467/2009

E og G, kröfðust þess að viðurkenndur yrði eignarréttur þeirra að hlut í fasteigninni Heiðarlandi Vogajarða á grundvelli hlutdeildar Bræðraparts í óskiptri sameign Vogajarða. Í afsali fyrir Bræðraparti 11. febrúar 1929 sagði meðal annars að jörðinni væri afsalað „ásamt öllum þeim gögnum og gæðum til lands og sjávar sem jörð þessari hafa fylgt, svo sem fjöru og heiðarbeit...“ Í lok afsalsins var tekið fram að kaupandi yrði á sinn kostnað að hafa látið mæla og kortleggja jörðina af fagmanni áður en skipti færu fram á innangirðingarlandi og myndaðist þá um leið réttindahlutfall Bræðraparts til úthagalands. Engin gögn voru til um að kaupandi hefði látið mæla og kortleggja jörðina. Þá reis ágreiningur um eignarhlutföll að svonefndri Stóru-Vogatorfu, sem lauk með dómi Hæstaréttar árið 1939. Eigandi Bræðraparts átti ekki aðild að því máli. Ekki varð séð að hann hefði gert athugasemd við það að dómurinn hefði verið lagður til grundvallar landskiptum sem hann kom að og fram fóru árið 1940. Þá var Bræðraparti í landskiptunum ekki úthlutað útskiptu landi á grundvelli hlutdeildar í landinu í heild heldur var eigendum Stóru-Voga og Suðurkots gert að afhenda land til Bræðrapartsins samkvæmt fyrrgreindu afsali. Var talið að þetta benti ekki til þess að eigandi Bræðraparts hefði því talið felast í afsalinu frá 1929 beinan eignarrétt að óskiptu landi Vogajarða. Í ljósi þessa og þegar virtar væru í heild þær heimildir sem E og G höfðu fært fram til stuðnings eignarréttarkröfu sinni varð ekki talið að þeim hefði tekist að leiða sönnur að því að þeir ættu hlutdeild í eignarrétti að umræddri fasteign. Þá var ennfremur hafnað varakröfu E og G um viðurkenningu á beitarrétti þeirra í fasteigninni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 17. ágúst 2009. Þeir krefjast þess að viðurkenndur verði eignarréttur þeirra að aðallega 8% hlut, til vara 3,86% hlut, en að því frágengnu 1,94% hlut í fasteigninni Heiðarlandi Vogajarða, landnúmer 206748. Verði ekki á þessar kröfur fallist krefjast áfrýjendur þess að viðurkenndur verði beitarréttur þeirra í Heiðarlandi Vogajarða og miðist réttindahlutfall aðallega við 8%, til vara 3,86%, en að því frágengnu 1,94%. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi seldu og afsöluðu eigendur Suðurkots og Stóru-Voga G-kk-þgf J. K-kk-þgf Bræðraparti 11. febrúar 1929, en seljendur höfðu átt hvor sinn helming Bræðraparts. Í afsalinu segir að jörðinni Bræðraparti sé afsalað „ásamt öllum þeim gögnum og gæðum til lands og sjávar sem jörð þessari hafa fylgt, sem eru fjöru og heiðarbeit, þangfjara og reki frá Sæmundarrifi að Sýkji, uppsátur og ítak í Maðkasandi Suðurvoga, einnig túnútfærsla innan girðingar, og eru réttinda hlutföll þessi bundin við stærð jarðarinnar Bræðraparti og hinna annarra jarða Norður og Suður Voga“. Í lok afsalsins er svofellt ákvæði: „Það skal tekið fram að kaupandi verður á sinn kostnað, að hafa mælt og kortlagt jörðina Bræðrapart (af fagmanni) áður en skipti fara fram á innangirðingarlandi, og myndast þá um leið réttinda hlutfall Bræðrapartsins til úthagalands, samkvæmt þeirri þá af fagmanni gerðri gjörð.“

Margt er óljóst um hvaða réttindi verða reist á grundvelli þessa skjals, en engin gögn eru um að kaupandinn hafi látið mæla og kortleggja jörðina á þann hátt sem áskilið er í lokamálsgrein afsalsins. Fáum árum eftir þessa afsalsgerð reis ágreiningur um eignarhlutföll að svonefndri Stóru-Vogatorfu, sem lauk með dómi Hæstaréttar sem birtur er á bls. 431 í dómasafni 1939. Aðild að því máli áttu eigendur Stóru-Voga, Hábæjar, Suðurkots, Nýjabæjar og Tumakots, en ekki eigandi Bræðraparts. Þessi dómur var síðan lagður til grundvallar landskiptum þeim sem fram fóru 1940. Eigandi Bræðraparts kom að þeim skiptum en ekki verður séð að hann hafi gert athugasemd við að þessi háttur væri á hafður. Bendir þetta ekki til þess að hann hafi talið felast í afsalinu frá 1929 beinan eignarrétt að óskiptu landi Vogajarða. Þá liggur fyrir að í landskiptunum 1940, sem fram var haldið og lokið 1968 og nánari grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi, var Bræðraparti ekki úthlutað útskiptu landi á grundvelli hlutdeildar í landinu í heild heldur var eigendum Stóru-Voga og Suðurkots gert að „afhenda til Bræðrapartsins land samkvæmt“ afsalinu frá 1929. Þannig var staða Bræðraparts við landskiptin frábrugðin stöðu þeirra jarða sem hlutdeild áttu í óskiptu landi Vogajarða. Í ljósi þessa og þegar virtar eru í heild þær heimildir sem áfrýjendur hafa fært fram til stuðnings eignarréttarkröfu sinni, sem ítarleg grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi, verður ekki talið að áfrýjendum hafi tekist að leiða sönnur að því að þeir eigi hlutdeild í eignarrétti að umræddri fasteign. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, E-kk-nf M. G-kk-nf og G-kk-nf E-kk-nf G-kk-nf, greiði stefndu, G-kk-þgf S. K-kk-þgf, Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, S-kk-þgf K-kk-þgf E-kk-þgf, S-kk-þgf V-kk-þgf E-kk-þgf, S-kvk-þgf J-kvk-þgf, S-kk-þgf E-kk-þgf, S-kvk-þgf J-kvk-þgf, K-kk-þgf E-kk-þgf, G-kvk-þgf E-kvk-þgf, Lónakoti ehf. og Reykjaprenti ehf., óskipt 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.