822/2014

Á, sem I ohf. hafði vísað úr starfsþjálfun til flugumferðarstjóra, höfðaði mál á hendur I ohf. til heimtu skaðabóta vegna tjóns af völdum brottrekstursins og miskabóta vegna þess hvernig staðið hefði verið að honum. Talið var að ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 giltu um töku ákvarðana I ohf. um rétt eða skyldu manna innan hlutaðeigandi verksviðs. Þá var talið að Á hefði ekki staðist þær prófkröfur sem gerðar voru til árangurs í verklegum æfingum á námstímanum samkvæmt þeirri þjálfunaráætlun sem um nám hans gilti og að það úrræði að vísa Á úr námi af þeirri ástæðu hefði átt sér stoð í lögum. Í ljósi þeirra skilmála er giltu um námið og ástæðna sem lágu til grundvallar námslokum Á voru ekki talin skilyrði til að dæma honum bætur fyrir fjártjón. Á hinn bóginn var lagt til grundvallar að vegna þess hvernig staðið hefði verið að brottvísun Á úr náminu hefði hann orðið fyrir miska sem veitti honum rétt til bóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og voru þær ákveðnar 600.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. desember 2014 og krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.010.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. desember 2009 til 9. febrúar 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt 73. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir er ráðherra heimilt að kveða á um hvaða skilyrðum þeir þurfa að fullnægja sem starfa við flugumferðarstjórn. Þar er ráðherra einnig heimilað að setja reglur um skírteini fyrir slíkan starfa. Sá er hyggst starfa við flugumferðarstjórn þarf samkvæmt þessu að hljóta til þess starfsskírteini sem gefið er út fullnægi hann þeim kröfum sem gerðar eru og þar á meðal um þjálfun. Fyrirmæli um þá aðila sem vilja hljóta vottun eða viðurkenningu til að annast áðurgreindra þjálfun eru í 28. gr. b. laga nr. 60/1998 og er lagafyrirmælum og reglum settum á grundvelli þeirra lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Á þeim tíma er atvik málsins urðu hafði Flugmálastjórn Íslands með höndum veitingu vottunar eða viðurkenningar til þeirra sem annast framangreinda þjálfun, svo og útgáfu starfsskírteina til flugumferðarstjóra samkvæmt þágildandi reglugerð nr. 404/2008 um skírteini flugumferðarstjóra. Eftir gildistöku laga nr. 59/2013 um nýjar samgöngustofnanir, sem breytti fyrirmælum laga nr. 60/1998, og reglugerðar nr. 1044/2013 um skírteini flugumferðarstjóra og starfsleyfi þjálfunarfyrirtækja, sem leysti af hólmi eldri reglugerð nr. 404/2008, tók Samgöngustofa við þessum verkefnum af Flugmálastjórn Íslands. Þjálfun áfrýjanda annaðist samkvæmt áðurgreindu stefndi sem þá bar heitið Flugstoðir ohf. og var opinbert hlutafélag sem stofnað var á grundvelli laga nr. 102/2006 um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands. Með því að stefnda voru með viðhlítandi lagaheimild falin þessi verk, sem ella hefðu komið í hlut starfsmanna stjórnsýslunnar, gilda ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um töku ákvarðana hans um rétt eða skyldu manna innan þessa verksviðs.

II

Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að áfrýjandi hafi ekki staðist þær prófkröfur sem gerðar voru til árangurs í verklegum æfingum á námstímanum samkvæmt þeirri þjálfunaráætlun sem um nám hans gilti. Sú áætlun hafði eins og í hinum áfrýjaða dómi greinir verið staðfest af Flugmálastjórn Íslands í samræmi við fyrirmæli reglugerðar nr. 404/2008 en setning hennar átti sér stoð í lögum nr. 60/1998. Er því með skírskotun til forsendna héraðsdóms einnig staðfest sú niðurstaða að það úrræði að vísa áfrýjanda úr námi af framangreindri ástæðu hafi átt sér stoð í lögum.

Eins og rakið er í héraðsdómi var áfrýjanda vísað úr námi 11. desember 2009. Þann dag var haldinn fundur í þjálfunardeild stefnda þar sem farið var yfir feril og stöðu áfrýjanda í náminu. Á þeim fundi mun það hafa verið einróma niðurstaða þeirra er aðkomu áttu að málinu að frekari þjálfun áfrýjanda myndi ekki skila tilætluðum árangri og að ekki væri forsvaranlegt að hann héldi áfram námi. Í framhaldinu var áfrýjandi þann sama dag kallaður til fundar við yfirmann deildarinnar þar sem honum var tilkynnt þessi ákvörðun. Jafnframt var áfrýjanda boðið að fara heim og jafna sig og koma aftur í viðtal þar sem farið yrði ítarlegar yfir málið. Áfrýjandi mætti ekki í slíkt viðtal af ástæðum, sem raktar eru í hinum áfrýjaða dómi, en það gerðu móðir hans og unnusta á fundi sem haldinn var 20. janúar 2010 þar sem þeim voru kynnt gögn málsins. Hafði fyrir þennan fund verið útbúin samantekt um málið og hún kynnt á fundinum en ekki afhent.

Af fyrrgreindri samantekt má ráða að tilefni þess að efnt var til fundar í þjálfunardeildinni 11. desember 2009 hafi verið bréf sem einn af starfsþjálfurum áfrýjanda sendi S-kvk-þgf Ö-kvk-þgf A-kvk-þgf umsjónarkennara þann sama dag. Í því bréfi voru tilgreind sex atriði sem áfrýjandi væri „enn að klikka á sem á ekki að eiga sér stað á þessum tímapunkti ... Svona get ég því miður haldið áfram. Að mínu mati eru þetta bara allt - alltof mörg atriði sem eru að fara úrskeiðis, vissulega mismikilvæg ... Mín persónulega skoðun á námi hans hefur ekki breyst eftir að hann kom upp úr hermi, þó ég hafi bara setið 2 vaktir með honum. Hann á því miður ekkert erindi í að klára þetta nema eitthvað stórkostlegt gerist, en því miður sé ég það ekki gerast á þeim ca. 3-4 vikum sem hann á eftir í þjálfun. Það er því mín skoðun að það eigi að stöðva námið hans, því fyrr því betra.“ Um þau atriði sem starfsþjálfarinn vísaði þarna til var á hinn bóginn ekkert skráð í svokallaða nemabók áfrýjanda, en í þá bók eru samkvæmt því sem fram kom við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti skráðar athugasemdir kennara í lok hverrar vaktar og hún undirrituð af bæði kennara og nemanda. Þá er ekki fram komið í málinu að starfsþjálfarinn hafi sérstaklega rætt þessi atriði við áfrýjanda.

Er áfrýjandi var boðaður til fundarins 11. desember 2009 og honum fyrirvaralaust vísað úr námi, var honum ekki afhent skrifleg greinargerð um ástæður þær er lágu til brottvísunar hans og honum var ekki gefinn kostur á að koma á framfæri innan hæfilegs frests sjónarmiðum sínum og athugasemdum um þá annmarka sem taldir voru á framvindu náms hans. Var þó til þess sérstök ástæða þar sem ekki var samræmi milli þess sem skráð var í nemabókina og þess sem fram kom í umræddu bréfi starfsþjálfarans til umsjónarkennarans. Verður því lagt til grundvallar að vegna þess hvernig staðið var að brottvísun áfrýjanda úr náminu hafi hann orðið fyrir miska sem veiti honum rétt til bóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verða þær bætur ákveðnar 600.000 krónur með vöxtum eins og krafist er en ekki er ágreiningur um vaxtafót. Hins vegar eru í ljósi þeirra skilmála er giltu um námið og ástæðna er lágu til grundvallar námslokum áfrýjanda ekki skilyrði til að dæma honum bætur fyrir fjártjón.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að við lýsingu málavaxta í héraðsdómi eru lögð til grundvallar atriði sem verulegur ágreiningur er um með málsaðilum án þess að ágreiningsefnanna væri þar nægjanlega getið. Er það í andstöðu við d. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, Isavia ohf., greiði áfrýjanda, Á-kk-þgf S-kk-þgf A-kk-þgf, 600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. desember 2009 til 9. febrúar 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.