666/2006

I var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa tvisvar sinnum haft samræði við Z þroskaheftan starfsmann á hæfingarstöð fyrir fatlaða einstaklinga, en I starfaði þar sem stuðningsfulltrúi, og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka. Af geðrannsókn og gögnum málsins var talið ótvírætt að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga ættu ekki við um hagi I og var brot hans, með vísan til 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, talið varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. þeirra. Refsing I var talin hæfilega ákveðin fangelsi í 2 ár og var honum einnig gert að greiða Z 800.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 13. desember 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst refsiþyngingar.

Ákærði krefst þess að refsing verði felld niður eða hún skilorðsbundin. Þá krefst hann þess aðallega að kröfu Z verði vísað frá dómi, en til vara að krafan verði lækkuð.

Í yfirlýsingu ákærða um áfrýjun 11. desember 2006 er ekki tekið fram að áfrýjað sé í því skyni fá hnekkt niðurstöðu héraðsdóms um kröfu Z. Kemur krafan því ekki til umfjöllunar fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 151. gr. og 1. mgr. 173. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum.

I.

Ákærði er sakaður um kynferðisbrot með því að hafa mánudaginn 5. september 2005 á þáverandi dvalarstað sínum í Reykjavík tvisvar sinnum haft samræði við þroskaheftan starfsmann á [...], sem er hæfingarstöð fyrir fatlaða einstaklinga, en ákærði starfaði þar sem stuðningsfulltrúi, og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka.

Í ákæru eru ætluð brot ákærða heimfærð undir 196. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. og 5. gr. laga nr. 40/1992. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var þessum ákvæðum breytt með lögum nr. 61/2007. Fer því um dóm vegna ætlaðra brota eftir 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

Nokkur ný skjöl um andlega hagi ákærða hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Í gögnum frá geðdeild barnaspítala Hringsins frá júlí 1976 kemur fram að héraðslæknir í heimabyggð ákærða hafi vísað honum, þá 15 ára gömlum, til geðdeildarinnar vegna hræðslukasta, námserfiðleika og félagslegrar einangrunar. Við sálfræðileg próf mældist greindarvístala hans um 65 stig, sem taldist við efri mörk vangefni. Var þá talið að hann væri í brýnni þörf fyrir meðferð. Í geðrannsókn T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis 11. maí 2007, en hann var dómkvaddur 23. mars sama ár til að meta andlega hagi ákærða að beiðni hans, kemur fram að greind ákærða hafi í klínísku viðtali verið metin í löku meðallagi. Í athugun E-kk-ef L-kk-ef sálfræðings, sem geðlæknirinn kvaddi sér til aðstoðar, kemur fram að allmikið ósamræmi hafi verið milli getu hans á munnlegum og verklegum þáttum í greindarprófum. Helstu vandamálin hafi verið skortur á stærðfræðikunnáttu og almennri þekkingu, en ákærði lesi ekkert og skrifi ekki heldur, svo og erfiðleikar við að skilja orsök og afleiðingu athafna. Mældist munnleg geta hans 75 stig en verkleg 100 stig og greindarvísitala í heild 85 stig, sem sé slök meðalgreind. Taldi sálfræðingurinn þetta í fullu samræmi við útkomuna 1976 að teknu tilliti til áhrifa skólagöngu, atvinnureynslu og aukins þroska ákærða síðan. Í niðurstöðu matsmannsins segir að hann telji ákærða ekki haldinn geðveiki, andlegum vanþroska eða hrörnun, rænuskerðingu eða öðru samsvarandi ástandi sem orðið hafi til þess að hann sé ófær um að stjórna gerðum sínum. Þá hafi greind hans ekki áhrif á getu hans til að stjórna gerðum sínum. Engar læknisfræðilegar ástæður mæli gegn því að refsing geti borið árangur verði ákærði sakfelldur.

II.

Af framangreindri niðurstöðu geðrannsóknar á ákærða og gögnum málsins að öðru leyti er ótvírætt að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga eiga ekki við um hagi hans. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða. Verður brot hans, með vísan til 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, talið varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. þeirra, sbr. 3. gr. og 6. gr. laga nr. 61/2007.

Ákærði hefur ekki áður verið sakfelldur fyrir refsiverða háttsemi. Brot hans var alvarlegt og er sérstök þörf á að einstaklingar sem brotaþoli lifi í vernduðu umhverfi. Af héraðsdómi verður ráðið að dómendur hafa við úrlausn sína miðað við að ákærði væri nálægt meðallagi í færni. Af gögnum þeim sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt og að framan eru rakin verður þó ráðið að nokkuð skorti þar á og að félagsleg hæfni hans sé slæm. Við ákvörðun refsingar verður engu að síður að taka tillit til þess að hann starfaði við að leiðbeina brotaþola og misnotaði það traust sem hún bar til hans vegna starfa hans. Þegar alls þessa er gætt er refsing ákærða hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi. Vegna alvarleika brots ákærða eru ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur til handa brotaþola og sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, I-kk-nf E-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 600.750 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur.