218/2004

H, sem starfaði sem annar stýrimaður á fiskiskipi Þ hf., gerði samkomulag við Þ hf. um að hann færi í launalaust leyfi á tímabilinu frá 12. maí til 5. ágúst 2003. Áður en til þess kom að hann hæfi störf á ný seldi Þ hf. skipið 11. júní 2003 og sagði H upp störfum degi síðar. Skipið mun hafa verið afhent nýjum eiganda 7. júlí sama árs. Þar sem hinn nýji eigandi óskaði ekki eftir starfskröftum H var annar maður ráðinn í hans stað degi síðar. Í máli sem H höfðaði á hendur Þ hf. var deilt um hvort hann ætti rétt á bótum samkvæmt 25. gr. sjómannalaga þar sem ráðningarsamningi hans hafi verið rift við sölu skipsins, afhendingu þess eða ráðningu nýs stýrimanns á skipið. Í málinu var óumdeilt að H naut þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga. Talið var að samkomulag aðila um launalaust leyfi H hafi ekki girt fyrir rétt Þ hf. til að segja H upp störfum meðan á leyfinu stóð. Aftur á móti hafi H í raun verið vikið úr skiprúmi 8. júlí 2003 með þeim hætti að nýr stýrimaður var ráðinn í hans stað áður en uppsagnarfrestur hans var á enda runninn. Ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna girti hins vegar fyrir bætur til H sem vikið var úr skiprúmi eftir uppsögn. Var kröfu hans um bætur vegna ólögmætrar brottvikningar úr skiprúmi því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2004. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.543.850 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi starfaði áfrýjandi sem annar stýrimaður á fiskiskipi stefnda Skarfi GK 666. Hinn 25. febrúar 2003 gerðu málsaðilar með sér samkomulag um að áfrýjandi færi í launalaust leyfi frá 12. maí til 5. ágúst þess árs, en vegna skorts á aflaheimildum var ákveðið að skipið yrði ekki gert út umrætt tímabil. Áður en til þess kom að áfrýjandi hæfi á ný störf hjá stefnda gerði stefndi samning um sölu skipsins 11. júní 2003 og sagði áfrýjanda upp störfum degi síðar. Skipið mun hafa verið afhent nýjum eiganda 7. júlí sama árs. Þar sem nýr eigandi skipsins óskaði ekki eftir störfum áfrýjanda var annar maður ráðinn í hans stað degi síðar.

Ágreiningur málsaðila snýst um hvort áfrýjanda beri bætur samkvæmt ákvæðum 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Vill áfrýjandi miða við að ráðningarsamningi hans hafi verið rift við sölu skipsins, ella við afhendingu þess eða við ráðningu nýs stýrimanns á skipið. Þá deila aðilar um útreikning bóta samkvæmt ákvæðinu.

Í 27. gr. sjómannalaga er kveðið á um laun skipverja í uppsagnarfresti, sé honum sagt upp störfum. Í 23. gr. og 24. gr. laganna eru sérstakar heimildir til handa skipstjóra að víkja skipverja úr skiprúmi meðal annars vegna veikinda eða slyss, eða ef hann hefur gerst brotlegur við tilgreindar skyldur sínar samkvæmt sjómannalögum. Fyrra ákvæðið mælir fyrir um rétt skipverja til launa samkvæmt ákvæðum 36. gr. laganna um laun vegna sjúkdóms eða meiðsla, en samkvæmt hinu síðara á hann ekki rétt á kaupi lengur en hann gegndi starfi sínu. Ákvæði 1. og 2. mgr. 25. gr. sjómannalaga hafa að geyma bótareglu vegna brottvikningar skipverja úr skiprúmi án heimildar samkvæmt 23. gr. eða 24. gr. laganna. Í 3. mgr. greinarinnar segir þó að ákvæði 1. og 2. mgr. eigi ekki við ef skipverji víkur úr skiprúmi eftir uppsögn á þeim stað sem fyrir fram hafði verið samið um eða sem leiðir af reglum 10. gr. samkvæmt ákvörðun skipstjóra áður en uppsagnarfrestur er úti þannig að skipverji haldi kaupi og öðrum fríðindum þar til fresturinn er á enda runninn. Hefur stefndi meðal annars reist málatilbúnað sinn á því að atvik hafi verið með þeim hætti að falli undir ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna.

Fallist er á með héraðsdómi að samkomulag málsaðila 25. febrúar 2003 um launalaust leyfi áfrýjanda hafi ekki girt fyrir rétt stefnda til að segja áfrýjanda upp störfum meðan á leyfinu stóð. Þá er óumdeilt að áfrýjandi naut þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga. Samkvæmt 2. mgr. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga átti áfrýjandi þess kost að rifta ráðningarsamningi sínum við stefnda er honum barst vitneskja um sölu skipsins 11. júní 2003 og krefjast réttar til kaups um tilgreindan tíma samkvæmt ákvæðum 25. gr. laganna. Þann rétt nýtti hann ekki. Verður að telja að áfrýjanda hafi í raun verið vikið úr skiprúmi 8. júlí 2003 með þeim hætti að nýr stýrimaður var ráðinn í hans stað áður en uppsagnarfrestur hans var á enda runninn. Hins vegar er til þess að líta að framangreind ákvæði 3. mgr. 25. gr. laganna girða fyrir bætur í tilviki áfrýjanda er vikið var úr skiprúmi eftir uppsögn en hélt jafnframt tilgreindum launum og fríðindum út uppsagnarfrestinn. Verður því ekki fallist á kröfu áfrýjanda um bætur vegna ólögmætrar brottvikningar úr skiprúmi.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er málatilbúnaður áfrýjanda eingöngu reistur á því að stefndi hafi rift ráðningarsamningi aðila og þess vegna beri áfrýjanda bætur samkvæmt 25. gr. sjómannalaga. Hafa varnir stefnda að sama skapi eingöngu lotið að því atriði. Eins og málflutningi hefur að þessu leyti verið háttað þarf ekki að fjalla um uppgjör stefnda á launum áfrýjanda í uppsagnarfresti hans. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 verður hvor aðili látinn beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.