514/2013

Með yfirlýsingu forstjóra K hf. til Þ var tilkynnt að ákveðið hefði verið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð Þ á lánum til kaupa á hlutabréfum í K hf. og að ábyrgð Þ takmarkaðist við hlutabréfin sem sett hefðu verið að veði. A hf. krafðist þess í málinu að Þ yrði gert að greiða fjárhæð sem svaraði til persónulegrar ábyrgðar Þ á láni sem K hf. hafði upphaflega veitt Þ en A hf. hafði fengið framselt. Byggði A hf. á því að áðurnefnd yfirlýsing tæki ekki til láns Þ þar sem andvirði þess hefði ekki verið varið til kaupa á hlutabréfum í K hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í dómi réttarins frá 23. maí 2013 í máli nr. 34/2013 hefði því verið slegið föstu að yfirlýsingin tæki aðeins til lána sem notuð höfðu verið til að kaupa hluti í bankanum. Af gögnum málsins yrði ráðið að Þ hefði fengið lánsféð til frjálsrar ráðstöfunar og að það hefði margsinnis skipt um hendur áður en Þ keypti hlutabréf í bankanum fyrir nær þrisvar sinnum hærri fjárhæð en nam lánsfjáræðinni. Var því talið að Þ hefði ekki fært sönnur á að uppfyllt hefði verið það skilyrði niðurfellingar persónulegrar ábyrgðar hans samkvæmt yfirlýsingunni að lánsféð hefði verið nýtt til hlutafjárkaupa í bankanum. Loks var hvorki fallist á að lánssamningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju, né gagnkröfu Þ til skuldajafnaðar vegna meints tjóns hans. Var Þ því dæmdur til að greiða A hf. umkrafða fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. júlí 2013. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 27.700.949 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir er í máli þessu deilt um greiðsluskyldu stefnda samkvæmt lánssamningi 9. febrúar 2006 milli Kaupþings banka hf. og stefnda að fjárhæð 150.000.000 krónur. Ekki er ágreiningur um að kröfuréttindi samkvæmt samningnum voru framseld áfrýjanda, sem þá hét Nýi Kaupþing banki hf., með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008. Upphaflegar dómkröfur áfrýjanda voru í erlendri mynt, þar sem stefndi hafði óskað eftir myntbreytingu lánsins, en undir rekstri málsins í héraði breytti áfrýjandi kröfugerð sinni samkvæmt endurútreikningi á láninu með vísan til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 og samþykkti stefndi þá breytingu.

Í grein 2.3. í lánssamningnum sagði að lánið væri veitt til fjármögnunar hlutafjárkaupa og að lántaki heimilaði bankanum að ráðstafa láninu til greiðslu og uppgjörs hlutafjárkaupa. Í grein 6.1. lánssamningsins var tekið fram að ábyrgð lántaka á skuldinni takmarkaðist við andvirði handveðs og hvers kyns viðbótartrygginga sem hann kynni að leggja fram en til viðbótar skyldi hann bera ábyrgð á greiðslu 10% skuldarinnar eins og hún væri á hverjum tíma með öðrum eignum sínum.

Í málinu liggur fyrir yfirlýsing H-kk-ef M-kk-ef S-kk-ef, þáverandi forstjóra Kaupþings banka hf., til stefnda 25. september 2008 um að bankinn hafi ákveðið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð hans vegna ,,hlutafjárkaupalána“ varðandi kaup á hlutabréfum í bankanum. Samkvæmt yfirlýsingunni skyldi ábyrgð hans takmarkast við hlutabréf í bankanum sem sett hafi verið sem veð.

Með tölvubréfi stefnda 30. september 2008 til regluvarðar Kaupþings banka hf. óskaði hann eftir heimild til að selja ,,allt að 400.000 bréf í Kaupþingi.“ Óumdeilt er að heimild til þess var veitt sama dag og að stefndi féll frá söluáformum sínum.

II

Yfirlýsing þáverandi forstjóra Kaupþings banka hf., sem áður er vísað til, bar þess merki að hafa verið stöðluð, en ekki sniðin að aðstæðum þeirra starfsmanna sem henni var beint til. Í dómi Hæstaréttar 23. maí 2013 í máli nr. 34/2013, þar sem reyndi að hluta á sambærileg álitaefni og í máli þessu, var því slegið föstu að yfirlýsingin tæki aðeins til lána sem notuð hafi verið til að kaupa hluti í bankanum, enda væri hún samkvæmt orðum sínum einskorðuð við slík lán. Verður sú niðurstaða lögð til grundvallar í máli þessu. Samkvæmt því þarf að leysa úr því hvort stefndi hafi varið láninu til kaupa á hlutafé í Kaupþingi banka hf. eða fengið lánsfjárhæðina sér til frjálsrar ráðstöfunar.

Af gögnum málsins verður ráðið að lánsfjárhæðinni var fyrst ráðstafað inn á reikning stefnda 9. febrúar 2006, en næsta dag voru 147.000.000 krónur lagðar af þeim reikningi inn á annan reikning í eigu stefnda. Við þá innborgun breyttist staða þess reiknings úr því að vera neikvæð um 22.729.769 krónur yfir í að verða jákvæð um 124.270.231 krónu. Í kjölfarið var fjármunum sem á reikningnum voru varið til ýmiss konar fjárfestinga, annarra en kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi banka hf. Það var fyrst 15. nóvember sama ár og 27. og 28. sama mánaðar sem stefndi keypti hluti í bankanum fyrir samtals 441.511.268 krónur. Af framangreindu verður ráðið að frá því að stefndi fékk fyrrgreint lán hafi lánsféð verið honum til frjálsrar ráðstöfunar og skipt margsinnis um hendur áður en hann keypti hlutabréf í bankanum fyrir nær þrisvar sinnum hærri fjárhæð en nam lánsfjárhæðinni. Hefur stefndi því ekki fært sönnur á að uppfyllt hafi verið það skilyrði fyrir niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar hans samkvæmt áðurnefndri yfirlýsingu að lánsféð hafi verið nýtt til hlutafjárkaupa í bankanum. Féll lánssamningurinn þar með utan gildissviðs yfirlýsingarinnar þannig að sú takmarkaða ábyrgð, sem kveðið var á um í 6. gr. samningsins, stóð óhögguð eftir.

Stefndi hefur uppi skaðabótakröfu til skuldajafnaðar sem hann reisir á því að Kaupþing banki hf. hafi valdið sér tjóni þar sem bankinn hafi með útgáfu yfirlýsingarinnar 25. september 2008 komið í veg fyrir að hann seldi hlutabréf sín. Eins og áður er rakið óskaði stefndi eftir því 30. sama mánaðar að fá að selja bréfin og fékk til þess heimild. Er því ekki hald í þeirri málsástæðu stefnda að bankinn hafi komið í veg fyrir að hann seldi þau. Þá sér þess hvergi stað í gögnum málsins að stjórnendur Kaupþings banka hf. hafi lofað stefnda skaðleysi af hlutafjárkaupum svo að skuldbindandi væri fyrir bankann. Að þessu virtu verður ekki fallist á umrædda gagnkröfu stefnda.

Stefndi fékk á sínum tíma alla lánsfjárhæðina til frjálsrar ráðstöfunar, en hin persónulega ábyrgð hans á láninu var takmörkuð við einungis 10% af skuldinni. Samkvæmt því verður ekki fallist á þær röksemdir hans að áðurnefndur lánssamningur sé bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju. Einnig er því hafnað að óheiðarlegt sé fyrir áfrýjanda að bera fyrir sig efni hans um persónulega ábyrgð stefnda á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Óumdeilt er að krafan samkvæmt margnefndum lánssamningi var gjaldfelld 30. ágúst 2010. Samkvæmt grein 3.5. í lánssamningnum og með vísan til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 leggjast dráttarvextir á skuldina frá og með gjaldfellingardegi.

Stefndi verður samkvæmt framansögðu dæmdur til að greiða kröfu áfrýjanda eins og hún er fram sett. Einnig verður stefnda gert að greiða málskostnað í héraði og Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Þ-kk-nf S-kk-nf, greiði áfrýjanda, Arion banka hf., 27.700.949 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. ágúst 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.