162/2013

Í höfðaði mál gegn db. H og krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur Í að tilteknu flugskýli á Reykjavíkurflugvelli. Þótti sannað að flugmálayfirvöld hefðu látið reisa flugskýlið og farið með eignarráð þess í upphafi og síðan heimilað F hf. endurgjaldslaus afnot af skýlinu. Hefði F hf. síðar framselt afnotarétt sinn til H. Einnig var ljóst að H, og þeir sem bærir voru til að binda hann að lögum, höfðu á árunum frá 1969 til 1997 byggt á því að Í nyti eignarréttar að flugskýlinu. Grunnrök að baki 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð stóðu því í vegi að H hefði getað unnið hefð yfir skýlinu. Var því viðurkenndur eignarréttur Í að flugskýlinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. mars 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta höfðaði stefndi sem eignardómsmál og krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur sinn að flugskýli 7 með fasteignamatsnúmer 202-9310-25-0101, sem stendur á Reykjavíkurflugvelli landnúmer 106748. Áfrýjandi tók til varna og krafðist þess að dómkröfu stefnda yrði hafnað.

Málvextir eru þeir að á fundi Flugráðs 11. júní 1951 var undir dagskrárlið, er varðaði Vestmannaeyjaflugvöll, bókað að samþykkt væri að láta rífa flugskýi er þar væri og flytja til Reykjavíkur. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvað vitnið K-kk-nf E-kk-nf að skýli þetta hafi Flugmálastjórn látið rífa, flytja til Reykjavíkur og setja þar upp árið 1953. Væri þetta flugskýli 7 á Reykjavíkurflugvelli. Hafi hann á þessum tíma verið einn eiganda og forsvarsmaður Flugskólans Þyts hf. Hafi eigendur flugskólans rennt hýru auga til þess að fá aðstöðu í skýlinu og aðstoðað við uppsetningu þess. Hafi Flugmálstjórn fengið flugskólanum endurgjaldslaus afnot skýlisins, en sér hafi aldrei til hugar komið að flugskólinn hefði eignast skýlið.

Með kaupsamningi 19. maí 1969 seldi Flugskólinn Þytur hf. H-kk-þgf J-kk-þgf „aðstöðu seljanda á Reykjavíkurflugvelli, það er að segja húsnæði flugskólans á Reykjavíkurflugvelli, ásamt afnotum af flugskýli, sem er í eigu Flugmálastjórnarinnar, svo og rétt til afnota af benzíntanki í eigu Olíufélagsins h.f.“ Kaupsamningur þessi var móttekinn til þinglýsingar 28. mars 1972. Í afsali flugskólans 2. maí 1973 til H-kk-ef vegna kaupanna, var hliðstætt ákvæði en þar var tilgreint að kaupunum fylgdi „Aðstaða í flugskýli og afnotaréttur af benzíntanki, eða m.ö.o. húsnæði sem flugskólinn Þytur hf. hafði á Reykjavíkurflugvelli og afnot af flugskýli í eigu Flugmálastjórnar og rétt til afnota af benzíntanki í eigu Olíufél. hf.“ Afsalið var móttekið til þinglýsingar 7. maí 1973 að því er helst verður ráðið. Óumdeilt er að flugskýli það, sem til er vitnað í skjölum þessum, er flugskýli 7 sem mál þetta snýst um.

Samkvæmt matsvottorði Þjóðskrár Íslands 24. janúar 2011 er flugskýlið skráð í eigu ríkissjóðs Íslands. Íslenska ríkið eða stofnanir þess hafa verið skráðir eigendur skýlisins í öllum þeim opinberu gögnum um fasteignaskráningu sem lögð hafa verið fram í málinu. Elsta heimildin er fasteignamat 1972, en fram kemur í tölvubréfi Þjóðskrár Íslands 21. maí 2012 að þar hafi skýlið verið skráð eign Flugmálastjórnar. Þá er ljóst af gögnum málsins að flugskýlið stendur á landi í eigu ríkisins.

Með samningi 1. nóvember 1992 tók skiptastjóri flugskýlið á leigu fyrir hönd þrotabús H-kk-ef J-kk-ef en leigusali var Flugmálastjórn. Samningurinn var tímabundinn frá 1. nóvember 1992 og þar til flugvélar sem geymdar væru í skýlinu hefðu verið seldar, en leigugjaldið var ákveðið 45.000 krónur á mánuði. Ekki liggja fyrir gögn í málinu um með hvaða hætti skiptum lauk en áfrýjandi heldur því fram að H-kk-nf hafi fengið „bú sitt afhent að nýju úr hendi skiptastjóra“ og hafi ekki orðið um frekari leigugreiðslur samkvæmt samningnum eftir það.

Með bréfi til flugmálastjóra 31. október 1994 óskaði H-kk-nf J-kk-nf fyrir hönd Flugfélagsins Óðins hf. eftir að kaupa flugskýlið. Erindi þetta ítrekaði hann með bréfi 30. nóvember 1994. Flugmálastjórn hafnaði erindinu með bréfi 21. febrúar 1995 þar sem tekið var fram að stofnunin hefði ekki hug á að selja neina af fasteignum sínum á Reykjavíkurflugvelli í náinni framtíð.

Af samanburði á gögnum úr bókhaldi Flugmálastjórnar og gögnum útibús Landsbanka Íslands hf. svo og framburði Á-kvk-ef G-kvk-ef A-kvk-ef þáverandi gjaldkera Flugmálastjórnar fyrir héraðsdómi er ljóst að H-kk-nf J-kk-nf greiddi leigugjald af skýlinu til Flugmálastjórnar á árunum 1996 og 1997.

II

Með framangreindri bókun á fundi Flugráðs 11. júní 1951 og framburði K-kk-ef E-kk-ef fyrir héraðsdómi er sannað að flugmálayfirvöld létu flytja flugskýli það sem síðar var nefnt flugskýli 7 frá Vestmannaeyjum og létu reisa það á Reykjavíkurflugvelli. Þá er sannað að flugmálayfirvöld fóru með eignarráð þess í upphafi, sem þau ráðstöfuðu með þeim hætti að heimila Flugskólanum Þyt hf. endurgjaldslaus afnot skýlisins. Með framangreindum kaupsamningi 1969 og afsali 1973 framseldi flugskólinn þann rétt er hann hafði til skýlisins til H-kk-ef J-kk-ef og er berlega tekið fram í báðum þessum skjölum að framseldur sé afnotaréttur en eigandi skýlisins sé Flugmálastjórn. Af þessu og öðrum þeim gögnum, sem að framan eru rakin um leigugreiðslur og óskir um kaup á skýlinu á árunum 1992 til 1997, er ljóst að á því hefur verið byggt af hálfu H-kk-ef J-kk-ef og þeirra sem bærir voru til að binda hann að lögum á árunum 1969 til 1997 að stefndi nyti eignarréttar að flugskýlinu. Með öllu framangreindu telst sannað að stefndi sé eigandi flugskýlisins.

Áfrýjandi reisir kröfu sína einnig að því að þar sem hann hafi eftir 1969 haft óslitið eignarhald á flugskýlinu í meira en 20 ár hafi hann öðlast eignarrétt að því fyrir hefð. Af öllu því sem að framan er rakið verður að álykta að áfrýjandi hafi í upphafi ekki haft ástæðu til að ætla annað en að hann hefði umráð umrædds flugskýlis einungis þar til annað yrði ákveðið og eingöngu fyrir greiðasemi stefnda enda kom ekkert endurgjald fyrir notin fram til 1992. Í þessu ljósi standa grunnrök að baki ákvæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð því í vegi að sóknaraðili hafi á þessu tímabili getað unnið hefð yfir skýlinu, sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 17. desember 1998 í máli 474/1998, sem birtur er á bls. 4500 í dómasafni það ár. Af því sem að framan segir um samskipti aðila er og ljóst að hugrænum skilyrðum hefðar er heldur ekki fullnægt eftir 1992. Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda kostnað af meðferð málsins fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er óraskaður.

Áfrýjandi, dánarbú H-kk-ef J-kk-ef, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.