321/2009

V ehf. krafðist þess að Þ ehf. yrði dæmt til að greiða félaginu tæplega sjötíu milljónir króna með vöxtum. Byggði V ehf. kröfu sína á því að Þ ehf. hefði ekki innt af hendi skyldu samkvæmt kaupsamningi milli M ehf. og Þ ehf. Talið var að stefna í héraði uppfyllti ekki skilyrði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað þar sem meðal annars væri ekki unnt að fá heildstætt yfirlit um atvik máls og þær málsástæður sem kröfur væru reistar á. Þessir ágallar á málatilbúnaði í héraði veittu Þ ehf. ekki færi á því að koma að þeim vörnum sem hann kynni að hafa átt kost á. Óhjákvæmilegt væri því að vísa málinu frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 20. apríl 2009, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 10. júní sama ár. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála áfrýjaði hann héraðsdómi öðru sinni 11. júní 2009. Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 69.758.667 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. nóvember 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Af skjölum málsins og málflutningi má ráða að atvik málsins séu einkum þau, að einkahlutafélagið Ármenn hafi átt nokkrar fasteignir og fasteignaréttindi í miðbæ Hveragerðis, sem seldar hafi verið Hraunprýði ehf. 30. desember 2005. Á árinu 2006 muni Miðhólar ehf. hafa keypt alla hluti í Hraunprýði ehf. og selt þá til stefnda með kaupsamningi 9. mars 2006. Efni kaupsamningsins er rakið að nokkru í hinum áfrýjaða dómi. Kaupverð hlutanna samkvæmt 2. gr. kaupsamningsins var 483.783.293 krónur, sem greiða skyldi með tvennum hætti. Annars vegar í peningum við undirritum samningsins 27.168.252 krónur og hins vegar með ,,yfirtöku á veðskuldum seljanda samkvæmt 4. gr.“ 456.615.041 króna. Í 4. gr. samningsins segir að á tilgreindum fasteignum Hraunprýði ehf. hvíli fjórar veðskuldir samkvæmt skuldabréfum útgefnum til handhafa 3. febrúar 2006 hvert um sig upphaflega að fjárhæð 100.000.000 krónur. Eftirstöðvar skulda samkvæmt bréfunum ásamt vöxtum eru síðar sagðar vera 402.831.748 krónur. Í þessari grein kaupsamningsins segir einnig svo: ,,Veðskuldir þessar eru ekki skuldir félagsins heldur skuldir seljanda, Miðhóla ehf., tilkomnar vegna kaupsamnings Miðhóla ehf. um hlutabréf í Hraunprýði ehf. samkvæmt kaupsamningi við ... 3. febrúar 2006. Veðskuldir þessar eru yfirteknar af kaupanda samkvæmt 2. gr. Skráður skuldari á veðskuldabréfunum er Hraunprýði ehf. ... Á fimmta, sjötta og sjöunda veðrétti framangreindra eigna munu hvíla veðskuldir samtals að upphaflegri fjárhæð kr. 115.000.000,- sem tryggðar verða með vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu marsmánaðar 2006 og með 7.6% ársvöxtum. Að því er varðar endurgreiðslu á skuld samkvæmt bréfunum verða skilmálar með sama hætti og endurgreiðsluskilmálar á veðskuldum er hvíla á 1. - 4. veðrétti. Lánsfjárhæð veðskuldabréfs þessa verður varið til uppgreiðslu á skuldum Hraunprýði ehf. samkvæmt 5. gr., kr. 66.216.707 en eftirstöðvar lánsfjárhæðarinnar telst greiðsla til seljanda, kr. 53.783.293,- og er sú fjárhæð tilgreind sem yfirtekin skuld frá seljanda, ásamt með framangreindum áhvílandi veðskuldum, sbr. 2. gr.“

Samkvæmt 8. gr. kaupsamningsins skyldi afhending hinna seldu hluta fara fram við undirritum kaupsamningsins gegn greiðslu á þeim hluta kaupverðsins er inna skyldi af hendi í peningum 27.168.252 krónur.

Áfrýjandi heldur því fram að skyldur stefnda samkvæmt framansögðu hafi verið að greiða síðastgreinda fjárhæð í peningum, að yfirtaka áhvílandi fjórar veðskuldir upphaflega að fjárhæð 400.000.000 krónur, en uppreiknuð fjárhæð þeirra hafi verið 402.831.748 krónur, yfirtaka skuldabréf tryggt með veði í fasteignum og fasteignaréttindum Hraunprýði ehf. að fjárhæð 115.000.000 krónur, en af því áttu 66.216.707 krónur að ganga til greiðslu á skuldum Hraunprýði ehf. og koma þannig stefndu til góða. Afgangur skuldabréfsfjárhæðarinnar, 53.783.293 krónur, skyldi renna til seljanda, Miðhóla ehf.

Áfrýjandi kveður stefnda ekki hafa innt af hendi greiðslu þá sem honum hafi borið við undirritun kaupsamningsins. Það hafi ekki verið fyrr en 5. júlí 2006 en þá hafi stefndi gert skil með því að afhenda íbúð að Birkihólum 6, Selfossi, sem metin hafi verið á 29.000.000 krónur. Héraðsdómur sé ranglega á því reistur að þetta hafi falið í sér fullar efndir stefnda á kaupsamningnum sem að framan greinir. Áfrýjandi kveður þetta aðeins hafa verið efndir á þeirri greiðslu sem inna hafi átt af hendi við undirritun samningsins en ekki skuldbindinga sem fólust í yfirtöku eða útgáfu skuldabréfs að fjárhæð 115.000.000 krónur. Vegna dráttar á greiðslu útborgunar kveður áfrýjandi ekki hafa verið skipt um stjórn í Hraunprýði ehf. og hafi því fyrri stjórn gefið út fyrir hönd félagsins nefnt veðskuldabréf að fjárhæð 115.000.000 krónur. Það veðskuldabréf hafi á hinn bóginn ekki verið unnt að selja í banka. Hafi af þeirri ástæðu verið í stað þess gefin út mörg skuldabréf að lægri fjárhæðum og þau seld í banka eða framseld öðrum. Meðal þeirra veðskuldabréfa séu ellefu skuldabréf samtals að upphaflegum höfuðstól 55.000.000 krónur, sem hann meðal annars styðji málatilbúnað sinn við.

II

Meðal skjala málsins er yfirlýsing um framsal kröfu 24. júní 2007 en samkvæmt henni framselja Miðhólar ehf. til Fjárfestingafélagsins Orku ehf. kröfu á hendur Hraunprýði ehf. og stefnda samkvæmt kaupsamningi 9. mars 2006 um hluti framseljanda í Hraunprýði ehf. og samkvæmt veðskuldabréfum sem tilgreind eru í yfirlýsingunni ellefu talsins að upphaflegum höfuðstól 55.000.000 krónur. Í yfirlýsingunni segir að stefndi hafi tekið ábyrgð á greiðslu skulda samkvæmt bréfunum. Þá segir að framsalshafi, Fjárfestingafélagið Orka ehf., hafi lofað að leysa til sín greind veðskuldabréf ef vanskil yrðu á greiðslu þeirra ,,og eru þeim því framseldar allar kröfur samkvæmt ákvæðum sjálfra bréfanna og krafan á hendur Þrístiklu ehf. vegna ábyrgðarinnar í kaupsamningnum auk áfallinna vaxta og alls kostnaðar.“

Áfrýjandi kveður Fjárfestingafélagið Orku ehf. hafa þurft að leysa til sín öll umrædd skuldabréf og hefur lagt þau fram í málinu ásamt með gögnum sem hann telur sanna innlausnina. Hafi félagið því fullnægt skilyrðum áðurnefnds framsals og orðið kröfuhafi. Hafi það svo 30. apríl 2008, eftir að málið var höfðað í héraði, framselt áfrýjanda kröfuna, sem tekið hafi við aðild málsins.

Við flutning málsins fyrir Hæstarétti kvaðst áfrýjandi leggja áherslu á að krafa hans væri reist á því að stefndi hefði í kaupsamningi 9. mars 2006 tekist á hendur skyldu til að greiða meðal annars 53.783.293 krónur með útgáfu veðskuldabréfa sem nú séu gjaldfallin og ógreidd. Ekkert hafi fengist greitt upp í kröfurnar samkvæmt skuldabréfunum þegar hinar veðsettu eignir hafi verið seldar nauðungarsölu. Málið sé því rekið til að knýja fram efndir á þessari skyldu stefnda samkvæmt kaupsamningnum.

III

Við þingfestingu málsins í héraði voru lögð fram auk stefnu skrifleg sókn, kaupsamningurinn 9. mars 2006, ellefu veðskuldabréf með skilagreinum, framsalsyfirlýsingin 24. júní 2007, kröfubréf og tvö skjöl með yfirlýsingum úr fyrirtækjaskrá.

Í stefnu til héraðsdóms var krafist 70.041.895 króna, auk dráttarvaxta frá 13. nóvember 2007, og sú fjárhæð sögð miðuð við innlausnarfjárhæð veðskuldabréfa á innlausnardegi, en fjárhæð eins skuldabréfsins er þó færð niður og segir að það sé gert í því skyni að höfuðstóll skuldabréfanna sé hinn sami og stefndi skuldabatt sig til að greiða samkvæmt kaupsamningi, 53.783.293 krónur. Áfrýjandi hefur fyrir Hæstarétti lækkað kröfu sína og kveður hann að um leiðréttingu vegna vaxta sé að ræða. Stefnufjárhæðin er útlistuð tölulega í stefnu til héraðsdóms.

Í héraðsstefnu er málsástæðum og öðrum atvikum, sem nauðsynlegt var að gera grein fyrir svo samhengi málsástæðna yrði ljóst, einungis lýst í fáum orðum. Ekki er unnt að fá heildstætt yfirlit um atvik málsins og þær málsástæður sem kröfur eru reistar á af stefnunni. Engin grein er gerð fyrir því með hvaða hætti sá hluti kaupverðs sem stefndi skyldi greiða í peningum samkvæmt kaupsamningi var greiddur og gögn um þá greiðslu ekki lögð fram við þingfestingu. Þá kemur ekki skýrlega fram í stefnu hvort málatilbúnaður sé reistur á því að stefnda beri að greiða skuldina samkvæmt veðskuldabréfunum ellefu, sem lögð voru fram, eða hvort um sé að ræða skyldu hans til að inna af hendi greiðslu samkvæmt kaupsamningi og að veðskuldabréfin séu sönnun um að skyldu þessari hafi ekki verið fullnægt. Þá skortir á að skýra efni veðskuldabréfanna, að því leyti sem nauðsynlegt er, einkum hvers vegna fyrirsvarsmenn Miðhóla ehf., sem sátu í stjórn Hraunprýði ehf., hafi gefið út skuldabréfin fyrir hönd síðarnefnda félagsins en ekki fyrirsvarsmenn stefndu og hvers vegna stefndi hafi ekki áritað skuldabréfin um ábyrgð sína á þeim. Var þetta brýnt þar sem í 2. gr. kaupsamningsins er miðað við að stefndi yfirtæki ,,áhvílandi veðskuldir seljanda samkvæmt 4. gr.“ Þá skortir einnig að gerð sé grein fyrir því hvers vegna kröfur samkvæmt veðskuldabréfunum séu með öllu ógreiddar, upplýsingar um nauðungarsölu hinna veðsettu eigna og skýringar á að ekki hafi fengist greiðslur af söluverði þeirra.

Stefna í héraði uppfyllti því ekki skilyrði e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað. Þessir ágallar á málatilbúnaði í héraði voru til þess fallnir að valda því að stefndi gæti ekki komið að þeim vörnum sem hann kann að hafa átt kost á. Verður málinu því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, Veisluþjónustan Bonne Femme ehf., greiði stefnda, Þrístiklu ehf., málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 700.000 krónur.