90/2013

G krafðist þess aðallega að viðurkennd yrði óskipt skaðabótaskylda L ehf. og J ehf., vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir er hún starfaði fyrir J ehf. í kvikmyndaveri L ehf., er ljósastandur sem verið var að vinna við féll á hana. Til vara krafðist hún þess að viðurkenndur yrði réttur sinn til greiðslu bóta úr launþegatryggingu J ehf. hjá T hf. Í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að G hefði haldið áfram stöfum sínum eftir slysið og hefði hún ekki orðið óvinnufær af þess völdum. Hefði slysið því ekki verið tilkynningaskylt samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ekkert væri fram komið sem benti til þess að slysið mætti rekja til vanhirðu eða annarrar saknæmrar framgöngu starfsmanna L ehf. varðandi viðhald eða uppsetningu standsins eða að ástand hans hefði verið þannig að sjá hefði mátt fyrir að notkun hans fylgdi sérstök slysahætta. Með vísan til 1.mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 var lagt til grundvallar að ljósamaður, sem átti við ljósastandinn umrætt sinn, hefði ekki valdið slysinu með gáleysi við meðhöndlun ljóssins, en G hafði borið fyrir héraðsdómi að hún teldi að ekki hefði verið hægt að haga vinnunni við standinn með öðrum hætti. Varð krafa G á hendur J ehf. því ekki reist á reglum skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Voru J ehf. og L hf. því sýknaðir af aðalkröfu G. Að því er varðaði varakröfu G vísaði Hæstiréttur til þess að í héraði hefði T hf. verið stefnt til réttargæslu, en að í áfrýjunarstefnu væri varakröfunni beint að félaginu. Með vísan til 2. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um að kröfur yrðu ekki gerðar á hendur þeim sem stefnt væri til réttargæslu var varakröfu G á hendur réttargæslustefnda T hf. vísað frá Hæstarétti. Þá var J ehf. sýknaður af varakröfunni á grundvelli aðildarskorts.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. febrúar 2013. Hún krefst þess aðallega að viðurkennd verði óskipt skaðabótaskylda stefndu, Latabæjar ehf. og J&L ehf., vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir 17. október 2010 er hún starfaði fyrir J&L ehf. í kvikmyndaveri Latabæjar ehf. Til vara krefst hún þess að viðurkenndur verði réttur sinn til greiðslu bóta úr launþegatryggingu J&L ehf. hjá Tryggingamiðstöðinni hf. og er varakröfunni beint að Tryggingamiðstöðinni hf. Í báðum tilvikum krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi, Latibær ehf., krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að sök verði skipt í málinu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi, J&L ehf., og réttargæslustefndi, Tryggingamiðstöðin hf., krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti

Réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., krefst málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi stefndi Tryggingamiðstöðinni hf. til réttargæslu í héraði og verður stefna ekki skilin á annan hátt en þann að varakröfu um viðurkenningu á rétti áfrýjanda til bóta úr launþegatryggingu stefnda J&L ehf. hafi með stefnunni verið beint að því félagi. Stefndi J&L ehf. tók til varna á þeim grunni og krafðist sýknu með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem kröfunni væri ranglega beint að sér. Í áfrýjunarstefnu beinir áfrýjandi varakröfu sinni að Tryggingamiðstöðinni hf. Samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991 verða kröfur ekki gerðar á hendur þeim sem stefnt er til réttargæslu. Varakröfu áfrýjanda á hendur réttargæslustefnda Tryggingamiðstöðinni hf. er því vísað frá Hæstarétti.

II

Málsatvik eru þau að 17. október 2010 var verið að vinna við gerð auglýsingar sem stefndi J&L ehf. hafði tekið að sér að gera. Fór vinnan fram í myndveri að Miðhrauni 4 í Garðabæ. Myndver þetta mun hafa verið í umráðum 380° Studios ehf., sem samkvæmt gögnum málsins leigði það stefnda J&L ehf. í fjóra daga til verksins. Við gerð auglýsingarinnar munu hafa unnið 10 til 15 manns á vegum stefnda J&L ehf., þeirra á meðal áfrýjandi sem gegndi starfi aðstoðarleikstjóra. Um klukkan 11 árdegis var Á-kk-nf G-kk-nf, sem gegndi starfi ljósamanns, að vinna við ljósastand í myndverinu. Standur þessi mun vera á hjólum og um fjögurra metra hár. Ofan á hann mun hafa verið fest um fimm metra löng þverslá. Var miðja hennar fest við lóðrétta burðarsúlu standsins. Ljós var fest við annan enda þverslárinnar en sandpokar á hinn til mótvægis. Ójafnvægi komst á standinn og féll hann niður og lenti á efri hluta baks og hálsi áfrýjanda, en samstarfskona hennar S-kvk-nf J-kvk-nf, sem gegndi starfi framleiðanda við gerð auglýsingarinnar, varð einnig fyrir standinum. Lögregla og sjúkralið voru kölluð til. Samkvæmt skýrslu lögreglu var vinna í fullum gangi í myndverinu þegar hana bar að garði og engin ummerki að sjá eftir óhappið. Kváðust áfrýjandi og S-kvk-nf hissa á að sjá lögreglu og sjúkralið enda hefðu þær ekki beðið um slíka aðstoð. Segir í skýrslunni að þær hafi kennt sér engra eða lítilla eymsla og hafi hvorki þær né sjúkraflutningamenn talið frekari aðstoðar þörf. Skömmu síðar um daginn leitaði áfrýjandi til bráðadeildar Landsspítala háskólasjúkrahúss. Var talið að hún hafði tognað á hálshrygg, brjósthrygg og olnboga. Sneri áfrýjandi að því búnu aftur til vinnu sinnar og lauk verkefni dagsins, en ekki þrautalaust. Áfrýjandi kvaðst ekki hafa verið óvinnufær eftir slysið en eftir að töku umræddrar auglýsingar lauk hefðu liðið 10 dagar þar til hún hóf vinnu við næsta verkefni, sem var fyrir aðila ótengdan þessu máli. Meðal gagna málsins er vottorð B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis 25. febrúar 2011. Samkvæmt því hafði hann skoðað áfrýjanda 30. desember 2010. Greindist hún með tognun og ofreynslu á hálshrygg, brjósthrygg og olnboga og tognun á vinstri úlnlið og væri ekki frekari bata að vænta.

Myndver það sem slysið varð í mun vera notað til gerðar sjónvarpsþátta um Latabæ, en er leigt út til annarra verkefna þegar hlé verða á upptökum þáttanna. Myndverið er leigt út án starfsfólks. Á vegum leigusala er þó húsvörður og gegndi H-kk-nf K-kk-nf B-kk-nf því hlutverki þegar slysið varð. Samkvæmt skýrslu hans fyrir héraðsdómi fólst það í því einu að opna húsið og gæta eigna leigusala. Hann kvaðst hins vegar vera smiður og jafnframt hafa verið í vinnu þennan dag fyrir stefnda J&L ehf. við gerð leikmyndar. Kvaðst hann vinna hjá félagi sem nefnist HKB verktak sem geri húsráðanda reikning fyrir störf sín. Á reikningi fyrir leigu myndversins kemur ekki fram hvaða tæki fylgdu með leigunni og ekki voru allir sem skýrslu gáfu fyrir héraðsdómi vissir um hvort ljósastandurinn hefði verið í eigu leigusala eða hvort hann hefði verið notaður með heimild hans. Með skýrslum H-kk-ef K-kk-ef og K-kk-ef Ó-kk-ef kvikmyndatökustjóra fyrir héraðsdómi, en sá síðarnefndi þekkti vel til myndversins, verður talið sannað að ljósastandurinn hafi verið í eigu leigusala og notaður af stefnda J&L ehf. með hans heimild.

Eins og framan er rakið varð slysið sem er tilefni þessa máls við gerð auglýsingar á vegum stefnda J&L ehf. Skipulagi þeirrar vinnu var hagað með þeim hætti að fyrrnefnd S-kvk-nf J-kvk-nf, sem nefndist framleiðandi auglýsingarinnar, réð sérhæfða menn, svo sem kvikmyndatökustjóra, ljósamann og aðstoðarleikstjóra, til að sinna einstökum þáttum verksins. Þá sá hún um að útvega þau tæki og tól sem þessir starfsmenn töldu sig vanhaga um. Allir þessir menn voru ráðnir sem verktakar til að sinna þessu afmarkaða verkefni og kemur fram í skýrslum fyrir héraðsdómi að sá háttur sé jafnan hafður á við kvikmyndaframleiðslu af þessu tagi. Áfrýjandi kvaðst í aðilaskýrslu sinni fyrir héraðsdómi hafa verið ráðin til verksins sem verktaki en ekki hafa gert skriflegan samning um verkið. Kvaðst hún gera kröfu um tiltekna greiðslu fyrir hvern vinnudag en ekki fyrir unna tíma. Einkahlutafélagið Eldar & Skuggi gerði stefnda J&L ehf. reikning fyrir vinnu hennar, en áfrýjandi er eini stjórnarmaður þess félags. Á-kk-nf G-kk-nf ljósamaður kvaðst einnig hafa verið ráðinn sem verktaki og gerði hann stefnda J&L ehf. reikning fyrir verkið í eigin nafni. Verður af honum ráðið að hann miði endurgjald við tiltekna fjárhæð fyrir hvern vinnudag.

Umræddur ljósastandur féll er Á-kk-nf ljósamaður var í stiga að eiga við ljósið á öðrum enda þverslár þeirrar sem á standinum hvíldi. Stutt frásögn af atburðinum er höfð eftir honum í símaskýrslu lögreglu 27. janúar 2011 og hann gaf einnig skýrslu fyrir héraðsdómi. Er skýrsla hans um margt óljós þannig að ekki er auðvelt af lestri hennar að fá glögga mynd af því sem gerðist. Í lögregluskýrslunni kvaðst Á-kk-nf hafa verið að vinna við að taka niður ljósið en fyrir dómi var hann ekki viss um hvort hann hefði verið að taka ljósið niður eða breyta stefnu þess. Hvort sem verið sé að breyta stillingu ljóssins eða taka það niður þurfi að byrja með að losa um skrúfu sem skorði ljósið, en ef taka eigi það niður þurfi að losa skrúfuna alveg og taka síðan úr splitti sem festi ljósið við hólk, sem festing ljóssins tengist, á enda þverslárinnar. Þegar hann hafði losað skrúfuna kvaðst hann hafa heyrt hljóð og þá hafi verið eins og eitthvað losnaði, hann hafi staðið með ljósið í fanginu en þversláin hafi skotist upp, væntanlega vegna fargsins á hinum enda hennar, og standurinn fallið afturábak. Dró hann þá ályktun að hljóðið hefði myndast er splittið hafi skotist úr festingu sinni. Þegar hann hafi farið upp í stiganna hafi þetta litið „allt í lagi út“ en er hann hafði losað um ljósið „rifnar þetta bara laust“ af ástæðum sem hann átti sig ekki á. Í símaskýrslu lögreglu kvaðst hann hafa haldið um ljósið á meðan verið var að taka niður sandpoka á hinum enda slárinnar, en af skýrslu hans fyrir héraðsdómi verður ekki ráðið að ráðstafanir hafi verið gerðar til að koma í veg fyrir að ójafnvægi skapaðist vegna fargsins á hinum enda þverslárinnar. Af framburði annarra vitna fyrir héraðsdómi verður helst ráðið að Á-kk-nf hafi verið einn að verki og ekkert þeirra nefnir að aðrir menn hafi unnið við að fjarlægja fargið eða gæta þess á meðan Á-kk-nf átti við ljósið.

III

Áfrýjandi gerir kröfu um að viðurkennd verði óskipt skaðabótaábyrgð stefndu Latabæjar ehf. og J&L ehf. vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir umrætt sinn. Kröfunni beinir hún að stefnda Latabæ ehf. sem umráðamanni myndversins sem leigt hafi verið stefnda J&L ehf. Eins og að framan er rakið var það 380° Studios ehf. en ekki Latibær ehf. sem hafði umráð myndversins og leigði það út, en af gögnum málsins verður ráðið að náin tengsl séu milli félaganna. Latibær ehf. tók til varna í héraði og var því lýst yfir í greinargerð félagsins til héraðsdóms að óumdeilt væri að Latibær ehf. hafi leigt meðstefnda verið ásamt búnaði. Er félagið við þá yfirlýsingu bundið.

Eins og að framan er rakið hélt áfrýjandi áfram störfum sínum eftir slysið og varð ekki óvinnufær af þess völdum. Slysið var því ekki tilkynningaskylt samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Vegna þess og þar sem forsvarsmenn stefndu höfðu ella ekki ástæðu til að ætla í upphafi að slysið hefði varanlegar afleiðingar í för með sér hefur það ekki áhrif á sönnunarstöðu í málinu að Vinnueftirliti ríkisins var ekki til kvatt.

Áfrýjandi heldur því einnig fram að af ákvæðum laga nr. 124/2009, en með þeim var nýrri grein, 23. gr. a., bætt í skaðabótalög nr. 50/1993, leiði hlutlæg ábyrgð eða að minnsta kosti ströng sakarábyrgð vinnuveitenda í vinnuslysamálum. Hvorki verður ráðið af orðalagi ákvæðisins né lögskýringargögnum með því að slík regla hafi þá verið lögfest, sbr. dóm Hæstaréttar 15. mars 2012 í máli nr. 472/2011. Breytir ákvæðið engu um að á áfrýjanda hvílir að sanna að líkamstjón hennar verði rakið til saknæmrar háttsemi eða athafnaleysis stefndu.

Kröfu sína reisir áfrýjandi í fyrsta lagi á því að báðir stefndu hafi vanrækt að tryggja öryggi og heilsusamleg starfsskilyrði á vinnustað í samræmi við ákvæði laga nr. 46/1980 og reglna settra á grundvelli þeirra. Vitnar áfrýjandi sérstaklega í því sambandi til ákvæða 13. gr., 14. gr. og 37. gr. laganna og að því er varðar ábyrgð stefnda Latabæjar ehf. til 17. gr. þeirra. Áfrýjandi hefur ekki tilgreint nein einstök atriði í starfsháttum stefndu sem leitt geta til ábyrgðar samkvæmt þessum lagaákvæðum en þau eru mjög almenns eðlis. Verður ábyrgð stefndu ekki reist á því einu að vitna til þeirra með almennum hætti.

Þá reisir áfrýjandi kröfu sína á því að rekja megi orsök slyssins til vanbúnaðar ljósastandsins sem annað hvort hafi verið haldinn galla eða hann hafi bilað vegna vanhirðu starfsmanna stefnda Latabæjar ehf. eða rangrar uppsetningar standsins. Í málinu eru engin gögn sem benda til þess að slysið megi rekja til vanhirðu eða annarrar saknæmrar framgöngu starfsmanna Latabæjar ehf. varðandi viðhald eða uppsetningu standsins. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að ástand standsins hafi verið þannig að stefndu hafi mátt sjá það fyrir að notkun hans fylgdi sérstök slysahætta. Má í því sambandi vísa til framangreindra ummæla Á-kk-ef G-kk-ef ljósamanns, sem sérfróður er í þessum efnum, um að þegar hann hafi farið upp í stigann til að eiga við ljósið hafi þetta litið „allt í lagi út.“

Fyrir Hæstarétti reisir áfrýjandi kröfu sína á hendur stefnda J&L ehf. einnig á því að slysið megi rekja til gáleysis Á-kk-ef G-kk-ef en á því beri þessi stefndi ábyrgð á grundvelli reglna skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Þessari málsástæðu er á hálfu stefnda mótmælt sem of seint fram kominni. Í héraðsstefnu reisti áfrýjandi kröfu sína á því að stefndu bæru ábyrgð á tjóni sínu á grundvelli sakarreglu. Í því verður talið að falist hafi að átt væri við reglu um vinnuveitendaábyrgð sem byggist á sök starfsmanna, sbr. dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2012 í máli nr. 76/2012. Áfrýjandi kvað við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti málsatvik hafa skýrst við meðferð málsins í héraði og krafa verið reist með nánari hætti á þessari málsástæðu við munnlegan flutning þar fyrir dómi. Er í hinum áfrýjaða dómi tekin efnisleg afstaða til þessarar málsástæðu. Hún verður ekki talin of seint fram komin. Eins og að framan er rakið er skýrsla Á-kk-ef G-kk-ef um það hvort hann umrætt sinn hugðist breyta stefnu ljóssins sem á standinum hvíldi eða taka það niður sem og hvernig að verki var staðið harla óljós. Þegar áfrýjandi gaf aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi var hún um það spurð hvort hún teldi að einhver mistök hefðu verið gerð þegar átt var við ljósabúnaðinn. Taldi hún svo ekki vera. Kvaðst hún ekki halda að hægt hefði verið að haga vinnunni við standinn með öðrum hætti. Verður þegar á þeim grunni að leggja til grundvallar að Á-kk-nf hafi ekki valdið slysinu með gáleysi við meðhöndlun ljóssins umrætt sinn, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991.

Skilja verður málatilbúnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti svo að auk þess að beina varakröfu sinni að réttargæslustefnda Tryggingamiðstöðinni hf., sbr. það sem að framan segir, beini hún varakröfunni einnig að stefnda J&L ehf. Um er að ræða slysatryggingu þar sem til álita kemur hvort áfrýjandi hafi sjálf verið vátryggð og eigi rétt til bóta úr hendi Tryggingamiðstöðvarinnar hf. á grunvelli þeirra skilmála sem um vátrygginguna gilda. Getur hún ekki beint viðurkenningarkröfu þar að lútandi að stefnda J&L ehf. og verður hann því sýknaður af varakröfunni vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/991.

Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um annað en málskostnað á þann hátt er í dómsorði greinir.

Eftir atvikum er rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Kröfu áfrýjanda, G-kvk-ef D-kvk-ef, á hendur réttargæslustefnda Tryggingamiðstöðinni hf., er vísað frá Hæstarétti.

Stefndu, Latibær ehf. og J&L ehf., eru sýknir af kröfum áfrýjanda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.