322/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu M um að fellt yrði úr gildi fjárnám í eignarhluta hans í fasteign. Fjárnámið var gert að kröfu Í hf. vegna sjálfskuldarábyrgðar sem M tókst á hendur vegna láns sem F ehf. hafði tekið hjá forvera Í hf.  Í dómi Hæstaréttar var fallist á með M að Í hf. hefði borið að fara að reglum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga þegar skuldaraskipti urðu á láninu og tveir einstaklingar urðu skuldarar þess í stað F ehf. Hefði Í hf. því verið skylt að meta greiðslugetu hinna nýju skuldara og veita M tilteknar upplýsingar þar að lútandi. Þótt Í hf. hefði vanrækt þetta var ekki talið að ákvæði 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga stæðu til þess að ógilda ábyrgð M. Skipti þar einkum máli að við skuldaraskiptin varð staða M ekki lakari en verið hafði fyrir hana, enda var þá óumdeilt að gjaldþrotaskipti blöstu við F ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. maí 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2013, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fellt yrði úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði í eignarhluta hans í Melbæ 41, Reykjavík, 24. október 2012 að kröfu sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði tókst varnaraðili á hendur sjálfskuldarábyrgð, ásamt R-kk-þgf J-kk-þgf, á 3.000.000 króna láni sem Fjallasport ehf. fékk hjá Sparisjóði vélstjóra, forvera sóknaraðila, 23. maí 2002. Varnaraðili kveður þetta lán hafa komið í stað annars, sem hann hafi einnig verið í ábyrgð fyrir. Aðdragandi þess að lánið var veitt hafi verið að hann, sem þá hafi verið almennur starfsmaður Fjallasports ehf., hafi verið í viðskiptasambandi við Sparisjóð vélstjóra og lagt hafi verið að sér að hafa milligöngu um lánveitingu sparisjóðsins til félagsins, en honum hafi verið ókunnugt um fjárhag þess. Sparisjóðurinn hafi fallist á að veita lánið gegn því að hann tækist á hendur sjálfskuldarábyrgð á því. Þegar skuldabréfið með sjálfskuldarábyrgð varnaraðila var gert í maí 2002 var í gildi samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Samkvæmt heiti sínu, og ákvæði 3. gr. samkomulagsins um gildissvið þess, tók það ekki til tilvika er einstaklingur gekkst í ábyrgð fyrir skuld rekstraraðila. Það átti því ekki við um framangreinda ábyrgð varnaraðila.

Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms voru þrisvar sinnum gerðar breytingar á skilmálum skuldabréfsins en eftir þær var Fjallasport ehf. eitt skuldari en þrír sjálfskuldarábyrgðarmenn, varnaraðili, R-kk-nf J-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf. Skuldaraskipti fóru fram 7. júlí 2008, en þá urðu R-kk-nf J-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf skuldarar en varnaraðili einn sjálfskuldarábyrgðarmaður. Kröfuhafi samþykkti skuldskeytinguna og það gerði varnaraðili einnig. Ekki er ágreiningur um að tilefni skuldskeytingarinnar var, að við blasti að bú Fjallasports ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta innan skamms. Enn var gerð skilmálabreyting á skuldabréfinu 1. október 2008 og samþykkti varnaraðili þá breytingu.

Vanskil urðu á skuldabréfinu og voru greiðsluáskoranir sendar skuldurum og varnaraðila 22. janúar 2010 og fjárnám síðar gert til tryggingar greiðslu skuldarinnar í eignarhluta varnaraðila í tilgreindri fasteign. Það fjárnám felldi héraðsdómur úr gildi með hinum kærða úrskurði.

II

Krafa varnaraðila er einkum á því reist, að hann hafi verið almennur starfsmaður Fjallasports ehf. er hann gekkst undir sjálfskuldarábyrgðina við þær aðstæður, sem áður greinir. Varnaraðili kveðst ekkert hafa þekkt til fjárhagsstöðu einkahlutafélagsins eða R-kk-ef J-kk-ef og heldur ekki K-kvk-ef S-kvk-ef. Hann kveður forvera sóknaraðila á hinn bóginn hafa verið þetta allt vel kunnugt. Eins og áður greinir gilti samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga ekki um þá ábyrgð, sem varnaraðili undirgekkst 23. maí 2002 þar sem skuldari var einkahlutafélag.

Varnaraðili reisir kröfu sína einnig á því að sóknaraðila hafi borið að meta greiðslugetu R-kk-ef J-kk-ef og K-kvk-ef S-kvk-ef í júlí 2008 er skuldskeytingin fór fram. Þótt skuldaraskipti, eins og þau sem fram fóru í júlí 2008, feli ekki í sér stofnun nýrrar kröfu, verður fallist á með varnaraðila að sú breyting sem fólst í því að varnaraðili ábyrgðist eftir hana skuld tveggja einstaklinga, en ekki rekstraraðila eins og áður var, hafi leitt til þess að forvera sóknaraðila bar að fara að reglum samkomulagsins. Er það enda samkvæmt orðum sínum ekki bundið við þau tilvik að til ábyrgðar sé stofnað í upphafi skuldarsambands. Í því fólst að honum var samkvæmt 3. grein samkomulagsins skylt að láta fara fram mat á greiðslugetu skuldaranna og sinna þeim skyldum um upplýsingagjöf til varnaraðila, sem mælt er fyrir um í 4. grein og 5. grein þess. Óumdeilt er að þetta var ekki gert.

Varnaraðili telur að það eigi að leiða til ógildis loforðs hans um að bera áfram sjálfskuldarábyrgð á láninu og vísar í því efni til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þótt fallist sé á, að það hafi verið á ábyrgð sóknaraðila, að ekki var sinnt þeim skyldum sem samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga kvað á um við skuldskeytinguna í júlí 2008, leiðir það ekki sjálfkrafa til ógildingar á loforði varnaraðila um að bera áfram sjálfskuldarábyrgð á láninu. Fullnægja þarf einnig skilyrðum þeim, sem mælt er fyrir um í 33. gr., ef sú grein á við, um að óheiðarlegt sé vegna atvika, sem fyrir hendi voru þegar loforðið kom til vitundar móttakanda þess, að bera það fyrir sig. Sé 36. gr. laganna beitt þarf að fullnægja þeim skilyrðum að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera loforðið fyrir sig og skal við mat á því líta til efnis samnings, atvika við samningsgerð, stöðu aðila við hana og atvika, sem síðar komu til. Ekki hefur verið sýnt fram á að skilyrðum tilgreindra lagaákvæða sé fullnægt og verður niðurstaða um ógildingu heldur ekki reist á heildarmati á öllum atvikum. Skiptir einkum máli í þessu sambandi að við skuldskeytinguna í júlí 2008 varð staða varnaraðila ekki lakari, en verið hafði fyrir hana, enda óumdeilt að gjaldþrotaskipti blöstu við Fjallasporti ehf.

Samkvæmt framansögðu hefur ekki verið sýnt fram á að skilyrði ógildingar á loforði varnaraðila séu fyrir hendi og verður því hafnað kröfu hans um að fella úr gildi fjárnámsgerðina, sem krafan lýtur að.

Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, M-kk-ef K-kk-ef H-kk-ef, um að fjárnám sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá honum 24. október 2012 að kröfu sóknaraðila, Íslandsbanka hf., verði fellt úr gildi.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.