447/2016

Í málinu krafðist E greiðslu á 11.016.258 krónum sem hann taldi lögmanninn K hafa oftekið sér sem þóknun vegna innheimtustarfa, en þá þóknun tók K til sín af greiðslu til E samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 302/2013. Talið var ósannað að K hefði frá upphafi áskilið sér þóknun byggða á heildarhagsmunum við innheimtuna eða að E hefði á annan hátt verið gert ljóst hvert endurgjaldið fyrir þá vinnu hefði getað orðið. Þá var litið svo á að umkrafið endurgjald K hefði verið langt umfram það sem honum hefði verið rétt að áskilja sér vegna innheimtunnar og að leggja yrði í ljósi atvika heildstætt mat á hvað væri hæfilegt í þeim efnum. Að þessu virtu og að teknu tilliti til innborgana E var talið að K hefði oftekið 10.202.508 krónur í þóknun og haldið þeirri fjárhæð. Var honum gert að standa E skil á henni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. júní 2016. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og að „kröfur áfrýjanda í gagnsök í héraði verði teknar til greina“. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í héraðsdómi leitaði stefndi eftir lögmannsþjónustu áfrýjanda á árinu 2008, eftir að vanskil höfðu orðið á greiðslu kaupverðs tveggja einkahlutafélaga, sem stefndi seldi félagi með heitinu FS21 ehf. á árinu 2007. Undirritaði stefndi af þessu tilefni yfirlýsingu 2. apríl 2008 þar sem hann fól áfrýjanda að innheimta hina vangoldnu skuld. Á árinu 2011 ákvað stefndi í samráði við áfrýjanda að höfða skaðabótamál á hendur þeim sem höfðu haft milligöngu um sölu einkahlutafélaganna. Þeirri málsókn lyktaði með dómi Hæstaréttar 7. nóvember 2013 í máli nr. 302/2013, þar sem stefnda voru dæmdar 122.488.155 krónur með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum og auk þess 4.000.000 krónur í málskostnað. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi voru 15. nóvember 2013 lagðar inn á reikning lögmannsstofu áfrýjanda 168.021.535 krónur en sú fjárhæð samanstóð af dæmdum skaðabótum, vöxtum og málskostnaði. Hinn 19. sama mánaðar voru 140.000.000 krónur færðar af reikningi lögmannsstofunnar á reikning stefnda með þeim skilaboðum frá starfsmanni hennar að gengið yrði frá uppgjöri við hann síðar.

Lögmannsstofa áfrýjanda gerði í kjölfarið tvo reikninga vegna þjónustu við stefnda. Annars vegar var reikningur nr. 1638 frá 31. janúar 2014 að fjárhæð 19.438.527 krónur og kom þar fram að hann væri reistur á samkomulagi áfrýjanda og stefnda vegna kostnaðar við rekstur á máli því er lauk með áðurgreindum dómi Hæstaréttar 7. nóvember 2013. Hins vegar var reikningur nr. 1721 frá 14. apríl 2014 að fjárhæð 14.196.985 krónur og kom þar fram að hann væri vegna innheimtu á hendur FS21 ehf. Stefndi vildi ekki una reikningsgerðinni og bar í samræmi við ákvæði laga nr. 77/1998 um lögmenn þann ágreining undir úrskurðarnefnd Lögmannafélags Íslands sem kvað upp úrskurð í málinu 10. október 2014. Niðurstaða nefndarinnar var að þóknun samkvæmt reikningi nr. 1638 að fjárhæð 19.438.527 krónur fæli í sér hæfilegt endurgjald í skilningi 24. gr. laga nr. 77/1998. Á hinn bóginn taldi nefndin að hæfilegt endurgjald samkvæmt reikningi nr. 1721 vegna innheimtustarfa í þágu stefnda væri 850.000 krónur án virðisaukaskatts.

Stefndi höfðaði mál þetta til að fylgja eftir niðurstöðu úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands hvað varðaði reikning nr. 1721. Er kröfugerð stefnda, eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi, reist á því að af þeim 28.021.535 krónum sem áfrýjandi hélt eftir af þeirri greiðslu, sem lögð var inn á reikning lögmannsstofu hans í kjölfar dóms Hæstaréttar 7. nóvember 2013, hafi að minnsta kosti 11.016.258 krónum verið haldið eftir umfram heimild.

Að sönnu gætir nokkurs ósamræmis í málatilbúnaði stefnda um grundvöll málsóknar hans. Auk reglna samninga- og kröfuréttar vísar stefndi kröfum sínum til stuðnings til reglna um skaðabætur utan samninga, þar sem hann hafi beðið fjártjón vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi áfrýjanda. Þrátt fyrir þetta ósamræmi má, sbr. d., e. og f. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, af samhengi kröfugerðar, málsástæðna og lagaraka stefnda vera ljóst, að málsókn hans sé á því reist að áfrýjandi hafi í samningssambandi þeirra oftekið sér þóknun vegna innheimtustarfanna og sé hann sóttur til greiðslu skuldar sem af því stafi. Að gættu þessu er með skírskotun til forsendna hins áfrýjað dóms staðfest niðurstaða hans um að áfrýjandi sé réttur aðili málsins til varnar en ekki lögmannsstofa hans. Ber áfrýjandi samkvæmt því ábyrgð gagnvart stefnda á endurgreiðslu þess fjár sem sá fyrrnefndi kann eftir atvikum að hafa oftekið sér í þóknun vegna starfa í þágu stefnda og haldið umfram heimild.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er staðfest að ósannað sé að áfrýjandi hafi frá upphafi áskilið sér þóknun byggða á heildarhagsmunum við innheimtuna eða að stefnda hafi á annan hátt verið gert ljóst hvert endurgjaldið fyrir þá vinnu gæti orðið. Á sama hátt er staðfest sú niðurstaða dómsins að umkrafið endurgjald samkvæmt reikningi nr. 1721 hafi verið langt umfram það sem áfrýjanda var rétt að áskilja sér vegna innheimtunnar og að leggja verði í ljósi atvika heildstætt mat á hvað sé hæfilegt í þeim efnum. Með skírskotun til forsenda héraðsdóms er jafnframt staðfest sú niðurstaða að hæfilegt endurgjald áfrýjanda fyrir innheimtustörfin hafi með virðisaukaskatti verið 1.380.500 krónur, enda hefur áfrýjandi í málatilbúnaði sínum ekki lagt fram gögn sem fá því hnekkt.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest úrlausn hans um að innborganir stefnda til áfrýjanda 1. apríl 2008 og 3. maí 2010, samtals 1.500.000 krónur, hafi verið vegna innheimtustarfanna. Áfrýjandi hefur viðurkennt að innborganir stefnda 22. febrúar, 13. júlí og 5. september 2013, samtals 1.500.000 krónur, hafi verið vegna innheimtunnar og annars málareksturs í þágu stefnda. Samkvæmt þessu hefur stefndi með innborgunum sínum greitt áfrýjanda samtals 3.000.000 krónur í þóknun vegna þeirra starfa.

Eins og fyrr greinir voru 15. nóvember 2013 lagðar 168.021.535 krónur inn á reikning lögmannsstofu áfrýjanda til greiðslu kröfu samkvæmt dómi Hæstaréttar 7. sama mánaðar og var hluta þeirrar fjárhæðar haldið eftir upp í lögmannsþóknun. Í ljósi þess sem áður greinir að hæfilegt endurgjald samkvæmt reikningi nr. 1638 sé 19.438.527 krónur og 1.380.500 krónur samkvæmt reikningi nr. 1721 átti áfrýjandi, þegar umrædd fjárhæð var lögð inn á reikning lögmannsstofu hans 15. nóvember 2013, rétt til þóknunar samtals að fjárhæð 20.819.027 krónur. Að teknu tilliti til innborgana stefnda samkvæmt framansögðu, samtals að fjárhæð 3.000.000 krónur, er ljóst að áfrýjandi hefur oftekið 10.202.508 krónur í þóknun og haldið þeirri fjárhæð. Ber honum að standa stefnda skil á henni og verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Eftir framangreindum úrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, K-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda, E-kk-þgf J-kk-þgf, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.