658/2016

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna tvær kröfur sem A hafði lýst við slit S hf. Hvað varðaði aðra kröfuna, sem var til komin vegna þeirrar ráðstöfunar S hf. að leysa til sín innstæðu á handveðsettum innlánsreikningi A vegna uppgjörs aðilanna á samningum um afleiðuviðskipti, var talið að kröfulýsing A hefði verið svo óljós að henni bæri að hafna. Um hina kröfuna, sem reist var á því að S hf. hefði valdið A tjóni með óréttmætri löggeymslu í fasteign hans eftir að héraðsdómi í máli þeirra hefði verið áfrýjað til Hæstaréttar, sagði hins vegar að samkvæmt 2. mgr. 43. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. mætti höfða sjálfstætt mál til heimtu skaðabóta samkvæmt 42. gr. laganna innan þriggja mánaða frá því þeim, sem bóta krefðist, hefði orðið kunnugt um niðurfellingu gerðar. Eðli máls samkvæmt yrði þessu ákvæði beitt með lögjöfnun þegar bú þess, sem fengið hefði fjármuni tryggða með gerð á borð við löggeymslu, væri tekið til gjaldþrotaskipta, enda væri aðstaða kröfuhafa í báðum tilvikum sambærileg. Þar sem A hefði ekki lýst kröfu um skaðabætur vegna löggeymslunnar innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu dóms Hæstaréttar bæri einnig að hafna þeirri kröfu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. september 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. september 2016 þar sem því var hafnað að tvær kröfur sóknaraðila, sem hann lýsti við slit varnaraðila, skyldu njóta réttar sem búskröfur samkvæmt 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. þeirra laga. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreindum kröfum hans, annars vegar að fjárhæð 27.774.094 krónur og hins vegar að fjárhæð 25.610.744 krónur, verði skipað í réttindaröð við slit varnaraðila með áðurnefndum hætti. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Við slit varnaraðila gilda almennt sömu reglur um kröfur á hendur honum og við gjaldþrotaskipti, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Samkvæmt 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 skulu kröfur, sem lýst er á hendur þrotabúi, tilteknar eins skýrt og verða má, svo sem fjárhæð kröfu í krónum og hverrar stöðu sé krafist að hún njóti í skuldaröð. Í kröfulýsingu skal enn fremur greina þær málsástæður sem kröfuhafi byggir rétt sinn á hendur þrotabúinu á, svo og önnur atvik sem þarf að greina samhengis vegna. Þegar kröfulýsingarfresti er lokið skal skiptastjóri gera skrá um þær kröfur sem komið hafa fram, þar sem hann lætur í ljós sjálfstæða afstöðu sína til þess hvort og þá hvernig hann telji að viðurkenna eigi hverja kröfu um sig, sbr. 1. mgr. 119. gr. laganna. Rísi ágreiningur um lýsta kröfu og ekki tekst að jafna hann skal skiptastjóri beina honum til héraðsdóms eftir 171. gr. sömu laga. Skal héraðsdómari gefa kröfuhafa sem sóknaraðila málsins kost á að skila greinargerð af sinni hálfu þar sem fram á að koma til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi fyrir dómi og á hverju þær séu byggðar, sbr. 1. mgr. 177. gr. laganna. Á sama hátt skal þrotabúinu sem varnaraðila gefinn kostur á að leggja fram greinargerð af sinni hendi, þar sem fram komi kröfur hans um formhlið og efnishlið máls, sbr. 2. mgr. lagagreinarinnar.

Af framangreindum ákvæðum leiðir að kröfulýsing á hendur þrotabúi skal vera ákveðin og ljós, einkum um fjárhæð kröfu sé um peningakröfu að ræða. Einnig þarf að greina helstu málsástæður, sem búa að baki kröfunni, þar á meðal hvernig kröfufjárhæðin er reiknuð eða fundin út, en eftir atvikum má vísa um það til meðfylgjandi gagna, sbr. 3. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991. Skiptastjóra er í fyrstu einungis ætlað að taka afstöðu til þess hvort hann telji rétt að viðurkenna kröfu og þá hvernig, svo sem hvort hún skuli viðurkennd að öllu leyti eða hluta og hvar henni skuli skipað í réttindaröð. Sé ágreiningi um lýsta kröfu beint til héraðsdóms á hvor aðili um sig rétt á að skila greinargerð þar sem gert er ráð fyrir að þeir greini málsástæður sínar og vísi til gagna, málstað sínum til stuðnings. Er þetta í fyrsta sinn sem þrotabúinu gefst eftir lögunum kostur á að tefla fram málsástæðum af sinni hendi sem andsvör við kröfum og málsástæðum kröfuhafa í samræmi við meginreglu réttarfars um jafnræði aðila fyrir dómi. Samkvæmt þessu var héraðsdómi rétt að líta til þeirra málsástæðna, sem komu fram í greinargerð varnaraðila jafnt sem sóknaraðila, við uppkvaðningu hins kærða úrskurðar.

II

Í upphaflegri kröfulýsingu sóknaraðila á hendur varnaraðila 3. nóvember 2009 var lýst kröfu að höfuðstól 19.968.169 krónur á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 og tekið fram að hún tæki til innstæðu sem væri sérgreind á tilteknum innlánsreikningi sóknaraðila hjá varnaraðila. Vísað var til meðfylgjandi yfirlits yfir stöðu reikningsins 9. september sama ár þótt ljóst væri samkvæmt gögnum málsins að 6.000.000 krónur hafi verið millifærðar af honum til sóknaraðila þremur dögum síðar. Í kröfulýsingu sóknaraðila 8. nóvember 2013, að gengnum dómi Hæstaréttar 24. janúar sama ár í máli nr. 253/2012, var upphaflega kröfulýsingin uppfærð og krafist „endurgreiðslu á oftekinni tryggingarfjárhæð“ af sama innlánsreikningi að höfuðstól 27.151.571 króna á grundvelli 3. töluliðs 110. gr. laga nr. 21/1991. Í samræmi við dóm Hæstaréttar var í hinni nýju kröfulýsingu gengið út frá því að 8. október 2008 eða við lok svonefndra skiptasamninga, sem aðilar höfðu gert með sér, hafi varnaraðili eignast kröfu á hendur sóknaraðila að fjárhæð 13.656.392 krónur vegna hækkunar á markaðsvirði nánar greindra ríkisskuldabréfa, en inneign sóknaraðila á innlánsreikningnum verið nokkru hærri. Sóknaraðili hélt því jafnframt fram að svo hefði verið um samið milli hans og varnaraðila að hann „héldi skortsölustöðu“ ríkisskuldabréfanna til 12. desember 2008 þegar þau voru á gjalddaga, en það hefði haft þau áhrif, eftir því sem helst verður skilið af málatilbúnaði sóknaraðila, að krafa varnaraðila hefði þá átt að falla niður. Ekki var hins vegar að finna neina skýringu á því í kröfulýsingunni, sem sóknaraðili hefur ekki hvikað frá, hvers vegna varnaraðili hefði vegna þessa verið skylt að greiða, fyrir utan það að krafa hans félli niður, 13.656.392 krónur inn á umræddan innlánsreikning varnaraðila. Samkvæmt öllu framansögðu er fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að hafna beri fyrri kröfu sóknaraðila vegna þess hversu óljós kröfulýsing hans var.

Í 2. mgr. 43. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. segir að höfða megi sjálfstætt mál til heimtu skaðabóta samkvæmt 42. gr. laganna innan þriggja mánaða frá því þeim, sem bóta krefst, varð kunnugt um höfnun beiðni um gerðina, um niðurstöðu staðfestingarmáls eða um niðurfellingu gerðar af öðrum sökum. Eðli máls samkvæmt verður þessu ákvæði beitt með lögjöfnun um það tilvik þegar bú þess, sem hefur fengið fjármuni tryggða með gerð á borð við löggeymslu, er tekið til gjaldþrotaskipta, enda er aðstaða kröfuhafa í báðum tilvikum sambærileg, svo sem sjá má af því að lýsing kröfu í þrotabú slítur fyrningu kröfuréttinda á sama hátt og málssókn, sbr. 1. mgr. 15. gr. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt því bar sóknaraðila að lýsa kröfu um skaðabætur vegna löggeymslu, sem gerð var hjá honum að kröfu varnaraðila 7. maí 2012, innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu fyrrgreinds dóms Hæstaréttar 24. janúar 2013. Þar sem sóknaraðili gerði það ekki verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að þessi hluti af síðari kröfu hans á hendur varnaraðila skuli hafnað.

Að öðru leyti en að framan greinir verður hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A-kk-nf S-kk-nf, greiði varnaraðila, SPB hf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.