27/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ógilt var erfðaskrá C á grundvelli 1. mgr. 45. gr. erfðalaga nr. 8/1962 sökum þess að C hefði skort hæfi til að gera hana, sbr. 2. mgr. 34. gr. sömu laga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. janúar 2014. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2013 þar sem ógilt var erfðaskrá C frá 26. janúar 2010. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fyrrgreind erfðaskrá „verði metin gild.“ Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gerðu hjónin C, sem var fæddur [...], og D, fædd [...], með sér gagnkvæma erfðaskrá á árinu 1957. Samkvæmt erfðaskránni skyldi það langlífara erfa allar eigur hins skammlífara og hafa fullan ráðstöfunarrétt yfir eignunum eftir lát þess skammlífara. Þeim hjónum varð ekki barna auðið. D lést [...] 1996 og hinn 19. apríl sama ár gerði C erfðaskrá í viðurvist lögbókanda í Reykjavík. Með henni arfleiddi C varnaraðila, fósturdóttur fóstursonar síns, að öllum eigum sínum „hvort sem þær stafa frá D heitinni eða mér.“ C gerði á ný erfðaskrá í viðurvist lögbókanda í Reykjavík 26. janúar 2010 og með þeirri erfðaskrá arfleiddi hann sóknaraðila, bróðurdóttur sína, að öllum eigum sínum. C lést [...] 2012, á 94. aldursári. Dánarbú hans var tekið til opinberra skipta 28. september sama ár að kröfu varnaraðila vegna ágreinings um gildi erfðaskrárinnar 26. janúar 2010. Skiptastjóri beindi ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms 10. maí 2013 og var málið þingfest af því tilefni 7. júní sama ár og hinn kærði úrskurður kveðinn upp sem fyrr segir 18. desember 2013.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort C hafi við gerð erfðaskrárinnar 26. janúar 2010 verið svo heill heilsu andlega að hann hafi verið fær um að ráðstafa eigum sínum á skynsamlegan hátt, sbr. 2. mgr. 34. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði vefengir varnaraðili að svo hafi verið. Meðal gagna málsins er vottorð heimilislæknis C um almennt heilsufar hans árin 2006 til 2012. Kemur þar fram að í upphafi þessa tímabils hafi minnisskerðing C ekki verið „sérlega áberandi“ en verið „áberandi vaxandi“ síðasta árið sem hann lifði. Læknirinn staðfesti vottorð sitt fyrir dómi og sagði aðspurður að engar sértækar rannsóknir hafi verið gerðar á minni C. Hann hafi ekki komið sér þannig fyrir sjónir að hann væri með alvarlega minnisskerðingu, en um áramótin 2011-2012 hafi „farið verulega að halla undan fæti“. Öðrum læknisfræðilegum gögnum sem máli skipta um andlega hagi C er ekki til að dreifa í málinu. Vottorð læknisins og vætti hans skera ekki úr um hvort C hafi sökum andlegrar vanheilsu verið ófær um að ráðstafa eigum sínum í janúar 2010. Á hinn bóginn liggur fyrir greinargóður og eindreginn vitnisburður tveggja vitna, E og F, sem ítarlega er rakinn í hinum kærða úrskurði. Kom fram í framburði þeirra beggja að þeir höfðu þekkt C mjög vel og umgengist hann sem vin um langt skeið allt fram að andláti hans. Báðir kváðu þeir C hafa rætt um að vilji hans stæði til að varnaraðili myndi erfa eignir þeirra hjóna að þeim látnum. Af framburði vitnanna verður ráðið að andlegri heilsu C hafi hrakað stöðugt frá því um eða upp úr 2005 og verið orðin afleit nokkrum árum áður en hann lést. Samkvæmt framansögðu er fallist á með héraðsdómi, sem skipaður var tveimur læknisfróðum meðdómsmönnum, að sannað sé að C hafi engan veginn verið andlega fær um að gera sér grein fyrir þýðingu erfðaskrárinnar, þegar hann undirritaði hana í janúar 2010, sbr. 1. mgr. 45. gr. erfðalaga. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 250.000 krónur í kærumálskostnað.