409/2010

Fallist var á kröfu A, um að fella niður nauðungarvistun á sjúkrahúsi, sem ákveðin var af dóms- og mannréttindaráðuneytinu 17. júní 2010.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 24. júní 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði niður nauðungarvistun hennar á sjúkrahúsi, sem samþykkt var af dóms- og mannréttindaráðuneytinu 17. júní 2010. Kæruheimild er í 4. mgr. 31. gr., sbr. 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og þóknun skipaðs verjanda hennar greidd úr ríkissjóði.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar úr ríkissjóði.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt vottorð P-kk-ef H-kk-ef geðlæknis 27. júní 2010 varðandi sóknaraðila. Vottorðið er ritað í kjölfar athugunar læknisins á framlögðum gögnum, sjúkraskýrslum og munnlegum upplýsingum frá geðlækni og hjúkrunarfræðingum sem annast hafa sóknaraðila á geðdeild Landspítala frá 16. júní 2010. Þá átti læknirinn viðtöl við sóknaraðila 26. og 27. júní 2010. Í niðurlagi vottorðsins segir: „Aðsóknarkennd virðist ekki vera mikil nú. Í viðtölunum kemur heldur ekkert fram sem bendir til að hún hafi verið með einkenni aðsóknarkenndar fyrir innlögn. Mitt álit er að A virðist hafa vissa tilhneigingu til að leita ytri orsaka fyrir óförum sínum og jafnvel telja að aðrir séu haldnir hennar viðhorfum og líðan (frávarp), tilhneigingu sem má skýra af fyrri reynslu hennar, en jafnframt hefur hún tilhneigingu til sjálfsásakana, sem getur leitt til vanlíðunar og vonleysis. Við slíkar kringumstæður gæti frávarpið dregið úr sjálfsásökunum en aukið hættu á aðsóknarkennd og ranghugmyndum. Eftir 11 daga dvöl á geðdeild hafa hins vegar engin merki um ranghugmyndir eða önnur einkenni alvarlegs geðsjúkdóms í skilningi lögræðislaga komið fram, né koma þau fram í viðtölum mínum við hana. Ekki er hægt að útiloka að fyrir innlögn hafi hún verið með óeðlilega aðsóknarkennd og jafnvel uppfyllt greiningarskilmerki fyrir aðsóknargeðrofi. Um það er hins vegar ekki hægt að fullyrða út frá fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Þar er hegðun hennar lýst lauslega en ekki sjúkdómseinkennum nema að litlu leyti. Hafi slík aðsóknarkennd verið til staðar fyrir innlögn hefur hún gufað upp við innlögnina. Lýsingar hennar á mótlæti sem hún hefur orðið fyrir gætu hins vegar átt við rök að styðjast, a.m.k. að nokkru leyti, og gæti það útskýrt deilur, áreiti og átök, sem hún hefur, að hennar mati, ekki haft möguleika til að losa sig útúr og ekki haft möguleika á að flytja í burtu frá. Jafnvel þótt hún hafi haft á röngu að standa varðandi mótlætið sem hún lýsir, og jafnvel þótt lýsingar annarra á hegðun hennar séu réttar, nægir það ekki til að greina hjá henni alvarlegan geðsjúkdóm í skilningi lögræðislaga með neinni vissu, né að ástandi hennar megi jafna til slíks sjúkdóms. Líkur á því að hún sé haldin alvarlegum geðsjúkdómi eru harla litlar eftir að engin einkenni um slíkan sjúkdóm hafa fengist fram meðan á 11 daga dvöl hennar á geðdeild hefur staðið, þrátt fyrir gaumgæfilega könnun nokkurra reyndra fagmanna á geðheilbrigðissviði á því hvort einkenni alvarlegs geðsjúkdóms séu til staðar, og engin slík einkenni koma fram við skoðun undirritaðs. Niðurstaða mín er að ég tel að ekki séu til staðar einkenni sem gætu bent til þess að A sé haldin alvarlegum geðsjúkdómi, né að ástandi hennar megi jafna til slíks sjúkdóms, né að líkur séu á því að hún sé haldin alvarlegum geðsjúkdómi, eftir 11 daga dvöl á geðdeild án þess að nokkuð sem bendir til þess hafi komið fram.“

Sóknaraðili er sjálfráða. Í 1. mgr. 19. gr. lögræðislaga kemur fram sú meginregla að sjálfráða maður verður ekki vistaður nauðugur á sjúkrahúsi. Sóknaraðili var vistuð á geðdeild með vísan til undantekningarreglu í 2. mgr. greinarinnar þess efnis að læknir geti ákveðið að það skuli gert ef hinn sjálfráða er haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur eru taldar á að svo sé eða ástand hans sé þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms. Í hinum kærða úrskurði eru rakin þau gögn sem lágu þessari ákvörðun til grundvallar. Þegar á hinn bóginn er litið til nýjustu upplýsinga um sóknaraðila, sem fram koma í vottorði P-kk-ef H-kk-ef geðlæknis og raktar eru hér að framan, verður fallist á að varnaraðili hafi ekki sýnt fram á nauðsyn þess að vista skuli sóknaraðila nauðuga á sjúkrahúsi. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi um annað en málskostnað.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila og talsmanns varnaraðila vegna flutnings málsins fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, en þóknunin er ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi um annað en málskostnað.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, R-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, og skipaðs talsmanns varnaraðila, E-kvk-ef B-kvk-ef A-kvk-ef héraðsdómslögmanns, vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 125.500 krónur til hvors, greiðist úr ríkissjóði.