745/2015

H ehf. krafðist þess að fjárnám yrði gert í eigum V til tryggingar kröfu sem félagið hafði öðlast á hendur V og íslenska ríkinu með dómi Hæstaréttar í máli nr. 778/2013. Í málinu lá fyrir að tollstjóri hafði, áður en aðfararbeiðni H ehf. var lögð fram, lýst yfir skuldajöfnuði gegn dómkröfu H ehf. vegna vangoldins virðisaukaskatts félagsins. Við fyrirtöku gerðarinnar féllst sýslumaður á kröfu V um að fella gerðina niður þar sem skuldin hafði þegar verið greidd með skuldajöfnuði. Talið var að skilyrðum skuldajafnaðar hefði verið fullnægt þegar tollstjóri lýsti yfir skuldajöfnuði og að þess réttar hefði hann notið sem innheimtumaður ríkissjóðs án tillits til þess hvort íslenska ríkið hefði verið dómfelldi í áðurgreindu máli. Var því fallist á það með V að krafa H ehf. hefði þegar verið greidd með skuldajöfnuði og að sýslumanni hefði verið rétt að stöðva framgang gerðarinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. október 2015 sem barst réttinum 2. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. október 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um fjárnám hjá varnaraðila fyrir nánar tilgreindri skuld. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að tekin verði til greina krafa sín um fjárnám hjá varnaraðila fyrir skuld að fjárhæð 66.283.017 krónur auk dráttarvaxta og nánar tilgreinds kostnaðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Atvik málsins eru rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram var varnaraðila með dómi Hæstaréttar 25. september 2014 í máli nr. 778/2013 gert ásamt íslenska ríkinu að greiða sóknaraðila óskipt 44.819.764 krónur með dráttarvöxtum frá 21. nóvember 2011 til greiðsludags. Þá var dómfelldu einnig gert að greiða sóknaraðila óskipt 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Í bréfum tollstjóra 2. og 21. október 2014 til sóknaraðila var vísað til fyrrgreinds dóms Hæstaréttar og sagt að tollstjóri hefði til innheimtu gjaldfallnar kröfur ríkissjóðs á hendur sóknaraðila vegna vangoldins virðisaukaskatts. Í fyrra bréfinu var lýst yfir skuldajöfnuði gegn dómkröfunni vegna vangoldins virðisaukaskatts árin 2009 og 2010 en í því seinna gegn málskostnaðarkröfunni vegna virðisaukaskattskulda frá árinu 2010. Í málinu er ekki deilt um fjárhæðir og er ágreiningslaust að eftir framangreindar yfirlýsingar tollstjóra um skuldajöfnuð nam skuld sóknaraðila við ríkissjóð vegna vangoldins virðisaukaskatts 91.618.477 krónum. Með aðfararbeiðni 5. desember 2014 óskaði sóknaraðili eftir að gert yrði fjárnám hjá varnaraðila fyrir kröfu sóknaraðila samkvæmt fyrrgreindum dómi Hæstaréttar sem samkvæmt aðfararbeiðni nam samtals 66.283.017 krónum. Í hinum kærða úrskurði eru rakin atvik málsins frá því aðfararbeiðnin var fyrst tekin fyrir hjá sýslumanni og þar til hann féllst á þau rök varnaraðila að krafa sóknaraðila hefði verið greidd með skuldajöfnuði og felldi gerðina niður.

Í 40. gr. laga nr. 90/1989 segir að heimilt sé gerðarþola að neyta réttar til skuldajafnaðar við kröfu gerðarbeiðanda með kröfu sem orðin er aðfararhæf eða kröfu sem gerðarbeiðandi viðurkennir rétta ef almennum skilyrðum skuldajafnaðar er fullnægt. Eins og fram kemur í dómi Hæstaréttar 16. október 1995 í máli nr. 321/1995, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á blaðsíðu 2270, taka ákvæði 40. gr. laga nr. 90/1989 einungis til þess tilviks þegar gerðarþoli setur fram skuldajafnaðarkröfu við framkvæmd fjárnáms. Í því tilviki er til viðbótar þeirri kröfu að almennum skilyrðum skuldajafnaðar sé fullnægt áskilið að gagnkrafan sé aðfararhæf eða viðurkennd af gerðarbeiðanda. Öðru máli gegnir þegar svo hagar til að skuldajöfnuði er lýst yfir áður en aðför hefst eins og í því máli sem hér er til úrlausnar. Þá getur gerðarþoli við aðför ítrekað fyrri yfirlýsingu um skuldajöfnuð og borið því við að krafa gerðarbeiðanda sé fallin niður og gilda þá almennar reglur kröfuréttar um skilyrði skuldajafnaðar.

Eins og áður greinir var íslenska ríkið með dómi Hæstaréttar í máli nr. 778/2013 gert að greiða sóknaraðila óskipt með varnaraðila nánar tilgreinda fjárhæð ásamt málskostnaði. Krafa ríkissjóðs á hendur sóknaraðila um greiðslu virðisaukaskatts vegna áranna 2009 og 2010 var gjaldfallin þegar tollstjóri lýsti yfir skuldajöfnuði 2. og 21. október 2014. Með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að skilyrðum skuldajafnaðar samkvæmt almennum reglum kröfuréttar hafi verið fullnægt þegar tollstjóri sem innheimtumaður ríkissjóðs lýsti með gagnkröfu vegna vangoldins virðisaukaskatts yfir skuldajöfnuði gegn aðalkröfu sóknaraðila um greiðslu dæmdra fjárhæða í máli nr. 778/2013. Þessa réttar til skuldajafnaðar naut tollstjóri sem innheimtumaður ríkissjóðs án tillits til þess hvort íslenska ríkið var dómfelldi í fyrrgreindu máli ásamt varnaraðila. Í framhaldi af því að varnaraðili ítrekaði fyrri skuldajafnaðaryfirlýsingu tollstjóra þegar aðfararbeiðni sóknaraðila var tekin fyrir hjá sýslumanni og sýndi fram á réttmæti hennar bar sýslumanni að stöðva framgang gerðarinnar, sbr. ákvæði 27. gr. laga nr. 90/1989. Að þessu gættu verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Eftir framangreindum úrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Staðfest er sú ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 6. febrúar 2015 að stöðva framgang aðfarargerðar nr. 011-2014-12917.

Sóknaraðili, Háfell ehf., greiði varnaraðila, Vegagerðinni, 350.000 krónur í kærumálskostnað.