387/2013

Með úrskurði héraðsdóms var hafnað kröfu Í ehf. um að felld yrði úr gildi ákvörðun héraðsdóms um heimild til að fullnægja dómi, sem kveðinn var upp af portúgölskum dómstóli, og málskostnaður milli aðila felldur niður. Með hinum erlenda dómi var Í ehf. gert að greiða portúgalska félaginu I skaðabætur vegna viðskipta málsaðila með saltfisk, en Í ehf. tók ekki til varna í málinu. Í ehf. kærði úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar og bar því einkum við að stefna í hinu erlenda dómsmáli hefði ekki verið birt sér til samræmis við áskilnað íslenskra laga og að dómur í því hefði heldur ekki verið birtur sér samkvæmt áskilnaði Lúganósamningsins frá árinu 1988, sbr. lög nr. 68/1995. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að 1. maí 2011 hefðu tekið gildi lög nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, en samkvæmt lögunum hefði samningur þess efnis, sem gerður var í Lúganó árið 2007 og kom í stað eldri samningsins frá 1988, lagagildi hér á landi. Talið var að leysa bæri úr málinu á grundvelli ákvæða hins nýja samnings. Uppfyllti stefnubirting fyrir Í ehf. áskilnað 2. tölul. 34. gr. hins nýja Lúganósamnings og þótti félagið hafa fengið vitneskju um stefnuna svo tímanlega að það hefði getað undirbúið málsvörn sína, en ákvæði samningsins væru sérákvæði sem gengju framar öðrum ósamrýmanlegum ákvæðum íslenskra laga. Þá þótti sú staðreynd að hinn erlendi dómur hefði ekki verið birtur Í ehf. ekki standa viðurkenningu hans í vegi samkvæmt ákvæðum Lúganósamningsins. Aðrar málsástæður Í ehf. voru taldar haldlausar. Var hinn kærðir úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. júní 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. maí 2013 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun héraðsdóms um heimild til að fullnægja dómi, sem kveðinn var upp af portúgölskum dómstóli 17. desember 2007, og málskostnaður milli aðila felldur niður. Vísar sóknaraðili til kæruheimildar í g. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Krefst sóknaraðili þess aðallega að kæru varnaraðila verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað sem varnaraðila verði gert að greiða sér. Í báðum tilvikum gerir sóknaraðili kröfu um kærumálskostnað.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 5. júní 2013. Vísar hann til kæruheimildar í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 og q. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991, auk 2. töluliðar 37. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um fullnustu dóma í einkamálum, sbr. lög nr. 68/1995. Krefst varnaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, auk þess sem hann krefst málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

I

Hinn 1. maí 2011 tóku gildi lög nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Samkvæmt 2. gr., sbr. 1. gr., þeirra laga hefur samningur þessa efnis, sem gerður var í Lúganó 30. október 2007 og kom í stað eldri samnings sem gerður var í sömu borg 16. september 1988, lagagildi hér á landi. Ísland er aðili að hinum nýja samningi og Portúgal, sem aðildarríki Evrópubandalagsins, er bundið af honum. Eftir 1. mgr. 63. gr. samningsins skal honum beitt „þegar krafist er viðurkenningar eða fullnustu á dómi ... í því ríki sem beiðni er beint til.“ Þar sem sóknaraðili krafðist þess fyrst með aðfararbeiðni til Héraðsdóms Reykjaness 16. desember 2011 að dómur hins portúgalska dómstóls, sem kveðinn var upp 17. desember 2007, yrði lýstur fullnustuhæfur hér á landi ber að leysa úr máli þessu á grundvelli ákvæða hins nýja samnings, en ekki eldri samnings.

Ákvæðum eldri samningsins var beitt við úrlausn þessa máls í héraði án þess að gerð hafi verið athugasemd við það af hálfu málsaðila. Þar sem ákvæði nýja samningsins, sem helst á reynir, eru sama efnis og samsvarandi ákvæði eldri samnings eru ekki efni til að ómerkja hinn kærða úrskurð af þessum sökum.

II

Samkvæmt 44. gr. og viðauka IV við áðurgreindan Lúganósamning, sbr. lög nr. 7/2011, verður úrskurði héraðsdóms um fullnustuhæfi erlends dóms hér á landi skotið til Hæstaréttar. Sé úrskurður kæranlegur er heimilt samkvæmt 3. mgr. 151. gr., sbr. 4. mgr. 150. gr., laga nr. 91/1991 að kæra hann til staðfestingar um annað en málskostnað, svo sem sóknaraðili gerði, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 23. mars 1999 í máli nr. 94/1999 sem birtur er í dómasafni það ár, bls. 1384.

Krafa sóknaraðila um að kæru varnaraðila verði vísað frá Hæstarétti er annars vegar reist á því að hún uppfylli ekki skilyrði c. liðar 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 og hins vegar að varnaraðili reki mál til endurupptöku hins umþrætta dóms í Portúgal fyrir þarlendum dómstólum, samhliða þessu máli. Samkvæmt c. lið 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 skal í kæru til Hæstaréttar greina ástæður sem kæra er reist á. Í kæru varnaraðila eru í stuttu máli taldar upp ástæður hennar, sem eru í meginatriðum þær sömu og hafðar voru uppi af hans hálfu í héraði, án þess að þær séu sérstaklega rökstuddar. Með þessu móti fullnægði kæran því lágmarksskilyrði sem fram kemur í fyrrgreindu lagaákvæði. Sú röksemd sóknaraðila að vísa beri máli þessu frá Hæstarétti vegna þess að varnaraðili leitist við að fá fyrrnefndum dómi hnekkt fyrir portúgölskum dómstólum á sér ekki lagastoð, enda heldur hann fast við þær kröfur sínar að dómurinn verði lýstur fullnustuhæfur hér á landi og að honum verði heimilað að gera fjárnám hjá varnaraðila fyrir dómkröfunni. Samkvæmt þessu eru ekki efni til að vísa kæru varnaraðila frá Hæstarétti.

Í kærunni er tekið fram að krafa varnaraðila fyrir Hæstarétti sé meðal annars reist á því að sóknaraðili hafi „sýnt af sér tómlæti við innheimtu hinnar umdeildu kröfu.“ Þessi málsástæða hefur ekki verið skýrð frekar í málatilbúnaði varnaraðila hér fyrir dómi, svo sem nauðsynlegt hefði verið vegna þess hve óljós hún er, og kemur hún því ekki til álita við úrlausn málsins vegna vanreifunar.

III

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði á mál þetta rót sína að rekja til kaupa sóknaraðila á saltfiski af varnaraðila. Í aðilaskýrslu framkvæmdastjóra varnaraðila fyrir héraðsdómi kvað hann þessi viðskipti aðallega hafa átt sér stað á fyrri hluta árs 2006. Hafi þeim lokið með því að komið hafi upp ágreiningur milli málsaðila um gæði fisks í síðustu vörusendingunni frá varnaraðila til sóknaraðila. Í skýrslu framkvæmdastjórans kom fram að ekki hafi tekist að jafna ágreininginn þrátt fyrir að aðilar hafi talast nokkrum sinnum við í síma og sent tölvubréf sín á milli. Kvað hann þau samskipti hafa farið fram á ensku og hafi þeim lokið í júlí eða ágúst 2006.

Sóknaraðili taldi fyrir sitt leyti að stór hluti saltfisksins sem hann hafði keypt af varnaraðila væri gallaður. Af þeim sökum höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila fyrir einkamáladómstóli í Baxio Vouga héraði í Portúgal þar sem hann krafðist bóta vegna gallans. Hinn portúgalski dómstóll sendi varnaraðila stefnuna ásamt fleiri skjölum með ábyrgðarbréfi á heimilisfang að Suðurhrauni 3 í Garðabæ og var kvittað fyrir móttöku bréfsins 24. apríl 2007. Samkvæmt gögnum málsins var lögheimili varnaraðila á þessum stað til 27. apríl 2006 þegar það var flutt að Iðavöllum 7a í Keflavík. Í fyrrgreindri aðilaskýrslu framkvæmdastjóra varnaraðila sagði hann að starfsmaður hjá öðru fyrirtæki, sem hafði haft aðsetur á sama stað og varnaraðili, hafi kvittað fyrir móttöku á ábyrgðarbréfinu. Sagðist framkvæmdastjórinn hafa fengið í hendur skjölin sem send voru með bréfinu. Aðspurður kvað hann skjölin hafa verið á portúgölsku, en hann hafi getað greint heiti sóknaraðila á einhverjum þeirra. Hann hafi ekki aðhafst neitt frekar þar sem hann hafi ekkert getað „ætlað það að þetta væru einhver dómskjöl.“ Á afriti af frumgerð stefnunnar á portúgölsku, sem liggur fyrir í málinu, sést að hún stafaði frá „Tribunal Judicial de Aveiro“. Þar var varnaraðila sem stefnda veittur 60 daga frestur til að taka til varna.

Hinn 17. desember 2007 kvað hinn portúgalski dómstóll upp útivistardóm í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Voru dómkröfur þess fyrrnefnda teknar til greina og sá síðarnefndi dæmdur til að greiða honum 37.700,71 evru með nánar greindum vöxtum. Í kjölfarið sendi dómstóllinn tilkynningu um dóminn ásamt afriti af honum til varnaraðila í ábyrgðarbréfi að Suðurhrauni 3 í Garðabæ. Fyrir liggur að hann veitti því bréfi ekki viðtöku.

Eins og áður greinir krafðist sóknaraðili þess með aðfararbeiðni til Héraðsdóms Reykjaness 16. desember 2011 með vísan til 31. gr. eldri Lúganósamnings, sbr. lög nr. 68/1995, og 11. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 að dómur hins portúgalska dómstóls yrði lýstur fullnustuhæfur hér á landi. Ennfremur að heimilað yrði að gera fjárnám hjá varnaraðila fyrir skuld hans við sóknaraðila „að fjárhæð 60.507,12“ sem síðan var sundurliðuð þar sem höfuðstóll samkvæmt dóminum og aðrar upphæðir voru greindar í evrum og loks heildarfjárhæðin „60.507,12 evrur“. Beiðnin var árituð af héraðsdómara 14. febrúar 2012 þar sem aðför var heimiluð til fullnustu kröfu samkvæmt henni.

Varnaraðili var boðaður til fjárnáms af sýslumanninum í Keflavík 3. maí 2012 og sú boðun birt framkvæmdastjóra hans 7. sama mánaðar. Aðfarargerðin var tekin fyrir hjá sýslumanni 23. maí 2012 þar sem mætt var af hálfu beggja aðila. Í ljósi þess að varnaraðili hafði daginn áður lagt fram beiðni um endurupptöku fyrrgreindrar ákvörðunar um fullnustuhæfi dómsins á grundvelli 36. gr. áðurgreinds samnings var gerðinni frestað þar til ákvörðun héraðsdóms lægi fyrir. Hinn kærði úrskurður var síðan kveðinn upp 22. maí 2013 eins áður greinir. Áður hafði sóknaraðili farið fram á við dómstól í Portúgal að umræddur dómur yrði felldur úr gildi. Með úrlausn 31. október 2012 hafnaði dómstóllinn að verða við þeirri kröfu. Sóknaraðili mun hafa skotið úrlausninni til æðra dóms í Portúgal, en ekkert liggur fyrir um afdrif þess málskots.

Krafa sóknaraðila um að ákvörðun héraðsdómara 14. febrúar 2012 um heimild til að fullnægja dómnum, sem kveðinn var upp af hinum portúgalska dómstóli 17. desember 2007, verði endurupptekin og felld úr gildi er í fyrsta lagi reist á því að stefna í máli því sem höfðað var og síðar dæmt í Portúgal hafi ekki verið réttilega birt fyrir sér. Við birtingu stefnunnar hafi átt að gæta ákvæða íslenskra laga um það efni, en það hafi ekki verið gert. Þá liggi ekki fyrir neitt vottorð um birtinguna eins og áskilið hafi verið í 2. tölulið 46. gr. eldri Lúganósamnings þar sem kveðið var á um að ef um útivistardóm væri að ræða skyldi sá sem krefst fullnustu á honum leggja fram frumrit eða staðfest afrit af skjali sem sýndi að stefna eða samsvarandi skjal hafi verið birt þeim sem útivist varð hjá. Varnaraðila hafi því ekki verið réttilega birt stefna eða samsvarandi skjal svo tímanlega að hann gæti undirbúið vörn sína. Af þeim sökum sé dómurinn ekki viðhlítandi aðfararheimild hér á landi, sbr. 2. tölulið 27. gr. samningsins. Í öðru lagi byggir sóknaraðili kröfu sína á því að dómurinn hafi ekki verið birtur fyrir sér, svo sem áskilið hafi verið í 1. tölulið 47. gr. samningsins, í þriðja lagi að ákvörðun um heimild til að fullnægja dóminum hafi ekki verið birt fyrir sér og í fjórða lagi að aðfararbeiðni sóknaraðila sé óskýr. Ekki er gerð sérstök grein fyrir síðastgreindu tveimur málsástæðunum í málatilbúnaði varnaraðila hér fyrir dómi.

IV

Eins og fram kemur í kafla I ber að leggja ákvæði hins nýja Lúganósamnings, sem lögtekinn var hér á landi með 2. gr. laga nr. 7/2011, til grundvallar við úrlausn málsins. Ákvæði samningsins eru sérákvæði sem þýðir að þau ganga framar öðrum ósamrýmanlegum ákvæðum hérlendra laga nema atvik leiði ótvírætt til annarrar niðurstöðu. Ákvæði 2. mgr. 90. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 3. gr. laga nr. 53/2008, þar sem segir að stefna frá öðru ríki verði birt hér á landi eftir reglum XIII. kafla laga nr. 91/1991 og í samræmi við þjóðréttarsamning, ef slíkur samningur er í gildi við hlutaðeigandi ríki, öðlaðist fyrst lagagildi 5. júní 2008. Kemur það ákvæði því ekki til álita við úrlausn málsins vegna þess að varnaraðila var sem fyrr segir birt stefnan í máli því, sem sóknaraðili hafði höfðað á hendur honum í Portúgal, í apríl 2007. Sama gildir um ákvæði Haagsamningsins frá 15. nóvember 1965 um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum, en sá samningur öðlaðist ekki gildi að því er Ísland varðar fyrr en 1. júlí 2009.

Meginreglan er sú samkvæmt 1. mgr. 33. gr. áðurgreinds Lúganósamnings, sbr. 1. mgr. 26. gr. eldri Lúganósamnings, að dómur, sem kveðinn hefur verið upp í ríki sem bundið er af samningnum, skal viðurkenndur í öðrum samningsríkjum án þess að nokkurrar sérstakrar málsmeðferðar sé þörf, sbr. og 11. tölulið 1. mgr. 1. gr., 3. tölulið 1. mgr. 11. gr. og 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1989. Í 34. gr. og 35. gr. samningsins er mælt fyrir um það í hvaða tilvikum dómur skuli ekki viðurkenndur. Samkvæmt 2. tölulið 34. gr. samningsins ber ekki að viðurkenna útivistardóm ef varnaraðila var ekki birt stefna eða samsvarandi skjal svo tímanlega að hann gæti undirbúið vörn sína.

Ákvæði 2. töluliðar 34. gr. ber að skýra þannig að stefna teljist birt í skilningi þess ákvæðis ef fylgt hefur verið við birtingu hennar réttarreglum þess ríkis þar sem dómur var kveðinn upp og þeim alþjóðlegu reglum sem það hefur skuldbundið sig til að hlíta. Portúgalski dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að varnaraðila hafi verið birt stefna í málinu sem sóknaraðili hafði höfðað gegn honum í samræmi við ákvæði þarlendra laga. Sú niðurstaða styðst við ákvæði portúgalskra réttarfarslaga, sem lögð hafa verið fram í málinu, og verður hún ekki vefengd. Þar sem Portúgal hafði á þeim tíma þegar stefnan var birt ekki skuldbundið sig til að annar háttur yrði á hafður við stefnubirtingu hér á landi var stefnan samkvæmt framansögðu réttilega birt varnaraðila. Stendur því eftir að leysa úr því á grundvelli málsatvika hvort varnaraðili hafi fengið vitneskju um stefnuna svo tímanlega að hann gæti undirbúið vörn sína í málinu. Í aðilaskýrslu fyrirsvarsmanns varnaraðila fyrir dómi kom fram að honum hafi borist stefna í málinu eftir að ábyrgðarbréf, sem hana hafði að geyma, hafði verið móttekið. Þótt stefnan væri á portúgölsku komu heiti málsaðila fyrir í upphafi hennar og hún bar með sér að stafa frá „Tribunal Judicial“ sem hefði átt að vekja þá hugmynd hjá þeim, sem enskumælandi er og stundað hefur erlend viðskipti, að um væri að ræða skjal, útgefið af dómstóli. Að teknu tilliti til þessa og hve skammur tími var liðinn frá því að aðilarnir höfðu deilt um gæði á salfisknum sem sóknaraðili hafði keypt af varnaraðila án þess að samkomulag hefði tekist þeirra á milli, verður fallist á með héraðsdómi að sú skylda hafi hvílt á varnaraðila að kynna sér nánar efni skjalsins. Í stefnunni var honum gefinn 60 daga frestur til að taka afstöðu til og láta vita af því hvort hann tæki til varna í málinu. Samkvæmt þessu telst stefnan hafa verið birt varnaraðila svo tímanlega að hann hefði getað undirbúið vörn sína, sbr. 2. tölulið 34. gr. áðurgreinds samnings. Af þeim sökum stendur ákvæðið því ekki í vegi að dómurinn verði viðurkenndur hér á landi.

Af fyrirliggjandi gögnum verður ráðið að dómurinn hafi verið birtur varnaraðila í samræmi við ákvæði portúgalskra laga. Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. áðurgreinds samnings má einungis synja beiðni um fullnustuhæfi dóms af einhverri þeirri ástæðu sem tilgreind er í 34. gr. og 35. gr. samningsins. Af því leiðir að þær greinar hafa að geyma tæmandi talningu á undantekningum frá fyrrgreindri meginreglu 1. mgr. 33. gr. hans. Að því virtu er birting dóms ekki skilyrði fyrir viðurkenningu hans, svo sem varnaraðili heldur fram. Þá eru aðrar málsástæður fyrir kröfu hans haldlausar.

Eins og ráða má af lýsingu málsatvika í kafla III mun varnaraðili ekki hafa fengið vitneskju um hinn erlenda dóm fyrr en fyrirsvarsmaður hans var boðaður til að mæta við fjárnám 7. maí 2012. Sökum þess að sóknaraðili lét hjá líða að tilkynna varnaraðila um niðurstöðu dómsins og skora á hann að greiða dómkröfuna áður en hann leitaði fjárnáms hjá honum verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að málskostnaður falli niður.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.