288/2004

S ehf. taldi sig eiga haldsrétt í flugvél fyrir kröfu vegna viðgerðar samkvæmt tilteknum verktakasamningi. Hafði sá sem framkvæmdi viðgerðina framselt félaginu kröfuna en félagið hélt því fram að flugvélin hefði verið í vörslum viðgerðarmanns þegar uppboðið fór fram. Talið var að félaginu hefði ekki tekist sönnun um að fyrrgreindur samningur hefði komist á og því ekki sannað að það nyti þess réttar sem það bar fyrir sig. Voru skilyrði haldsréttar því ekki talinn fyrir hendi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. júní 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. júlí sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. júní 2004, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að söluverði flugvélarinnar TF-TOX, sem seld var nauðungarsölu 27. ágúst 2003, yrði að frádregnum kostnaði úthlutað til greiðslu á kröfu hans að fjárhæð 664.807 krónum á undan kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og söluverði flugvélarinnar að frádregnum kostnaði við söluna ráðstafað til greiðslu á kröfu hans „auk innlánsvaxta“ frá 9. júní 2004 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I.

Flugvélin TF-TOX, áður TF-FFC, var seld nauðungarsölu á uppboði 27. ágúst 2003. Eigandi hennar og gerðarþoli við uppboðið var Flugskólinn Flugsýn ehf. Söluverðið var 700.000 krónur og varð varnaraðili hæstbjóðandi. Lýsti hann kröfu í söluverðið, sem tryggð var með 1. veðrétti í flugvélinni að fjárhæð 1.666.680 krónur. R-kk-nf J-kk-nf M-kk-nf flugvirki lýsti einnig kröfu 26. ágúst 2003 samkvæmt reikningi dagsettum degi áður að fjárhæð 599.850 krónur, en að viðbættum kostnaði við innheimtu og kröfulýsingu nam krafan í söluverðið 664.807 krónum. Í kröfulýsingu R-kk-ef J-kk-ef var tekið fram að lýst væri haldsréttarkröfu, sem nyti forgangs til úthlutunar af söluverðinu. Væri hún vegna viðgerðar á flugvélinni. Meðal málsskjala er framsal R-kk-ef J-kk-ef á kröfunni til sóknaraðila, dagsett 27. ágúst 2003. Segir þar meðal annars að uppgjör hafi farið fram, en fyrir dómi kom fram hjá R-kk-þgf J-kk-þgf að engin greiðsla hafi komið fyrir kröfuna.

Í upphaflegu frumvarpi sýslumannsins í Reykjavík 6. janúar 2004 til úthlutunar á söluverðinu var gert ráð fyrir að það skiptist þannig að fyrst greiddust sölulaun í ríkissjóð og kostnaður, 7.000 krónur. Síðan yrði sóknaraðila greidd krafa sín að fullu með 664.807 krónum, en eftirstöðvum söluverðsins, 28.193 krónum, yrði úthlutað til varnaraðila upp í kröfu hans. Varnaraðili mótmælti frumvarpinu og krafðist þess að honum yrði úthlutað söluverðinu upp í kröfu sína að frádregnum 7.000 krónum vegna sölulauna og kostnaðar. Sýslumaður féllst á mótmælin og samkvæmt nýju frumvarpi 15. mars 2004 skyldi varnaraðila úthlutað 693.000 krónum upp í veðkröfu sína, en ekkert greiðast af kröfu sóknaraðila. Sóknaraðili undi ekki þessari ákvörðun sýslumanns og bar kröfu sína undir héraðsdóm, þar sem henni var hafnað.

II.

R-kk-nf J-kk-nf M-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann hafa stofnað Flugskólann Flugsýn ehf. á árinu 2000 og þá verið einkaeigandi félagsins. Eftir það hafi hann selt það Flugporti ehf., en síðarnefnda félagið hafi hann átt sjálfur. Í greinargerð til Hæstaréttar kemur fram að hann hafi aðeins átt félagið að hluta. Flugskólinn Flugsýn ehf. hafi loks verið seldur S-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf. Samkvæmt framlögðum kaupsamningi 1. október 2002 var verðið í þeim viðskiptum ein króna. Meðal málsskjala eru vottorð Hagstofu Íslands, en samkvæmt þeim hefur R-kk-nf J-kk-nf verið stjórnarformaður Flugskólans Flugsýnar ehf. frá 8. mars 2001. Með honum í stjórn voru upphaflega E-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf og J-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, en frá 1. október 2002 S-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf og annar maður. Samkvæmt enn einu vottorði úr hlutafélagaskrá er S-kk-nf framkvæmdastjóri og eini stjórnarmaðurinn í sóknaraðila.

Starfstöð flugskólans var þegar uppboð fór fram að Fluggörðum 31d í Reykjavík. Fram er kom í málinu að það húsnæði var eign Jórvíkur ehf. til 2002, en eftir það eign sóknaraðila. Er því haldið fram að sá síðastnefndi hafi leigt R-kk-þgf J-kk-þgf svonefndan verkstæðishluta á neðri hæð húseignarinnar en Flugskólanum Flugsýn ehf. hinn hlutann. Leigusamningar hafa ekki verið lagðir fram í málinu.

Í framburði sínum kvaðst R-kk-nf J-kk-nf hafa unnið að viðgerð flugvélarinnar frá hausti 2002. Hafi hann unnið verkið á löngum tíma, en það „var bara kroppað í þetta eftir hentugleikum.“ Telur hann sig hafa unnið sem verktaki fyrir Flugskólann Flugsýn ehf. samkvæmt samningi 15. maí 2002, sem gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði. Hafi hann samkvæmt samningnum notið haldsréttar í flugvélinni fyrir kröfu sinni, og hafi flugvélin verið í hans vörslum þegar uppboðið fór fram. Byggir sóknaraðili á því að eftir framsal R-kk-ef J-kk-ef á kröfunni njóti hann sömu réttarstöðu við úthlutun söluverðs flugvélarinnar og R-kk-nf J-kk-nf hafi áður haft.

Varnaraðili vefengir að R-kk-nf J-kk-nf hafi unnið við flugvélina sem verktaki. Hann hafi á þessum tíma bæði verið stjórnarformaður félagsins, sem átti hana, og tæknistjóri og þar með starfsmaður þess. Samkvæmt 12. gr. reglugerðar nr. 692/1999 um flugskóla sjái tæknistjóri um og beri ábyrgð á skoðunum og viðhaldi loftfara flugskóla. Hafi R-kk-nf J-kk-nf því augljóslega unnið við flugvélina sem slíkur. Samningurinn 15. maí 2002 skipti engu máli og hafi hann yfirbragð þess að hafa verið útbúinn eftir á til að freista þess að komast fram fyrir veðhafa í réttindaröð við úthlutun söluverðs. Þá hafi vinna R-kk-ef J-kk-ef ekki aukið verðgildi flugvélarinnar og hafi hún enn verið óflughæf og ástand hennar frekar lélegt þegar varnaraðili eignaðist hana á uppboði 27. ágúst 2003. Þá mótmælir varnaraðila því að húskynnum að Fluggörðum 31d hafi verið skipt með þeim hætti að R-kk-nf J-kk-nf hafi einn allra starfsmanna gerðarþolans haft aðgang að verkstæðisrýminu þar. Sé ósannað að hann hafi haft þær vörslur flugvélarinnar að með því hafi verið girt fyrir umráð gerðarþolans á henni þegar uppboð fór fram. Til vara heldur varnaraðili fram að hvað sem öðru líði beri að lækka kröfu sóknaraðila verulega. Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er nánar lýst í hinum kærða úrskurði.

III.

Svo sem áður var getið var R-kk-nf J-kk-nf M-kk-nf flugvirki stjórnarformaður Flugskólans Flugsýnar ehf. og gegndi auk þess mikilvægu ábyrgðar- og trúnaðarstarfi fyrir félagið sem tæknistjóri í samræmi við 12. gr. reglugerðar nr. 692/1999. Krafa sóknaraðila er á því reist að R-kk-nf J-kk-nf hafi ekki unnið að viðgerð áðurnefndrar flugvélar sem tæknistjóri, heldur sem sjálfstæður verktaki. Er um það vísað til samningsins 15. maí 2002. Við mat á sönnunargildi samningsins er fyrst til þess að líta að í málatilbúnaði sóknaraðila felst í raun að R-kk-nf J-kk-nf hafi samið við sjálfan sig sem stjórnarformann og tæknistjóra Flugskólans Flugsýnar ehf. um að koma eftir það að viðgerð flugvélarinnar sem verktaki. Er þó hvorki haldið sérstaklega fram að hann hafi eftir þetta gert annað eða meira en það, sem hann gerði áður sem tæknistjóri, né að hann hafi látið af starfi sem tæknistjóri fyrr en einhvern tíma á árinu 2003. Tveir menn, sem sátu á þessum tíma í stjórn félagsins ásamt R-kk-þgf J-kk-þgf stjórnarformanni, rituðu fyrir þess hönd undir samninginn við formann stjórnarinnar. Hafa þeir ekki gefið skýrslu fyrir dómi til að gera grein fyrir því hvenær samningurinn var gerður eða þeirri sérstöku skipan, sem með honum skyldi komið á. Samningurinn ber ekki undirskrift votta. Þá felur það enn í sér líkindi gegn því að sönnun hafi tekist um að samningur hafi komist á þess efnis, sem sóknaraðili byggir á, að hann hefur ekki lagt fram leigusamning við R-kk-þf J-kk-þf um hluta af húsnæðinu að Fluggörðum 31d, sem þeir kveðast hafa gert. Þá gerði R-kk-nf J-kk-nf engan reka að því að senda gerðarþola reikning og krefjast greiðslu hans í skjóli haldsréttar fyrr en tveimur dögum fyrir nauðungarsöluna þótt að baki eigi að hafa legið vinna frá því allt að ári fyrr. Þegar sú aðstaða er virt, sem að framan er lýst, hefur sóknaraðili ekki sannað að hann njóti þess réttar, sem hann ber fyrir sig. Verður að fallast á með varnaraðila að leggja beri til grundvallar niðurstöðu að R-kk-nf J-kk-nf M-kk-nf hafi unnið við flugvélina TF-TOX sem starfsmaður Flugskólans Flugsýnar ehf. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest þegar af þeirri ástæðu og reynir þá ekki sérstaklega á aðrar málsástæður varnaraðila til stuðnings þeirri niðurstöðu.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, SKH eignarhaldsfélag ehf., greiði varnaraðila, Tryggingamiðstöðinni hf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.