111/2013

N var sakfelldur fyrir tvö kynferðisbrot gegn A, sem þá var 14 ára, annars vegar með því að hafa áreitt hana kynferðislega og kysst hana á muninn og hins vegar að hafa áreitt hana kynferðislega og haft við hana kynferðismök með því að klæða hana úr peysu og strjúka henni með hendi á brjóstum og kynfærum innan klæða og láta hana fróa sér uns hann hafði sáðlát og síðan með því að biðja stúlkuna um að hafa við sig samræði. Var háttsemin talin varða við 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hins vegar var ekki fallist á með ákæruvaldinu að tengsl N við stúlkuna hefðu verið með þeim hætti sem greindi í 1. mgr. 201. gr. laganna, sbr. 5. mgr. 202. gr. þeirra. Þá var N einnig sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn B, sem þá var 13 ára, með því að hafa í færri en átta skipti áreitt hana kynferðislega með því að kyssa hana tungukossa, strjúka henni með hendi á brjóstum innan og utan klæða, strjúka henni með hendi á kynfærum utan klæða og biðja hana um að hafa við sig samræði eða önnur kynferðismök. Var háttsemin talin varða við 2. mgr. 202. gr. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að N hefði nýtt sér yfirburði sína gagnvart stúlkunum í skjóli aldurs og reynslu. Hann hefði á hinn bóginn ekki áður sætt refsingu og þá hefðu orðið tafir á rekstri málsins sem honum yrði ekki um kennt. Með vísan til þessa og 1., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing N ákveðin fangelsi í 18 mánuði og honum gert að greiða skaðabætur til A að fjárhæð 1.000.000 krónur og til B að fjárhæð 800.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. janúar 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af þeim, en að því frágengnu að þær verði lækkaðar.

A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 2.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júlí 2011 til 5. janúar 2012, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún að héraðsdómur verði staðfestur um kröfuna.

B krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 2.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur um kröfuna.

I

Ákærða eru gefin að sök kynferðisbrot gegn tveimur stúlkum á árinu 2011, annars vegar tvö brot 2. og 3. júlí gegn A, sem þá var 14 ára, og hins vegar í allt að átta skipti á tímabilinu 17. júní til 16. ágúst gegn B, sem þá var 13 ára. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands 23. mars 2012 var ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök og hann dæmdur til að sæta fangelsi í tvö ár. Með dómi Hæstaréttar 8. nóvember 2012 í máli nr. 309/2012 var sá dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar að nýju frá þingfestingu þess. Þessi niðurstaða var á því reist að hvorki yrði séð að ákæra hafi verið þýdd úr íslensku yfir á arabísku né að dómtúlkur hafi þýtt hana orðrétt fyrir ákærða við meðferð málsins. Þá hafi skýrslur brotaþola og annarra vitna sem teknar voru fyrir dómi í samræmi við a. lið 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, heldur ekki verið þýddar, en það hafi verið nauðsynlegt til að ákærði fengi haldið uppi vörnum í málinu. Í þinghaldi í héraði 13. desember 2012 lagði ákæruvaldið fram þýðingu á ákæru og skýrslum níu vitna. Við aðalmeðferð málsins 21. desember 2012 gerði ákærði athugasemd við að ónákvæmni gætti í þýðingu skjalanna og að svo virtist sem hluti þeirra væri ranglega þýddur. Túlkur sá er mætti við aðalmeðferðina þýddi ákæru fyrir ákærða auk þess sem hann fór ásamt ákærða yfir hluta skýrslu annars brotaþolans. Þá var bókað að ákærði samþykkti að leggja þýðingarnar til grundvallar við meðferð málsins enda þótt hann teldi þær „ekki að fullu nákvæmar.“ Eftir þetta gaf ákærði skýrslu auk þrettán vitna og var málið svo munnlega flutt. Hinn áfrýjaði dómur gekk síðan 14. janúar 2013 en með honum var ákærði sakfelldur og honum gerð refsing fyrir kynferðisbrot gegn báðum stúlkunum. Er ætlaðri háttsemi hans nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Brot hans gegn stúlkunum voru talin varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot hans gegn A að auki við 1. mgr. og 2. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. sömu laga.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti lýsti ákæruvaldið því yfir að miða bæri við að háttsemi sú sem ákærða er gefin að sök í II. kafla ákæru hafi átt sér stað á tímabilinu frá 17. júní 2011 til 5. ágúst sama ár, en óumdeilt er að ákærði yfirgaf landið þann dag og kom ekki til baka til fyrr en 10. september sama ár.

II

Ákærði hefur meðal annars reist sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki notið réttlátrar málsmeðferðar þar sem hinn áfrýjaði dómur sé „nánast fullkomin eftirmynd“ fyrri héraðsdóms. Einungis hafi verið gerðar lágmarksbreytingar á texta dómsins og megi sjá þess glögg merki meðal annars þar sem bætt hafi verið inn í texta fyrri dómsins tiltekinni setningu en niðurlag hennar hafi vantað. Þá hafi við samningu dómsins ekki verið tekið mið af nýjum vitnaleiðslum heldur byggt á þeim fyrri, sem ekki séu hluti þessa máls. Þessi vinnubrögð brjóti gegn rétti ákærða til rökstudds dóms. Ekki hafi verið fjallað um atriði sem séu ákærða í hag. Þá hafi rannsókn málsins og forsendur dómsins verið hæpnar eða rangar og hlutdrægar gagnvart ákærða. Þannig hafi tiltekinn lögreglumaður haldið því fram í skýrslu sinni fyrir dómi að ekki hafi verið unnt að hafa uppi á manni sem annar brotaþolinn, B, hafi samkvæmt framburði vitna átt að hafa haft kynferðislegt samneyti við. Skýring lögreglumannsins hafi verið sú að ekki hafi verið hægt að tengja gælunafn mannsins við nafn hans, C. Í ljós hafi þó komið að þetta hafi reynst mjög auðvelt. Ákærði hafi samkvæmt framansögðu ekki notið réttlátrar málsmeðferðar hvorki við rannsókn málsins né meðferð þess fyrir dómi.

Er málið kom á ný fyrir héraðsdóm, sem var skipaður sömu dómurum og við fyrri meðferð málsins, var ákærði yfirheyrður á ný svo og öll sömu vitni sem gáfu skýrslu við fyrri aðalmeðferð, þar á meðal áðurnefndur C. Framburður ákærða og þessara vitna er réttilega rakinn í hinum áfrýjaða dómi en hann var í meginatriðum efnislega á sama veg og áður. Þótt vinnubrögðum við samningu hins áfrýjaða dóms hafi verið áfátt verður ekki fallist á með ákærða að með þeim hafi verið brotið gegn rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar, hvorki við rannsókn málsins né meðferð þess fyrir dómi, enda hafa þau atriði sem ákærði hefur sérstaklega bent á máli sínu til stuðnings ekki verið til þess fallin að skerða réttaröryggi hans.

III

Ákærði hefur neitað sök vegna sakargifta í báðum köflum ákæru. Í héraðsdómi er rakinn framburður þeirra vitna sem gáfu skýrslu fyrir dómi um ákæruefnið í I. kafla ákæru. Auk þeirra gáfu skýrslu tveir jafnaldrar og vinir brotaþolans A. Báðir sögðu þeir að A hafi skýrt þeim frá að hún hafi farið „í sleik“ við ákærða á svokölluðum [...] og daginn eftir hafi hún runkað honum. Annar þeirra kvað stúlkuna hafa sagt sér þetta daginn eftir atburðinn en hinn „mjög stuttu“ síðar. Í niðurstöðu héraðsdóms er meðal annars vísað til yfirlits af samskiptaforritinu Facebook. Ákærði hefur lagt áherslu á að svo kunni að vera að samskipti milli sín og brotaþola komi þar ekki öll fram, þar sem hún gæti hafa eytt hluta þeirra skilaboða sem hún sendi ákærða. Ekki verði því byggt á þessu yfirliti. Á þetta er ekki fallist. Þó svo kunni að vera að stúlkan hafi getað eytt út hluta skilaboða breytir það ekki því að ákærði bað hana ítrekað að hitta sig í einrúmi á heimili hans og sendi henni fjölda skilaboða, stundum að næturlagi, meðal annars um kossa frá honum. Er tekið undir með héraðsdómi að þessi samskipti hafi verið einkar óeðlileg í ljósi aldursmunar og stöðu ákærða og brotaþola. Fyrir Hæstarétt var lagt vottorð Þ-kvk-ef S-kvk-ef sálfræðings 8. maí 2013. Í því og fyrra vottorði hennar, sem rakið er í héraðsdómi, kemur fram að stúlkan hafi átt við mjög alvarlegan og fjölþættan vanda að stríða sem meðal annars megi rekja til ætlaðra brota ákærða. Að öllu framansögðu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hafi gerst sekur um þau brot sem honum eru að sök gefin í 1. og 2. tölulið I. kafla ákæru. Sú háttsemi ákærða að láta stúlkuna fróa sér varðar við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, en að öðru leyti fellur háttsemin undir 2. mgr. 202. gr. sömu laga. Á hinn bóginn er ekki fallist á með ákæruvaldinu að tengsl ákærða við stúlkuna hafi verið með þeim hætti sem greinir í 1. mgr. 201. gr. laganna, sbr. nú 5. mgr. 202. gr. þeirra. Þótt ákærði hafi gert ráðningarsamning við þann skóla sem brotaþoli stundaði nám við er óumdeilt að starf hans fólst eingöngu í að styðja við börn af [...] uppruna og er ekkert fram komið í málinu um að hann hafi átt að hafa eða hafi haft samskipti við brotaþola á vegum skólans.

Um II. kafla ákæru hefur fjölskipaður héraðsdómur metið framburð brotaþolans B trúverðugan en ákærða ótrúverðugan einkum í ljósi hinna fjölmörgu smáskilaboða um síma sem gengu milli hans og brotaþola og frásagnar hans um að þau hafi snúist um skil stúlkunnar á jakka hans sem hún fékk lánaðan er þau hittust fyrst á [...] af tilviljun. Ákærði hefur einnig sagt að brotaþolinn hafi notað jakkann sem átyllu til að hafa við hann samband og beðið sig um að kaupa áfengi. Hann hefur ekki gefið aðrar skýringar á þessum tíðu samskiptum. Þó vera megi að ákærði hafi í upphafi hitt stúlkuna á [...] af tilviljun er tekið undir með héraðsdómi að þessi miklu samskipti hans við 13 ára stúlku hafi verið óeðlileg í ljósi aldursmunar þeirra og stöðu. Þá er ljóst af vottorðum Þ-kvk-ef S-kvk-ef sálfræðings sem lögð hafa verið fyrir héraðsdóm og Hæstarétt og vætti hennar fyrir dómi að ætluð brot hans hafi haft áhrif á stúlkuna, þar sem hún hafi haft verulega sektarkennd og upplifað mikla skömm, en fram kemur í vottorðunum að þessi einkenni séu algeng meðal unglinga sem sætt hafa kynferðislegri misnotkun. Skiptir ekki máli í þessu sambandi þótt fram hafi komið að stúlkan hafi sóst eftir félagsskap annarra karlmanna á aldur við ákærða. Að öllu framangreindu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hafi gerst sekur um þau brot sem honum eru að sök gefin í II. kafla ákæru, eins og hún hefur verið leiðrétt, að öðru leyti en því að ósannað er að þau hafi verið framin í allt að átta skipti, enda hefur stúlkan borið að þetta hafi verið „átta sinnum eða minna“ og verður því miðað við að brotin hafi verið færri en í ákæru greinir. Varða þau við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum.

IV

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn tveimur ungum stúlkum á aldrinum 13 og 14 ára. Hann var 25 ára gamall þegar hann framdi brotin og nýtti sér yfirburði sína gagnvart stúlkunum í skjóli aldurs og reynslu. Ákærði hefur á hinn bóginn ekki áður hlotið refsingu svo að kunnugt sé. Ekki eru efni til að virða ákærða til refsilækkunar út af fyrir sig að hann hafi sætt farbanni vegna rannsóknar og meðferðar málsins, en á hinn bóginn verður að líta til þess að á rekstri málsins hafa orðið tafir sem honum verður ekki um kennt. Með vísan til þessa og 1., 6., og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga er refsing hans ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og bætur til beggja brotaþola verða staðfest að öðru leyti en því að bætur til A bera vexti eins og í dómsorði greinir.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns beggja brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, N-x-x H. A. R-x-x, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og einkaréttarkröfur skulu vera óröskuð að öðru leyti en því að af kröfu A greiðist vextir samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júlí 2011 til 5. janúar 2012, en dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 824.508 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns beggja brotaþola, G-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.