642/2012

Deilt var um það hvort OR væri heimilt að gera þann áskilnað fyrir orkusölu til E ehf. að skuld T ehf., sem tekið hafði verið til gjaldþrotaskipta, yrði greidd með vísan til 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006. OR taldi að E ehf. og T ehf. teldust nákomnir aðilar samkvæmt ákvæði reglugerðarinnar, en E ehf. hafði keypt hluta verslana sem T ehf. rak, sami maður var eini stjórnarmaður í E ehf. og T ehf. auk þess sem starfsemi E ehf. var í sama húsnæði og starfsemi T ehf. áður. E ehf. bar því hins vegar við að reglugerðarákvæðið hefði ekki lagastoð. Í dómi Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að hvorki í lögum um stofnun OR né lögum á sviði orkumála væri að finna heimild til að leggja skuld vegna orkukaupa á þriðja mann og breytti þar engu þótt hann væri í tengslum af einhverju tagi við orkukaupanda. Skylda af því tagi sem mælt væri fyrir um í 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006 yrði ekki lögð á með reglugerð án þess að fyrir því væri ótvíræð lagastoð. Í þeim efnum nægði ekki almenn reglugerðarheimild. Taldi Hæstiréttur að lagastoð brysti fyrir reglugerðinni að þessu leyti og féllst á kröfu E ehf. um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem félagði hafði greitt, með fyrirvara, inn á skuld T ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. október 2012 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. ágúst 2011 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 9. júní 2011 var bú Tékklistans ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Félagið hafði rekið verslanir undir nafninu Office 1 og þegar búið var tekið til skipta stóð það í skuld við stefnda vegna kaupa á rafmagni og heitu vatni. Rekstrinum var haldið áfram á vegum þrotabúsins, en 8. júlí sama ár mun áfrýjandi hafa keypt hluta verslana af búinu. Sami maður var eini stjórnarmaður í bæði áfrýjanda og Tékklistanum ehf.

Hinn 13. júlí 2011 var skuld Tékklistans ehf. við stefnda vegna orkukaupa, samtals að fjárhæð 1.748.770 krónur, færð yfir á áfrýjanda og var honum tilkynnt það samdægurs. Í kjölfarið var hafist handa um að innheimta skuldina og mun starfsmaður stefnda hafa komið á starfsstöð áfrýjanda 3. ágúst sama ár í því skyni að loka fyrir rafmagn. Til að komast hjá því greiddi áfrýjandi samdægurs 500.000 krónur inn á skuldina með fyrirvara. Eftirfarandi samskipti aðila eru rakin í hinum áfrýjaða dómi.

Sú ráðstöfun stefnda að færa skuld Tékklistans ehf. yfir á áfrýjanda var reist á 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006 um Orkuveitu Reykjavíkur, en þar segir að stefnda sé heimilt að neita aðilum um að skrá sig fyrir orkunotkun á sama stað, ef aðili þeim nákominn hefur verið skráður þar og vanskil eru vegna orkunotkunar. Í niðurlagi ákvæðisins segir að skilgreining á orðinu nákomnir sé sú sama og í lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort stefnda hafi verið heimilt að gera þann áskilnað fyrir orkukaupum gagnvart áfrýjanda að skuldin yrði greidd og hvort reglugerðarákvæðið eigi sér lagastoð.

II

Krafa áfrýjanda um ómerkingu héraðsdóms er reist á því að ekki hafi verið leyst úr þeirri málsástæðu hans að 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006 skorti viðhlítandi lagastoð. Í hinum áfrýjaða dómi segir að reglugerðin hafi verið sett með stoð í 45. gr. raforkulaga nr. 65/2003. Héraðsdómur tók þannig afstöðu til málsástæðunnar og verður því ekki fallist á ómerkingarkröfuna.

III

Í 21. gr. reglugerðar nr. 297/2006 segir að reglugerðin, sem samþykkt hafi verið af stefnda, sé staðfest samkvæmt lögum 139/2001 um stofnun sameignarfyrirtækis Orkuveitu Reykjavíkur, orkulögum nr. 58/1967 og raforkulögum nr. 65/2003. Í 82. gr. orkulaga og 45. gr. raforkulaga er að finna almenna heimild til að setja nánari ákvæði um framkvæmd laganna í reglugerð. Í niðurlagi 11. gr. laga nr. 139/2001 er aftur á móti að finna ákvæði sem lýtur sérstaklega að stefnda, en þar segir að setja skuli nánari ákvæði um starfsemi hans í reglugerðum, sem ráðherra staðfesti. Í þeim skuli meðal annars kveða á um orkuöflun, orkuveitu, orkusölu og viðbrögð við misnotkun.

Samkvæmt 43. gr. raforkulaga eru gjöld fyrir raforku, flutning og dreifingu, sem innheimt eru samkvæmt lögunum, aðfararhæf án dóms eða sáttar samkvæmt 10. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Einnig er heimilt að stöðva afhendingu raforku ef ekki er staðið í skilum með greiðslur þessara gjalda. Hliðstætt ákvæði er í 79. gr. orkulaga, en þar segir að gjöld samkvæmt lögunum og reglugerðum og gjaldskrám settum samkvæmt þeim megi taka lögtaki á kostnað gjaldanda og stöðva afhendingu á hitaorku ef ekki er staðið í skilum á settum gjalddaga. Aftur á móti er hvorki í þessum lögum né öðrum lögum á sviði orkumála að finna heimild til að leggja skuld vegna orkukaupa á þriðja mann og breytir þar engu þótt hann sé í tengslum af einhverju tagi við orkukaupanda.

Svo sem áður er rakið segir í 8. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 297/2006 að stefndi geti neitað að skrá einhvern fyrir orkunotkun á sama stað, ef orkukaupandi honum nákominn hefur verið skráður þar og vanskil eru vegna orkunotkunar. Af þessu leiðir að gera verður upp skuld fyrri orkukaupanda ef einhver honum nákominn hefur tekið við húsnæði og óskar eftir að fá orku keypta frá stefnda. Skylda af þessu tagi, sem felur það í sér í reynd að þriðji maður taki við skuld sem annar hefur stofnað til, verður ekki lögð á viðkomandi með reglugerð án þess að fyrir því sé ótvíræð lagastoð. Í þeim efnum nægir ekki sú almenna heimild sem er að finna í þeim lagaákvæðum sem áður eru rakin um heimild til að kveða í reglugerð nánar á um framkvæmd tiltekinna laga. Samkvæmt framansögðu brestur lagastoð fyrir reglugerðinni að þessu leyti og verður því fallist á kröfu áfrýjanda um að stefnda verði gert að endurgreiða þá fjárhæð sem áfrýjandi innti af hendi með fyrirvara inn á skuld Tékklistans ehf. Krafa áfrýjanda um dráttarvexti verður tekin til greina frá 5. september 2011, en þá var mánuður liðinn frá því stefndi var krafinn um endurgreiðslu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Orkuveita Reykjavíkur, greiði áfrýjanda, Egilsson ehf., 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. september 2011 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.