613/2013

O höfðaði mál gegn I ehf., L hf. og G ehf. vegna álagningar fráveitugjalds á tiltekna fasteign. Hluti fasteignarinnar var tengdur fráveitukerfi O en aðrir hlutar hennar voru tengdir öðru fráveitukerfi. Greindi aðila á um hvort O hefði verið heimilt að leggja fráveitugjald á alla fasteignina miðað við heildarfermetrafjölda hennar eða einungis fermetrafjölda þess hluta sem sannanlega var tengdur fráveitukerfi O. Að virtu orðalagi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009, um uppbyggingu og rekstur fráveitna, eins og það yrði skýrt í ljósi lögskýringargagna, var talið að um fráveitugjald samkvæmt lögunum færi eftir reglum sem um þjónustugjöld giltu. Af þessu eðli gjaldsins var talið leiða að það yrði ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Samkvæmt þessu þótti óheimilt að heimta fráveitugjaldið vegna hluta fasteignarinnar er málið laut að sem ekki voru tengdir fráveitukerfi O. Voru I ehf., L hf. og G ehf. því sýknað af kröfu O.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma Þ-kk-nf Ö-kk-nf hæstaréttardómari, I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og E-kk-nf Ó-kk-nf fyrrverandi héraðsdómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. september 2013 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að ógiltur verði úrskurður úrskurðarnefndar samkvæmt lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir frá 14. nóvember 2011 í málinu nr. 13/2011. Þá krefst áfrýjandi þess að staðfest verði sú álagning fráveitugjalda sem hann lagði á fasteignina Krókatún 22-24 á Akranesi með fastanúmerið 210-1212 fyrir árið 2011. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Á vestanverðu Akranesi gengur í sjó út tangi einn sem á hafa verið reist nokkur mannvirki. Þeirra á meðal er fasteignin Krókatún 22-24 sem eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi er atvinnuhúsnæði með eitt fastanúmer, 210-1212. Skiptist hún í fjóra matshluta sem hver um sig voru reistir á mismunandi tímum. Heildarflatarmál byggingarinnar er samkvæmt fasteignaskrá 2.438,2 fermetrar og var elsti matshlutinn reistur árið 1943 en hinir á árunum 1954, 1960 og 1997. Fasteignir á tanganum munu frá upphafi ekki hafa verið tengdar fráveitukerfi sveitarfélagsins Akraness heldur sérstöku fráveitukerfi. Hið sameiginlega fráveitukerfi fasteigna á tanganum liggur í sjó út í svokallað Krókalón og voru þar samkvæmt gögnum málsins reistir tveir brunnar sem hreinsa skólp sem úr kerfinu fer út í lónið. Brunnarnir munu hreinsaðir reglulega af fyrirtækjum sem veita slíka þjónustu og bera fasteignaeigendur á tanganum kostnað af þeirri þjónustu.

Yngsta viðbyggingin við Krókatún 22-24 var sem fyrr segir reist 1997 og er hún 751.5 fermetrar að stærð eða sem nemur rúmlega 30% af heildarflatamáli byggingarinnar. Einungis þessi matshluti fasteignarinnar er tengdur fráveitukerfi áfrýjanda og að auki salerni í eldri hluta byggingarinnar en aðrir hlutar hennar eru tengdir hinu sameiginlega fráveitukerfi fasteigna á tanganum.

II

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna er sveitarfélagi skylt að koma á fót og starfrækja sameiginlega fráveitu í þéttbýli og af 9. mgr. sömu lagagreinar leiðir að sveitarfélag hefur þar einkarétt til reksturs slíkrar veitu. Á grundvelli 8. mgr. 4. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 9/2009, hefur sveitarfélagið Akranes falið áfrýjanda skyldur sínar og réttindi hvað varðar uppbyggingu, rekstur og eignarhald fráveitna í sveitarfélaginu. Áfrýjandi starfar samkvæmt lögum nr. 136/2013 um Orkuveitu Reykjavíkur en samkvæmt 1. mgr. 2. gr. þeirra laga stundar áfrýjandi rekstur fráveitu. Áður giltu um starfsemi áfrýjanda lög nr. 139/2001 um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur.

Ágreiningur aðila lýtur að álagningu fráveitugjalds á fasteignina að Krókatúni 22-24 fyrir árið 2011. Nánar tiltekið greinir aðila á um hvort áfrýjanda sé heimilt að leggja fráveitugjald samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 á alla fasteignina miðað við heildarfermetrafjölda hennar eða einungis þann fermetrafjölda sem sannanlega er tengdur fráveitukerfi áfrýjanda. Í upphafi árs 2011 var stefndi I.Á. hönnun ehf. umráðamaður fasteignarinnar samkvæmt fjármögnunarleigusamningi við stefnda Lýsingu hf. en samkvæmt samningnum greiddi stefndi I.Á. hönnun ehf. lögbundin gjöld vegna eignarinnar. Stefndi Lýsing hf. afsalaði eigninni til stefnda Grenja ehf. 13. október 2011. Álagning áfrýjanda vegna fráveitu miðast við fermetrafjölda þeirra fasteigna sem fráveitan þjónar. Á álagningarseðli áfrýjanda vegna fráveitugjalds fyrir Krókatún 22-24 fyrir árið 2011 kemur fram að miðað sé við 2.434,3 fermetra. Stefndi I.Á. hönnun ehf. kærði ákvörðun áfrýjanda um álagninguna til úrskurðarnefndar samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1998 og 14. nóvember 2011 kvað nefndin upp úrskurð um að málinu skyldi heimvísað til nýrrar álagningar og að hún skyldi miðast við hve stór hluti húseigna á lóðinni Krókatúni 22-24 væri tengdur fráveitu áfrýjanda. Hefur áfrýjandi höfðað mál þetta á hendur stefndu til að fá hnekkt úrskurði úrskurðarnefndarinnar.

III

Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 er heimilt að innheimta fráveitugjald „af öllum fasteignum sem tengdar eru eða munu tengjast fráveitu sveitarfélags“. Í 2. mgr. 15. gr. segir að miða skuli við að fráveitugjald ásamt öðrum tekjum fráveitu standi undir rekstri hennar. Sérstaklega er tekið fram að til reksturs teljist fjármögnunarkostnaður, viðtakarannsóknir, vöktun og fyrirhugaður stofnkostnaður samkvæmt langtímaáætlun veitunnar. Þá segir að heimilt sé að miða fráveitugjaldið við fast gjald auk álags vegna stærðar eða notkunar fasteignar. Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á því að 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 feli í sér fullnægjandi lagastoð fyrir álagningu fráveitugjalds á umrædda fasteign í heild en ekki aðeins hluta hennar. Áfrýjandi hafi fullnægt þeim skyldum sem á honum hvíli, enda sé lóð fasteignarinnar tengd fráveitukerfi en lagning heimæða og annarra lagna innan lóðar sé á ábyrgð eiganda eignarinnar, sbr. 1. mgr. 11. gr. og 2. mgr. 12. gr. laga nr. 9/2009. Af 9. mgr. 4. gr. laganna leiði að stefndu sé óheimilt að nota aðrar fráveitur en fráveitu áfrýjanda.

Í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 9/2009 var gert ráð fyrir að heimilt yrði að innheimta fráveitugjald „af öllum fasteignum sem tengdar eru eða geta tengst fráveitu sveitarfélags“. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi var ákvæðinu breytt og það samþykkt þannig að í stað orðanna „geta tengst“ komu orðin „munu tengjast“. Í nefndaráliti vegna breytingarinnar kom fram að nefndin teldi orðalag frumvarpsins of víðtækt og að hún legði áherslu á að gjaldtaka samkvæmt ákvæðinu væri „í samræmi við magn og þar með notkun á fráveitukerfinu.“ Þá kom fram í athugasemdum við 15. gr. frumvarpsins, sem fjallaði um gjaldskrár fyrir fráveitur, að regla þeirrar frumvarpsgreinar byggðist „á almennum sjónarmiðum um álagningu þjónustugjalda, þ.e. að ekki skuli ákveða í gjaldskrá hærra gjald en sem nemur kostnaði af að veita þjónustuna“.

Þegar virt er orðalag 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009, eins og það verður skýrt í ljósi lögskýringargagna, fer um fráveitugjald samkvæmt þeim lögum eftir reglum sem um þjónustugjöld gilda. Af þessu eðli gjaldsins leiðir að það verður ekki lagt á nema gjaldandi fái þá þjónustu sem svarar til gjaldtökunnar, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í málum nr. 396/2013 og nr. 397/2013. Samkvæmt þessu var óheimilt að heimta fráveitugjald vegna þeirra hluta húsa á fasteigninni Krókatúni 22-24 sem ekki voru tengd fráveitukerfi áfrýjanda. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefndu málkostnað samkvæmt því sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Orkuveita Reykjavíkur, greiði óskipt stefndu, I.Á. hönnun ehf., Lýsingu hf. og Grenjum ehf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.