152/2011

S átti hlutdeildarskírteini í fjárfestingarsjóði sem L hf. annaðist rekstur á en LÍ hf. hafði vörslur og umsjón með eignum sjóðsins. Að kvöldi 5. október 2008 sendi S verðbréfamiðlara sínum í LÍ hf. fyrirmæli með tölvupósti um innlausn allra hlutdeildarskírteina sinna í sjóðnum en þegar líða tók á 6. október bárust S upplýsingar um að það hefði ekki verið gert. Sama dag tók L hf. þá ákvörðun að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í öllum sjóðum félagsins. S byggði málatilbúnað sinn á því að hann hefði gefið fyrirmæli um innlausn hlutdeildarskírteinanna áður en ákvörðun L hf. um að fresta innlausn varð bindandi. Taldi Hæstiréttur að gildistaka ákvörðunar um frestun innlausnar hlutdeildarskírteina væri ekki bundin undanfarandi kynningu. Þá var ekki talið að sá dráttur hafi orðið á að ákvörðunin væri tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og auglýst að það gæti haft áhrif á gildi hennar. L hf. hafi því ekki verið skylt að innleysa skírteinin 6. október 2008. Samkvæmt þessu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. mars 2011. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 7.561.527 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. apríl 2009 til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða sér aðra lægri fjárhæð. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi annaðist rekstur fjárfestingarsjóðs sem nefndur var Peningabréf Landsbankans ISK. Landsbanki Íslands hf. hafði vörslur og umsjón með eignum sjóðsins á grundvelli samnings frá 23. október 2003 sem gerður var á grundvelli heimildar í 18. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Stefndi var því rekstrarfélag og Landsbanki Íslands hf. vörslufélag í skilningi 3. og 4. töluliðar 2. gr. laganna.

Áfrýjandi átti hlutdeildarskírteini í sjóðnum að andvirði 24.235.664 krónur miðað við kaupgengi föstudaginn 3. október 2008. Að kvöldi sunnudagsins 5. þess mánaðar sendi áfrýjandi verðbréfamiðlara sínum í Landsbanka Íslands hf. í Luxemborg fyrirmæli með tölvupósti um innlausn allra hlutdeildarskírteina sinna í sjóðnum. Næsta morgun 6. október kl. 7.37 svaraði miðlarinn og sagðist ætla að sjá til þess að skírteinin yrðu innleyst. Áfrýjandi spurðist síðan fyrir með tölvupósti kl. 10.24 sama dag hvort innlausnin hefði farið fram og því svaraði miðlarinn skömmu síðar eða kl. 11.15 með þessum orðum: „Við bara rétt sluppum“. Þegar líða tók á dag bárust áfrýjanda upplýsingar um að hlutdeildarskírteini hans hefðu ekki verið innleyst.

Samkvæmt útboðslýsingu sjóðsins frá júlí 2008, sem gefin var út í samræmi við 47. gr. laga nr. 30/2003, var opið fyrir viðskipti í sjóðnum virka daga frá kl. 10 til 16. Að morgni 6. október 2008 kom stjórn stefnda saman til fundar og var sú ákvörðun tekin á tíunda tímanum, áður en opnað var fyrir viðskipti þann dag, að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í öllum sjóðum félagsins. Í kjölfarið sama dag var ákvörðunin tilkynnt Fjármálaeftirlitinu með tölvupósti, sem sendur var kl. 11.04, auk þess sem hún var kynnt opinberlega á vefmiðlinum mbl.is kl. 14.03 og á visir.is kl. 14.17.

Í samræmi við tilmæli Fjármálaeftirlitsins 17. október 2008 tók stefndi þá ákvörðun að slíta peningamarkaðssjóðum. Við slit á þeim sjóði sem áfrýjandi hafði fjárfest í höfðu eignir sjóðsins lækkað í verði og fékk áfrýjandi 16.674.136 krónur við innlausn hlutdeildarskírteina 28. október 2008, en það svarar til 68,8% af kaupgengi þann dag sem síðast var opið hjá stefnda fyrir viðskipti með skírteini í sjóðnum 3. sama mánaðar.

Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á því að hann hafi gefið fyrirmæli um innlausn hlutdeildarskírteina áður en ákvörðun stefnda 6. október 2008 um að fresta innlausn varð bindandi. Því hafi stefnda borið að innleysa skírteinin og þar sem það hafi ekki verið gert hafi stefndi bakað sér bótaskyldu gagnvart áfrýjanda. Aðalkrafa áfrýjanda svarar til mismunar á eign hans í sjóðnum miðað við kaupgengi 3. október 2008 og innlausn 28. sama mánaðar. Stefndi telur aftur á móti að ákvörðun um að fresta innlausn hafi öðlast gildi um leið og hún var tekin og verið bindandi gagnvart áfrýjanda þótt ekki hafi hún samtímis verið tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og auglýst opinberlega. Málsástæðum aðila er að öðru leyti lýst í héraðsdómi.

II

Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 eru hlutdeildarskírteini fjárfestingarsjóðs innlausnarskyld eftir reglum viðkomandi sjóðs. Samkvæmt þeim reglum er þó heimilt að fresta innlausn hlutdeildarskírteina. Sú ráðstöfun skal vera almenn og taka til allra skírteina og verður henni einungis beitt mæli sérstakar ástæður með því og hagsmunir eigenda krefji. Skal ráðstöfunin þegar tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og jafnframt auglýst opinberlega, sbr. 2. mgr. sömu greinar.

Hinn 23. júlí 2008 samþykkti stjórn stefnda reglur fyrir Peningabréf Landsbankans ISK en í þeim sjóði fjárfesti áfrýjandi svo sem áður getur. Samkvæmt 10. grein þeirra reglna var stefnda skylt að innleysa hlutdeildarskírteini að kröfu eigenda á því kaupgengi sem gilti á innlausnardegi í samræmi við ákvæði laga og reglna þar að lútandi. Áttu viðskiptin að fara fram samdægurs bærist ósk um þau fyrir kl. 16. Í sömu grein er síðan að finna heimild til að fresta innlausn hlutdeildarskírteina undir sérstökum kringumstæðum en ákvæðið er að öðru leyti efnislega samhljóða 2. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003. Í dæmaskyni um tilvik sem heimila frestun innlausnar er nefnd lokun kauphallar, þar sem verulegur hluti eigna sjóðsins er skráður þannig að ekki reynist unnt að staðreyna innlausnarvirði, eða sjóðurinn standi frammi fyrir svo miklum kröfum um innlausn að ekki sé unnt að mæta þeim nema með sölu eigna sem gæti tekið einhvern tíma. Þá segir að frestun skuli tilkynnt Fjármálaeftirliti og auglýst opinberlega.

Að morgni 6. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið þá ákvörðun að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga sem gefnir höfðu verið út af öllum helstu fjármálafyrirtækjum landsins og teknir höfðu verið til viðskipta á skipulögðum markaði. Kom fram í tilkynningu eftirlitins að það teldi óvissu koma í veg fyrir eðlilega verðmyndun verðbréfa auk þess sem verðmótandi upplýsingar væru orðnar of dreifðar til að unnt væri að tryggja trúnað þeirra og þar með jafnræði fjárfesta. Fyrir liggur að verulegur hluti eigna sjóðsins sem áfrýjandi fjárfesti í voru verðbréf útgefin af þeim fjármálafyrirtækjum sem framangreind ákvörðun Fjármálaeftirlitsins tók til. Er ágreiningslaust með aðilum að fyrir hendi hafi verið sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði sem heimiluðu stefnda að fresta innlausn hlutdeildarskírteina. Aftur á móti deila aðilar um hvort ákvörðun þar að lútandi hafi orðið bindandi áður en hún var tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og birt opinberlega.

Í 2. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 og 10. grein reglna fyrir sjóðinn segir að ákvörðun um að fresta innlausn hlutdeildarskírteina skuli þegar tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og auglýst opinberlega. Af þessu leiðir að gildistaka slíkrar ákvörðunar er ekki bundin undanfarandi kynningu af því tagi, sbr. og dómur Hæstaréttar frá 24. maí 2011 í máli nr. 219/2011. Þá verður ekki talið að sá dráttur hafi orðið á að ákvörðunin væri tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og auglýst að það geti haft áhrif á gildi hennar. Þar sem fyrirmæli áfrýjanda um innlausn sunnudaginn 5. október 2008 gat fyrst komið til afgreiðslu daginn eftir, það er sama dag og tekin var ákvörðun um frestun innlausnar, er hann bundinn af henni. Því var stefnda ekki skylt að innleysa skírteinin 6. október 2008 miðað við kaupgengi 3. sama mánaðar. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að stefndi skuli sýkn af kröfum áfrýjanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Stefndi, Landsvaki hf., er sýkn af kröfum áfrýjanda, S-kk-ef K-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.