527/2014

W ehf. höfðaði mál á hendur S, I ohf. og I ehf. og krafðist þess að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014 og lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun, þar sem þeim fyrirmælum var beint til I ohf. að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu þeirri ákvörðun S hvort fyrir sitt leyti til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum tveimur úrskurðum sínum. Undir meðferð málsins í héraði beiddist ehf. þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum um skýringu á reglugerð 95/93/EBE, m.a. um stöðu svokallaðs samræmingarstjóra flugvalla samkvæmt reglugerðinni. Með hinum kærða úrskurði var beiðni I ohf. hafnað með vísan til þess að ekki yrði séð að svör EFTA-dómstólsins við þeim spurningum, sem fram kæmu í beiðninni, hefðu þýðingu fyrir úrlausn málsins. Var í því sambandi vísað til þess að þau atriði, sem beiðnin I ohf. laut að, vörðuðu skýringu íslenskra laga og réttarheimilda og að EFTA-dómstóllinn yrði ekki krafinn um skýringu á ákvæðum landsréttar aðildarríkja. Þá félli túlkun innlendra samkeppnislaga og mat á rétthæð þeirra gagnvart öðrum landslögum utan valdsviðs EFTA-dómstólsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið skuli skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við eigi, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggi. Slík lögskýring taki eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast sé unnt gefin merking, sem rúmist innan þeirra og komist næst því að svara til sameiginlegra reglna sem gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. Í ljósi atvika málsins, málsástæðna W ehf. og kröfugerðar hans í málinu væri nægjanlega fram komið að skýring á ákvæðum reglugerðar 95/93/EBE gæti haft þýðingu þegar leyst verði úr kröfum S og W ehf. og þar með haft áhrif á úrslit málsins. Var því kveðið á um að leitað skyldi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði. Kom fram í því sambandi að engu breytti þótt málið væri rekið sem flýtimeðferðarmál, enda gæti forseti EFTA-dómstólsins samkvæmt starfsreglum dómstólsins tekið ákvörðun um flýtimeðferð máls ef ljóst væri af ástæðum sem vísað væri til að verulega brýnt sé að leysa úr málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kærum 22. og 30. júlí 2014, sem bárust réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. júlí 2014, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við mál varnaraðilans Wow air ehf. á hendur sóknaraðilum og varnaraðilanum Samkeppniseftirlitinu. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðilar krefjast þess að fyrrgreind krafa þeirra verði tekin til greina. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málið er rekið sem flýtimeðferðarmál samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Varnaraðilinn Wow air ehf. beindi 14. mars 2013 erindi til varnaraðilans Samkeppniseftirlitsins þar sem kvartað var yfir fyrirkomulagi sóknaraðilans Isavia ohf. við úthlutun á afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna fyrirhugaðs áætlunarflugs Wow air ehf. til Bandaríkjanna árið 2014. Samkeppniseftirlitið lauk málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun 1. nóvember 2013 í máli nr. 25/2013 þar sem tilteknum fyrirmælum, sem nánar er gerð grein fyrir í hinum kærða úrskurði, var beint til Isavia ohf. Með kæru 28. nóvember 2013 skaut sá sóknaraðili ákvörðun Samkeppniseftirlitsins til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og krafðist þess að hún yrði felld úr gildi. Sóknaraðilinn Icelandair ehf. skaut ákvörðun Samkeppniseftirlitsins fyrir sitt leyti til áfrýjunarnefndarinnar með kæru 29. sama mánaðar og krafðist þess einnig að ákvörðunin yrði felld úr gildi. Fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála krafðist Samkeppniseftirlitið í báðum málunum að fyrrgreind ákvörðun þess yrði staðfest. Með úrskurðum áfrýjunarnefndarinnar 27. febrúar 2014 komst hún að þeirri niðurstöðu að samræmingarstjóri á Keflavíkurflugvelli fari með sjálfstætt stjórnsýsluvald samkvæmt íslenskum lögum á því sviði sem lýst er í úrskurði áfrýjunarnefndarinnar. Yrði máli þessu því ekki beint að Isavia ohf., þar sem félagið brysti heimild til að fylgja eftir þeim fyrirmælum sem mælt var fyrir um í hinni kærðu ákvörðun. Var ákvörðun Samkeppniseftirlitsins því felld úr gildi. Að fenginni þeirri niðurstöðu var ekki talin þörf á að fjalla um aðrar málsástæður aðila. Lýtur málsókn Wow air ehf. að því að fá endurskoðun á þessari niðurstöðu.

II

Samkvæmt heimild í 57. gr. c laga nr. 60/1998 um loftferðir voru með reglugerðum nr. 1050/2008 og 840/2009 innleiddar í íslenskan rétt sameiginlegar EES-reglur um úthlutun afgreiðslutíma á bandalagsflugvöllum samkvæmt reglugerð ráðsins (EBE) nr. 95/1993 frá 18. janúar 1993, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 793/2004 frá 21. apríl 2004 og reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 545/2009 frá 18. júní 2009.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið skal skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Tekur slík lögskýring eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast er unnt gefin merking, sem rúmast innan þeirra og næst kemst því að svara til sameiginlegra reglna sem gilda eiga á Evrópska efnahagssvæðinu. Í lögum nr. 60/1998, lögum nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl., reglugerð nr. 1050/2008 og áðurnefndum reglugerðum ráðsins (EBE) og Evrópuþingsins og ráðsins (EB) er ekki kveðið skýrt á um stöðu samræmingarstjóra flugvalla.

Þegar framangreint er virt í ljósi atvika málsins, sem rakin eru í hinum kærða úrskurði, málsástæðna varnaraðilans Wow air ehf. og kröfugerðar hans í málinu er nægjanlega fram komið að skýring á ákvæðum reglugerðar ráðsins (EBE) nr. 95/1993 geti haft þýðingu þegar leyst er úr kröfu varnaraðila og þar með haft áhrif á úrslit málsins. Samkvæmt því er með vísan til laga nr. 21/1994 rétt að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu á ákvæðum hennar, en spurningum til hans ber að haga á þann veg sem nánar greinir í dómsorði. Breytir þar engu þótt málið sé rekið sem flýtimeðferðarmál eftir XIX. kafla laga nr. 91/1991. Er þá til þess litið að samkvæmt 97. gr. a starfsreglna EFTA-dómstólsins getur forseti hans, eftir beiðni dómstóls aðildarríkis og að tillögu framsögumanns, ákveðið flýtimeðferð og vikið frá ákvæðum starfsreglnanna varðandi ráðgefandi álit, ef ljóst er af aðstæðum sem vísað er til að verulega brýnt sé að leysa úr málinu.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Leita skal ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á eftirfarandi:

if !supportLists1. endifLeggur reglugerð ráðsins (EBE) nr. 95/1993 frá 18. janúar 1993 um sameiginlegar reglur um úthlutun afgreiðslutíma á bandalagsflugvöllum þá skyldu á herðar aðildarríkjunum að samræmingarstjóra, sem skipaður er samkvæmt ákvæðum reglugerðarinnar, sé við framkvæmd starfa sinna með reglum landsréttar fengið í hendur sjálfstætt stjórnsýsluvald, sem sé hluti af framkvæmdavaldi aðildarríkisins, eða hefur aðildarríkið frjálsar hendur um hver staða samræmingarstjóra er að þessu leyti samkvæmt reglum landsréttar?

if !supportLists2. endifEr við það miðað í 7. og 8. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 95/1993, þar sem eru fyrirmæli um meðferð kvartana vegna úthlutunar afgreiðslutíma, að allar kvartanir, þar með taldar kvartanir sem reistar eru á samkeppnissjónarmiðum, fari í þann farveg sem þar er mælt fyrir um, eða ber að skilja þau orð 15. liðar aðfararorða reglugerðarinnar að henni skuli beitt með fyrirvara um samkeppnisreglur sáttmálans, einkum 85. og 86. gr., á þann veg að kvartanir reistar á samkeppnissjónarmiðum lúti alfarið lögsögu samkeppnisyfirvalda í viðkomandi aðildarríki og skuli því beint til þeirra?

if !supportLists3. endifEf samkeppnisyfirvald í aðildarríki beinir á grundvelli innlendra samkeppnislaga og með vísan til reglugerðar nr. 95/1993 fyrirmælum í því skyni að efla samkeppni, er þá við það miðað í reglugerðinni að þeim fyrirmælum sé beint til þess aðila sem samkvæmt henni fer með flugvallarstjórn (managing body of an airport/competent authority) eða skal þeim fyrirmælum beint til samræmingarstjóra?

Kærumálskostnaður fellur niður.