451/2015

V krafði Í um miskabætur vegna handtöku og líkamsleitar sem hann sætti í tengslum við rannsókn lögreglu á ætluðu fíkniefnalagabroti hans. Var V sviptur frelsi í rúmar 40 mínútur þegar hann var handtekinn en í málinu deildu aðilar um hvort líkamsleitin hefði farið fram að fengnu samþykki hans. Máli V lauk án þess að ákæra væri gefin út og var það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Talið var að þó svo að V hefði samþykkt leitina girti það ekki fyrir rétt hans til bóta samkvæmt 2. mgr. 228. laganna, enda hefði hann ella mátt búast við að lögregla færi fram á dómsúrskurð til leitar. Ætti hann rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar og handtökunnar á grundvelli fyrrgreinds lagaákvæðis. Var Í því gert að greiða V 150.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júlí 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. maí 2014 til 23. október 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir að maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli, eigi rétt til bóta eftir 2. mgr. sömu lagagreinar, meðal annars ef mál hans hefur verið fellt niður. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. greinarinnar má dæma bætur vegna aðgerða eftir IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, en eftir síðari málslið málsgreinarinnar má þó fella þær niður eða lækka ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Ekki eru sett frekari skilyrði fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXVII. kafla laga nr. 88/2008. Skiptir þá ekki máli hvort lögmæt skilyrði hefur brostið til aðgerða sem haft hafa í för með sér tjón eða ekki hefur verið nægilegt tilefni til að grípa til þeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt.

Áfrýjandi var handtekinn klukkan 1.44 hinn 19. maí 2014 og fluttur á lögreglustöðina við Hverfisgötu. Í aðdraganda handtökunnar sætti hann líkamsleit en deilt er um það hvort að hún fór fram að fengnu samþykki hans. Hafði áfrýjandi því réttarstöðu sakbornings, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 88/2008. Hann var látinn laus klukkan 2.25 sömu nótt og því sviptur frelsi í rúmar 40 mínútur. Ekki var tekin skýrsla af áfrýjanda vegna málsins og rannsókn á hendur honum síðar hætt þar sem ekki þótti grundvöllur til að halda henni áfram. Máli áfrýjanda lauk því án þess að ákæra væri gefin út og var það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Með líkamsleitinni var brotið gegn friðhelgi áfrýjanda, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Þó svo að áfrýjandi hefði samþykkt leitina girðir það ekki fyrir rétt hans til bóta samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði, enda hefði hann ella mátt búast við að lögregla færi fram á dómsúrskurð til leitar, sbr. 1. mgr. 78. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt framangreindu á áfrýjandi því rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar og handtökunnar á grundvelli fyrri málsliðar 2. mgr. 228. gr. laganna. Engin rök standa til þess að lækka bætur til áfrýjanda á þeim grundvelli að hann hafi stuðlað að þeim aðgerðum, sem hann reisir kröfu sína á, sbr. síðari málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Að þessu virtu verða miskabætur til handa áfrýjanda ákveðnar 150.000 krónur, sem bera vexti eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, A, 150.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. október 2014 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Stefndi greiði áfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.