596/2008

E hóf störf á augndeild L árið 1989 sem yfirlæknir með stjórnunarskyldur. Þá rak hann eigin læknastofu samhliða yfirlæknisstarfi sínu. E fór í launalaust leyfi frá störfum á árinu 2000. Þegar hann hóf störf á ný í september 2002 tók hann aftur við stöðu yfirlæknis en annar yfirlæknir gegndi áfram stjórnunarskyldum við deildina. Árið 2001 ákvað framkvæmdastjórn sjúkrahússins að hefja undirbúning að breytingum á starfstilhögun yfirmanna þess þannig að þeir myndu framvegis vera í 100% starfi og ekki sinna störfum utan sjúkrahússins öðrum en kennslu á háskólastigi og setu í nefndum á vegum hins opinbera. E mun hafa tilkynnt L í ágúst 2006 að hann væri reiðubúinn að taka á ný við stjórnunarskyldum en L mun ekki hafa fallist á að E tæki við þeim nema hann hætti rekstri læknastofu. Starf yfirlæknis með stjórnunarskyldur á augndeild var auglýst laust til umsóknar í kjölfar þess að E gat ekki sætt sig við skilyrði L. Viðræður milli E og L um að E tæki að sér stöðuna hófust á ný í mars 2007 og lauk með því að E féllst á skilyrði L og hætti rekstri læknastofu sinnar. E höfðaði síðar mál og gerði fyrir Hæstarétti kröfu um vangoldin laun og dráttarvexti af þeim á þeim grunni að L hefði einhliða breytt starfshlutfalli hans úr 100% í 80% eftir að nýr kjarasamningur tók gildi 1. febrúar 2006. Þá krafðist hann viðurkenningar á því að L hefði verið óheimilt að banna sér haustið 2006 að stunda sjálfstæðan stofurekstur samhliða því að gegna stöðu yfirlæknis með stjórnunarskyldur. Fyrir lá að E þáði frá 1. september 2002 80% laun fyrir fullt starf hjá L á grundvelli bókunar í kjarasamningi aðila frá 2002, þar sem læknum, sem rækju læknastofu jafnhliða starfi sínu, var gert að lækka annaðhvort hlutfall starfa sinna eða taka fyrir þau 20% lægri laun. E valdi ekki á milli þeirra kosta sem í boði voru. Var þegar af þessari ástæðu talið að bókunin gæti efni sínu samkvæmt ekki haft áhrif á launakjör hans eftir að nýr kjarasamningur tók gildi á árinu 2006, en sambærilegt ákvæði var hvorki að finna í samningnum né bókunum sem honum fylgdu. Var því fallist á með E að L hefði verið óheimilt án samþykkis E að skerða laun hans frá og með 1. febrúar 2006, er nýr kjarasamningur tók gildi, til 30. júní 2007, er hann hætti rekstri læknastofu sinnar. Var krafa hans um vangoldin laun á þessu tímabili því tekin til greina ásamt dráttarvöxtum. Þá var talið að með samkomulagi E og L í maí 2007, þar sem ákveðið var að E tæki við starfi yfirlæknis með stjórnunarskyldum á ný, hefði jafnframt verið mælt fyrir um starfskjör hans og því hefði samkomulagið falið efnislega í sér breytingar á ráðningarsamningi hans hjá L. Var því ekki litið svo á að ómálefnalegt hefði verið af L að setja E það skilyrði að hann léti af rekstri læknastofu samhliða því að hann tæki að sér aukin störf og ríkari ábyrgð fyrir L. Var L sýkn af viðurkenningarkröfu E.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. nóvember 2008. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.841.035 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. mars 2006 til greiðsludags. Þá krefst hann viðurkenningar á að stefnda hafi verið óheimilt að banna sér haustið 2006 að stunda sjálfstæðan stofurekstur, utan umsamins vinnutíma hjá stefnda, samhliða því að gegna stöðu yfirlæknis með stjórnunarskyldur á augndeild stefnda. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í héraði krafðist áfrýjandi í fyrsta lagi greiðslu á tilteknu álagi á laun sín ásamt dráttarvöxtum. Stefndi hafði greitt höfuðstól þeirrar kröfu, en hafnað dráttarvöxtum. Í öðru lagi gerði áfrýjandi kröfu um vangoldin laun og dráttarvexti af þeim á þeim grunni að stefndi hefði einhliða breytt starfshlutfalli hans úr 100% í 80% eftir að nýr kjarasamningur fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og St. Franciskuspítala annars vegar og Læknafélags Íslands hins vegar tók gildi 1. febrúar 2006. Loks krafðist áfrýjandi viðurkenningar á því að stefnda hafi verið óheimilt að banna sér haustið 2006 að stunda sjálfstæðan stofurekstur, utan umsamins vinnutíma hjá stefnda, samhliða því að gegna stöðu yfirlæknis með stjórnunarskyldur á augndeild stefnda. Með hinum áfrýjaða dómi var stefnda gert að greiða áfrýjanda dráttarvexti af fyrrnefndu álagi á laun hans og er óumdeilt að stefndi hafi eftir uppkvaðningu dómsins gert þá kröfu upp við áfrýjanda. Stefndi var hins vegar sýknaður af öðrum kröfum áfrýjanda, en málskostnaður látinn niður falla. Stendur því eftir ágreiningur aðila um kröfu áfrýjanda um vangreidd laun og framangreinda viðurkenningarkröfu hans. Verður krafa stefnda um staðfestingu héraðsdóms því skilin á þann veg að í henni felist krafa um sýknu.

II

Eins og fram kemur í héraðsdómi var áfrýjandi 21. desember 1987 skipaður prófessor í augnsjúkdómafræði við læknadeild Háskóla Íslands frá 1. janúar 1988 að telja. Því embætti fylgdi staða yfirlæknis í sérgreininni og hóf áfrýjandi störf á augndeild Landakotsspítala árið 1989 sem yfirlæknir með stjórnunarskyldur. Við sameiningu Landakotsspítala og Borgarspítala undir heitinu Sjúkrahús Reykjavíkur 1. janúar 1996 mun starfsemi augndeildarinnar hafa flust til ríkisspítala, en við þann flutning hélt áfrýjandi stöðuheiti sínu og ráðningarkjörum. Starfsemi Sjúkrahúss Reykjavíkur og ríkisspítala var sameinuð á árinu 2000 og tók stefndi þá við rekstrinum. Áfrýjandi fór í launalaust leyfi frá störfum á því ári og lauk leyfinu 1. september 2002. Þegar hann hóf störf á ný tók hann aftur við stöðu yfirlæknis við augndeild, en annar yfirlæknir gegndi áfram stjórnunarskyldum við deildina. Áfrýjandi rak frá árinu 1989 læknastofu samhliða starfi sínu sem yfirlæknir.

Á fundi framkvæmdastjórnar stefnda 11. desember 2001 var samþykkt að hafinn skyldi undirbúningur að breytingum á starfstilhögun yfirmanna á sjúkrahúsinu á þann hátt að þeir myndu gegna þar fullu starfi og sinntu almennt ekki öðrum störfum. Skyldi þessi skipan taka gildi ekki síðar en í árslok 2002. Lýsti stjórnarnefnd stefnda sig samþykka þessu fyrirkomulagi á fundi 13. sama mánaðar.

Áfrýjandi mun í ágúst 2006 hafa tilkynnt forstjóra stefnda að hann væri reiðubúinn að taka á ný við stjórnunarskyldum þegar yfirlæknirinn, sem hafði gegnt þeim frá árinu 2000, leitaði eftir að verða leystur undan þeim. Stefndi mun ekki hafa fallist á að áfrýjandi tæki við stjórnunarskyldum nema hann hætti rekstri læknastofu og var í því efni vísað í samþykkt stjórnarnefndar stefnda 13. desember 2001. Áfrýjandi sætti sig ekki við það skilyrði og auglýsti stefndi starf yfirlæknis með stjórnunarskyldur á augndeild laust til umsóknar 25. febrúar 2007. Viðræður milli áfrýjanda og stefnda um að áfrýjandi tæki að sér stöðu yfirlæknis með stjórnunarskyldur hófust á ný í mars 2007. Þeim lauk með því að áfrýjandi féllst á skilyrði stefnda um að hætta rekstri læknastofu og undirritaði samkomulag við stefnda um starf og kjör sín 24. maí 2007, sem síðar verður vikið að. Áfrýjandi hætti rekstri læknastofu sinnar 30. júní 2007.

Málsatvikum er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi svo og málsástæðum aðila.

III

Í bókun 2 með kjarasamningi fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og St. Franciskuspítala annars vegar og Læknafélags Íslands hins vegar, sem undirritaður var 2. maí 2002, sagði meðal annars: „Þeir læknar sem við gildistöku samnings þessa reka læknastofur jafnhliða starfi sínu skulu hafa val um hvort þeir lækki núverandi starfshlutfall sitt um fimmtung eða taki laun samkvæmt launatöflu sem er 20% lægri en launatafla í grein 3.1.1. Velji læknir að lækka starfshlutfall sitt tekur sú ákvörðun gildi frá og með næstu mánaðamótum eftir að tilkynning þar að lútandi berst yfirmanni hans.“ Fyrir liggur að þegar áðurnefndu leyfi áfrýjanda lauk 1. september 2002 tók hann við fullri stöðu hjá stefnda en þáði 80% laun samkvæmt þessu ákvæði kjarasamningsins. Nýr heildarkjarasamningur milli sömu aðila var undirritaður 5. mars 2006 með gildistöku 1. febrúar sama ár, en með honum féll kjarasamningurinn frá 2. maí 2002 úr gildi. Sambærilegt ákvæði og var í bókun 2 var hvorki að finna í kjarasamningum frá 2006 né bókunum sem fylgdu honum.

Stefndi heldur því fram að áfrýjandi hafi verið bundinn af samþykkt framkvæmdastjórnar stefnda frá 2001 og því orðið að sæta 20% skerðingu launa sinna á því tímabili sem hann rak læknastofu samhliða störfum sínum sem yfirlæknir hjá stefnda eftir gildistöku kjarasamningsins frá 5. mars 2006. Samkvæmt efni sínu fjallaði samþykktin ekki um slíka launaskerðingu heldur um tiltekna almenna stefnumörkun stefnda sem varðaði meðal annars undirbúning þess að yfirmenn hjá honum skyldu gegna 100% starfi og ekki nema í undantekningartilvikum sinna öðrum aukastörfum en kennslu á háskólastigi og setu í nefndum á vegum hins opinbera. Slík samþykkt gat heldur ekki einhliða breytt launakjörum áfrýjanda. Um laun yfirmanna hjá stefnda samdist hins vegar síðar milli hans og stéttarfélags áfrýjanda með áðurnefndri bókun við kjarasamninginn frá 2002. Í henni var gert ráð fyrir að læknir í þjónustu stefnda ætti kost á að halda áfram rekstri læknastofu gegn því að lækka hlutfall starfs síns hjá stefnda eða taka hlutfallslega lægri laun fyrir það. Eins og áður er getið var áfrýjandi í 100% stöðu hjá stefnda eftir að hann kom til starfa á ný 1. september 2002 að loknu leyfi og fékk þá greidd 80% launa á grundvelli áðurnefndrar bókunar. Hann hefur sætt sig við þá skerðingu fram að þeim tíma er nýr kjarasamningur tók gildi 1. febrúar 2006, en hann telur að frá þeim tíma hafi stefnda ekki verið heimilt að skerða einhliða starfshlutfall hans eða launakjör.

Óumdeilt er að áfrýjandi tilkynnti ekki stefnda í kjölfar kjarasamningsins frá 2002 að hann hygðist lækka starfshlutfall sitt eins og gert var ráð fyrir að yfirmönnum stefnda stæði til boða samkvæmt bókun 2 með samningnum ef þeir vildu áfram reka læknastofu. Hann valdi heldur ekki milli þeirra kosta að lækka annaðhvort hlutfall starfa sinna eða taka fyrir þau 20% lægri laun. Þegar af þessari ástæðu gat bókunin efni sínu samkvæmt ekki haft áhrif á launakjör áfrýjanda eftir að nýr kjarasamningur tók gildi á árinu 2006. Í ljósi þessa verður fallist á með áfrýjanda að stefnda hafi verið óheimilt án samþykkis áfrýjanda að skerða laun hans frá og með 1. febrúar 2006, er nýr kjarasamningur tók gildi, til 30. júní 2007, er áfrýjandi hætti rekstri læknastofu sinnar. Verður krafa hans um vangoldin laun á þessu tímabili, sem ekki er tölulegur ágreiningur um, því tekin til greina ásamt dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

IV

Eins og aðilar hafa hagað málflutningi um viðurkenningarkröfu áfrýjanda verður að líta svo á að hún lúti að því að stefnda hafi verið óheimilt að setja áfrýjanda það skilyrði við gerð samkomulags þeirra 24. maí 2007 að hann myndi ekki stunda sjálfstæðan rekstur læknastofu samhliða störfum sínum hjá stefnda.

Áfrýjandi gekkst eins og áður greinir 24. maí 2007 undir samkomulag „um starf og kjör yfirlæknis augndeildar“. Þar sagði meðal annars að yfirlæknir skyldi starfa samkvæmt þeim reglum sem spítalinn hefði sett 13. desember 2001 og ennfremur kom þar fram að „forsenda samkomulags þessa er að yfirlæknir augndeildar stundi ekki sjálfstæðan rekstur lækningastofu frá og með 1. júní 2007“. Áfrýjandi telur að ólögmætt hafi verið að setja þetta skilyrði, þar sem með því hafi verið afturkölluð fyrri ákvörðun um að heimila honum að stunda þetta aukastarf allt frá árinu 1989, er hann var skipaður yfirlæknir. Við þá afturköllun hefði borið að gæta málsmeðferðarreglna stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda geti 20. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ekki átt við um aukastarf áfrýjanda. Eins og rakið hefur verið kom áfrýjandi úr leyfi haustið 2002 og kaus þá að taka við starfi yfirlæknis án þess að gegna jafnframt þeim stjórnunarstörfum sem hann hafði áður sinnt. Með samkomulaginu 24. maí 2007 var ekki aðeins ákveðið að áfrýjandi tæki við þeim störfum á ný, heldur var þar jafnframt mælt fyrir um starfskjör hans og fól samkomulagið því efnislega í sér breytingar á ráðningarsamningi hans hjá stefnda. Ekki verður litið svo á að ómálefnalegt hafi verið af stefnda að setja áfrýjanda það skilyrði að hann léti af rekstri læknastofu samhliða því að hann tæki að sér aukin störf og ríkari ábyrgð gagnvart stefnda, en fyrir þessu skilyrði var viðhlítandi stoð í 20. gr. laga nr. 70/1996. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákvörðun stefnda um að setja áfrýjanda þetta skilyrði hafi heldur ekki farið í bága við 11. gr. eða 12. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu áfrýjanda.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Landspítali - háskólasjúkrahús, greiði áfrýjanda, E-kk-þgf S-kk-þgf, 1.841.035 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 113.886 krónum frá 1. mars 2006 til 1. apríl sama ár, af 227.772 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, af 341.658 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 455.544 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, af 569.430 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 683.316 krónum frá þeim degi til 1. september sama ár, af 797.202 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 911.088 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 1.024.974 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 1.138.860 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007, af 1.252.746 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 1.369.935 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 1.487.124 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 1.604.313 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, af 1.721.502 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár og af 1.841.035 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi er sýkn af viðurkenningarkröfu áfrýjanda.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.