363/2017

X var með tveimur dómum héraðsdóms sakfelldur fyrir þrjú brot gegn ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í öðrum dómnum var X sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940 með því að hafa ráðist á A fyrir utan verslun í Reykjavík, slegið hann í andlitið og dregið eftir götunni og fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. laganna með því að hafa hrækt og frussað á B á lögreglustöð í Kópavogi. Í hinum dómnum var X sakfelldur fyrir brot gegn 211. gr., sbr. 20. gr. laga nr. 19/1940 með því að hafa veist að C á bifreiðastæði við söluturn í Reykjavík og stungið hann með hnífi í höfuðið. Hæstiréttur staðfesti fyrri dóminn yfir X, þar sem honum hafði verið gert að sæta fjögurra mánaða fangelsi, en hækkaði tildæmdar miskabætur A. Hvað síðari dóminn varðaði rakti Hæstiréttur atvik málsins samkvæmt gögnum þess og skýrslum fyrir dómi og tók fram að niðurstaða málsins yrði að ráðast af því hvort lagt yrði til grundvallar að X hefði haldið á hnífnum og lagt með honum til C eða hvort C hefði haldið á hnífnum og hann rekist í höfuð C í átökum hans við X. Til að komast að niðurstöðu um þetta hefði héraðsdómur orðið að taka rökstudda afstöðu til trúverðugleika framburðar X annars vegar og C hins vegar með tilliti til gagna málsins. Það hefði hins vegar ekki verið gert og yrði ekki úr því bætt fyrir Hæstarétti, en í ljósi þessa hefði jafnframt verið rétt að héraðsdómur væri skipaður þremur dómurum. Þá benti Hæstiréttur jafnframt á að ekki hefði verið sérstaklega rannsakað hvort það högg, sem talið var að þurft hefði til að veita C þá höfuðáverka er um ræddi, hefði getað myndast við það að X hefði fellt C og þeir skollið saman í jörðina, svo sem X hefði borið um að gerst hefði. Að öllu virtu taldi Hæstiréttur því ekki unnt án frekari sönnunarfærslu að slá því föstu að útilokað væri að hnífurinn hefði rekist í C fyrir slysni í átökum hans og X. Með vísan til alls þessa taldi Hæstiréttur óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf prófessor og G-kk-nf C-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut tveimur dómum Héraðsdóms Reykjavíkur til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnum 24. maí og 14. ágúst 2017 í samræmi við yfirlýsingar ákærða um áfrýjun, en dómarnir voru kveðnir upp 11. maí og 9. ágúst sama ár í málum ákæruvaldsins á hendur honum. Hér fyrir dómi hafa málin verið sameinuð. Ákæruvaldið krefst þess að hinir áfrýjuðu dómar verði staðfestir um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. nóvember 2016, sem leyst var úr í hinum áfrýjaða dómi frá 11. maí 2017, og ákæru héraðssaksóknara 26. maí 2017, sem leyst var úr með hinum áfrýjaða dómi frá 9. ágúst sama ár, en að sér verði gerð svo væg viðurlög, sem lög heimili, vegna saka samkvæmt ákæru héraðssaksóknara 3. febrúar 2017, sem dæmt var um í fyrrnefnda dóminum. Samhliða því krefst ákærði þess að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann þess að sér verði ekki gerð refsing og hann sýknaður af einkaréttarkröfum, en að því frágengnu að refsing verði milduð og fjárhæð einkaréttarkrafna lækkuð.

A, brotaþoli samkvæmt ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. nóvember 2016, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með sömu vöxtum og ákveðnir voru í hinum áfrýjaða dómi 11. maí 2017, en til vara að ákvæði dómsins um einkaréttarkröfu sína verði staðfest. Þá krefst hann þess að ákærða verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

C, brotaþoli samkvæmt ákæru héraðssaksóknara 26. maí 2017, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða sér 5.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í hinum áfrýjaða dómi 9. ágúst sama ár, en til vara að sá dómur verði staðfestur um einkaréttarkröfu sína.

I

Í ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. nóvember 2016 var ákærði borinn sökum um að hafa brotið gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa aðfaranótt 24. október 2015 ráðist á brotaþolann A við tiltekna verslun að Austurstræti 17 í Reykjavík, slegið hann í andlitið svo að hann féll á götuna, sest síðan ofan á hann og slegið í andlit hans, tekið loks í fætur hans og dregið hann eftir götunni, allt með þeim afleiðingum að brotaþolinn hafi hlotið mar yfir bringubeini, bólgur kringum hægra auga og brot þar í augnbotni. Í ákærunni var jafnframt greint frá einkaréttarkröfu brotaþolans á hendur ákærða. Mál á grundvelli þeirrar ákæru var þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 21. desember 2016, en þegar það var næst tekið fyrir á dómþingi 23. janúar 2017 neitaði ákærði sök og andmælti einkaréttarkröfunni. Aftur var málið tekið fyrir í þinghaldi 10. febrúar 2017, en þá var lögð fram af hálfu ákæruvaldsins ákæra héraðssaksóknara frá 3. sama mánaðar. Í henni var ákærði sakaður um að hafa brotið gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa að kvöldi 22. febrúar 2016 á lögreglustöð að Dalvegi 18 í Kópavogi hrækt og frussað á nafngreindan lögregluvarðstjóra, sem þar hafi verið við skyldustörf, þannig að munnvatn og hor hafi farið á andlit hans og hár. Málið var upp frá því rekið um báðar ákærurnar, en í þinghaldi 28. febrúar 2017 játaði ákærði sök samkvæmt þeirri síðari. Með hinum áfrýjaða dómi frá 11. maí 2017 var ákærði sakfelldur fyrir brotin, sem hann var borinn sökum um í báðum ákærum. Í dóminum var tekin upp 30 daga skilorðsbundin fangelsisrefsing, sem ákærða var ákveðin í dómi 4. febrúar 2015, og var ákærða með tilliti til þess gert að sæta fangelsi í fjóra mánuði. Hann var jafnframt dæmdur til að greiða brotaþolanum 800.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum og 250.000 krónur í málskostnað.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms frá 11. maí 2017 verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða, heimfærslu brota hans til refsiákvæða, refsingu hans og sakarkostnað. Með tilliti til þess líkamstjóns, sem brotaþolinn hlaut af verknaði ákærða og lýst er í hinum áfrýjaða dómi, eru ekki efni til annars í ljósi dómaframkvæmdar en að taka miskabótakröfu brotaþolans að fullu til greina og dæma þannig ákærða til að greiða honum 1.000.000 krónur, sbr. a. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með vöxtum eins og ákveðnir voru í héraði. Verður jafnframt staðfest ákvæði dómsins um málskostnað brotaþolans úr hendi ákærða, en um málskostnað þess fyrrnefnda hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir. Að sakarkostnaði fyrir Hæstarétti verður sérstaklega vikið hér síðar í einu lagi vegna beggja hinna áfrýjuðu dóma.

II

1

Í ákærunni, sem héraðssaksóknari gaf út 26. maí 2017 og afstaða var tekin til í hinum áfrýjaða dómi frá 9. ágúst sama ár, var ákærði borinn sökum um tilraun til manndráps með því að hafa aðfaranótt 5. mars 2017 veist að brotaþolanum C á bifreiðastæði við söluturn með heitinu [...] við [...] í Reykjavík. Þar hafi ákærði eftir stutt átök stungið brotaþolann með hníf í höfuðið vinstra megin fyrir ofan eyra með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið skurð á höfði og slagæðablæðingu úr höfuðleðri, en áverkinn hafi náð gegnum fulla þykkt höfuðkúpunnar og hafi jafnframt flísast upp úr henni. Taldist þetta varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Í ákærunni var einnig greint frá einkaréttarkröfu brotaþolans. Við þingfestingu málsins í héraði 8. júní 2017 neitaði ákærði sök og mótmælti einkaréttarkröfunni. Aðalmeðferð fór fram í málinu 18. júlí sama ár og gáfu þar skýrslur ákærði, brotaþolinn og ellefu önnur vitni. Með hinum áfrýjaða dómi 9. ágúst 2017 var ákærði sakfelldur fyrir framangreinda háttsemi og dæmdur í fangelsi fjögur ár, en til frádráttar þeirri refsingu skyldi koma gæsluvarðhald, sem ákærði hafði þá sætt frá 5. mars 2017 og stendur enn. Ákærða var jafnframt gert að greiða brotaþolanum 500.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum.

2

Eins og lýst er í hinum áfrýjaða dómi frá 9. ágúst 2017 áttu atvikin, sem þessi ákæra tekur til, eftir gögnum málsins þann aðdraganda að vinkona ákærða, D, var stödd á heimili E að [...] í Reykjavík að kvöldi 4. mars 2017 og fram á aðfaranótt þess 5. Þar var jafnframt brotaþolinn, svo og F þegar liðið var fram á kvöld eða nótt. Þau þrjú fyrstnefndu munu öll hafa verið undir áhrifum fíkniefna. Ákærði hafði á hinn bóginn verið á ferð um kvöldið á bifreið D, allsgáður að eigin sögn, og mun hafa átt við hana orðaskipti í símtölum og símskilaboðum, þar sem meðal annars hafi komið fram að hann hygðist sækja hana nokkru eftir klukkan 1 þá um nóttina. Af þeirri ástæðu ók ákærði að fyrrnefndu bifreiðastæði við [...], lagði þar bifreiðinni og beið D.

Eftir framburði D hafði hún ekki hug á að fara með ákærða og ætlaði því eingöngu að fá hjá honum lykla að bifreiðinni. Í því skyni hafi hún lagt leið sína út úr íbúð E og brotaþolinn slegist í för með henni, en ekki báru vitni á einn veg um hver hafi átt frumkvæði að þeirri fylgd. Tók brotaþolinn jafnframt með sér hníf, sem hann virðist telja sig hafa sett í slíðri ofan í buxnavasa. Þegar þau komu að bifreiðinni kom til orðaskipta milli ákærða og D, sem brotaþolinn fór svo að skipta sér af. Um næstu atvik í framhaldi af því hafa ekki aðrir borið í málinu en þau þrjú og hefur framburður þeirra verið ólíkur um hvað gerst hafi, þótt öll hafi þau sagt frá því að ákærði hafi stigið út úr bifreiðinni og til átaka komið milli hans og brotaþolans.

Eftir lýsingu ákærða virðast átökin í meginatriðum hafa byrjað með hrindingum, brotaþolinn hafi svo tekið upp hníf og reynt að beita honum gagnvart ákærða, sem hafi tekið um handlegg brotaþolans, fellt hann til jarðar og náð hnífnum úr hendi hans. Ákærði hafi síðan kastað hnífnum frá þeim og leyst brotaþolann úr tökum, en sá síðarnefndi hafi svo risið á fætur og komið sér undan. Brotaþolinn kveður ákærða hafa hrint sér þannig að hann hafi fallið til jarðar og hafi hnífurinn þá líklega dottið úr vasa hans. Ákærði hafi síðan tvívegis veitt brotaþolanum höfuðhögg og taldi brotaþolinn hann hafa beitt hnífnum í því síðara, enda hafi brotaþolinn í framhaldinu fundið blóð leka niður eftir höfði sínu og hálsi og séð svo hnífinn í hendi ákærða þegar hann hafi litið við. Ákærði hafi að því búnu kastað frá sér hnífnum fyrir orð D og brotaþolinn komist undan. Lýsing D á þessum atvikum fyrir dómi var óskýr, en virðist þó helst hafa falist í því að ákærði hafi ýtt henni frá við byrjun átakanna og hafi hún úr fjögurra eða fimm metra fjarlægð að baki honum lítið sem ekkert séð af því, sem gerðist í einstökum atriðum í framhaldinu þar til brotaþolinn hafi komist undan ákærða. Var framburður hennar á fleiri en einn veg um hvort hún hafi séð hníf á vettvangi, en ekki bar hún um að hafa séð ákærða beita slíku vopni í átökum við brotaþolann.

Um atvik að þessu búnu virðist ljóst að brotaþolinn hafi farið aftur inn í íbúð E og D einnig, annaðhvort samferða brotaþolanum eða á eftir honum. Ákærði hafi á hinn bóginn orðið eftir við bifreið D þar til lögregla kom á vettvang klukkan 1.46 um nóttina, um fimm mínútum eftir að hún hafði verið kvödd til, og handtók ákærða. Fyrir liggur að í framhaldi af því hafi D farið aftur út, gefið sig á tal við lögreglu og greint frá því að ákærði hafi þar skömmu áður stungið brotaþolann í höfuðið með hníf, svo og að sá síðastnefndi væri staddur inni í íbúð að [...].

Hnífurinn, sem um ræðir, kom ekki fram við rannsókn málsins og mun lögregla heldur ekki hafa fundið teljandi blóð á vettvangi, en af því sem þó sást voru teknar ljósmyndir, sem lagðar hafa verið fram. Brotaþolinn hefur sagst ekki vita hvað orðið hafi af hnífnum eftir átökin við ákærða, en sá síðarnefndi hefur lýst því að brotaþolinn hafi tekið hnífinn upp af jörðinni og haft hann á brott með sér. D bar jafnframt að hún hafi séð hnífinn í fórum brotaþolans á leið þeirra að íbúð E. Að auki lýstu tveir íbúar í húsinu að [...] því í skýrslum fyrir dómi að þau hafi þessa nótt heyrt hávaða í fólki utan frá fyrrnefndu bifreiðastæði og litið af þeirri ástæðu út um glugga á íbúð sinni en ekki séð átök. Á hinn bóginn kvaðst aðallega annað þeirra, en að nokkru þau bæði, hafa séð mann, sem hafi verið blóðugur á höfði, ganga ásamt stúlku af bifreiðastæðinu að húsinu og hafi hann haldið á hníf. Sá maður hafi kallað til annars manns að hinn síðarnefndi hafi stungið sig og hann svarað því til að sá fyrrnefndi hafi komið með hnífinn.

Brotaþolanum, D og F bar saman um að brotaþolinn hafi átt stutta viðdvöl í íbúð E eftir að hann kom aftur inn, en húsráðandi virðist þá hafa verið sofandi. Kveðst brotaþolinn hafa hringt þar til vinkonu sinnar, sem hafi komið á bifreið og ekið honum á slysadeild. Ekkert hefur verið skýrt hvers vegna brotaþolinn hafi ekki leitað eftir flutningi þangað í sjúkrabifreið, en hann var farinn úr íbúðinni þegar lögregla kom þangað til að leita hans í framhaldi af handtöku ákærða. Samkvæmt læknisvottorði kom brotaþolinn á slysadeild klukkan 2.19 umrædda nótt. Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá lýsingu í læknisvottorðum á áverkum, sem brotaþolinn hafi borið við komu á slysadeild, en megininntak þeirrar lýsingar var tekið upp í ákæru og hefur það verið rakið hér að framan.

3

Við það verður að miða eftir hljóðan ákæru að ákærði sé borinn sökum um að hafa lagt með hníf, sem hann hafi haldið á, til brotaþolans og veitt honum þannig þann áverka á höfði, sem áður var getið.

Fyrir Hæstarétti hefur ákærði á hinn bóginn aðallega borið því við að hann hafi á engu stigi tekið sér áðurnefndan hníf í hönd fyrr en að afstöðnum átökunum við brotaþolann og hafi hann ekki veitt þeim síðarnefnda áverkann á höfði, að minnsta kosti ekki af ásetningi. Í því sambandi hefur ákærði meðal annars hreyft því að brotaþolinn kunni að hafa hlotið brot á höfuðkúpu einhverju áður en leiðir þeirra lágu saman og sár verið þar gróið nokkuð á yfirborði, en brotaþolinn hafi svo í átökum þeirra fengið nýjan skurð á hvirfli, sem blætt hafi úr. Einnig hefur ákærði bent á að af völdum einhvers annars en sínum gæti brotaþolinn hafa fengið högg, sem leitt hafi til áverka á höfuðkúpu, á tímabilinu frá því að hann fór af vettvangi þar til hann gaf sig fram á slysadeild. Þess utan hefur ákærði haldið fram að áverki brotaþolans geti hafa stafað af því að sá síðarnefndi hafi í átökum þeirra rekið höfuðið í hnífinn, sem hann hafi sjálfur haldið á, og það gerst fyrir óhapp eða hvað sem öðru líður án þess að ásetningur ákærða hafi staðið til þess að svo færi. Þetta hafi þó ákærði hvorki séð né orðið þess var á annan hátt. Að þessu öllu frágengnu hefur ákærði borið fyrir sig að viðbrögð sín við tilefnislausri og stórhættulegri árás brotaþolans verði að teljast sér refsilaus á grundvelli neyðarvarnar, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga, en til þeirrar málsvarnar, sem haldið var meðal annarra fram í greinargerð ákærða í héraði, var ekki tekin afstaða í hinum áfrýjaða dómi.

4

Í niðurstöðum hins áfrýjaða dóms var byggt á því að ekki hafi verið aðrir á vettvangi átaka ákærða og brotaþolans en þeir tveir og fyrrnefnd D. Af framburði þeirra allra yrði ráðið að D hafi ekki átt nokkurn þátt í átökunum og væri því ekki öðrum til að dreifa en þeim tveimur. Ljóst væri af vottorðum lækna og framburði þeirra fyrir dómi að þurft hafi þungt högg með beittu áhaldi til að valda áverkanum á höfði brotaþolans. Væri því útilokað að hnífurinn gæti annaðhvort hafa rekist þar í hann fyrir slysni eða hann veitt sér áverkann sjálfur. Stæði því ekki annar eftir en ákærði, sem hafi kannast við að hafa átt í átökum við brotaþolann og beint hnífnum, sem sá síðarnefndi hafi haldið á, frá sér með því að halda um hönd hans. Ákærði hafi samkvæmt frumskýrslu lögreglu verið í annarlegu ástandi, æstur mjög og í geðshræringu. Væri því ekki óvarlegt að telja sannað að ákærði hafi í átökunum veitt brotaþolanum högg með hnífnum í höfuðið, eins og honum er gefið að sök í ákæru, með þeim afleiðingum sem þar greini. Sagði síðan í dóminum að ákærða hafi mátt vera ljóst að svo gæti farið að stórhættulegt vopn myndi stingast í brotaþolann vegna átaka þeirra með hníf, sem annaðhvort ákærði hafi sjálfur haldið á eða brotaþolinn haldið á í hönd, sem ákærði hafi haldið um. Með því að hnífurinn hafi komið á höfuð brotaþolans, þar sem höfuðkúpan var þykk, hafi hending ein ráðið því að afleiðingarnar hafi ekki orðið mun alvarlegri og hugsanlega leitt hann til dauða. Var ákærði því sakfelldur fyrir það brot, sem honum var gefið að sök.

5

Eins og málið liggur fyrir verður að líta svo á að engin haldbær rök hafi verið færð fyrir áðurgreindum tilgátum ákærða um að brotaþolinn geti hafa hlotið áverkann á höfuðkúpu áður en til átaka þeirra kom eða eftir að hann var farinn af vettvangi. Verður þannig niðurstaða málsins að ráðast af því hvort lagt verði til grundvallar að ákærði hafi í átökunum haldið á hnífnum og lagt með honum til brotaþolans, svo sem gengið er út frá í ákæru, eða að brotaþolinn hafi haldið á hnífnum, sem hafi rekist í höfuð hans í átökunum, svo sem ákærði hefur borið fyrir sig. Ekki er unnt að láta þetta liggja milli hluta, sem virðist þó að nokkru hafa verið gert í hinum áfrýjaða dómi, enda verður ekki séð að háttsemi ákærða gæti varðað við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nema í fyrrgreinda tilvikinu, en í því síðara kynni hún eftir atvikum að geta átt undir önnur ákvæði sömu laga eða talist honum refsilaus. Til að komast að niðurstöðu um þetta grundvallaratriði hefði héraðsdómur orðið að taka rökstudda afstöðu til trúverðugleika framburðar ákærða annars vegar og brotaþolans hins vegar með tilliti til annarra gagna málsins, sbr. 1. mgr. 109. gr. og f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Það var ekki berum orðum gert í hinum áfrýjaða dómi og verður ekki úr því bætt fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 208. gr. sömu laga. Verður í því sambandi einnig að líta til þess að í ljósi sakarefnisins og vægis slíks sönnunarmats fyrir úrslit málsins hefði verið rétt að héraðsdómur væri skipaður þremur dómurum, sbr. 4. mgr. 3. gr. laganna.

Auk þess, sem að framan segir, verður að gæta að því að vissulega kom fram í öðru af tveimur læknisvottorðum, sem lágu fyrir í héraði, að þurft hafi „talsverðan áverka eða högg til“, auk þess sem hlutaðeigandi læknir tók meðal annars fram í skýrslu fyrir dómi að þurft hafi „talsvert högg eða ... beitt einhvers konar áhald“ til að brotaþolinn fengi umræddan áverka á höfuðkúpu. Nánar aðspurður kvað læknirinn hiklaust hafa þurft högg til, jafnvel þótt áhaldið hafi verið beitt. Fram hjá því verður á hinn bóginn ekki litið að ákærði, sem mun vera yfir [...] að þyngd og [...] á hæð, lýsti átökunum meðal annars á þann hátt fyrir dómi að hann hafi fellt brotaþolann, sem hafi haldið á hnífnum, þannig að þeir hafi skollið saman á jörðina og ákærði lent ofan á brotaþolanum. Ekki verður séð að sérstaklega hafi verið rannsakað hvort högg af þeim toga, sem læknirinn gat um, gæti hafa myndast við slíka rás atburða hafi brotaþolinn haldið á hnífnum. Af framlögðum vottorðum lækna og skýrslum þeirra fyrir dómi verður jafnframt ráðið að fyrir eigi að liggja að minnsta kosti tölvusneiðmyndir af höfði brotaþolans, sem teknar voru á bráðadeild Landspítala. Virðist því að unnt gæti hafa verið að afla sérfræðilegra gagna, eftir atvikum með matsgerð dómkvadds manns, um hvað gæti nánar hafa þurft eða nægt til að högg af þessum toga leiddi til áverkans, sem brotaþolinn hlaut. Liggur heldur ekkert fyrir um hvort eitthvað verði ráðið af slíkum myndum um það úr hvaða stefnu hnífur hafi komið í höfuð brotaþolans. Í því sambandi verður að gæta að því að ekki kom glöggt fram við rannsókn málsins eða meðferð þess fyrir dómi hvernig ákærði annars vegar og brotaþolinn hins vegar hafi talið rétt að lýsa líkamsstöðu hvors þeirra um sig á hverju stigi meðan á átökunum stóð. Ákærði lýsti þessu þó fyrir sitt leyti svo að eftir að þeir hafi fallið til jarðar hafi hann sett vinstra hné á hægri hönd brotaþolans, sem hann hafi haldið um hnífinn með, og þannig tekist að afvopna hann. Samkvæmt því hlyti brotaþolinn að hafa legið á baki, væntanlega í framhaldi af því að hafa hlotið áverkann með höggi vinstra megin á höfuðið. Brotaþolinn lýsti atvikum svo að hann hafi fallið aftur fyrir sig og á hlið undan þunga ákærða, sem hafi svo tvívegis veitt sér höfuðhögg. Taldi brotaþolinn sem fyrr segir að í síðara högginu hafi ákærði beitt hnífnum, en brotaþolinn kvaðst þá hafa snúið baki í ákærða, sem ekki var þó skýrt frekar hvernig atvikast hafi, og séð hnífinn í hendi ákærða þegar hann hafi litið við. Væri lýsing þessi rétt hlytu líkur að standa til þess, úr því að brotaþolinn hlaut höggið vinstra megin á höfði, að ákærði hafi haldið á hnífnum í vinstri hendi. Í gögnum málsins liggur ekki ótvírætt fyrir hvort ákærði annars vegar og brotaþoli hins vegar sé rétthentur eða örvhentur. Að þessu öllu virtu verður ekki séð að unnt sé án frekari sönnunarfærslu að slá því föstu, svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi, að útilokað sé að hnífurinn hafi rekist í brotaþolann fyrir slysni í átökum hans og ákærða.

Að virtu öllu framangreindu verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm frá 9. ágúst 2017 og meðferð málsins í héraði frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað. Er rétt að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði nýs dóms í málinu.

III

Samkvæmt 1. mgr. 218. gr., sbr. 4. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði að bera allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, sem rakinn verður til áfrýjunar héraðsdómsins frá 11. maí 2017, en fella verður á hinn bóginn á ríkissjóð allan áfrýjunarkostnaðinn vegna héraðsdómsins frá 9. ágúst sama ár. Þessi tvö mál voru sem áður segir sameinuð fyrir Hæstarétti og hafa þau því verið flutt og málsgögn gerð í einu lagi. Í yfirliti, sem ríkissaksóknari hefur gert um sakarkostnað samkvæmt 2. mgr. 217. gr., sbr. 4. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 kemur fram að áfallinn kostnaður á áfrýjunarstigi stafi annars vegar af gerð málsgagna, 55.985 krónur, og hins vegar af læknisvottorði, 43.900 krónur. Fyrrnefndi kostnaðarliðurinn er ósundurgreindur vegna beggja héraðsdóma, en sá síðarnefndi snýr á hinn bóginn aðeins að þeim seinni og á það sama við um þóknun réttargæslumanns brotaþolans C eins og hún er ákveðin í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málsvarnarlauna verjanda, sem fram kemur í dómsorði ásamt virðisaukaskatti, er ekki fremur en um kostnað af málsgögnum fært að fara aðra leið en þá að áætla skiptingu á milli þessara tveggja þátta málsins, sem verður þannig að fjórðungi tengdur áfrýjun héraðsdómsins frá 11. maí 2017 og öðru leyti áfrýjun dómsins frá 9. ágúst sama ár.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur frá 11. maí 2017 skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ákærði, X, skal greiða brotaþola, A, 1.000.000 krónur með þeim vöxtum, sem ákveðnir voru í héraði. Ber ákærða jafnframt að greiða brotaþola 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Hinn áfrýjaði dómur frá 9. ágúst 2017 er ómerktur ásamt meðferð þess máls frá upphafi aðalmeðferðar og er því vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

Af áfrýjunarkostnaði málsins falla á ríkissjóð einn samtals 229.900 krónur, þar með talin þóknun réttargæslumanns brotaþolans C, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur. Annar áfrýjunarkostnaður, samtals 1.915.985 krónur að meðtöldum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða, O-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, að fjárhæð 1.860.000 krónur, fellur að ¾ hlutum á ríkissjóð, en fjórðung þessa kostnaðar, 478.996 krónur, skal ákærði greiða.