378/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa F hf. um að bú S ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt gögnum málsins hefði enginn átt sæti í stjórn og framkvæmdastjórn S ehf. þegar úrskurður héraðsdóms var kærður. Þá segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að sérregla 3. mgr. 40. gr. laga nr. 138/1994 um formlegt fyrirsvar fyrir einkahlutafélag, sem sé án stjórnar, taki aðeins til tilvika, þar sem aðrir leitist við að fylgja eftir réttindum sínum gagnvart félaginu, en veiti ekki fyrrum stjórnarmönnum vald til að taka ákvarðanir um málefni félagsins, sem hefðu ella heyrt undir stjórn þess. Því væru Í og Þ, sem sögðu sig úr stjórn S ehf. 13. maí 2011, ekki bærir um að taka ákvörðun um að kæra úrskurð héraðsdóms í málinu frá 30. sama mánaðar til Hæstaréttar. Þá taldi Hæstiréttur að umboð Í og Þ til handa lögmönnum, í janúar 2011, til að taka ákvörðun um að skjóta til Hæstaréttar máli, sem ekki hafði verið leyst úr fyrir héraðsdómi, gæti heldur ekkert gildi haft þegar enginn væri lengur bær til að ráða málefnum S ehf. að lögum. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. júní 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. maí 2011, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um gjaldþrotaskipti verði hafnað og sér dæmdur málskostnaður í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá, sem liggja fyrir í málinu, skipuðu Í-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf og Þ-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf stjórn sóknaraðila 13. desember 2010 og höfðu átt þar sæti frá 4. apríl 2007, en sá síðarnefndi var jafnframt framkvæmdastjóri félagsins. Varnaraðili hefur lagt fram í Hæstarétti ljósrit tilkynningar Í-kk-ef Ó-kk-ef og Þ-kk-ef A-kk-ef, sem barst fyrirtækjaskrá 13. maí 2011, þar sem þeir sögðu sig úr stjórn sóknaraðila og Þ-kk-nf A-kk-nf sagði að auki af sér sem framkvæmdastjóri félagsins. Einnig hefur varnaraðili lagt fram vottorð úr fyrirtækjaskrá 7. júlí 2011, þar sem fram kemur að enginn eigi sæti í stjórn sóknaraðila og gegni heldur enginn starfi framkvæmdastjóra félagsins. Verður við það að miða að svo hafi verið ástatt fyrir sóknaraðila þegar úrskurður héraðsdóms í máli þessu var kærður.

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer stjórn slíks félags með málefni þess, en sé framkvæmdastjóri ráðinn stjórnar hann félagi ásamt stjórn þess. Í 1. mgr. 40. gr. laganna er kveðið á um heimild stjórnarmanns í einkahlutafélagi til að segja hvenær sem er starfa sínum lausum, en samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar ber öðrum stjórnarmönnum að efna þá til kjörs nýs stjórnarmanns ef enginn varamaður er til að taka sæti hans. Í 3. mgr. 40. gr. laganna er mælt svo fyrir að verði félag án stjórnar skuli þeir, sem síðast gegndu stjórnarstörfum, formlega skoðast í fyrirsvari uns ný stjórn tekur við. Í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 138/1994, sagði um þetta síðastnefnda ákvæði að það væri samsvarandi tillögu, sem gerð hefði verið um breytingu á 48. gr. þágildandi laga nr. 32/1978 um hlutafélög, en sú tillaga náði fram að ganga með c. lið 53. gr. laga nr. 137/1994, sbr. nú 3. mgr. 64. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Samkvæmt athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi sem varð að lögum nr. 137/1994, var þetta ákvæði sett „til að girða fyrir réttarfarslega erfiðleika við að stefna félagi sem er án stjórnar en á þetta hefur reynt. Er kveðið á um að þeir sem síðast gegndu stjórnarstörfum skoðist formlega í fyrirsvari uns ný stjórn tekur við.“ Af þessum lögskýringargögnum verður að álykta að sérregla 3. mgr. 40. gr. laga nr. 138/1994 um svokallað formlegt fyrirsvar fyrir einkahlutafélag, sem er án stjórnar, taki aðeins til tilvika, þar sem aðrir leitast við að fylgja eftir réttindum sínum gagnvart félaginu, en veiti á hinn bóginn ekki fyrrum stjórnarmönnum vald til að taka ákvarðanir um málefni félagsins, sem hefðu ella heyrt undir stjórn þess. Samkvæmt þessu voru áðurnefndir menn, sem sögðu sig úr stjórn sóknaraðila 13. maí 2011, ekki bærir um að taka ákvörðun um að kæra úrskurð héraðsdóms í máli þessu frá 30. sama mánaðar til Hæstaréttar.

Sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt yfirlýsingu Í-kk-ef Ó-kk-ef A-kk-ef og Þ-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef 13. júlí 2011, þar sem meðal annars er tekið fram að þeir hafi í janúar á því ári falið lögmönnum á tiltekinni lögmannsstofu að taka fyrir hönd sóknaraðila til varna gegn kröfu varnaraðila um gjaldþrotaskipti á félaginu „fyrir héraðsdómi og með kæru til Hæstaréttar ef til kæmi.“ Slíkt umboð til að taka ákvörðun um að skjóta til Hæstaréttar máli, sem ekki hefur verið leyst úr fyrir héraðsdómi, getur ekkert gildi haft eftir að enginn er lengur bær til að ráða málefnum sóknaraðila að lögum. Að virtu þessu og öðru því, sem að framan greinir, verður ekki litið svo á að sóknaraðili standi að kæru á úrskurði héraðsdóms. Af þeim sökum ber að vísa málinu frá Hæstarétti.

Varnaraðili hefur ekki krafist kærumálskostnaðar úr hendi annars en sóknaraðila, sem samkvæmt framansögðu telst ekki standa að málskoti þessu. Kærumálskostnaður verður af þeim sökum ekki dæmdur.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður fellur niður.