57/2014

H ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að lán sem bar yfirskriftina fjölmyntalán sem fyrirtækið hafði tekið hjá S hf. og D hf. tók síðar yfir og framseldi til HI ehf., væri í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu. Að virtri yfirskrift lánsins og texta þess auk texta þeirra skilmálabreytinga sem gerðar höfðu verið lagði Hæstiréttur til grundvallar að um hefði verið að ræða gilt lán í erlendum gjaldmiðlum og staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu HI ehf.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. janúar 2014. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar á ný, en til vara að viðurkennt verði að skuldabréf nr. 1150-74-048939, frá 21. júlí 1998, upphaflega að fjárhæð 15.000.000 krónur sé skuldabréf í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eftir áfrýjun héraðsdóms fékk stefndi framselda kröfuna sem mál þetta varðar frá Dróma hf. sem var stefnandi þess í héraði.

I

Af gögnum málsins verður ráðið að aðilar telja skuldaskjal það sem um er deilt í málinu vera skuldabréf en ekki lánssamning og var um það bókað í þingbók héraðsdóms 9. október 2013 að beiðni lögmanns áfrýjanda. Áfrýjandi reisir ómerkingarkröfu sína á því að dómur héraðsdóms hafi ekki tekið mið af breytingum á kröfugerð við flutning málsins fyrir héraðsdómi sem orðið hefðu þegar hann hafi fallist á þann skilning stefnda að umþrætt skuldaskjal væri ekki lánssamningur, heldur skuldabréf. Einnig reisir hann kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms á því að hinn áfrýjaði dómur hafi verið kveðinn upp átta vikum eftir að aðalmeðferð málsins fór fram.

Við aðalmeðferð málsins 22. nóvember 2013 var bókað í þingbók héraðsdóms að sömu dómkröfur væru gerðar og í stefnu, þar sem umþrætt skjal er nefnt ,,lánasamningur“ en ekki breytir nokkru um niðurstöðu máls þessa hvort hið umþrætta skuldaskjal teljist skuldabréf eða lánssamningur. Verður málið því ekki ómerkt af þeim sökum að skjalið sé nefnt lánssamningur í dómi héraðsdóms og að forsendur dómsins hafi tekið mið af því.

Mál þetta var tekið til dóms 22. nóvember 2013. Dómur var kveðinn upp í héraðsdómi 17. janúar 2014, en áður hafði verið gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem ekki liðu meira en átta vikur frá því að málið var dómtekið og þar til dómur var upp kveðinn í því verður hinn áfrýjaði dómur ekki ómerktur, sbr. til hliðsjónar meðal annars dóm réttarins 20. janúar 2005 í máli nr. 304/2004.

II

Svokallað skuldabréf sem mál þetta snýst um ber yfirskriftina ,,Fjölmyntalán“. Undir fyrirsögninni lánsupphæð segir að heildarfyrirgreiðsla SPRON til lántaka í formi fjölmyntaláns nemi samtals 15.000.000 íslenskum krónum, eða jafngildi þeirrar upphæðar í svissneskum frönkum og/eða japönskum jenum eða í öðrum myntum sem Seðlabanki Íslands skrái, sem á hverjum tíma megi ekki vera fleiri en þrjár. SPRON láni á útgáfudegi, 21. júlí 1998, ofangreinda fjárhæð í íslenskum krónum og sé upphafs myntsamsetning lánsins samsett af eftirfarandi myntum, miðað við kaupgengi SPRON sama dag, 158.498,70 svissneskum frönkum og 14.654.161,78 japönskum jenum. Vextir voru tilgreindir LIBOR vextir.

Með skuldskeytingu 24. ágúst 1998 tók áfrýjandi að sér sem nýr skuldari í stað Húsakaupa ehf. greiðslu á láninu sem var tilgreint „upphaflega að fjárhæð“ 158.498,70 svissneskir frankar og 14.654.161,78 japönsk jen. Skilmálum lánsins var fyrst breytt 21. júlí 2004. Í þeirri skilmálabreytingu segir að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis samþykki eftirfarandi breytingu á erlendum myntum skuldabréfs, upphaflega að fjárhæð 158.498,70 svissneskir frankar og 14.654.161,78 japönsk jen. Eftirstöðvar lánsins voru tilgreindar í fyrrgreindum gjaldmiðlum. Þá segir í skilmálabreytingunni að eftirstöðvar lánsins breytist í eftirfarandi myntir, 55.641 bandaríkjadal, 9.904 bresk pund, 22.803,00 svissneska franka, 2.012.686 japönsk jen og 59.740 evrur. Í skilmálabreytingunni er ekki getið jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum.

Skilmálum lánsins var öðru sinni breytt 4. febrúar 2005. Eftirstöðvar þess voru þar tilgreindar í bandaríkjadölum, breskum pundum, svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum, en breytt í svissneska franka, japönsk jen og evrur. Ekki var getið jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum.

Þriðja skilmálabreytingin var gerð 2. mars 2009 og bar yfirskriftina ,,breyting á greiðsluskilmálum fjölmyntareiknisláns nr. 140.“ Eftirstöðvar höfuðstóls lánsins voru tilgreindar í svissneskum frönkum, evrum og japönskum jenum. Vanskil að fjárhæð 1.381.086 krónur skyldu bætast við höfuðstól láns í evrum.

Eins og að ofan er rakið bar lán það sem um er deilt í málinu yfirskriftina fjölmyntalán. Síðasta skilmálabreyting sem gerð var á því bar yfirskriftina breyting á greiðsluskilmálum fjölmyntareiknisláns. Lánsfjárhæð var upphaflega tilgreind 15.000.000 íslenskra króna eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í tveimur erlendum gjaldmiðlum, þar sem fjárhæð hinna erlendu gjaldmiðla var tilgreind. Vextir samkvæmt láninu voru til samræmis við að um erlent lán væri að ræða tilgreindir LIBOR vextir. Í fyrrgreindum skilmálabreytingum var jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum ekki getið, einungis eftirstöðva í tilgreindum erlendum gjaldmiðlum. Hvað sem líður heimildum til gengistryggingar skuldbindinga í íslenskum krónum á þeim tíma er umrætt lán var veitt, verður í ljósi alls framangreinds lagt til grundvallar að lán þetta hafi verið gilt lán í hinum tilgreindu erlendu gjaldmiðlum og niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Hurðarbak ehf., greiði stefnda, Hildu ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.