476/2011

K kærði úrskurð héraðsdóms þar sem kveðið var á um að opinber skipti til fjárslita milli hennar og M skyldu fara fram. Aðila greindi meðal annars á um hvort fullnægt væri skilyrðum 100. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. til að unnt væri að krefjast opinberra skipta til fjárslita milli þeirra. Þá greindi aðila á um hvort skilyrði væru að öðru leyti til þess að fram færu opinber skipti til fjárslita milli þeirra. Í dómi Hæstaréttar sagði að með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar mætti staðfesta þá niðurstöðu að skilyrði 100. gr. laga nr. 20/1991 um tveggja ára samfellda sambúð væri uppfyllt í málinu. Í dóminum sagði því næst að af 109. gr. laga nr. 20/1991 yrði ráðið að opinber skipti til fjárslita færu ekki fram nema minnst annar aðilanna ætti eignir umfram skuldir, sbr. dóm Hæstaréttar 29. ágúst 2005 í máli nr. 261/2005 sem birtur væri í dómasafni þess árs á bls. 2841. Þá sagði í dóminum að óumdeilt virtist að við lok sambúðar aðila hefðu ýmsar nánar tilgreindar eignir ýmist verið þinglýstar eða skráðar á nafn K. Samkvæmt gögnum málsins hefði M á hinn bóginn á umræddu tímamarki ekki átt neinar eignir sem einhverju gætu skipt. Því næst sagði í dómi Hæstaréttar að ljóst væri, meðal annars af tölvupósti sem farið hefði milli aðila í kjölfar sambúðarslitanna, að ágreiningslaust væri milli þeirra að áhvílandi veðskuldir á fasteignum sem skráðar væru á K væru töluvert hærri en verðmæti þeirra. Þá bæru gögn málsins með sér að hið sama ætti við um aðrar nánar tilgreindar eignir K. Að öllu þessu virtu hefði M ekki sýnt fram á að verðmæti fyrrgreindra eigna K hefði verið meira en skuldir hennar, en með því að M hefði krafist opinberra skipta yrði hann að sýna fram á að skilyrði til þess væru uppfyllt. Var kröfu M því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. júlí 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júlí 2011, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að fram færu opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila vegna slita á óvígðri sambúð þeirra. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um opinber skipti verði hafnað. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 15. ágúst 2011. Hann krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað, sem sóknaraðila verði gert að greiða sér ásamt kærumálskostnaði. Til vara krefst varnaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðili dæmd til að greiða kærumálskostnað.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði bjuggu aðilar saman í um tíu ár með hléum. Ber aðilum ekki saman um hvenær þau hófu sambúð en af gögnum málsins má ráða að það hafi verið eigi síðar en á árinu 1998 og henni hafi lokið í október 2008. Greinir aðila meðal annars á um það hvort sambúð þeirra hafi á umræddu tímabili varað samfleytt í að minnsta kosti tvö ár þannig að fullnægt sé skilyrðum 100. gr. laga nr. 20/1991 til að unnt sé að krefjast opinberra skipta til fjárslita milli þeirra. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður að líta svo á að það skilyrði sé hér uppfyllt.

Ágreiningur í máli þessu snýst jafnframt um það hvort skilyrði séu að öðru leyti til þess að fram fari opinber skipti til fjárslita milli aðila. Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 20/1991 skal við skipti greina milli eigna sem tilheyra hvorum aðila fyrir sig og eigna sem tilheyra þeim í sameiningu. Eins skal farið með skuldir hvors um sig og þær skuldir sem beinast að þeim báðum. Í 2. mgr. sömu lagagreinar segir að þegar ákveðið er hvað hvor aðili eigi að fá í sinn hlut og ef sammæli verða ekki um aðra skipan skuli leggja saman varðandi hvorn þeirra fyrir sig verðmæti eigna sem tilheyra honum einum og verðmæti hlutdeildar hans í því sem hann á í sameign með gagnaðilanum. Frá þessari heildareign hvors um sig skuli síðan dregin fjárhæð skulda sem beinast að hvorum þeirra, ásamt hlutdeild hvors í sameiginlegum skuldum. Þá segir í 3. mgr. ákvæðisins að hvor aðili um sig eigi aðeins rétt á að fá eignir í sinn hlut móti skuldum sínum að því marki sem eignir hans sjálfs, þar á meðal hlutdeild í sameign, hrökkvi fyrir skuldum hans. Að því leyti sem eignir aðilans nægja ekki fyrir skuldum hans verði á hinn bóginn ekki tekið tillit til skuldanna sem umfram eru nema aðilar ákveði annað. Af þessu er ljóst að opinber skipti til fjárslita fara ekki fram nema minnst annar aðilanna eigi eignir umfram skuldir, sbr. dóm Hæstaréttar 29. ágúst 2005 í máli nr. 261/2005 sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 2841.

Samkvæmt 104. gr. laga nr. 20/1991 koma aðeins til skipta þær eignir og þau réttindi aðilanna sem tilheyrðu þeim þegar óvígðri sambúð var slitið auk þess sem til skipta skulu koma arður, vextir og annars konar tekjur sem hafa fengist síðan af þeim eignum og réttindum. Með sama hætti skal aðeins tekið tillit til skulda aðilanna sem höfðu stofnast og voru ekki greiddar á því tímamarki.

Óumdeilt virðist í málinu að við lok sambúðar aðilanna hafi eftirfarandi eignir ýmist verið þinglýstar eða skráðar á nafn sóknaraðila: Einbýlishús að [...] og [...] að [...] í Reykjavík, lóð að [...], traktorsgrafa, leigð samkvæmt samningi um fjármögnunarleigu, bifreiðir með skráningarnúmeri [...] af gerðinni [...] og hjólhýsi með skráningarnúmeri [...]. Þá liggur fyrir að á framangreindum fasteignum í [...]hvíldu miklar skuldir, svo og að tekin hafi verið lán til kaupa traktorsgröfu, bifreiða og hjólhýsis, en allar þessar skuldir hafi verið á nafni sóknaraðila. Samkvæmt gögnum málsins mun varnaraðili á hinn bóginn ekki hafa átt neinar eignir sem einhverju geta skipt.

Þótt í málinu liggi ekki fyrir óyggjandi gögn um verðmæti ofangreindra eigna eða útreikningur á stöðu skulda á því tímamarki sem sambúð aðila var slitið er ljóst, meðal annars af tölvupósti sem fór milli aðila í kjölfar sambúðarslitanna, að ágreiningslaust var milli þeirra að áhvílandi veðskuldir á fasteignum væru töluvert hærri en verðmæti þeirra. Þá bera gögn málsins með sér að lán vegna kaupa á bifreiðum, hjólhýsi og traktorsgröfu voru mun hærri en verðmæti þeirra, auk þess sem skuldir vegna yfirdráttar á bankareikningum og af greiðslukortum voru töluverðar. Að öllu þessu gættu hefur varnaraðili ekki sýnt fram á að verðmæti fyrrgreindra eigna sóknaraðila hafi verið meira en skuldir hennar, en með því að varnaraðili hefur krafist opinberra skipta verður hann að sýna fram á að skilyrði til þess séu uppfyllt.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu varnaraðila, M, um opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila, K, er hafnað.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.