147/2012

Fallist var á kröfu K um opinber skipti til fjárslita vegna loka óvígðrar sambúðar hennar og M, sbr. 100. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., með vísan til þess að sýnt væri að sambúð málsaðila hefði staðið samfleytt yfir í að minnsta kosti tvö ár og að uppfyllt væru skilyrði ákvæðisins til fjárslita milli þeirra.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. febrúar 2012 sem barst héraðsdómi sama dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 6. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 14. febrúar 2012, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að opinber skipti skyldu fara fram til fjárslita milli hennar og sóknaraðila. Þá var vísað frá dómi kröfu varnaraðila um að viðurkenndur yrði réttur hennar til að fá úthlutað helmingi allra eigna og verðmæta sem mynduðust á sambúðartíma aðila og kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að leggja fram tryggingu fyrir skiptakostnaði að lágmarki 500.000 krónur. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um opinber skipti til fjárslita milli aðila, en til vara að henni verði gert að leggja fram tryggingu fyrir skiptakostnaði að fjárhæð 500.000 krónur. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði hófst samband aðila á árinu 2001 eða 2002. Stóð sambandið yfir í um átta ár, eftir atvikum með hléum. Varnaraðili telur að þau hafi byrjað sambúð eigi síðar en á árinu 2005. Skilja verður málflutning sóknaraðila svo að hann mótmæli því í sjálfu sér ekki að til sambúðar hafi stofnast en hún hafi hins vegar ekki staðið í tvö ár samfleytt eins og tilskilið sé í 100. gr. laga nr. 20/1991. Sambandi aðila lauk á árinu 2010. Lýtur deila þeirra að því hvort uppfyllt sé það skilyrði framangreinds lagaákvæðis að sambúð hafi staðið samfleytt í að minnsta kosti tvö ár. Nefndu lagaákvæði var lítillega breytt með 12. gr. laga nr. 65/2010 sem tóku gildi 27. júní 2010 eða um það leyti sem upp úr slitnaði sambandi málsaðila. Verður talið að ákvæðið gildi með því efni sem það hafði meðan á hinni umdeildu sambúð stóð eða fyrir lagabreytinguna.

Meðal þess sem máli kann að skipta við mat á því hvort til óvígðar sambúðar hafi stofnast er athugun á því hvort sambúðarfólkið hafi að einhverju marki haft fjárhagslega samstöðu á sambúðartímanum. Bein ágreiningsmál um eignamyndun á sambúðartíma og áhöld um hlutdeild hvors um sig í slíkri eignamyndun koma hins vegar til úrlausnar við skiptameðferðina ef á kröfu um opinber skipti til fjárslita á milli þeirra er fallist.

Aðilar máls þessa voru ekki skráðir sem sambúðaraðilar í þjóðskrá, né heldur er öðrum opinberum gögnum til að dreifa um sambúð þeirra. Þeim ber ekki saman um hvenær sambúðin hófst. Varnaraðili heldur því fram að þau hafi tekið upp samband á árunum 2001 og 2002 og það staðið yfir allt til sambúðarslita á árinu 2010, en sóknaraðili telur að málsaðilar hafi ekki tekið upp samband fyrr en á árinu 2002 og það hafi verið slitrótt alla tíð. Samkvæmt þessu þykir sýnt að samband málsaðila hafi hafist eigi síðar en á árinu 2002.

Varnaraðili heldur því fram að málsaðilar hafi sameiginlega tekið á leigu fasteign að A í [...] í apríl 2005, en sóknaraðili ber því við að varnaraðili ein hafi flust þangað. Í gögnum málsins liggur meðal annars fyrir yfirlýsing eiganda fasteignarinnar að A, C, þess efnis að málsaðilar hafi sameiginlega tekið fasteignina á leigu í apríl 2005 og búið þar til marsmánaðar á árinu 2007, er þau hafi flutt saman þaðan í nýbyggingu á næstu jörð að B í [...]. Fasteignareigandinn kom fyrir héraðsdóm og staðfesti þar áðurgreinda yfirlýsingu. Í máli hans kom fram að málsaðilar hefðu sameiginlega komið að máli við sig um leigu á fasteigninni. Ekki hafi verið gerður skriflegur leigusamningur þar sem fasteignin hafi verið í slæmu ástandi. Sameiginlegur vinur beggja, D, kom fyrir héraðsdóm og bar þar um að þau hefðu búið saman að A í [...] og síðar að B og að þau hefðu í samskiptum við aðra komið fram sem sambúðarfólk.

Í málinu liggur fyrir að varnaraðili bjó á árunum 2008 til 2010 í fasteign sóknaraðila að B í [...]. Meðal gagna málsins er leigusamningur milli aðila um hluta tímabilsins. Hefur varnaraðili haldið því fram að samningur þessi hafi verið gerður til málamynda í því skyni að svíkja út bætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Fyrir liggur að sóknaraðili krafði varnaraðila ekki um leigugreiðslur samkvæmt samningnum fyrr en eftir að málsaðilar höfðu slitið samvistir. Bendir það eindregið til þess að varnaraðili hafi búið í húsinu á grundvelli sambúðar við sóknaraðila og að staðhæfingar hennar um tilurð húsaleigusamningsins séu réttar.

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið verður fallist á staðhæfingu varnaraðila um að sambúðin hafi staðið samfleytt í að minnsta kosti í tvö ár og að uppfyllt séu skilyrði 100. gr. laga nr. 20/1991 til að fallast á kröfu hennar um opinber skipti til fjárslita milli málsaðila.

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, M, greiði varnaraðila, K, 300.000 krónur í kærumálskostnað.