658/2011

X var sakfelldur í héraði fyrir fjárdrátt með því að hafa án heimildar lánað þrjár bifreiðar, sem hann og fyrirtæki í hans eigu höfðu á kaupleigu, og ekki sinnt áskorun eigenda um að skila þeim, en þetta hafi falið í sér ólögmæta tileinkun sem valdið hefði tjóni. Í dómi Hæstaréttar sagði meðal annars að framangreind háttsemi X hefði ekki rúmast innan verknaðarlýsingar ákæru og yrði hann því ekki sakfelldur fyrir hana, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Hins vegar taldi dómurinn að á munnlegum framburði X fyrir héraðsdómi hefði verið slíkur ólíkindablær að sennilegt mætti telja að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi hans hafi verið röng svo einhverju skipti um úrslit málsins. Væri því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. nóvember 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá dómi, til vara sýknu af þeim, en að því frágengnu að fjárhæðir þeirra verði lækkaðar.

Landsbanki Íslands hf., sem tekið hefur við réttindum og skyldum Avant hf., og Lýsing hf. krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er einkaréttarkröfur varðar.

I

Eins og greinir í héraðsdómi var fyrirtækið A ehf. í eigu ákærða og Y. Samkvæmt vottorði hlutafélagaskrár var tilgangur félagsins meðal annars kaup og sala bifreiða. Félagið var skráð árið 2005 og var Y stjórnarformaður, en ákærði var framkvæmdastjóri félagsins og átti sæti í stjórn þess þar til tilkynnt var að hann hefði sagt sig úr henni 18. september 2008. Ákærði og Y munu hafa verið einu starfsmenn félagsins og stýrt starfsemi þess í sameiningu. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 19. mars 2009.

Með samningi 31. maí 2007 tók A ehf. á kaupleigu bifreiðina SU [...] af Avant hf. Var samningurinn undirritaður af fyrrgreindum Y en hann gekkst einnig í sjálfskuldarábyrgð fyrir efndum samningsins. Hinn 22. júní sama ár var gerð sú breyting á samningnum að bifreiðin SH [...] var skráð sem nýr leigumunur í stað þeirrar bifreiðar sem samningurinn tók upphaflega til. Loks var af hálfu Avant hf. og A ehf. undirritað skjal 28. maí 2008 sem bar yfirskriftina „veðflutningur“ en þar sagði að bifreiðin SH [...] hafi verið leyst úr veðböndum og þau færð yfir á bifreiðina UP [...] af gerðinni Mazda CX7. Skráður eigandi þeirrar bifreiðar var Avant hf. Með bréfi 26. janúar 2009 rifti Avant hf. samningi um kaupleigu á bifreiðinni og krafðist afhendingar á henni.

Hinn 22. febrúar 2008 var bifreiðin DJ [...] af gerðinni Mazda MX5 tekin á kaupleigu hjá Avant hf., sem var skráður eigandi hennar. Með skjali sem bar yfirskriftina „skuldskeyting“ tók A ehf. við öllum skyldum og skuldbindingum fyrri greiðanda skuldabréfs sem sagt var hvíla á 1. veðrétti í bifreiðinni. Undir skjalið ritaði Y fyrir hönd A ehf., en hann gekkst í sjálfskuldarábyrgð til tryggingar efndum. Með bréfi 26. janúar 2009 rifti Avant hf. samningnum og krafðist þess að fá bifreiðina afhenta.

Þá tók ákærði með samningi 18. nóvember 2008 á kaupleigu af Lýsingu hf. bifreiðina RO [...] af gerðinni Ford Mustang, en leigusali var skráður eigandi hennar. Þeim samningi rifti Lýsing hf. með skeyti 19. mars 2009 og krafðist afhendingar á bifreiðinni.

Þrátt fyrir að kaupleigusamningunum hafi verið rift var bifreiðunum ekki skilað. Hinn 15. og 17. september 2009 bárust lögreglu tilkynningar um að bifreiðarnar DJ [...] og UP [...] hefðu fundist. Höfðu þá ýmsir munir verið teknir af og úr bifreiðunum. Um þetta leyti hafði vörslusviptingarfyrirtæki einnig uppi á bifreiðinni RO [...] og var hún í svipuðu ástandi.

Málið var höfðað með ákæru 21. júní 2011 en þar var ákærða og Y gefinn að sök fjárdráttur með því að hafa fénýtt sér bifreiðarnar UP [...] og DJ [...] með því að rífa eða láta rífa þær niður og ráðstafa úr þeim varahlutum. Einnig var ákærða gefið að sök sama brot að því er varðaði bifreiðina RO [...]. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Á hinn bóginn var Y sýknaður og unir ákæruvaldið því.

II

Af hálfu ákærða er því borið við að ekki hafi verið í gildi kaupleigusamningur milli A ehf. og Avant hf. um bifreiðarnar UP [...] og DJ [...]. Því hafi síðargreinda félagið aðeins notið tryggingarréttinda í bifreiðunum sem að réttu lagi hafi verið í eigu A ehf. Af þeim sökum geti sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök ekki falið í sér fjárdrátt. Svo sem áður er rakið var Avant hf. skráður eigandi umræddra bifreiða. Umráð þeirra gátu því ekki verið reist á öðru en að í gildi væri kaupleigusamningur sem tók til þeirra, enda hefur A ehf. ekki fengið eignarheimild fyrir bifreiðunum. Samkvæmt þessu verður krafa um sýknu ekki byggð á því að bifreiðarnar hafi verið í eigu A ehf.

Ákærði hefur einnig hreyft því að kaupleigusamningar um þær þrjár bifreiðar sem ákæra tekur til hafi verið lánssamningar sem í orði kveðnu hafi verið klæddir í búning kaupleigu. Því geti háttsemin ekki talist fjárdráttur. Þessi röksemd er haldlaus, enda leiðir beint af skilmálum samninganna að eignarréttur var hjá leigusala þar til lokagreiðsla leigu hafði verið innt af hendi. Í þeim efnum breytir engu þótt farið verði með kröfuréttindi á grundvelli samninganna eins og um lánssamninga væri að ræða sem falli undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010.

III

Við skýrslugjöf hjá lögreglu kannaðist ákærði við að hafa tekið ákvörðun um að rífa bifreiðarnar UP [...] og DJ [...]. Einnig kannaðist hann við að hafa sjálfur rifið bifreiðina RO [...]. Þetta hafi verið gert þar sem hátt verð hafi fengist á þessum tíma fyrir varahluti en ætlunin hafi verið að flytja inn varahluti á lægra verði frá Bandaríkjunum til að setja í bifreiðarnar áður en þeim yrði skilað.

Fyrir dómi neitaði ákærði hins vegar sök og skýrði svo frá að bifreiðunum UP [...] og DJ [...] hefði ekki verið skilað þar sem þær hafi verið lánaðar öðrum. Árangurslaust hafi verið reynt að fá bifreiðarnar aftur en öðrum bifreiðum í útláni á vegum fyrirtækisins A ehf. hafi verið skilað. Nánar aðspurður kvaðst ákærði lítið hafa þekkt til þeirra sem fengu að láni bifreiðar frá fyrirtækinu og gat ekki nafngreint þá en þeir hefðu lánað bifreiðarnar áfram. Einnig sagði ákærði að engin gögn væru fyrir hendi um þessi lán á bifreiðum. Þá greindi ákærði frá því að bifreiðin RO [...] hafi verið sett á aðra bílasölu og þaðan hafi hún horfið eftir að einhver fékk hana lánaða. Um breyttan framburð miðað við frásögn hjá lögreglu sagði ákærði að hann hafi fundið til ábyrgðar og því kosið að gangast þar við að hafa rifið bifreiðarnar. Á grundvelli þessa framburðar var ákærði sakfelldur með hinum áfrýjaða dómi fyrir að hafa án heimildar lánað bifreiðarnar og ekki sinnt áskorun eigenda um að skila þeim, en þetta hafi falið í sér ólögmæta tileinkun sem valdið hafi tjóni. Ákærði hafi því gerst sekur um fjárdrátt með því draga sér bifreiðarnar. Þessi hegðun rúmast ekki innan verknaðarlýsingar ákæru og verður ákærði því ekki sakfelldur fyrir hana, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Samkvæmt 2. mgr. 208 gr. laga nr. 88/2008 endurmetur Hæstiréttur ekki niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu hér fyrir dómi. Á skýringum sem ákærði hefur gefið á því að hafa horfið frá játningu sinni hjá lögreglu og frásögn hans að öðru leyti er slíkur ólíkindablær að sennilegt má telja að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi hafi verið röng svo að einhverju skipti um úrslit máls. Er því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda ákærða sem ákveðin er með virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 4. október 2011 og er málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.