329/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu T ehf. um dómkvaðningu matsmanns vegna fyrirhugaðs skaðabótamáls á hendur D ehf., en á því var byggt af hálfu félagsins að boðuð endurálagning skatta þess ætti rætur að rekja til ófullnægjandi ráðgjafar D ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ætti T ehf. rétt á að afla og leggja fram í einkamáli þau sönnunargögn sem hann teldi málstað sínum til framdráttar og að það væri að meginreglu hvorki á valdi D ehf. né dómstóla að takmarka þann rétt umfram það sem leiddi af ákvæðum fyrrgreindra laga. Bæri héraðsdómi þannig að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns nema skilyrði 77. og 78. gr. laganna væru ekki fyrir hendi, leitað væri mats um atriði sem dómari teldi bersýnilegt að skipti ekki máli eða að beiðnin beindist að atriði sem ekki heyrði undir matsmann að fjalla um. Að virtri beiðni T ehf. og atvikum málsins yrði ekki talið að fyrrgreind lagaákvæði girtu fyrir að krafa T ehf. um dómkvaðningu matsmanns næði fram að ganga. Var hún því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. apríl 2015, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðin dómkvaðning fari fram. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í dómi Hæstaréttar 28. febrúar 2013 í máli 555/2012 var einkahlutafélagið Bergey stofnað 7. desember 2005 og var hlutafé þess 500.000 krónur. Í sama mánuði mun eini eigandi hlutafjárins hafa selt það Smáey ehf., en það félag var í eigu sama manns og eiginkonu hans. Hinn 21. sama mánaðar tók Bergey ehf. lán samkvæmt tveimur lánssamningum hjá Landsbanka Íslands hf., samtals að fjárhæð 3.250.000.000 krónur. Haldinn var hluthafafundur í Bergey ehf. 31. desember 2005 og ákvað eini hluthafinn, Smáey ehf., að hækka hlutafé félagsins um 2.599.500.000 krónur með áskrift nýrra hluta þannig að það yrði alls 2.600.000.000 krónur. Í fundargerð var þess getið að allt nýtt hlutafé hafi þegar verið greitt til félagsins.

Bergey ehf. keypti í desember 2005 allt hlutafé í P. Samúelssyni hf. fyrir 5.600.000.000 krónur. Kaupverðið mun hafa verið greitt fyrri hluthöfum, annars vegar með 2.350.000.000 krónum af eigin fé Bergeyjar ehf. og hins vegar með öllu andvirði áðurnefndra lána hjá Landsbanka Íslands hf. að fjárhæð 3.250.000.000 krónur. Í sama mánuði var hafinn undirbúningur að sameiningu þessara tveggja félaga, sbr. 122. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Samruna var hagað með þeim hætti að móðurfélagið, Bergey ehf., var skilgreint sem yfirtekna félagið, en hið keypta félag, P. Samúelsson hf., skyldi vera yfirtökufélagið. Hið sameinaða félag fékk jafnframt nafn sóknaraðila og kennitölu P. Samúelssonar hf. Samruninn miðaðist við 1. september 2005, en samruni með þessum hætti hefur gjarnan verið nefndur öfugur samruni eða skuldsett yfirtaka. Með þessu yfirtók sóknaraðili það sem eftir var af eigin fé Bergeyjar ehf. og skuld félagsins við Landsbanka Íslands hf. samkvæmt áðurnefndum lánssamningum.

Með dómi Hæstaréttar í framangreindu máli var staðfest sú niðurstaða í úrskurði ríkisskattstjóra 17. nóvember 2010 að sóknaraðila hafi verið óheimilt að gjaldfæra vexti af lánum þeim, er Bergey ehf. tók til kaupa á hlutafé í P. Samúelssyni hf. og fluttust frá Bergey ehf. til sóknaraðila við samrunann, til frádráttar tekjum í skattframtölum sínum 2006 og 2007 vegna tekjuáranna 2005 og 2006. Var tekjuskattstofn sóknaraðila hækkaður af þeim sökum auk þess sem ákveðið var 25% álag.

Hinn 11. mars 2014 höfðaði sóknaraðili mál fyrir héraðsdómi á hendur varnaraðila til greiðslu skaðabóta. Sundurliðaði hann dómkröfu sína þannig að gerð væri krafa um bætur, annars vegar vegna 25% álags á tekjuskattsstofn ársins 2006 samkvæmt framangreindum úrskurði ríkisskattstjóra 17. nóvember 2010 og hins vegar vegna kostnaðar við kaup á þjónustu endurskoðenda varnaraðila og lögfræðinga í sambandi við ágreining vegna úrskurðarins. Með héraðsdómi 30. janúar 2015 var varnaraðili sýknaður af kröfu sóknaraðila. Taldi dómurinn sóknaraðila ekki hafa sýnt fram á að varnaraðili hefði lagt til að framangreindur samruni yrði með þeim hætti sem raun varð á og að vinna varnaraðila við skattskil sóknaraðila 2007 vegna tekjuársins 2006 hefði ekki verið þess eðlis að varðaði skaðabótaskyldu. Sóknaraðili hefur áfrýjað dóminum.

Með úrskurði 19. ágúst 2014 endurákvarðaði ríkiskattstjóri opinber gjöld á hendur sóknaraðila vegna gjaldársins 2009. Telur sóknaraðili að forsendur fyrir þeirri endurákvörðun sé að finna í þeirri aðferð sem viðhöfð var við framangreindan samruna og reist hafi verið á rangri ráðgjöf varnaraðila. Vegna þessa sendi sóknaraðili varnaraðila bréf 19. september 2014 með kröfu um skaðabætur. Með bréfi 10. október sama ár hafnaði varnaraðili greiðsluskyldu sinni. Með beiðni 9. mars 2015 fór sóknaraðili þess á leit við héraðsdóm að dómkvaddur yrði sérfróður maður til að meta hverju það hefði „breytt um skattgreiðslur matsbeiðanda vegna gjaldársins 2009 ef: a) enginn samruni hefði átt sér stað og matsbeiðandi og Bergey ehf. samsköttuð þess í stað b) ef samruni Bergeyjar ehf. og matsbeiðanda hefði verið með þeim hætti að Bergey ehf. hefði verið yfirtökufélagið (beinn lóðréttur samruni).“

II

Þótt þess sé ekki getið í áðurnefndri matsbeiðni sóknaraðila má ljóst vera að tilgangur hans er að beiðast dómkvaðningar matsmanns til að afla sönnunargagna í því skyni að leggja grundvöll að kröfu í dómsmáli á hendur varnaraðila. Er um að ræða aðra kröfu en þá sem fjallað var um í áðurgreindum héraðsdómi og því ekki efni til að líta svo á að ákvæði 116. gr. laga nr. 91/1991 standi í vegi fyrir beiðni sóknaraðila.

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 á sóknaraðili rétt á að afla og leggja fram í einkamáli þau sönnunargögn sem hann telur málstað sínum til framdráttar. Er að meginreglu hvorki á valdi varnaraðila né dómstóla að takmarka þann rétt umfram það sem leiðir af ákvæðum laganna. Ber héraðsdómi þannig að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 nema skilyrði 77. gr. og 78. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að skipti ekki máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. þeirra, eða að beiðnin beinist að atriði, sem ekki heyrir undir matsmann að fjalla um, sbr. 2. mgr. 60. gr. Að virtri beiðni sóknaraðila og málsatvikum verður ekki talið að fyrrgreind lagaákvæði girði fyrir að umbeðin krafa um dómkvaðningu matsmanns nái fram að ganga. Verður hún því tekin til greina.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Umbeðin dómkvaðning matsmanns skal fara fram.

Varnaraðili, Deloitte ehf., greiði sóknaraðila, Toyota á Íslandi ehf., samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.