80/2017

X og Y voru sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ruðst inn á heimili A og svipt A og B frelsi sínu. Ákærulið gegn X er varðaði brot gegn 1. mgr. 257 gr. almennra hegningarlaga var vísað frá héraðsdómi þar sem ekki var ráðið af gögnum málsins að A hefði krafist þess að mál yrði höfðað vegna brotsins. Þá var ákærulið gegn X og Y er varðaði brot gegn 252. gr. almennra hegningarlaga einnig vísað frá héraðsdómi þar sem að verknaðarlýsing í ákæru var ekki talin uppfylla kröfur ákvæðisins um auðgunarásetning.Var refsing X ákveðin fangelsi í 12 mánuði og refsing Y fangelsi í 8 mánuði. Þá var þeim gert að greiða A miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Ákærðu krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, til vara að þeir verði sýknaðir, en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefjast þeir þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð.

Brotaþoli, A, krefst staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

I

Ákærðu reisa ómerkingarkröfu sína á því að héraðsdómur hafi átt að vera fjölskipaður, sbr. 3. og 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þar sem fyrir hafi legið afdráttarlaus neitun ákærðu og misvísandi framburður vitna. Í ljósi þeirrar háttsemi, sem ákærðu er gefin að sök í ákæru, var engin þörf á að héraðsdómur væri skipaður sérfróðum meðdómendum, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Í 4. mgr. sömu greinar er kveðið á um heimild dómstjóra, en ekki skyldu, til að ákveða að þrír héraðsdómarar skipi dóm í málinu, ef ákærði neitar sök og dómari telur sýnt að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Eins og mál þetta er vaxið eru ekki efni til að að fallast á kröfu ákærðu um ómerkingu héraðsdóms af þeirri ástæðu að einn héraðsdómari skipaði dóm í málinu í samræmi við meginreglu 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008.

Í annan stað byggja ákærðu ómerkingarkröfuna á því að rökstuðningur héraðsdóms fyrir „heimfærslu háttsemi“ til 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 „sé tæpur og engum gögnum studdur.“ Af forsendum héraðsdóms fyrir sakfellingu ákærðu fyrir brot gegn 226. gr. almennra hegningarlaga verður ráðið að heildstætt mat fór fram á framburði ákærðu og vitna, svo og öðrum gögnum málsins, og að komist var að rökstuddri niðurstöðu um heimfærslu brots þeirra til áðurnefnds ákvæðis almennra hegningarlaga, sbr. f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

Í þriðja lagi reisa ákærðu kröfu sína um ómerkingu á því að mat héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar sé rangt, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Ekkert er fram komið í málinu um að niðurstaða héraðsdóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi sé rangt svo einhverju skipti um úrlausn málsins.

Samkvæmt öllu framansögðu verður kröfu ákærðu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms hafnað.

II

Ákærða X er meðal annars gefið að sök í máli þessu að hafa 3. mars 2015 slegið með hamri í veggi í íbúð brotaþola að [...] í Reykjavík þannig að þeir skemmdust og er brotið talið varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 4. mgr. sömu greinar skal mál út af brotum, sem í 1. mgr. getur, aðeins höfða að sá krefjist þess, sem misgert er við. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að brotaþoli hafi krafist þess að mál yrði höfðað vegna brots gegn 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga. Verður þeim þætti ákærunnar því vísað frá héraðsdómi.

Í ákæru er brotum ákærðu gegn 226. gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga lýst svo að þeir hafi svipt brotaþola frelsi sínu í því skyni að fá hana til að skila munum, sem ákærðu „töldu að hún hefði stolið frá ákærða X.“ Í framhaldi af því er lýst ofbeldi, sem ákærðu beittu brotaþola, en síðan segir: „Í beinu framhaldi af því sem áður er lýst tóku ákærðu ófrjálsri hendi og höfðu á brott með sér af heimili A tölvu, tölvuskjá og verkfæratösku.“

Samkvæmt 252. gr. almennra hegningarlaga skal sá sæta fangelsi eigi skemur en 6 mánuði og allt að 10 árum sem með líkamlegu ofbeldi eða hótun um að beita því þegar í stað tekur af manni eða neyðir út úr manni fjármuni eða önnur verðmæti, kemur undan hlut sem verið er að stela, eða neyðir mann til þess að gera eitthvað eða láta eitthvað ógert, sem hefur í för með sér fjárhagstjón fyrir þann mann eða aðra.

Eftir 243. gr. almennra hegningarlaga skal því aðeins refsað fyrir þau brot, sem greinir í XXVI. kafla laganna, að þau hafi verið framin í auðgunarskyni. Samkvæmt lögskýringargögnum er með auðgunarásetningi átt við að ásetningur brotamanns hafi verið sá að afla sér eða öðrum fjárvinnings á þann hátt að annar maður bíði ólöglega fjártjón að sama skapi. Í verknaðarlýsingu þeirri, sem að framan er rakin, er ekki lýst auðgunarásetningi samkvæmt 243. gr. almennra hegningarlaga, sbr. orðalagið „sem ákærðu töldu að hún hefði stolið frá ákærða X“, heldur ber lýsingin þvert á móti með sér að ákærðu hafi verið í góðri trú um að munirnir væru í eigu ákærða X. Þar sem auðgunarásetningur er skilyrði þess að brot verði fellt undir 252. gr. almennra hegningarlaga og verknaðarlýsing í ákæru samrýmist að því leyti ekki broti gegn þeirri lagagrein verður þessum þætti málsins einnig vísað frá héraðsdómi.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða ákærðu sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærða X var með dómi 29. apríl 2015 gert að sæta fangelsi í þrjá mánuði, skilorðsbundið í þrjú ár, fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og þá var hann með dómi 4. maí 2016 sakfelldur fyrir brot gegn sömu lagagrein, en ekki gerð sérstök refsing. Samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga verður áðurnefndur skilorðsdómur tekinn upp og málin dæmd í einu lagi eftir reglum 78. gr. laganna. Þá verður refsing ákærða X ákveðin innan takmarka þess hegningarlagaákvæðis, sem þyngsta hegningu setur, sbr. 2. mgr. 77. gr. laganna. Að þessu virtu og með vísan til 1., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga er refsing ákærða X ákveðin fangelsi í 12 mánuði og refsing ákærða Y fangelsi í 8 mánuði. Vegna alvarleika brots ákærðu eru ekki efni til að skilorðsbinda refsingu þeirra.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um bætur til handa brotaþola verða staðfest.

Dæma ber ákærðu, hvorn fyrir sig, til að greiða helming málsvarnarlauna verjenda sinna í héraði, eins og þau voru þar ákveðin, og óskipt helming annars sakarkostnaðar, sem þar var ákveðinn, að öðru leyti en því að þeir verða dæmdir óskipt til að greiða þóknun réttargæslumanna, svo sem hún var ákveðin í héraði.

Ákærðu verður gert að greiða að helming málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, og óskipt helming annars áfrýjunarkostnaðar, að frátalinni þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, sem þeim ber að greiða óskipt að meðtöldum virðisaukaskatti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar sakargiftir á hendur ákærðu, X og Y, fyrir brot gegn 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hvað varðar sakargiftir á hendur ákærða, X, fyrir brot gegn 1. mgr. 257. gr. sömu laga

Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði, en til frádráttar refsingu ákærða kemur gæsluvarðhald sem hann sætti frá 14. til 20. mars 2015.

Ákærði, Y, sæti fangelsi í 8 mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu A skulu vera óröskuð.

Ákærðu greiði, hvor fyrir sig, helming málsvarnarlauna verjenda sinna í héraði og óskipt helming annars sakarkostnaðar, sem þar var ákveðinn, að öðru leyti en því að þeir greiði óskipt þóknun réttargæslumanna eins og hún var ákveðin í héraðsdómi.

Ákærðu greiði, hvor fyrir sig, helming málsvarnarlauna skipaðra verjenda sinna fyrir Hæstarétti, hæstaréttarlögmannanna K-kk-ef S-kk-ef og S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef, 620.000 krónur til hvors um sig, og óskipt helming annars áfrýjunarkostnaðar, 38.890 krónur, að frátalinni þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur, sem þeir greiði óskipt.