari hluta 5. mgr. 34. gr. reglugerðar nr. 289/1995 um umferðarmerki og notkun þeirra. Ökumanni Y hafi því eins og hér stóð á, borið að veita P forgang í samræmi við 6. mgr. 25. gr. laga nr. 50/1987.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. janúar 2004. Krefst hann þess aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða sér 959.782 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. janúar 2001 til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim tíma til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi að stefndu verði dæmdir til greiðslu lægri fjárhæðar. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður falli niður.

I.

Eins og rakið er í héraðsdómi skullu bifreiðarnar YI-098 og PU-578 saman á gatnamótum Geirsgötu og Tryggvagötu í Reykjavík 16. október 2000. Á gatnamótunum eru umferðarljós. Var bifreiðinni PU-578 ekið á vinstri akrein austur Geirsgötu en bifreiðinni YI-098 hafði verið ekið vestur Geirsgötu og hugðist ökumaður hennar beygja til vinstri til suðurs inn á Tryggvagötu. Áfrýjandi var vátryggjandi bifreiðarinnar YI-098 og greiddi eiganda hennar andvirði bifreiðarinnar eftir áreksturinn. Heldur hann því fram að bifreiðinni PU-578 hafi verið ekið yfir gatnamótin gegn rauðu ljósi. Fallist dómurinn ekki á þá fullyrðingu verði við það að miða að ökumaður nefndrar bifreiðar hafi eigi að síður átt að stöðva bifreiðina við gatnamótin eftir að gult ljós kviknaði á götuvitanum gegnt honum, í stað þess að aka áfram gegn gulu ljósi. Af hálfu stefndu, sem eru vátryggjandi og eigandi bifreiðarinnar PU-578, er því haldið fram að gult ljós hafi kviknað svo skömmu áður en þeirri bifreið var ekið yfir stöðvunarlínu við gatnamótin að ökumaður hennar hafi átt þess eins úrkosta að halda áfram yfir þau.

Bifreiðin YI-098 er fólksbifreið af tegundinni Peugeot 206 en bifreiðin PU-578 jeppi af tegundinni Nissan Patrol. Er síðarnefnda bifreiðin mun þyngri og af framlögðum gögnum virðist sem hún hafi skemmst lítið, en bifreiðin YI-098 töluvert og þá aftarlega á hægri hlið, aðallega við afturhjól. Ekki nýtur við uppdráttar lögreglu af vettvangi og verður því ekki fullyrt nákvæmlega hvar á gatnamótunum áreksturinn varð. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til þess að umræddar bifreiðar hafi verið í ólagi fyrir áreksturinn. Akstursskilyrði voru ágæt, dagsbirta, en blautt á götu. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu mældust hemlaför eftir bifreiðina PU-578 3,8 metrar. Af ljósmyndum af vettvangi, teknum skömmu eftir áreksturinn, má ráða að við áreksturinn hafi bifreiðin YI-098 kastast nokkra metra til suðurs þar sem hún lenti á umferðareyju milli akreina á Tryggvagötu og sneri þar öndvert við fyrri akstursstefnu. Málsaðilar eru sammála um að miða við að bifreiðinni PU-578 hafi verið ekið með löglegum hámarkshraða austur Geirsgötu, eða 50 km á klukkustund.

Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt fram skrifleg svör M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors í véla- og iðnaðarverkfræði við eftirfarandi spurningum áfrýjanda, sem samkvæmt greinargerð prófessorsins voru svohljóðandi: „1. Ef bifreið er bíllengd frá stöðvunarlínu á leið austur Geirsgötu þegar gula ljósið kviknar gagnvart þeirri bifreið og bifreiðin er á 50 km miðað við klukkustund, hvar er sú bifreið þegar rauða ljósið kviknar miðað við að bifreiðin aki áfram til austurs á sama hraða. 2. Hvað fer bifreið á 50 km/klst hraða langa leið á hverri sekúndu. 3. Hvað tekur það bifreið margar sekúndur að taka af stað úr kyrrstöðu austan gatnamóta Tryggvagötu/Geirsgötu og komast í þá stöðu sem bifreiðin YI-098 var er ekið var á þá bifreið með þeim hætti sem fram kemur í lögregluskýrslu um árekstur bifreiðanna PU-578 og YI-098 þann 16.10.2000. Gert er ráð fyrir að viðkomandi bifreið hafi stöðvast austan gatnamótanna á vestur leið við stöðvunarlínu og að bifreiðin taki af stað og aki inn á gatnamótin og beygi síðan til vinstri áleiðis inn í Tryggvagötu.“

Í svörum prófessorsins segir meðal annars: „1. Staðsetning bifreiðar þegar rauða ljósið kviknar. Tíminn sem líður frá því að gula ljósið kviknar og þar til rauða ljósið kemur er lágmark 3 sekúndur. Bifreið sem ekur á stöðugum hraða 50 km/klst eða 13.9 m/sek. fer á þessum 3 sekúndum vegalengdina 41.6 m. ... 3. Tími sem tekur bifreið úr kyrrstöðu að aka ákveðna vegalengd. Bifreiðin Peugeot 206 getur náð hámarkshröðun sem er á bilinu 1.5 m/sek² til 2.2 m/sek². Ef reiknað er með að bifreiðin YI-098 var staðsett 2 m frá gangbrautarljósum ... er vegalengdin frá kyrrstöðu og að þeim stað sem áreksturinn varð á bilinu 10-16 m. Bifreið sem fer úr kyrrstöðu og er með hröðun sem táknuð er með bókstafnum a [m/sek²] fer vegalengdina s [m] á tímanum t [sek] samkvæmt líkingunni t =

Ef vegalendin er 10 m og hröðunin 2.0 m/sek² verður tíminn 3.2 sek og er það líklega stysti tíminn sem gat liðið. Ef vegalengdin er 16 m og hröðunin 1.0 m/sek² er tíminn 5.6 sek. Líklega er það lengsti tími sem gat liðið. ... Líklegast er að tíminn sem tekur bifreiðina YI-098 að aka úr kyrrstöðu, að þeim stað þar sem ekið er á hana, hafi verið 4.3 sek. Er þá miðað við að hún hafi hröðun 1.5 m/sek² og fari vegalengdina 14 m áður en ekið er á hana.“

Af hálfu áfrýjanda var lagt fram svarbréf Reykjavíkurborgar þar sem segir meðal annars að „hringurinn á ljósastýringunni á þessum gatnamótum eru 75 sek.” Þá kemur fram að frá því að græn ökuljós slokkna fyrir umferð austur/vestur Geirsgötu og þar til græn ökuljós kvikna fyrir umferð norður/suður Tryggvagötu líði 7 sekúndur. Sami tími líði frá því að græn ökuljós slokkna fyrir umferð norður/suður Tryggvagötu og þar til að græn ökuljós kvikna fyrir umferð austur/vestur Geirsgötu. Nánar segir að gula ljósið, sem komi eitt sér eftir grænt ljós, logi í 3 sekúndur, rautt ljós sé á öllum vitum í einu í 2 sekúndur, en gula ljósið, er logi samtímis rauðu ljósi áður en skipti yfir í grænt ljós, logi í 2 sekúndur, en samtals gerir þetta 7 sekúndur.

II.

Framburður ökumanna bifreiðanna, hjá lögreglu og fyrir dómi, er rakinn í hinum áfrýjaða dómi, en líta ber til þess að skýrslugjöf fyrir dómi fór fram um þremur árum eftir áreksturinn. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu var á vettvangi haft eftir G-kvk-þgf G-kvk-þgf, ökumanni PU-578, að hún hafi „átt skammt ófarið að gatnamótunum“ er kviknað hafi gult ljós á eftir grænu og hún ákveðið að halda áfram. Kvaðst hún hafa séð að bifreiðin YI-098 hafi verið kyrrstæð „inni á gatnamótunum“ og hafi hún talið víst að ökumaður hennar myndi bíða eftir að hún æki framhjá. Það hafi hann ekki gert heldur ekið í veg fyrir hana er hún ók inn á gatnamótin. Þá var bókað eftir henni að hún hafi veitt því athygli að í „sama mund og áreksturinn varð þá hafi kviknað rautt ljós fyrir akstursstefnu hennar.“ Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir E-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, ökumanni bifreiðarinnar YI-098, að hann hafi ekið vestur Geirsgötu og ætlað að beygja suður Tryggvagötu. Hafi hann ekið inn á gatnamótin á grænu ljósi, en stöðvað þar vegna umferðar austur Geirsgötu. Hafi hann aftur tekið af stað eftir að rautt ljós kviknaði fyrir umferð austur Geirsgötu. Kveðst hann hafa séð til ferða PU-578 þar sem bifreiðinni var ekið austur Geirsgötu að gatnamótunum, en talið víst að bifreiðin myndi vera stöðvuð við ljósin. Ekki rituðu ökumenn bifreiðanna undir það sem bókað var eftir þeim á vettvangi, en þeir gáfu formlega skýrslu, með réttarstöðu kærðra, hjá lögreglu í desember sama árs. Framburður E-kk-ef Þ-kk-ef þá var á sömu lund og samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar. G-kvk-nf sagðist við þá skýrslugjöf hafa „verið rétt ókomin“ að gatnamótunum er gult ljós kviknaði á eftir grænu ljósi. Hins vegar hafi bifreiðin YI-098 þá ekki verið komin yfir stöðvunarlínu eins og ökumaður hennar hélt fram. Kvað hún „að þegar bifreiðarnar hafi skollið saman hafi hún litið á götuvitann og séð þá um leið að umferðarljósin hafi verið að skipta frá gulu yfir í rautt umferðarljós gagnvart umferð austur Geirsgötu.“ Fyrir dómi bar G-kvk-nf á sama veg um málsatvik, en nefndi þó að sér hefði virst sem ökumaður bifreiðarinnar YI-098 hafi tekið „krappa beygju alveg upp við ljósin“. Fyrir dómi bar E-kk-nf Þ-kk-nf líkt og áður og ítrekaði að hann hafi talið bifreiðina PU-578 svo langt frá gatnamótunum er gula ljósið kviknaði á götuvitanum að hann hafi alls ekki búist við að henni yrði ekið yfir gatnamótin. Þá hafi grænt ljós verið kviknað fyrir umferð til suðurs er hann tók aftur á stað á gatnamótunum.

Vitnið S-kk-nf F-kk-nf bar fyrir lögreglu að hann hafi litið á umferðarljósin gagnvart umferð vestur Geirsgötu og þá séð að þau hafi verið að skipta frá gulu yfir í rautt í sömu mund og bifreiðinni PU-578 var ekið inn á gatnamótin. Fyrir dómi kvaðst hann ekkert geta fullyrt um þetta atriði. Til þess verður að líta að framburður vitnisins er ónákvæmur um málsatvik auk þess sem hann kvaðst ekki hafa séð áreksturinn.

III.

Eins og að framan er nefnt logar gult ljós á götuvita eitt sér í 3 sekúndur, eftir að hið græna er slokknað. Á þeim tíma fer bifreið, sem ekið er með hraðanum 50 km á klukkustund, 41,6 metra. Þegar litið er til framlagðra ljósmynda um staðsetningu bifreiðanna eftir áreksturinn, framangreindra gagna frá Reykjavíkurborg um ljós á götuvitum og útreikninga M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors, byggðum á ætluðum hraða og hröðun bifreiða þeirra sem við sögu komu, verður ekki byggt á framburði ökumanns bifreiðarinnar PU-578 um að bifreiðin YI-098 hafi ekki verið komin yfir stöðvunarlínu við gatnamótin er bifreiðinni PU-578 var ekið inn á þau. Verður því miðað við framburð ökumanns bifreiðarinnar YI-098 um það atriði. Hins vegar styðja gögn málsins ekki nægilega framburð þess síðarnefnda um að bifreiðinni PU-578 hafi verið ekið yfir gatnamótin gegn rauðu ljósi. Verður því að telja slíkt ósannað, en miða þess í stað við að gult umferðarljós fyrir umferð austur Geirsgötu hafi logað er síðargreind bifreið ók inn á gatnamótin.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 skal ökumaður hafa sérstaka aðgát við vegamót. Samkvæmt 6. mgr. sömu greinar ber ökumanni, sem ætlar að beygja á vegamótum, að veita forgang þeirri umferð, sem á móti kemur. Í 5. mgr. 34. gr. reglugerðar nr. 289/1995 um umferðarmerki og notkun þeirra, sem sett er á grundvelli 84. gr. umferðarlaga, kemur fram að gult ljós eitt sér merkir að nema skuli staðar. Það gefur til kynna að brátt skipti yfir í rautt ljós, en hefur að öðru leyti sömu merkingu og rautt ljós. Í síðari hluta 5. mgr. 34. gr. reglugerðarinnar er kveðið á um að ökumaður skuli þó ekki nema staðar ef hann, þegar skipt er úr grænu ljósi í gult, er kominn það langt fram að stöðvun muni hafa í för með sér hættu. Samkvæmt framangreindum ákvæðum hvíldi í greint sinn sérstök aðgæsluskylda á ökumönnum beggja bifreiðanna. Eins og að framan greinir var ekki gerður uppdráttur af vettvangi og er óvíst hvar nákvæmlega á gatnamótunum áreksturinn varð. Er framlögðum gögnum raunar áfátt um fleiri atriði er máli gætu skipt. Verður að skoða málsatvik og gögn málsins í því ljósi. Af þeim nýju gögnum, sem lögð voru fyrir Hæstarétt og tíunduð hafa verið, er heldur ekki unnt að álykta hvar bifreiðarnar voru nákvæmlega er gula ljósið kviknaði fyrir umferð austur Geirsgötu. Líta ber til þess hversu langan veg bifreið á 50 km hraða á klukkustund fer á sekúndu hverri. Eins og sönnunaraðstöðu er háttað og samkvæmt öllu framanrituðu verður að miða við að bifreiðin PU-578 hafi verið komin það nærri stöðvunarlínu að ökumanni hennar hafi ekki borið að stöðva bifreiðina er gult ljós kviknaði á götuvitanum, heldur hafi hún mátt halda áfram för í samræmi við ákvæði síðari hluta 5. mgr. 34. gr. framangreindrar reglugerðar. Bar ökumanni bifreiðarinnar YI-098, eins og hér stóð á, að veita bifreiðinni PU-578 forgang í samræmi við 6. mgr. 25. gr. umferðarlaga.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefndu, Tryggingamiðstöðinni hf. og Ó-kk-þgf E-kk-þgf Ó-kk-þgf, samtals 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.