196/2015

L höfðaði mál gegn B og G til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem S gaf út árið 2005 og B og G gengu í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Um var að ræða endurnýjun á fjórum eldri lánum sem S hafði verið veitt á árinu 2001, einnig með sjálfskuldarábyrgð B og G. Ekki var fallist á með B og G að víkja bæri til hliðar ábyrgðarskuldbindingu þeirra á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem L hefði ekki framkvæmt mat á greiðslugetu S, eins og kveðið hefði verið á um í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001, enda hefði umrætt samkomulag ekki gilt fyrir L. Öðrum málsástæðum, sem B og G studdu kröfu sína við fyrir Hæstarétti og tengdust áðurnefndri lagagrein, hafði ekki verið haldið fram í héraði. Var því ekki litið til þeirra við úrlausn málsins, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Talið var að L hefði fyrst tilkynnt B og G um vanefndir S árið 2012, en þá hafði verið búið að gjaldfella lánið á grundvelli heimildar í skuldabréfinu frá 2005. Með hliðsjón af 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn og atvikum málsins að öðru leyti var ekki litið svo á að um verulega vanrækslu á tilkynningarskyldu L hefði verið að ræða. Í 4. mgr. sömu greinar er kveðið á um að lánveitandi geti ekki þannig að gildi hafi gagnvart ábyrgðarmanni gjaldfellt lán í heild sinni nema ábyrgðarmanni hafi áður verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Talið var að B og G hefðu með stoð í málsgreininni getað boðið fram greiðslu á þeim afborgunum, sem hefðu verið í gjalddaga fallnar samkvæmt skuldabréfinu á þeim tíma þegar tilkynningin barst, ásamt áföllnum vöxtum, verðbótum og kostnaði. Þar sem þau hefðu ekki gert það var talið að þau hefðu firrt sig rétti til að bera umrætt ákvæði fyrir sig. Loks var ekki fallist á með B og G að útreikningar L á dómkröfu hans væru rangir sem leiða ætti til lækkunar eða niðurfellingar hennar. Samkvæmt öllu framansögðu var B og G gert að greiða gjaldfallinn höfuðstól skuldabréfsins ásamt dráttarvöxtum frá og með þingfestingardegi til greiðsludags.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 12. mars 2015. Þau krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda.

Í hinum áfrýjaða dómi er rakið efni skuldabréfs þess sem dóttir áfrýjandans B-kvk-ef og systir áfrýjandans G-kk-ef Þ-kk-ef gaf út til stefnda 10. október 2005 og áfrýjendur gengust í sjálfskuldarábyrgð fyrir, svo og breytingar sem gerðar voru á skilmálum bréfsins 14. september 2007 og 15. júlí 2009. Eins og greinir í dóminum var um að ræða endurnýjun á fjórum eldri lánum, sem lántakanum höfðu verið veitt á árinu 2001, einnig með sjálfskuldarábyrgð áfrýjenda, en á þeim tíma sagði í 3. mgr. 12. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna að stjórn sjóðsins væri heimilt að veita venjuleg skuldabréfalán sem væru verðtryggð og bæru vexti sem væru sambærilegir við almenna útlánavexti banka á hverjum tíma. Samkvæmt gögnum, sem stefndi hefur lagt fyrir Hæstarétt, var bú lántakans tekið til gjaldþrotaskipta 25. janúar 2013 og skiptum lokið 26. júní sama ár án þess að greiðsla hafi fengist upp í lýstar kröfur.

Óumdeilt er að mat fór ekki fram á greiðslugetu lántakans, hvorki á árinu 2001 né 2005. Með vísan til forsendna héraðsdóms gilti samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001 ekki um stefnda. Í greinargerð áfrýjenda í héraði var því ekki haldið fram að víkja bæri til hliðar ábyrgðarskuldbindingu þeirra á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga af annarri ástæðu en þeirri að stefndi hafi ekki fylgt ákvæðum fyrrgreinds samkomulags. Aðrar málsástæður, sem áfrýjendur styðja kröfu sína hér fyrir dómi og tengjast áðurnefndri lagagrein, eru því of seint fram komnar og verður ekki litið til þeirra við úrlausn málsins, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í 4. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn er kveðið á um að lánveitandi geti ekki þannig að gildi hafi gagnvart ábyrgðarmanni gjaldfellt lán í heild sinni nema ábyrgðarmanni hafi áður verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Eins og gerð er grein fyrir í héraðsdómi verður litið svo á að stefndi hafi fyrst tilkynnt áfrýjendum um vanefndir lántakans 16. október 2012, en þá var búið að gjaldfella lánið á grundvelli heimildar í skuldabréfinu frá 10. október 2005. Með stoð í fyrrgreindu lagaákvæði hefðu áfrýjendur getað boðið fram greiðslu á þeim afborgunum, sem voru í gjalddaga fallnar samkvæmt skuldabréfinu á þeim tíma, ásamt áföllnum vöxtum, verðbótum og kostnaði. Þar sem þau gerðu það ekki hafa þau firrt sig rétti til að bera umrætt ákvæði fyrir sig í þessu máli.

Samkvæmt öllu framansögðu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur, þar á meðal um upphafstíma dráttarvaxta, en stefndi hefur ekki áfrýjað dóminum fyrir sitt leyti.

Áfrýjendum verður gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, B-kvk-nf Á-kvk-nf og G-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf, greiði óskipt stefnda, Lánasjóði íslenskra námsmanna, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.