210/2001

Þrotabú S ehf. krafðist riftunar á sölu S ehf. á bifreið til Á, sem var framkvæmdastjóri félagsins, en umrædd sala átti sér u.þ.b. einum mánuði fyrir frestdag. Í afsali var tekið fram að umsamið kaupverið, 4.500.000 krónur, væri að fullu greitt af kaupanda meðal annars með yfirtöku veðskulda að fjárhæð um 3.000.000 krónur. Af hálfu þrotabúsins var því haldið fram að raunvirði bifreiðarinnar hafi á þeim tíma, sem kaupin fóru fram, verið mun hærra en umsamið kaupverð. Bifreiðin hafi verið tæplega sjö mánaða gömul. Miðað við hefðbundin afföll hafi raunvirði verið 5.800.000 krónur, en upphaflegt kaupverð hafi verið 6.400.000 krónur. Því til stuðnings væri verðmat bifreiðaumboðs um að „uppítökuverð“ sambærilegrar bifreiðar, sem hafi verið ekið 20.000 km, væri 5.400.000 krónur en „ásett verð“ 5.800.000 krónur. Á taldi á hinn bóginn að söluverð bifreiðarinnar hafi samsvarað raunvirði hennar. Í þessu sambandi vísaði hann meðal annars til þess að endurskoðandi félagsins hafi metið verð bifreiðarinnar. Hæstiréttur taldi að verðmat endurskoðandans haggaði ekki mati á almennu markaðsverði bifreiða af þeirri gerð sem um væri að ræða, enda væri endurskoðandinn ekki sérfróður á því sviði. Var ráðstöfunin S ehf. virt sem gjafagerningur og fallist á kröfu þrotabúsins um riftun. Var Á gert að greiða þrotabúinu fjárhæð sem nam mismun á raunvirði bifreiðarinnar á söludegi og því endurgjaldi, sem hann hafði innt af hendi, að teknu tilliti til viðgerðarkostnaðar sem var skipt á milli aðila í hlutfalli við eignarhaldstíma þeirra á bifreiðinni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2001. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með afsali 26. október 1999 seldi og afsalaði Sæunn Axels ehf., Ólafsfirði, áfrýjanda bifreiðinni PG 035, sem var af gerðinni Toyota Land Cruiser 100. Áfrýjandi var á þessum tíma framkvæmdastjóri félagsins. Í afsalinu sagði að á bifreiðinni hvíldi veðskuld frá SP fjármögnun hf. að fjárhæð um þrjár milljónir króna, sem kaupandi yfirtæki, að bifreiðin væri seld í núverandi ástandi og að umsamið kaupverð væri 4.500.000 krónur, sem væri að fullu greitt. Bifreið þessa hafði Sæunn Axels ehf. keypt nýja fyrir 6.400.000 krónur og var hún fyrst skráð 30. mars 1999. Með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 7. desember 1999 var bú Sæunnar Axels ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Birtist innköllun skiptastjóra dagsett 8. desember í Lögbirtingablaði 22. þess mánaðar og var þar tekið fram að frestdagur væri 7. desember 1999. Í skýrslu áfrýjanda á skiptafundi í þrotabúinu 22. febrúar 2000 kom fram að kaupverð bifreiðarinnar hafi byggst á mati endurskoðanda félagsins og að áfrýjandi áliti að mismunur kaupverðsins og yfirtekinnar veðskuldar við SP fjármögnun hf. hafi verið færður honum til skuldar í bókhaldi félagsins. Á fundinum vakti skiptastjóri athygli áfrýjanda á að salan kynni að vera riftanleg. Með bréfi 14. mars 2000 lýsti skiptastjóri yfir riftun á þeim gjafagerningi, sem falist hefði í afsali Sæunnar Axels ehf. á bifreiðinni til áfrýjanda, og krafði hann um greiðslu á 2.754.834 krónum. Var í bréfinu tekið fram að í bókhaldi Sæunnar Axels ehf. væri ekki að finna neina greiðslu frá áfrýjanda vegna bifreiðakaupanna. Höfðaði stefndi mál þetta 31. maí 2000.

I.

Stefndi heldur því fram að raunvirði bifreiðarinnar PG 035 hafi á þeim tíma, sem kaupin fóru fram, verið mun hærra en nam verði því, sem tilgreint er í framangreindu afsali 26. október 1999. Að auki hafi áfrýjandi aldrei greitt Sæunni Axels ehf. annan hluta umsamins kaupverðs en þann, er nam yfirtöku áhvílandi veðskuldar við SP fjármögnun hf., en um fjárhæð hennar er ekki ágreiningur milli aðila. Stefndi telur að á afsalsdegi hafi raunvirði bifreiðarinnar numið 5.800.000 krónum. Upphaflegt kaupverð bifreiðarinnar hafi numið 6.400.000 krónum. Verði að telja að 600.000 krónur eða rúmlega 9% séu ekki óeðlileg afföll af kaupverði hennar á þeim tæpu sjö mánuðum, sem hún var í eigu Sæunnar Axels ehf., enda verði ekki í ljós leidd sérstök atriði, er rýrt hafi verðgildi hennar. Fyrir liggur í málinu ódagsett símbréf S-kk-ef G-kk-ef, sölumanns nýrra bíla hjá P. Samúelssyni ehf., sem styður þetta verðmat á PG 035. Bréfið ber með sér að hafa verið símsent 15. desember 1999. Þar er segir að „uppítökuverð“ bifreiðarinnar, sem sé Land Cruiser 100 með aukasætum og leðri, sé 5.400.000 krónur og sé þá miðað við að hún sé ekin 20.000 kílómetra en „ásett verð“ á slíkan bíl sé hins vegar 5.800.000 krónur. Í bréfinu tekur S-kk-nf fram að matsatriði sé hvert raunverulegt verðmæti sé og að ofangreint verðmat miðist við góðan bíl, sem líti vel út og sé í góðu lagi. Þá tekur hann fram að söluskoðun fari fram á öllum bílum sem umboðið taki sem greiðslu upp í nýjan bíl, og komi bilanir og skemmdir þá til frádráttar framangreindu verði.

Áfrýjandi telur söluverð bifreiðarinnar hafa samsvarað raunvirði hennar. Byggir hann í þeim efnum meðal annars á verðþróun, sem síðar hafi orðið á bifreiðum þessarar gerðar, vegna breytinga, sem urðu á lögum um vörugjald af ökutækjum vorið 2000, og því verði sem áfrýjandi fékk fyrir bifreiðina þegar hann seldi hana aftur nærfellt tíu mánuðum eftir kaupin. Ekki verður fallist á að þessi atriði skipti máli varðandi ágreining aðila, enda er það raunvirði bifreiðarinnar á söludegi í október 1999, sem miða ber við varðandi riftunarkröfu stefnda. Þá vísar áfrýjandi til þess að S-kk-nf H-kk-nf endurskoðandi hafi verðmetið bifreiðina. Í framburði S-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi verið staddur á Ólafsfirði við störf sín sem endurskoðandi Sæunnar Axels ehf. þegar félagið seldi áfrýjanda bifreiðina og hafi hann átt þátt í að leggja verðmat á hana. Hann kvaðst ekki hafa ráðfært sig við bílasölur við matið, en hafa vitað um markaðsverð slíkra bíla þar sem hann hafi átt sams konar bíl, að vísu eldri. Hann kvaðst hafa byggt á ástandi bílsins og notkun við matið. Taldi hann að einhver dæld hefði verið á bílnum framanverðum og að bíllinn hefði orðið fyrir einhverju öðru tjóni. Þá hefði svolítið verið farið að sjá á honum að innan eftir snjó og salt og verið komin í hann „fiskvinnslulykt“. Hann kvaðst ekki muna nákvæmlega hversu mikið bifreiðinni hafi þá verið ekið, en taldi það vera svona „langleiðina í 40.000“ kílómetra.

Þetta verðmat endurskoðandans verður ekki talið hagga því, sem að framan greinir, um mat á almennu markaðsverði bifreiða af þeirri gerð er hér um ræðir, enda er hann ekki sérfróður á því sviði. Ekki verður heldur lagður til grundvallar óljós framburður hans um hversu mikið bifreiðinni hafði verið ekið, enda er slíkur akstur á tæpum sjö mánuðum með ólíkindun og endurskoðandinn einn til frásagnar um þetta atriði. Hafa engar skýringar komið fram af hálfu áfrýjanda af hverju svo mikill akstur á stuttum tíma stafi. Frásögn endurskoðandans um að bifreiðin hafi verið farin að láta eitthvað á sjá fær hins vegar nokkra stoð í framburði H-kk-ef L-kk-ef vélvirkjameistara fyrir héraðsdómi, en H-kk-nf lagfærði bifreiðina fyrir áfrýjanda áður en hann seldi hana aftur 24. ágúst 2000. Hann bar að þegar hann tók við bifreiðinni hafi hún ekki litið vel út. Hafi verið beygla á frambretti hennar og á henni mikið af smábeyglum og lakkskemdum. Þá hafi stigbretti verið illa farið öðru megin og framljós brotið og hugsanlega framrúða einnig. Er reikningur hans meðal gagna málsins og er kostnaður vegna réttinga og sprautunar á bifreiðinni og lagfæringa á stigbretti hennar 174.532 krónur samkvæmt honum. Enda þótt átta til níu mánuðir hafi liðið frá því að áfrýjandi eignaðist bifreiðina þar til H-kk-nf gerði við hana, og telja verði frásögn áfrýjanda um að bifreiðin hafi staðið óhreyfð mikinn hluta þess tíma ósannaða, verður samt að telja, á grundvelli framburðar S-kk-ef H-kk-ef, að eitthvað af þeim skemmdum á bifreiðinni, sem H-kk-nf gerði við, geti hafa verið til staðar við sölu hennar til áfrýjanda 26. október 1999 og komi því réttilega til frádráttar við mat á raunvirði hennar þá. Þykir eftir atvikum mega skipta þessum viðgerðarkostnaði í hlutfalli við eignarhaldstíma Sæunnar Axels ehf. annars vegar og áfrýjanda hins vegar og komi því 72.000 krónur til frádráttar framangreindu matsverði. Telst því raunvirði bifreiðarinnar 26. október 1999 hafa numið 5.728.000 krónum.

Eins og að framan er rakið er ekki ágreiningur milli aðila um að áfrýjandi hafi með kaupunum yfirtekið áhvílandi veðskuld á bifreiðinni við SP fjármögnun hf. og að eftirstöðvar skuldabréfsins hafi þá numið 3.016.757 krónum að viðbættum vöxtum af láninu til loka október 1999 að fjárhæð 28.407 krónum. Áfrýjandi heldur því einnig fram að hann hafi um haustið 1999 greitt lögmanni sínum og Sæunnar Axels ehf. 1.500.000 krónur og hafi þetta átt að vera fyrirframgreiðsla eða tryggingargreiðsla í þágu félagsins vegna þeirrar vinnu, sem fyrirsjáanlegt hafi verið að lögmaðurinn myndi inna af höndum meðal annars við nauðasamningsumleitanir þess. Þessarar greiðslu er ekki getið í bókhaldi Sæunnar Axels ehf. og verður ekki annað séð en hún sé málinu óviðkomandi. Verður raunvirði bifreiðarinnar á söludegi því talið 2.682.836 krónum umfram það endurgjald, sem áfrýjandi innti af hendi. Ráðstöfun þrotamanns með afsalinu verður því virt sem gjafagerningur og er fullnægt skilyrðum 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að verða við kröfu stefnda um riftun. Verður áfrýjandi á grundvelli 142. gr. sömu laga dæmdur til að greiða stefnda 2.682.836 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að því er varðar riftun á sölu Sæunnar Axels ehf. á bifreiðinni PG 035 til áfrýjanda, Á-kk-ef Á-kk-ef, og um málskostnað.

Áfrýjandi greiði stefnda, þrotabúi Sæunnar Axels ehf., 2.682.836 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 26. október 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.