458/2006

J var ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 44/1999 um náttúruvernd og skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 með því að hafa ekið jarðýtu og rutt slóða í þeim tilgangi að gera reiðveg eftir leið sem X ákvarðaði. J viðurkenndi að hafa ekið jarðýtu með þeim hætti sem í ákæru greindi og að honum hefði láðst að spyrja hvort tilskilin leyfi væru til verksins. Varð í ljósi aðstæðna allra að virða honum það til gáleysis, sérstaklega þegar litið var til þess viðkvæma landsvæðis sem raskað var víða á langri leið, reynslu hans og til þess hversu losaraleg framkvæmd og skipulag verksins var. Í ákæru var brot J meðal annars heimfært undir 2. mgr. 12. gr. laga nr. 44/1999, en orðalag ákvæðisins var ekki talið uppfylla þær kröfur sem gera verður til skýrleika refsiheimilda og hann því ekki sakfelldur fyrir brot gegn því. Hins vegar þótti verknaður J réttilega heimfærður undir 1. mgr. 17. gr., sbr. 76. gr. laga nr. 44/1999 og 1. mgr. 27. gr., sbr. 60. gr. skipulags- og byggingarlaga með áorðnum breytingum. Þótti refsing hans hæfilega ákveðin 200.000 króna sekt í ríkissjóð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 27. júlí 2006 af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákveðin refsing.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur, en til vara að sér verði ákveðin vægasta refsing sem lög leyfa.

Í ákæru 5. desember 2005 er ákærða gefið að sök að hafa að kvöldi miðvikudagsins 1. september 2004 rutt slóða í þeim tilgangi að gera reiðveg eftir leið sem X ákvarðaði með því að ganga á undan jarðýtu sem ákærði stýrði ,,frá Reykjakoti í Gufudal, ofan Hveragerðis, utan vega, til norðurs í átt að Hrómundartindum, um 3,95 km leið og að hafa þar á köflum tekið úr fláa í blautum jarðvegi með tönn ýtunnar, einkum á tveimur stöðum rétt ofan Sauðár og við Sauðártinda, og á svokölluðum Klóarmelum rutt slóð þvert í gegnum stórgrýttan mel...“ án þess að hafa aflað framkvæmdaleyfis sveitarstjórnar, án samþykkis landeiganda og án umsagnar og leyfis Umhverfisstofnunar. Í ákærunni er þessi háttsemi talin varða við 2. mgr. 12. gr., 1. mgr. 17. gr., 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 38. gr., sbr. 76. gr. laga nr. 44/1999 um náttúruvernd og 1. mgr. 27. gr., sbr. 60. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti féll ríkissaksóknari frá því að heimfæra brot ákærða undir 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 38. gr. laga nr. 44/1999.

Ákærði hefur áratuga reynslu af stjórn stórvirkra vinnuvéla. Hann viðurkennir að hafa ekið 24 tonna jarðýtu þá leið og með þeim hætti er í ákæru greinir. Bar svæðið þess enn veruleg merki tæpum tveimur árum eftir verknaðinn eins og vettvangsganga í upphafi aðalmeðferðar í héraði leiddi í ljós. Er því ljóst að akstur ýtunnar hefur haft í för með sér varanleg spjöll á umhverfinu. Á þessum tíma vann verktakafyrirtækið Girðir ehf. að lagningu girðingar frá Grafningi að Drottningarholu við Hveragerði samkvæmt samningi við Vegagerðina. Hafði ákærði verið fenginn til að jafna undir girðingarstæðið með jarðýtu. C var fyrirsvarsmaður verktakans. Enda þótt C hafi haft milligöngu um að biðja ákærða um að vinna það verk, sem hann er ákærður fyrir, er ljóst af skýrslu ákærða hjá lögreglu og framburði hans fyrir dómi að hann gerði sér grein fyrir því að hann væri að útbúa reiðveg og að verkið væri unnið eftir beiðni X, sem sakfelldur var fyrir það í héraði. Hefur ákærði ekki með neinum haldbærum rökum skýrt með hvaða hætti gerð umrædds reiðvegar gæti talist hluti af fyrrgreindu verki við lagningu girðingarinnar. Reiðgatan var rudd að kvöldlagi með þeim hætti að X ákvarðaði reiðleiðina með því að ganga á undan ýtunni og verður ekki séð að til grundvallar verkinu hafi legið neins konar teikningar eða mælingar eins og tíðkanlegt er. Liggur gatan að miklu leyti um gróið land sem ósnortið var fyrir og að hluta til í allmiklum halla og því viðkvæmt fyrir úrrennsli. Var stór og öflug jarðýta notuð til verksins. Ákærði viðurkenndi fyrir dómi að honum hefði láðst að spyrja hvort tilskilin leyfi væru til verksins. Verður í ljósi aðstæðna allra að virða honum það til gáleysis, sérstaklega þegar litið er til þess viðkvæma landssvæðis sem raskað var víða á langri leið, reynslu hans og til þess hversu losaraleg framkvæmd og skipulag verksins var.

Í ákæru er brot ákærða meðal annars heimfært undir 2. mgr. 12. gr. laga nr. 44/1999 en samkvæmt þeirri grein er öllum skylt að ganga vel um náttúru landsins og sýna ýtrustu varúð þannig að henni verði ekki spillt. Orðalag þessa ákvæðis er almennt og uppfyllir ekki kröfur sem gera verður til skýrleika refsiheimilda. Verður ákærði ekki sakfelldur fyrir brot gegn þessu ákvæði. Verknaður ákærða er hins vegar réttilega heimfærður í ákæru undir 1. mgr. 17. gr., sbr. 76. gr. laga nr. 44/1999.

Í ákæru er brot ákærða einnig heimfært undir 1. mgr. 27. gr., sbr. 60. gr. skipulags- og byggingarlaga Þegar brotið var framið hafði fyrrnefnda ákvæðinu verið breytt með 4. gr. laga nr. 135/1997. Þeirri málsgrein hefur enn verið breytt með 22. gr. laga nr. 74/2005. Er samkvæmt ákvæðinu, bæði fyrir og eftir síðastnefndu breytinguna, óheimilt að hefja meiri háttar framkvæmdir, sem ekki eru háðar byggingarleyfi, og áhrif hafa á umhverfið og breyta ásýnd þess án þess að afla framkvæmdaleyfis sveitarstjórnar. Samkvæmt framansögðu hefur verknaður ákærða haft í för með sér varanleg og nokkuð umfangsmikil náttúruspjöll. Framkvæmdin er því meiri háttar og er brot ákærða réttilega heimfært til framangreindra ákvæða skipulags- og byggingarlaga með áorðnum breytingum.

Refsing ákærða er hæfilega ákveðin 200.000 króna sekt, sem greiðist í ríkissjóð, og ber honum að greiða hana innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins að telja, en sæti ella fangelsi í 14 daga.

Ákærði verður dæmdur til að greiða helming annars sakarkostnaðar málsins í héraði en málsvarnarlauna og allan slíkan sakarkostnað fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara. Þá verður hann dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Rannsókn lögreglu lauk 20. desember 2004 en ákæra var gefin út 5. desember 2005 eða tæpu ári síðar. Hefur þessi óeðlilegi dráttur ekki verið skýrður.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf G-kk-nf, greiði 200.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 14 daga.

Ákærði greiði í sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 457.375 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, S-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 410.850 krónur.