511/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi skaðabótamáli sveitarfélagsins B á hendur O o.fl. vegna ætlaðs galla á verki við uppbyggingu snjóflóðavarnagarða ofan Bolungarvíkur. Í málinu gerði B annars vegar fjárkröfu óskipt á hendur O, Ó sf., Í hf., M og E hf. á grundvelli þess sem B kvaðst hafa þurft að kosta til við að endurbyggja snjóflóðavarnargarðinn sökum vandamála er komu upp við framkvæmd verksins. B gerði hins vegar fjárkröfu á hendur O einum vegna aukins efniskostnaðar þar sem hönnun O hefði verið haldin galla. Kröfur sínar á hendur O, Ó sf. og E hf. reisti B á samningum sem hann gerði við hvern þeirra um nánar tilgreinda þætti verksins, auk þess sem hann beindi kröfum að eigendum Ó sf., þeim Í hf. og M. Tveir varnaraðilar, O og Ó sf., kröfðust frávísunar málsins á þeim grundvelli að það hefði verið höfðað á röngu varnarþingi. Talið var að B hefði verið frjálst að velja að reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og beina í því kröfum að O o.fl., sbr. 1. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, meðal annars með vísan til þess að í samningi B við O hefði verið mælt fyrir um heimild til þessa. Þá var talið að þótt málatilbúnaður B væri ekki í öllum atriðum svo skýr sem skyldi væru annmarkar á reifun málsins ekki slíkir að úr því mætti ekki bæta við munnlegan flutning þess, en B yrði þá ef til kæmi að bera hallann af vanreifun málsins við efnisúrlausn um kröfur sínar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. júlí 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2013, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Einnig krefst hann þess að kröfum varnaraðilanna Ósafls sf., ÍAV hf., Marti Contractors Ltd. og Officine Maccaferri S.p.A. um málskostnað í héraði verði vísað frá Hæstarétti. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

Varnaraðilarnir Ósafl sf., ÍAV hf. og Marti Contractors Ltd. annars vegar og Officine Maccaferri S.p.A. hins vegar kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 26. júlí og 2. ágúst 2013. Þeir krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað, sem verði hækkaður frá því sem þar var ákveðið. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Efla hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til verks við uppbyggingu snjóflóðavarnargarða undir Traðarhyrnu í Bolungarvík. Til grundvallar lögskiptum aðila lágu þrír samningar. Í fyrsta lagi tók varnaraðilinn Efla hf. að sér ráðgjöf við sóknaraðila vegna verks um gerð snjóflóðavarnargarðanna, þar á meðal að gera gögn vegna útboðs á verkinu, sem fram fór árið 2008, og yfirferð tilboða vegna annars útboðs á árinu 2009. Í öðru lagi gerði sóknaraðili verksamning 24. júní 2008 við Ósafl sf. á grundvelli útboðs á verkinu. Samkvæmt samningnum fólst verkið í gerð 710 m langs varnargarðs og átta keilna fyrir ofan byggð. Í garðinn og keilurnar skyldi nota jarðefni, sem fengin væru innan framkvæmdasvæðisins, bæði laus efni og efni úr bergskeringum. Sú hlið varnargarðsins og keilnanna, sem sneri móti fjalli, yrði byggð upp með netgrindum og styrktum jarðvegi. Undir verkið heyrði einnig rif mannvirkja og gerð vinnuvega, gangstíga og drenskurða. Í þriðja lagi gerði sóknaraðili samning við varnaraðilann Officine Maccaferri S.p.A. í kjölfar annars útboðs, nánar tiltekið um stoðvirki fyrir varnargarðana. Í málinu liggur fyrir skriflegur samningur um þetta efni, sem var dagsettur 11. mars 2009 en ekki undirritaður af hálfu aðilanna. Eins og málið liggur fyrir verður allt að einu að miða við að þetta skjal sýni hvað samið var um milli þeirra.

Sóknaraðili kveður vandamál hafa komið upp við framkvæmd verksins, sem hafi valdið sér tjóni. Stóðu sóknaraðili og varnaraðilarnir Ósafl sf., Officine Maccaferri S.p.A. og Efla hf. sameiginlega að því að afla af því tilefni skýrslu þriggja sérfræðinga, þar sem leitað var svara við því annars vegar hverjar væru orsakir þess að netgrindur hafi hrunið og hvaða ráðstafanir væru nauðsynlegar til að lagfæra gallann og koma í veg fyrir að netgrindur og grjótfylling hryndu aftur. Hins vegar hvort hætta væri á að netgrindur sem enn héldu gæfu eftir og hryndu, en ef svo væri hverjar væru orsakir þess og hvaða leiðir væru til að girða fyrir að slíkt gerðist. Í skýrslu sérfræðinganna 25. nóvember 2009 var talið að ýmislegt í hönnun og framkvæmd verksins hefði mátt betur fara, en áður en lengra yrði haldið væri nauðsynlegt að netgrindur, breidd grjótfyllingar og tenging netgrinda inn í styrktan jarðveg sættu ítarlegri endurskoðun. Einnig bæri nauðsyn til að yfirfara álagsforsendur, öryggisstuðla og efnisgæði, svo og að kanna hönnunarforsendur betur með tilliti til aðstæðna á verkstað. Þá var talið eðlilegt að athuga áhrif breytileika í efnisgæðum við endurskoðun á hönnun mannvirkisins. Sóknaraðili fékk síðan 23. apríl 2010 dómkvadda tvo menn til að leggja mat á orsakir og afleiðingar þess að netgrindur og grjótfylling hefðu hrunið í snjóflóðavarnargörðunum og meta kostnað við úrbætur. Að auki yrði skoðað hvort hætta væri á að netgrindur, sem enn héldu, væru líklegar til að gefa eftir og hver kostnaður yrði þá af úrbótum. Í matsgerð 29. desember 2010 var talið að orsök hruns netgrinda væri að rekja til annmarka á hönnun tengingar milli þeirra og styrktarkerfis í kjarnafyllingu. Niðurstöður matsmanna lutu annars vegar að annmörkum á hönnun varnaraðilans Officine Maccaferri S.p.A. og hins vegar framkvæmd verksins. Töldu matsmenn hönnun þessa varnaraðila ófullnægjandi um nánar tilgreind atriði, hún hefði ekki fylgt viðteknum stöðlum og svo virtist sem slík hönnun hafi ekki áður verið notuð í verki sem þessu, en frá því hafi varnaraðilinn ekki greint. Þá töldu matsmenn ýmislegt athugavert við framkvæmd verksins, einkum að engar prófanir hafi verið gerðar á fyllingarefnum á framkvæmdatíma þrátt fyrir áskilnað um það í útboðsgögnum, frágangi svonefnds umvafnings væri ábótavant og leiðbeiningar varnaraðilans Officine Maccaferri S.p.A. á verkstað hafi verið ófullnægjandi. Í matsgerðinni var einnig rakið að brugðist hafi verið við fyrstu vandamálum við framkvæmd verksins með breyttri vinnutilhögun og væri litið svo á að varnaraðilinn Officine Maccaferri S.p.A. hefði samþykkt það með því að grípa ekki inn í verkið. Töldu matsmenn breyttu vinnulagi hafa verið ábótavant og hefði borið að hafna tillögu um það. Að síðustu létu matsmenn uppi það álit að eftir að vandamál við framkvæmd verksins komu upp hefði verið rétt að fjarlægja svonefnda styrkta fyllingu, sem búið var að setja upp, og hefja verkið á ný frá grunni með endurbættu og endurhönnuðu styrktarkerfi varnargarðsins. Komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að kostnaður við „endurbyggingu og endurbætt kerfi“ næmi 155.471.350 krónum.

Að fenginni þessari matsgerð höfðaði sóknaraðili mál þetta á hendur varnaraðilum og er málatilbúnaður hans einkum reistur á niðurstöðum hennar. Gerir hann tvíþættar kröfur í málinu. Annars vegar fjárkröfu óskipt á hendur varnaraðilum öllum, sem hann reisir á því að hann hafi orðið fyrir tjóni sökum þess að hann hafi þurft „að endurbyggja verkið að þeim stað, sem verkið var komið, þegar hrunið átti sér stað“, en einstakir liðir í þeirri kröfu snúa að kostnaði vegna graftar, fyllingar, netgrinda og efnis. Hins vegar gerir sóknaraðili fjárkröfu á hendur varnaraðilanum Officine Maccaferri S.p.A. vegna aukins kostnaðar, sem hann kveðst hafa orðið fyrir vegna kaupa á efni, þar á meðal „netgrindum, geogrid og geotextile vegna nýrrar hönnunar á jarðvegsstyrktarkerfi“, þar sem hönnun þessa varnaraðila hafi verið gölluð. Sóknaraðili reisir kröfur sínar á hendur varnaraðilunum Officine Maccaferri S.p.A., Ósafli sf. og Eflu hf. einkum á þeim samningum, sem hann gerði við hvern þeirra og áður var getið, auk þess sem hann byggir á almennum reglum um skaðabætur innan samninga. Þá beinir sóknaraðili einnig kröfu að eigendum varnaraðilans Ósafls sf., varnaraðilunum ÍAV hf. og Marti Contractors Ltd., á þeim grundvelli að þeir beri óskipta og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum fyrstnefnda varnaraðilans samkvæmt ákvæðum laga nr. 50/2007 um sameignarfélög.

II

Sóknaraðili höfðaði mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Varnaraðilarnir Ósafl sf. og Officine Maccaferri S.p.A. hafa krafist þess að málinu verði vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að það hafi verið höfðað á röngu varnarþingi. Sá fyrrnefndi hefur haldið fram að sóknaraðila hefði borið að höfða mál gegn sér vegna verksins fyrir Héraðsdómi Vestfjarða, svo sem þeir hafi samið um í verksamningi. Sá síðarnefndi hefur á hinn bóginn borið fyrir sig að sóknaraðila sé óheimilt að höfða mál á hendur sér fyrir íslenskum dómstólum, en hann eigi heimilisvarnarþing á Ítalíu. Þótt kveðið hafi verið á um það í 5. gr. verksamnings sóknaraðila og varnaraðilans Ósafls sf. að mál vegna hans skyldu rekin fyrir Héraðsdómi Vestfjarða verður að gæta að því að samkvæmt 12. gr. samnings sóknaraðila og varnaraðilans Officine Maccaferri S.p.A. ber að reka mál vegna hans fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Sóknaraðili verður ekki vegna þessara ósamræmdu samningsákvæða sviptur rétti til að neyta þess hagræðis að reka eitt mál á hendur báðum þessum varnaraðilum, sem hvorki eiga heimilisvarnarþing í umdæmi Héraðsdóms Vestfjarða né hafa nokkra sýnilega hagsmuni af því að mál um þetta sakarefni verði rekið fyrir þeim dómstóli. Sóknaraðila var samkvæmt þessu frjálst að velja að reka mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og beina í því kröfum að öllum varnaraðilum, sbr. 1. mgr. 42. gr. og 1. mgr. 43. gr. laga nr. 91/1991. Málinu verður því ekki vísað frá héraðsdómi á þessum grundvelli.

Sóknaraðili krefst þess sem áður segir í fyrri lið dómkrafna sinna að öllum varnaraðilunum verði gert óskipt að greiða sér tiltekna fjárhæð í skaðabætur og beitir hann í því skyni aðilasamlagi samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, sem ekki hefur verið andmælt að skilyrði séu til. Þótt málatilbúnaður sóknaraðila sé ekki í öllum atriðum svo skýr sem skyldi eru annmarkar á reifun málsins þó ekki slíkir að úr því megi ekki bæta við munnlegan flutning þess, en sóknaraðili yrði þá ef til kæmi að bera halla af vanreifun málsins við efnisúrlausn um kröfur sínar.

Samkvæmt því, sem að framan greinir, verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Ákvörðun málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins verður að bíða efnisdóms, en varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilar, Officine Maccaferri S.p.A, Ósafl sf., ÍAV hf., Marti Contractors Ltd. og Efla hf., greiði óskipt sóknaraðila, Bolungarvíkurkaupstað, 300.000 krónur í kærumálskostnað.