61/2008

A fann á bifreið sinni svokallaðan eftirfararbúnað, sem hann taldi í eigu L. Leitaði hann úrlausnar dómstóla um lögmæti rannsóknarathafna sem hann taldi beint gegn sér, sbr. 75. gr. laga nr. 19/1991. Í dómi 8. febrúar 2008 var L gert að láta af umræddri rannsóknaraðgerð. Í því máli sem hér var til úrlausnar hafði héraðsdómari vísað frá dómi kröfu A um að verjanda hans yrði veittur aðgangur að rannsóknargögnum. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun aðalkröfu A staðfestur en lagt fyrir héraðsdómara að taka varakröfu hans til efnismeðferðar. Tekið var fram að skipun verjanda hefði fallið niður við uppkvaðningu fyrrnefnds dóms Hæstaréttar en ekki talið loku fyrir það skotið að hann kynni að eiga aðgang að gögnunum sem talsmaður A. Það heyrði hins vegar til efnisúrlausnar máls að skera úr um það hvort veita ætti slíkan aðgang.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. febrúar 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 31. janúar 2008, þar sem vísað var frá dómi kröfum varnaraðila aðallega um að sóknaraðila yrði með úrskurði gert að afhenda lögmanni varnaraðila ljósrit af öllum gögnum lögreglumáls/lögreglumála, sem til rannsóknar væru á hendur varnaraðila „og lögreglan hefur notað eftirfararbúnað/staðsetningarbúnað, símahleranir og skyldar athafnir við rannsókn málsins/málanna“ og til vara að sóknaraðila yrði með úrskurði gert skylt að afhenda lögmanni varnaraðila „ljósrit af öllum gögnum lögreglumáls, þar sem lögreglan kom fyrir eftirfararbúnaði/staðsetningarbúnaði á bifreið A [...].“ Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði úr gildi felldur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I.

Varnaraðili bar undir dómara ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu er hún kom fyrir búnaði á bifreið hans til þess að fylgjast með ferðum hans. Varnaraðila var skipaður verjandi við meðferð þess máls. Með dómi Hæstaréttar 8. febrúar 2008 í máli nr. 38/2008 var sóknaraðila gert að láta af þeirri rannsóknaraðgerð þar sem ekki hafði verið gerð grein fyrir því á hvaða grundvelli hún byggðist. Með uppkvaðningu þess dóms lauk skipun verjanda varnaraðila frá 11. desember 2007.

Varnaraðili byggir kröfur sínar um rétt á aðgangi að umbeðnum gögnum á 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991. Samkvæmt ákvæðinu á „verjandi“ rétt til aðgangs að gögnum máls. Þar sem varnaraðili hefur ekki skipaðan verjanda verður að taka afstöðu til þess hvort hann geti allt að einu fengið úrlausn um kröfu sína á þeim grundvelli að lögmaður hans hafi réttarstöðu talsmanns í skilningi laga nr. 19/1991. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laganna hefur talsmaður sömu réttindi og skyldur og verjandi eftir því sem við á. Ekki er loku fyrir það skotið að talsmaður sakbornings geti krafist gagna á grundvelli 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Það fellur hins vegar undir efnisúrlausn máls hverju sinni að afmarka hvort varnaraðili hafi stöðu sakbornings þannig að til greina komi að verða við slíkri kröfu og þá hversu víðtækur aðgangur að gögnum skuli vera með tilliti til 2. og 3. málsliðar 1. mgr. 43. gr. og 2. mgr. 37. gr. sömu laga.

II.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um frávísun aðalkröfu varnaraðila.

Varakrafa varnaraðila lýtur að því að fá aðgang að þeim gögnum sem lögregla aflaði með fyrrnefndum eftirfararbúnaði. Verður að skilja varakröfuna svo að hún sé tengd þeim búnaði sem varnaraðili fann á bifreið sinni 12. nóvember 2007. Verður því að telja að þessi krafa sé nægilega afmörkuð svo unnt sé að taka hana til úrlausnar. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er varakröfuna varðar og lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar.

Með vísan til 3. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um aðalkröfu varnaraðila, en felldur úr gildi að því er snertir varakröfu hans, og er lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar.