487/2011

Í hf. krafðist greiðslu 3.000.000 króna úr hendi B og H á grundvelli yfirlýsingar sem þeir höfðu gefið um sjálfskuldarábyrgð vegna skuldar félagsins B ehf. Meðal eigna félagsins var fasteign sem síðar var seld nauðungarsölu og Í hf. leysti til sín sem ófullnægður veðhafi fyrir 19.000.000 krónur. Í málinu byggðu B og H sýknukröfu sína á því að markaðsverð fasteignarinnar væri mun hærra en sem nam þeirri fjárhæð sem hún hafði verið seld fyrir og skuldin væri því þegar greidd. Í Hæstarétti var talið að með vísan til 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu hefði stefndi ekki lagt fram viðhlítandi gögn um hver væri mismunur á eftirstöðvum hinnar umkröfðu skuldar og markaðsvirði fasteignarinnar við samþykki boðs og þar með um tilvist þeirrar kröfu sem hann sótti á hendur B og H. Þegar af þeirri ástæðu voru B og H sýknaðir af kröfum Í hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 16. ágúst 2011. Þeir krefjast aðallega sýknu en til vara lækkunar á kröfum stefnda. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Byggingarfélagið Timburmenn ehf. stofnaði 13. apríl 2004 tékkareikning við útibú stefnda á Akranesi. Félagið mun hafa fengið heimild til yfirdráttar á reikningnum sem féll niður 7. október 2008. Áfrýjendur rituðu undir yfirlýsingu 20. febrúar 2007 um að þeir tækju á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar á reikningnum fyrir allt að 3.000.000 krónum ásamt vöxtum og kostnaði. Innstæðulausar færslur á fyrrnefndum tékkareikningi 9. febrúar 2009 námu 13.183.323 krónum og var reikningnum þá lokað. Áfrýjendur voru samkvæmt gögnum málsins stofnendur byggingarfélagsins, áfrýjandinn H-kk-nf sat í stjórn þess og var skráður framkvæmdastjóri og báðir áfrýjendur höfðu prókúruumboð fyrir félagið.

Byggingarfélagið var tekið til gjaldþrotaskipta 23. febrúar 2009 og lauk skiptum 2. september 2010. Meðal eigna félagsins var fasteignin Esjumelur 7 í Reykjavík sem á hvíldu tvö tryggingarbréf í eigu stefnda. Annað þeirra var útgefið af byggingarfélaginu 17. maí 2004, upphaflega að fjárhæð 7.000.000 krónur, tryggt með 4. veðrétti og uppfærslurétti. Hitt var upphaflega að fjárhæð 15.000.000 krónur, útgefið af sama aðila 17. apríl 2008, tryggt með 5. veðrétti og uppfærslurétti. Fasteignin Esjumelur 7 var seld nauðungarsölu 25. mars 2010 og leysti stefndi eignina til sín sem ófullnægður veðhafi fyrir 19.000.000 krónur. Meðal lýstra krafna í þrotabú byggingarfélagsins var krafa stefnda vegna áðurnefndrar yfirdráttarskuldar og kveður stefndi ekkert hafa fengist greitt upp í skuldina við skipti þrotabúsins.

Í málinu hefur verið lagt fram yfirlit um ráðstöfun söluandvirðis fasteignarinnar Esjumelur 7. Er söluverð eignarinnar þar áætlað 30.000.000 krónur, greiðslur inn á kröfu stefnda á hendur hinu gjaldþrota félagi sagðar nema samtals 23.459.272 krónum, og byggir stefndi á því að eftirstöðvar kröfu hans nemi samkvæmt þessu 8.957.671 krónu. Af hálfu áfrýjenda er meðal annars á því byggt, eins og nánar er rakið í héraðsdómi, að markaðsverð umræddrar fasteignar hafi verið mun hærra en þær 19.000.000 krónur sem hún var seld fyrir við nauðungarsöluna og sé því skuld þeirra við stefnda á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar þegar greidd. Um sé að ræða vandað 452 fermetra iðnaðarhúsnæði á 3000 fermetra lóð og hafi verðmæti þess numið að minnsta kosti 31.000.000 krónum, en það sé sú fjárhæð sem stefndi hafi boðið áfrýjendum eignina á í kjölfar nauðungarsölunnar.

II

Samkvæmt 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu eins og hún hljóðaði fyrir breytingu þá sem gerð var á henni með 4. gr. laga 60/2010 hvíldi sönnunarbyrði eftir almennum reglum á þeim sem hélt því fram að markaðsverð seldrar eignar hefði verið hærra en söluverð hennar við nauðungarsöluna. Með 4. gr. laga nr. 60/2010 var 57. gr. fyrrnefndu laganna breytt og sönnunarbyrðinni snúið við. Samkvæmt greininni svo breyttri getur sá sem notið hefur réttinda yfir eign sem hann hefur ekki fengið fullnægt með öllu af söluverðinu því aðeins krafið gerðarþola eða annan um greiðslu þess sem eftir stendur að hann sýni fram á að markaðsverð eignarinnar við samþykki boðs hefði ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 60/2010 segir í skýringum við 4. gr. að í breytingunni felist að það verði hlutverk þess sem vill innheimta eftirstöðvar veðskuldar hjá gerðarþola eða ábyrgðarmanni skuldar að sýna fram á hvert var markaðsverð eignarinnar á þeim tíma sem hún var seld. Kröfuhafi megi þannig ekki krefja um meira en nemur mismuni á eftirstöðvum skuldarinnar og markaðsverði hinnar seldu eignar.

III

Mál þetta var höfðað 28. september 2010. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 60/2010 skyldu þau öðlast þegar gildi. Lögin voru birt 18. júní 2010. Í greinargerð áfrýjenda í héraði héldu þeir því strax fram að krafa stefnda á hendur þeim væri að fullu greidd þar sem markaðsverð fasteignarinnar að Esjumel 7 væri mun hærra en þær 19.000.000 krónur sem gengið var út frá í frumvarpi skiptastjóra til úthlutunar á söluandvirði og framlögðu yfirliti um ráðstöfun söluandvirðis eignarinnar og vísuðu þeir í því sambandi til 57. gr. laga nr. 90/1991. Í greinargerðinni var áskorun á hendur stefnda um að leggja fram uppgjör vegna nauðungarsölunnar. Þá segir orðrétt í greinargerðinni: „[Áfrýjendur] áskilja sér rétt til að leggja fram frekari gögn til þess að sanna verðmæti eignarinnar við nauðungarsölu, nái aðilar ekki samkomulagi um þá fjárhæð undir rekstri málsins. Innan þess áskilnaðar fellur einnig að láta dómkveða matsmenn gerist þess þörf.“ Við fyrirtekt málsins í héraði 12. apríl 2011 lagði stefndi fram ásamt fleiri skjölum frumvarp skiptastjóra byggingarfélagsins til úthlutunar og yfirlit um ráðstöfun á söluandvirði fasteignarinnar Esjumelur 7, en áfrýjendur létu bóka að þeir „telji framlagningu ranga, villandi og ófullnægjandi.“

Að framan er gerð grein fyrir þeirri breytingu á 57. gr. laga nr. 90/1991 sem gerð var með lögum nr. 60/2010. Áfrýjendur andmæltu því strax í greinargerð sinni með vísan til 57. gr. laga nr. 90/1991 að frumvarp skiptastjóra Byggingarfélagsins Timburmanna ehf. og framlagt yfirlit um úthlutun söluandvirðis fasteignarinnar að Esjumel 7 væri rétt, en það eru einu gögnin í málinu um virði eignarinnar. Í samræmi við ákvæði 57. gr. laganna bar stefnda við svo búið, vildi hann halda kröfu sinni á hendur áfrýjendum til streitu, að afla frekari gagna um markaðsvirði eignarinnar við samþykki boðs, en það gerði hann ekki. Gegn andmælum áfrýjenda verður samkvæmt þessu að leggja til grundvallar að stefndi hafi ekki lagt fram viðhlítandi gögn um hver sé mismunur á eftirstöðvum hinnar umkröfðu skuldar og markaðsvirði fasteignarinnar og þar með um tilvist þeirrar kröfu sem hann sækir á hendur áfrýjendum. Ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna áfrýjendur af kröfum stefnda í málinu.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákvarðast í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Áfrýjendur, B-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf Ó-kk-nf, skulu sýknir af kröfum stefnda, Íslandsbanka hf., í máli þessu.

Stefndi greiði áfrýjendum samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.