2/2003

K og M deildu um forsjá drengs sem þau áttu saman. Niðurstaða héraðsdóms var byggð á ítarlegri skýrslu sálfræðings og talið drengnum fyrir bestu að M yrði falin forsjá hans. Ekkert væri fram komið sem benti til þess að umtalsverð röskun hefði orðið á högum barnsins þótt aðstæður M hefðu breyst frá uppsögu héraðsdóms en engin ný gögn lágu fyrir um hagi og aðstæður K í Danmörku þar sem hún væri búsett. Var niðurstaða héraðsdóms um að M hefði forsjá drengsins því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. janúar 2003 og krefst þess að samningur aðila, staðfestur 27. nóvember 2000, um sameiginlega forsjá barnsins X, sem fæddur er 27. desember 1999, verði felldur úr gildi og að sér verði dæmd forsjá barnsins. Jafnframt krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kom fram að stefndi er ekki lengur í sambúð og hefur flust að nýju á heimili móður sinnar og stjúpföður með drenginn X. Er það í sama hverfi og sækir drengurinn sama leikskóla og fyrr. Stefndi er í námi, en stundar jafnframt vinnu.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi komu fljótlega upp vandkvæði varðandi umgengni áfrýjanda við X eftir að hann kom í umsjá stefnda í árslok 2000. Neitaði stefndi áfrýjanda um eðlilega umgengni við barnið í janúar 2001 og hafa ekki komið fram greinargóðar skýringar á því. Fyrir milligöngu sálfræðings tókst þó samkomulag með aðilum um umgengni til bráðabirgða 23. janúar 2001, sem staðfest var af sýslumanninum í Reykjavík 4. apríl sama ár. Þetta samkomulag hélst fram í ágúst 2001 en þá taldi stefndi ástæðu til að rifta því þar sem hann kvaðst ekki treysta áfrýjanda til að vera með barnið. Var þeim þá boðin sérfræðiráðgjöf hjá sama sálfræðingi og áður hafði aðstoðað þau og þáðu þau það. Áfrýjandi mætti hins vegar ekki í viðtalstíma, sem tvívegis voru boðaðir með aðilum í október og nóvember 2001. Vísaði sýslumaður því málinu frá sér með bréfi til áfrýjanda 14. nóvember 2001 með skírskotun til 2. mgr. 69. gr. barnalaga nr. 20/1992. Gögn málsins bera ekki með sér að áfrýjandi hafi eftir þetta leitað sérstakra úrræða til að fá umgengni við barnið en fyrir liggur að hún heimsótti það tvívegis á leikskólann áður en hún fluttist til Danmerkur haustið 2002.

Héraðsdómari kvaddi Á-kvk-þf S-kvk-þf sálfræðing til að kanna aðstæður aðila og barnsins og láta í té sérfræðilega álitsgerð. Liggur fyrir ítarleg skýrsla hennar frá 30. september 2002, sem greint er frá í héraðsdómi, og staðfesti sálfræðingurinn hana fyrir dómi. Er niðurstaða héraðsdóms á henni byggð. Hefur ekki verið óskað yfirmats.

Þótt aðstæður stefnda hafi breyst frá uppsögu héraðsdóms að því leyti, sem áður var rakið, hefur ekkert komið fram, sem bendir til þess að umtalsverð röskun hafi orðið á högum barnsins, en full þörf er á að stöðugleiki í umhverfi þess sé tryggður sem mest má verða. Af hálfu áfrýjanda liggja ekki fyrir ný gögn um hagi hennar og aðstæður, en hún er enn búsett í Danmörku.

Að þessu athuguðu, en að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms, verður hann staðfestur. Brýnt er að umgengni áfrýjanda og barnsins komist á hið fyrsta og verði eðlileg í framtíðinni. Ber stefnda að leggja sitt af mörkum til að svo geti orðið.

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður milli aðila en um gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, M, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.