285/2001

A og Ö, sem áttu 1.500.000 kr. kröfu á hendur Þ ehf., fengu kyrrsetta kröfu Þ ehf. á hendur S ehf., að fjárhæð 933.641 kr. Þótt A og Ö hefðu með þessu fengið tryggingarréttindi í umræddri kröfu Þ ehf., veitti kyrrsetningin þeim enga heimild til að innheimta kröfuna sjálf eða veita greiðslu hennar viðtöku, svo sem þau höfðu þó gert. Slíkt var eingöngu á færi sýslumanns, sem hefði þá borið að gera ráðstafanir vegna kröfunnar og varðveita greiðslu þar til A og Ö kynnu að öðlast rétt til hennar með fjárnámi, sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Auk þess sem viðtaka A og Ö á greiðslunni var af þessum sökum talin andstæð lögum, var talið að gæta yrði að því að þegar S ehf. varð við kröfu þeirra um greiðsluna, hafði bú Þ ehf. þegar verið tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt 1. mgr. 138. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 31/1990, var kyrrsetning A og Ö því fallin sjálfkrafa niður áður en greiðslan fór fram. Var því fjarri lagi að A og Ö gætu á nokkurn hátt gert tilkall til greiðslunnar á því stigi. Þegar sýslumaður gerði síðan fjárnám hjá Þ ehf. fyrir kröfu A og Ö var bú Þ ehf. komið til gjaldþrotaskipta og gátu þau því ekki reist tilkall til greiðslunnar frá S ehf. á þeirri fjárnámsgerð, sbr. 3. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991. Með því að A og Ö nutu einskis réttar til að taka við umræddri greiðslu höfðu þau bakað þrotabúi Þ ehf. sem réttum viðtakanda hennar tjón, sem svaraði fjárhæð hennar og voru því í sameiningu dæmd til að greiða búinu fjárhæð þessa.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 2. ágúst 2001. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur um annað en dráttarvexti, sem verði ekki dæmdir. Í báðum tilvikum krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 9. október 2001. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjendur verði sameiginlega dæmd til þess að greiða sér 933.641 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27. október 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi þess að rift verði greiðslu Sprikls ehf. til aðaláfrýjenda að fjárhæð 933.641 króna og að þau verði í sameiningu dæmd til að greiða sér þá fjárhæð með dráttarvöxtum eins og að framan greinir. Í báðum tilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi gengust aðaláfrýjendur 2. júlí 1998 í ábyrgð fyrir skuld Þjálfunar ehf. við Búnaðarbanka Íslands hf. vegna yfirdráttar á tékkareikningi að fjárhæð allt að 1.500.000 krónur. Í þessu skyni gaf aðaláfrýjandinn Ö-kk-nf A-kk-nf út víxil, þar sem fjárhæð þessi var greind, og ábekti hann ásamt aðaláfrýjandanum A-kvk-þgf R-kvk-þgf, en víxillinn var samþykktur til greiðslu af Þjálfun ehf. Vanskil urðu af hendi félagsins og krafðist bankinn greiðslu samkvæmt víxlinum. Munu aðaláfrýjendur hafa 16. september 1999 greitt bankanum fjárhæðina, sem þau stóðu í ábyrgð fyrir. Með beiðni 17. september 1999 til sýslumannsins í Hafnarfirði leituðu aðaláfrýjendur kyrrsetningar hjá Þjálfun ehf. til tryggingar framkröfu sinni vegna þessarar greiðslu. Sýslumaður tók beiðnina fyrir 27. sama mánaðar og komu þá engar athugasemdir fram við henni af hendi félagsins. Samkvæmt ábendingu aðaláfrýjenda var kyrrsett krafa Þjálfunar ehf. á hendur Sprikli ehf. samkvæmt kaupsamningi félaganna 22. júlí 1999, en með honum seldi fyrrnefnda félagið því síðarnefnda líkamsræktarstöð með heitinu Betrunarhúsið. Var tekið fram í bókun sýslumanns um gerðina að krafa þessi væri um lokagreiðslu samkvæmt kaupsamningnum og gjalddagi hennar 1. október 1999, en samkvæmt upplýsingum kaupandans bæri þá að greiða 1.497.000 krónur. Aðaláfrýjendur fengu gefna út réttarstefnu 30. september 1999 á hendur Þjálfun ehf. til staðfestingar kyrrsetningunni, svo og til greiðslu á 1.500.000 krónum með dráttarvöxtum frá 16. sama mánaðar og málskostnaði. Með útivistardómi Héraðsdóms Reykjaness 27. október 1999 var fallist á þessar kröfur aðaláfrýjenda. Sama dag rituðu aðaláfrýjendur Sprikli ehf. bréf, þar sem tilkynnt var um þessa niðurstöðu dómsmálsins. Þar var jafnframt vísað til þess að komið væri fram af hendi Sprikls ehf. að krafa Þjálfunar ehf. samkvæmt kaupsamningnum væri í reynd 933.641 króna. Með vísan til umrædds dóms var þess krafist að Sprikl ehf. greiddi þá þegar aðaláfrýjendum þessa fjárhæð. Félagið varð við þessari kröfu samdægurs. Hinn 28. október 1999 kröfðust aðaláfrýjendur fjárnáms hjá Þjálfun ehf. fyrir kröfu samkvæmt áðurnefndum dómi. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði tók beiðni um gerðina fyrir 5. nóvember 1999 og gerði þá samkvæmt ábendingu aðaláfrýjenda fjárnám í sömu réttindum og áður höfðu verið kyrrsett til tryggingar kröfu þeirra.

Á sama tímabili og fyrrgreind atvik gerðust barst Héraðsdómi Reykjaness krafa frá Lífeyrissjóði verslunarmanna 2. október 1999 um að bú Þjálfunar ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Sú krafa var tekin til greina með úrskurði dómsins 22. sama mánaðar. Skiptastjóri í þrotabúinu gaf út innköllun 26. október 1999 og er óumdeilt í málinu að hún hafi birst fyrra sinni í Lögbirtingablaði 5. nóvember sama árs. Að fengnum upplýsingum frá Sprikli ehf. um efndir félagsins á áðurnefndum kaupsamningi þess við Þjálfun ehf. krafði skiptastjórinn aðaláfrýjendur með símskeyti 13. janúar 2000 um skil á fyrrgreindri greiðslu, sem þau höfðu tekið við 27. október 1999. Þeirri málaleitan höfnuðu aðaláfrýjendur bréflega 25. janúar 2000. Í máli þessu krefur gagnáfrýjandi aðaláfrýjendur um greiðslu umræddrar fjárhæðar, en það höfðaði hann með birtingu héraðsdómsstefnu fyrir þeim 23. og 27. júní 2000.

II.

Aðaláfrýjendur fengu sem fyrr segir 27. september 1999 kyrrsetta kröfu Þjálfunar ehf. á hendur Sprikli ehf., sem samkvæmt gögnum málsins reyndist endanlega vera að fjárhæð 933.641 króna, til tryggingar kröfu sinni á hendur fyrrnefnda félaginu að höfuðstól 1.500.000 krónur. Þótt aðaláfrýjendur hafi með þessu fengið tryggingarréttindi í umræddri kröfu Þjálfunar ehf., veitti kyrrsetningin þeim enga heimild til að innheimta kröfuna sjálf eða veita greiðslu hennar viðtöku. Slíkt var eingöngu á færi sýslumanns, sem hefði þá borið að gera ráðstafanir vegna kröfunnar og varðveita greiðslu þar til aðaláfrýjendur kynnu að öðlast rétt til hennar með fjárnámi, sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Auk þess, sem viðtaka aðaláfrýjenda á greiðslunni var af þessum sökum andstæð lögum, verður að gæta að því að 27. október 1999, þegar Sprikl ehf. varð við kröfu þeirra um greiðsluna, hafði bú Þjálfunar ehf. þegar verið tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt 1. mgr. 138. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 31/1990, var kyrrsetning aðaláfrýjenda því fallin sjálfkrafa niður áður en greiðslan fór fram. Var því fjarri lagi að aðaláfrýjendur gætu á nokkurn hátt gert tilkall til greiðslunnar á því stigi. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði gerði sem fyrr segir 5. nóvember 1999 fjárnám hjá Þjálfun ehf. fyrir kröfu aðaláfrýjenda samkvæmt dómi frá 27. október sama árs og gætti þar reyndar ekki fyrirmæla um aðfararfrest í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Með því að bú Þjálfunar ehf. var þá komið til gjaldþrotaskipta geta aðaláfrýjendur ekki reist tilkall til greiðslunnar frá Sprikli ehf. á þeirri fjárnámsgerð, sbr. 3. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991.

Með því að aðaláfrýjendur nutu einskis réttar til að taka við umræddri greiðslu 27. október 1999 hafa þau bakað gagnáfrýjanda sem réttum viðtakanda hennar tjón, sem svarar fjárhæð hennar. Aðaláfrýjendur verða því í sameiningu dæmd til að greiða gagnáfrýjanda fjárhæð þessa, 933.641 krónu, en engin efni eru til að láta koma þar til frádráttar kostnað, sem þau hafa orðið að bera af aðgerðum sínum til þess að ná greiðslunni ranglega til sín. Gagnáfrýjandi krafði sem áður segir aðaláfrýjendur um skil á fénu 13. janúar 2000. Fer því um dráttarvexti af kröfu hans eins og í dómsorði greinir.

Aðaláfrýjendur verða dæmd til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, A-kvk-nf R-kvk-nf og Ö-kk-nf A-kk-nf, greiði í sameiningu gagnáfrýjanda, þrotabúi Þjálfunar ehf., 933.641 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 13. febrúar 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjendur greiði í sameiningu gagnáfrýjanda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.