570/2013

P höfðaði mál gegn S hf. í kjölfar þess að S hf. rifti samningi um að P ynni tiltekin verkefni fyrir félagið. Taldi P sig ekki hafa vanefnt samninginn og krafðist greiðslu vegna uppgjörs á honum. V ehf., sem var í eigu P, hafði gefið út reikning vegna hluta þess tíma er málið varðaði en í stefnu var ekki gerð grein fyrir því hvort félagið hefði fallið frá kröfunni og P tekið við henni. Þá kom ekki fram hvort krafan væri að þessu leyti reist á samningi aðila eða reikningnum sem V ehf. hafði gefið út. P krafðist jafnframt skaðabóta vegna riftunarinnar en því var ekki lýst í stefnu á hvaða lagagrundvelli bótakrafan væri reist. Þá var heldur ekki gerð grein fyrir ástæðu þess að krafist væri virðisaukaskatts af skaðabótunum eða hvers vegna krafist væri dráttarvaxta af bótafjárhæðinni frá eindaga reiknings sem gefinn hafði verið út af V ehf. Ekki var ráðið af stefnu hvers vegna P teldi sig en ekki V ehf. réttan aðila til að gera kröfu á hendur S hf. vegna þess tíma sem fyrri reikningur V ehf. tók til. Þá þótti krafa P um skaðabætur vanreifuð. Voru slíkir annmarkar á málatilbúnaðinum við þingfestingu málsins í héraði að úr þeim varð ekki bætt undir rekstri þess og var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. ágúst 2013. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara sýknu af kröfu stefnda. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta á rót sína að rekja til samnings með yfirskriftinni „Markaðs- og sölusamningur Unninn í verktöku“ sem málsaðilar undirrituðu 8. apríl 2011. Samkvæmt grein 1.1 í samningum var hann milli þeirra tveggja, en jafnframt tekið fram að samningurinn væri gerður í samstarfi við bandaríska fyrirtækið FoodCraft Equipment Co., Inc., sem væri fullgildur aðili að honum. Í greininni sagði ennfremur að stefndi hefði „heimild til að innheimta greiðslu samkvæmt samningi þessum í gegnum rekstrarfélag á hans vegum.“ Í grein 4.1 var svo um samið að stefndi fengi „fastar mánaðargreiðslur krónur 1.000.000,- auk vsk.“ fyrir vinnuframlag sitt samkvæmt samningnum og skyldu þær eftir grein 4.3 „greiddar eftir á gegn framvísun reiknings.“ Þá kom fram í grein 6 að ferðakostnaður stefnda í vinnuferðum erlendis yrði greiddur annars vegar af áfrýjanda og hins vegar af FoodCraft eftir því sem við ætti. Í grein 10.1 var að finna svohljóðandi ákvæði: „Gagnkvæmur uppsagnarfrestur þessa ráðningarsamnings er þrír mánuðir og skal uppsögn miðast við mánaðamót. Fyrsta mögulega uppsögn er þó í desember 2011. Allir aðilar samningsins geta sagt samningnum einhliða upp“.

Í samræmi við áðurgreinda heimild í samningi aðila gaf einkahlutafélagið VPO, sem var í eigu stefnda, út mánaðarlega reikning fyrir endurgjaldi á grundvelli samningsins að fjárhæð 1.000.000 krónur auk virðisaukaskatts og greiddi áfrýjandi þá reikninga fram eftir árinu 2011. Einkahlutafélagið greiddi stefnda laun og stóð jafnframt straum af launatengdum gjöldum sem og öðrum kostnaði er fylgdi starfi hans í þágu áfrýjanda og FoodCraft. Jafnframt mun félagið hafa staðið skil á fyrrnefndum virðisaukaskatti.

Með bréfi 30. nóvember 2011 tilkynnti áfrýjandi stefnda að hann hafi rift samningnum frá 8. apríl sama ár og væri ástæðan sú að verulegar vanefndir væru af hálfu stefnda „á að uppfylla vinnutímaskyldu“ sína samkvæmt samningnum. Í bréfinu kom fram að útgefinn reikningur vegna októbermánaðar 2011 hafi verið greiddur að fullu, en frá reikningsfjárhæðinni ætti að draga tiltekna upphæð vegna vanefnda stefnda í þeim mánuði sem yrði látin ganga upp í reikning vegna nóvembermánaðar sama ár. Var sá reikningur endursendur og þess krafist að gefinn yrði út nýr reikningur vegna nóvembermánaðar að fjárhæð 366.749 krónur auk virðisaukaskatts vegna vanefnda stefnda á vinnuskyldu sinni í október og nóvember.

Stefndi leit ekki svo á að hann hefði vanefnt samning aðila og því væri riftun áfrýjanda á honum ólögmæt. Af þeim sökum taldi stefndi sig eiga rétt á endurgjaldi í fjóra mánuði til viðbótar, frá 1. desember 2011 til 31. mars 2012, þar sem ekki væri unnt að segja samningnum upp fyrr en í fyrsta lagi í desember 2011 og uppsagnarfrestur væri þrír mánuðir miðað við mánaðamót. Í samræmi við það var í kjölfar tilkynningar áfrýjanda um riftun gefinn út reikningur af VPO ehf. vegna uppgjörs samningsins að fjárhæð 4.000.000 krónur auk virðisaukaskatts. Eindagi þess reiknings var 7. desember 2011, sá sami og reikningsins vegna nóvembermánaðar sama ár. Með bréfi lögmanns stefnda til áfrýjanda 8. desember 2011 var þess krafist að umræddir tveir reikningar yrðu greiddir innan tíu daga, en þeirri kröfu var hafnað með bréfi lögmanns áfrýjanda 6. janúar 2012.

Í héraðsdómsstefnu er þess krafist að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða stefnda „skuld skv. samningi og skaðabætur vegna ólögmætrar riftunar á markaðs- og sölusamningi að fjárhæð samtals kr. 6.275.000 ásamt dráttarvöxtum ... frá 7. desember 2011 til greiðsludags.“ Í stefnunni er krafan meðal annars studd þeim rökum að þar sem ekki sé fyrir hendi riftunarheimild á grundvelli vanefnda beri áfrýjanda að greiða stefnda skuld vegna nóvember 2011, svo sem kveðið sé á um í grein 4.1 í samningi aðila. Jafnframt beri áfrýjanda að greiða stefnda „skaðabætur vegna ólögmætrar riftunar fyrir tímabilið desember, janúar, febrúar og mars 2012.“ Þar á eftir segir að krafan sundurliðist þannig: „Vangreitt vegna nóvember með VSK kr. 1.255.000 Skaðabætur vegna tímabilsins des. '11 til mars '12 með VSK [krónur] 5.020.000, kr. 6.275.000“. Skaðabótakrafa stefnda er nánar rökstudd með svofelldum hætti í stefnunni: „Um rétt til skaðabóta vísast til gr. 10.1 í samningi aðila. Skv. ákvæðinu var óheimilt að segja samningnum upp fyrr en í desember 2011. Þá fyrst getur þriggja mánaða uppsagnarfrestur byrjað að líða. Réttur [stefnda] til skaðabóta nær þannig til fjögurra mánaða, desember, janúar, febrúar og mars, samtals með VSK kr. 5.020.000.“ Þá segir að krafist sé dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni „frá eindaga reikninga, 7. desember 2011 og til greiðsludags.“ Í stefnunni krefst stefndi málskostnaðar úr hendi áfrýjanda. Er tekið þar fram að hann sé „ekki virðisaukaskattskyldur“ og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir virðisaukaskatti af málflutningsþóknun úr hendi áfrýjanda. Við þingfestingu málsins í héraði voru auk stefnunnar lögð fram skjöl af hálfu stefnda, þar á meðal fyrrnefndir tveir reikningar, útgefnir af VPO ehf., og bréf lögmanns hans til áfrýjanda 8. desember 2011 sem áður hefur verið vísað til.

II

Eins og að framan greinir gaf VPO ehf. út reikning fyrir endurgjaldi stefnda samkvæmt samningi aðila vegna nóvembermánaðar 2011 og krafði áfrýjanda um greiðslu á reikningnum áður en mál þetta var höfðað af stefnda sjálfum. Samkvæmt héraðsdómsstefnu er þess krafist að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða stefnda umrætt endurgjald á grundvelli samningsins. Í stefnunni er ekki gerð grein fyrir því að einkahlutafélagið hafi fallið frá kröfunni og stefndi tekið við henni, auk þess sem þar kemur ekki glöggt fram hvort krafan sé reist á samningnum ellegar reikningnum, útgefnum af félaginu. Þannig er krafan annars vegar rökstudd með því að vísa til greinar 4.1 í samningnum, en hins vegar er krafist dráttarvaxta af fjárhæðinni frá eindaga reikningsins. Þá eykur það á óvissuna í þessu efni að stefndi er ekki sagður virðisaukaskattskyldur, enda þótt gerð sé krafa um virðisaukaskatt úr hendi áfrýjanda í samræmi við áðurnefnt samningsákvæði.

Sem fyrr greinir er krafa stefnda um skaðabætur studd þeim rökum í stefnunni að hún stafi af ólögmætri riftun áfrýjanda á samningnum og er um rétt til bóta og bótafjárhæð vísað til greinar 10.1 í samningi aðila. Á hinn bóginn er því ekki lýst nánar í stefnunni á hvaða lagagrundvelli bótakrafan sé reist. Þar er heldur ekki gerð grein fyrir ástæðu þess að krafist er virðisaukaskatts af skaðabótunum, svo sem með því að geta þess við hvaða lagaheimild sú krafa styðjist. Þá er krafist dráttarvaxta af bótafjárhæðinni frá eindaga reikningsins, sem gefinn var út af VPO ehf. vegna uppgjörs á samningi aðila, án þess að það sé skýrt frekar.

Með skírskotun til þessa verður í fyrsta lagi ekki ráðið af stefnunni hvers vegna stefndi telur sig, en ekki VPO ehf., réttan aðila til að gera kröfu á hendur áfrýjanda til greiðslu endurgjaldsins vegna nóvembermánaðar 2011. Í annan stað er krafa stefnda um skaðabætur svo vanreifuð að ekki samrýmist áskilnaði e. og f. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða má þær málsástæður og lagarök sem málsókn er byggð á. Voru slíkir annmarkar á málatilbúnaðinum við þingfestingu málsins í héraði að úr þeim varð ekki bætt undir rekstri þess. Samkvæmt því verður málinu vísað frá héraðsdómi.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að 15. júní 2012 fór fram málflutningur um frávísunarkröfu áfrýjanda í héraði og var málið tekið til úrskurðar að honum loknum. Málið var tekið næst til meðferðar í þinghaldi 28. febrúar 2013, rúmum átta mánuðum síðar. Var þá bókað að málið væri endurupptekið til flutnings um frávísunarkröfuna að nýju með því að úrskurður hafi ekki verið lagður á það innan lögmælts frests, án þess frekari skýringar fylgdu. Er þessi óhæfilegi dráttur á meðferð málsins aðfinnsluverður.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, P-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf, greiði áfrýjanda, Skaganum hf., samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.