368/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem J slf. hafði lýst við skipti á þrotabúi G. Með samningi J slf. og G í september 2010 tók J slf. að sér innheimtu á kröfu G á hendur þrotabúi I Ltd. Skyldi J slf. fá þóknun fyrir þá þjónustu sem yrði 5% af því sem fengist greitt upp í kröfuna. G framseldi síðan kröfu sína til K hf. og M ehf. gegn greiðslu á samtals 257.229.000 krónum. Hélt J s-x-x því fram að sér bæri að fá þóknun sem næmi 5% af þeirri fjárhæð. Í dómi Hæstaréttar var rakið að í samningi J slf. og G hefðu falist skilyrt kröfuréttindi til handa þeim fyrrnefnda. Ekki var fallist á að í samningnum hefði falist afsal G á nefndu hlutfalli kröfunnar og gæti hún því ekki notið stöðu í réttindaröð eftir 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá var ekki séð að atvik málsins væru með þeim hætti að stofnast hefði til kröfu á grundvelli 110. gr. laga nr. 21/1991. Loks var ekki fallist á að greiðslufyrirmæli í samningi G við K hf. og M ehf. hefðu veitt J slf. tryggingarréttindi í kröfunni í skilningi 1. mgr. 111. gr. laga nr. 21/1991. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. maí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 27. apríl 2016, þar sem leyst var úr ágreiningi um viðurkenningu kröfu sem sóknaraðili lýsti við gjaldþrotaskipti á varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að krafa sín að fjárhæð 12.861.450 krónur verði viðurkennd með stöðu í réttindaröð aðallega samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, til vara 110. gr. sömu laga, en að því frágengnu 111. gr. laganna. Í öllum tilvikum krefst sóknaraðili þess að málskostnaður í héraði falli niður, en að sér verði dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerði G-kk-nf A. B-kk-nf samning „um innheimtuþjónustu“ 14. september 2010 við sóknaraðila, sem þar var nefndur „lögfræðistofan“. Í samningnum var kveðið á um að sóknaraðili tæki að sér að lýsa í þrotabú félags með heitinu ISIS Investments Ltd. á Mön kröfu í eigu G-kk-ef, sem Arion banki hf. nyti veðréttar í, að fjárhæð 1.800.002 sterlingspund. Ætti sóknaraðili að senda kröfulýsingu í þrotabúið og annast upp frá því öll samskipti við það uns skiptum yrði lokið. Samkvæmt samningnum átti sóknaraðili að fá fyrir þessa þjónustu þóknun, sem yrði „samtals 5% af því fé sem greiðist upp í kröfu kröfuhafans“, og væri þá innifalinn allur kostnaður sóknaraðila, en fengist „ekkert upp í kröfu kröfuhafans, verður um enga þóknun lögfræðistofunnar að ræða.“ Tekið var fram að semja yrði sérstaklega um frekari vinnu sóknaraðila, sem innt yrði af hendi og félli ekki undir samninginn en nauðsynleg yrði talin. Héraðsdómi Suðurlands mun hafa borist 4. nóvember 2013 krafa um að bú G-kk-ef yrði tekið til gjaldþrotaskipta og var hún tekin til greina með úrskurði 20. desember sama ár, en samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila rann kröfulýsingarfrestur í þrotabúið út 28. febrúar 2014.

Varnaraðili kveðst hafa fengið um það vitneskju í ársbyrjun 2014 að G-kk-nf A. B-kk-nf hafi gert samning sama dag og bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta við Kaupþing hf. og dótturfélag þess með heitinu Mön Investments ehf., þar sem G-kk-nf hafi framselt til viðsemjenda sinna áðurnefnda kröfu á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd. gegn greiðslu á samtals 257.229.000 krónum. Þessa fjárhæð hafi átt að greiða þannig að viðsemjendurnir myndu inna af hendi í fyrsta lagi til Kaupþings hf. innan tíu daga 110.539.037 krónur til uppgjörs á skuldum G-kk-ef samkvæmt afleiðusamningum, í öðru lagi til G-kk-ef 128.614.500 krónur þegar annaðhvort hefði verið leitt í ljós að hann hefði náð samkomulagi við tvö nafngreind erlend félög um deilu sína við þau um ætluð tryggingarréttindi þeirra yfir kröfunni á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd. eða endanleg niðurstaða fengist á annan hátt um að krafan væri ekki háð slíkum réttindum og í þriðja lagi með því að leggja 18.075.463 krónur innan tíu daga á bankareikning í þágu G-kk-ef. Í samningnum var sá bankareikningur nánar tilgreindur og tekið fram að hann væri vörslureikningur í eigu sóknaraðila. Varnaraðili kveður fyrstnefndu greiðsluna hafa verið innta af hendi 9. janúar 2014 til Kaupþings hf., en greiðslan að fjárhæð 18.075.463 krónur hafi borist varnaraðila sama dag. Varnaraðili gerði síðan 21. ágúst 2014 samning við Kaupþing hf. og Mön Investments ehf. um breytingar á samningi þeirra við G-kk-þf frá 20. desember 2013. Í þessum nýja samningi var meðal annars mælt svo fyrir að greiðslur til G-kk-ef samkvæmt upphaflega samningnum skyldu lagðar á tiltekinn bankareikning, sem væri á nafni lögmannsstofunnar sem skiptastjóri varnaraðila starfaði við, svo og að greiðsla á 128.614.500 krónum, sem eftir upphaflega samningnum var háð niðurstöðu í deilu G-kk-ef við tvö erlend félög, skyldi innt af hendi til varnaraðila.

Með bréfi til skiptastjóra varnaraðila 17. desember 2014 lýsti sóknaraðili kröfu um þóknun samkvæmt áðurnefndum samningi sínum við G-kk-þf A. B-kk-þf frá 14. september 2010. Í kröfulýsingunni var vísað til þess að sóknaraðili hafi fullnægt skyldum sínum samkvæmt samningnum með því að krafan á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd. hafi verið seld fyrir 257.229.000 krónur, en eftir honum hafi sóknaraðila borið að fá í þóknun 5% af þeirri fjárhæð eða 12.861.450 krónur, sem krafist væri greiðslu á. Varnaraðili tilkynnti sóknaraðila í bréfi 26. janúar 2015 að krafa þessi yrði ekki viðurkennd við gjaldþrotaskiptin. Með því að ekki tókst að jafna ágreining um þetta var honum beint til héraðsdóms 8. júlí 2015 og var mál þetta þingfest af því tilefni 15. september sama ár. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði ákvað héraðsdómari í þinghaldi 26. janúar 2016 að skipta sakarefninu á þann hátt að fyrst í stað yrði aðeins leyst úr því hvort krafa sóknaraðila kæmist að við gjaldþrotaskiptin á varnaraðila með því að viðurkennt yrði að hún nyti stöðu í réttindaröð samkvæmt 109. gr., 110. gr. eða 111. gr. laga nr. 21/1991, en úrlausn um fjárhæð kröfunnar biði eftir atvikum annars úrskurðar.

II

Í áðurgreindum samningi sóknaraðila við G-kk-þf A. B-kk-þf 14. september 2010 var mælt fyrir um að sóknaraðila bæri þóknun fyrir þjónustu sína við innheimtu kröfu G-kk-ef á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd., sem yrði 5% af því sem fengist greitt upp í hana. Með þessu var kveðið á um skilyrt kröfuréttindi sóknaraðila, en í texta samningsins verður á hinn bóginn hvergi fundin stoð fyrir því að hann hafi falið í sér framsal G-kk-ef á nefndu hlutfalli kröfunnar til sóknaraðila eða að stofnað hafi verið á annan hátt til eignarréttar hans yfir kröfunni að þessu leyti. Þegar af þessum ástæðum getur krafa sóknaraðila um þóknunina ekki notið stöðu í réttindaröð eftir 109. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskipti á varnaraðila.

Hvorki verður ráðið af fyrrnefndum samningi, sem skiptastjóri varnaraðila gerði 21. ágúst 2014 við Kaupþing hf. og Mön Investments ehf., né af öðrum gögnum málsins að varnaraðili hafi með yfirlýsingu eftir reglum XV. kafla laga nr. 21/1991 eða öðrum löggerningi gengist undir ákvæði samnings sóknaraðila frá 14. september 2010 við G-kk-þf A. B-kk-þf. Eins og málið liggur fyrir verður heldur ekki séð að skiptastjóri varnaraðila hafi aðhafst nokkuð sem leitt gæti til þess að varnaraðili teldist í verki hafa tekið á sig skuldbindingar þrotamannsins gagnvart sóknaraðila eða hagnýtt sér á annan hátt þjónustuna, sem hann veitti, þannig að átt gæti undir 3. tölulið eða önnur fyrirmæli 110. gr. laga nr. 21/1991.

Að því er varðar þá kröfu, sem sóknaraðili heldur fram til þrautavara, að fjárkröfu hans verði skipað í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 sökum þess að hann hafi notið tryggingarréttinda fyrir henni í kröfu varnaraðila á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd., er þess að gæta að ekkert var kveðið á um slík réttindi í texta samningsins frá 14. september 2010. Þótt mælt hafi verið fyrir um það í samningi G-kk-ef A. B-kk-ef við Kaupþing hf. og Mön Investments ehf. 20. desember 2013 um sölu á kröfu G-kk-ef á hendur þrotabúi ISIS Investments Ltd. að greiðslur til hans skyldu lagðar á tiltekinn bankareikning á vegum sóknaraðila voru engar hindranir lagðar við því að þeim fyrirmælum yrði breytt, svo sem raun varð á í framhaldinu eins og áður var rakið. Þessi greiðslufyrirmæli gátu því ekki hafa veitt sóknaraðila tryggingarréttindi í kröfunni í skilningi 1. mgr. 111. gr. laga nr. 21/1991. Þá fékk sóknaraðili aldrei í hendur greiðslu á kröfunni, sem samningur hans við G-kk-þf 14. september 2010 snerist um, og getur því heldur ekki reynt á hvort hann hafi af einhverjum sökum notið réttar til að taka sér þóknun af henni.

Að virtu öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest á þann hátt sem segir í dómsorði. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og þar greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Juris slf., um að viðurkennd verði krafa að fjárhæð 12.861.450 krónur sem hann lýsti 17. desember 2014 á hendur varnaraðila, þrotabúi G-kk-ef A. B-kk-ef.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.