303/2003

M hf. hafði verið veitt heimild til nauðasamningsumleitana á grundvelli frumvarps þar sem félagið bauðst m.a. til að greiða 30% samningskrafna. Á fundi með atkvæðismönnum til að greiða atkvæði um frumvarpið töldust 70,38% atkvæða eftir kröfufjárhæð hafa fallið til samþykkis á því. Fékk það því nægilegt fylgi til að teljast samþykkt. Í kjölfarið féllst héraðsdómari á kröfu M hf. um staðfestingu nauðasamnings. H ehf. og R hf. kærðu þá niðurstöðu til Hæstaréttar. Í Hæstarétti var gerð athugasemd við það að tiltekin krafa hefði á umræddum fundi verið látin njóta stöðu í réttindaröð samkvæmt ákvæði 4. töluliðar 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. án kröfu þar um í stað þess að telja hana til samningskrafna. Sá sem fór með kröfuna hafði ekki sótt fundinn. Vegna þessa hlaut samningsfrumvarp M hf. ekki samþykki frá atkvæðismönnum sem fóru með samningskröfur sem svaraði til 30,5963% atkvæða eftir kröfufjárhæð og því fellt á fundinum. Með vísan til þessa var kröfu M hf. um staðfestingu nauðasamnings hafnað, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 57. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 28. júlí 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. ágúst sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. júlí 2003, þar sem staðfestur var nauðasamningur varnaraðila við lánardrottna sína. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um staðfestingu nauðasamnings og honum gert að greiða þeim málskostnað í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur, en til vara að lagt verði fyrir umsjónarmann með nauðasamningsumleitunum hans að halda á ný innan tveggja vikna frá uppsögu dóms í málinu fund með atkvæðismönnum um frumvarp hans að nauðasamningi til að láta atkvæðagreiðslu um það fara fram að nýju. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti. Getur því framangreind krafa hans um endurskoðun á ákvæði úrskurðarins um málskostnað ekki komist að fyrir Hæstarétti.

Með ákvörðun Hæstaréttar 1. september 2003 var aðilum málsins gefinn kostur á að afla frekari gagna um nánar tiltekin atriði.

I.

Samkvæmt gögnum málsins leitaði varnaraðili 17. desember 2002 eftir heimild Héraðsdóms Reykjavíkur til greiðslustöðvunar. Beiðni hans um þá heimild var tekin til greina með úrskurði 27. sama mánaðar og greiðslustöðvunin síðan framlengd með öðrum úrskurði 20. janúar 2003 allt til 8. apríl sama árs. Áður en greiðslustöðvunartímanum var lokið lagði varnaraðili fyrir héraðsdóm beiðni 2. apríl 2003 um heimild til nauðasamningsumleitana á grundvelli frumvarps að nauðasamningi, sem dagsett var 20. mars sama árs. Í frumvarpinu bauðst varnaraðili til að greiða samningskröfur að 30 hundraðshlutum, en þó þannig að kröfur að fjárhæð allt að 100.000 krónur yrðu greiddar að fullu og sú fjárhæð yrði jafnframt lágmarksgreiðsla upp í hærri kröfur. Átti að greiða hverja kröfu með þremur jöfnum afborgunum 1. október 2003, 1. febrúar 2004 og 1. júní sama árs, en eigendur samningskrafna, sem fengju greidda heildarfjárhæð allt að 100.000 krónur, skyldu þó fá hana í einu lagi 1. október 2003. Í frumvarpinu var mælt fyrir um að trygging væri ekki boðin fyrir greiðslum. Í 3. gr. frumvarpsins var tekið fram að eftir 1. janúar 2003 skyldu ekki reiknast „samningsvextir, dráttarvextir né annar kostnaður, t.d. innheimtu- og lögmannskostnaður“ af samningskröfum. Þá sagði einnig eftirfarandi í 4. gr. frumvarpsins: „Forsenda samnings þessa er að núverandi hluthafar samþykki að færa hlutafé félagsins niður um 70%.“

Af gögnum málsins verður ráðið að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi með úrskurði 7. apríl 2003 heimilað varnaraðila að leita nauðasamnings á grundvelli frumvarpsins, sem hér var lýst. Umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum gaf út innköllun 10. sama mánaðar, þar sem meðal annars var tilkynnt að fundur yrði haldinn með atkvæðismönnum til að greiða atkvæði um frumvarp varnaraðila á tilteknum stað og tíma 2. júní 2003. Umsjónarmaðurinn tilkynnti jafnframt lánardrottnum um þetta með dreifibréfi 16. apríl 2003, þar sem meðal annars kom fram að fresti til að lýsa kröfum myndi ljúka 21. maí sama árs. Innan kröfulýsingarfrestsins virðast umsjónarmanninum hafa borist samtals 184 kröfur. Hann gerði 30. maí 2003 skrá um samningskröfur við nauðasamningsumleitanirnar, þar sem meðal annars kom fram að heildarfjárhæð lýstra krafna hafi numið 1.227.032.416 krónum. Lýsti umsjónarmaðurinn þeirri afstöðu að hann teldi samningskröfur vera samtals að fjárhæð 718.914.156 krónur og ákvað hann þar innbyrðis vægi þeirra við atkvæðagreiðslu um frumvarp varnaraðila eftir kröfufjárhæðum. Atkvæði eftir höfðatölu atkvæðismanna voru samkvæmt skránni 133 talsins.

Fundur var haldinn til að greiða atkvæði um frumvarp varnaraðila á áður ákveðnum tíma 2. júní 2003. Vegna athugasemda, sem þar komu fram af hendi atkvæðismanna, voru gerðar nokkrar breytingar á skrá umsjónarmannsins, auk þess sem tilteknar kröfur voru lækkaðar eða afturkallaðar á fundinum. Breyttist af þessum sökum heildarfjárhæð samningskrafna frá því, sem umsjónarmaðurinn hafði ráðgert í áðurnefndri skrá, og þar með vægi þeirra við atkvæðagreiðslu eftir kröfufjárhæðum. Jafnframt urðu breytingar á atkvæðafjölda eftir höfðatölu atkvæðismanna. Þá kom einnig upp ágreiningur um nokkrar kröfur, sem ekki tókst að jafna, og töldust því atkvæði á grundvelli þeirra til ágreiningsatkvæða. Var síðan gengið til atkvæða um frumvarp varnaraðila. Féllu þau þannig að eftir höfðatölu voru greidd 109 atkvæði til samþykkis á frumvarpinu, en atkvæðismenn, sem fóru með 65,1% atkvæða eftir kröfufjárhæð, lýstu sig samþykka því. Að fenginni þessari niðurstöðu reiknaði umsjónarmaðurinn atkvæði á nýjan leik með því að taka frá ágreiningsatkvæði, sem greidd höfðu verið gegn frumvarpi varnaraðila. Með þessu töldust 70,38% atkvæða eftir kröfufjárhæð hafa fallið til samþykkis á frumvarpinu. Fékk það á þennan hátt nægilegt fylgi til að teljast samþykkt.

Varnaraðili lagði 6. júní 2003 fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur kröfu um staðfestingu nauðasamnings á grundvelli frumvarps síns. Við meðferð kröfunnar fyrir dómi héldu sóknaraðilar ásamt Mjólkurfélagi Reykjavíkur svf. uppi andmælum gegn henni. Fyrir liggur að sóknaraðilinn Hamar ehf. fór með óumdeilda samningskröfu á hendur varnaraðila, en sóknaraðilinn Reykjagarður hf. fór með ágreiningsatkvæði og Mjólkurfélag Reykjavíkur svf. einnig að hluta. Greiddu þessi þrjú félög atkvæði gegn frumvarpi varnaraðila á fyrrnefndum fundi 2. júní 2003. Mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi 30. sama mánaðar vegna framkomins ágreinings um kröfu varnaraðila um staðfestingu nauðasamnings, en hún var tekin til greina með hinum kærða úrskurði. Mjólkurfélag Reykjavíkur svf. unir við þá niðurstöðu og á ekki aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

II.

Við nauðasamningsumleitanir varnaraðila barst umsjónarmanni með þeim meðal annars kröfulýsing tollstjórans í Reykjavík 19. maí 2003, þar sem lýst var kröfu vegna opinberra gjalda að fjárhæð samtals 49.085.365 krónur að meðtöldum áföllnum vöxtum og kostnaði. Krafan var þar sundurliðuð eftir tegundum gjalda og tímabilum, en í engu var vikið að því að kröfuhafinn teldi sig mundu eiga að njóta ákveðinnar stöðu í réttindaröð ef bú varnaraðila hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Í áðurnefndri skrá um samningskröfur tók umsjónarmaðurinn kröfu þessa upp með fjárhæðinni 48.592.722 krónur, en með því virðist sem hann hafi dregið frá fjárhæð samkvæmt kröfulýsingunni samtals 492.643 krónur, sem svöruðu til kröfuliða tollstjórans í Reykjavík vegna þungaskatts og bifreiðagjalda, með þeirri skýringu að kröfuhafinn nyti lögveðréttar fyrir þeim. Á þessum grunni taldist tollstjóri fara með eitt atkvæði eftir höfðatölu atkvæðismanna, en 6,759% atkvæða eftir kröfufjárhæð.

Af hálfu tollstjórans í Reykjavík var áðurnefndur fundur 2. júní 2003 til að greiða atkvæði um samningsfrumvarp varnaraðila ekki sóttur. Á fundinum gerði varnaraðili athugasemdir um kröfu tollstjóra á þeim grunni að sá hluti hennar, sem féll í gjalddaga á árinu 2003, ætti að njóta stöðu í réttindaröð samkvæmt ákvæði 4. töluliðar 110. gr. laga nr. 21/1991, þar sem aðstoðarmaður varnaraðila við greiðslustöðvun hafi „stofnað til þessara krafna“, svo sem tekið var til orða í fundargerð umsjónarmannsins. Féllst umsjónarmaðurinn á þessa athugasemd varnaraðila og lækkaði fjárhæð samningskröfu tollstjóra í 25.544.481 krónu, þannig að vægi atkvæðis hans eftir kröfufjárhæð taldist 4,4049%. Atkvæði var ekki greitt á grundvelli þessarar kröfu.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. laga nr. 21/1991 skulu kröfulýsingar lánardrottna við nauðasamningsumleitanir gerðar úr garði á sama hátt og við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 2. mgr. 117. gr. laganna, sem þannig á hér við, ber lánardrottni meðal annars að tiltaka í kröfulýsingu hverrar stöðu hann krefjist að fá að njóta í réttindaröð. Sé engin krafa gerð um þetta efni verður að líta svo á að hlutaðeigandi lánardrottinn telji kröfu sína vera meðal almennra krafna samkvæmt 113. gr. sömu laga. Við nauðasamningsumleitanir getur lánardrottinn afsalað sér forgangsrétti, sem hann nyti ella fyrir kröfu sinni ef til gjaldþrotaskipta kæmi á búi skuldarans, og gert þannig kröfuna að samningskröfu, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991. Eins og tollstjórinn í Reykjavík hagaði efni kröfulýsingar sinnar 19. maí 2003 verður að líta svo á að hann hafi afsalað sér samkvæmt síðastnefndu lagaákvæði hugsanlegum rétti, sem hann kynni ella að hafa getað notið eftir 4. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila. Á þessu hafði hann einn forræði. Gat varnaraðili því ekki fengið því réttilega framgengt á áðurnefndum fundi 2. júní 2003 að tollstjórinn í Reykjavík nyti betri réttar en hann óskaði sjálfur eftir. Umsjónarmanni með nauðasamningsumleitunum varnaraðila bar því að virða að vettugi athugasemdir varnaraðila við kröfu tollstjórans í Reykjavík og láta hana standa óbreytta í skrá um samningskröfur með fjárhæðinni 48.592.722 krónur.

Samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila, sem hefur ekki sætt andmælum af hálfu sóknaraðila að þessu leyti, voru samningskröfur samkvæmt skrá umsjónarmanns með nauðasamningsumleitunum ýmist afturkallaðar eða lækkaðar á fundinum 2. júní 2003 um samtals 63.745.531 krónu. Í skránni var heildarfjárhæð allra krafna, sem atkvæðisréttur taldist fylgja, upphaflega talin nema fyrrnefndum 718.914.156 krónum, en eftir þær breytingar, sem hér var getið, var fjárhæðin orðin 655.168.625 krónur. Ágreiningur reis á fundinum um atkvæðisrétt Mjólkurfélags Reykjavíkur svf. og sóknaraðilans Reykjagarðs hf. í skjóli krafna, sem námu alls 67.075.370 krónum, en báðir þessir lánardrottnar voru sem áður segir andsnúnir samningsfrumvarpi varnaraðila. Voru því óumdeildar samningskröfur, sem atkvæði fylgdu, samtals 588.093.255 krónur að meðtalinni áðurnefndri kröfu tollstjórans í Reykjavík með þeirri fjárhæð, sem greindi í skrá umsjónarmannsins. Varnaraðili kveður atkvæði á grundvelli krafna að fjárhæð alls 84.911.468 krónur hafa verið greidd gegn frumvarpi hans, en atkvæðismenn, sem fóru með kröfur samtals að fjárhæð 45.204.737 krónur, hafi setið hjá við atkvæðagreiðsluna. Fjarverandi á fundinum hafi verið atkvæðismenn, sem fóru með samningskröfur að fjárhæð alls 1.225.981 krónu, auk tollstjórans í Reykjavík, sem átti samkvæmt skrá umsjónarmannsins að fara með atkvæði á grundvelli samningskröfu að fjárhæð 48.592.722 krónur. Samkvæmt þessu hlaut samningsfrumvarp varnaraðila ekki samþykki frá atkvæðismönnum, sem fóru með samningskröfur að fjárhæð samtals 179.934.908 krónur af framangreindum 588.093.255 krónum. Eftir kröfufjárhæð svarar þetta til 30,5963% atkvæða. Frumvarp varnaraðila að nauðasamningi, þar sem gert var sem áður segir ráð fyrir 70% eftirgjöf af samningskröfum, var því fellt á fundinum 2. júní 2003. Þegar af þessari ástæðu verður að hafna kröfu varnaraðila um staðfestingu nauðasamnings, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 57. gr. laga nr. 21/1991, en fyrir áðurgreindri varakröfu varnaraðila er engin lagastoð og verður henni því jafnframt hafnað.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, Móa hf., fuglabús, um staðfestingu nauðasamnings.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.