214/2002

S ehf. var lægstbjóðandi í útboði sem B hf. efndi til á sjálfvirku slökkvikerfi í atvinnuhúsnæði sitt sem var þá í smíðum. Í útboðsgögnum voru meðal annars ákvæði um efni í kerfið og frágang þess, þar á meðal um rör í því. Gerði tilboð S ehf. ráð fyrir að rör yrðu að hluta annarrar gerðar en áskilið var í útboðsgögnum, en félagið hafði tvívegis áður notað slík rör í slökkvikerfi hérlendis og þau hlotið viðurkenningu Brunamálastofnunar ríkisins. B hf. gekk að tilboði S ehf. og var kerfið að verulegu leyti sett upp á árinu 1999. Fljótlega varð vart við leka úr kerfinu. Beiddist B hf. í framhaldi af því dómkvaðningar manns til að skoða og meta til verðs galla á kerfinu. Var niðurstaða hans að rör af umræddri gerð væru ónothæf í vatnsúðakerfi hér á landi vegna efnasamsetningar íslensks vatns. Yrði meðal annars að taka rörin niður og setja í stað þeirra stálrör. Að fenginni niðurstöðu matsmannsins stefndi B hf. annars vegar S ehf. og hins vegar pípulagningameistaranum E til greiðslu á þeim kostnaði sem matsmaðurinn taldi að hlytist af því að koma kerfinu í rétt horf. Héraðsdómur sýknaði S ehf. og E af kröfu B hf. Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti fékk B hf. dómkvadda yfirmatsmenn til að láta í ljós álit sitt um orsakir annmarkanna, sem komið höfðu í ljós á kerfinu. Niðurstaða þeirra var að rörin, sem notuð voru í kerfið, hefðu ekki þolað efnasnauða og mjúka vatnið í kerfi B hf. Hafi hönnuður kerfisins ekki kannað til hlítar hvort rörin fullnægðu þeim kröfum sem gera þyrfti. Í dómi Hæstaréttar segir að annmarka á kerfinu megi rekja til þess að rör af umræddri gerð séu of efnislítil og sinkhúð í þeim of þunn til að standast tæringu af völdum efnasamsetningar kalds vatns í veitukerfum hér á landi. Sé um að ræða galla á verki S ehf., sem hafi lagt rörin til. S ehf. hafi fengið þær heimildir yfirvalda, sem þörf var á til að nota mætti umrædd rör fyrir slökkvikerfi á árinu 1999. Þótt ætlast verði til að E hafi sem pípulagningameistari átt að hafa sérþekkingu til að meta gæði efnisins, verði ekki horft fram hjá því að í útboðsgögnum hafi verið áskilið að allur búnaður, sem nota átti í verkið, skyldi háður samþykki B hf. Það hafi B hf. gert fyrir atbeina sérfróðra manna, sem hafi annast undirbúning verksins, og hönnun kerfisins ekki sætt athugasemdum yfirvalda. Verði því ekki fallist á að meta megi S ehf. og E til sakar að hafa boðið fram og notað umrædd rör. Verði þeim því ekki gert að greiða B hf. skaðabætur. Aftur á móti beri S ehf. ábyrgð á verkinu án sakar þar sem það hafi lagt til rörin sem reyndust ónothæf. E beri þó ekki ábyrgð á þeim vanefndum þótt hann hafi sem pípulagningameistari tekið að sér ábyrgð á framkvæmd verksins samkvæmt 52. gr. skipulags- og byggingarlaga. Var B hf. því dæmdur afsláttur af verkinu vegna vanefnda S ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. maí 2002. Hann krefst þess að stefndu verði dæmdir í sameiningu til að greiða sér 7.175.800 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 22. janúar 2000 til 1. desember sama árs, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til að greiða þeim málskostnað fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins efndi áfrýjandi um áramót 1998 og 1999 til útboðs á sjálfvirku slökkvikerfi, svokölluðu vatnsúðakerfi, fyrir atvinnuhúsnæði sitt, sem þá var í smíðum að Grjóthálsi 1-3 í Reykjavík. Slökkvikerfi þetta var hannað fyrir áfrýjanda af Tækniþjónustu Ragnars G. G-kk-ef, sem gerði meðal annars teikningar af því og „drög að verklýsingu til nota við verðkönnun.” Þessum gögnum mun hafa verið dreift til þriggja fyrirtækja, sem höfðu fengist við uppsetningu slökkvikerfa af þessum toga, þar á meðal til stefnda Sprinkler pípulagna ehf. Í drögunum að verklýsingu kom fram að verktaki ætti að taka að sér að leggja og skila fullgerðu og útteknu sjálfvirku slökkvikerfi í húsi áfrýjanda samkvæmt teikningum, sem væru ekki fullgerðar en veittu þó upplýsingar um umfang verksins. Fælist búnaður kerfisins í dælu, pípulögnum, sjálfvirkum vatnsúðurum og tilheyrandi stjórntækjum, en verktaki ætti að leggja til allt efni og vinnu. Skyldi allur búnaður vera viðurkenndur af Brunamálastofnun ríkisins og háður samþykki verkkaupa, en afhenda skyldi með tilboði tæknilegar upplýsingar um sérbúnað, sem boðinn væri. Áskilið var að bjóðendur hefðu „nokkra þekkingu á uppsetningu á vatnsúðakerfum” og jafnframt hlotið viðurkenningu Brunamálastofnunar ríkisins til að leysa slíkt verk af hendi, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 245/1994 um hönnun og uppsetningu sjálfvirkra úðakerfa. Þá var einnig tekið fram að slökkvikerfið væri hannað í samræmi við reglur í enskum staðli, „BS 5306 Part 2:1990 Rules for automatic sprinkler installations”, sbr. 4. gr. fyrrnefndrar reglugerðar. Að öðru leyti voru í drögum að verklýsingu nokkuð ítarleg ákvæði um efni í slökkvikerfið og frágang þess, þar á meðal að rör í kerfinu skyldu vera „svartar stálpípur skv. DIN 2440 en galvaniseraðar í inndælingu fyrir slökkviliðið og öll rör sem standa tóm s.s. frá prófunarlokum, og ýmis smærri rör á lokum.”

Stefndi E-kk-nf Á-kk-nf, sem er pípulagningameistari, gerði í nafni stefnda Sprinkler pípulagna ehf. tilboð til áfrýjanda, þar sem boðist var til að vinna framangreint verk fyrir samtals 13.319.314 krónur. Tilboð munu einnig hafa borist í verkið frá tveimur öðrum, annars vegar að fjárhæð 15.819.090 krónur og hins vegar 20.931.900 krónur. Á vegum áfrýjanda hafði kostnaður af verkinu verið áætlaður 17.200.000 krónur. Við opnun tilboða 7. janúar 1999 var rituð fundargerð, þar sem þess var getið um boð stefnda Sprinkler pípulagna ehf. að það væri um „sprinklerkerfi frá POZ-LOK.” Af hálfu áfrýjanda mun hafa verið litið á þetta boð sem frávikstilboð, því þar var miðað við að rör í slökkvikerfið yrðu að hluta af svokallaðri POZ-LOK gerð, en að öðru leyti þeirrar gerðar, sem áskilið var í drögum að verklýsingu og áður er getið. Nánar tiltekið átti samkvæmt tilboðinu að nota þessa sérstöku tegund af rörum í um það bil ¾ hluta slökkvikerfisins, þar sem rör áttu að vera grennst. Samkvæmt aðilaskýrslu stefnda E-kk-ef fyrir héraðsdómi hafði hið stefnda félag fyrir þennan tíma flutt inn frá Bandaríkjunum rör af POZ-LOK gerð fyrir slökkvikerfi, sem það hafði sett upp í húsnæði í Spönginni í Reykjavík og Smáratorgi í Kópavogi. Í skýrslu, sem byggingarstjóri húss áfrýjanda gaf fyrir héraðsdómi, kom fram að stefndi E-kk-nf hafi greint frá þessu í tengslum við gerð tilboðs síns, auk þess sem hann hafi afhent bækling frá framleiðanda röranna og sýnishorn af þeim. Hann hafi síðan látið jafnframt í té staðfestingu frá Brunamálastofnun ríkisins um að heimilt væri að nota slökkvikerfi, sem gert væri úr þessu efni.

Í málinu liggja fyrir ljósrit af tveimur blaðsíðum úr erlendum bæklingi um rör af POZ-LOK gerð, sem ætla verður að sé sá sami og stefndu afhentu áfrýjanda til skoðunar samkvæmt framansögðu. Þar kemur meðal annars fram að þessi rör hafi hlotið viðurkenningu til notkunar í fjórum mismunandi tegundum slökkvikerfa, þar á meðal bæði í svonefndum blautkerfum og þurrkerfum. Rörin hafi þann kost að þau séu létt og auðvelt sé að vinna úr þeim. Til að auka endingu þeirra séu þau sinkhúðuð að innan og utan eftir nánar tilteknum stöðlum. Á blöðum þessum er sérstaklega vikið að varúðarráðstöfunum, sem mælt sé með að gæta til að forðast tæringu í rörunum ef þau eru notuð í þurrkerfi eða svokölluðu “preaction” kerfi, en samkvæmt gögnum málsins mun vatn aðeins fara inn á þessar tvær tegundir slökkvikerfa ef eldur verður laus í húsnæði, þar sem þau eru, eða reyks verður vart. Þá er jafnframt að finna á blöðum þessum tæknilegar upplýsingar um nánari gerð POZ-LOK röra. Einnig liggur fyrir í málinu bréf Brunamálastofnunar ríkisins 17. nóvember 1997 til stefnda E-kk-ef, þar sem viðurkennd eru “rör og samsetningaraðferð í vatnsúðakerfi (sprinkler) frá POZ-LOK”, sem gilda átti til 1. desember 2002. Þar sagði meðal annars eftirfarandi: „Vegna fyrirspurnar sem borist hefur varðandi viðurkenningu á sérstakri samsetningaraðferð á rörum í vatnsúðakerfi, hefur Brunamálastofnun ákveðið að staðfesta skriflega að sá búnaður sem þér hafið til sölu frá POZ-LOK í USA megi skoðast sem viðurkenndur á Íslandi, enda liggi fyrir að hann sé samþykktur af UL eða FM í Bandaríkjunum, VdS í Þýskalandi eða LPC/FOC í Bretlandi. Búnaðurinn viðurkennist til notkunar í vatnsúðakerfi í samræmi við reglugerð nr. 245/1994 ...”.

Af skýrslum, sem gefnar voru fyrir héraðsdómi, er ljóst að áfrýjandi lýsti munnlega yfir samþykki á boði stefnda Sprinkler pípulagna ehf. nokkrum dögum eftir að tilboð höfðu verið opnuð samkvæmt áðursögðu. Skriflegur verksamningur var ekki gerður, en stefndi E-kk-nf var skráður 4. mars 1999 hjá byggingarfulltrúa í Reykjavík sem pípulagningarmeistari hússins að Grjóthálsi 1-3 vegna slökkvikerfis. Óumdeilt virðist vera að slökkvikerfið hafi að verulegu leyti verið sett upp á tímabilinu frá 26. janúar til 21. mars 1999, en prófanir gerðar á því milli 18. og 22. síðastnefnds mánaðar. Af gögnum málsins verður ráðið að hönnun slökkvikerfisins hafi að einhverju leyti enn staðið yfir þegar unnið var að uppsetningu þess, en teikningar af því munu fyrst hafa verið áritaðar um samþykki af byggingarfulltrúa í Reykjavík 13. febrúar 2000. Vatni mun hafa verið hleypt á slökkvikerfið í mars og apríl 1999 og áfrýjandi tekið talsverðan hluta hússins í notkun í byrjun síðastnefnds mánaðar. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvað byggingarstjóri hússins vinnu við slökkvikerfið hafa verið haldið áfram eftir það og ekki lokið endanlega fyrr en síðla árs 1999. Þá greindi hann jafnframt frá því að boðað hafi verið til úttekar á kerfinu, sem hafi átt að fara fram meðal annars að viðstöddum starfsmanni byggingarfulltrúa 13. mars 2000, en hætt hafi verið við hana vegna þess að fulltrúi Brunamálastofnunar ríkisins mætti ekki. Hafi aftur verið reynt án árangurs að koma við úttekt, en að endingu verið hætt við það þegar komnir voru fram annmarkar á slökkvikerfinu, sem nánar er greint frá hér á eftir.

II.

Áfrýjandi kveður leka hafa orðið vart í húsi hans að Grjóthálsi 1-3 dagana 22. og 23. janúar 2000 og síðan aftur 17. febrúar sama árs. Í fyrstu hafi ekki verið ljóst af hverju lekinn stafaði, en 18. febrúar 2000 hafi fundist í miðjum vegg leki úr pípu í slökkvikerfinu. Í framhaldi af þessu hafi komið fram leki úr kerfinu á fjórum öðrum stöðum á tímabilinu frá byrjun mars til 7. júní 2000. Eftir að orsök leka varð fyrst ljós samkvæmt framansögðu leitaði áfrýjandi eftir mati Iðntæknistofnunar á ástandi slökkvikerfisins. Fyrir héraðsdómi staðfesti stefndi E-kk-nf í aðilaskýrslu sinni að hann hafi veitt starfsmanni Iðntæknistofnunar aðstoð við að taka rör úr kerfinu til nánari athugunar, svo og að hann hafi fylgst með rannsókn stofnunarinnar. Hún lauk rannsókninni með tveimur skýrslum til áfrýjanda 22. mars 2000. Í annarri þeirra var komist að þeirri niðurstöðu að rörin í slökkvikerfinu væru að tærast, bæði sinkhúð innan í þeim og járn utan við hana. Væri ekki eðlilegt að sinkhúðuð rör tærðust á svo skömmum tíma sem hér um ræddi. Var leitt getum að því að tæringin stafaði af súrefni, sem væri með vatninu í slökkvikerfinu. Í hinni skýrslunni var talið að rekja mætti ástand kerfisins til samspils margra þátta, sem í fyrsta lagi fælust í því að kerfið hafi ekki verið lofttæmt við fyllingu, í öðru lagi að þunn sinkhúð í rörum næði ekki að verja þau og í þriðja lagi að rörin væru þunnveggja og því lítill efnismassi til að taka við tæringu. Að fengnum þessum skýrslum leitaði áfrýjandi 29. mars 2000 eftir heimild byggingarfulltrúa, eldvarnareftirlits og Brunamálastofnunar ríkisins til að loka fyrir hluta af slökkvikerfinu og var orðið við því. Samkvæmt málflutningi fyrir Hæstarétti mun kerfið enn vera óvirkt að þessu leyti. Áfrýjandi ritaði jafnframt bréf til stefndu 30. sama mánaðar, þar sem niðurstöður Iðntæknistofnunar voru kynntar og kvörtun komið á framfæri vegna galla. Boðaði áfrýjandi þar kröfu af sinni hendi um skaðabætur eða riftun.

Að beiðni áfrýjanda var 12. maí 2000 dómkvaddur maður til að skoða og meta til verðs galla, sem komið hafi fram í slökkvikerfi hússins að Grjóthálsi 1-3. Í matsgerð, sem lokið var 30. ágúst sama árs, var meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að rörin í efri hluta slökkvikerfisins væru líklega ónýt af ryði, en rör í neðri hluta þess töluvert tærð miðað við aldur. Hafi lofttæmingu kerfisins, hreinsun þess, prófun og úttekt einnig verið áfátt. Rör af POZ-LOK gerð í slökkvikerfinu væru svo illa farin, að minnsta kosti í efri hluta þess, að ekki væri unnt að nota þau áfram í blautkerfi eða breyta því í svokallað “preaction” kerfi. Taldi matsmaðurinn leitt í ljós að þessi gerð röra væri ónothæf í vatnsúðakerfi hér á landi vegna efnasamsetningar íslensks vatns. Yrði því að taka POZ-LOK rörin niður úr slökkvikerfinu og setja í stað þeirra stálrör, sem venja væri að hafa til þeirra nota hér á landi, svo og að koma fyrir búnaði til að unnt yrði að lofttæma kerfið. Matsmaðurinn taldi að kostnaður af þessu yrði alls 7.175.800 krónur. Myndi annars vegar kosta 1.100.000 krónur að taka niður rörin, en hins vegar samtals 6.075.800 krónur að koma síðan slökkvikerfinu í rétt horf. Var þar án nánari sundurliðunar reiknaður allur kostnaður af efni og vinnu vegna viðgerða, hreinsun og prófun kerfisins að þeim loknum, aðstöðu vegna framkvæmda, ráðstöfunum út af hættu á vatnsskemmdum og truflun á starfsemi áfrýjanda í húsinu.

Stefndu mun hafa borist framangreind matsgerð frá áfrýjanda 16. október 2000. Í framhaldi af því buðu þeir áfrýjanda 13. nóvember sama árs að leita samkomulags á þeim grunni að slökkvikerfinu í húsi hans yrði breytt í svokallað „preaction“ kerfi. Um svör áfrýjanda við þessu liggur ekki annað fyrir en að af hans hálfu var stefndu ritað innheimtubréf 6. desember 2000, þar sem krafist var greiðslu framangreindrar fjárhæðar samkvæmt niðurstöðu dómkvadda matsmannsins vegna galla á slökkvikerfinu. Áfrýjandi höfðaði síðan mál þetta 20. febrúar 2001.

Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti fékk áfrýjandi dómkvadda yfirmatsmenn til að láta í ljós álit um orsakir annmarkanna, sem komið hafi í ljós í slökkvikerfinu í húsi hans, og þá sérstaklega hvort þeir yrðu raktir til efnis í kerfinu eða hönnunar á því. Í yfirmatsgerð 10. febrúar 2003 var komist að þeirri niðurstöðu að POZ-LOK rör, sem notuð voru í slökkvikerfinu, hafi fullnægt þeim stöðlum, sem tilteknir voru af hendi framleiðanda, og verið viðurkennd á nánar tiltekinn hátt erlendis, auk þess sem Brunamálastofnun ríkisins hafi samþykkt notkun þeirra í vatnsúðakerfum. Rörin væru á hinn bóginn háð annmörkum vegna þess hversu efnislítil eða þunnveggja þau væru og sinkhúðin innan í þeim þunn. Þau þyldu af þeim sökum ekki efnasnauða og mjúka vatnið, sem sé í slökkvikerfinu í húsi áfrýjanda. Væri þetta ástæðan fyrir því hvernig farið hafi fyrir kerfinu. Yfirmatsmenn höfnuðu því jafnframt að slökkvikerfinu væri ábótavant fyrir þær sakir að það hafi ekki verið lofttæmt eða sérstökum búnaði komið fyrir í því skyni, enda væri ekki ætlast til slíks í áðurnefndum enskum staðli, sem kerfið var hannað eftir og skírskotað er til í ákvæðum reglugerðar nr. 245/1994. Væri jafnvel óæskilegt að lofttæma kerfið vegna yfirþrýstings, sem leitt gæti af því að kalda vatnið í því hitni. Þá vísuðu yfirmatsmenn til þess að kerfið hafi verið hannað samkvæmt umræddum enskum staðli og teikningar af því samþykktar af byggingarfulltrúa án athugasemda. Á hinn bóginn hafi allt frá árinu 1970 verið opinberar umræða um tæringu í galvanhúðuðum rörum í vatnslögnum hér á landi. Þegar ákveðið hafi verið að nota rör af POZ-LOK gerð í slökkvikerfið í húsi áfrýjanda hafi legið fyrir nægar upplýsingar um skaðsemi íslensks vatns fyrir sinkhúðuð stálrör. POZ-LOK rör hafi verið nýtt lagnaefni hér á landi og hefði hönnuði slökkvikerfisins því verið rétt að kanna til hlítar hvort þau fullnægðu þeim kröfum, sem gera þyrfti. Það töldu yfirmatsmenn hönnuðinn ekki hafa gert og þar með hafi hann látið hjá líða að andmæla notkun þessa efnis í slökkvikerfinu.

III.

Í samræmi við framangreindar niðurstöður yfirmatsgerðar verður að leggja til grundvallar að annmarkar, sem komu fram á slökkvikerfi í húsi áfrýjanda að Grjóthálsi 1-3 og áður er lýst, verði raktir til þess eins að rör af gerðinni POZ-LOK, sem stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. notaði í verulegan hluta kerfisins, séu of efnislítil og sinkhúð í þeim of þunn til að standast tæringu af völdum efnasamsetningar kalds vatns í veitukerfum hér á landi. Er þetta galli á verki hins stefnda félags, sem lagði rörin til.

Áfrýjandi hefur ekki borið því við í málinu að stefndu hafi verið kunnugt um þennan annmarka á rörunum þegar umrætt verk var leyst af hendi. Af því, sem áður er rakið, verður ekki annað ráðið en að stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. hafi byrjað að flytja inn rör af gerðinni POZ-LOK fyrir slökkvikerfi nokkru áður en félagið tók að sér verkið við hús áfrýjanda, en þó aðeins notað þau við tvö önnur stór verk. Hafði því fengist takmörkuð reynsla af þessum rörum hér á landi. Samkvæmt 3. mgr. 42. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 getur byggingarfulltrúi krafið framleiðanda eða innflytjanda um vottorð eða prófunarskýrslu frá faggiltri prófunarstofu á viðkomandi byggingarsviði um að byggingarefni, sem er til sölu, standist kröfur staðla og byggingarreglugerðar. Verður ekki séð af því, sem fram er komið í málinu, að byggingarfulltrúi í Reykjavík hafi gert slíkar kröfur fyrr en með dreifibréfi í maí 2000 að því er varðar efni í lagnakerfi. Stefndi E-kk-nf aflaði sem áður segir í nóvember 1997 viðurkenningar Brunamálastofnunar ríkisins á POZ-LOK rörum til notkunar í slökkvikerfi. Liggur þannig ekki annað fyrir en að með þessu hafi verið fengnar þær heimildir yfirvalda, sem þörf var á til að nota mætti þessi rör fyrir slökkvikerfi í húsum í Reykjavík á árinu 1999. Þótt ætlast verði til að stefndi E-kk-nf hafi sem pípulagningameistari átt að hafa sérþekkingu til að meta gæði efnis, sem stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. lagði til verksins fyrir áfrýjanda, verður ekki horft fram hjá því, sem áður er getið, að í drögum að verklýsingu var meðal annars áskilið að allur búnaður, sem nota átti við verkið, skyldi háður samþykki áfrýjanda. Sérfróðir menn önnuðust undirbúning verksins fyrir hann og fengu sem fyrr segir í hendur tæknilegar upplýsingar um rörin, sem um ræðir í málinu. Fyrir atbeina þeirra samþykkti áfrýjandi síðan boð hins stefnda félags í verkið og sætti hönnun slökkvikerfisins, þar sem gert var ráð fyrir notkun þessa efnis, engum athugasemdum af hálfu yfirvalda, sem hún var lögð fyrir. Að öllu þessu virtu verður ekki fallist á með áfrýjanda að nægilega hafi verið sýnt fram á að meta megi stefndu til sakar að hafa boðið fram og notað rör af gerðinni POZ-LOK við framkvæmd verksins fyrir hann. Verður stefndu því ekki gert að greiða áfrýjanda skaðabætur.

Með verksamningnum, sem komst á við samþykki áfrýjanda á tilboði stefnda Sprinkler pípulagna ehf. í janúar 1999, tók félagið að sér að skila fullgerðu slökkvikerfi í húsi áfrýjanda að Grjóthálsi 1-3. Eins og að framan greinir hefur verið leitt í ljós með matsgerðum dómkvaddra manna að sá galli var á þessu verki að félagið lagði þar til rör í hluta slökkvikerfisins, sem reynst hafa ónothæf. Á þeirri vanefnd á verksamningnum ber félagið ábyrgð án tillits til sakar. Stefndi E-kk-nf var ekki aðili að verksamningnum. Þótt hann hafi tekið að sér sem pípulagningameistari þá ábyrgð á framkvæmd verksins, sem um ræðir í 52. gr. skipulags- og byggingarlaga, sbr. 37. gr. og 40. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, ber hann ekki ábyrgð á þeim vanefndum stefnda Sprinkler pípulagna ehf. á verksamningnum, sem um ræðir í málinu. Verður stefndi E-kk-nf samkvæmt þessu sýknaður af kröfu áfrýjanda.

Sem fyrr segir tilkynnti áfrýjandi stefnda Sprinkler pípulögnum ehf. með bréfi 30. mars 2000 að gallar væru komnir fram á verkinu, sem lýst var nánar í áðurnefndum skýrslum Iðntæknistofnunar, og áskildi hann sér rétt til skaðabóta eða riftunar vegna þeirrar vanefndar. Í málinu liggur fyrir að félagið gerði áfrýjanda meðal annars reikninga 27. apríl og 25. júní 1999 fyrir hluta verklauna. Var verkinu því sýnilega ekki lokið fyrr en í fyrsta lagi um þær mundir, sem síðastnefndi reikningurinn var gerður. Þegar af þeirri ástæðu getur hið stefnda félag ekki borið fyrir sig ákvæði 54. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup til varnar gegn kröfu áfrýjanda.

Með framangreindum matsgerðum dómkvaddra manna, sem áfrýjandi hefur lagt fram í málinu, er nægilega sýnt fram á að slökkvikerfið í húsi hans sé ónothæft, hvort heldur sem svonefnt blautkerfi eða „preaction“ kerfi, að því leyti, sem stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. notaði þar rör af gerðinni POZ-LOK. Í málinu liggja ekki fyrir önnur gögn um verklaunin, sem áfrýjandi innti af hendi til félagsins fyrir þessi rör og vinnu við þau, en verkstöðuyfirlit með áðurnefndum reikningi félagsins frá 25. júní 1999. Samkvæmt yfirliti þessu, sem er í samræmi við málatilbúnað hins stefnda félags fyrir Hæstarétti, námu þau verklaun alls 3.300.050 krónum. Á áfrýjandi samkvæmt öllu framangreindu rétt til afsláttar þeirrar fjárhæðar úr hendi félagsins vegna vanefnda þess á verksamningi þeirra.

Í málinu hefur stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. haldið fram gagnkröfu til skuldajafnaðar að fjárhæð samtals 1.549.281 króna vegna nánar tiltekins aukaverks, búnaðar í slökkvikerfið, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir þegar samið var um verkið, og útlagðs kostnaðar fyrir leigu á áhöldum. Þessi krafa er engum haldbærum gögnum studd. Gegn andmælum áfrýjanda verður henni því með öllu hafnað og honum dæmd að fullu áðurgreind fjárhæð afsláttar úr hendi hins stefnda félags.

Áfrýjandi krafði sem áður segir stefnda Sprinkler pípulagnir ehf. um greiðslu samkvæmt matsgerð dómkvadds manns frá 30. ágúst 2000 með innheimtubréfi 6. desember sama árs. Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. þágildandi vaxtalaga á áfrýjandi því rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni frá þeim degi, sem nánar greinir í dómsorði, en ekki eru skilyrði til að verða við kröfu hans um vexti samkvæmt 7. gr. sömu laga fram að þeim tíma, enda eru honum ekki dæmdar skaðabætur í máli þessu.

Rétt er að málskostnaður milli áfrýjanda og stefnda E-kk-ef falli niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi Sprinkler pípulagnir ehf. dæmdur til að greiða áfrýjanda hluta málskostnaðar hans á báðum dómstigum, sem er ákveðinn í einu lagi svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að því er varðar sýknu stefnda, E-kk-ef Á-kk-ef, af kröfu áfrýjanda, Bifreiða og landbúnaðarvéla hf.

Stefndi, Sprinkler pípulagnir ehf., greiði áfrýjanda 3.300.050 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 6. janúar 2001 til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, Sprinkler pípulagnir ehf., greiði áfrýjanda samtals 1.250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.