568/2012

Vegna hjónaskilnaðar fóru fram opinber skipti til fjárslita milli M og K. Í málinu krafðist K þess að lífeyrisréttindi þeirra skyldu koma undir skiptin sem hjúskapareign. Þá krafðist M þess að K yrði gert að greiða sér útlagðan kostnað vegna síma, hita og rafmagns í því húsnæði sem þau áttu síðast sameiginlegt heimili. Talið var að K hefði ekki sýnt fram á að ósanngjarnt væri að halda lífeyrisréttindunum utan skipta í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993 og var kröfu hennar því  hafnað. Hvað varðaði endurgjaldskröfu M kom fram að fjárkröfur milli M og K yrðu ekki dæmdar í máli sem rekið væri fyrir dómi eftir XVII. kafla laga nr. 20/1991 og var kröfugerð M því skilin á þann veg að taka ætti tillit til þessa kostnaðar við fjárslitin, honum til hagsbóta. Hins vegar þótti krafa M vanreifuð og ekki reist á viðhlítandi gögnum. Var kröfu M því einnig hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. ágúst 2012 sem barst héraðsdómi degi síðar og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 1. ágúst 2012, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lífeyrisréttindi aðila kæmu til skipta sem hjúskapareignir og ákveðið að innstæða á tilteknum reikningi sóknaraðila að fjárhæð 1.411.889 krónur kæmi ekki til skipta. Þá var sóknaraðila gert að greiða varnaraðila 356.375 krónur. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að tekin verði til greina áðurgreind krafa hennar um að lífeyrisréttindi aðila komi til skipta sem hjúskapareignir og að hafnað verði fyrrgreindri kröfu á hendur sér að fjárhæð 356.375 krónur. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gengu málsaðilar í hjúskap árið 1974. Í mars 2009 slitu þau samvistum og 1. apríl sama ár krafðist varnaraðili skilnaðar að borði og sæng. Með dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 12. febrúar 2010 var fallist á þá kröfu varnaraðila, en 10. sama mánaðar hafði gengið úrskurður sama dómstóls um opinber skipti til fjárslita milli aðila. Hinn 11. júlí 2011 var aðilum síðan veitt leyfi til lögskilnaðar. Aðilar eignuðust saman fjögur börn sem eru uppkomin. Öll hjúskaparárin voru aðilar búsettir á [...] ef frá er talin skammvinn búseta í [...] meðan varnaraðili gekk í [...].

Við opinber skipti til fjárslita milli aðila reis ágreiningur milli þeirra um tiltekin atriði sem skiptastjóri vísaði til úrlausnar héraðsdóms á grundvelli 1. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Með hinum kærða úrskurði var leyst úr þessum ágreiningsefnum, en sóknaraðili hefur með kæru sinni skotið til Hæstaréttar ágreiningi um hvort lífeyrisréttur aðila skuli koma undir skiptin sem hjúskapareignir þeirra og hvort varnaraðili eigi kröfu á hendur sér vegna útlagðs kostnaðar vegna síma og hita og rafmagns í því húsnæði sem aðilar áttu síðast sameiginlegt heimili. Önnur atriði sem fjallað er um í hinum kærða úrskurði koma hér ekki til úrlausnar.

II

Varnaraðili var sjómaður til ársins 1984, en þá hóf hann nám í [...] og hefur síðan verið [...]. Sóknaraðili starfaði einnig utan heimilis meðan á hjúskapnum stóð, fyrst við fiskvinnslu og síðan á [...]. Með aðilum er ágreiningslaust að tekjur varnaraðila á hjúskapartímanum voru umtalsvert hærri en tekjur sóknaraðila þannig að hann hefur aflað sér meiri lífeyrisréttinda sem því nemur. Aftur á móti nýtur ekki við í málinu útreiknings eða mats á verðgildi lífeyrisréttinda aðila.

Í málinu krefst sóknaraðili þess að lífeyrisréttindi aðila verði talin til hjúskapareigna og reisir þá kröfu á síðari málslið 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Telur sóknaraðili ósanngjarnt að varnaraðili haldi óskipt þeim lífeyrisréttindum sem hann eigi umfram varnaraðila, en framtíðarafkoma þeirra muni velta á þeim réttindum þar sem ekki hafi orðið teljandi eignamyndun í hjúskapnum. Varnaraðili krefst þess á hinn bóginn að lífeyrisréttindum hans verði haldið utan við skiptin, sbr. 2. tölulið 1. mgr. sömu greinar.

Við mat á því hvort lífeyrisréttindi komi undir skipti til fjárslita milli hjóna er þess að gæta að ákvæði síðari málsliðar 2. mgr. 102. gr. laganna er undantekning frá þeirri almennu reglu 2. töluliðar 1. mgr. sömu lagagreinar að lífeyrisréttindi komi ekki til skipta við fjárslit vegna hjónaskilnaðar. Kemur aðeins til álita að víkja frá þeirri meginreglu þegar sérstaklega stendur á, en við það mat verður að líta heildstætt á allar aðstæður aðila. Sóknaraðili hefur með störfum sínum utan heimilis aflað sér lífeyrisréttinda og gera verður ráð fyrir að hún geti aukið við þann rétt þar til kemur að töku lífeyris við starfslok. Þá liggur ekki fyrir verðmæti þess lífeyrisréttar sem sóknaraðili hefur aflað sér borið saman við lífeyrisréttindi varnaraðila. Samkvæmt þessu hefur ekki verið sýnt fram á að ósanngjarnt sé að halda lífeyrisréttindum utan skipta. Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna þeirri kröfu sóknaraðila.

III

Með hinum kærða úrskurði var tekin til greina krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila um að henni yrði gert að endurgreiða sér útlagaðan kostnað að fjárhæð 356.375 krónur. Mál þetta er rekið fyrir dómi eftir XVII. kafla laga nr. 20/1991 sem ágreiningsmál við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna hjónaskilnaðar. Fjárkröfur milli þeirra verða ekki dæmdar í slíku máli án tillits til þeirrar eignaskiptingar og greiðslu búshluta sem er markmið skiptanna og ekki umfram það sem eignir hvors um sig hrökkva til að standa undir kröfum hins. Að þessu gættu verður að skilja kröfugerð varnaraðila þannig að við opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila verði tekið tillit til þessa kostnaðar honum til hagsbóta.

Krafa varnaraðila vegna símkostnaðar er fyrir tímabilið frá 1. apríl 2009 til 15. september 2010. Miðar varnaraðili við kostnað að fjárhæð 25.000 krónur á mánuði eða samtals 437.500 krónur. Krafa vegna rafmagnskostnaðar er fyrir sama tímabil, en varnaraðili miðar við 7.500 krónur á mánuði eða 131.250 krónur. Þá er krafa vegna hitakostnaðar fyrir tímabilið 1. apríl 2009 til 31. mars 2011 og miðar varnaraðili við 6.000 krónur á mánuði eða 144.000 krónur. Telur varnaraðili að sóknaraðila beri að endurgreiða sér helming þessa kostnaðar og svarar krafan til þeirrar fjárhæðar.

Til stuðnings kröfunni hefur varnaraðili lagt fram greiðsluáætlun vegna samnings um greiðsluþjónustu í þeim sparisjóði þar sem varnaraðili hafði sín viðskipti. Krafan er því ekki studd reikningum, en þeirra nýtur ekki við í málinu ef frá er talinn símreikningur með gjalddaga 20. október 2009 að fjárhæð 28.607 krónur og rafmagnsreikningar með gjaldaga 2. desember 2009 að fjárhæð 7.010 krónur og 2. janúar 2010 að fjárhæð 5.759 krónur. Krafan, sem ekki er reist á viðhlítandi gögnum sem varnaraðila hefði verið í lófa lagið að afla, er því svo vanreifuð að hún verður ekki tekin til greina gegn andmælum sóknaraðila.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, K, um að lífeyrisréttindi aðila verði talin hjúskapareignir við opinber skipti til fjárslita milli hennar og varnaraðila, M.

Hafnað er kröfu varnaraðila um að við skiptin skuli lagt til grundvallar að sóknaraðili skuldi varnaraðila 356.375 krónur.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.