165/2004

M höfðaði mál á hendur K til að fá sér dæmda forsjá dóttur þeirra A, sem er fædd 1992, en M hafði þá farið óslitið með forsjá hennar frá 1995, í samræmi við skilnaðarsamkomulag frá því ári. Í héraðsdómi var krafa M tekin til greina og lá fyrir að lögheimili A hafi verið flutt til M eftir uppkvaðningu héraðsdóms og hún hafi verið búsett hjá honum síðan. Í matsgerð kom fram að A vildi afdráttarlaust búa hjá M og ekki yrði merkt á máli hennar að hún væri að tjá annað en sína eigin afstöðu. Ekki hafði verið hnekkt þeirri niðurstöðu dómkvadds matsmanns að M jafnt sem K væri hæfur til að fara með forsjánna, svo og að hvorugt þeirra hefði yfirburðastöðu í þeim efnum í samanburði við hitt. Var héraðsdómur því staðfestur um forsjá M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. apríl 2004. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar hans hér fyrir dómi.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi höfðaði stefndi mál þetta á hendur áfrýjanda til að fá sér dæmda forsjá dóttur þeirra, A, sem fædd er 1992, en áfrýjandi hafði þá farið óslitið frá 1995 með forsjá hennar í samræmi við samkomulag aðilanna við hjónaskilnað þeirra á því ári. Í héraðsdómi var krafa stefnda tekin til greina. Fram er komið fyrir Hæstarétti að lögheimili stúlkunnar var flutt til stefnda sama dag og hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp og mun hún hafa verið búsett hjá honum síðan.

Samkvæmt beiðni áfrýjanda var K-kvk-nf B-kvk-nf sálfræðingur dómkvödd fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 28. júlí 2004 til að láta í ljós álit á því „hver sé afstaða telpunnar ... til þess máls sem rekið er um forsjá hennar, á hverju sú afstaða hennar byggir, þ.á m. hvort hún ráðist að einhverju leyti af vilja og afstöðu föður hennar, og hvort sú afstaða sem telpan lýsir sé í samræmi við það sem henni sé fyrir bestu.“ Í matsgerð 27. ágúst 2004 kom meðal annars fram að stúlkan hafi verið afdráttarlaus um það að hún vildi búa hjá stefnda, þótt henni þætti einnig mjög vænt um áfrýjanda og vildi eiga gott og náið samband við þau bæði. Kvað matsmaðurinn ekki unnt að útiloka að afstaða stúlkunnar til þessa máls hafi á einhverju stigi markast af áhrifum frá stefnda eða áfrýjanda ef því væri að skipta. Þótt órökrétt væri að útiloka áhrifamátt foreldra gagnvart barni við þessar aðstæður yrði ekki merkt á máli hennar að hún væri að tjá annað en sína eigin afstöðu, sem byggð væri á því sem hún teldi sér sjálfri fyrir bestu. Dró síðan matsmaðurinn saman niðurstöðu sína í svofelldri ályktun: „Það er því mat undirritaðrar eftir að hafa skoðað þetta mál ... að sú afstaða A að búa hjá föður og lúta forsjá hans sé henni fyrir bestu. Til að þetta fyrirkomulag megi verða farsælt er brýnt að A fái notið eðlilegrar og rúmrar umgengni við móður sína, bróður og fjölskyldu móður. Þetta er ekki hvað síst mikilvægt í ljósi þess að milli þeirra mæðgna ríkja djúp tilfinningatengsl enda A alin upp hjá henni þar til fyrir skemmstu. Þess utan er A nú að komast á unglingsárin og þarfnast þar af leiðandi samneytis við móður sína bæði sem félaga og fyrirmynd.“

Ekki hefur verið hnekkt þeirri niðurstöðu matsmanns, sem var dómkvaddur við meðferð málsins í héraði, að stefndi jafnt sem áfrýjandi sé hæfur til að fara með forsjá dóttur þeirra, svo og að hvorugt þeirra hafi yfirburðastöðu í þeim efnum í samanburði við hitt. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, lagði meðal annars þessa ályktun matsmanns til grundvallar, en lét afstöðu stúlkunnar, sem þótti vel ígrunduð miðað við aldur hennar og þroska, ráða niðurstöðu um að stefnda yrði falin forsjá hennar, enda væri hag hennar og þörfum þannig best borgið. Framangreind matsgerð, sem aflað var eftir áfrýjun héraðsdóms, styrkir þá niðurstöðu enn frekar. Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti, en um gjafsóknarkostnað þeirra fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna hennar, H-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 275.000 krónur, og V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 75.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, M, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 275.000 krónur.