389/2004

Er B tók yfir söluumboð Peugeot bifreiða hér á landi af J tók hann meðal annars að sér að standa skil á ábyrgðum sem J stóð í við KB, viðskiptabanka sinn, vegna innflutnings á bifreiðum, en KB hafði um nokkurt skeið ábyrgst greiðslur til bifreiðaframleiðandans samkvæmt ákveðnu fyrirkomulagi. Skömmu síðar fékk J heimild til greiðslustöðvunar og í kjölfarið var bú félasins tekið til gjaldþrotaskipta. Þar sem B hugðist skipta um viðskiptabanka kom til uppgjörs fyrrgreindra ábyrgða milli B og KB og greiddi B 166.096.611 krónur á grundvelli yfirlits bankans, sem miðað var við stöðu ábyrgðanna 31. maí 2000. Á árinu 2001 taldi B sig verða varan við ákveðið misræmi í birgðastöðu og óskaði eftir því við KB að kannað yrði réttmæti fyrrgreinds uppgjörs. Í kjölfar könnunar innan bankans ritaði bankastjóri KB bréf 26. september 2002 til B þar sem viðurkennt var að B hefði ofgreitt bankanum fjárhæð sem næmi 30.906.105 krónum og bauðst bankinn til að endurgreiða þá fjárhæð ásamt tilteknum fjárhæðum vegna vaxta og kostnaðar. Með bréfi sem póstlagt var 4. febrúar 2003 afturkallaði KB tilboð sitt þar sem skiptastjóri þrotabús J hefði hafnað nánar tilgreindum aðgerðum sem bankinn taldi forsendu fyrir því að endurgreiðsla af hans hálfu gæti átt sér stað. Sýnt þótti að áður en þetta bréf barst B hafði KB borist svarbréf B þar sem fallist var á þann skilning KB að bankinn hefði oftekið framangreinda fjárhæð við uppgjörið og var krafist greiðslu hennar auk vaxta og kostnaðar sem var töluvert hærri en það sem KB hafði boðið. Í aðalkröfu sinni krafðist B endurgreiðslu umræddrar fjárhæðar á grundvelli óskráðra reglna um endurgreiðslu ofgreidds fjár en hann þótti ekki hafa sýnt nægilega fram á hvaða upplýsingar hann hafi haft um forsendur uppgjörsins þegar það átti sér stað til að lagður yrði dómur á það hvort umræddum reglum yrði beitt. Það þótti hins vegar ljóst að í bréfi KB hafi verið viðurkennt að B hefði verið ofkrafinn um tilgreinda upphæð. Fólst í bréfinu tilboð, sem B taldist hafa samþykkt að því er varðaði höfuðstól endurgreiðslukröfunnar og hafði samþykki hans sannanlega borist KB áður en sá síðarnefndi afturkallaði tilboðið. Var KB því bundinn við þann þátt tilboðsins. Ekki var fallist á að B ætti með sama hætti  rétt á greiðslum vegna vaxta og kostnaðar sem KB hafði boðið enda hafði B krafist hærri greiðslna en boðnar höfðu verið og því hafnað tilboði KB að því leyti. Nánar greindum kröfum B um greiðslu skaðabóta vegna kostnaðar sem hann kvaðst hafa orðið fyrir vegna ofgreiðslunnar var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. september 2004. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 1. desember 2004. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 30.906.105 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. júní 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst þess einnig að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 8.565.076 krónur með nánar tilgreindum ársvöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga frá 5. júní 2000 til 1. júlí 2001, með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 4. mars 2003, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 46.227.071 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. september 2002 til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi á málið rætur að rekja til þess að gagnáfrýjandi gerði samning 12. janúar 2000 við Jöfur hf., sem fól í sér kaup á ýmsum verðmætum í tengslum við yfirtöku hans á söluumboði hér á landi fyrir bifreiðir af gerðinni Peugeot, en með það umboð hafði Jöfur hf. þá farið um árabil. Meðal þess, sem gagnáfrýjandi tók að sér sem endurgjald samkvæmt samningnum, voru skuldbindingar Jöfurs hf. við viðskiptabanka félagsins, Búnaðarbanka Íslands hf., vegna ábyrgða, sem hann hafði gengist í gagnvart Automobiles Peugeot í Frakklandi út af kaupum Jöfurs hf. á bifreiðum þaðan. Var þessu lýst þannig í samningnum að gagnáfrýjandi sem kaupandi „yfirtekur ábyrgðir seljanda við Búnaðarbanka Íslands vegna þeirra bifreiða sem eru komnar út fyrir greiðslufrest við PE automobiles og kaupandi hefur upplýsingar um. Jafnframt yfirtekur kaupandi ábyrgð (Standby Letter of Credit) sem seljandi hefur í gangi hjá Búnaðarbanka vegna pantaðra bifreiða hjá PE, móttekinna sem ókominna.“ Í málinu hefur þessum ábyrgðum bankans, sem aðaláfrýjandi er nú kominn í staðinn fyrir, og viðskiptum Jöfurs hf. við hann og erlenda bifreiðaframleiðandann í meginatriðum verið lýst þannig að Jöfur hf. hafi pantað að utan bifreiðir og hafi verið í gildi ábyrgð bankans fyrir kaupverði þeirra allt að tiltekinni hámarksfjárhæð. Erlendi framleiðandinn hafi sent reikninga og skilríki fyrir bifreiðunum til bankans, en þær hafi eftir komu hingað til lands verið geymdar ótollafgreiddar hjá farmflytjanda. Eftir því, sem Jöfur hf. hafi selt bifreiðirnar, hafi félagið að jafnaði greitt fjárhæð reikninga erlenda framleiðandans vegna þeirra til bankans og fengið þá í hendur skilríki til að geta leyst þær til sín og skrásett. Hafi Jöfur hf. notið greiðslufrests frá erlenda framleiðandanum, sem virðist eftir gögnum málsins hafa verið fimm mánuðir, en að þeim tíma liðnum hafi borið að greiða kaupverð bifreiðanna án tillits til þess hvort félaginu hafi áður tekist að selja þær. Ef bifreiðir seldust innan greiðslufrestsins hafi reikningsverð þeirra, sem Jöfur hf. greiddi til bankans, verið varðveitt þar á gjaldeyrisreikningum fram að gjalddaga vörureiknings, en fyrir óseldar bifreiðir hafi bankinn orðið að greiða í skjóli ábyrgðar sinnar.

Eftir málatilbúnaði aðilanna virðist samningurinn frá 12. janúar 2000 ekki hafa verið borinn undir Búnaðarbanka Íslands hf. til formlegs samþykkis. Aðaláfrýjandi kveður bankanum á hinn bóginn hafa verið kunnugt um samninginn. Virðist gagnáfrýjandi einnig hafa fyrst í stað haldið áfram viðskiptum við bankann á hliðstæðan hátt og áðurgreindum viðskiptum Jöfurs hf. hafði áður verið hagað.

Jöfur hf. fékk heimild til greiðslustöðvunar 2. febrúar 2000. Samkvæmt kröfu stjórnar félagsins var bú þess síðan tekið til gjaldþrotaskipta 18. sama mánaðar.

Á tímabilinu frá 9. febrúar til 15. maí 2000 mun Búnaðarbanki Íslands hf. hafa greitt Automobiles Peugeot sem svaraði samtals 160.264.432 krónum vegna fyrrnefndrar ábyrgðar á gjaldföllnum reikningum á hendur Jöfri hf. Gerði bankinn yfirlit um þessar skuldbindingar eins og þær stóðu 31. maí 2000, en samkvæmt málatilbúnaði aðilanna mun þetta hafa tengst því að gagnáfrýjandi var að hætta viðskiptum við bankann. Á yfirliti þessu var vöxtum að fjárhæð 4.719.628 krónur bætt við greiðslur bankans og samtalan, 164.984.060 krónur, færð í franska franka, sem alls urðu 14.701.430. Gagnáfrýjandi stóð bankanum skil á þessu 5. júní 2000 ásamt kostnaði og fleiru með samtals 166.096.611 krónum. Mun gagnáfrýjandi hafa aflað sér lánsfjár í þessu skyni hjá Sparisjóði vélstjóra og gefið út skuldabréf af þeim sökum 19. júlí 2000 fyrir fjárhæðum í erlendri mynt, sem svöruðu alls til 136.000.000 króna.

Í desember 2001 virðist gagnáfrýjandi hafa talið sig verða varan við að misræmi væri milli fjárhæðarinnar, sem hann greiddi Búnaðarbanka Íslands hf. samkvæmt framansögðu, og þess fjölda bifreiða, sem færðust á hendur hans frá Jöfri hf. með samningnum 12. janúar 2000. Leitaði gagnáfrýjandi af þessu tilefni upplýsinga frá bankanum og mun það hafa leitt til þess að athugun var gerð þar á viðskiptunum. Í bréfi, sem lögfræðideild bankans ritaði skiptastjóra í þrotabúi Jöfurs hf. 26. júní 2002, var vísað til þess að gagnáfrýjandi hafi skömmu fyrir upphaf gjaldþrotaskiptanna keypt af félaginu allar „Peugeot bifreiðar sem pantaðar og fluttar höfðu verið til landsins og óútleystar voru.“ Komið hafi í ljós að uppgjör vegna þessara kaupa hafi ekki farið rétt fram, þar sem fé, sem Jöfur hf. hafi innt af hendi til að leysa til sín bifreiðir og lagt var á gjaldeyrisreikninga við bankann fyrir gerð samningsins í janúar 2000, hafi ekki verið ráðstafað til að greiða samsvarandi reikninga frá Automobiles Peugeot. Hafi komið í ljós að gagnáfrýjandi hafi í júní 2000 ofgreitt bankanum af þessum sökum 2.840.989 franska franka. Bankinn hafi ranglega talið þrotabúið eiga 1.502.671 franskan franka til frjálsrar ráðstöfunar á gjaldeyrisreikningi og þegar greitt skiptastjóra þá fjárhæð. Var óskað eftir því að hann endurgreiddi bankanum hana og samþykkti jafnframt að bankinn ráðstafaði henni ásamt innistæðu að fjárhæð 751.519 franskir frankar, sem enn væri varðveitt þar á gjaldeyrisreikningi, til gagnáfrýjanda af þessum sökum. Þá ritaði bankastjóri við Búnaðarbanka Íslands hf. bréf til gagnáfrýjanda 26. september 2002, þar sem því var meðal annars lýst að fyrrgreind athugun hafi leitt í ljós að bankinn hafi ofkrafið gagnáfrýjanda um 2.835.000 franska franka í uppgjöri þeirra í júní 2000 og væri ekki ágreiningur um þá fjárhæð. Bæðist bankinn velvirðingar á þeim mistökum og byðist til að endurgreiða jafngildi hennar, 30.906.105 krónur, ásamt 13.217.867 krónum í vexti, 1.103.099 krónum vegna kostnaðar, sem gagnáfrýjandi hafi orðið að bera vegna lántöku sem þessu svaraði, og 1.000.000 krónum vegna kostnaðar hans af því að staðreyna þessi mistök, eða samtals 46.227.071 krónu.

Gagnáfrýjandi svaraði ekki framangreindu boði Búnaðarbanka Íslands hf. fyrr en með bréfi 4. febrúar 2003. Kom þar fram að gagnáfrýjandi væri sammála því að ofkrafin fjárhæð hafi numið 2.835.000 frönskum frönkum eða sem svaraði 30.906.105 krónum. Krafðist hann að fá hana greidda ásamt dráttarvöxtum og öðrum nánar tilteknum liðum, en krafa hans nam þannig alls 67.713.040 krónum. Óumdeilt virðist vera að þetta bréf gagnáfrýjanda hafi borist bankanum samdægurs um hádegi og þar með áður en gagnáfrýjanda barst bréf frá bankanum, sem var dagsett 3. febrúar 2003 en póstlagt 4. sama mánaðar. Í því bréfi bankans var vísað til þess að hann hafi gert gagnáfrýjanda fyrrgreint boð 26. september 2002 í trausti þess að skiptastjóri í þrotabúi Jöfurs hf. myndi verða við ósk bankans um endurgreiðslu fjár af gjaldeyrisreikningi og samþykkja ráðstöfun annarrar innistæðu til gagnáfrýjanda. Því hafi skiptastjóri á hinn bóginn hafnað og jafnframt gert kröfu um að fá greidda fjárhæðina, sem enn væri varðveitt á gjaldeyrisreikningi við bankann. Við þeirri kröfu yrði bankinn að verða. Væru því brostnar forsendur fyrir boði bankans til gagnáfrýjanda og honum bent á að beina kröfu sinni vegna viðskiptanna að þrotabúi Jöfurs hf.

Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta 16. júní 2003. Í fyrri hluta aðalkröfu sinnar krefst hann greiðslu á 30.906.105 krónum eða sem svarar fjárhæðinni, sem samkomulag hafði tekist um samkvæmt áðursögðu að hann hafi ofgreitt Búnaðarbanka Íslands hf. Í síðari hluta aðalkröfu krefst gagnáfrýjandi greiðslu á samtals 8.565.076 krónum, en þá kröfu greinir hann í þrjá liði, sem nánar er vikið að hér síðar. Í varakröfu leitar hann dóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða 46.227.071 krónu, sem bankastjóri Búnaðarbanka Íslands hf. bauð í áðurnefndu bréfi 26. september 2002.

II.

Í málinu liggur ekki ljóst fyrir hvaða gögn gagnáfrýjandi hafði undir höndum við gerð samningsins við Jöfur hf. 12. janúar 2000 um umfang þeirra ábyrgða, sem hvíldu þá á Búnaðarbanka Íslands hf. vegna ógreiddra reikninga Automobiles Peugeot á hendur félaginu. Við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi voru aðeins teknar skýrslur af þremur vitnum, sem ýmist komu að gerð samningsins í þágu Jöfurs hf. eða höfðu á fyrri stigum starfað hjá félaginu. Kom þar meðal annars fram að Jöfur hf. hafi í tengslum við gerð samningsins tekið saman skrár um óseldar bifreiðir, sem komnar voru til landsins og höfðu ekki verið leystar út, auk pantaðra bifreiða, sem ókomnar voru. Búnaðarbanki Íslands hf. hafi einnig gert talningu á þessum bifreiðum og gagnáfrýjandi fengið staðfestingu hans á upplýsingum Jöfurs hf. Nafngreindur starfsmaður gagnáfrýjanda hafi jafnframt kannað þetta rækilega með „alveg nákvæmri vörutalningu“, eins og eitt vitni komst að orði, og borið niðurstöður sínar saman við upplýsingar bankans. Ekkert liggur fyrir um hvað gagnáfrýjandi kann frekar að hafa vitað eða mátt vita um þessi efni þegar hann gekk til uppgjörs við bankann 5. júní 2000 vegna gjaldfallinna ábyrgða í tengslum við bifreiðakaup. Þegar þetta er virt er ófært að fella dóm á fyrri hluta aðalkröfu gagnáfrýjanda á grundvelli óskráðra reglna fjármunaréttar um endurheimt ofgreidds fjár, sem hann reisir þessa kröfu einkum á, en fyrir skilyrðum til að beita þeim reglum ber hann sönnunarbyrði gegn andmælum aðaláfrýjanda.

Í fyrrnefndu bréfi bankastjóra Búnaðarbanka Íslands hf. til gagnáfrýjanda 26. september 2002 bauð bankinn meðal annars fram greiðslu á 30.906.105 krónum, sem lýst var yfir að hann hafi vegna mistaka ofkrafið gagnáfrýjanda um við uppgjörið 5. júní 2000, en um þá fjárhæð væri ekki ágreiningur. Hvorki var þetta boð bundið skilyrðum né gagnáfrýjanda settur frestur til að samþykkja það. Aðaláfrýjanda stoðar ekki að bera nú fyrir sig að boð þetta hafi verið reist á þeirri forsendu að skiptastjóri í þrotabúi Jöfurs hf. fengist til að endurgreiða bankanum útborgaða innistæðu af gjaldeyrisreikningi félagsins og samþykkja ráðstöfun hennar og annarrar inneignar á sams konar reikningi til gagnáfrýjanda, enda mátti bankanum þá vera ljóst að þrotabúið ætti skýlausan rétt að lögum til að fá greiddar innistæður þessar, sem ekki voru háðar handveði eða öðrum tryggingarréttindum hans. Í bréfi gagnáfrýjanda til bankans 4. febrúar 2003 var tekið undir að óumdeilt væri að gagnáfrýjandi hafi ranglega verið krafinn um áðurgreinda fjárhæð. Í kröfugerð, sem sundurliðuð var í bréfinu, krafðist gagnáfrýjandi meðal annars greiðslu hennar. Fólst í því samþykki að þessu leyti á boði bankans, sem honum var um seinan að afturkalla með bréfi, sem dagsett var 3. febrúar 2003 en barst gagnáfrýjanda eftir að samþykki hans var komið til bankans. Samkvæmt þessu er aðaláfrýjandi skuldbundinn af samningi, sem komst á með þessum hætti og felur í sér skyldu hans til að greiða gagnáfrýjanda 30.906.105 krónur. Ber aðaláfrýjanda að standa honum skil á þeirri fjárhæð.

Gagnáfrýjandi krefst í málinu dráttarvaxta af framangreindri fjárhæð frá þeim degi, sem uppgjör hans við Búnaðarbanka Íslands hf. fór fram, eða 5. júní 2000. Að lögum gilda engar sérreglur um tilkall til vaxta af ofgreiddu fé þegar um annað er að ræða en skatta eða önnur opinber gjöld. Að auki er aðaláfrýjandi hér dæmdur samkvæmt áðursögðu til greiðslu á grundvelli samnings, sem komst á með yfirlýsingu gagnáfrýjanda 4. febrúar 2003 um samþykki á boði bankans. Með því að þar var ekki kveðið á um gjalddaga greiðslunnar verða gagnáfrýjanda dæmdir dráttarvextir af umræddri fjárhæð frá 4. mars 2003, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Ekki eru að öðru leyti skilyrði til að dæma aðaláfrýjanda til greiðslu vaxta af fjárhæðinni, enda fólst í kröfugerð gagnáfrýjanda í bréfi 4. febrúar 2003 höfnun á boði Búnaðarbanka Íslands hf. frá 26. september 2002 um greiðslu á vöxtum, sem á nánar tiltekinn hátt áttu að taka mið af vöxtum af yfirdráttarskuldum við bankann af tékkareikningum, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

III.

Í síðari hluta aðalkröfu leitar gagnáfrýjandi sem áður segir dóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða sér samtals 8.565.076 krónur. Þessa kröfu greinir gagnáfrýjandi í þrjá liði. Verður að skilja málatilbúnað hans svo að með henni leiti hann skaðabóta vegna tjóns, sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þeirra mistaka, sem bankastjóri Búnaðarbanka Íslands hf. gekkst við í bréfi 26. september 2002, að gagnáfrýjandi hafi ranglega verið krafinn um greiðslu á 30.906.105 krónum í uppgjöri þeirra 5. júní 2000.

Gagnáfrýjandi krefst í þessu sambandi í fyrsta lagi greiðslu á 1.357.836 krónum. Hann kveður þetta vera þá fjárhæð, sem vextir úr hendi hans til Búnaðarbanka Íslands hf. hefðu orðið lægri í uppgjörinu 5. júní 2000 ef bankinn hefði ráðstafað 2.835.000 frönskum frönkum af gjaldeyrisreikningum Jöfurs hf. til að standa að hluta straum af greiðslu sinni til Automobiles Peugeot 9. febrúar 2000, svo sem honum hafi með réttu borið að gera. Aðaláfrýjandi heldur því fram að bankinn hafi ekki innt af hendi greiðslur til Automobiles Peugeot að eigin frumkvæði, heldur annaðhvort samkvæmt tilmælum Jöfurs hf. eða að fram kominni kröfu erlenda fyrirtækisins um greiðslu í skjóli ábyrgðar. Hafi bankinn ekki ráðið yfir innistæðu á gjaldeyrisreikningum Jöfurs hf. og því ekki getað tekið fé af þeim til ráðstöfunar sem þessarar nema eftir ósk félagsins. Þessum staðhæfingum hefur gagnáfrýjandi í engu hnekkt. Þegar litið er að auki til þess að Jöfur hf. naut 9. febrúar 2000 heimildar til greiðslustöðvunar og að félagið var þannig háð ákvæðum 21. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. að því er varðaði heimildir til að greiða gjaldfallnar skuldir verður ekki fallist á með gagnáfrýjanda að Búnaðarbanka Íslands hf. hafi borið að taka fé af umræddum reikningum til að greiða hluta gjaldfallinnar skuldar Jöfurs hf. við Automobiles Peugeot. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af þessum lið í kröfu gagnáfrýjanda.

Í öðru lagi krefst gagnáfrýjandi þess að fá greiddan mismun á annars vegar kostnaði við áðurgreinda lántöku sína hjá Sparisjóði vélstjóra 19. júlí 2000 í erlendri mynt sem svaraði 136.000.000 krónum, ásamt vöxtum og gengismun, sem hann hafi greitt af því láni, og hins vegar kostnaði, vöxtum og gengismun af láni með sömu kjörum, sem hefði verið 30.906.105 krónum lægra. Samsvarandi kröfu gerði gagnáfrýjandi í tveimur liðum fyrir héraðsdómi og var fjárhæð þeirra alls 6.519.794 krónur eins og endanleg kröfugerð hans þar hljóðaði. Af greinargerð gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti virðist sem hann hafi þar lækkað samanlagða fjárhæð þessara kröfuliða í 6.273.162 krónur, en fyrir munnlegan flutning málsins hér fyrir dómi lækkaði hann enn heildarkröfu í síðari hluta aðalkröfu og verður því til samræmis að ætla að nú standi eftir af þessum tveimur liðum alls 6.207.240 krónur. Í héraðsdómi var réttilega komist að þeirri niðurstöðu að þessir liðir í kröfugerð gagnáfrýjanda væru vanreifaðir, en í stað þess að vísa þeim frá dómi af þeim sökum var farin sú leið, sem engin heimild stóð til að lögum, að sýkna aðaláfrýjanda af þeim að svo stöddu. Úr þeirri vanreifun, sem var á þessum kröfuliðum í héraði, hefur gagnáfrýjandi síst bætt með sundurlausum málatilbúnaði fyrir Hæstarétti að því er þá varðar. Verður þessum tveimur liðum því vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Í þriðja lagi krefst gagnáfrýjandi greiðslu á 1.000.000 krónum vegna kostnaðar, sem hann hafi orðið að bera af vinnu eigin starfsmanna og aðkeyptri sérfræðiaðstoð í tengslum við mistökin, sem hann telur Búnaðarbanka Íslands hf. hafa gert við uppgjör þeirra 5. júní 2000. Í fyrrnefndu bréfi til gagnáfrýjanda 26. september 2002 bauð bankinn greiðslu af þessu tilefni á þeirri fjárhæð, sem sá fyrrnefndi nú krefst. Í svarbréfi hans til bankans 4. febrúar 2003 var á hinn bóginn gerð krafa um greiðslu á 2.652.450 krónum af þessum sökum. Með því var boði bankans um greiðslu á 1.000.000 krónum hafnað og er aðaláfrýjandi nú óbundinn af því. Hann hefur andmælt þessum kröfulið sem ósönnuðum. Gagnáfrýjandi hefur ekki gefið viðhlítandi skýringar á því hvernig fjárhæð þessa liðar er fundin, en ekki verður annað séð en að honum megi vera fært að sýna fram á tjón sitt af þessum sökum. Er því ekki unnt að áætla honum bætur að álitum. Þessi liður í kröfu gagnáfrýjanda er því vanreifaður og verður að vísa honum af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

IV.

Varakrafa gagnáfrýjanda er sem fyrr segir reist á því að aðaláfrýjanda beri að greiða þá fjárhæð, sem bankastjóri Búnaðarbanka Íslands hf. bauð gagnáfrýjanda í margnefndu bréfi 26. september 2002, eða samtals 46.227.071 krónu. Með þessu var meðal annars boðin fram greiðsla á fjárhæðinni, sem gagnáfrýjandi hefur krafist í málinu í fyrri hluta aðalkröfu sinnar og honum er nú dæmd samkvæmt áðursögðu. Bankinn bauð enn fremur greiðslu á nánar tilteknum fjárhæðum í vexti og vegna kostnaðar gagnáfrýjanda, auk bóta sem svöruðu kostnaði og vöxtum af láni fyrir fjárhæðinni, sem bankinn viðurkenndi að ofgreidd hefði verið. Hér að framan hefur því þegar verið hafnað að aðaláfrýjandi verði talinn skuldbundinn af þessu boði að því er varðar fyrstnefndu liðina tvo. Á sama hátt og þar greinir ber að líta svo á að gagnáfrýjandi hafi með bréfi sínu 4. febrúar 2003 hafnað boði bankans um þriðja liðinn. Verður g-kk-þgf því ekki dæmd frekari greiðsla úr hendi aðaláfrýjanda í skjóli varakröfu sinnar.

Eftir þessum úrslitum málsins verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfu gagnáfrýjanda, Bernhards ehf., um greiðslu á samtals 7.207.240 krónum úr hendi aðaláfrýjanda, Kaupþings Búnaðarbanka hf.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 30.906.105 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. mars 2003 til greiðsludags og samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.