550/2013

Kærður var úrskurður þar sem leyst var úr ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna hjónaskilnaðar. Fyrir Hæstarétti deildu aðilar annars vegar um hvort skilyrði væru til að víkja frá helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 að því er varðaði andvirði fasteignar og hins vegar hvort taka ætti við fjárslitin tillit til skuldar við O ehf., sem K vefengdi að væri fyrir hendi. Ekki voru talin efni til að víkja frá helmingaskiptareglu við fjárslitin að því er varðaði fasteignina. Þótt í kaupmála M og K væri mælt fyrir um að hlutafjáreign í O ehf. væri séreign M var þar tiltekið að arður af þeirri séreign hans væri sameign aðilanna að jöfnu svo og eignir sem keyptar væru fyrir arðinn. Fallist var á að M hafi staðið í skuld við O ehf. sem taka bæri tillit til við fjárslitin þó þannig að arðgreiðsla vegna ársins 2009 kæmi til frádráttar skuldinni, enda gæti M ekki látið hjá líða að greiða úr félaginu arð sem var sameign þeirra K samkvæmt kaupmála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. ágúst 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júlí 2013 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna hjónaskilnaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að við skiptin verði vikið frá reglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og andvirði fasteignarinnar að A á [...], að fjárhæð 95.000.000 krónur, sem sóknaraðili krefst að fá útlagða, verði skipt þannig að sóknaraðili fái 33,87% að óskiptu í sinn hlut en 66,13% teljist hjúskapareign aðila að jöfnu. Einnig er þess krafist að við skiptin verði hafnað að draga frá hjúskapareign varnaraðila skuld við B ehf. að fjárhæð 43.271.104 krónur. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og ráðið verður af úrskurðarorði hins kærða úrskurðar kom til efnisúrlausnar í héraði ágreiningur aðilanna varðandi sex atriði í tengslum við fjárslit milli þeirra. Þannig deildu þau í fyrsta lagi um hvort skilyrði væru til að víkja frá reglu 103. gr. hjúskaparlaga að því er varðar andvirði fasteignarinnar að A og var hafnað kröfu sóknaraðila um svo yrði gert. Í öðru lagi hvort taka ætti við fjárslitin tillit til skuldar að fjárhæð 43.271.104 krónur sem varnaraðili kvaðst standi í við B ehf. og var hafnað andmælum sóknaraðila gegn því. Í þriðja og fjórða lagi hvert ætti að teljast andvirði fasteignarinnar að A og annarrar fasteignar að C í [...], en um fyrrnefndu eignina var miðað við þá fjárhæð sem sóknaraðili gerði kröfu um og um þá síðarnefndu fjárhæð sem varnaraðili krafðist. Í fimmta lagi var í úrskurðinum kveðið á um hvort varnaraðila væri heimilt að fá þessar tvær fasteignar útlagðar sér við fjárslitin og var orðið við kröfum hans í þeim efnum. Loks var í sjötta lagi tekin til greina krafa varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að greiða sér mánaðarlega tiltekna fjárhæð í húsaleigu vegna A sem hún hafði andmælt. Svo sem dómkröfur sóknaraðila fyrir Hæstarétti bera með sér lúta þær aðeins að þeim tveimur atriðum sem fyrst voru greind hér að framan og verður því að líta svo á að ákvæði úrskurðarins um önnur efni séu hér ekki til endurskoðunar.

Í hinum kærða úrskurði segir að ekki verði annað ráðið af málatilbúnaði aðila en að óumdeilt sé að lagt skuli til grundvallar mat fasteignasala 14. apríl 2011 um að verðmæti fasteignarinnar að A sé 95.000.000 krónur. Í greinargerð varnaraðila til Hæstaréttar er þessu andmælt og byggt á því að miða eigi við mat dómkvadds manns 19. október 2012 en þar var andvirði eignarinnar talið nema 107.000.000 krónum. Þar sem varnaraðili hefur ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti kemur þetta atriði ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti.

II

Svo sem greinir í úrskurði héraðsdóms hófu aðilar sambúð um mitt ár 2002. Þau gengu síðan í hjónaband 17. desember 2004 en þá höfðu þau eignast saman tvö börn. Aðilar slitu sambúð sinni 22. ágúst 2009 en 1. mars 2010 tók sýslumaður fyrst fyrir umsókn um leyfi til skilnaðar. Samkvæmt þessu og með vísan til þess sem greinir í hinum kærða úrskurði verður staðfest sú niðurstaða hans að ekki séu efni til að víkja frá reglu 103. gr. hjúskaparlaga að því er varðar fasteignina að A.

III

Með hinum kærða úrskurði var fallist á að skuld varnaraðila við B ehf. kæmi til frádráttar hjúskarpareignum hans, en fjárhæð skuldarinnar var talin 43.271.104 krónur miðað við stöðu hennar 1. mars 2010, sem er viðmiðunardagur skiptanna, sbr. 1. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga og 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991. Er ágreiningur með aðilum um hvort taka eigi tillit til þessarar skuldar við skiptin en sóknaraðili vefengir að krafan sé fyrir hendi.

Fyrir hjúskap aðila gerðu þau með sér kaupmála 16. desember 2004 en samkvæmt honum var hlutafjáreign í tilgreindum einkahlutafélögum séreign varnaraðila. Þar á meðal var hlutur hans B ehf. en varnaraðili sinnir atvinnu sinni á vegum þess félags. Samkvæmt kaupmálanum taldist arður af séreignum varnaraðila sameign aðila að jöfnu svo og þær eignir sem keyptar yrðu fyrir arðinn.

Samkvæmt ársreikningi B ehf. fyrir árið 2004 nam skuld varnaraðila við félagið 17.781.518 krónum í lok þess árs. Í ársreikningi 2005 nam skuldin 28.877.539 krónum í árslok, en fram kemur í ársreikningi 2007 að skuldin hafi í árslok 2006 numið 31.836.186 krónum og í árslok 2007 hafi hún verið 48.891.070 krónur. Aftur á móti var varnaraðili því sem næst skuldlaus við félagið í árslok 2008 og 2009 samkvæmt ársreikningum fyrir þau ár.

Á skattframtali varnaraðila vegna ársins 2009 kemur fram skuld hans við Arion banka hf. að fjárhæð 44.944.029 krónur. Samkvæmt hreyfingalista úr bókhaldi B ehf. fékk varnaraðili 45.000.000 krónur að láni frá félaginu 5. janúar 2010 og mun fénu hafa verið ráðstafað til að gera upp skuld hans við Arion banka hf.

Í tölvupósti lögmanns varnaraðila 7. október 2011 til skiptastjóra var að finna skýringar löggilts endurskoðanda B ehf. á greiðslu til varnaraðila. Þar kom fram að arði úr félaginu hafi verið úthlutað áður en ársreikningur var samþykktur. Í bókhaldi félagsins hafi úttektirnar verið færðar á viðskiptamannareikning sem fyrirfram greiddur arður og síðan hafi verið tekin ákvörðun um arðsúthlutun þegar ársreikningur hafði verið tekinn saman og samþykktur. Þannig hafi arðurinn verið tekinn jafnóðum út úr félaginu og hann myndaðist þar til skattstjóri hafi gert athugasemd við þetta fyrirkomulag á árinu 2008. Þá hafi varnaraðili tekið lán til að gera upp skuld sína við félagið. Í sömu skýringum endurskoðandans kom fram að skuld varnaraðila við félagið í árslok 2007 hafi numið 48.900.000 krónur en aðeins hafi verið heimilt að úthluta arði að fjárhæð 42.800.000 krónur. Vegna þess árs hafi verið úthlutað 42.000.000 krónum en mismunurinn verið skattlagður hjá varnaraðila sem laun. Þá sagði í þessum skýringum endurskoðandans að B ehf. hafi í árslok 2009 skuldað varnaraðila 2.000.000 krónur en á því hafi orðið breyting í upphafi árs 2010 þegar varnaraðili fékk lán hjá fyrirtækinu til að greiða lán frá banka sem hann tók til að gera upp skuld sína við B ehf.

Í bréfi sama endurskoðanda 15. maí 2012 til lögmanns varnaraðila kom fram að skuld hans við B ehf. hafi í lok febrúar 2010 numið 43.271.104 krónum. Einnig sagði í bréfinu að í raun hafi arður vegna ársins 2009 verið tekinn út úr félaginu fyrirfram án þess að hann hafi verið samþykktur eða bókfærður. Hagnaður ársins hafi reynst mun minni en þær greiðslur sem inntar voru af hendi fyrirfram. Heimild félagsins til arðsúthlutunar hafi numið 21.500.000 krónur en að teknu tilliti til skattgreiðslna hefði verið unnt að lækka skuld varnaraðila við félagið um 15.200.000 krónur. Með því að fullnýta heimild til arðsúthlutunar hefði skuld varnaraðila við félagið lækkað í rúmar 28.000.000 krónur. Fram kom að við útreikning á skattgreiðslum hafi endurskoðandinn tekið tillit til þess að helmingur af arði umfram 20% eigin fjár skattleggist sem laun.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði verður ráðið af skýrslum aðila fyrir dómi og gögnum málsins að kostnaður við að reisa frístundahús að C hafi verið greiddur með fjárframlögum frá B ehf. Einnig verður að leggja til grundvallar að fjármunum frá félaginu hafi verið ráðstafað í sameiginlegar þarfir fjölskyldunnar. Svo sem fram kom í skýringum endurskoðanda félagins gerðu skattyfirvöld athugasemd á árinu 2008 við greiðslur frá félaginu til varnaraðila. Í skýrslu endurskoðandans fyrir héraðsdómi kom fram að varnaraðili hafi í kjölfarið tekið lán í lok árs svo skuld hans við félagið kæmi ekki fram á ársreikningi. Þetta kemur heim og saman við skuld á skattframtali varnaraðila fyrir árið 2009 vegna yfirdráttar á reikningi í Arion banka hf. að fjárhæð 44.944.029 krónur og greiðslu frá félaginu til hans í ársbyrjun 2010 að fjárhæð 45.000.000 krónur. Í samræmi við þetta verður að leggja til grundvallar að varnaraðili hafi staðið í skuld við félagið sem taka ber tillit til við fjárslitin. Skiptir þá engu með tilliti til fjárslitanna hvort þetta fyrirkomulag á greiðslum frá félaginu hafi farið í bága við reglur laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Samkvæmt því sem komið hefur fram hjá endurskoðanda B ehf. nam skuld varnaraðila við félagið 43.271.104 krónum á viðmiðunardegi skiptanna. Þá hefur ekki verið tekið tillit til arðgreiðslu félagsins vegna ársins 2009. Svo sem áður er rakið hefur endurskoðandi félagsins staðfest að arðinum hafi að jafnaði verið ráðstafað til lækkunar á skuld varnaraðila við félagið, enda miðað við að arðurinn kæmi jafnóðum til greiðslu úr félaginu. Að þessu gættu gat varnaraðili ekki látið hjá líða að greiða úr félaginu arð, sem var sameign aðila samkvæmt kaupmála, í trausti þess að skuld hans við það kæmi að fullu til frádráttar hjúskarpareignum meðan arðurinn stæði inni í félaginu sem var séreign hans. Að teknu tilliti til arðgreiðslunnar, sem endurskoðandi telur að hæst hefði getað numið 15.200.000 krónum að frádregnum sköttum, verður miðað við að skuld varnaraðila við félagið hafi á viðmiðunardegi skipta numið 28.071.104 krónum og ber að leggja þá fjárhæð til grundvallar við fjárslitin.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður staðfest, en rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kærumálskostnað.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður skal vera óraskaður að öðru leyti en því að við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar sóknaraðila, K, og varnaraðila, M, skal taka tillit til skuldar varnaraðila við B ehf. að fjárhæð 28.271.104 krónur.

Kærumálskostnaður fellur niður.