528/2013

Ó höfðaði mál gegn A og krafðist skaðabóta eftir að henni var sagt upp störfum hjá A haustið 2009. Þegar Ó var sagt upp störfum hafði hún verið í veikindaleyfi í 360 daga og var réttur hennar til launa samkvæmt kjarasamningi þá  fallinn niður. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Ó hefði þá ekki verið fær sökum líkamlegrar vanheilsu að hefja að nýju vinnu hjá A í fullu starfi. Þótt Ó hefði verið búin að glata rétti sínum til launa hefði A ekki verið heimilt samkvæmt kjarasamningi að leysa Ó frá störfum vegna umrædds heilsubrests fyrr en í ágúst 2010, nema hún hefði sjálf óskað þess. Eins og atvikum var háttað hefði A borið að ganga úr skugga um hvort líkamleg heilsa Ó hefði þá enn staðið í vegi fyrir að hún gæti tekið við fyrra starfi sínu hjá A. Einnig hefði átt að gefa áfrýjanda kost á að tjá sig um fyrirhuguð starfslok á þeim tíma. Þótt Ó hefði ekki verið metin hæf til að hefja störf haustið 2009 af trúnaðarlækni A varð ekki talið ljóst af gögnum málsins að niðurstaðan hefði orðið sú sama í ágúst 2010. Þegar litið væri til ágalla á meðferð málsins af hálfu A yrði það að bera hallann af sönnunarskorti um þetta atriði. A var því dæmt til að greiða Ó skaðabætur sem metnar voru að álitum 1.200.000 krónur auk dráttarvaxta.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. ágúst 2013. Hún krefst þess að stefndi greiði sér 6.947.336 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2009 til þingfestingardags, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi hóf áfrýjandi störf hjá stefnda við ræstingar árið 1992. Að loknu sumarleyfi 14. ágúst 2008 lagði hún fram vottorð frá heimilislækni sínum þar sem fram kom að hún væri óvinnufær með öllu vegna sjúkdóms um ótiltekinn tíma. Var áfrýjandi skráð í veikindaleyfi, en af hálfu stefnda var óskað frekari skýringa á hvað fælist í vottorðinu, svo sem nánar er gerð grein fyrir í dóminum. Í starfshæfnisvottorði trúnaðarlæknis stefnda 1. október 2008 sagði að hann teldi áfrýjanda færa um að sinna hálfu starfi, en rétt væri að endurmeta starfshæfni hennar að þremur mánuðum liðnum. Hóf áfrýjandi störf að nýju hjá stefnda í byrjun október 2008, þá í hlutastarfi. Trúnaðarlæknir stefnda gaf út nýtt vottorð 19. maí 2009 þar sem starfshæfni áfrýjanda var metin 24,5%, en tekið fram að hún yrði endurmetin upp úr miðjum ágúst.

Hinn 9. ágúst 2009 voru liðnir 360 dagar frá því að veikindaleyfi áfrýjanda hófst og féll þá niður réttur hennar til launa samkvæmt kjarasamningi fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, og Eflingar-stéttarfélags. Í kjölfarið mun forstöðumaður rekstrar- og þjónustusviðs stefnda, sem var yfirmaður áfrýjanda, hafa haft samband við hana og tilkynnt að ekki yrði um endurkomu hennar að ræða til ræstingarstarfa nema sýnt væri fram á fulla starfshæfni. Í vottorði trúnaðarlæknis stefnda 24. september 2009 sagði að það væri mat hans, eftir að hafa skoðað áfrýjanda og rætt við hana, að hún væri „fær í hæsta lagi í 50% starf vegna þeirra stoðkerfisvandamála sem hún hefur átt við að etja.“ Hinn 7. október 2009 átti áfrýjandi fund með forstöðumanni rekstrar- og þjónustusviðs stefnda þar sem henni var gerð grein fyrir að síðastgreint starfshæfnisvottorð gæfi ekki tilefni til endurkomu hennar til starfa. Með bréfi stefnda 8. desember 2009 var áfrýjanda síðan sagt upp störfum frá og með 1. janúar 2010. Tekið var fram að greidd yrðu lausnarlaun ásamt orlofsuppgjöri í þrjá mánuði og yrðu starfslok 31. mars 2010. Stéttarfélag áfrýjanda mótmælti uppsögninni með bréfi til stefnda 18. desember 2009 og kvaðst líta á uppsögnina sem ólögmæta með skírskotun til greinar 12.4.2 í fyrrgreindum kjarasamningi. Var farið fram á að uppsögnin yrði dregin til baka og áfrýjanda veitt tækifæri til þess að sýna í verki hver raunveruleg vinnufærni hennar væri. Stefndi varð ekki við þeirri málaleitan.

Í hinum áfrýjaða dómi er lýst niðurstöðu matsgerðar tveggja sérfróðra lækna um starfshæfni áfrýjanda. Í matsgerðinni var því lýst að matsmenn hafi skoðað áfrýjanda á matsfundi 25. mars 2011. Sú skoðun hafi ekki leitt neitt óvenjulegt í ljós. Í dóminum er jafnframt gerð grein fyrir skýrslugjöf fyrir dómi. Til viðbótar því, sem þar greinir, kom meðal annars fram í vitnisburði forstöðumanns rekstrar- og þjónustusviðs stefnda að áfrýjandi hafi verið góður starfsmaður, verið vandvirk og sinnt starfi sínu ágætlega uns hún fór í veikindaleyfi. Aðspurð svaraði vitnið því að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu, að sínu áliti, að áfrýjandi hefði snúið aftur til vinnu við ræstingar í fullu starfi haustið 2009 ef fyrir hefði legið vottorð um óskerta starfshæfni hennar. Þá kom fram hjá vitninu að í hagræðingarskyni hafi verið gerðar verulegar breytingar á tilhögun ræstinga hjá stefnda allt frá árinu 2005.

Samkvæmt grein 17.1.2 í fyrrgreindum kjarasamningi er gagnkvæmur uppsagnarfrestur þrír mánuðir að loknum þriggja mánaða reynslutíma. Í grein 12.3.1 í kjarasamningnum er kveðið á um starfshæfnisvottorð og segir þar: „Starfsmaður sem verið hefur óvinnufær vegna veikinda eða slysa samfellt í 1 mánuð eða lengur, má ekki hefja starf að nýju nema læknir votti að heilsa hans leyfi. Krefjast má vottorðs trúnaðarlæknis hlutaðeigandi stofnunar.“ Ennfremur er svofellt ákvæði að finna í grein 12.4.2: „Þegar starfsmaður hefur verið samfellt frá vinnu vegna veikinda eða slysa launalaust í jafnlangan tíma og þann tíma er hann átti rétt á að halda launum í fjarveru sinni ... má leysa hann frá störfum vegna heilsubrests.“ Þó skal síðastgreint ákvæði ekki vera því til fyrirstöðu samkvæmt grein 12.4.3 „að starfsmaður láti af störfum er hann óskar þess ef hann er samkvæmt læknisvottorði orðinn varanlega ófær um að gegna starfi vegna vanheilsu.“

II

Áfrýjandi hóf sem fyrr segir störf hjá stefnda árið 1992 og naut því réttinda og bar skyldur samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. 1. mgr. 1. gr. þeirra. Í 3. tölulið 1. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um að nauðsynleg heilbrigði, andleg og líkamleg, til þess að gegna þeim starfa, sem hverju sinni er um að ræða, sé skilyrði til þess að fá ráðningu í starf. Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. sömu laga hefur forstöðumaður stofnunar eða sá, sem hann hefur framselt vald sitt til, sbr. 1. mgr. 50. gr. þeirra, rétt til að segja starfsmanni upp störfum eftir því sem fyrir er mælt í ráðningarsamningi. Þá segir í 12. gr. laganna að starfsmenn skuli eiga rétt til launa í veikindaforföllum eftir því sem fyrir er mælt í lögum og, eftir atvikum, ákveðið eða um samið með sama hætti og laun. Óumdeilt er að um ráðningu áfrýjanda og rétt hennar til launa, þar á meðal launa í veikindaforföllum, fór eftir kjarasamningi fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, og Eflingar-stéttarfélags sem áður hefur verið vísað til. Þótt stjórnsýslulög nr. 37/1993 taki ekki til starfsemi stefnda, eins og tekið var fram í athugasemdum með frumvarpi til laganna, verður að líta svo á að um uppsögn starfsmanns, sem ráðinn hefur verið til starfa hjá stefnda og fellur undir lög nr. 70/1996, gildi eftir því sem við getur átt sömu réttarreglur og er að finna í III. kafla stjórnsýslulaga þótt óskráðar séu.

Samkvæmt grein 12.3.1 í fyrrgreindum kjarasamningi má starfsmaður, sem verið hefur óvinnufær vegna veikinda samfellt í einn mánuð eða lengur, ekki hefja starf að nýju nema læknir votti að heilsa hans leyfi. Í niðurlagi greinarinnar er tekið fram að krefjast megi vottorðs trúnaðarlæknis hlutaðeigandi stofnunar. Verður að túlka það ákvæði svo, meðal annars með hliðsjón af öðrum ákvæðum kjarasamningsins, að stofnuninni sé heimilt að afla einhliða vottorðs trúnaðarlæknis síns um hæfni starfsmanns til að gegna starfi telji hún ástæðu til. Að því virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá niðurstöðu að áfrýjandi hafi ekki verið fær til þess haustið 2009 sökum líkamlegrar vanheilsu að hefja að nýju vinnu við ræstingar hjá stefnda í fullu starfi.

Ekki er ágreiningur um að áfrýjandi hafði áunnið sér rétt til að halda launum fyrir starf sitt hjá stefnda í 360 daga vegna veikinda frá því að hún fór í veikindaleyfi 14. ágúst 2008. Eins og áður greinir lauk því tímabili 9. ágúst 2009. Þótt áfrýjandi hafi við það glatað rétti til launa var stefnda ekki heimilt samkvæmt grein 12.4.2 í fyrrgreindum kjarasamningi að leysa hana frá störfum vegna umrædds heilsubrests fyrr en að 360 dögum liðnum eða 4. ágúst 2010, nema hún hefði sjálf óskað þess, svo sem skýrt er kveðið á um í grein 12.4.3 í samningnum. Eins og atvikum var háttað hefði stefnda borið, með vísan til óskráðrar rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, að láta ganga úr skugga um hvort líkamleg heilsa áfrýjanda hefði þá enn staðið í vegi fyrir að hún gæti tekið við fyrra starfi sínu hjá stefnda, til dæmis með því að afla álits trúnaðarlæknis hans, sbr. áðurnefnda grein 12.3.1 í kjarasamningnum. Einnig hefði átt að gefa áfrýjanda kost á að tjá sig um fyrirhuguð starfslok á þeim tíma samkvæmt óskráðri reglu stjórnsýsluréttar um andmælarétt.

Áfrýjandi heldur því fram að hún hafi verið fullfær um að taka við fyrra starfi sínu hjá stefnda hvenær sem var frá hausti 2009. Þótt hún hafi ekki verið metin hæf til þess af trúnaðarlækni stefnda á þeim tíma og fallist hafi verið á með héraðsdómi, að ekki sé ástæða til að draga það mat í efa, verður ekki talið ljóst af gögnum málsins að niðurstaðan hefði orðið sú sama í byrjun ágúst 2010. Styðst sú ályktun við skoðun sérfróðra matsmanna á áfrýjanda sem fram fór 25. mars 2011 og gerð hefur verið grein fyrir að framan. Þegar litið er til fyrrgreindra ágalla á meðferð málsins af hálfu stefnda verður hann að bera hallann af sönnunarskorti um þetta atriði, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. desember 2012 í máli nr. 236/2012. Þar með telst ósannað að heilsu áfrýjanda hafi verið svo farið 4. ágúst 2010 að hún hafi verið ófær um að taka við fyrra starfi sínu hjá stefnda.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið var uppsögn áfrýjanda ólögmæt. Af þeim sökum ber stefndi fébótaábyrgð á henni eftir almennum reglum skaðabótaréttar.

III

Við ákvörðun bóta til áfrýjanda verður litið til þess að hún var ráðin ótímabundið til starfa með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti og fékk greidd laun á umsömdum uppsagnarfresti. Af því sem fram hefur komið í málinu liggur jafnframt fyrir að haustið 2010 voru fyrirhugaðar frekari breytingar á tilhögun ræstinga hjá stefnda sem hefðu getað leitt til þess að áfrýjanda yrði sagt upp störfum, óháð heilsu hennar. Að þessu virtu og að teknu tilliti til þeirra atvinnuleysisbóta, sem áfrýjandi hefur þegið, verða bætur til hennar vegna fjártjóns metnar að álitum 1.200.000 krónur. Verða dráttarvextir af þeirri fjárhæð dæmdir frá þingfestingu málsins í héraði eins og nánar greinir í dómsorði.

Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að stefndi hafi komið fram af sanngirni gagnvart áfrýjanda í veikindum hennar ef frá er talin hin ótímabæra uppsögn hennar úr starfi sem gera má ráð fyrir að stafi af ónákvæmu orðalagi í dreifibréfi fjármálaráðuneytisins nr. 1/2007 um veikindarétt starfsmanna ríkisins. Þannig kom fram í vitnisburði forstöðumanns rekstrar- og þjónustusviðs stefnda fyrir dómi að áfrýjandi hafi verið góður starfsmaður og ekkert verið því til fyrirstöðu að hún hefði snúið aftur til starfa ef fyrir hefði legið vottorð um óskerta starfshæfni hennar. Meðal annars af þessum sökum verður krafa áfrýjanda um miskabætur ekki tekin til greina.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Alþingi, greiði áfrýjanda, Ó-kvk-þgf G-kvk-þgf, 1.200.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. júní 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.