191/2017

B krafði Í um miskabætur vegna handtöku og líkamsleitar sem hann sætti vegna gruns um fíkniefnalagabrot. Samkvæmt gögnum málsins var B sviptur frelsi af lögreglu í um það bil fimm mínútur og hafði réttarstöðu sakbornings meðan á handtökunni stóð, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ekki var tekin skýrsla af honum þar sem ekkert saknæmt fannst við leitina. Lauk málinu án þess að ákæra væri gefin út og var það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 245. gr. sömu laga. Talið var að B ætti rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar og handtökunnar á grundvelli fyrri málsliðar 2. mgr. 245. gr. laga nr. 88/2008. Hins vegar var ekki talið að það hefði aukið á miska B þótt í dagbók lögreglu hefði verið skráð að hann tengdist nánar tilgreindum félagsskap. Var Í gert að greiða B 120.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Þ-kk-nf Ö-kk-nf hæstaréttardómari, G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og G-kk-nf G-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 6. janúar 2017. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 22. febrúar 2017 og áfrýjaði hann öðru sinni 22. mars sama ár. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2015 til 7. febrúar 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins var áfrýjandi handtekinn klukkan 17.17 í miðbæ Vestmannaeyja hinn 1. ágúst 2015 þar sem fíkniefnahundur hafði við fíkniefnaeftirlit tengd verslunarmannahelgi gefið til kynna að áfrýjandi gæti haft í fórum sínum fíkniefni. Sagði í dagbók lögreglu um atvikið að hana hafi grunað að áfrýjandi væri með fíkniefni en hann ekki viljað heimila leit á sér. Áfrýjandi hafi því verið handtekinn og framkvæmd á honum öryggisleit en ekkert saknæmt fundist og hafi áfrýjanda verið sleppt að leit lokinni eftir að framangreind afskipti lögreglu af honum hófust. Með héraðsdómi voru áfrýjanda dæmdar miskabætur vegna handtökunnar að fjárhæð 120.000 krónur á grundvelli 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en sambærilegt ákvæði er nú í 2. mgr. 245. gr. laganna, sbr. 68. gr. laga nr. 49/2016. Unir stefndi þeirri niðurstöðu bæði hvað varðar bótagrundvöll og fjárhæð bóta og stendur ágreiningur aðila hér fyrir dómi samkvæmt því aðeins um fjárhæð bótanna og upphafstíma dráttarvaxta.

Samkvæmt gögnum málsins var áfrýjandi sviptur frelsi af lögreglu í um það bil fimm mínútur og hafði meðan á handtökunni stóð réttarstöðu sakbornings, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 88/2008. Ekki var tekin skýrsla af honum vegna málsins og lauk því án þess að ákæra væri gefin út. Var málið samkvæmt því fellt niður í skilningi 1. mgr. 245. gr. laganna, en í þeirri lagagrein segir að maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli eigi rétt til bóta eftir 2. mgr. sömu lagagreinar, meðal annars ef mál hans hefur verið fellt niður. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. 245. gr. laganna má dæma bætur vegna aðgerða eftir IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, en eftir síðari málsliðnum má þó fella þær niður eða lækka ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Ekki eru frekari skilyrði sett fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXIX. kafla laga nr. 88/2008. Skiptir þá ekki máli hvort lögmæt skilyrði hefur brostið til aðgerða sem hafa haft í för með sér tjón eða ekki hefur verið nægilegt tilefni til að grípa til þeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt, sbr. dóm Hæstaréttar 3. mars 2016 í máli nr. 451/2015.

Með líkamsleit á áfrýjanda umrætt sinn var brotið gegn friðhelgi hans, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Á áfrýjandi því samkvæmt framansögðu rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar og handtökunnar á grundvelli fyrri málsliðar 2. mgr. 245. gr. laga nr. 88/2008. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að eins og atvikum háttaði verði það ekki talið auka á miska áfrýjanda þótt í dagbók lögreglu hafi verið skráð að hann tengdist félagsskapnum [...]. Verður samkvæmt þessu staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um fjárhæð dæmdra miskabóta til handa áfrýjanda og upphafstíma dráttarvaxta.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt er að hvor málsaðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.