236/2002

Höfðað var mál til innheimtu kröfu samkvæmt fjórum reikningum, dagsettum 17.-23. desember 1997, sem gefnir höfðu verið út á hendur sameignarfélaginu G. Fyrirtækið D eignaðist kröfuna fyrir framsal og tók við aðild málsins fyrir Hæstarétti. Deilt var um hvort H væri persónulega ábyrg fyrir greiðslu kröfunnar en hún var tilgreindur eigandi helmingshlutar í umræddu sameignarfélagi. H hélt því fram að reikningarnir sem stefnukrafan var reist á væru frá því áður en hún gekk í sameignarfélagið og því yrði hún ekki krafin um greiðslu þeirra. Við aðalmeðferð málsins í héraði hafði H borið því við að hana bæri að sýkna vegna aðildarskorts með því að beina hefði átt kröfunni með réttu að öðru félagi sem hafi í júní 1997 tekið yfir rekstur sameignarfélagsins. Þeirri málsástæðu var hafnað sem of seint fram kominni. Í samræmi við tilkynningu til firmaskrár var miðað við að H hafi rekið sameignarfélagið ásamt öðrum manni frá 18. desember 1997. Ekki varð litið svo á að H hafi með efni þeirrar tilkynningar vikið frá því, sem leiði af almennum reglum, og gengist þannig undir ábyrgð á þeim skuldbindingum sameignarfélagsins sem stofnað hafi verið til fyrir þann tíma. Var H talin bera ábyrgð gagnvart D á greiðslu skuldar vegna þeirra viðskipta sem skuldbinding hafði komist á um eftir 18. desember 1997.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. maí 2002. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Málið var höfðað í héraði af E-x-x, Dansk Hollandsk Ædelmetal AS. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms eignaðist stefndi fyrir framsal kröfuna, sem málið varðar. Hann hefur þessu til samræmis tekið við aðild að því fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi er málið rekið um kröfu samkvæmt fjórum reikningum, sem fyrrnefnt félag, Engelhard-Clal, Dansk Hollandsk Ædelmetal AS, gaf út á hendur vörukaupanda, sem þar var tilgreindur sem „G-x-x A. M-x-x“, með heimilisfang að Laugavegi 22a í Reykjavík. Einn reikninganna var dagsettur 17. desember 1997, tveir þeirra 19. sama mánaðar, en sá fjórði 23. sama mánaðar. Á reikningunum kom einnig fram dagsetning vörupöntunar, sem þeir voru gerðir fyrir, og var hún í þremur síðustu tilvikunum sú sama og dagsetning reikninganna, en á þeim elsta sagði að vörurnar hafi verið pantaðar 16. desember 1997 eða degi fyrir útgáfu hans. Til frádráttar frá heildarfjárhæð reikninganna, 181.534,13 dönskum krónum, skyldu koma 21.486,60 danskar krónur samkvæmt reikningi, sem gerður var kaupandanum til tekna 7. janúar 1998. Í héraðsdómsstefnu var fjárhæð allra þessara reikninga færð yfir í íslenskar krónur eftir sölugengi danskra króna á gjalddaga hvers þeirra og sætir sá útreikningur ekki ágreiningi.

II.

Í héraðsdómsstefnu í málinu var staðhæft að skuldin, sem að framan er lýst, væri vegna viðskipta, sem stefnandinn hafi átt við Guðlaug Magnússon sf., en kröfu hans væri beint óskipt að áfrýjanda og M-kk-þgf H. G-kk-þgf, sem hafi verið eigendur sameignarfélagsins. M-kk-nf H. G-kk-nf tók ekki til varna í málinu, en það gerði á hinn bóginn áfrýjandi. Í greinargerð hennar fyrir héraðsdómi var vísað til þess að samkvæmt útskrift úr firmaskrá hafi hún gengið í félagið „Guðlaugur M-kk-nf, skartgripaverslun sf.“ 26. janúar 1998. Reikningarnir, sem stefnukrafan væri reist á, væru frá fyrri tíma, en með því að hún hafi ekki gengist í ábyrgð á eldri skuldbindingum sameignarfélagsins yrði hún ekki krafin um greiðslu reikninganna. Lauk umfjöllun í greinargerðinni um málsatvik og málsástæður með eftirfarandi orðum: „Samkvæmt því sem að framan er rakið ber að sýkna stefndu H-kvk-þf S-kvk-þf af kröfum stefnanda. Þá er kröfum málsins ranglega beint að stefndu, sbr. einnig 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.“

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var því borið við af áfrýjanda við aðalmeðferð málsins í héraði að hana bæri að sýkna vegna aðildarskorts með því að beina hefði átt kröfu stefnandans með réttu að Magusi ehf., en það félag hafi í júní 1997 tekið yfir reksturinn, sem G-kk-nf M-kk-nf, skartgripaverslun sf. hafi haft með höndum fram að því. Í þessu sambandi vísaði áfrýjandi meðal annars til þess að í málinu lægi fyrir fyrirspurn frá 8. september 1997, sem beint var til Engelhard-Clal, Dansk Hollandsk Ædelmetal AS og undirrituð af áfrýjanda og M-kk-þgf H. G-kk-þgf. Hafi þessi fyrirspurn verið gerð á bréfsefni með yfirskriftinni „G-kk-nf A. M-kk-nf - Magus ehf.“ og varðað viðskiptin, sem reikningar að baki kröfu stefnda voru síðar gerðir fyrir. Einnig vísaði áfrýjandi til þess að samkvæmt gögnum málsins hafi Íslandsbanki hf. gefið út yfirlýsingu 2. október 1997 um ábyrgð gagnvart erlenda félaginu fyrir Magus ehf., en henni hafi verið markaður gildistími til 10. desember sama árs. Stefnandi málsins fyrir héraðsdómi mótmælti þessari málsástæðu sem of seint fram kominni.

Þegar mál þetta var höfðað með stefnu 29. mars 2001 voru liðin meira en þrjú ár frá þeim viðskiptum, sem það varðar. Áfrýjandi hafði þá um árabil verið annar eigenda að G-kk-þgf M-kk-þgf, skartgripaverslun sf. og jafnframt verið framkvæmdastjóri Magusar ehf. frá 28. apríl 1997 ásamt því að eiga sæti í stjórn þess félags. Í héraðsdómsstefnu kom sem áður segir skýrlega fram að stefnandi málsins liti svo á að krafa sín hafi verið á hendur sameignarfélaginu, en varnir áfrýjanda voru reistar á því að hún hafi ekki borið ábyrgð á skuldbindingum þess á þeim tíma, sem viðskiptin að baki kröfu stefnandans voru gerð. Áfrýjanda var í lófa lagið að bera þá um leið fyrir sig að kröfunni hefði með réttu átt að beina að umræddu einkahlutafélagi, ef áfrýjandi taldi það eiga við, en engin efni eru til að fallast á með henni að slík málsástæða hafi komið nægilega fram í þeim ummælum í greinargerð hennar fyrir héraðsdómi, sem áður er vitnað til. Ljóst er að slíkar varnir af hendi áfrýjanda hefðu gefið gagnaðila hennar fyrir héraðsdómi tilefni til sérstakrar gagnaöflunar um aðild að málinu, sem ekki gat orðið af eftir að aðalmeðferð þess var hafin. Að öllu þessu gættu var héraðsdómara rétt með vísan til 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 að hafna sem of seint fram kominni þeirri málsástæðu áfrýjanda að kröfunni, sem málið varðar, væri ranglega beint að eigendum G-kk-ef M-kk-ef, skartgripaverslunar sf.

III.

Í tilkynningu, sem dagsett var 21. janúar 1998 og barst firmaskrá við embætti sýslumannsins í Reykjavík 26. sama mánaðar, greindi R-kk-nf G-kk-nf frá því að hann hafi gengið úr „sameignarfélaginu G-kk-nf M-kk-nf s/f“. Sagði enn fremur að honum væri óviðkomandi rekstur félagsins og skuldbindingar frá 18. desember 1997. Með sama skjali tilkynntu áfrýjandi og M-kk-nf H. G-kk-nf að þau rækju „með ótakmarkaðri ábyrgð framanritað sameignarfélag ... í sameiningu frá 18. desember 1997 að telja.“ Ekki verður litið svo á að áfrýjandi hafi með efni þessarar tilkynningar vikið frá því, sem leiðir af almennum reglum, og gengist þannig undir ábyrgð á þeim skuldbindingum G-kk-ef M-kk-ef, skartgripaverslunar sf., sem stofnað hafði verið til fyrir 18. desember 1997.

Þótt fallast megi á með áfrýjanda að áðurgreint bréf frá 8. september 1997 og yfirlýsing um bankaábyrgð 2. október sama árs gefi til kynna að viðskiptin við Engelhard-Clal, Dansk Hollandsk Ædelmetal AS hafi átt sér nokkurn aðdraganda á þeim tíma, sem hún var ekki orðin einn af eigendum G-kk-ef M-kk-ef, skartgripaverslunar sf., hefur ekkert komið fram til stuðnings því að síðastnefnda félagið hafi fyrir 18. desember 1997 verið búið að skuldbinda sig í einu lagi til að kaupa allar vörurnar, sem reikningarnir að baki kröfu stefnda varða. Verður því að líta svo á að sameignarfélagið hafi fyrst stofnað til slíkra skuldbindinga á þeim tíma, sem pantanir um vörurnar bárust erlenda félaginu. Í elsta reikningnum, sem um ræðir í málinu og var að fjárhæð 67.947,81 danskar krónur, kom fram að pöntun á þargreindum vörum væri dagsett 16. desember 1997. Með því að önnur gögn málsins gefa ekkert til kynna um þetta atriði verður að leggja til grundvallar að sameignarfélagið hafi samkvæmt þessu skuldbundið sig til kaupanna áður en áfrýjandi gerðist eigandi að því. Í hinum reikningunum þremur, sem hljóðuðu alls á 113.586,32 danskar krónur, kom á hinn bóginn fram að vörupantanir hafi verið dagsettar 19. og 23. desember 1997. Þá var í reikningi, þar sem G-kk-þgf A. M-kk-þgf voru færðar til tekna 21.486,60 danskar krónur, greint frá því að pöntun hafi verið dagsett sama dag og sá reikningur, eða 7. janúar 1998. Verður í samræmi við áðurgreint að miða við að stofnað hafi verið til skuldbindinga vegna allra þessara síðastgreindra viðskipta eftir að áfrýjandi var orðin einn af eigendum sameignarfélagsins. Ber hún því ábyrgð gagnvart stefnda á greiðslu skuldar samkvæmt þessum reikningum, 92.099,72 dönskum krónum, sem svara til 973.236 íslenskra króna samkvæmt þeirri gengisviðmiðun, sem stuðst var við í héraðsdómsstefnu. Verður áfrýjandi dæmd til að greiða stefnda þá fjárhæð með dráttarvöxtum frá 30. janúar 1998, en þann dag voru kröfur samkvæmt umræddum reikningum í gjalddaga samkvæmt hljóðan þeirra.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður látið standa óraskað. Rétt er að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, H-kvk-nf S-kvk-nf M-kvk-nf, greiði stefnda, H. Drijfhout & Zoon's Edelmetaalbedrijven BV, 973.236 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 30. janúar 1998 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.