472/2007

O starfaði á vegum áhugamannafélagsins V á árunum 2004-2005. Hélt hann því fram að hann hefði verið launamaður hjá V og ætti inni ógreidd laun. Hann krafði V um greiðslu launanna og Þ, fyrirsvarsmann V, um skaðabætur þar sem hann hefði valdið sér tjóni með því að hafa vísvitandi og með blekkingum fengið hann til að vinna fyrir V án þess að hafa ætlað að greiða honum umsamin laun. V hélt því fram að O hefði starfað sem sjálfboðaliði fyrir áhugamannafélagið og ætti því ekki tilkall til launa fyrir vinnu sína. Talið var að O hafi verið ráðinn starfsmaður V og ætti rétt á umsömdum launum. Var V því dæmt til greiðslu kröfunnar. Hins vegar var ekki talið sannað að Þ hafi vísvitandi beitt O blekkingum þegar hann réð hann til starfa og var hann því sýknaður af kröfum O.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kvk-nf H-kvk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. september 2007. Þeir krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda, en að því frágengnu að þeir verði dæmdir til að greiða lægri fjárhæð. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Krafa áfrýjenda um frávísun er reist á því að kröfugerð stefnda, eins og hún er fram sett í héraðsdómsstefnu, sé ekki dómhæf. Áfrýjendur höfðu þessa kröfu ekki uppi í héraði og kemur hún ekki til álita að öðru leyti en því sem það fellur undir Hæstarétt að kanna kröfugerðina af sjálfsdáðum. Héraðsdómari tók sjálfstætt til athugunar hvort málatilbúnaður stefnda uppfyllti skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er staðfest niðurstaða hans um að ekki séu efni til að vísa málinu frá dómi af þeirri ástæðu.

Deila málsins lýtur einkum að því hvort stefndi hafi verið launaður starfsmaður áfrýjanda, Veraldarvina, áhugamannafélags, frá miðjum febrúar 2004 til 24. október 2005 eða hvort hann hafi verið sjálfboðaliði og eigi af þeim sökum ekki tilkall til launa fyrir vinnu sína. Í málinu liggur fyrir skrifleg yfirlýsing áfrýjanda, Veraldarvina, áhugamannafélags, 29. september 2005 þar sem fram kemur að stefndi gegni starfi hjá félaginu og fái 250.000 krónur í mánaðarlaun. Yfirlýsingin er undirrituð af áfrýjanda, Þ-kk-þgf Í-kk-þgf, stjórnarformanni félagsins og hefur hann borið fyrir dómi að hún hafi ekki verið gefin til málamynda. Að þessu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að stefndi hafi verið launaður starfsmaður áfrýjanda, Veraldarvina, áhugamannafélags.

Þá hafa áfrýjendur borið því við að stefndi hafi aðeins átt að fá 250.000 krónur í dagpeninga og húsaleigu þann tíma sem hann var á Íslandi í sjálfboðavinnu á vegum áfrýjanda Veraldarvina, áhugamannafélags, á árinu 2005. Hann hafi því verið á eigin vegum þegar hann sótti erlendar ráðstefnur. Stefndi hefur mótmælt þessu og bent á að hann hafi sótt þessar ráðstefnur í nafni og á vegum félagsins og hefur fært fram gögn því til stuðnings. Þá eru í gögnum málsins bréfaskipti á milli áfrýjanda Þ-kk-ef og stefnda þar sem sá fyrrnefndi óskar eftir því að fá upplýsingar sem fram komu á nánar tilgreindum ráðstefnum. Í 3. gr. samþykkta áhugamannafélagins Veraldarvina 1. maí 2001 segir að tilgangur félagsins sé að stuðla að betri samskiptum ungs fólks um allan heim, vekja athygli á ráðstefnum sem bjóðast ungu fólki og miðla upplýsingum um æskulýðsstarf almennt. Samkvæmt 4. gr. samþykktanna hyggst félagið meðal annars ná tilgangi sínum með því að halda ráðstefnur á Íslandi og erlendis. Af framansögðu virtu er staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að áfrýjanda, Veraldavinum, áhugamannafélagi, hafi ekki tekist sönnun um að stefndi hafi ekki verið í vinnu á þess vegum er hann sótti ráðstefnur á tímabilinu frá miðjum febrúar 2004 til 24. október 2005.

Áfrýjendur hafa uppi gagnkröfur til skuldajafnaðar að fjárhæð 19.175 evrur sem þeir segja stefnda hafa haft með sér þegar hann fór til Kólumbíu í byrjun ágústs 2005 og 110.195 krónur er nemi andvirði tölvu sem stefndi hafi haft afnot af en hafi nú skilað. Af hálfu stefnda er því haldið fram að peningarnir hafi verið notaðir til verkefna í þágu áfrýjanda Veraldarvina, áhugamannafélags, í Kólumbíu en unnið hafi verið að því að koma þar upp svipaðri starfsemi og rekin sé á Íslandi. Þessu er mótmælt af hálfu áfrýjenda. Af bréfi lögmanns áfrýjenda 11. júlí 2006 til stefnda verður á hinn bóginn ráðið að óumdeilt hafi verið að stefnda hafi verið heimilt að taka með sér 10.000 evrur í þessa ferð til að greiða fyrir uppihald hans. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups má eigi greiða kaup með skuldajöfnuði nema um það hafi áður verið sérstaklega samið. Ósannað er að hér hafi verið um kaupagreiðslu að ræða og engin gögn liggja fyrir um að skuldajafna hafi mátt fjárhæðinni við launakröfu stefnda. Verður ekki talið að krafa áfrýjenda að fjárhæð 19.175 evrur hafi slík tengsl við launakröfu stefnda að helgað geti skuldajöfnun þrátt fyrir fyrrgreint ákvæði. Með þessari athugasemd og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna umræddum gagnkröfum áfrýjenda.

Loks byggja áfrýjendur á því að ekki beri að leggja kjarasamning Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins til grundvallar lögskiptum aðila varðandi orlofsuppbót og desemberuppbót. Þá er upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnda mótmælt. Þessar málsástæður voru fyrst hafðar uppi fyrir Hæstarétti og mótmælti stefndi þeim sem of seint fram komnum. Er á það fallist og koma þær því ekki til álita, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um að áfrýjandi, Veraldarvinir, áhugamannafélag, verði dæmt til að greiða stefnda vangoldin laun eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Krafa stefnda á hendur áfrýjanda, Þ-kk-þgf Í-kk-þgf, er reist á því að hann hafi valdið stefnda bótaskyldu tjóni með því að hafa vísvitandi og með blekkingum fengið hann til að vinna fyrir Veraldarvini, áhugamannafélag, án þess að hafa ætlað að greiða honum umsamin laun.

Í gögnum málsins er meðal annars að finna bréfaskipti á milli stefnda og Þ-kk-ef 2. febrúar 2005 þar sem fram kemur að ætlunin hafi verið að greiða stefnda laun fyrir vinnu hans þegar búið væri að gera upp bókhaldið fyrir síðasta ár. Í tölvupósti milli sömu aðila 28. febrúar 2006 kemur fram að Þ-kk-nf taldi sig hafa greitt inn á kröfu stefnda með tilteknum hætti. Þegar sönnunargögn máls þessa eru metin í heild verður stefndi ekki talinn hafa fært sönnur á að Þ-kk-nf hafi beitt hann vísvitandi blekkingum til að vinna fyrir Veraldarvini, áhugamannafélag, þannig að það varði hann bótaábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Verður hann því sýknaður af kröfu stefnda.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr., sbr. 4. mgr. 128. gr. og 166. gr., laga nr. 91/1991 verður áfrýjandi, Veraldarvinir, áhugamannafélag, dæmt til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð, eins og í dómsorði greinir. Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um málskostnað á milli þessara aðila.

Rétt þykir að láta málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti niður falla milli stefnda og áfrýjanda Þ-kk-ef með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að því er varðar kröfu stefnda, O-kk-ef M-x-x U-x-x, á hendur áfrýjanda, Veraldarvinum, áhugamannafélagi. Ákvæði héraðsdóms milli þeirra um málskostnað skal einnig vera óraskað.

Áfrýjandi, Þ-kk-nf Í-kk-nf, skal vera sýkn af kröfum stefnda í máli þessu.

Áfrýjandi, Veraldarvinir, áhugamannafélag, greiði 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti er renni í ríkissjóð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti á milli stefnda og áfrýjanda, Þ-kk-ef Í-kk-ef, fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, O-kk-ef M-x-x U-x-x, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hans 926.250 krónur.