243/2010

Í málinu deildu aðilar um hvort innborganir á reikning Þ hjá I, samtals að fjárhæð 1.533.878 krónur væru riftanlegar. Innborganirnar fóru fram eftir frestdag en áður en úrskurður um gjaldþrotaskipti var kveðinn upp. I byggði á því að greiðslurnar væru ekki riftanlegar þar sem bankinn hefði verið grandlaus um framkomna beiðni um gjaldþrotaskipti þegar innborganirnar bárust, sbr. undantekningarákvæði í 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var að gera yrði ríkar kröfur til I, sem fjármálastofnunar, um að bankinn fylgdist með fjárhagsstöðu viðskiptavina sinna og leitaði upplýsinga um vanskil þeirra og framkomnar beiðnir og kröfur samkvæmt lögum nr. 21/1991, sbr. 9. gr. þeirra. Ef meta ætti I það til gáleysis að leita ekki slíkra upplýsinga þyrfti þá bankinn að hafa sérstaka ástæðu til slíkrar könnunar, til dæmis vegna gjaldfallinna krafna eða annarra vanefnda Þ við I.  Ekki væri að sjá að Þ hafi verið í vanskilum við I á því tímabili er um ræddi, né að bankinn hefði gripið til innheimtuaðgerða gagnvart Þ fyrir uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðarins. Var því talið að skilyrði undantekningarákvæðis 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 um grandleysi I væri fullnægt. Þar sem riftunin var heldur ekki reist á ákvæðum 141. gr. laga nr. 21/1991 var I sýknaður af kröfum Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. apríl 2010. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Þann 23. febrúar 2009 var bú E.B. veitinga ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Frestdagur við skiptin var 7. janúar 2009. Skiptastjóri óskaði þess með bréfi 23. febrúar 2009 að bankareikningum hins gjaldþrota félags yrði lokað og sér sent yfirlit yfir hreyfingar á þessum reikningum síðustu sex mánuði. Kröfulýsingarfrestur mun hafa runnið út 3. maí 2009. Alls námu lýstar kröfur í búið 64.170.492. krónum. Þeirra á meðal voru tvær kröfur sem áfrýjandi lýsti, annars vegar vegna skuldar á reikningi nr. 515-26-391419 að fjárhæð 4.909.898 krónur en hins vegar vegna skuldar á reikningi nr. 515-26-391421 að fjárhæð 210.880 krónur. Síðarnefndi reikningurinn var veltureikningur og kom í ljós við yfirferð skiptastjóra á innsendu reikningsyfirliti að 1.500.000 króna yfirdráttarheimild á reikningnum var fullnýtt á frestdegi en eftir þann dag og til þess dags er gjaldþrotaúrskurður var upp kveðinn höfðu borist inn á reikninginn 18 innborganir samtals að fjárhæð 1.533.878 krónur eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi. Skiptastjóri taldi að umræddar innborganir teldust til fjármuna búsins og krafðist með bréfi 19. maí 2009 riftunar á framangreindum greiðslum með vísan til 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., jafnframt sem hann krafðist þess að áfrýjandi endurgreiddi búinu fyrrgreinda fjárhæð. Því hafnaði áfrýjandi 28. maí 2009 og höfðaði stefndi mál þetta með stefnu 23. júní 2009.

II

Samkvæmt 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar á greiðslu skuldar ef greitt er eftir frestdag nema ein þriggja undantekninga sem upp eru taldar í ákvæðinu eigi við. Þær eru í fyrsta lagi að reglur XVII. kafla laganna hefðu leitt til þess að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotaskipti, í öðru lagi að nauðsynlegt hafi verið að greiða til að komast hjá tjóni eða í þriðja lagi að sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram beiðni um gjaldþrotaskipti. Er það meginregla að greiðsla skuldar eftir frestdag sé riftanleg nema öruggt sé að einhver framangreindra undantekninga eigi við. Í máli þessu snýst ágreiningur aðila einkum um hvort áfrýjandi hafi verið grandlaus um að fram væri komin beiðni um gjaldþrotaskipti. Hvílir sönnunarbyrgði um grandleysi í þessu efni á áfrýjanda, sbr. dóm Hæstaréttar í máli 339/2003, sem birtur er í dómasafni réttarins 2004 á bls. 301. Ljóst er að E.B. veitingar ehf. voru í árslok 2008 og ársbyrjun 2009 í vanskilum við marga kröfuhafa. Þannig sést af gögnum málsins að í janúarmánuði 2009 komu fram sex kröfur til Héraðsdóms Reykjavíkur um gjaldþrotaskipti á búi félagsins. Þá eru meðal gagna málsins upplýsingar frá CreditInfo þar sem fram kemur meðal annars að sjö árangurslaus fjárnám voru gerð hjá E.B. veitingum ehf. í desembermánuði 2008. Gera verður ríkar kröfur til þess að áfrýjandi, sem er fjármálastofnun og starfrækir sérstaka innheimtudeild, fylgist með fjárhagsstöðu viðskiptavina sinna og leiti tiltækra upplýsinga um vanskil þeirra og framkomnar beiðnir og kröfur samkvæmt lögum nr. 21/1991, sbr. 9. gr. þeirra. Til þess að honum verði metið það til gáleysis að leita ekki slíkra upplýsinga verður þó að telja að til þurfi að koma að hann hafi haft einhverja sérstaka ástæðu til slíkrar könnunar, til dæmis vegna gjaldfallinna krafna eða annarra vanefnda viðkomandi á skuldbindingum við áfrýjanda. Af gögnum þessa máls er ekki að sjá að E.B. veitingar ehf. hafi verið í vanskilum við áfrýjanda á því tímabili er um ræðir og af fyrrgreindum upplýsingu CreditInfo verður, hvað sem öðru líður, ráðið að áfrýjandi hafði ekki gripið til neinna innheimtuaðgerða gagnvart félaginu fyrir uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðarins. Verður því að telja að skilyrði undantekningarákvæðis 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 um grandleysi áfrýjanda sé fullnægt. Þar sem riftun á umræddum innborgunum verður heldur ekki reist á ákvæðum 141. gr. laga nr. 21/1991 verður áfrýjandi sýknaður af kröfum stefnda.

Eftir atvikum verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af máli þessu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Íslandsbanki hf., er sýkn að kröfum stefnda, þrotabúi E.B. veitinga ehf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.