572/2002

S lagði beiðni um aðför fyrir héraðsdóm til að afla heimildar til fjárnáms fyrir sekt sem S hf. hafði verið gert að greiða með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála. S hf. mótmælti því að fjárnám yrði heimilað fyrir innheimtuþóknun lögmanns S og öðrum kostnaðarliðum vegna aðgerða til innheimtu sektarinnar. Talið var að S skorti til þess lagastoð að fella kostnað af innheimtu sektar á gjaldanda. Gæti S því ekki leitað fjárnáms hjá S hf. fyrir öðru en fjárhæð sektarinnar sem slíkrar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. desember 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. nóvember 2002, þar sem heimilað var að fjárnám yrði gert hjá sóknaraðila til fullnustu sektar að viðbættum nánar tilteknum kostnaði, samtals að fjárhæð 12.529.946 krónur. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fjárnám verði aðeins heimilað fyrir kröfu að fjárhæð 12.000.000 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila gert með ákvörðun samkeppnisráðs 4. desember 2001 að greiða sekt að fjárhæð 25.000.000 krónur vegna samnings hans við Aðföng hf., sem talinn var brjóta í nánar tilgreindum atriðum gegn ákvæðum samkeppnislaga nr. 8/1993 með áorðnum breytingum. Sóknaraðili skaut þeirri ákvörðun til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem með úrskurði 13. febrúar 2002 lækkaði fjárhæð sektarinnar í 12.000.000 krónur. Með því að sekt þessi var ekki greidd fól varnaraðili lögmanni innheimtu hennar. Í nafni varnaraðila var beiðni um aðför 23. júlí 2002 lögð fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur til að afla heimildar til fjárnáms fyrir sektinni, auk áfallinna dráttarvaxta, sem þá voru sagðir nema 495.000 krónum, kostnaðar af birtingu greiðsluáskorunar, sem ásamt þóknun fyrir ritun beiðninnar var samtals 6.517 krónur, og innheimtuþóknunar lögmannsins, 523.429 krónur.

Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 58. gr. samkeppnislaga var mál þetta þingfest í héraðsdómi 21. ágúst 2002 til úrlausnar um framangreinda beiðni varnaraðila. Sóknaraðili tók til varna í málinu og andmælti því að fjárnám yrði heimilað fyrir öðru en sektarfjárhæðinni einni. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu varnaraðila um fjárnám fyrir dráttarvöxtum, en gerðin heimiluð að öðru leyti í samræmi við beiðni hans. Fyrir Hæstarétti unir varnaraðili við þá niðurstöðu. Sóknaraðili mótmælir því hins vegar sem fyrr að fjárnám verði heimilað fyrir innheimtuþóknun lögmanns og öðrum áðurnefndum kostnaðarliðum vegna aðgerða til innheimtu sektarinnar.

II.

Samkvæmt 5. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 má gera aðför til fullnustu kröfu samkvæmt úrskurði yfirvalds, sem er aðfararhæfur samkvæmt fyrirmælum annarra laga. Í 2. mgr. 58. gr. samkeppnislaga er kveðið á um að úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála séu aðfararhæfir. Fullnægjandi lagastoð er þannig fyrir kröfu varnaraðila um fjárnám á grundvelli fyrrnefnds úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar frá 13. febrúar 2002, en í honum var aðeins kveðið á um áðurgreinda sekt úr hendi sóknaraðila.

Í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 eru taldar upp kröfur, sem einnig má fullnægja með fjárnámi samhliða aðfarargerð fyrir meginskyldu gerðarþola samkvæmt aðfararheimild. Segir þar meðal annars að aðför megi gera fyrir kostnaði af kröfu og innheimtukostnaði, en þar undir geta fallið þeir liðir í kröfu varnaraðila, sem deilt er um í málinu. Ákvæði þetta felur ekki í sér sjálfstæða lagaheimild fyrir rétti gerðarbeiðanda til að krefja gerðarþola um slíka kostnaðarliði, heldur aðeins heimild til að leita fjárnáms fyrir þeim ef viðhlítandi stoð verður fundin í annarri réttarheimild fyrir kröfurétti gerðarbeiðanda. Í 1. mgr. 58. gr. samkeppnislaga, þar sem mælt er fyrir um aðfararhæfi ákvarðana og úrskurða samkvæmt lögunum, kemur fram að „sakarkostnaður“ sé jafnframt aðfararhæfur. Í lögunum er hins vegar ekki nánar kveðið á um heimildir stjórnvalda til að fella slíkan kostnað á þá, sem úrlausnir þeirra beinast að öðru leyti að. Kemur því að engu haldi að annars hefði mátt styðjast við ákvæði 164. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum til að afmarka hvað átt gæti undir sakarkostnað í skilningi 1. mgr. 58. gr. samkeppnislaga, svo sem héraðsdómari komst að niðurstöðu um.

Samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar getur varnaraðili, sem er ríkisstofnun, ekki fellt kostnað af innheimtu sektar á gjaldanda með vísan til almennra reglna um rétt sinn til að verða skaðlaus af vanskilum við sig, svo sem um væri að ræða lögskipti á sviði einkaréttar, heldur þarf til þess lagastoð. Í máli þessu verður hún ekki fundin. Getur varnaraðili því ekki leitað fjárnáms hjá sóknaraðila fyrir öðru en fjárhæð sektarinnar sem slíkrar. Verður þannig fallist á kröfu sóknaraðila um að fjárnám verði aðeins heimilað til fullnustu kröfu varnaraðila að fjárhæð 12.000.000 krónur.

Dæma verður varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðila, Samkeppnisstofnun, er heimilt að leita fjárnáms hjá sóknaraðila, Skífunni hf., fyrir sekt að fjárhæð 12.000.000 krónur.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 200.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.