64/2009

H krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að hann ætti einn 90% fasteignarinnar L á Selfossi en að eignarhlutur fyrrverandi sambúðarkonu hans, Ó væri 10%. Samkvæmt þinglýstri eignarheimild fasteignarinnar voru þau bæði skráð fyrir 50% eignarhlutföllum hvort. Talið var að þar sem sambúðartími H og Ó hefði aðeins staðið í um tæpt ár ættu þau sjónarmið sem fram kæmu í 100. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. ekki við. Færi því um eignarhald fasteignarinnar og skipti eftir almennum reglum fjármunaréttar. Þótt óumdeilt væri í málinu að H hefði lagt fram mun meiri vinnu og fjármuni við smíði fasteignarinnar og frágang og staðið að mestu straum af kostnaði við rekstur hennar, yrði að líta til þess að þau bæru jafna ábyrgð á greiðslu lánsins sem þau tóku, og nýttu meðal annars til þess að greiða upp lán sem áður hvíldi á fasteigninni og var einnig notað til þess að greiða upp yfirdrátt þeirra beggja sem þau höfðu stofnað til vegna kostnaðar við verkið. Hefði H ekki tekist að sanna að slíkur munur hefði verið á framlögum þeirra og áhættu að fallast mætti á kröfu hans um að hann ætti 90% eignarhlut í fasteigninni. Þá væru málsgögn um framlög hvors aðila um sig og um það hvernig meta ætti framlög ættingja og vina sem veittu þeim aðstoð við frágang fasteignarinnar ekki fullnægjandi grundvöllur að því að unnt væri að ákveða með dómi önnur eignarhlutföll. Var Ó því sýknuð af kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. febrúar 2009. Hún krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst þess að hafnað verði frávísunarkröfu áfrýjanda og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Áfrýjanda var veitt gjafsókn 17. febrúar 2009 til að áfrýja málinu til Hæstaréttar.

Skilja verður kröfu stefnda svo að hann krefjist hærri málskostnaðar í héraði en honum var dæmdur. Þar sem hann hefur ekki gagnáfrýjað verður krafa þessi ekki tekin til frekari skoðunar.

Áfrýjandi styður kröfu um að málinu verði vísað frá héraðsdómi þeim rökum að dómkrafa stefnda hafi ekki verið dómtæk eins og hún var fram sett, með því að hún feli í sér stórfellda breytingu á eignahlutföllum aðila, en jöfn ábyrgð þeirra á skuld vegna eignarinnar standi óbreytt. Málsástæða þessi var ekki höfð upp í héraði og kemur því aðeins til athugunar að því marki sem hún kann að varða atriði sem réttinum ber að gæta að sjálfsdáðum, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Óumdeilt er að náin kynni tókust með málsaðilum á árinu 2001 og bjuggu þau til skiptis í foreldrahúsum hvors um sig. Þau keyptu saman íbúð í raðhúsi 27. ágúst 2004, sem var í smíðum, og trúlofuðu sig í desember það ár. Eftir kaupin hófust þau handa um að ljúka við smíði fasteignarinnar, það er vinnu við tréverk, innréttingar og frágang. Þau hófu sambúð er þau fluttu inn í íbúðina í júlí 2005. Þau tóku saman lán 9. nóvember 2005, sem notað var til þess að greiða upp lán, sem áður hvíldi á fasteigninni, og til að greiða upp yfirdrátt beggja, sem meðal annars hafði verið stofnað til vegna kostnaðar við frágang fasteignarinnar. Þá var hluti lánsins notaður til að kaupa landspildu sem þau eiga sameiginlega. Fjárhagur þeirra var að öðru leyti aðskilinn á sambúðartímanum. Málsaðilar slitu sambúð í júní 2006, eftir tæplega árs sambúðartíma. Fyrir dóminum er einungis ágreiningur um eignarhlutföll að fasteign þeirri sem að framan greinir.

Aðilar stóðu saman að kaupum fasteignarinnar og eiga jafnan hlut að henni samkvæmt þinglýstri eignarheimild. Útborgunargreiðsla var innt af hendi með jöfnum framlögum eins og greinir í héraðsdómi.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi lögðu báðir aðilar fram vinnu við framkvæmdirnar og nutu aðstoðar ættingja og vina sem einkum lögðu til vinnu. Óumdeilt er að vinnuframlag stefnda var þó mun meira en áfrýjanda og einnig að hann hafði meiri tekjur og lagði fram meira fé, meðal annars við greiðslu afborgana af þeim lánum sem þau tóku, og að hann hefur þannig aukið verðmæti fasteigarninnar umfram áfrýjanda. Stefndi vann vaktavinnu og hafði rúman tíma til að vinna við smíði fasteignarinnar, en áfrýjandi stundaði nám og gat ekki lagt mikið af mörkum við verkið. Aðilar deila ekki um að þau hafi litið svo á, að til frambúðar myndu framlög þeirra til heimilishalds og eignamyndunar jafnast og þess vegna væri réttlætanlegt að eignarhlutur þeirra í fasteigninni væri jafn. Fyrstu fjóra mánuðina eftir samvistaslitin bjó áfrýjandi í fasteigninni, en síðan hefur stefndi búið þar. Ekki er um það deilt að hann hefur annast rekstur fasteignarinnar og afborganir af lánum einn. Áfrýjandi kveðst hafa óskað eftir því að fá að taka þátt í kostnaðinum en ekki verið gefinn kostur á því.

Vegna hins skamma sambúðartíma eiga ekki við sjónarmið sem gætt verður við skiptingu eigna sambúðarfólks samkvæmt 100. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Fer því um eignarhald fasteignarinnar og skipti eftir almennum reglum fjármunaréttar.

Þótt óumdeilt sé að stefndi hafi lagt fram mun meiri vinnu og fjármuni við smíði fasteigarninnar og frágang og staðið að mestu straum af kostnaði við rekstur hennar verður að líta til þess að með láninu sem þau tóku í nóvember 2005 var meðal annars greiddur upp yfirdráttur sem þau höfðu stofnað til vegna kostnaðar við verkið. Þau bera jafna ábyrgð á greiðslu lánsins. Þótt fallast megi á með stefnda að verðmæti framlags hans til fasteignarinnar hafi verið mun meira en áfrýjanda og að við slit á sambúð þeirra svo skömmu eftir að til hennar var stofnað hafi því brostið forsendur fyrir jafnri eignarhlutdeild þeirra, hefur hann ekki sannað að slíkur munur hafi verið á framlögum þeirra og áhættu að fallast megi á kröfu hans um að hann eigi 90% eignarhlut í fasteigninni. Eins og mál þetta liggur fyrir eru gögn um framlög hvors aðila um sig og um það hvernig meta eigi framlög ættingja og vina, sem veittu þeim aðstoð við frágang fasteignarinnar, ekki fullnægjandi grundvöllur til að unnt sé að ákveða í þessu máli önnur eignarhlutföll. Verður áfrýjandi því sýknuð af kröfu stefnda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Áfrýjandi naut gjafsóknar fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ó-kvk-nf S-kvk-nf, skal vera sýkn af kröfu stefnda, H-kk-ef G-kk-ef.

Stefndi greiði áfrýjanda 250.000 krónur í málskostnað í héraði og 250.000 krónur í ríkissjóð vegna málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar 250.000 krónur.