265/2010

Í málinu kröfðust T og H þess aðallega að sveitarfélaginu V yrði gert að leysa til sín fasteign þeirra að R á grundvelli 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og til vara að viðurkennt yrði að „föst búseta til íbúðar“ væri heimil að R. Byggðu þau meðal annars á því að eftir kaup þeirra á eigninni hefði aðalskipulagi í V, sem tók meðal annars til landnotkunar í R, verið breytt á þann hátt að hús þeirra teldist orðið frístundarhús. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili, eins og þeim var breytt með lögum nr. 149/2006, leiddi framangreint til þess að lögheimili fengist ekki skráð að R. Talið var að þar sem umrædd eign T og H hefði aldrei verið samþykkt sem íbúðarhúsnæði hefði nýtt aðalskipulag V engu breytt um leyfða notkun hússins og þau því ekki orðið fyrir tjóni við gildistöku breytinga á skipulaginu. Var kröfu þeirra um innlausn samkvæmt 33. gr. laga nr. 73/1997 því hafnað. Hvað varðaði kröfur T og H um viðurkenningu á því að föst búseta til íbúðar væri heimil á eign þeirra kemur fram í dómi Hæstaréttar að ekki yrði annað ráðið af gögnum málsins en að T og H hefðu við höfðun málsins átt fasta búsetu í húsinu í skilningi 1. og 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 og að lögheimili þeirra hafi verið þar skráð því til samræmis. Þótt þau flyttu af eigninni stæðu lög ekki gegn því að þau tækju þar aftur upp fasta búsetu. Á hinn bóginn gæti ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 21/1990, sbr. 2. gr. laga nr. 149/2006, komið í veg fyrir að T og H fengju á þeim grundvelli skráð þar lögheimili.  Dómkrafa þeirra að þessu leyti sneri ekki að lögheimili þeirra eftir orðanna hljóðan. Ekkert lægi fyrir um að V hefði lagst gegn búsetu þeirra eða annarra í húsinu eða vefengt á annan hátt að þeim væri heimilt að eiga þar bústað, enda ætti ákvörðun um slíkt ekki undir V að lögum. Að þessu virtu yrði ekki séð hvaða lögvarða hagsmuni T og H gætu haft af því að felldur yrði efnisdómur á þessa dómkröfu og var henni því að af sjálfsdáðum vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. apríl 2010. Þau krefjast þess aðallega að felld verði úr gildi ákvörðun stefnda 2. apríl 2009 um að hafna kröfu um innlausn á fasteign þeirra að Hvassahrauni 22 í Sveitarfélaginu Vogum og verði honum gert að leysa hana til sín í samræmi við 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Til vara krefjast áfrýjendur að viðurkennt verði að „föst búseta til íbúðar sé heimil að Hvassahrauni 22“. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins leitaði H-kk-nf Á-kk-nf 29. maí 1997 eftir leyfi stefnda, sem þá bar heitið Vatnsleysustrandarhreppur, til að „endurbyggja sumarhús í heilsárshús úr timbri á lóðinni nr. 22 við Hvassahraun, Ylur“, en eftir þágildandi aðalskipulagi stefnda mun lóðin hafa verið á „opnu óbyggðu svæði“. Á fundi 29. júlí 1997 tók byggingar- og skipulagsnefnd stefnda fyrir þetta erindi, sem lýst var þannig í fundargerð að það lyti að „leyfi til að byggja við og stækka sumarhúsið Yl í Hvassahrauni“, og var fallist á það með fyrirvara um samþykki brunavarna Suðurnesja. Á grundvelli þessa var reist á lóðinni tvílyft hús úr timbri að grunnfleti samtals 154 m2. Stefndi lét frá sér fara yfirlýsingu 8. júní 1999, þar sem fram kom að H-kk-þgf ásamt J-kvk-þgf O-kvk-þgf væri heimilt „að skrá lögheimili sitt að Hvassahrauni 22, Vatnsleysustrandarhreppi sem er sumarbústaðahverfi, með fyrirvara um að þau afsali sér allri þjónustu sem sveitarfélagið annars ber að sinna samkvæmt lögum s.s. snjómokstri og skólaakstri. Ef núverandi eigendur selja fasteignina mun sama gilda um framtíðar kaupendur.“ Fyrir liggur í málinu að H-kk-nf og J-kvk-nf gerðu samning 19. október 1999 við þáverandi eiganda lands á þessu svæði, Styrktarfélag vangefinna, um „leigu á landi undir sumarbústað“, en í yfirlýsingu félagsins 16. nóvember sama ár var þess getið að það féllist á „að húsið verði skráð sem heilsárshús.“ Sama dag gaf byggingarfulltrúi stefnda út vottorð um byggingarstig hússins, þar sem því var lýst með síðastgreindu heiti. Stefndi beindi 7. mars 2000 tilkynningu til Fasteignamats ríkisins á eyðublaði fyrir upplýsingar um nýjar og breyttar fasteignir, þar sem fram kom að hús þetta væri sumarbústaður, en í framlögðu vottorði fasteignamatsins frá 4. apríl 2001 var það nefnt „heilsárshús.“ Ekki liggur annað fyrir en að H-kk-nf og J-kvk-nf hafi búið í húsinu og átt þar lögheimili þar til þau seldu það áfrýjendum 31. júlí 2002. Því hefur ekki verið mótmælt, sem staðhæft er í héraðsdómsstefnu, að áfrýjendur hafi í framhaldi af þessu skráð lögheimili sitt í húsinu.

Umhverfisráðherra staðfesti 19. mars 2003 breytingu á aðalskipulagi stefnda fyrir árabilið 1994 til 2014, sem tók meðal annars til landnotkunar í Hvassahrauni, en samkvæmt breytingunni áttu að vera „orlofs og sumarbústaðir“ á svæðinu, þar sem hús áfrýjenda stendur. Áður en þessi breyting var staðfest hafði sveitarstjórn stefnda samþykkt 10. desember 2002 deiliskipulag fyrir „Hvassahraun - frístundabyggð“, þar sem meðal annars var gert ráð fyrir fasteign áfrýjenda í hverfi með á þriðja tug lóða.

Með 1. gr. laga nr. 149/2006, sem tóku gildi 30. desember 2006, var 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili breytt þannig að kveðið var á um að dvöl í „húsnæði í skipulagðri frístundabyggð“ væri ekki „ígildi fastrar búsetu“ í skilningi 1. og 2. mgr. 1. gr. síðarnefndu laganna. Jafnframt var í 2. gr. laga nr. 149/2006 ákvæði til bráðabirgða, þar sem mælt var svo fyrir að framangreind breyting, sem gerð var á 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990, skyldi ekki raska skráningu lögheimilis í húsnæði í skipulagðri frístundabyggð, sem færð hefði verið í þjóðskrá fyrir 1. janúar 2007, en ef viðkomandi maður eða fjölskylda hans flyttist þaðan félli niður réttur til að skrá þar lögheimili. Áfrýjandinn T-kk-nf R. G-kk-nf ritaði bréf 22. maí 2007 til þjóðskrár, þar sem hann kvaðst hafa í hyggju að taka tilboði vinnuveitanda síns um að starfa erlendis í tvö ár, sem hefði í för með sér flutning á lögheimili hans, en eftir þann tíma myndi hann flytja aftur að Hvassahrauni 22. Af þessu tilefni spurðist áfrýjandinn fyrir um hvort framangreindar breytingar á lögum nr. 21/1990 stæðu því í vegi að hann fengi að skrá þar aftur lögheimili eftir dvölina erlendis. Í bréfi þjóðskrár 20. júní 2007 var þessari spurningu svarað játandi. Áfrýjendur kröfðust þess 3. mars 2009 með vísan til 1. mgr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga að stefndi leysti til sín fasteign þeirra, sem íbúðarhús til fastrar búsetu hafi verið hluti af þegar þau keyptu hana, enda hafi skipulagi stefnda verið breytt eftir kaupin á þann hátt að húsið teldist orðið frístundahús og girði það fyrir að lögheimili fáist þar skráð. Þessu erindi hafnaði stefndi 2. apríl 2009. Af því tilefni höfðuðu áfrýjendur mál þetta 10. júní sama ár.

II

Eins og að framan greinir gera áfrýjendur aðallega þær dómkröfur annars vegar að felld verði úr gildi ákvörðun stefnda 2. apríl 2009 um að hafna kröfu þeirra um að hann leysi til sín fasteignina Hvassahraun 22 og hins vegar að honum verði gert að innleysa eignina í samræmi við 1. mgr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga. Til þess að unnt yrði að taka síðari hluta þessara krafna til greina yrði í dómi að komast að þeirri niðurstöðu að skilyrðum þessa lagaákvæðis væri fullnægt til að fella á stefnda skyldu til að leysa eignina til sín, en í því fælist um leið að hann hefði ranglega hafnað að verða við óskum áfrýjenda um það. Að þessu virtu er fyrri hluta aðalkröfu áfrýjenda ofaukið og eru engin efni til að taka afstöðu til hennar. Við svo búið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um að sýkna stefnda af aðalkröfu áfrýjenda staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Varakrafa áfrýjenda lýtur sem áður segir að því að viðurkennt verði að föst búseta til íbúðar sé heimil að Hvassahrauni 22. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að við höfðun þess hafi áfrýjendur átt í húsinu, sem hér um ræðir, fasta búsetu í skilningi 1. og 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 og lögheimili þeirra verið skráð þar því til samræmis. Þótt áfrýjendur flyttu af eigninni stæðu lög ekki gegn því að þau tækju þar aftur upp fasta búsetu, en ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 21/1990 gæti á hinn bóginn komið í veg fyrir að þau fengju á þeim grundvelli skráð þar lögheimili. Dómkrafa þessi snýr ekki að lögheimili áfrýjenda eftir orðanna hljóðan. Ekkert liggur fyrir um að stefndi hafi lagst gegn búsetu áfrýjenda eða annarra í þessu húsi eða vefengt á annan hátt að þeim sé heimilt að eiga þar bústað, enda á ákvörðun um slíkt ekki undir stefnda að lögum. Að þessu virtu verður ekki séð hvaða lögvarða hagsmuni áfrýjendur gætu haft af því að felldur yrði efnisdómur á þessa dómkröfu og ber af þeim sökum að vísa henni af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Stefndi, Sveitarfélagið Vogar, er sýkn af kröfu áfrýjenda, T-kk-ef R. G-kk-ef og H-kvk-ef H-kvk-ef, um að honum verði gert að leysa til sín fasteignina Hvassahraun 22.

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að öðru leyti en að framan greinir.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.