591/2015

Þ krafðist bóta úr hendi J og V hf. vegna líkamstjóns sem hún hlaut í umferðarslysi, en með hinum áfrýjaða dómi var þeirri kröfu hafnað. Fyrir Hæstarétti krafðist Þ ómerkingar dómsins meðal annars á þeim grundvelli að annar meðdómsmanna í héraði hefði verið vanhæfur til setu í dómi vegna starfa sinna fyrir V hf. Talið var að þótt V hf. hefði staðhæft að meðdómsmaðurinn hefði ekki gengt trúnaðarstörfum fyrir félagið frá árinu 2007 hefði V hf. kannast við að hafa greitt honum fyrir matsstörf frá þeim tíma. Hefði V hf. hins vegar ekki, þrátt fyrir tilmæli Þ, veitt upplýsingar um eðli eða umfang þeirra starfa eins og honum hefði verið í lófa lagið. Var því fallist á með Þ að hún hefði haft tilefni til að draga óhlutdrægni meðdómsmannsins með réttu í efa, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var krafa Þ um ómerkingu héraðsdóms því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og H-kvk-nf H-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. september 2015. Hún krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en til vara að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 2.427.456 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 28. október 2010 til 2. október 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og aðallega málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Áfrýjandi reisir kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á því að málsmeðferðinni í héraði hafi verið verulega áfátt og í ósamræmi við réttarfarslög. Til stuðnings þessu bendir hún á að óheimilt hafi verið að kveðja til tvo sérfróða meðdómsmenn til setu í dómi þar sem niðurstaða málsins velti eingöngu á túlkun laga. Þannig sé ekki deilt um staðreyndir sem bornar séu fram sem málsástæður og sérkunnáttu þurfi til að leysa úr, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í annan stað bendir áfrýjandi á að ekki hafi verið gætt að því að greina henni frá því með fyrirvara hverja dómurinn hygðist kveðja til setu í dómi þannig að aðilum gæfist kostur á að gera athugsemdir ef þeir teldu efni til, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna. Telur áfrýjandi að annar meðdómsmanna, R-kk-nf J-kk-nf bæklunarlæknir, hafi verið vanhæfur til setu í dómi vegna trúnaðarstarfa fyrir stefnda Vörð tryggingar hf., sem ráðgefandi læknir félagsins, auk þess sem hann hafi sinnt matsstörfum fyrir það. Jafnframt telur áfrýjandi það valda vanhæfi meðdómsmannsins að hún hafi á tímabilinu 1988 til 1989 verið búsett á heimili hans erlendis og verið þar sem „au pair“. Um lagarök fyrir þessu vísar áfrýjandi til g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991.

Af hálfu stefndu er því andmælt að nefndur meðdómsmaður hafi gegnt trúnaðarstöfum í þágu stefnda Varðar tryggingar hf., í það minnsta frá árinu 2007. Þó staðfestir hann að í samræmi við lagaskyldu hafi meðdómsmanninum verið greitt fyrir matsgerðir sem frá honum stafa, en alkunnugt sé að hann sinni matsstörfum, bæði á grundvelli samkomulags aðila eða sem dómkvaddur matsmaður. Þá telja stefndu að persónuleg kynni meðdómsmannsins af áfrýjanda séu ekki þess eðlis að þau getið valdið vanhæfi.

II

Þótt fallist yrði á það með áfrýjanda að engin efni hafi verið til að kveðja til sérfróða meðdómsmenn getur það eitt ekki valdið því að héraðsdómur verði ómerktur. Úr því að sérfróðir meðdómsmenn voru kvaddir til setu í dómi og dæmdu málið urðu þeir að vera hæfir til að fara með það eftir 5. gr. laga nr. 91/1991.

Með dómi Hæstaréttar 15. janúar 2009 í máli nr. 679/2008 var felld úr gildi dómkvaðning fyrrgreinds meðdómsmanns sem matsmanns í máli á hendur stefnda Verði tryggingum hf. þar sem tengsl hans við félagið vegna starfa fyrir það þóttu geta haft áhrif á sönnunargildi matsgerðar hans, sbr. 3. mgr. 61. gr. og 59. gr. laga nr. 91/1991. Þótt stefndi hafi staðhæft að meðdómsmaðurinn hafi ekki gegnt trúnaðarstöfum fyrir félagið frá árinu 2007 hefur hann kannast við að hafa greitt meðdómsmanninum fyrir matsstörf frá þeim tíma. Stefndi hefur hins vegar ekki, þrátt fyrir tilmæli áfrýjanda, veitt upplýsingar um eðli þessara starfa eða umfang þeirra eins og honum hefði verið í lófa lagið. Við þessar aðstæður verður fallist á það með áfrýjanda að hún hafi haft tilefni til að draga óhlutdrægni meðdómsmannsins með réttu í efa, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Af því leiðir að aðalkrafa hennar verður tekin til greina og hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, Þ-kvk-ef S-kvk-ef I-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.