419/2006

H og Ó voru ákærðir fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988, um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa sem stjórnarmenn í einkahlutafélaginu A látið undir höfuð leggjast að standa tollstjóra skil á innheimtum virðisaukaskatti og staðgreiðslu sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins. Ekki var fallist á að ákæra væri óskýr, málatilbúnaður vanreifaður eða brotið gegn reglum um réttláta málsmeðferð og var frávísunarkröfu H og Ó því hafnað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að H og Ó hefðu samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmenn í félaginu A borið að afla sér vitneskju um og fylgjast með að rekstur félagsins væri í góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að félagið stæði í skilum með greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu til ríkissjóðs. Brugðust þeir þeim skyldum sínum og voru sakfelldir. Þótti refsing hvors þeirra um sig hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði skilorðsbundið. Þá var hvorum um sig gert að greiða 3.800.000 króna í sekt, enda var ekki talið að fullnægt væri skilyrðum 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005 til að lækka sektarrefsingu úr fésektarlágmarki laga um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 21. júlí 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu en þyngingar á refsingu.

Ákærðu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að þeir verði sýknaðir en að því frágengnu að refsing verði milduð.

Ekki er fallist á með ákærðu að vísa beri málinu frá dómi vegna óskýrleika ákæru eða vanreifunar. Verknaðarlýsing í ákæru er skýr, uppgjörstímabil eru tilgreind og fjárhæðir vanskila sem ákærðu eru taldir bera refsiábyrgð á. Tölulegt misræmi á milli niðurstöðu skattrannsóknarstjóra og þess sem ákært er fyrir er ekki með þeim hætti að vörnum ákærðu hafi af þeim sökum orðið áfátt. Þá telja ákærðu að þeir hafi ekki sætt réttlátri málsmeðferð þar sem jafnræðisregla stjórnarskrár hafi verið á þeim brotin og eigi þetta að leiða til frávísunar. Byggja þeir á því að þeir hafi ekki fengið upplýsingar um verklagsreglur skattrannsóknarstjóra varðandi innborganir á meðan mál eru til rannsóknar þar og framkvæmd þessara reglna. Vegna nefndra reglna geti ólíkur efnahagur haft áhrif á hvort menn verði ákærðir og loks sé misrétti í því fólgið að fyrrum meðstjórnandi í félaginu hafi ekki einnig verið ákærður. Vanskil á lögboðnum opinberum gjöldum í atvinnustarfsemi eru refsiverð jafnvel þó að féleysi sé um að kenna. Þá dugir ekki til varnar að benda á að annar maður sem hugsanlega beri meðábyrgð hafi ekki verið ákærður. Rök er lúta að refsileysis- eða refsilækkunarástæðum standa heldur ekki í vegi fyrir því að mál sé tekið til efnislegrar meðferðar. Af þessum sökum er því hafnað að vísa málinu frá dómi.

Ákærðu er sem stjórnarmönnum A ehf. gefið að sök, annars vegar að hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á innheimtum virðisaukaskatti fyrir alls þrjú uppgjörstímabil, tvö síðustu tímabil ársins 2001 og fyrsta tímabil ársins 2002, og hins vegar að hafa ekki staðið skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna sinna fyrir alls sjö tímabil frá september 2001 til og með mars 2002. Áður en til refsimeðferðar kom var ákærðu með bréfi skattrannsóknarstjóra 6. mars 2003 gefinn kostur á að koma að athugasemdum, en engar bárust. Ríkislögreglustjóri gaf út ákæru 27. maí 2005. Höfðu þá engar greiðslur verið inntar af hendi inn á gjaldfallinn virðisaukaskatt eða staðgreiðsluskuld vegna opinberra gjalda starfsmanna þau tímabil sem ákært er fyrir, eins og ranglega er talið í héraðsdómi.

Samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmenn í félaginu á þeim tíma sem um ræðir bar ákærðu að afla sér vitneskju um og fylgjast með því að rekstur félagsins væri í góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að félagið stæði í skilum með greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna. Firrir það stjórnarmenn ekki ábyrgð á þessu að félagið hafði ráðið framkvæmdastjóra til að annast daglegan rekstur þess.

Ákærðu færa fram sér til varnar að þeir hafi lagt verulegt fé til fyrirtækisins mánaðarlega til að unnt væri að standa skil á þeim gjöldum sem í ákæru greinir. Af málsgögnum má sjá fjárframlög til félagsins um hver mánaðamót, en þeim hefur jafnharðan verið ráðstafað til greiðslu launa. Ljóst er af gögnum málsins að félagið átti í fjárhagsvandræðum frá upphafi og ákærðu var það kunnugt. Ákærðu sinntu ekki eftirlitsskyldu sinni og geta greind fjárframlög og ætlað grandleysi um stöðu félagsins og störf framkvæmdastjóra ekki orðið þeim til varnar.

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærðu og heimfærslu til refsiákvæða.

Rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst 6. janúar 2003 og var lokið með skýrslu 8. apríl sama ár. Hann vísaði málinu til opinberrar rannsóknar 11. september 2003. Skýrsla var tekin af ákærðu hjá ríkislögreglustjóra í febrúar 2005 og ákæra gefin út 27. maí sama ár. Enga skýringu er að finna á því að tvö ár liðu frá kæru þar til ákærðu voru yfirheyrðir og ákæra gefin út. Er það aðfinnsluvert.

Að öllu framagreindu virtu og fjárhæð vanskila þykir refsing ákærðu hvors um sig hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en ákvæði héraðsdóms um skilorðsbindingu hennar verður staðfest. Ekki er fullnægt skilyrðum 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005, sem breyttu 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, til að lækka sektarrefsingu úr fésektarlágmarki ákvæðanna, enda hefur hvorki verið greitt upp í skattskuld né verður séð að sérstakar málsbætur séu fyrir hendi. Ákvörðun héraðsdóms um sekt og vararefsingu verður staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærðu verða hvor um sig dæmdir til að greiða málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Ákærðu verða dæmdir til að greiða óskipt annan áfrýjunarkostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði H-kk-nf Þ-kk-nf skal sæta fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði Ó-kk-nf R-kk-nf Á-kk-nf skal sæta fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvæði héraðsdóms um sekt og vararefsingu ákærðu svo og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði H-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef Þ. B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.

Ákærði Ó-kk-nf R-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Þ-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 52.538 krónur.