241/2004

E var sakfelldur í Hæstarétti fyrir skjalabrot, tilraun til þjófnaðar, fjársvik og R fyrir þátttöku í nytjastuldi. Hins vegar var E sýknaður af sakargiftum um gripdeild og að hafa ekið bifreið án gildra ökuréttinda í þrjú skipti. Hafði hann verið sviptur ökurétti með dómi 1998 í 15 mánuði. Eftir að sviptingartími samkvæmt dóminum rann út hafði hann aldrei gengist undir hæfnispróf til þess að mega öðlast ökurétt að nýju svo sem lög áskilja. Sjálfur kvaðst hann hins vegar hafa fengið skírteini sitt afhent hjá lögreglu. Eftir þetta hafði honum í nokkur skipti verið gert að sæta sviptingu ökuréttar og hefðu yfirvöld þannig lagt til grundvallar að hann hefði slík réttindi. Hefði hann því fengið fullt tilefni til að telja sig mega aka bifreið, þó að ljóst væri að hann hafði ekki uppfyllt lagaskilyrðin. E og R höfðu einungis áfrýjað til Hæstaréttar hluta þeirra sakargifta sem þeir voru ákærðir fyrir. Var niðurstaða héraðsdóms um refsingu E og R, þar sem þeim var gert að sæta fangelsi í 15 og 12 mánuði, staðfest með vísan til 1. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. júní 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á ákvæðum héraðsdóms um sakfellingu ákærðu, en jafnframt þyngingar á refsingu þeirra.

Ákærði E-kk-nf S-kk-nf krefst sýknu af sakargiftum á hendur sér samkvæmt VII., VIII., XIII. og XIV. kafla ákæru 12. mars 2004 og af akstri bifreiðar án gildra ökuréttinda samkvæmt IX. kafla sömu ákæru auk þess sem hann krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt III. kafla ákæru 14. apríl 2004. Þá gerir hann kröfu um að refsing verði að öðru leyti milduð.

Ákærði R-kk-nf Ö-kk-nf krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt I. kafla ákæru 12. mars 2004 og að refsing verði að öðru leyti milduð.

I.

Í fyrsta lagi krefst ákærði E-kk-nf S-kk-nf sýknu af sakargiftum um að hafa ekið bifreið án gildra ökuréttinda í þrjú skipti 3. ágúst, 2. september og 4. október 2003. Hefur hann viðurkennt að hafa ekið bifreið í þessum tilvikum en telur sig ekki hafa brotið gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, þar sem hann á þessum tíma hafi haft gilt ökuskírteini til aksturs.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi, hafði ákærði verið sviptur ökurétti í 15 mánuði með dómi 29. apríl 1998. Jafnframt liggur fyrir að hann hafði ekki gengist undir próf samkvæmt 2. mgr. 53. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 68. gr. reglugerðar nr. 501/1997 um ökuskírteini, þar sem segir, að sá sem sviptur hafi verið ökuréttindum um lengri tíma en eitt ár, öðlist ekki ökuréttindi að nýju að loknum sviptingartíma, nema hann standist hæfnispróf. Þrátt fyrir þetta var ákærði sviptur ökurétti með dómi 5. janúar 2001 í tvo mánuði frá 12. janúar 2001 að telja og gekkst tvívegis undir sátt hjá lögreglustjóranum í Reykjavík um sviptingu ökuréttar, fyrst 17. nóvember 2003 í þrjá mánuði frá þeim degi og svo 12. desember sama ár í átta mánuði. Þessar sviptingar ökuréttar byggðust á þeirri forsendu að ákærði hefði þá gild ökuréttindi. Þá kemur fram í sakavottorði ákærða, að hann hafi 6. apríl 2001 gengist undir fjórar sáttir um sektargreiðslur fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga. Verður ráðið af gögnum málsins, að hér hafi verið um að ræða akstur eftir sviptingu ökuréttar á því tímabili er sviptingin samkvæmt dómnum 5. janúar 2001 stóð yfir.

Sýknukrafa ákærða af sakargiftum í þessum þætti málsins byggist á því, að hann hafi ekki vitað betur en hann hefði gild ökuréttindi í þeim tilvikum sem hér er ákært fyrir, en hann kvaðst fyrir dómi hafa fengið ökuskírteini sitt afhent hjá lögreglu að loknum sviptingartíma samkvæmt dóminum 1998. Bendir hann á, að yfirvöld hafi þrásinnis lagt til grundvallar að hann hefði slík réttindi eftir að sviptingartíminn samkvæmt dóminum rann út. Hann hafi því verið grunlaus um að hann hefði ekki slík réttindi.

Ákærði hafði samkvæmt því sem að framan greinir fengið fullt tilefni frá réttum yfirvöldum til að telja sig mega aka bifreið, þó að ljóst sé að hann hafði ekki uppfyllt lagaskilyrði til að fá ökurétt að nýju eftir sviptinguna 1998. Eins og hér var ástatt mátti ákærði líta svo á að hann hefði gild ökuréttindi umrædd sinn og verður hann því sýknaður af ákæru samkvæmt þeim ákæruliðum sem hér um ræðir.

II.

Þá hefur ákærði E-kk-nf S-kk-nf krafist sýknu af sakargiftum samkvæmt XIII. kafla ákæru 12. mars 2004, þar sem honum er gefið að sök skjalabrot með því að hafa flutt skráningarmerki bifreiðar yfir á aðra bifreið. Í ákærunni er þetta talið varða við 1. mgr. 157. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um þennan kafla ákærunnar.

III.

Í XIV. kafla ákæru 12. mars 2004 er ákærði E-kk-nf S-kk-nf sakaður um tilraun til þjófnaðar 3. mars það ár með því að hafa farið í heimildarleysi inn í bifreið í þeim tilgangi að taka þaðan verðmæti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sakfelling ákærða staðfest að því er þennan ákærulið snertir.

IV.

Loks krefst ákærði E-kk-nf S-kk-nf sýknu af III. kafla í ákæru 14. apríl 2004, þar sem hann er sakaður um gripdeild með því að hafa í félagi við meðákærðu í héraði farið inn í matvöruverslun í Garðabæ og tekið í heimildarleysi vörur að verðmæti samtals 6.727 krónur og þau neytt þeirra.

Þegar ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 31. mars 2004 kvaðst hann ekkert kannast við aðild sína að þessu broti. Hann gaf sömu svör við yfirheyrslu fyrir dómi en neitaði að öðru leyti að tjá sig. Meðákærðu í héraði játuðu sök sína á þessu broti. Í forsendum hins áfrýjaða dóms er sakfelling ákærða meðal annars byggð á framburði sem þau eru sögð hafa gefið hjá lögreglu um þátt ákærða. Lögregluskýrsla annars þeirra er ekki meðal gagna málsins í Hæstarétti og hvorugt var spurt um þetta fyrir dómi. Það nægir ekki til sönnunar um þetta ákæruefni á hendur ákærða, að starfsmaður verslunarinnar hafi sagst kannast við hann sem annan tveggja manna á myndupptöku úr öryggismyndavél verslunarinnar, en upptakan liggur ekki fyrir í málinu.

Með vísan til þessa er ekki komin fram lögfull sönnun í málinu um að ákærði hafi gerst sekur um brot þetta og verður hann því sýknaður af þessum kafla ákærunnar.

V.

Svo sem fyrr sagði krefst ákærði R-kk-nf Ö-kk-nf sýknu af I. kafla ákæru 12. mars 2004, þar sem honum er gefin að sök þátttaka í nytjastuldi 1. mars 2004 svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi. Í frásögn héraðsdómsins af efni skýrslu ákærða um þetta fyrir lögreglu hefur láðst að geta þess, að þar var meðal annars skráð eftir honum, að hann hafi vitað að bifreið sú sem E-kk-nf S-kk-nf hafi komið á umrætt sinn hafi verið illa fengin og að ekkert hinna ákærðu hafi haft heimild til að taka hana og nota.

Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða að því er þennan kafla snertir.

VI.

Í forsendum hins áfrýjaða dóms er rakinn sakaferill ákærðu og tilgreind þau atriði, sem til athugunar koma við ákvörðun refsingar. Lýsing sakarferilsins er ekki að öllu leyti í samræmi við sakavottorð þeirra. Þannig hafði ákærði E-kk-nf S-kk-nf, við uppsögu hins áfrýjaða dóms, hlotið 11 dóma fyrir hegningarlaga-, umferðarlaga- og fíkniefnabrot frá árinu 1992. Á sama tímabili hafði þessi ákærði 12 sinnum gengist undir sektargreiðslur vegna umferðarlaga-, fíkniefna- og hegningarlagabrota, þar af fjórar sama daginn 6. apríl 2001. Síðasta sáttin var gerð 25. mars 2004, þar sem hann gekkst undir 100.000 króna sekt fyrir akstur sviptur ökurétti. Að gengnum héraðsdómi eða þann 10. maí 2004 hlaut hann svo dóm í Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir þjófnaðarbrot, en var ekki gerð sérstök refsing.

Samkvæmt sakavottorði ákærða R-kk-ef A-kk-ef hefur hann frá árinu 1994 hlotið 15 dóma fyrir umferðarlaga-, hegningarlaga- og fíkniefnabrot. Þá hefur hann 10 sinnum á sama tímabili gengist undir sektargreiðslur vegna fíkniefna-, umferðarlaga- og skotvopnalagabrota.

Dómur á hendur báðum ákærðu 27. september 2002 hefur ítrekunaráhrif samkvæmt 71. gr. almennra hegningarlaga á þjófnaðarbrot og tilraun til þjófnaðar, sem sakfellt er fyrir í þessu máli. Dómar 14. september 1998, 13. október 2000, 27. október 2001 og 27. september 2002 svo og sátt frá 20. febrúar 2001 hafa ítrekunaráhrif gagnvart þeim fíkniefnabrotum, sem ákærði R-kk-nf Ö-kk-nf er sakfelldur fyrir í þessu máli.

Þrátt fyrir að ákærði E-kk-nf S-kk-nf sé í máli þessu sýknaður af ákæru um gripdeild og akstur án ökuréttar, leiðir það ekki til lækkunar á refsiákvörðun héraðsdóms. Með vísan til 1. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 verður heldur ekki fallist á kröfu ákæruvalds um þyngingu refsingar ákærðu. Að öllu þessu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um refsingu beggja ákærðu. Frá refsingu þeirra skal draga gæsluvarðhald sem þeir sættu 2. apríl til 3. júní 2004.

Við áfrýjun málsins hefur ekki verið krafist endurskoðunar á héraðsdómi um bótakröfur sem þar eru dæmdar.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað, að því er snertir ákærðu, eru staðfest.

Ákærðu verða dæmdir til að greiða áfrýjunarkostnað málsins eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur að því er varðar ákærðu, E-kk-þf S-kk-þf E-kk-nf og R-kk-þf Ö-kk-þf R-kk-þf, að öðru leyti en því, að gæsluvarðhaldsvist þeirra 2. apríl 2004 til 3. júní sama ár skal draga frá dæmdri fangelsisrefsingu.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað ákærðu, E-kk-ef S-kk-ef og R-kk-ef A-kk-ef, skulu vera óröskuð.

Ákærði, E-kk-nf S-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.

Ákærði, R-kk-nf Ö-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.

Annan áfrýjunarkostnað málsins greiði ákærðu óskipt.