214/2009

Sýslumaðurinn í Hafnarfirði lagði 19. nóvember 2007 lögbann við því að I og SL starfræktu vefsíðuna

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 4. maí 2009. Þeir krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi eða hinn áfrýjaði dómur ómerktur, en til vara krefjast þeir sýknu. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi varð sýslumaðurinn í Hafnarfirði 19. nóvember 2007 við beiðni stefnda og þriggja annarra samtaka höfundaréttarhafa, Samtaka myndrétthafa á Íslandi, Framleiðendafélagsins-SÍK og Félags hljómplötuframleiðenda, 1. sama mánaðar um að lagt yrði lögbann við því að áfrýjendur starfræki vefsíðuna www.torrent.is og geri notendum hennar kleift að fá aðgang að og deila innbyrðis höfundaréttarvörðu hljóð- og myndefni sem umbjóðendur gerðarbeiðenda væru rétthafar að. Þessi fjögur samtök höfðuðu 30. nóvember 2007 mál til staðfestingar á lögbanninu, viðurkenningar á þeim réttindum, sem það tók til, og greiðslu skaðabóta. Með úrskurði 27. mars 2008 var því máli vísað frá dómi. Úrskurðurinn var kærður til Hæstaréttar, sem með dómi 8. maí 2008 í máli nr. 194/2008 vísaði kröfum Samtaka myndrétthafa á Íslandi, Framleiðendafélagsins-SÍK og Félags hljómplötuframleiðenda frá Hæstarétti, en staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um frávísun málsins að því er varðaði stefnda. Stefndi höfðaði í kjölfarið mál þetta með réttarstefnu útgefinni 15. maí 2008. Því var að hluta vísað frá dómi með úrskurði héraðsdóms 26. september 2008, en þeim úrskurði var skotið til Hæstaréttar, sem felldi úrskurðinn að hluta úr gildi með dómi 6. nóvember sama ár í máli nr. 559/2008.

Rekstur vefsíðunnar torrent.is, sem mál þetta varðar, mun hafa hafist á árinu 2005. Lén með því heiti var skráð 16. nóvember 2005 og var áfrýjandinn S-kk-nf L-kk-nf skráður fyrir því í rétthafaskrá ISNIC, sem mun hafa að geyma upplýsingar um rétthafa allra íslenskra léna, ásamt upplýsingum um tengiliði þeirra. Áfrýjandinn Istorrent ehf. var stofnað í ágúst 2007 af áfrýjandanum S-kk-þgf, sem jafnframt var í stjórn félagsins og framkvæmdastjóri þess. Áfrýjendur kveða félagið hafa tekið við rekstri vefsíðunnar í október 2007, en lénið torrent.is var skráð á það í rétthafaskrá ISNIC 16. nóvember 2007, eftir að framangreind lögbannsbeiðni var fram komin en þremur dögum áður en lögbannið var lagt á. Í málinu er þessu vefsvæði lýst þannig að það byggi á svonefndri BitTorrent tækni sem sé aðferð til skráaskipta. Forsenda allra samskipta á svæðinu sé svokallaður leiðarþjónn, sem stjórnendur þess setji upp. Í gegnum vefsíðuna geti notendur síðan með aðstoð leiðarþjónsins náð í svokallaðan leiðarvísi, sem vísi til þess hvernig nálgast megi gagnaskrá sem staðsett sé hjá öðrum notanda. Með aðstoð leiðarþjónsins geti notendur þannig hlaðið niður skrám sem geymdar séu hjá öðrum notendum. Með lögbannsbeiðninni voru lögð fram gögn sem sýna að á vefsvæðinu torrent.is voru geymdar leiðarlýsingar um fjölbreytilegt efni, svo sem tónlist, kvikmyndir, sjónvarpsmyndir og tölvuleiki, en notendur hennar á því tímabili munu hafa verið um 26.000 talsins. Efnið sjálft var hins vegar ekki geymt á vefsvæðinu eða netþjóninum, sem því tengdist, heldur hjá notendum vefsíðunnar. Aðilana greinir ekki á um að tæknilegri uppbyggingu og virkni vefsvæðisins sé rétt lýst í hinum áfrýjaða dómi.

II

Áfrýjendur reisa kröfu sína um að málinu verði vísað frá héraðsdómi í fyrsta lagi á því að aðild að málinu sé önnur en að lögbannsgerðinni 19. nóvember 2007, sem krafist er staðfestingar á, þar sem að henni hafi auk stefnda staðið þrjú önnur samtök höfundarétthafa. Krafa stefnda uppfylli því ekki skilyrði 2. málsliðar 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Höfundaréttarsamtökin fjögur stóðu á sínum tíma saman að lögbannsbeiðninni og fyrri málsókninni í framhaldi af lögbanninu á grundvelli samlagsaðildar, sbr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Af því leiðir að hver samlagsaðilanna um sig gat haldið sínum þætti málsins til streitu án atbeina hinna. Krafa stefnda um staðfestingu lögbannsins er takmörkuð við hljóð- og myndefni, sem hefur að geyma tónlist sem umbjóðendur hans eigi höfundarétt að. Verður þessari málsástæðu áfrýjenda því hafnað þegar af þessum sökum.

Í annan stað krefjast áfrýjendur að kröfu stefnda um viðurkenningu skaðabótaskyldu þeirra gagnvart honum verði vísað frá héraðsdómi þar sem ekki komi fram í stefnu á hvaða grundvelli krafan sé byggð. Það hafi fyrst komið fram við munnlegan málflutning í héraði að hún væri reist á sakarreglunni og hafi þeirri málsástæðu þá þegar verið mótmælt sem of seint fram kominni. Í stefnu er því haldið fram að í háttsemi áfrýjenda hafi falist brot á höfundarétti umjóðenda stefnda, sem hafi valdið þeim fjártjóni, og á því byggt að það varði stefndu fébótaábyrgð samkvæmt 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Því má ljóst vera af stefnunni að viðurkenningarkrafa stefnda er reist á sakarreglunni og verður þessari málsástæðu áfrýjenda því hafnað.

Samkvæmt framansögðu og þar sem áfrýjendur hafa engin haldbær rök fært fyrir öðrum málsástæðum að baki kröfum um frávísun málsins frá héraðsdómi eða ómerkingu hins áfrýjaða dóms verður þeim hafnað.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna því að aðildarskortur, hvort sem er til sóknar í málinu eða varnar, leiði til þess að sýkna beri áfrýjendur. Þá verður með vísan til forsendna héraðsdóms fallist á að með framlögðum gögnum hafi nægilega verið sýnt fram á að á vefsvæðinu torrent.is hafi verið í boði mikið af efni, sem háð var höfundarétti umbjóðenda stefnda, og að notendur hafi með þeim búnaði, sem vefsvæðið bauð upp á, miðlað því sín á milli í umtalsverðum mæli án þess að heimild rétthafa hafi verið fyrir hendi. Má því leggja til grundvallar við úrlausn málsins að tilgangur með starfrækslu vefsvæðisins hafi fyrst og fremst verið sá að greiða fyrir því að notendur gætu með skjótum hætti miðlað sín á milli efni, sem háð er höfundarétti, án tillits til þess hvort fyrir hendi væri tilskilin heimild til slíkrar miðlunar frá rétthafa.

Fallist verður á með héraðsdómi að ábyrgðartakmarkanir V. kafla laga nr. 30/2002 um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu eigi ekki við þegar með þjónustunni er gagngert stuðlað að því að brotið sé gegn lögvörðum rétti höfunda og listflytjenda samkvæmt höfundalögum. Í ljósi þess, sem að framan segir um eðli og tilgang rekstrar áfrýjenda, geta þær ábyrgðartakmarkanir ekki náð til starfrækslu þeirra á vefsvæðinu torrent.is.

Líta verður svo á, eins og gert var í héraðsdómi, að þeir, sem setja efni sem varið er af höfundarétti á netið þannig að aðrir geti nálgast það, teljist birta það í merkingu 3. mgr. 2. gr. höfundalaga og brjóti með því gegn einkarétti höfundar og eftir atvikum listflytjanda sé það gert án heimildar. Án tillits til þess verður einnig að fallast á að áfrýjendur hafi með starfrækslu umrædds vefsvæðis og tæknilegri uppbyggingu þess komið því til leiðar með markvissum hætti að fram gætu farið greið og umfangsmikil skráarskipti með efni, sem háð er höfundarétti, og þannig beinlínis stuðlað að brotum notenda vefsvæðisins. Með þessu hafa áfrýjendur brotið gegn lögvörðum rétti umbjóðenda stefnda. Verður því fallist á með héraðsdómi að lagaskilyrði hafi verið uppfyllt til að leggja á lögbann það, sem um ræðir í málinu, og verður því krafa stefnda um staðfestingu þess tekin til greina.

Héraðsdómi hefur ekki verið gagnáfrýjað af stefnda og kemur því ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti sú niðurstaða að sýkna áfrýjendur af kröfu hans um að þeim verði bannað að gera notendum vefsvæðisins torrent.is kleift að fá aðgang og deila innbyrðis án samþykkis rétthafa hljóð- og myndefni sem hefur að geyma tónlist, sem umbjóðendur stefnda eiga höfundarétt að.

Stefndi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda áfrýjenda gagnvart sér. Kröfu þessa verður að skilja svo að í henni felist að leitað sé viðurkenningar á skaðabótaskyldu áfrýjenda vegna þess fjártjóns, sem umbjóðendur stefnda hafa beðið vegna brota á höfundarétti þeirra sem framin hafa verið með notkun margnefndrar vefsíðu til að dreifa hljóð- og myndefni, sem hefur að geyma tónlist. Verður á það fallist með héraðsdómi að stefndi geti í skjóli málsóknarumboðs haft uppi slíka kröfu til viðurkenningar á skyldu áfrýjenda til greiðslu bóta. Eins og áður segir gerði háttsemi áfrýjenda notendum vefsvæðisins torrent.is kleift að fá aðgang að og deila innbyrðis efni sem varið var af höfundarétti. Áfrýjendum var eða mátti vera ljóst að þessi háttsemi þeirra var ólögmæt og til þess fallin að valda umbjóðendum stefnda tjóni. Þótt tjónið verði fyrst og fremst rakið til háttsemi notenda vefsvæðisins og hún því aðalorsök tjóns er hin saknæma og ólögmæta háttsemi áfrýjanda meðorsök þess. Samkvæmt þessu verður að fallast á að áfrýjandinn S-kk-nf beri skaðabótaskyldu gagnvart stefnda vegna höfundaréttarbrota gegn umbjóðendum stefnda frá því að rekstur vefsíðunnar hófst og til 16. nóvember 2007, þegar skráning á léninu torrent.is færðist frá þeim áfrýjanda til áfrýjandans Istorrent ehf. Í málinu hafa áfrýjendur byggt á því að félag þetta hafi í október 2007 tekið við rekstri vefsvæðisins og ber það því til samræmis á sama hátt skaðabótaskyldu gagnvart stefnda upp frá því. Samkvæmt þessu bera áfrýjendur óskipta bótaábyrgð vegna brota frá byrjun október 2007 til 16. nóvember sama ár. Að þessu gættu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um viðurkenningu á bótaskyldu áfrýjenda.

Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Istorrent ehf. og S-kk-nf L-kk-nf, greiði óskipt stefnda, Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar, 700.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.