384/2005

R starfaði á sambýli fatlaðra á Blönduósi þegar honum var sagt upp starfinu 1998. Var ástæða uppsagnarinnar ágreiningur, sem reis vegna afskipta hans af umsókn manns um starf á sambýlinu, en R var talinn hafa gerst brotlegur í starfi með framgöngu sinni. Þá var þar enn fremur vísað til tveggja áminninga, sem hann hafði fengið árið 1997, vegna atvika er vörðuðu útreikning launa. Talið var að á það hefði skort að fyrirmælum 44. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 21. gr. sömu laga, hefði verið fylgt áður en R var sagt upp þar sem áminningarnar frá 1997 voru veittar af tilefni, sem var óskylt þeim ástæðum, sem uppsögnin studdist við. Þá var meðferð málsins talin stangast á við andmælareglu 13. gr. laga nr. 37/1993. Áminningarnar voru enn fremur felldar úr gildi þar sem R hafði ekki verið veitt færi á að tala máli sínu áður en þær voru veittar. Þar sem ákvörðun um uppsögn var ekki tekin með lögmætum hætti átti R rétt á skaðabótum. Við ákvörðun bóta var meðal annars tekið tillit til þess að hann varð offari í framgöngu sinni, þegar hann leitaðist við að hindra ráðningu mannsins, sem leiddi til samskiptavanda á vinnustaðnum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2005 og krefst þess aðallega að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 26.271.670 krónur með vöxtum samkvæmt II. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 15. desember 1998 til 1. júlí 2001 og II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 14. nóvember 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann 23.187.415 króna með vöxtum eins og í aðalkröfu. Þá krefst hann að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um að áminningar, sem honum voru veittar 30. maí 1997 og 20. júní sama ár, verði felldar úr gildi. Aðaláfrýjandi krefst loks málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 26. október 2005. Hann krefst aðallega sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, til vara að bótafjárhæð samkvæmt héraðsdómi verði lækkuð, en að því frágengnu að stefnukrafa aðaláfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum látinn falla niður.

I.

Með samningi 15. ágúst 1996 var aðaláfrýjandi ráðinn starfsmaður á sambýli fatlaðra á Blönduósi þar til honum var sagt upp starfinu 7. október 1998. Í uppsagnarbréfi var tekið fram að ekki væri óskað eftir frekara vinnuframlagi aðaláfrýjanda og að hann skyldi þegar láta af störfum. Voru honum greidd laun út uppsagnarfrest til 15. desember 1998.

Ástæða uppsagnarinnar var ágreiningur, sem reis vegna afskipta aðaláfrýjanda af umsókn manns um starf á sambýlinu. Lauk deilunni með því að aðaláfrýjanda var sagt upp vegna brota í starfi, sem yfirmenn hans töldu að hann hafi gerst sekur um. Á árinu 1997 hafði honum tvívegis verið veitt áminning vegna atvika, sem vörðuðu útreikning launa starfsmanna sambýlisins. Um málavexti og málsástæður aðilanna vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar í héraðsdómi.

II.

Af hálfu aðaláfrýjanda er haldið fram að áðurnefndar áminningar hafi verið veittar af tilefni, sem var alls óskylt þeim atvikum, sem urðu um haustið 1998 og leiddu til starfsloka hans. Af þeim sökum hafi áminningarnar hvað sem öðru líður ekki getað orðið grundvöllur fyrrnefndrar uppsagnar, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Á þetta var fallist í héraðsdómi. Verður sú niðurstaða staðfest með vísan til forsendna hans.

Aðaláfrýjandi krefst þess jafnframt að áminningarnar verði felldar úr gildi, en þær hafi verið ólögmætar bæði að því er varðar form og efni. Óumdeilt er að honum var ekki veitt færi á að tala máli sínu áður en þær voru veittar svo sem þó var skylt, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996. Verður niðurstaða héraðsdóms um að fella áminningarnar úr gildi því staðfest. Reynir þá ekki sérstaklega á hvort þeim hafi einnig verið áfátt að efni til svo sem aðaláfrýjandi heldur fram.

Við uppsögn aðaláfrýjanda úr starfi 7. október 1998 var ekki gætt ákvæða 1. mgr. 44. gr., sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996, og honum ekki gefinn kostur á að tjá sig áður en ákvörðun um uppsögn var tekin, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Hún var því ekki tekin með lögmætum hætti og á aðaláfrýjandi rétt á bótum vegna tjóns, sem hann hefur orðið fyrir af þeim sökum. Verður fjárhæð þeirra ákveðin í ljósi dómvenju með tilliti til allra aðstæðna, þar á meðal að aðaláfrýjanda voru greidd laun á umsömdum uppsagnarfresti. Áður var getið ástæðu uppsagnar aðaláfrýjanda, sem tengdist umsókn manns um starf á sambýlinu þar sem hann hafði starfað áður og grunsemdum hins fyrrnefnda um að maðurinn hafi þá gerst sekur um brot í starfi. Athugun yfirmanna stofnunarinnar leiddi ekkert í ljós, sem stutt gat staðhæfingar aðaláfrýjanda. Engu að síður hélt hann ásökunum sínum til streitu í viðleitni til að hindra ráðningu mannsins auk þess að rjúfa trúnað um viðkvæmt málefni, svo sem rakið er í héraðsdómi. Við ákvörðun bóta verður þannig einnig litið til þess að aðaláfrýjandi varð offari í framgöngu sinni í málinu, sem leiddi til samskiptavanda milli hans annars vegar og yfirmanna og annarra starfsmanna sambýlisins hins vegar. Að virtum öllum atvikum í málinu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um bótafjárhæð handa aðaláfrýjanda og að hafna jafnframt sérstakri kröfu hans um miskabætur. Verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða bótafjárhæðina með vöxtum eins og nánar segir í dómsorði og að því gættu að vextir, sem féllu til meira en fjórum árum fyrir höfðun málsins, eru fyrndir.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda verður staðfest. Gjafsóknarkostnaður hans fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, íslenska ríkið, greiði aðaláfrýjanda, R-x-x B-x-x B-x-x U-x-x, 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 13. október 2000 til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 14. nóvember 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um að áminningar, sem aðaláfrýjanda voru veittar 30. maí 1997 og 20. júní sama ár, séu felldar úr gildi skal vera óraskað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda skal vera óraskað.

Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 350.000 krónur.