15/2019

Með nánar tilgreindum héraðsdómi var A hf. gert að greiða Ó tiltekna fjárhæð vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi þeirra. Félagið áfrýjaði dóminum en bú þess var síðan tekið til gjaldþrotaskipta. Með dómi Hæstaréttar var málinu sjálfkrafa vísað fá réttinum þar sem þb. A hf. hafði ekki sett tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í samræmi við ákvörðun réttarins um að verða við kröfu Ó um slíka tryggingu. Á grundvelli framangreindra dóma lýsti Ó kröfu við gjaldþrotaskipti á A hf., samtals að fjárhæð 8.996.327 krónur, og krafðist þess að henni yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skiptastjóri hafnaði því að krafan fengi notið slíks forgangsréttar og taldi hana almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laganna. Með úrskurði héraðsdóms var niðurstaða skiptastjóra staðfest en með hinum kærða úrskurði komst Landsréttur að gagnstæðri niðurstöðu og tók kröfu Ó til greina. Ágreiningur aðila fyrir Hæstarétti laut einungis að því hvernig beita ætti 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 við ákvörðun um stöðu kröfu Ó í réttindaröð. Nánar tiltekið var deilt um það hvort dómur í skilningi ákvæðisins þyrfti að fela í sér úrlausn um efni máls, eins og þb. A hf. lagði til grundvallar, eða hvort þar gæti einnig átt undir dómur, sem kvæði aðeins á um niðurfellingu máls eða frávísun þess frá æðri dómi, eins og Ó hélt fram að ætti við um kröfu hans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að tilgangur 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 væri að sporna við því að forgangsréttur fyrir kröfu félli niður ef kröfuhafi væri knúinn til að höfða mál til heimtu hennar, enda gerði hann það innan tilskilinna tímamarka. Að gengnum fyrrgreindum dómi Hæstaréttar, þar sem málinu var sjálfkrafa vísað frá réttinum vegna atvika sem eingöngu vörðuðu þb. A hf., hefði fyrst legið fyrir sú endanlega niðurstaða um kröfu Ó að héraðsdómur stæði óhaggaður. Talið var að þótt í dómi Hæstaréttar hefði ekki verið fjallað efnislega um kröfuna yrði að skýra niðurlagsorð 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 svo að krafa ætti undir ákvæðið ef dómur um frávísun máls um hana frá æðri dómi gengi innan sex mánaða fyrir frestdag eða síðar, enda fæli önnur niðurstaða í sér að skuldari gæti haft í hendi sér að láta forgangsrétt fyrir kröfu líða undir lok með því að búa svo um hnúta að máli ljúki fyrir æðri dómi án þess að efnisdómur gengi um hana. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. febrúar 2019 en kærumálsgögn bárust réttinum 5. mars sama ár. Kæruleyfi á grundvelli 2. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, var veitt 14. mars 2019. Kærður er úrskurður Landsréttar 21. febrúar 2019, þar sem krafa, sem varnaraðili lýsti við gjaldþrotaskipti á sóknaraðila að fjárhæð 8.996.327 krónur, var viðurkennd með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði að skipa kröfunni á þennan hátt í réttindaröð. Þá krefst hann kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var mál þetta munnlega flutt 15. maí 2019.

I

Samkvæmt gögnum málsins réði Azazo hf. varnaraðila til starfa með samningi 14. nóvember 2014, en því vinnusambandi lauk með því að félagið sagði varnaraðila fyrirvaralaust upp störfum 26. október 2015 og felldi niður launagreiðslur til hans frá þeim tíma. Af því tilefni höfðaði varnaraðili mál gegn félaginu 8. janúar 2016 og krafðist þess að því yrði gert að greiða sér laun fyrir sex mánaða uppsagnarfrest ásamt orlofi, orlofsuppbót, desemberuppbót og bifreiðarstyrk. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 22. nóvember 2016 var krafa varnaraðila að fullu tekin til greina og Azazo hf. dæmt til að greiða honum 5.810.327 krónur með dráttarvöxtum frá 26. október 2015 auk 950.000 króna í málskostnað. Félagið áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar 17. febrúar 2017 en bú þess var síðan tekið til gjaldþrotaskipta 3. október sama ár. Með dómi 30. nóvember 2017 í máli nr. 114/2017 var málinu vísað frá Hæstarétti þar sem sóknaraðili hafði ekki sett tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í samræmi við ákvörðun réttarins um að taka til greina kröfu varnaraðila um slíka tryggingu. Var sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila 400.000 krónur í málskostnað.

Með bréfi til skiptastjóra sóknaraðila 5. desember 2017 lýsti varnaraðili kröfu á grundvelli framangreindra dóma, samtals að fjárhæð 8.996.327 krónur, og krafðist þess að henni yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Skiptastjóri hafnaði því 22. sama mánaðar að krafan fengi notið slíks forgangsréttar og taldi hana almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laganna, en við fjárhæð hennar var engin athugasemd gerð. Reisti skiptastjóri niðurstöðu sína á því annars vegar að varnaraðili teldist nákominn þrotamanni, sbr. 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, og hins vegar að skilyrðum um aldur kröfu varnaraðila samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. og 2. mgr. sömu lagagreinar væri ekki fullnægt til að henni yrði veittur forgangsréttur. Ekki tókst að jafna ágreining aðila og með bréfi 2. maí 2018 krafðist skiptastjóri úrlausnar Héraðsdóms Reykjaness um ágreininginn samkvæmt 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 171. gr. laganna. Í úrskurði héraðsdóms 17. janúar 2019 var því hafnað að krafa varnaraðila nyti forgangs við gjaldþrotaskiptin en með hinum kærða úrskurði komst Landsréttur að gagnstæðri niðurstöðu.

II

Mál þetta lýtur samkvæmt framansögðu að kröfu varnaraðila um að viðurkennt verði að krafan sem hann lýsti við gjaldþrotaskipti á sóknaraðila njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðili fallið frá þeirri málsástæðu að varnaraðili teljist vera nákominn þrotamanni í skilningi 3. mgr. lagagreinarinnar og snýr ágreiningur aðila nú aðeins að því hvernig beita eigi 2. mgr. hennar við ákvörðun um stöðu kröfu varnaraðila í réttindaröð.

Í 112. gr. laga nr. 21/1991 er kveðið á um forgangsrétt fyrir tilteknum kröfum við gjaldþrotaskipti að frágengnum kröfum samkvæmt 109. til 111. gr. laganna. Í 1. mgr. 112. gr. er talið upp í átta töluliðum hvaða kröfur njóti slíks forgangs, meðal annars kröfur um bætur vegna slita á vinnusamningi sem fallið hafa í gjalddaga á síðustu átján mánuðum fyrir frestdag eða eftir hann, sbr. 2. tölulið ákvæðisins. Samkvæmt 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 skulu kröfur samkvæmt 1. til 6. tölulið 1. mgr. enn fremur njóta forgangsréttar þótt þær séu eldri en að framan segir ef mál hefur verið höfðað til heimtu þeirra innan sex mánaða frá gjalddaga og dómur hefur gengið um þær á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar.

Ekki er ágreiningur um að krafa varnaraðila hafi verið á gjalddaga 26. október 2015 en frestdagur við gjaldþrotaskiptin var 28. september 2017. Varnaraðili höfðaði sem fyrr segir mál til heimtu kröfu sinnar 8. janúar 2016 og var það því gert innan sex mánaða frá gjalddaga hennar. Dómur gekk í því máli í héraði 22. nóvember 2016, meira en sex mánuðum fyrir frestdag, en þeim dómi áfrýjaði Azazo hf. og lauk málinu fyrir æðri dómi á þann hátt að því var vísað frá Hæstarétti með dómi 30. nóvember 2017. Var frestdagur þá kominn. Aðilarnir deila um hvort skýra eigi 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 þannig að áskilið sé að dómur, sem gangi um kröfu á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar, þurfi að fela í sér úrlausn um efni máls eða hvort þar geti einnig átt undir dómur, sem kveði aðeins á um niðurfellingu máls eða frávísun þess frá æðri dómi.

Ljóst er að tilgangur 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 er að sporna við því að forgangsréttur fyrir kröfu falli niður ef kröfuhafi er knúinn til að höfða mál til heimtu hennar, enda geri hann það innan tilskilinna tímamarka. Að gengnum fyrrgreindum dómi Hæstaréttar, þar sem málinu var vísað frá réttinum vegna atvika sem eingöngu vörðuðu sóknaraðila, lá fyrst fyrir sú endanlega niðurstaða um kröfu varnaraðila að héraðsdómur stæði óhaggaður. Þótt í dómi Hæstaréttar hafi ekki verið fjallað efnislega um kröfuna verður að skýra niðurlagsorð 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 svo að krafa eigi undir ákvæðið ef dómur um frávísun máls um hana frá æðri dómi gengur innan sex mánaða fyrir frestdag eða síðar, enda fæli önnur niðurstaða í sér að skuldari gæti haft í hendi sér að láta forgangsrétt fyrir kröfu líða undir lok með því að búa svo um hnúta að máli ljúki fyrir æðri dómi án þess að efnisdómur gengi um hana. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur en ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu varnaraðila.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, þrotabú Azazo hf., greiði varnaraðila, Ó-kk-þgf P-kk-þgf E-kk-þgf, 1.200.000 krónur í kærumálskostnað.