150/2003

Með ákvörðun útlendingaeftirlitsins í nóvember 2001, sem staðfest var með úrskurði dómsmálaráðuneytisins, var litháskum ríkisborgara, K, auk þess að vera vísað úr landi bönnuð endurkoma til Íslands fyrir fullt og allt. Einnig var mælt fyrir um skráningu ákvörðunarinnar í Schengen-upplýsingakerfið, sem olli því að K taldist óæskilegur á landsvæðum allra aðildarríkja Schengen-samstarfsins í þrjú ár frá brottvísun hans frá Íslandi. Með vísan til þessa varð ekki fallist á með héraðsdómara að K skorti eftir brotthvarf frá Íslandi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni um ógildingu á umræddum úrskurði. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því leyti. Kröfu K um að viðurkennt yrði að hann hafi átt rétt á að fá notið réttarstöðu grunaðs manns við rannsókn lögreglu og útlendingaeftirlits í tengslum við fyrirhugaða afturköllun dvalarleyfis hans, og að ríkissjóður bæri ábyrgð á greiðslu kostnaðar lögmanns við gæslu hagsmuna K fyrir umræddum stjórnvöldum, var vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. apríl 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. apríl 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Sóknaraðili krefst þess einnig að ákvörðun héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verði breytt þannig að þóknun lögmanns hans verði hækkuð. Þá krefst hann kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt í kærumáli þessu.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og honum dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði kom sóknaraðili, sem er litháskur ríkisborgari, til Íslands sem ferðamaður í lok október 1999. Hlaut hann dvalarleyfi hér á landi í mars 2000, sem síðar var framlengt til 1. febrúar 2002. Í október 2001 bárust útlendingaeftirlitinu gögn frá lögreglunni í Reykjavík, sem staðfestu að sóknaraðili hafi framið refsiverðan verknað í heimalandi sínu og verið vistaður á geðsjúkrahúsi sökum þess þar til í lok ágúst 1999, en hann hafi greinst með geðklofa. Með ákvörðun útlendingaeftirlitsins 26. nóvember 2001 var dvalarleyfi sóknaraðila afturkallað og mælt fyrir um að honum skyldi vísað úr landi með vísan til 4. töluliðar 1. mgr. 11. gr. þágildandi laga nr. 45/1965 um eftirlit með útlendingum með áorðnum breytingum. Með ákvörðuninni var sóknaraðila jafnframt bannað að koma aftur til Íslands fyrir fullt og allt og tekið fram að bannið næði til allra Norðurlandanna samkvæmt Norðurlandasamningi þar um frá 1957. Auk þess yrði ákvörðun um brottvísun og endurkomubann skráð í Schengen-upplýsingakerfið, sem valdi því að sóknaraðili teljist óæskilegur á landsvæðum allra Schengen-ríkjanna næstu þrjú ár frá skráningu. Ákvörðun útlendingaeftirlitsins var staðfest með úrskurði dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 8. febrúar 2002 og fór sóknaraðili úr landi 2. mars sama árs. Höfðaði hann mál þetta 9. október 2002 og krafðist þess í I. kröfulið stefnunnar að fyrrnefndur úrskurður ráðuneytisins yrði ógiltur, en til vara að ævilangt endurkomubann sóknaraðila til Íslands yrði fellt úr gildi, svo og skráning hans í Schengen-upplýsingakerfið. Í II. kröfulið stefnunnar krafðist sóknaraðili þess að viðurkennt yrði að hann hafi átt rétt á að fá notið réttarstöðu grunaðs manns við rannsókn lögreglu og útlendingaeftirlits í tengslum við fyrirhugaða afturköllun dvalarleyfis hans og brottvísun úr landi, og að ríkissjóður bæri ábyrgð á greiðslu kostnaðar lögmanns við gæslu hagsmuna sóknaraðila fyrir umræddum stjórnvöldum. Málsástæður aðilanna eru raktar í hinum kærða úrskurði, en með honum var málinu vísað í heild frá dómi.

II.

Með ákvörðun útlendingaeftirlitins 26. nóvember 2001 var sóknaraðila auk þess að vera vísað úr landi bönnuð endurkoma til Íslands fyrir fullt og allt. Einnig var sem fyrr segir mælt fyrir um skráningu ákvörðunarinnar í Schengen-upplýsingakerfið. Litháen er utan Schengen-samstarfsins og veldur fyrrnefnd skráning því að sóknaraðili telst óæskilegur á landsvæðum allra aðildarríkja Schengen-samstarfsins í þrjú ár frá brottvísun hans frá Íslandi. Með vísan til þess verður ekki fallist á með héraðsdómara að sóknaraðila skorti eftir brotthvarf frá Íslandi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni um ógildingu á umræddum úrskurði. Verður því lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

Með vísan til forsendna hins kærðar úrskurðar verður niðurstaða héraðsdóms staðfest um frávísun á II. kröfulið sóknaraðila frá héraðsdómi.

Í kæru sóknaraðila er þess loks krafist að hrundið verði þeim þætti í hinum kærða úrskurði, sem lýtur að ákvörðun málflutningslauna lögmanns hans í skjóli gjafsóknar og þau hækkuð. Kröfunni til stuðnings hefur hann lagt fyrir Hæstarétt tímaskrá um vinnuframlag við héraðsdómsmálið. Með því að hinn kærði úrskurður verður felldur úr gildi að hluta ber héraðsdómara jafnframt að ákveða gjafsóknarlaun lögmanns sóknaraðila við úrlausn um sakarefnið. Kemur því ekki til þess að ný ákvörðun verði tekin um gjafsóknarlaun í héraði á þessu stigi.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Staðfest er sú niðurstaða í hinum kærða úrskurði að vísa frá dómi II. kröfulið sóknaraðila, K-kk-ef B-x-x.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 150.000 krónur.