619/2012

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli þb. BG hf. gegn tryggingarfélögunum L Ltd, N Ltd. og S Ltd. var vísað frá dómi. Í málinu krafðist þb. BG hf. greiðslu úr hendi tryggingarfélaganna á grundvelli stjórnendatryggingar sem tryggt hafði stjórnarmenn og yfirmenn félagsins, sem og félagið sjálft, vegna tjóns eða málskostnaðar sem þessir aðilar gætu orðið fyrir, vegna ólögmætra athafna stjórnarmanna. Talið var að BG hf. og tryggingarfélögunum hefði verið heimilt að semja um lögsögu í málum sem kynnu að rísa vegna vátryggingarsamningsins og að samið hefði verið þeirra á milli að ágreiningur vegna umrædds vátryggingarsamnings ætti undir lögsögu enskra dómstóla. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. september 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. september 2012, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur, en til vara að hann verði staðfestur um annað en málskostnað. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

I

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2009 var bú Baugs Group hf. tekið til gjaldþrotaskipta. Þrotabúið, sóknaraðili máls þessa, höfðaði mál á hendur J-kk-þgf Á-kk-þgf J-kk-þgf fyrrum stjórnarformanni félagsins 15. desember 2010. Gerir búið aðallega kröfu um greiðslu skaðabóta að fjárhæð 15.058.128.810 krónur úr hendi J-kk-ef Á-kk-ef vegna ráðstöfunar á hluta söluandvirðis Haga hf., dótturfélags Baugs Group hf., til kaupa Baugs Group hf. á hlutabréfum í sjálfu sér á árinu 2008. Sóknaraðili telur að hlutabréfin hafi verið verðlaus og að J-kk-nf Á-kk-nf beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem félagið hafi orðið fyrir við þessi kaup. Málið var þingfest 10. febrúar 2011.

Baugur Group hf. hafði keypt ábyrgðartryggingu vegna stjórnenda félagsins fyrir milligöngu sænska félagsins UIB Nordic AB vegna tímabilanna 1. júlí 2006 til 1. júlí 2007, 1. ágúst 2007 til 1. ágúst 2008 og 1. ágúst 2008 til 1. ágúst 2009. Ábyrgðartryggingin var samkvæmt skilmálum vegna greiðslu bóta að fjárhæð 1.000.000.000 krónur vegna hverrar einstakrar kröfu á vátryggingartímabili og var ábyrgðinni samkvæmt skilmálunum skipt hlutfallslega milli vártryggjenda, sem voru annars vegar varnaraðilinn Liberty Mutual Insurance Europe Limited með 50% ábyrgðar en hins vegar Lloyd's Underwriters með 50%. Að baki helmingshlutdeildar Lloyd's Underwriters stendur hópur vátryggjenda, sem bera einnig hlutfallslega ábyrgð innbyrðis og eru varnaraðilarnir Novae Corporate Underwriting Limited og SCOR Underwriting Limited meðal þeirra. Sóknaraðili höfðaði mál á hendur varnaraðilum með sakaukastefnu 21. nóvember 2011 og krafðist greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingunni. Sakaukastefnan var birt 8. desember 2011 og málið þingfest 26. janúar 2012. Sakaukastefndu tóku til varna og kröfðust aðallega frávísunar málsins. Með hinum kærða úrskurði var fallist á þá kröfu.

II

Málsaðila greinir í fyrsta lagi á um hvort komist hafi á samningur milli Baugs Group hf. og vátryggjenda um lögsögu enskra dómstóla kæmi upp ágreiningur milli þeirra og í öðru lagi ef svo verður talið hvort slíkt samkomulag sé gilt að lögum.

Samkvæmt gögnum málsins virðast aðilar hafa samið um lögsögu dómstóla í heimalandi tryggingartaka vegna fyrsta tryggingartímabilsins frá 1. júlí 2006 til jafnlengdar á árinu 2007. Innbyrðis ósamræmis gætir á hinn bóginn um þetta atriði í ákvæðum tryggingarskírteina og almennra skilmála vegna seinni tveggja tryggingartímabilanna.

Eins og að framan getur hafði sænska félagið UIB Nordic AB milligöngu um að koma á samningum um vátrygginguna. Meðal gagna málsins eru skjöl vegna hvers vátryggingartímabils sem bera enska heitið „Evidence of Cover“ eða vátryggingarskírteini. Þessi skjöl eru í formi bréfs til Baugs Group hf. frá sænska félaginu. Þar kemur í upphafi fram að félagið hafi í samræmi við fyrirmæli Baugs Group hf. og fyrir þess hönd komið á eftirfarandi vártyggingu. Er síðarnefnda félagið beðið að yfirfara efnisatriði skjalsins og láta vita án tafar séu þau ekki í samræmi við fyrirmæli. Síðan eru tiltekin nokkur meginatriði tryggingarinnar svo sem nafn hins tryggða, vátryggingarfjárhæð, tryggingartímabil og vátryggjendur. Í þessum skjölum er, varðandi síðari tvö tryggingartímabilin, sérstakt ákvæði um að ágreiningur milli tryggjenda og tryggingartaka skuli leystur á grundvelli laga Englands og Wales og fyrir þarlendum dómstólum.. Á eftir þeim stað þar sem gert er ráð fyrir undirritun af hálfu UIB Nordic AB er í skjölunum tekið fram að tryggingin sem komi fram í þessari sönnun fyrir henni víki fyrir öllum skilmálum, ákvæðum, skilyrðum, takmörkunum og undantekningum sem felist í formlegu orðalagi vártyggingarskilmálanna. Þá er tekið fram að sérhver hlutaðeigandi vátryggjandi geti hvenær sem er að beiðni hins vátryggða gefið út slíkt formlegt orðalag vátryggingarskilmálanna „í stað þessarar sönnunar fyrir tryggingu.“ Í lok skjalsins er Baugur Group hf. beðinn að kanna tryggingarskírteinið vandlega til að tryggja að ákvæði þess séu í samræmi við fyrirmæli félagsins og að félagið samþykki vátryggjendur. Verði tryggingin talin í réttu lagi ef ekki berist tilkynning um hið gagnstæða frá félaginu innan 45 daga.

Af orðalagi tryggingarskírteinanna verður ótvírætt ráðið að við samningsgerðina hefur UIB Nordic AB komið fram sem fulltrúi eða umboðsaðili Baugs Group hf. Fær það frekari stoð af gögnum sem fram hafa verið lögð í málinu um samskipti UIB Nordic AB og UIB Limited, sem mun vera vátryggingamiðlari á markaði í London. Af áður tilvitnuðu orðalagi vátryggingarskírteinanna er einnig ljóst að ákvæði þeirra víkja fyrir ákvæðum umsaminna vártyggingarskilmála ef þau samræmast ekki.

Í málinu hafa verið lögð fram gögn um skilmála vátryggingarinnar fyrir tímabilið 1. ágúst 2008 til jafnlengdar 2009, sem undirritaðir eru fyrir hönd vátryggjenda og staðfestir af hinum breska vátryggingamiðlara. Verður við það miðað að þetta séu þeir skilmálar sem um vátrygginguna gilda. Í I. lið VII. þáttar almennra skilmála tryggingarinnar er ákvæði þess efnis að um túlkun skilmálanna gildi lög heimaríkis tryggingartaka og lögsaga þarlendra dómstóla. Aftan við almennu skilmálana eru síðan sérstaklega umsamdir viðaukar (endorsement) í tíu liðum. Í hinum níunda þeirra er ákvæði um að ágreiningur milli tryggjenda og tryggingartaka skuli leystur á grundvelli laga Englands og Wales og fyrir þarlendum dómstólum. Almennt verður talið að sérstaklega umsamin ákvæði í samningum gangi framar ákvæðum staðlaðra samningsskilmála ef þau verða ekki samrýmd. Samkvæmt því verður talið að í skilmálunum felist að samið hafi verið um lögsögu dómstóla í Englandi og Wales. Fær sú niðurstaða stuðning af samhljóða ákvæði í vátryggingarskírteini fyrir þetta tímabil sem að framan er rakið, en með því kynnti UBI Nordic AB Baugi Group hf. efni þeirra skilmála sem hið sænska félag hafði samið um fyrir þess hönd. Í vátryggingarskilmálum fyrir tímabilið 1. ágúst 2007 til jafnlengdar 2008 gætir sams konar misræmis milli almennra skilmála tryggingarinnar og sérstaklega umsaminna skilmála og hafa ákvæði sérskilmálanna um lögsögu enskra dómstóla forgang með sama hætti vegna þess tímabils.

Þar sem Baugi Group hf. var gerð sérstök grein fyrir breyttum skilmálum varðandi lagaval og lögsögu með vátryggingarskírteini vegna tímabilsins 1. ágúst 2007 til jafnlengdar 2008 eins og að framan er rakið verður ekki talið að ákvæði 3. mgr. 18. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga standi í vegi gildistöku breyttra skilmála.

Í annan stað greinir aðila á um hvort ákvæði 44. gr. laga nr. 30/2004 og ákvæði 3. kafla áður gildandi laga nr. 68/1995 um Lúganósamninginn um dómsvald og um fullnustu dóma í einkamálum standi því í vegi að framangreindum ákvæðum vátryggingarskilmálanna um lögsögu verði beitt. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að svo sé ekki.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Þrotabú Baugs Group hf., greiði varnaraðilum, Liberty Mutual Insurance Europe Limited, Novae Corporate Underwriting Limited og SCOR Underwriting Limited hverjum um sig 350.000 krónur í kærumálskostnað.