839/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu R um að A yrði gert að gefa skýrslu fyrir dómi samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 68/2011 um rannsóknarnefndir. Talið var að ekki yrði fyrirfram úr því skorið hvort spurningar sem R hygðist leggja fyrir A væru þess eðlis að ákvæði 1. mgr. 118. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og 4. mgr. 10. gr. laga nr. 68/2011, þar sem mælt er fyrir um undantekningar frá hinni almennu vitnaskyldu, tækju til spurninganna en heimild til handa A til þess að skorast með öllu undan því að gefa vitnaskýrslu fyrir dómi yrði ekki fundin stoð í ákvæðunum. Var því fallist á kröfu R.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. desember 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. desember 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðili gefi skýrslu fyrir dómi samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 68/2011 um rannsóknarnefndir. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði krafðist varnaraðili úrskurðar héraðsdóms um hvort honum verði gert að gefa skýrslu fyrir dómi samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 68/2011. Byggði hann kröfuna annars vegar á því að skipun sóknaraðila ætti sér ekki stoð í lögum og að varnaraðila yrði ekki gert skylt að svara spurningum nefndar sem þannig væri skipuð. Hins vegar byggði varnaraðili kröfu sína á því að varnaraðili nyti ekki réttlátrar málsmeðferðar við meðferð og rannsókn málsins.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar um fyrri málsástæðu varnaraðila er staðfest niðurstaða hans um að ekki verði dregin í efa heimild sóknaraðila til að rannsaka á grundvelli laga nr. 68/2011 þátttöku þýska bankans Hauck & Aufhäuser Privatbankiers KGaA í kaupum á 45,8% eignarhlut íslenska ríkisins í Búnaðarbanka Íslands hf.

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 68/2011 getur rannsóknarnefnd óskað þess að héraðsdómari kveðji þá fyrir dóm til þess að bera vitni, sem ekki verða við ósk nefndarinnar um skýrslugjöf. Um þá skýrslugjöf skal fara eftir ákvæðum laga um meðferð sakamála eftir því sem við á. Í XVIII. kafla laga nr. 88/2008 er fjallað um vitnaskyldu. Þar er í 116. gr. kveðið á um hina almennu skyldu manns til að koma fyrir dóm sem vitni og svara spurningum sem er beint til hans um málsatvik. Í 1. mgr. 118. gr. laganna er kveðið á um þá undantekningu frá hinni almennu vitnaskyldu að vitni sé heimilt að skorast undan því að svara tilteknum spurningum ef ætla má að í svari þess geti falist játning eða bending um að það eða þeir sem vísað er til í 1. og 2. mgr. 117. gr. laganna hafi framið refsiverðan verknað og einnig ef ætla má að í svari vitnisins geti falist atriði sem valdi því eða öðrum nánum vandamönnum þess eða nákomnum siðferðislegum hnekki eða tilfinnanlegu fjárhagstjóni. Í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 68/2011 er einnig mælt fyrir um að ekki sé fyrir hendi skylda til að láta af hendi upplýsingar við skýrslugjöf ef ætla má að í henni geti falist játning eða bending um að viðkomandi hafi framið refsiverðan verknað eða atriði sem valdi honum siðferðislegum hnekki eða tilfinnanlegu fjárhagstjóni.

Ekki verður fyrirfram úr því skorið hvort spurningar sem sóknaraðili hyggst leggja fyrir varnaraðila séu þess eðlis að ákvæði 1. mgr. 118. gr. laga nr. 88/2008 og 4. mgr. 10. gr. laga nr. 68/2011 taki til þeirra, en heimild til handa varnaraðila til þess að skorast með öllu undan því að gefa vitnaskýrslu fyrir dómi verður ekki fundin stoð í fyrrgreindum lagaákvæðum. Samkvæmt þessu er fallist á kröfu sóknaraðila.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Fallist er á kröfu sóknaraðila, Rannsóknarnefndar Alþingis, um að varnaraðili, A, verði kvaddur fyrir dóm til að gefa skýrslu samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 68/2011 um rannsóknarnefndir.