338/2016

Ágreiningur aðila laut að því hvort tryggingarbréf, sem RoL sf. gaf út til L hf. í ágúst 2007, stæði til tryggingar á skuldabréfi félagsins frá mars 2009, en R undirritaði bæði bréfin fyrir hönd RoL sf. Fyrir lá að frá og með mars 2007 var R eini félagsmaðurinn í RoL sf. Með hliðsjón af því og að virtum ákvæðum laga nr. 50/2007 um sameignarfélög var talið ljóst að félaginu hafði sjálfkrafa verið slitið og tilvist þess þar með löngu lokið þegar skuldabréfið var gefið út. Á því tímamarki hefði því enginn verið til þess bær að stofna til fjárskuldbindinga í nafni félagsins þannig að gildi hefði að lögum. Þar sem ekki hefði verið um að ræða gilda stofnun kröfu af hálfu RoL sf. samkvæmt skuldabréfinu var litið svo á að veðréttur samkvæmt tryggingarbréfinu gæti ekki staðið til tryggingar skuld félagsins samkvæmt skuldabréfinu. Þegar af þeirri ástæðu voru K, L og R sýknuð af kröfu L hf. um heimild til að gera fjárnám í fasteign þeirra. Þar sem ekki var á því byggt í málinu af hálfu L hf. að sú fasteign stæði til fullnustu öðrum og gildum skuldbindingum RoL sf. var fallist á kröfu K, L og R um skyldu L hf. til að láta aflýsa tryggingarbréfinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 4. maí 2016. Þau krefjast sýknu af kröfu stefnda og að honum verði gert að aflýsa af fasteigninni Safamýri 52 í Reykjavík tryggingarbréfi útgefnu af RoL, fjárfestingu sf. 28. ágúst 2007 að fjárhæð 3.000.000 krónur. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins keyptu áfrýjendurnir L-kk-nf H-kk-nf L-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf firmað Eignamiðstöðin sf. á árinu 1997 og breyttu nafni þess í RoL, fjárfestingu sf. Í tilkynningu til firmaskrár 26. október 2005 kom fram að áfrýjandinn R-kvk-nf hefði gengið úr félaginu og á sama tíma hefði H-kvk-nf D-kvk-nf K-kvk-nf gengið í það. Með tilkynningunni fylgdu nýjar samþykktir félagsins dagsettar sama dag og kom þar fram að tilgangur þess væri ýmis fjármálastarfsemi, námskeiðahald, heildsala, smásala, rekstur fasteigna og lánastarfsemi. Væru félagsmenn áfrýjandinn L-kk-nf H-kk-nf og áðurnefnd H-kvk-nf D-kvk-nf. Þá kom einnig fram að samningnum um sameignarfélagið gæti hver félagsmaður sagt upp með sex mánaða fyrirvara miðað við áramót og skyldi þá gera upp reikninga félagsins og skipta eignum þess eða skuldum samkvæmt eignahlutföllum félagsmanna. Vildi einhver félagsmanna sem ekki hefði sagt samningnum upp halda starfseminni áfram væri það heimilt gegn því að greiða þeim sem sagt hefði upp hluta hans eða þeirra innan sex mánaða frá dagsetningu reikningsskila. Í tilkynningu til firmaskrár 26. september 2006 sagði að áfrýjandinn L-kk-nf H-kk-nf hefði gengið úr félaginu en áfrýjandinn R-kvk-nf á sama tíma í það. Loks var með tilkynningu til firmaskrár 20. mars 2007 gert kunnugt að H-kvk-nf D-kvk-nf hefði gengið úr félaginu.

Eftir úrsögn H-kvk-ef D-kvk-ef úr RoL, fjárfestingu sf. 20. mars 2007 var áfrýjandinn R-kvk-nf samkvæmt framansögðu eini félagsmaðurinn. Rúmum fimm mánuðum síðar eða 28. ágúst sama ár gaf RoL, fjárfesting sf. út tryggingarbréf til Landsbanka Íslands hf. að fjárhæð 3.000.000 krónur og var það undirritað af áfrýjandanum R-kvk-þgf fyrir hönd félagsins. Í tryggingarbréfinu sagði meðal annars að „til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum mínum/okkar við Landsbanka Íslands hf. ... nú eða síðar, hvort sem þær eru samkvæmt víxlum, lánssamningum, skuldabréfum, yfirdrætti á tékkareikningi, hvers konar ábyrgðum og ábyrgðarskuldbindingum (þar með töldum ábyrgðum, er bankinn hefur tekist eða kann að takast á hendur mín/okkar vegna) eða í hvaða öðru formi sem er, á hvaða tíma sem er og í hvaða gjaldmiðli sem er“ væri Landsbanka Íslands hf. veðsett með 2. veðrétti og uppfærslurétti fasteignin Safamýri 52 í Reykjavík. Áfrýjandinn K-kk-nf H-kk-nf undirritaði tryggingarbréfið sem þinglýstur eigandi hinnar veðsettu eignar og að auki áfrýjendurnir R-kvk-nf og L-kk-nf H-kk-nf. Samkvæmt gögnum málsins munu hin síðarnefndu hafa eignast umrædda fasteign með afsali 2. mars 2005 og selt hana áfrýjandanum K-kk-þgf með kaupsamningi 7. sama mánaðar sem var þinglýst sama dag en afsali til hans virðist ekki hafa verið þinglýst.

Bú áfrýjandans R-kvk-ef var tekið til gjaldþrotaskipta 20. október 2008 og lauk skiptum 14. janúar 2009. Þann 5. mars 2009 var í nafni RoL, fjárfestingar sf. gefið út skuldabréf án tryggingar til NBI hf., sem nú ber heiti áfrýjanda, að fjárhæð 3.650.000 krónur. Lánstími samkvæmt bréfinu var 15 ár, fjöldi afborgana 180 og fyrsti gjalddagi afborgunar 19. mars 2009. Skuldabréfið undirritaði áfrýjandinn R-kvk-nf fyrir hönd félagsins. Samkvæmt því sem greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur ekkert verið greitt af skuldabréfinu. Árangurslaust fjárnám var gert fyrir kröfu samkvæmt skuldabréfinu hjá RoL, fjárfestingu sf. 11. mars 2014. Stefndi höfðaði mál þetta 24. nóvember 2014 með þeim dómkröfum sem í hinum áfrýjaða dómi greinir. Ágreiningur aðila lýtur meðal annars að því hvort tryggingarbréfið 28. ágúst 2007 standi til tryggingar skuldabréfinu 5. mars 2009 en á því eru kröfur stefnda reistar. Áfrýjendur halda því á hinn bóginn fram að allar skuldir og fjárskuldbindingar sem tryggingarbréfinu hafi verið ætlað að tryggja hafi verið fallnar niður þegar skuldabréfið var gefið út þar sem tilvist RoL, fjárfestingar sf. hafi þá sjálfkrafa verið lokið.

II

Áfrýjandinn R-kvk-nf var eins og áður greinir eini félagsmaðurinn í RoL, fjárfestingu sf. eftir útgöngu H-kvk-ef D-kvk-ef K-kvk-ef úr félaginu 20. mars 2007. Um sameignarfélög gilda nú lög nr. 50/2007 sem öðluðust gildi 1. janúar 2008. Samkvæmt ákvæði í þeim til bráðabirgða gilda reglur laganna um stofnun sameignarfélaga ekki um félög sem stofnuð voru og skráð fyrir gildistöku þeirra. Af þessu leiðir að lögin gilda eftir því sem við getur átt að öðru leyti um sameignarfélög sem voru stofnuð fyrir 1. janúar 2008. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 50/2007 telst skráðu sameignarfélagi hafa verið slitið hafi félagsmenn í því verið færri en tveir í sex mánuði og skal fyrirtækjaskrá þá afskrá félagið. Í lögskýringargögnum segir um þetta að komi upp sú staða að allir félagsmenn nema einn séu gengnir úr félaginu sé samstarfinu í raun lokið og félagið hætti að vera til án þess að til formlegra skipta þurfi að koma.

Hvort heldur sem miðað er við að tilvist RoL, fjárfestingar sf. hafi sjálfkrafa lokið 20. september 2007 þegar liðnir voru sex mánuðir frá útgöngu H-kvk-ef D-kvk-ef K-kvk-ef úr félaginu, það hafi gerst við gildistöku laga nr. 50/2007 hinn 1. janúar 2008 eða 1. júlí 2008 þegar liðnir voru sex mánuðir frá gildistöku laganna, er ljóst að félaginu hafði sjálfkrafa verið slitið og tilvist þess þar með löngu lokið þegar skuldabréfið 5. mars 2009 var gefið út. Á því tímamarki var enginn til þess bær að stofna til fjárskuldbindinga í nafni félagsins þannig að gildi hefði að lögum. Þar sem ekki var um að ræða gilda stofnun kröfu af hálfu RoL, fjárfestingar sf. samkvæmt skuldabréfinu 5. mars 2009 getur veðréttur samkvæmt tryggingarbréfinu 28. ágúst 2007 ekki staðið til tryggingar skuld félagsins samkvæmt skuldabréfinu. Þegar af þeirri ástæðu verða áfrýjendur sýknaðir af kröfu stefnda um heimild til að gera fjárnám í fasteigninni að Safamýri 52 í Reykjavík. Þar sem ekki er á því byggt í málinu af hálfu stefnda að sú fasteign standi til fullnustu öðrum og gildum skuldbindingum RoL, fjárfestingar sf. er fallist á kröfu áfrýjenda um skyldu stefnda til að láta aflýsa tryggingarbréfinu.

Að framangreindri niðurstöðu fenginni verður stefnda gert að greiða áfrýjendum hverjum fyrir sig málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, K-kk-nf H-kk-nf, L-kk-nf H-kk-nf L-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf, eru sýkn af kröfu stefnda, Landsbankans hf.

Stefnda er skylt að aflýsa af fasteigninni Safamýri 52 í Reykjavík tryggingarbréfi að fjárhæð 3.000.000 krónur útgefnu 28. ágúst 2007 af RoL, fjárfestingu sf.

Stefndi greiði áfrýjendum hverjum fyrir sig samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.