288/2015

Árið 2008 gerði S lánssamning við SP hf., síðar L hf. Þar sem í samningnum hafði verið mælt fyrir um ólögmæta gengistryggingu endurútreiknaði L hf. lánið í september 2010 og miðaðist útreikningurinn við stöðu lánsins í júní það ár, en óumdeilt var að S hafði staðið við greiðsluskyldu sína samkvæmt samningnum fram að þeim gjalddaga. S greiddi áfram mánaðarlega af hinum nýja höfuðstól auk þess sem hann greiddi vexti af honum sem miðaðir voru við 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í september 2013 fór fram nýr endurútreikningur og var niðurstaðan sú að eftirstöðvar lánsins hefðu átt að vera lægri er lánið var endurútreiknað í september 2010. Við hinn hinn nýja endurútreikning, er tók til tímabilsins frá júní 2010 til september 2013, fór L hf. að í samræmi við fyrirmæli 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 og miðaði við vexti af óverðtryggðum kröfum samkvæmt 1. málslið 4. gr. sömu laga og lagði vexti við höfuðstól á tólf mánaða fresti, sbr. 12. gr. laganna. Í málinu krafðist S þess að viðurkennt yrði að L hf. hefði verið óheimil taka vaxtavaxta við hinn síðari endurútreikning lánsins, enda hefði hann greitt vexti á hverjum og einum gjalddaga og því væri ekki fullnægt skilyrðum 12. gr. laga nr. 38/2001. Í dómi Hæstaréttar kom fram að gildissvið greinarinnar væri ekki bundið við að krafa sú, sem bæri vexti, væri í vanskilum og hvorki orðalag hennar né lögskýringargögn renndu stoðum undir þá skýringu á efni hennar sem S vildi leggja til grundvallar. Hefði útreikningur L hf. á nýjum höfuðstól eftirstöðvanna verið réttur og var hann því sýknaður af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. apríl 2015 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að viðurkennt verði að stefnda hafi verið óheimil taka vaxtavaxta við endurútreikning og leiðréttingu á nánar greindu láni frá 9. september 2013. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi gerði 7. janúar 2008 samning við SP-Fjármögnun hf., sem síðar sameinaðist stefnda, en samningurinn var nefndur: ,,Bílasamningur Kaupleiga“. Samkvæmt honum tók áfrýjandi, sem nefndur var leigutaki, nánar tilgreinda bifreið á leigu frá viðsemjanda sínum, leigusala, og var samningsverð tilgreint 1.811.224 krónur. Það skyldi áfrýjandi greiða með 84 mánaðarlegum greiðslum, í fyrsta sinn 7. mars 2008. Samningstími var sagður til 7. janúar 2015 og kveðið á um að kaupverð leigumunar, sem svo var nefndur, væri í lok samnings 1.000 krónur. Mánaðarleiga var tilgreind 26.786 krónur. Í samningnum sagði meðal annars: ,,Samningur er 66% gengistryggður og 34% verðtryggður.“ Óumdeilt er að áfrýjandi stóð við greiðsluskyldu sína samkvæmt samningnum til 7. júní 2010. Í kjölfar dóma Hæstaréttar 16. júní það ár í málum nr. 92/2010 og 153/2010 og 16. september sama ár í máli nr. 471/2010 ákvað SP-Fjármögnun hf. að endurútreikna skuldbindingar áfrýjanda samkvæmt framangreindum samningi. Að gengnum dómum þessum lá ljóst fyrir að í raun var um að ræða samning um lán í íslenskum krónum sem að tveimur þriðju hlutum var bundið gengi erlendra gjaldmiðla. Við þann endurútreikning lækkaði skuld áfrýjanda úr 2.453.373 krónum í 1.418.693 krónur miðað við 7. júní 2010.

Áfrýjandi greiddi áfram mánaðarlega af hinum nýja höfuðstól auk þess sem hann greiddi vexti af honum sem miðaðir voru við 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Er ágreiningslaust að hann greiddi réttilega umkrafðar afborganir og vexti til 9. september 2013.

Stefndi ritaði áfrýjanda bréf 20. september 2013 þar sem rifjað var upp að í kjölfar dóma Hæstaréttar á árinu 2010, sem áður er vísað til, hefði lán hans verið endurútreiknað í samræmi við lög nr. 38/2001 og við þann endurútreikning ,,notaðir lægstu óverðtryggðu vextir sem Seðlabanki Íslands birtir“. Þá sagði að með þremur dómum Hæstaréttar í ,,málum nr. 600/2011, 464/2012 og 50/2013“ hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðu að greiðslukvittanir hefðu falið í sér fullnaðarkvittanir og að endurútreikningur lána hefði átt að taka mið af því. Bankinn hafi því með hliðsjón af þessum dómum ,,leiðrétt endurútreikninginn“ svo sem sjá mætti í bréfinu. Því fylgdi svo nánari sundurliðun á tveimur blöðum. Við þennan endurútreikning var ljóst að höfuðstóll sá, sem miðaðist við 7. júní 2010, að fjárhæð 1.418.693 krónur, samkvæmt hinum fyrri endurútreikningi, var rangur. Nýr höfuðstóll, sem miðaði við sama dag, var 1.274.656 krónur. Þar sem ljóst var af þessu að áfrýjandi hafði á tímabilinu frá 7. júní 2010 til 9. september 2013 greitt af of háum höfuðstól lá fyrir að hann hafði greitt of háar afborganir og of háa vexti. Niðurstaða hins nýja endurútreiknings var að í stað eftirstöðva 9. september 2013 að fjárhæð 690.846 krónur ættu eftirstöðvar miðað við þann dag að vera 521.453 krónur.

Áfrýjandi telur að þessi endurútreikningur og sá sem gerður var á greiðslum hans á síðastgreindu tímabili sé ekki reistur á réttum forsendum og að réttar eftirstöðvar skuldar hans miðað við 9. september 2013 hafi átt að vera 505.088 krónur. Þær forsendur sem hann telur að séu rangar í útreikningi stefnda eru að stefndi hafi á tólf mánaða fresti bætt vöxtum við höfuðstól og þannig myndað nýjan höfuðstól og farið eins með endurútreikning á innborgunum áfrýjanda á tímabilinu. Telur áfrýjandi að óheimilt hafi verið að bæta vöxtum við höfuðstól, þar sem slíkt væri ekki í samræmi við 12. gr. laga nr. 38/2001 sem væri lagagrundvöllur útreiknings vaxtavaxta. Hann hefur höfðað málið í því skyni að fá því hnekkt að þessi forsenda sé notuð við endurútreikninginn.

II

Þegar dómar Hæstaréttar um svonefndar fullnaðarkvittanir gengu á árunum 2012 og 2013 lá ljóst fyrir að áfrýjandi hafði frá 7. júní 2010 greitt afborganir og vexti af skuld sinni við stefnda sem miðaðar voru við of háan höfuðstól. Stefnda var við svo búið skylt að endurútreikna lánið og stöðu þess miðað við framangreindan dag. Eins og fyrr segir leiddi sá endurútreikningur til þess að réttar eftirstöðvar þá voru 1.274.656 krónur. Við þessar aðstæður lá fyrir stefnda að taka tvenns konar ákvarðanir. Annars vegar hvernig reikna skyldi út nýjan höfuðstól miðað við 9. september 2013, hvaða vexti ætti að miða við á tímabilinu frá 7. júní 2010 til fyrrgreinds dags og hvort bæta skyldi þeim vöxtum við höfuðstól á tólf mánaða fresti eða ekki. Hins vegar þurfti stefndi að ákveða hvernig endurútreikna skyldi þær greiðslur afborgana og vaxta sem áfrýjandi hafði skilvíslega innt af hendi á tímabilinu, en í því efni komu fleiri en ein leið til álita.

Að því er varðar fyrrgreinda atriðið fór stefndi að í samræmi við fyrirmæli 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, eins og því ákvæði var breytt með 1. gr. laga nr. 151/2010. Samkvæmt því miðaði hann við vexti af óverðtryggðum kröfum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001. Í ljósi þess að útreikningstímabilið var frá 7. júní 2010 til 9. september 2013 og spannaði því um þrjú ár og þrjá mánuði lagði hann vexti við höfuðstól á tólf mánaða fresti, svo sem gera skal samkvæmt 12. gr. laganna. Niðurstaða þessa útreiknings var að eftirstöðvar skuldar áfrýjanda síðastgreindan dag, áður en uppreiknaðar innborgarnir hans höfðu verið dregnar frá, voru 1.547.913 krónur.

Um síðargreinda atriðið, hvernig endurútreikna skyldi mánaðarlegar innborganir áfrýjanda á höfuðstól og greiðslur hans á vöxtum, studdist stefndi við sömu forsendur og í fyrrgreinda útreikningnum. Í því fólst að hann uppreiknaði hverja einstaka mánaðarlega greiðslu áfrýjanda frá greiðsludegi til 9. september 2013 á þann hátt að hann bætti vöxtum við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti og lagði að því búnu saman allar greiðslurnar og dró samtöluna frá 1.547.913 krónum. Niðurstaðan var, sem fyrr segir, 521.453 krónur.

Ekki er að marki tölulegur ágreiningur í málinu, heldur einungis um framangreindar forsendur. Áfrýjandi telur að réttar eftirstöðvar 9. september 2013, áður en tekið er tillit til uppreiknaðra innborgana hans, hefðu átt að vera 1.540.482 krónur. Frá þeirri fjárhæð eigi að dragast samtala uppreiknaðra innborgana hans, án þess þó að vöxtum þar sé bætt við höfuðstól á tólf mánaða fresti, sem numið hafi 1.035.394 krónum. Skuld hans síðastgreindan dag hafi því numið 505.088 krónum.

III

Stefnda var rétt við útreikning sinn, sem tók til tímabils er spannaði um þrjú ár og þrjá mánuði, að byggja á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 og þar með reisa útreikninginn á 1. málslið 4. gr. laganna. Við þann útreikning gilti 12. gr. þeirra, sem mælir fyrir um að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir, án þess að vextir séu greiddir, skuli þeir lagðir við höfuðstól og vextir reiknaðir af nýjum höfuðstól. Þetta megi þó ekki gera oftar en á tólf mánaða fresti, nema um sé að ræða innlánsreikninga lánastofnana. Ákvæði 12. gr. er almennt í þeim skilningi að það tekur til hvers konar almennra vaxta og dráttarvaxta. Gildissvið greinarinnar er ekki bundið við að krafa sú, sem ber vexti, sé í vanskilum og hvorki orðalag hennar né lögskýringargögn renna stoðum undir þá skýringu á efni hennar sem áfrýjandi vill leggja til grundvallar. Var því útreikningur stefnda á nýjum höfuðstól eftirstöðvanna réttur.

Þegar greiðslur áfrýjanda á afborgunum og vöxtum frá 7. júní 2010 til 9. september 2013 voru uppreiknaðar var stefnda rétt að leggja til grundvallar sömu forsendur og hann gerði við fyrrnefnda útreikninginn. Í því efni skiptir ekki máli þótt rétt sé að áfrýjandi hafi greitt vexti mánaðarlega á tímabilinu þar sem stefnda var skylt við endurútreikning sinn að uppreikna greiðslurnar til þess að geta dregið samtölu þeirra, miðað við 9. september 2013, frá endurútreiknuðum eftirstöðvum tímabilsins. Með því var í engu hallað á áfrýjanda. Samkvæmt framansögðu verður viðurkenningarkröfu hans hafnað og hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu stefnda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er rétt að hvor málsaðila beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sýknu stefnda, Landsbankans hf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.