341/2010

A, C og D kröfðu Í um skaðabætur vegna tjóns sem þau höfðu orðið fyrir vegna andláts B, eiginkonu A og móður C og D, í kjölfar fæðingar C. Í hafði viðurkennt ábyrgð sína á tjóni A, C og D en deilt var um fjárhæðir skaðabóta. Í fyrsta lagi var deilt um fjárhæð miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna varðandi þetta, var litið til aldurs C og D auk áhrifa andláts B á A, C og C. Voru A dæmdar 1.200.000 krónur auk vaxta og dráttarvaxta til viðbótar við þær 1.400.000 krónur sem Í hafði þegar greitt honum. C og D voru hvoru um sig greiddar 800.000 krónur til viðbótar þeim 1.200.000 krónum sem Í hafði þegar greitt auk vaxta og dráttarvaxta. Í öðru lagi var deilt um hvort C og D ættu rétt á bótum vegna missis framfæranda fram til 25 ára aldur en Í hafði einungis viðurkennt að þau ættu rétt á slíkum bótum til 18 ára aldurs í samræmi við 1. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1993. Með vísan til aldurs C og D auk aðstæðna og heilsu B á þeim tíma þegar B lést var ekki talið sýnt fram á að ætla mætti að C og D yrðu fyrir tjóni sem félli undir 2. málslið 1. mgr. 12. gr. laga nr. 50/1993. Í þriðja lagi var deilt um hvort vextir af kröfum A, C og D sem til féllu fjórum árum fyrir stefnubirtingu væru fyrndir. Ekki var fallist á að samkomulag Í við A, C og D hefði rofið fyrningu enda var þar gerður sá fyrirvari af hálfu Í að frekari bótum væri hafnað. Var því ljóst að litið var á greiðslu hvers bótaþáttar um sig sem endanlega af hálfu Í og að í henni fólst ekki viðurkenning á frekari greiðsluskyldu. Voru vextirnir því taldir fyrndir.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. júní 2010. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjenda, en til vara að þær verði lækkaðar svo og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 6. ágúst 2010. Gagnáfrýjandinn A krefst þess að aðaláfrýjandi greiði sér 3.800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. október 2001 til 9. febrúar 2008, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjendurnir D og C krefjast þess að aðaláfrýjandi greiði hvoru um sig 2.967.180 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 1.800.000 krónum og 4,5% ársvöxtum af 1.167.180 krónum frá 20. október 2001 til 9. febrúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 2.967.180 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt á báðum dómstigum.

I

Gagnáfrýjandinn A og eiginkona hans B leituðu til tæknifrjóvgunardeildar Landspítala - háskólasjúkrahúss, en þau höfðu áður leitað ýmissa leiða til að eignast barn en án árangurs. Fósturvísir var settur upp hjá B 25. apríl 2001, sem þá var tæplega 47 ára gömul. Áður en það var gert mun þeim hvorki hafa verið gerð grein fyrir áhættunni af aðgerðinni né látin undirrita samþykki fyrir tæknifrjóvguninni eins og skylt er samkvæmt a. lið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 55/1996 um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna með áorðnum breytingum og b lið 3. gr., 4. gr. og 5. gr. reglugerðar um tæknifrjóvgun nr. 568/1997. Í kjölfar tæknifrjóvgunarinnar varð B barnshafandi. Þann 15. október 2001, en þá var hún komin tæpar 27 vikur á leið, greindist hún með meðgöngueitrun og var lögð inn á kvennadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss. Næstu daga var hún undir eftirliti og gekkst undir venjubundnar rannsóknir, en að morgni 20. október 2001 fékk hún heilablæðingu og ól dótturina C með bráðakeisaraskurði. Hún lést síðar sama dag. Gagnáfrýjendur lögðu fram bótakröfur á hendur aðaláfrýjanda 9. janúar 2008 og reistu kröfur sýnar á því að rekja mætti dauða B til saknæmrar háttsemi starfsmanna sjúkrahússins, annars vegar vegna þeirrar ákvörðunar að koma fyrir fósturvísi í henni án tilskilins samþykkis og upplýsinga um áhættu af aðgerðinni og hins vegar meðferðar vegna meðgöngueitrunar. Auk kröfu um útfararkostnað gerðu gagnáfrýjendur annars vegar kröfu um bætur vegna missis framfæranda eftir 12., 13. og 14. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eiginmaður hinnar látnu, 3.865.440 krónur, og börnin tvö, D, fæddur [...] og C 1.167.180 krónur hvort um sig. Hins vegar krefjast þau miskabóta samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999, A, 5.000.000 krónur en börnin 3.000.000 krónur hvort um sig.

Með samkomulagi aðila 3. september 2008 féllst aðaláfrýjandi á að greiða útfararkostnað, miskabætur, 1.200.000 krónur til hvers gagnáfrýjenda um sig og bætur vegna missis framfæranda til gagnáfrýjandans A, auk vaxta, 4.503.278 krónur, og innheimtukostnaðar. Hins vegar var ekki fallist á kröfu barna hans um bætur fyrir missi framfæranda frá 18 til 25 ára aldurs þeirra. Í samkomulaginu var gerður fyrirvari af hálfu gagnáfrýjenda um „frekari bætur vegna fráfalls B.“

Gagnáfrýjendur höfðuðu mál þetta 30. janúar 2009 og kröfðust mismunar á greiðslum samkvæmt samkomulaginu og þeim kröfum sem þau höfðu sett fram 9. janúar 2008. Aðaláfrýjandi viðurkenndi bótaskyldu sína í málinu. Er ljóst af málatilbúnaði hans að hann fellst á þær málsástæður gagnáfrýjenda að rekja megi dauða B til stórfellds gáleysis starfsmanna spítalans í tengslum við undirbúning á ísetningu fósturvísis og meðferð á meðgöngueitrun. Með hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjandanum A 1.400.000 krónur og gagnáfrýjendunum D og C 800.000 krónur hvoru til viðbótar þeim miskabótum, sem aðaláfrýjandi hafði þegar greitt, en kröfum um framfærslu barnanna eftir 18 ára aldur þeirra var hafnað. Þá voru vextir af kröfum gagnáfrýjenda fram til 30. janúar 2005 taldir fyrndir.

Ágreiningur málsins lýtur í fyrsta lagi að fjárhæð miskabóta, í öðru lagi bótum til handa áðurnefndra barna vegna missis framfæranda eftir að þau hafa náð 18 ára aldri og í þriðja lagi að því hvort vextir af kröfum gagnáfrýjenda fram til 30. janúar 2005 séu fyrndir. Málavöxtum er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

II

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um miskabætur staðfest.

Aðaláfrýjandi hefur fallist á að greiða bætur til gagnáfrýjendanna C og D fyrir missi framfæranda til 18 ára aldurs þeirra eftir 14. gr. skaðabótalaga og hafa þau fengið þær greiddar, en aðila greinir sem fyrr segir á um hvort þau eigi rétt á bótum á aldrinum 18 til 25 ára. Í málatilbúnaði gagnáfrýjenda er vísað til þess að þau þurfi mikla umönnun. Gagnáfrýjandinn D sé nú í háskólanámi og búi í eigin íbúð. Hann glími við mikla fötlun, meðal annars vegna einhverfu, og njóti bæði félagslegrar aðstoðar og fjárhagslegs stuðnings föður síns. Gagnáfrýjandinn C búi hjá föður sínum og hafi þurft mikla umönnun allt frá fæðingu. Hún glími við væga vinstri helftar heilalömun, flogaveiki og námsörðugleika á vissum sviðum, en fylgi þó jafnöldrum í námi. Ljóst sé að hefði móður þeirra notið við hefði hún ásamt föðurnum tekið þátt í framfærslu þeirra á þessu aldursskeiði. Í 14. gr. skaðabótalaga er mælt fyrir um bætur fyrir missi framfæranda til handa börnum sem lögskylt er að framfæra og samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 12. gr. laganna er heimilt að dæma þeim sem misst hefur framfæranda bætur vegna tjóns „er ætla má að af því leiði“. Í athugasemdum með 14. gr. frumvarps til skaðabótalaga er tekið fram að bætur samkvæmt greininni séu staðlaðar þar til barn nær 18 ára aldri, en heimilt sé að ákveða barni bætur eftir þann aldur þegar talið er að það verði fyrir „framfærslutjóni“ og verði bótafjárhæðin metin „einstaklingsbundið eins og verið hefur.“ Þegar B lést var hún á 47. aldursári, dóttir hennar C nýfædd og sonurinn D á 13. ári. Voru því annars vegar rúmlega 5 og hins vegar 18 ár uns reynt gæti á framfærslu hennar eftir 18 ára aldur þeirra, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 18/1976, sem birtur er í dómasafni árið 1977 á bls. 798, þar sem barn var nýorðið 18 ára við lát foreldris þess. Til þess er að líta að B var að ljúka námi er hún lést og óvissa ríkti um hvernig tekjuöflun hennar yrði háttað í framtíðinni. Þá bera gögn málsins með sér að hún hafi búið við ýmsa áhættuþætti varðandi heilsu sína. Að þessu virtu þykja gagnáfrýjendurnir C og D ekki hafa sýnt fram á að ætla megi að þau muni verða fyrir tjóni, sem fellur undir 2. málslið 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga. Verður þessi þáttur kröfu þeirra því ekki tekinn til greina.

Aðaláfrýjandi telur vexti af kröfunni sem eldri voru en fjögurra ára við stefnubirtingu fyrnda, en gagnáfrýjendur telja á hinn bóginn að með áðurnefndu samkomulagi 3. september 2008 hafi aðaláfrýjandi greitt ýmsa bótaliði, þar með talda tilgreinda vexti frá stofndegi kröfunnar. Með því hafi hann viðurkennt kröfuna og fyrning vaxtanna verið rofin og séu vextir af þeirri kröfu sem hér sé deilt um því ófyrndir. Samkvæmt 2. tölulið 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem eiga við um kröfur gagnáfrýjenda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrning kröfuréttinda, fyrnast kröfur um gjaldkræfa vexti á fjórum árum og samkvæmt 6. gr. fyrrnefndra laga rýfur viðurkenning á skuld fyrningu. Í niðurlagi áðurnefnds samkomulags var gerður sá fyrirvari af hálfu aðaláfrýjanda að hafnað væri frekari bótum en þar væri getið. Af þessu er ljóst að litið var á greiðslu hvers bótaþáttar um sig sem endanlega af hálfu aðaláfrýjanda og í henni fólst ekki viðurkenning á frekari greiðsluskyldu hans. Er því fallist á með aðaláfrýjanda að vextir, sem til féllu fjórum árum fyrir birtingu stefnu í málinu 30. janúar 2009 séu fyrndir. Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjenda, A, C og D, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, 450.000 krónur.