780/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa L hf. um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að stöðva nauðungarsölu á tiltekinni fasteign. Hafði L hf. krafist nauðungarsölu á fasteign D og var krafa bankans reist á veðskuldabréfi útgefnu af Á til L hf. en hafði D áritað skuldabréfið um samþykki sem maki Á. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að gjaldþrotaskiptum á búi Á hefði lokið 30. apríl 2012 án þess að greiðsla hefði fengist upp í kröfu, sem L hf. hefði lýst á grundvelli skuldabréfsins. Þann dag hefði hafist nýr tveggja ára fyrningarfrestur á þeirri kröfu samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kom fram að L hf. hefði á því tímabili ekkert gert sem að lögum hefði getað rofið fyrningu kröfunnar þannig að áhrif hefði haft á D og hefði hún því fallið niður fyrir fyrningu 30. apríl 2014. Var því talið að L hf. hefði ekki átt peningakröfu til að leita fullnustu á með nauðungarsölu á fasteigninni í skjóli veðréttinda í henni þegar hann hefði krafist nauðungarsölu með beiðni 1. júlí 2016. Var kröfu L hf. því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. desember 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2017, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 6. febrúar sama ár um að stöðva nauðungarsölu á fasteigninni Sóleyjarima 47 í Reykjavík. Kæruheimild var í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að framangreindri kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hún aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málkostnaður verði felldur niður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerðu sóknaraðili og maki hennar, Á-kk-nf Ö-kk-nf Á-kk-nf, samning 1. desember 2004 um kaup á fasteigninni Sóleyjarima 47. Í samningnum, sem var þinglýst 3. sama mánaðar, var tiltekið að hvort þeirra yrði eigandi fasteignarinnar að helmingi. Þau fengu síðan afsal fyrir henni 17. október 2006, sem þinglýst var 27. sama mánaðar.

Á-kk-nf gaf út til Landsbanka Íslands hf. skuldabréf 6. febrúar 2008, sem óumdeilt er að tilheyri nú varnaraðila. Þar var kveðið á um að jafnvirði fjárhæðar skuldabréfsins, sem var 17.100.000 krónur, yrði í tilteknum hlutföllum í fjórum erlendum gjaldmiðlum og skyldi skuldin endurgreidd með 360 jöfnum mánaðarlegum afborgunum. Til tryggingar skuldinni var fasteignin Sóleyjarimi 47 sett að veði. Ekki kom fram í skuldabréfinu að hún tilheyrði útgefanda þess aðeins að helmingi, en sóknaraðili áritaði það um samþykki sem maki hans.

Sóknaraðili og Á-kk-nf gerðu 26. apríl 2008 kaupmála, þar sem fasteignin Sóleyjarimi 47 var að öllu leyti gerð séreign hennar. Þar var einnig tekið fram að sóknaraðili tæki að sér að greiða tvær nánar tilteknar veðskuldir við Landsbanka Íslands hf., sem hvíldu á eigninni, þar á meðal skuld samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi frá 6. febrúar 2008. Kaupmáli þessi var skráður í kaupmálabók sýslumanns 30. maí 2008 og var honum þinglýst 24. júní sama ár.

Skilmálum skuldabréfsins frá 6. febrúar 2008 var breytt með yfirlýsingu 29. október sama ár, sem undirrituð var af Á-kk-þgf sem „greiðanda“ þess og varnaraðila sem kröfuhafa, en í henni var mælt fyrir um nánar tilteknar breytingar á lánstíma og gjalddögum afborgana af skuldinni. Sóknaraðili undirritaði jafnframt þessa yfirlýsingu neðan við orðin: „Samþykki maka eða þinglýsts eiganda ef annar en greiðandi“. Af gögnum málsins verður ráðið að skilmálum skuldabréfsins hafi aftur verið breytt 1. apríl 2011 og þá á þann hátt að upphaflegur höfuðstóll þess hafi verið látinn standa í íslenskum krónum án gengistryggingar.

Fyrir liggur að bú Á-kk-ef var tekið til gjaldþrotaskipta 7. febrúar 2012, svo og að skiptunum hafi lokið 30. apríl sama ár án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur, sem hafi alls verið að fjárhæð 180.010.804 krónur. Við skiptin lýsti varnaraðili 2. apríl 2012 kröfum, sem námu samtals 110.319.709 krónum, og var meðal þeirra krafa samkvæmt skuldabréfinu frá 6. febrúar 2008, sem var sögð vera að fjárhæð 22.640.991 króna. Samkvæmt gögnum málsins beindi varnaraðili í tengslum við þetta tilkynningu til sóknaraðila 14. febrúar 2012, sem varðaði Á-kk-þf eftir yfirskrift tilkynningarinnar, og sagði þar meðal annars eftirfarandi: „Í samræmi við lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn tilkynnist hér með að bú ofangreinds aðila sem þú ert í ábyrgðum fyrir hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta. Við gjaldþrot falla allar skuldir og skuldbindingar þrotamanns í gjalddaga ... Vinsamlegast hafið samband við lögfræðiinnheimtu Landsbankans ... vegna ábyrgðarskuldbindinga þinna á skuldum ofangreinds aðila.“ Í tilkynningunni kom að öðru leyti fram að skuldbindingin, sem hún laut að, væri samkvæmt skuldabréfinu frá 6. febrúar 2008, fjárhæð hennar næmi 22.661.622 krónum og væru þar af 1.680.750 krónur í vanskilum.

Sóknaraðili og Á-kk-nf gerðu 5. ágúst 2015 svonefndan viðbótarkaupmála um „leiðréttingu“ á kaupmála sínum frá 26. apríl 2008, sem var lýst á eftirfarandi hátt: „Fyrir mistök greinir í nefndum kaupmála hjónanna, að D-kvk-nf taki að sér að greiða áhvílandi veðskuldir á 1. og 2. veðr. við Landsbanka Íslands skv. veðskuldabréfum dags. 6.2. 2008 og 1.3. 2006 að tilgreindum eftirstöðvum miðað við 21.4. 2008, samtals kr. 41.553.241. Þessa yfirlýsingu eða tilgreiningu ber að fella úr kaupmálanum. Hún er samkvæmt því afturkölluð og er hún því ógild og ómarktæk, enda hefur hún aldrei verið samþykkt af kröfuhafa. Að öðu leyti eru ákvæði kaupmálans frá 26. apríl 2008 óbreytt.“ Nýi kaupmálinn var skráður hjá sýslumanni 6. ágúst 2015 og honum þinglýst sama dag.

Í málinu liggja ekki fyrir gögn um að varnaraðili hafi beint kröfu eða orðsendingum til sóknaraðila vegna skuldabréfsins frá 6. febrúar 2008 eftir að áðurnefnd tilkynning var send 14. febrúar 2012 fyrr en greiðsluáskorun var birt fyrir sóknaraðila 20. janúar 2016. Í áskoruninni var þess ekki sérstaklega getið á hvaða grundvelli henni væri beint að sóknaraðila, en fram kom að áskorunin sneri að kröfu samkvæmt skuldabréfinu, sem væri alls að fjárhæð 28.076.790 krónur. Var skorað á sóknaraðila að greiða kröfuna eða semja um hana innan tiltekins frests að því viðlögðu að krafist yrði nauðungarsölu á fasteigninni Sóleyjarima 47 til fullnustu á skuldinni. Ekkert liggur fyrir um hvort sóknaraðili hafi brugðist við þessari áskorun, en í framhaldi af henni sendi varnaraðili sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu beiðni 1. júlí 2016 um nauðungarsölu á fasteigninni. Þegar nauðungarsalan var tekin fyrir 6. febrúar 2017 til að byrja uppboð á eigninni krafðist sóknaraðili þess að nauðungarsalan yrði stöðvuð og varð sýslumaður við þeirri kröfu. Mál þetta, sem var þingfest í héraði 24. mars sama ár, snýst um réttmæti þessarar ákvörðunar sýslumanns.

II

Fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðili fallið frá málsástæðu um að veðsetning samkvæmt skuldabréfinu frá 6. febrúar 2008 hafi aðeins tekið til þess helmings fasteignarinnar Sóleyjarima 47, sem á þeim tíma tilheyrði Á-kk-þgf E-kk-þgf Á-kk-þgf.

Á-kk-nf var samkvæmt áðursögðu útgefandi skuldabréfsins 6. febrúar 2008 og bar hann á þeim grunni einn greiðsluskyldu gagnvart eiganda þess. Þótt mælt hafi verið svo fyrir í kaupmála Á-kk-ef og sóknaraðila 26. apríl 2008 að hún tæki að sér að greiða skuldir, sem tryggðar voru með veði í fasteigninni Sóleyjarima 47, þar á meðal samkvæmt þessu skuldabréfi, er þess að gæta að ekkert liggur fyrir um að sóknaraðili hafi á nokkru stigi beint til Landsbanka Íslands hf. eða varnaraðila yfirlýsingu um að hún tæki slíka greiðsluskyldu á sínar herðar. Er þess einnig að geta að eftir gögnum málsins leit varnaraðili eftir gerð kaupmálans svo á að Á-kk-nf bæri sem fyrr greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu, enda var hann nefndur greiðandi í áðurnefndri yfirlýsingu 29. október 2008 um breytingu á skilmálum þess, rætt var í tilkynningu varnaraðila 14. febrúar 2012 til sóknaraðila um að hún stæði í ábyrgð fyrir skuld Á-kk-ef samkvæmt bréfinu og lýsti varnaraðili 2. apríl sama ár kröfu í þrotabú Á-kk-ef á grundvelli skuldabréfsins. Verður samkvæmt þessu að byggja á því við úrlausn málsins að varnaraðili hafi aldrei öðlast kröfuréttindi eftir skuldabréfinu á hendur sóknaraðila, hvorki henni einni né sem samskuldara Á-kk-ef.

Gjaldþrotaskiptum á búi Á-kk-ef lauk eins og fyrr segir 30. apríl 2012 án þess að greiðsla fengist upp í kröfu, sem varnaraðili lýsti á grundvelli skuldabréfsins. Þann dag hófst því nýr tveggja ára fyrningarfrestur á þeirri kröfu samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 1. gr. laga nr. 142/2010. Á þeim fyrningarfresti höfðaði varnaraðili hvorki mál til viðurkenningar á fyrningarslitum né fékk hann tryggingarréttindi fyrir kröfunni í eign Á-kk-ef, sbr. 3. mgr. 165. gr. fyrrnefndu laganna. Hann gerði heldur ekkert annað á því tímabili, sem að lögum hefði getað rofið fyrningu kröfunnar þannig að áhrif hefði gagnvart sóknaraðila. Vegna þessa féll krafa varnaraðila samkvæmt skuldabréfinu niður fyrir fyrningu 30. apríl 2014. Hann átti af þessum sökum ekki lengur peningakröfu til að leita fullnustu á með nauðungarsölu á fasteigninni Sóleyjarima 47 í skjóli veðréttinda í henni þegar hann krafðist nauðungarsölunnar með beiðni 1. júlí 2016. Samkvæmt þessu verður hafnað kröfu varnaraðila um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 6. febrúar 2017 um að stöðva nauðungarsölu á fasteigninni.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, Landsbankans hf., um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 6. febrúar 2017 um að stöðva nauðungarsölu á fasteigninni Sóleyjarima 47 í Reykjavík.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, D-kvk-þgf V-kvk-þgf, samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.