576/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu I um að mál, sem félagið hugðist höfða á hendur K og varðaði úrskurð úrskurðarnefndar um upplýsingamál, sætti flýtimeðferð. Fyrir Hæstarétti krafðist I þess aðallega að hinn kærði úrskurður yrði ómerktur þar sem héraðsdómari hafi verið vanhæfur til úrlausnar málsins vegna vanhæfis dómstjóra dómstólsins. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu I. Tekið var fram í því sambandi að dómstjóri hefði ekki boðvald yfir dómurum þegar kæmi að úrlausn mála sem þeim væru falin. Dómarar væru sjálfstæðir í störfum sínum, færu einungis eftir lögum og lytu þar aldrei boðvaldi annarra. Var því ekki talið að vanhæfi dómstjóra leiddi sjálfkrafa af sér vanhæfi annarra dómara við dómstólinn. Hæstiréttur hafnaði einnig varakröfu I um að leggja fyrir héraðsdóm að gefa út réttarstefnu til flýtimeðferðar í málinu. Hæstiréttur taldi að fyrsta skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 væri fullnægt þar sem í fyrirhuguðu dómsmáli yrði krafist ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Var málið því talið varða ákvörðun stjórnvalds í skilningi ákvæðisins. Hæstiréttur taldi aftur á móti að málið fullnægði ekki öðru skilyrði ákvæðisins um að brýn þörf væri á skjótri úrlausn málsins. Tekið var fram í því sambandi að ef til aðfarar kæmi á grundvelli úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál gæti I samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar komið að öllum sömu málsástæðum um form- og efnisannmarka úrskurðarins eins og hann gæti í almennu einkamáli. Var því ekki talið að réttarspjöll myndu hljótast af því fyrir I að bíða úrlausnar dómstóla um þau ágreiningsefni sem uppi væru í málinu hvort heldur væri í almennu einkamáli eða aðfararmáli ef til þess kæmi. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru sem barst héraðsdómi 31. ágúst 2015 og Hæstarétti 2. september sama ár en kærumálsgögn bárust réttinum 10. þess mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 21. ágúst 2015 þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um flýtimeðferð máls sem hann hyggst höfða gegn varnaraðila. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur en til vara að lagt verði fyrir héraðsdóm að gefa út réttarstefnu til flýtimeðferðar í málinu.

Varnaraðili hefur sent Hæstarétti athugasemdir sínar en gerir ekki kröfur í málinu. Verður í samræmi við 3. mgr. 158. gr., sbr. 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991, litið svo á að hann krefjist staðfestingar á úrskurði héraðsdóms.

I

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði efndi sóknaraðili 19. mars 2014 til samkeppni um leigu á verslunar- og veitingarými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Varnaraðili var þátttakandi í samkeppninni en hlaut ekki brautargengi. Í kjölfarið óskaði hann eftir upplýsingum og gögnum frá sóknaraðila um bæði eigin tillögu og annarra í samkeppninni. Sóknaraðili veitti varnaraðila upplýsingar um tillögu hins síðarnefnda, þar á meðal hvernig einkunnagjöf var háttað. Varnaraðili óskaði síðan eftir frekari rökstuðningi um einkunnagjöf og upplýsingum um aðra bjóðendur og tillögur þeirra. Sóknaraðili hafnaði beiðninni 22. september 2014 og kærði varnaraðili þá synjun 20. október sama ár til úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Með úrskurði hennar 15. maí 2015 var fallist á beiðni varnaraðila um að sóknaraðila bæri að afhenda honum nánar tilgreind gögn vegna samkeppninnar. Með bréfi 26. maí 2015 krafðist sóknaraðili endurupptöku úrskurðar nefndarinnar en til vara að réttaráhrifum hans yrði frestað. Nefndin hafnaði kröfunum með úrskurði 31. júlí sama ár. Sóknaraðili fór þess á leit við Héraðsdóm Reykjaness 18. ágúst 2015 að mál það sem hann hefur í hyggju að höfða á hendur varnaraðila sætti flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991. Í stefnu þeirri sem sóknaraðili leitar eftir að fá útgefna til flýtimeðferðar í fyrirhuguðu dómsmáli hyggst hann meðal annars krefjast þess að úrskurður úrskurðarnefndar um upplýsingamál verði felldur úr gildi.

Sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt þau gögn sem um er deilt í málinu og óskað eftir að gætt verði trúnaðar um þau, sbr. 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991. Var af hálfu Hæstaréttar talið rétt að verða við þeirri beiðni á þessu stigi málsins.

II

Ómerkingarkrafa sóknaraðila er á því reist að sá héraðsdómari sem úrskurðaði í málinu hafi verið vanhæfur til þess að fara með það í skilningi g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Vísar sóknaraðili til þess að dómstjóri Héraðsdóms Reykjaness hafi lýst sig vanhæfan til þess að fara með málið þar sem hann var varaformaður úrskurðarnefndar um upplýsingamál þegar nefndin kvað upp fyrrnefndan úrskurð. Þar sem aðrir starfandi dómarar séu undirmenn dómstjórans séu þeir einnig vanhæfir til þess að fara með málið.

Samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla er við hvern héraðsdóm starfandi dómstjóri skipaður af ráðherra. Til viðbótar dómstörfum hefur dómstjóri með höndum stjórn héraðsdómstóls og ber ábyrgð á starfsemi hans, sbr. 5. mgr. 16. gr. laganna. Þótt dómstjóri fari með ákveðið stjórnunarvald gagnvart öðrum dómurum við dómstól, svo sem með því að skipta verkum milli þeirra og gæta aga, hefur hann ekki boðvald yfir dómurum þegar kemur að úrlausn mála sem þeim eru falin. Dómarar eru sjálfstæðir í dómstörfum og leysa þau af hendi á eigin ábyrgð, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 15/1998. Í því ákvæði er jafnframt tekið fram að dómarar fari eingöngu eftir lögum og lúti þar aldrei boðvaldi annarra, sbr. og 61. gr. stjórnarskrárinnar. Vanhæfi dómstjóra leiðir því ekki sjálfkrafa af sér vanhæfi annarra dómara við dómstól, sbr. dóma Hæstaréttar 16. júní 1976 í málum nr. 114, 115 og 116/1976, sem birtir eru í dómasafni það ár á blaðsíðum 527, 533 og 539, sbr. einnig sambærileg sjónarmið í dómi Hæstaréttar 1. október 1998 í máli nr. 394/1998, sem birtur er í dómasafni það ár á blaðsíðu 2908. Ómerkingakröfu sóknaraðila er því hafnað.

III

Í 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 koma fram þau skilyrði sem fullnægja þarf svo mál geti sætt flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laganna. Málið þarf í fyrsta lagi að varða ákvörðun eða athöfn stjórnvalds eða verkfall, verkbann eða aðrar aðgerðir, sem tengjast vinnudeilu, og málið færi ella eftir almennum reglum laga nr. 91/1991. Þá þarf í öðru lagi að vera brýn þörf á skjótri úrlausn málsins, enda hafi hún í þriðja lagi almenna þýðingu eða varði stórfellda hagsmuni þess sem hyggst höfða málið. Í fyrirhuguðu dómsmáli á hendur varnaraðila hefur sóknaraðili í hyggju eins og áður getur að krefjast ógildingar á þeim úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem um ræðir í málinu. Af því leiðir að ekki getur skipt máli þegar metið er hvort fyrstnefnda skilyrðinu er fullnægt að sóknaraðili er opinbert hlutafélag. Fyrirhugað dómsmál sóknaraðila varðar samkvæmt þessu ákvörðun stjórnvalds í skilningi 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 og er fyrsta skilyrði lagaákvæðisins því fullnægt.

Röksemd sóknaraðila fyrir brýnni þörf á skjótri úrlausn málsins virðist sú að ella gefist honum ekki kostur á að bera undir dómstóla álitaefni um þá annmarka sem hann telur vera á fyrrgreindum úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Málatilbúnaður sóknaraðila í þeim efnum er ekki fyllilega skýr en af honum verður helst ráðið að sóknaraðili telji að aðfararbeiðni varnaraðila myndi raska grundvelli þess einkamáls sem sóknaraðili hefur í hyggju að höfða á hendur varnaraðila. Í því sambandi er þess fyrst að geta að samkvæmt 3. mgr. 23. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 eru úrskurðir samkvæmt þeim lögum um aðgang að gögnum eða afrit af þeim aðfararhæfir og því gild aðfararheimild, sbr. 5. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Í því felst að verði sóknaraðili ekki við kröfu varnaraðila um afhendingu gagna getur sá síðarnefndi beint aðfararbeiðni til héraðsdóms samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989. Í annan stað er til þess að líta að þótt meðferð mála samkvæmt lögum nr. 90/1989 sé um sumt einfaldari í sniðum en almennra einkamála samkvæmt lögum nr. 91/1991 getur sóknaraðili samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar í aðfararmáli komið að öllum sömu málsástæðum um form- og efnisannmarka stjórnvaldsúrskurðar eins og hann getur í almennu einkamáli, sbr. dóma Hæstaréttar 11. mars 2015 í máli nr. 150/2015 og 24. ágúst 2015 í máli nr. 472/2015. Verður samkvæmt þessu ekki séð að réttarspjöll hljótist af því fyrir sóknaraðila að bíða úrlausnar dómstóla um þau ágreiningsefni sem uppi eru í málinu samkvæmt framansögðu hvort heldur er í almennu einkamáli eða aðfararmáli ef til þess kemur. Af framangreindu leiðir að ekki er í skilningi 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 brýn þörf á skjótri úrlausn máls þess sem hann hefur í hyggju að höfða á hendur varnaraðila. Þegar af þeirri ástæðu verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að hafna beiðni sóknaraðila um flýtimeðferð.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.