286/2017

E höfðaði mál á hendur T hf. og krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur hans til skaðabóta úr slysatryggingu sjómanna vegna vinnuslys sem hann varð fyrir um borð í bát. Deildu aðilar um hvort sannað væri að E hefði orðið fyrir slysi tilgreindan dag í skilningi skilmála slysatryggingarinnar. Talið var sannað meðal annars með vísan til framburða vitna að slysið hefði orðið þann dag sem krafa E miðaði við. Engin vitni hefðu hins vegar verið að því hvernig meiðsl E báru að en frásagnir hans af atvikum væru mjög misvísandi. Þegar hann leitaði fyrst til læknis lýsti hann því að hann hefði verið að henda til kössum, þurft að lyfta þeim yfir axlarhæð og að talsverður veltingur hefði verið á skipinu. Næst þegar hann leitaði læknis hefði verið eftir honum skráð að hann neitaði áverka. Síðar tilkomnar lýsingar á því hvernig E hlaut meiðsl sín, sem allar hefðu komið fram eftir að hann hætti sjómannsstörfum og miðuðu við að hann hefði dottið, hefðu minna sönnunargildi. Var því ekki talið að E hefði sýnt fram á með haldbærum gögnum að tildrög meiðslanna hefðu verið þau að hann hefði dottið líkt og hann byggði málatilbúnað sinn á. Væri því ósannað að hann hefði orðið fyrir slysi í skilningi vátryggingarskilmálanna, sbr. 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Var T hf. því sýknað af kröfu E.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf landsréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. maí 2017. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

I

Mál þetta varðar kröfu stefnda um að viðurkenndur verði réttur hans til skaðabóta úr hendi áfrýjanda úr slysatryggingu sjómanna. Byggir hann kröfu sína á því að 4. júní 2013 hafi hann orðið fyrir vinnuslysi um borð í línu- og netabátnum Von GK-113 og meiðst á vinstri öxl. Í stefnu er atvikum þannig lýst að áfrýjandi hafi verið með „pakkningar ... sem hann þurfti að kasta yfir beitningarvél til að koma þeim í svokallaðan beitningarkassa sem var hinum megin við vélina.“ Þegar hann hafi haldið á einni pakkningunni og verið að fara að kasta henni hafi komið „lag á bátinn þannig að hann fékk slink á sig, missti jafnvægið og datt á beitningarvélina og síðan á þilfarið.“

Með bréfi 22. október 2014 hafnaði áfrýjandi bótaskyldu og úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum komst að sömu niðurstöðu 10. nóvember 2015.

Aðila málsins greinir á um hvort sannað sé að stefndi hafi 4. júní 2013 orðið fyrir slysi í skilningi greinar 2.3 í vátryggingarskilmálum áfrýjanda fyrir slysatryggingu sjómanna, sbr. 2. mgr. 172. gr. siglingarlaga nr. 34/1985. Stefndi er einn til frásagnar um atvik máls og ekki var haldin dagbók um borð í skipinu. Samkvæmt 1. gr. reglna um skipsbækur nr. 138/1986, sem settar voru með stoð í 1. mgr. 9. gr. siglingalaga, er ekki skylt að halda dagbók í skipi sem er undir tólf rúmlestum, en af gögnum málsins verður ráðið að Von GK-113 hafi verið undir þeim stærðarmörkum.

II

Samkvæmt gögnum málsins leitaði stefndi til heilsugæslustöðvarinnar á Neskaupstað síðdegis 4. júní 2013. Í samskiptagögnum þaðan kom fram að hann hefði aðeins leitað þangað í þetta eina sinn. Þar var jafnframt eftir honum haft að hann hefði nóttina áður verið að henda til 12 kílógramma kössum í talsverðum veltingi um borð í Von GK-113 frá Sandgerði og að hann hefði þurft að lyfta kössunum upp fyrir axlarhæð. Við skoðun hefði komið í ljós að hann væri verulega aumur yfir efri brún vinstri „trapezius“ vöðva og upp á vinstra hálssvæði neðan til. Næst leitaði stefndi til læknis á heilsugæslunni í Keflavík 11. nóvember 2013. Í samskiptaseðli frá þeirri heimsókn var frá því greint að hann hefði verið slæmur í vinstri öxl í tvo og hálfan mánuð, en jafnframt var þar skráð „neitar áverka.“ Þá sagði að stefndi hefði farið til læknis á Neskaupstað fyrir tveimur mánuðum, en hefði þrátt fyrir bólgueyðandi meðferð farið versnandi og illa getað unnið vegna kraftleysis í handlegg. Sama dag var gefið út vottorð um óvinnufærni stefnda frá 11. til 18. nóvember 2013. Í vottorðinu var hakað við reit sem gaf til kynna að óvinnufærnin væri vegna sjúkdóms.

Stefndi leitaði aftur á heilsugæsluna í Keflavík 18. nóvember 2013 og fékk þá vottorð um óvinnufærni frá 18. nóvember til 7. desember 2013 vegna vinnuslyss. Þá gekkst hann undir myndgreiningu á vinstri öxl 28. nóvember 2013 en samkvæmt vottorði S-kk-ef B-kk-ef bæklunarskurðlæknis 7. nóvember 2014 sýndi ómskoðun meðal annars „ómgerðar breytingar í neðankambsvöðvasin sem var áberandi þrútin og ómsnauð, sérstaklega aftan til og var talið að um bólgubreytingar væri að ræða.“ Einnig kom þar fram að ómskoðunin hefði sýnt að hugsanlega væru smávægilegir áverkar á efri hlið sinar. Stefndi kom enn á ný á heilsugæslustöðina 29. nóvember 2013. Í samskiptaseðli frá þeirri læknisheimsókn var í fyrsta sinn frá því greint að hann hefði orðið fyrir slysi við það að falla um borð í bát. Sama dag var gefið út læknisvottorð til Sjúkratrygginga Íslands þess efnis að stefndi væri óvinnufær vegna vinnuslyss frá 3. nóvember til 10. desember 2013, en þar kom jafnframt fram að hann hefði runnið til á dekki og utan í beitningavél með vinstri öxl. Samskonar vottorð með sömu atvikalýsingu voru einnig gefin út 2. desember 2013 og 7. janúar 2014 og framlengdu þau tímabil óvinnufærni til 2. febrúar 2014.

Sjúkratryggingum Íslands var 11. desember 2013 tilkynnt um að stefndi hefði orðið fyrir vinnuslysi. Í tilkynningunni, sem undirrituð var af stefnda og H-kk-þgf K-kk-þgf útgerðarstjóra fyrir hönd Útgerðarfélags Sandgerðis ehf., sagði að slysið hefði orðið 3. nóvember 2013 klukkan 11 og að stefndi hefði hætt vinnu 9. sama mánaðar. Þar sagði jafnframt að stefndi hefði fallið þegar verið var að draga línuna, henst utan í uppstokkarann og lent illa með vinstri öxlina utan í honum, en uppstokkari mun vera hluti af beitningavélinni.

B-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf, skipstjóri á Von GK-113, gaf jafnframt yfirlýsingu, 13. janúar 2014, þess efnis að stefndi hefði í róðri 10. nóvember 2013 farið að kvarta yfir sárum verk og máttleysi í vinstri öxl og ekki getað aðstoðað við löndun. Hefði hann tjáð sér að hann hefði í róðrinum á undan kastast til vegna veltings og lent með vinstri öxlina utan í uppstokkarann. Þeir hefðu á þessum tíma róið frá Neskaupstað og B-kk-nf hvatt stefnda til að leita læknis er hann kæmi suður en stefndi hefði verið á leið í samningsbundið frí. Með vísan meðal annars til fyrrgreindrar tjónstilkynningar samþykkti áfrýjandi bótaskyldu vegna slyss sem orðið hefði 3. nóvember 2013.

Stefndi leitaði aftur á heilsugæslustöðina í Keflavík 14. janúar 2014 og lýsti óbreyttri líðan. Í samskiptaseðli frá þeirri læknisheimsókn sagði að stefndi hefði slasast á sjó í nóvember er hann hefði dottið utan í beitningavél með öxlina. Hefði hann ekki getað notað gripliminn síðan til vinnu. Sama dag var honum vísað til S-kk-ef B-kk-ef. Í læknabréfi hans 3. febrúar 2014 var eftirfarandi haft eftir stefnda um tildrög meiðslanna: „Hann lenti í því í september, man ekki alveg dagsetninguna, að hann var við vinnu um borð í bát … og var að kasta beitu í beitukar en dettur þá utan í beitningavélina og fær högg á vinstri öxlina. Hann var að vinna áfram en var afleitur og hefur ekki verið í vinnu frá því í nóvember sl.“ S-kk-nf B-kk-nf gaf einnig út læknisvottorð 3. febrúar 2014 vegna vinnuslyss, en þar var stefndi sagður óvinnufær um óvissan tíma frá 2. febrúar 2014 að telja. Framangreind frásögn stefnda af atvikum máls var síðan endurtekin orðrétt eða lítillega umorðuð í sjúkradagpeningavottorðum til Sjúkratrygginga Íslands 15. apríl 2014 og 3. júlí 2014, læknisvottorðum S-kk-ef B-kk-ef 13. júlí 2014 og 7. nóvember 2014 og í örorkumati J-kk-ef V-kk-ef læknis 16. september 2014. Stefndi gekkst undir speglunaraðgerð á vinstri öxl 13. febrúar 2014, en um hana sagði meðal annars í vottorði S-kk-ef B-kk-ef 7. nóvember 2014: „Í spegluninni kom í ljós roði og smáskemmd í ofankambsvöðvasin aftarlega, ekki rifa í gegn en klárlega breyting í festunni, hugsanlega eftir áverka.“

Í ódagsettri tjónstilkynningu, sem undirrituð var af stefnda og send var áfrýjanda með tölvupósti lögmanns hans 2. júní 2014, kom fram að stefndi hefði orðið fyrir slysi í október 2014. Þar sagði jafnframt að stefndi hefði þurft að kasta pakkningum með beitu yfir beitningavél. Þegar hann hefði verið að kasta einni pakkningunni hefði komið lag á bátinn og hann dottið á beitningavélina og síðan á þilfarið. Hann hefði haldið áfram að vinna en leitað til læknis á Neskaupstað tveimur dögum síðar og síðan í Keflavík um það bil mánuði eftir slysið.

Við gagnaöflun vegna meiðsla stefnda komu fram gögn sem sýndu að hann hefði leitað til læknis á Neskaupstað 4. júní 2013. Stefndi ritaði þá áfrýjanda bréf 26. september 2014 til leiðréttingar á fyrri tjónstilkynningu og vísaði þar til þess að slysið hefði orðið 4. júní 2013. B-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf gaf jafnframt út nýja yfirlýsingu 26. september 2014 þess efnis að 4. júní 2013 hefði stefndi kvartað yfir sárum verk í vinstri öxl og fengið löndunarfrí til að fara til læknis á Neskaupstað. Þá tók hann fram að á „slysaskýrslu“ útgerðarstjóra væri ranglega greint frá dagsetningu slyssins. Með tilkynningum til Sjúkratrygginga Íslands 26. og 28. september 2014 var sömu leiðréttingu komið á framfæri, en tilkynningarnar voru undirritaðar af stefnda, B-kk-þgf G-kk-þgf R-kk-þgf og H-kk-þgf K-kk-þgf.

Fyrir héraðsdómi bar stefndi að skipverjar hefðu verið að gera klárt fyrir að leggja línuna og hann verið að henda beitu yfir beitningavélina þegar slagsíða kom á bátinn. Hefði hann þá misst fótanna en höndin fest í beitningavélinni þannig að hann hefði eiginlega hangið og hnykkur komið á vinstri öxlina. Hann hefði haldið áfram að vinna fyrst um sinn en síðan fundið fyrir óþægindum í öxlinni og farið til læknis á Neskaupstað á meðan landað var. Kvaðst stefndi ekki muna nákvæmlega hvaða dag þetta gerðist en það hefði verið í júní. Í kjölfarið hefði hann harkað af sér og haldið áfram að vinna en síðan hætt til sjós í nóvember 2013.

III

Stefndi byggir á því að hann hafi hlotið meiðsl sín við vinnu 4. júní 2013. Fær það nokkra stoð í gögnum málsins en samkvæmt þeim leitaði hann, svo sem fyrr greinir, til læknis á Neskaupstað þann dag. Einnig vísaði hann til læknisheimsóknarinnar á Neskaupstað þegar hann leitaði næst læknis vegna einkenna frá vinstri öxl, þótt mikillar ónákvæmni gæti að öðru leyti um tímasetningar í frásögn hans. Þá báru vitnin B-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf, H-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf, sem einnig var skipstjóri á Von GK-113, að stefndi hefði tekið verkjalyf og verið slæmur í öxlinni um nokkra hríð áður en hann hætti til sjós. Verður því talið sannað að stefndi hafi hlotið meiðsl við vinnu sína 4. júní 2013.

Samkvæmt grein 2.3 í skilmálum fyrir slysatryggingu sjómanna hjá áfrýjanda er með orðinu „slys“ átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans. Engin vitni eru að því hvernig meiðsl stefnda báru að, en frásagnir hans af atvikum eru mjög misvísandi. Þegar hann leitaði til læknis á Neskaupstað 4. júní 2013 lýsti hann því að hann hefði verið að henda til kössum, þurft að lyfta þeim yfir axlarhæð, og að talsverður veltingur hefði verið á skipinu. Næst þegar hann leitaði læknis vegna meiðsla sinna var eftir honum skráð að hann neitaði áverka. Síðar til komnar lýsingar á því hvernig stefndi hlaut meiðsl sín, sem allar komu fram eftir að hann hætti sjómannsstörfum og miða við að hann hafi dottið, hafa minna sönnunargildi. Hefur stefndi ekki sýnt fram á það með haldbærum gögnum að tildrög meiðslanna hafi verið þau að hann hafi dottið líkt og hann byggir málatilbúnað sinn á og er því ósannað að hann hafi orðið fyrir slysi í skilningi vátryggingarskilmála áfrýjanda fyrir slysatryggingu sjómanna, sbr. 1. mgr. 172. gr. siglingarlaga. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda um viðurkenningu bótaskyldu.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað stefnda verður staðfest en um gjafsóknarkostnað hans fyrir Hæstarétti fer sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfu stefnda, E-kk-ef B-x-x O-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 600.000 krónur.