89/2016

X var ákærð fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft munnmök við A sem ekki gat spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraði var talið sannað að X hefði haft munnmök við A umrætt sinn en að virtum atvikum málsins var hún sýknuð á þeim grunni að hana hefði skort ásetning til að fremja kynferðisbrot gegn A. Í dómi Hæstaréttar voru tilgreind nokkur atriði sem talið var að nauðsynlegt hefði verið að upplýsa betur fyrir dómi, enda hlytu þær upplýsingar að hafa áhrif á mat á því hvað X hefði mátt ætla um vilja A til kynferðismaka við sig. Voru því svo verulegir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að óhjákvæmilegt var af þeim sökum að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2016. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærða verði sakfelld samkvæmt ákæru og dæmd til refsingar.

Ákærða krefst staðfestingar héraðsdóms.

Ákærðu er gefin að sök nauðgun með því að hafa að morgni 2. ágúst 2014 á heimili brotaþola haft munnmök við hana þar sem hún lá sofandi í rúmi sínu og notfært sér að hún hafi ekki getað spornað við kynferðismökunum sökum ölvunar og svefndrunga. Er háttsemi ákærðu talin varða við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Við meðferð málsins í héraði neitaði ákærða sök. Héraðsdómur mat framburð ákærðu og brotaþola svo, að brotaþoli væri trúverðug og vitnisburður hennar fengi stuðning í framburði tilgreindra vitna. Á hinn bóginn væri framburður ákærðu fyrir dómi ekki að öllu leyti í samræmi við framburð hennar hjá lögreglu og rýrði það trúverðugleika hennar. Taldi dómurinn að sannað væri að ákærða hefði haft munnmök við brotaþola umrætt sinn.

Að því búnu var tekið fram í héraðsdómi að ekkert lægi þó fyrir um það í málinu að ölvunarástand brotaþola hefði verið með þeim hætti að hún hefði ekki getað spornað við kynferðismökunum af þeim sökum. Í því sambandi var vísað til þess að hún hefði einungis drukkið ,,nokkra bjóra“ kvöldið og nóttina áður. Vegna þess að í ákæru er háttsemi ákærðu lýst svo að brotaþoli hefði ekki getað spornað við kynmökunum sökum ölvunar og svefndrunga hefði þurft, að þessari niðurstöðu fenginni, að taka afstöðu til þess hvort og þá hvernig ákærða hefði notfært sér að brotaþoli gæti ekki spornað við áreitni hennar vegna svefndrunga. Að þessu atriði var samt ekkert vikið í héraðsdómi, en mat á því hlýtur að hafa verulega þýðingu þegar skorið er úr um hvort skilyrði um ásetning hafi verið fullnægt.

Í hinum áfrýjaða dómi var vísað til þess að ákærða og brotaþoli hefðu átt í nánum kynferðislegum samskiptum um nokkurra mánaða skeið. Ákærða hefði oft gist heima hjá brotaþola og sofið þá ýmist í sama rúmi og hún eða í stofusófa. Þegar þær hefðu deilt rúmi hefði það oft leitt til kynmaka. Ákærða og brotaþoli væru sammála um að ,,nokkrum dögum“ fyrir atvik það sem ákært er fyrir hefði brotaþoli tjáð ákærðu að hún vildi ekki frekara kynferðissamband við hana. Á hinn bóginn lægi fyrir að brotaþoli hefði leyft ákærðu að sofa í rúmi sínu umrætt sinn og í ljósi fyrri samskipta þeirra hefði ákærða mátt ætla að brotaþoli yrði ekki mótfallin kynmökunum. Væri því slíkur vafi á að ásetningur ákærðu hefði staðið til þess að fremja kynferðisbrot gagnvart brotaþola að ósannað væri að hún hefði gerst sek um þá háttsemi sem henni væri gefin að sök.

Eins og áður greinir lagði héraðsdómur til grundvallar að þau atvik væru sönnuð að ákærða hefði byrjað að hafa munnmök við brotaþola án þess að leita samþykkis hennar fyrir þeim. Hún hefði mátt líta svo á að brotaþoli yrði ekki mótfallin kynmökunum þegar hún áttaði sig á hvers kyns væri. Sú ályktun var aðeins reist á því að brotaþoli hefði leyft ákærðu að gista í rúmi sínu þetta sinn, auk þess sem vísað var til fyrri samskipta þeirra. Ekki var fjallað frekar í dóminum um hver þau hefðu verið og hvers vegna ákærða hefði mátt ætla af þeim að brotaþoli yrði ekki andvíg kynmökunum.

Ennfremur var ekki tekið tillit til þess við sönnunarmat héraðsdóms að brotaþoli óskaði eftir því að fyrra bragði að ákærða kæmi á heimili sitt umrætt sinn í þeim tilgangi að vekja sig snemma morguns af tilgreindum ástæðum. Þá var heldur ekki vikið að því, og ákærða reyndar ekki spurð fyrir dómi um það, sem kom fram í matsgerð geðlæknis, að hún hefði í viðtali við hann greint frá því að er hún kom til brotaþola um nóttina hefðu þær spjallað saman í tæplega klukkustund áður en þær sofnuðu. Hefði samtal þeirra fyrst og fremst snúist um karlmann sem brotaþoli bæri tilfinningar til og hefði verið að hitta. Í matsgerðinni sagði jafnframt að greind ákærðu væri „í löku meðallagi“. Spurður nánar um það fyrir dómi sagði geðlæknirinn að fyrst og fremst væri um að ræða dómgreindarskerðingu „í sambandi við kynferðisleg mál ... alveg frá unga aldri“.

Meðal málsgagna eru samskipti ákærðu og brotaþola um vefsíðu sem áttu sér stað í janúar 2013 þar sem fram kom að ákærða hefði áður vakið brotaþola á áþekkan hátt eftir að hafa leitað á hana kynferðislega meðan hún svaf og virtist hún hafa látið sér það vel líka.

Nauðsynlegt var að upplýsa þau atriði, sem hér hafa verið nefnd, betur fyrir dómi, enda hljóta þær upplýsingar að hafa áhrif á mat á því hvað ákærða mátti ætla um vilja brotaþola til kynferðismaka við sig.

Samkvæmt því, sem rakið hefur verið, eru svo verulegir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. einkum f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ekki verður hjá því komist að ómerkja hann af þeim sökum og vísa málinu heim í hérað til frekari meðferðar og dómsálagningar að nýju. Með þessu er ekki tekin afstaða til þess hvort niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi og annarra gagna, sem lögð hafa verið fram í málinu, kunni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit þess, sbr. 3. mgr. 208. gr. laganna.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda ákærðu sem áveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu, S-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 744.000 krónur.