419/2008

Þ krafðist viðurkenningar á skaðabótaábyrgð R vegna tjóns af yfirvofandi ofanflóðahættu á fasteign hans á K. Héraðsdómur féllst á kröfu hans og krafðist R sýknu fyrir Hæstarétti. Byggingafulltrúi R samþykkti 29. júní 2000 umsókn Þ um að reisa hús á lóðinni. Fljótlega óskaði Þ eftir að breyta staðsetningu hússins innan lóðarinnar og var það samþykkt með bréfi byggingarfulltrúa 23. maí 2001. Aðila greindi á um það hvort R hefði borið að láta framkvæma hættumat á svæðinu áður en byggingarleyfi var veitt og leiðbeina Þ um fyrirliggjandi vitneskju um ofanflóðahættu, sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. R taldi að ekki hefði verið skylt að gera hættumat vegna eignar Þ, annars vegar þar sem eign Þ teldist ekki vera í þéttbýli eða á svæði þar sem þétt byggð væri fyrirhuguð, og hins vegar bæri aðeins að gera hættumat ef lífi fólks væri hætta búin. Taldi R að hvorugt þessara atriða ætti við í málinu. Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 skulu sveitastjórnir í sveitarfélögum þar sem ofanflóð hafa fallið á byggð eða nærri henni eða hætta er talin á slíku láta meta hættu á ofanflóðum. Samkvæmt 25. gr. reglugerðar nr. 505/2000 skal sveitarstjórn leita álits Skipulagsstofnunar áður en hún veitir byggingarleyfi samkvæmt gildandi deiliskipulagi á svæði þar sem ofanflóð eru hugsanleg en staðfest hættumat liggur ekki fyrir. Hættumatsnefnd hafði ekki verið skipuð og hættumat ekki farið fram. Taldi Hæstiréttur að 4. gr. laga nr. 49/1997 tæki til eignarinnar þar sem upplýst væri að ofanflóð hefðu fallið nálægt hússtæðinu. Fasteign Þ gæti samkvæmt skipulagsdrögum fallið undir skilgreiningu 2. gr. reglugerðar nr. 505/2002 og skipulagsreglugerðar nr. 400/1998 að vera í þéttbýli. Heimildir um skriðuföll á K hefðu gefið fullt tilefni til að láta meta hvort lífi manna

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. júlí 2008. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með hinum áfrýjaða dómi var viðurkennd skaðabótaábyrgð áfrýjanda vegna tjóns stefnda af yfirvofandi ofanflóðahættu á eign hans Kerhólum á Kjalarnesi, áður smábýli 4 úr landi Skrauthóla. Niðurstöðu dómsins um að hafna viðurkenningu á skaðabótaábyrgð vegna friðaðra fornminja var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

I

Byggingarfulltrúinn í Reykjavík samþykkti 29. júní 2000 umsókn stefnda um að reisa hús á lóðinni. Fljótlega óskaði stefndi eftir að breyta staðsetningu hússins innan lóðarinnar og var það samþykkt með bréfi byggingarfulltrúa 23. maí 2001. Ágreiningurinn tengist síðara leyfinu. Aðila greinir á um það hvort áfrýjanda hafi borið að láta framkvæma hættumat á svæðinu áður en byggingarleyfi var veitt og leiðbeina stefnda um fyrirliggjandi vitneskju um ofanflóðahættu, sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum.

Eign stefnda er á Kjalarnesi en það sveitarfélag sameinaðist Reykjavík áður en atvik máls þessa urðu. Meðal málsgagna er greinargerð aðalskipulags Kjalarneshrepps 1990-2010, samþykkt í sveitarstjórn hreppsins 2. janúar 1989. Þar segir í lið 2.1.6: „Stórrigningar hafa valdið skriðuhlaupum á Kjalarnesi og hefur svæðið frá Völlum og út að Vallá orðið verst úti. Einna mest tjón varð af skriðuhlaupum á Sjávarhólum árið 1886. Þá kom mikið hlaup úr Gljúfurdal eftir látlausa rigningu í sólarhring. Eftir það fóru býlin Grund og Árvöllur í eyði. Í seinni tíð hafa skriðuhlaup ekki valdið neinu tjóni svo teljandi sé.“ Í greinargerð með aðalskipulagi Reykjavíkur 2001-2024 segir undir lið 3.1.17.: „Ekki er vitað um þéttbýlissvæði sem falla undir náttúruvá í landi borgarinnar. Við gerð deiliskipulags undir hlíðum Esju skal leita álits Veðurstofu Íslands um ofanflóðahættu.“

Eftir að stefndi hafði fengið leyfi byggingarfulltrúa til þess að flytja byggingarreitinn innan lóðarinnar og framkvæmdir við húsbygginguna voru langt komnar, fékk hann vitneskju um að skriður hefðu fallið á svæðinu. Leitaði hann þá til byggingarfulltrúans í Reykjavík, sem brást við með því að afla mats Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen hf. Samkvæmt bréfi hennar 28. febrúar 2002 var gerð lausleg athugun á aðstæðum með tilliti til hættu af ofanflóðum. Niðurstaðan var sú að snjóflóðahætta væri lítil, en að því er aurflóð varðaði gætu smærri atburðir orðið, en ólíklegt væri þó að hætta vegna þeirra við húsið væri yfir viðunandi mörkum. Var talið eðlilegt að leita umsagnar Skipulagsstofnunar og Veðurstofu Íslands um nauðsyn á gerð bráðabirgðahættumats fyrir húsið. Kemur fram að líkur á manntjóni vegna aurskriðu séu margfalt minni en vegna snjóflóða, en eignatjón geti orðið nokkuð.

Byggingarfulltrúi áfrýjanda sendi þá erindi 25. mars 2002 til Veðurstofu Íslands þar sem vísað var í greinargerð Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen hf. og óskaði eftir því „að Veðurstofan geri formlegt hættumat á þegar byggðu íbúðarhúsi á Smábýli 4, svo og á því svæði sem deiliskipulagið tekur til.“

Bráðabirgðahættumat Veðurstofu Íslands 16. maí 2002 tekur til einbýlishúss á lóð smábýlis nr. 4 á Kjalarnesi, en tekið er fram að ekki sé unnt að verða við því að gera hættumat á svæðinu vegna umfangs þess verkefnis og forgangsröðunar hættumatsverkefna. Niðurstaða varðandi snjóflóðahættu er að staðaráhætta sé ásættanleg, eða minni en 0.3 af 1000 á ári. Um berghlaup segir að ekki sé unnt að útloka að það geti átt sér stað og skapað hættu en ekki sé tilefni til „að ætla að áhætta af þeirra völdum sé óviðunandi í skilningi gildandi reglugerðar um hættumat vegna ofanflóða.“ Skriður hafi fallið á sögulegum tíma og árið 1886 valdið spjöllum á flestum bæjum undir Esjuhlíðum, en skriður af því tagi sem þá féllu séu „að jöfnu ekki hættulegar lífi fólks en geta valdið miklu efnislegu tjóni.“ Merki um skriðuefni, misgróft, sé að finna víða í grennd við húsið. Halli við og fyrir ofan húsið sé þannig að verulega dragi úr skriðhraða aurskriðu og setjist grófasta efnið til en það fínna sígi fram og geti runnið niður á jafnsléttu. Sé tiltölulega auðvelt og ódýrt að verja einstaka byggingar fyrir aurskriðum og flóðum af þessum toga, og er nánar lýst hvernig það megi gera. Að lokum segir að það sé „mat Veðurstofunnar að staðaráhætta í húsinu vegna aurskriða sé ásættanleg ef byggður er garður sem fullnægir framangreindum skilyrðum.“

Að þessari niðurstöðu fenginni vísaði byggingarfulltrúi erindinu til borgarverkfræðings 12. júní 2002 með ósk um að málið væri tekið „til skoðunar og tilhlýðilegrar meðferðar þannig að viðunandi niðurstaða fáist.“ Borgarverkfræðingur fól þá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen hf. að gera tillögu að varnargarði vegna aurflóða við smábýli nr. 4 á Kjalarnesi og leysti verkfræðistofan úr því verkefni 21. júlí 2002. Í framhaldi komu athugasemdir frá Árbæjarsafni vegna staðsetningar varnargarðsins, en fornminjar er að finna í nágrenni hússins og var þetta verk því í uppnámi. Sátt náðist ekki og reisti stefndi sjálfur mannvirki fyrir ofan húsið sem jafnframt er varnargarður. Veðurstofan staðfesti 23. mars 2004 að mannvirkið væri fullnægjandi og var byggingarleyfi fyrir því samþykkt 13. apríl 2004.

Stefndi aflaði einnig álits frá Íslenskum orkurannsóknum á skriðum og skriðuhættu við Kerhóla á Kjalarnesi og skilaði Á-kk-nf H-kk-nf, jarðfræðingur, greinargerð þar um 10. desember 2004. Þar segir í upphafi: „Hið nýreista íbúðarhús að Kerhólum stendur undir Esjuhlíðum neðanundir allmiklum skriðuvæng sem kemur úr gili hátt í hlíð. Skriðuhætt er víða á þessum slóðum og skriðufallaannálar geta um allmarga atburði, aurskriður og grjóthrun, bæði frá gamalli og nýrri tíð.“ Í greinargerðinni er lýst jarðfræði svæðisins og sögu skriðufalla þar. Fram kemur að 13 tilvika sé getið í annálum og þar af eigi fjögur við næsta nágrenni Kerhóla frá árunum 1747, 1886, 1939 og 1998. Niðurstaðan er að ætla megi að skriður gætu valdið tjóni á bæjarstæðinu „á hverri öld og það jafnvel oftar en einu sinni.“ Auk þess eru meðal gagna málsins þrjú kort um jarðfræði svæðisins útgefin 1994 og 1997 af áfrýjanda og öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu, Landmælingum Íslands og Orkustofnun. Á-kk-nf H-kk-nf vann að því verki ásamt fleirum. Hann skýrði kortin fyrir dómi og staðfesti framangreinda skýrslu sína. Spurður um viðbrögð sín þegar hann kom að eign stefnda, kvaðst hann hafa séð að þarna var hús á skriðusvæði.

Áður en málið var höfðað í héraði beindi stefndi fyrirspurn til Veðurstofu Íslands 22. nóvember 2006 um hvernig háttað væri stöðu vinnu stofnunarinnar við hættumat á svæðinu, en væri það ekki fyrirhugað var óskað eftir endurskoðun á fyrra bráðabirgðamati í ljósi framangreindra rannsókna og niðurstöðu greinargerðar Á-kk-ef H-kk-ef og athugasemda í minnisblaði hans 21. júlí 2005 rituðu eftir að hann hafði kannað berglög í grunni á byggingarstað og skurðum vestan og ofan við húsið. Í minnisblaðinu segir meðal annars: „Það þarf enginn að velkjast í vafa um að Kerhólar eru á skriðufallasvæði.“

Í svari Veðurstofu Íslands 15. febrúar 2007 kemur fram að hættumat fyrir Kjalarnes og Esjurætur verði unnið að ósk hættumatsnefndar en ekki einstaklinga, og hættumatsnefnd Reykjavíkur hafi ekki verið skipuð. Bráðabirgðahættumatið 16. maí 2002 gildi þar til formlegt hættumat hafi verið staðfest, sbr. reglugerð nr. 505/2000 um hættumat vegna ofanflóða, flokkun og nýtingu hættusvæða og gerð bráðabirgðahættumats. Bent er á að reglugerðin miði „við áhættu af manntjóni einstaklinga sem eru inni í húsi“ en ekki eignatjón. Þá er vísað til rannsóknar Á-kk-ef H-kk-ef og í niðurlagi svarsins segir: „Þótt nýjar upplýsingar liggi nú fyrir um skriðusögu við Kerhóla, teljum við að meginniðurstöður bráðabirgðahættumatsins standi óhaggaðar, þ.e. að með minniháttar vörnum sé hægt að gera skriðuáhættu á Kerhólum viðunandi í skilningi reglugerðar nr. 505/2000. Því teljum við ekki þörf á að endurskoða bráðabirgðahættumat Veðurstofunnar frá 16. maí 2002.“

Málsatvikum að öðru leyti og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

II

Áfrýjandi telur að ekki hafi verið skylt að gera hættumat vegna eignar stefnda, annars vegar þar sem hættumat skuli fyrst og fremst ná til þéttbýlis og svæða þar sem þétt byggð er fyrirhuguð, og hins vegar að hættumat skuli fela í sér mat á þeirri hættu sem lífi fólks er búin vegna ofanflóða á byggð svæði eða skipulögð byggingarsvæði, en hvorugt þessara atriða eigi við hér.

Í 2. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 segir: „Skal hættumat fyrst og fremst ná til þéttbýlis og svæða þar sem þétt byggð er fyrirhuguð.“ Í athugasemdum með frumvarpi til laganna er þetta orðalag skýrt þannig að þar sem skipulagsskylda sé nú orðin almenn á landinu öllu felist nær engin afmörkun í tilvísun eldri laga til skipulagðra svæða. Því sé lagt til að gerð verði sú breyting á lögunum, að hættumat verði fyrst og fremst látið ná til þéttbýlis og svæða þar sem þétt byggð er fyrirhuguð. Tilgangurinn sé sá að leggja á það áherslu „að vinna við hættumat á þéttbýlisstöðum skuli hafa forgang en alls ekki er útilokað að í framtíðinni verði slíkt mat jafnframt látið ná til dreifbýlla svæða.“ Þá kemur fram í almennum inngangi athugasemdanna, að ný þekking og reynsla leiði nú til þess að gera verði ný hættumöt og fella eldri möt úr gildi. Skuli bráðabirgðamöt því fara fram þegar þörf krefur svo þróun nýrrar byggðar stöðvist ekki af þeim sökum. Á meðan ekki liggi fyrir vandað hættumat skuli „mörkin fyrir örugg byggingarsvæði dregin þröngt vegna varfærnissjónarmiða.“

Af framangreindu er ljóst að hagkvæmissjónarmið hafa ráðið orðalagi ákvæðisins þar sem lögunum sé ætlað að beina heildarvinnu við gerð nýrra hættumata fyrst að þéttbýliskjörnum, enda skal samkvæmt 2. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 505/2000 gera hættumat fyrir svæði utan þéttbýlis liggi fyrir því gildar ástæður að mati ofanflóðanefndar.

Þéttbýli er þannig skilgreint í 2. gr. reglugerðar nr. 505/2000 og skipulagsreglugerð nr. 400/1998, gr. 1.3, að um sé að ræða þyrpingu húsa þar sem búa að minnsta kosti 50 manns og fjarlægð milli húsa fer að jafnaði ekki yfir 200 metra. Upplýsingar um það hvort sú byggð sem komin er undir Esjurótum á Kjalarnesi uppfylli þessi skilyrði eru ekki fyrir hendi í málinu. Hins vegar hefur verið lagður fyrir Hæstarétt uppdráttur úr aðalskipulagi Kjalarness þar sem svæði úr landi Móa, Skrauthóla og Sjávarhóla er hlutað niður í 14 númeraðar spildur. Ekki eru mælieiningar á teikningunni en hús eru staðsett þétt sitt hvoru megin við önnur hver lóðamörk. Þegar stefndi óskaði eftir að flytja staðsetningu íbúðarhúss síns var erindið kynnt fyrir hagsmunaaðilum á spildum 3 og 5, en spilda stefnda er númer 4. Samkvæmt 7. mgr. 43 gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sem vísað var til í þeirri kynningu, var skylt að hafa þennan hátt á í þegar byggðu hverfi, þar sem deiliskipulag lá ekki fyrir. Telja verður að fasteign stefnda geti samkvæmt þessari teikningu fallið undir þá skilgreiningu að vera í þéttbýli. Þá tekur 4. gr. laga nr. 49/1997, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 505/2000, til eignarinnar þar sem upplýst er að ofanflóð hafa fallið nálægt hússtæðinu og er þar um einnig vísað til tilgangs lagaákvæðisins sem hér að framan hefur verið lýst. Að því er varðar afstöðu stefnda, sbr. bréf hans 6. mars 1999 þegar hann sótti fyrst um byggingarleyfi, þá verður ekki séð að vilji hans til að vera í smábýlaumhverfi eða val hans á byggingarstæði breyti neinu um lagaskyldur áfrýjanda. Stefnda bar að sækja um leyfi til borgaryfirvalda bæði til þess að fá upphaflegt byggingarleyfi og til þess að færa byggingarreitinn innan lóðarinnar.

Þá byggir áfrýjandi á því að með hættumati skuli meta hvort lífi manna standi ógn af ofanflóðum, en ekki hafi verið um slíka hættu að ræða. Heimildir um skriðuföll á Kjalarnesi voru til staðar þegar stefndi sótti um byggingarleyfi og landfræðilegar aðstæður undir Esjuhlíðum gáfu fullt tilefni til þess að láta mat fara fram. Breytir þar engu þó að ekki sé vitað um að slys hafi orðið þar á fólki vegna ofanflóða. Samkvæmt 4. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 skal hættumat „fela í sér mat á þeirri hættu sem lífi fólks er búin vegna ofanflóða“, sbr. einnig 3. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 505/2000. Örugg vitneskja um hvort slík hætta er fyrir hendi fæst ekki fyrr en að loknu mati og getur því ekki orðið ákvörðunarástæða fyrir því að láta mat fara fram.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið standa þessar málsástæður áfrýjanda ekki í vegi fyrir að skylt hafi verið að vinna bráðabirgðahættumat.

III

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 skulu sveitarstjórnir í sveitarfélögum þar sem ofanflóð hafa fallið á byggð eða nærri henni eða hætta er talin á slíku láta meta hættu á ofanflóðum, sbr. og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 505/2000. Sveitarfélag skal hafa frumkvæði að gerð hættumats og beina því erindi til umhverfisráðherra, sem skipar þá hættumatsnefnd, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins skal Veðurstofa Íslands annast hættumat að beiðni hættumatsnefndar og samkvæmt samningi á milli þeirra. Samkvæmt 4. mgr. skal taka fullt tillit til hættumats við alla skipulagsgerð, en samkvæmt 5. mgr. setur ráðherra nánari reglur um hættumat, sbr. reglugerð nr. 505/2000. Samkvæmt 25. gr. þeirrar reglugerðar skal sveitarstjórn leita álits Skipulagsstofnunar um málsmeðferð áður en hún gerir breytingu á deiliskipulagi eða aðalskipulagi, eða veitir byggingarleyfi samkvæmt gildandi deiliskipulagi á svæði þar sem ofanflóð eru hugsanleg en staðfest hættumat liggur ekki fyrir. Skipulagsstofnun metur hvort óska beri eftir bráðabirgðahættumati hjá Veðurstofu Íslands.

Áfrýjandi ber fyrir sig að deiliskipulag samkvæmt 25. gr. reglugerðarinnar hafi ekki legið fyrir, heldur aðeins gamalt aðalskipulag Kjalarneshrepps. Engu að síður er í bréfum byggingarfulltrúa áfrýjanda 25. mars 2002 og 12. júní sama ár, þar sem fjallað er um byggingarleyfi stefnda, vísað til deiliskipulags á svæðinu frá því um 1982, eins og þar segir. Um deiliskipulag á svæðinu hefur þó ekki verið nánar upplýst í málinu. Ennfremur er því haldið fram að starfsfólk áfrýjanda hjá borgarskipulagi og byggingarfulltrúa hafi ekki haft vitneskju um ofanflóðahættu á lóð stefnda þegar byggingarleyfi voru gefin út og er í því sambandi meðal annars vísað til þess að tilvitnað aðalskipulag Reykjavíkur 2001-2024 hafi tekið gildi í árslok 2002 eða um einu og hálfu ári eftir að stefnda var veitt byggingarleyfi. Er þar væntanlega vísað til leyfis stefnda til að færa byggingareitinn.

Kjalarneshreppur hafði sameinast áfrýjanda þegar stefndi sótti upphaflega um byggingarleyfi 6. mars 1999. Það leyfi var samþykkt 29. júní 2000 en flutningur byggingarreitsins innan lóðarinnar 23. maí 2001. Við afgreiðslu þessara erinda hlutu skipulags- og byggingaryfirvöld í Reykjavík að taka mið af aðalskipulagi Kjalarness þar sem nýtt aðalskipulag Reykjavíkur, sem náði yfir Kjalarnessvæðið, hafði ekki tekið gildi. Í því voru, eins og að framan er rakið, upplýsingar um ofanflóðahættu á svæðinu. Samkvæmt framagreindu og samkvæmt 25. gr. reglugerðar nr. 505/2000 átti áfrýjandi að leita álits Skipulagsstofnunar áður en hún veitti umþrætt byggingarleyfi, enda lá ekki fyrir staðfest hættumat. Þá er ljóst að þrátt fyrir að aðalskipulag Reykjavíkur 2001-2024 hafi ekki tekið formlega gildi fyrr en í lok árs 2002, hefur það verið í vinnslu í einhvern tíma. Í því er sambærileg athugasemd vegna ofanflóðahættu við Esjurætur og er að finna í aðalskipulagi Kjalarneshrepps. Vegna þessa og eldri rannsókna á svæðinu, sem áfrýjandi stóð að, verður við það að miða að starfsmenn hans hafi haft vitneskju um ofanflóðahættu undir hlíðum Esju.

Veðurstofa Íslands hefur það lögbundna hlutverk að annast hættumat samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 og bráðabirgðahættumat samkvæmt 25. gr. reglugerðar nr. 505/2000. Hættumat fer fram að beiðni hættumatsnefndar eða Skipulagsstofnunar í tilviki bráðabirgðahættumats. Í bráðabirgðahættumati sínu 16. maí 2002 telur Veðurstofan að staðaráhætta í húsi stefnda vegna snjóflóða sé ásættanleg og vegna berghlaupa ekki óviðunandi, en að því er varði aurskriður sé staðaráhætta „í húsinu“ ásættanleg „ef byggður er garður“ sem fullnægi tilteknum skilyrðum, sem nánar er lýst í matinu. Í svari Veðurstofunnar 15. febrúar 2007 við beiðni stefnda um endurskoðun bráðabirgðahættumatsins er tekið fram að slíkt mat sé ekki gert að beiðni einstaklinga en síðan segir í lok bréfsins: „Þótt nýjar upplýsingar liggi nú fyrir um skriðusögu við Kerhóla, teljum við að meginniðurstöður bráðabirgðahættumatsins standi óhaggaðar, þ.e. að með minniháttar vörnum sé hægt að gera skriðuáhættu á Kerhólum viðunandi í skilningi reglugerðar nr. 505/2000. Því teljum við ekki þörf á að endurskoða bráðabirgðahættumat Veðurstofunnar frá 16. maí 2002.“ Stefndi heldur því fram að ofanflóðahætta sé hér verulega vanmetin en hefur þó ekki hnekkt mati hins opinbera matsaðila. Er bráðabirgðahættumat Veðurstofu Íslands því lagt til grundvallar í málinu.

Vegna þeirrar vitneskju sem var til staðar um aðstæður á Kjalarnesi undir Esjuhlíðum og þar sem hættumatsnefnd hafði ekki verið skipuð og hættumat lá ekki fyrir, þá bar að fara með umsókn stefnda um byggingarleyfi samkvæmt VII. kafla reglugerðar nr. 505/2000. Niðurstaða bráðabirgðahættumats sem síðar var gert staðfestir að tilefni var til þess. Starfsmenn áfrýjanda fóru því ekki að lögum við afgreiðslu byggingarleyfis til stefnda og síðar leyfis til flutnings á byggingarreitnum innan lóðarinnar.

IV

Stefndi kveðst hafa orðið fyrir tjóni annars vegar þar sem verðmæti eignar hans sé minna vegna ofanflóðahættu og hins vegar vegna kostnaðar sem hann hafi orðið fyrir við hönnun og byggingu ofanflóðavarnar.

Stefndi aflaði virðingargjörðar fasteignasala 11. nóvember 2002 um verðmæti eignar sinnar. Í niðurstöðu hennar kemur fram að virðingarmaður telur rýrnun vegna ofanflóðahættu og óhagræðis vegna fornleifa geta verið um 20 til 25%. Hér er um einhliða álit að ræða og hefur stefndi því ekki sannað tjón af þessum sökum, og þá einnig að teknu tilliti til þess að ofanflóðavörn hefur verið byggð eftir að virðingargjörð fór fram.

Með framlögðum teikningum og vætti H-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, byggingarverkfræðings, er nægilega sannað að garður sá sem upphaflega var teiknaður fyrir ofan hús stefnda var hannaður sem skjólvörn fyrir vindi, en ekki sem ofanflóðavörn. Stefndi lét hanna aurskriðuvörn 28. október 2003 og var áætlaður byggingarkostnaður við hana 7.000.000 krónur. Ekki liggja fyrir upplýsingar um endanlegan byggingarkostnað. Um er að ræða mannvirki úr járnbentri steypu sem á að standast uppsafnað skriðuhlaup í allt að 3ja m hæð. Fyrir neðan varnarvegginn er teiknað léttbyggt hesthús og gróðurhús, hlaða og haughús. Veðurstofan staðfesti 23. mars 2004 að tillaga að mannvirki þessu væri fullnægjandi til þess að áhætta í íbúðarhúsinu yrði ásættanleg. Einnig er tekið fram í svari Veðurstofunnar að samkvæmt bráðabirgðahættumati hafi verið talið að ásættanleg áhætta næðist ef byggður væri lágur garður ofan við íbúðarhúsið.

Stefndi hefur sýnt fram á að nauðsynlegt var að byggja varnarmannvirki til þess að tryggja öryggi fólks í íbúðarhúsinu á þeim stað sem það var reist, og að starfsmenn áfrýjanda hefðu átt að láta meta ofanflóðahættu á staðnum áður en byggingarleyfi var veitt. Þó að hvorki liggi fyrir nákvæmur kostnaður, né hvort mannvirki það sem hann hefur reist hefur orðið umfangsmeira en nauðsyn bar til, þá þykir stefndi hafa leitt nægar líkur að því, að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna kostnaðar við að byggja varnarmannvirki. Er því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu áfrýjanda vegna tjóns sem stefndi hefur orðið fyrir vegna þess að mat á ofanflóðahættu fór ekki fram áður en leyfi var veitt til að reisa íbúðarhús hans.

Samkvæmt framangreindri niðurstöðu skal áfrýjandi greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Reykjavíkurborg, greiði stefnda, Þ-kk-þgf H. K-kk-þgf, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.