337/2005

GH krafði F um skaðabætur vegna óhapps, sem hann varð fyrir 1992, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur hafði verið í gólf nýbyggingar þar sem hann var að vinna, og féll í gólfið. Talið var að GH, sem var lærður smiður og hafði unnið við nýbyggingar frá 1987, hafi mátt vera ljóst að ekki var búið að fjarlægja alla járnboltana. Hafi honum borið að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá ekki fram fyrir sig. Varð óhappið ekki rakið til sakar F og var hann því sýknaður af kröfum GH. Hann krafði GV einnig um skaðabætur vegna þess að hann taldi að GG, sem GV sat í óskiptu búi eftir, hefðu orðið á mistök við meðhöndlun á áverka á hné GH og að það hafi valdið því að afleiðingar óhappsins hafi orðið meiri en ella hefðu orðið. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna og héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að nær útilokað hefði verið, að árangur meðferðar gegn sýkingu í hnénu í kjölfar aðgerðar á því hefði orðið annar, þótt meðferðin hefði hafist fyrr. Þá var staðfest niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, sem báðir voru bæklunarlæknar, að GG hefði í einu og öllu staðið eðlilega að meðferð GH miðað við þær hefðir, sem voru ríkjandi á þeim tíma, enda hefði álit þeirra ekki verið hrakið. GV var því sýknuð af öllum kröfum GH.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 26. júlí 2005. Hann krefst þess aðallega að stefndi F-kk-nf S-kk-nf verði dæmdur til að greiða sér 8.312.336 krónur með nánar tilteknum ársvöxtum frá 1. ágúst 2000 til 8. nóvember 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann þess að gagnáfrýjandi verði dæmd in solidum með stefnda F-kk-þgf til að greiða sér af framangreindri fjárhæð 5.541.557 krónur með sömu vöxtum og áður getur. Til vara krefst aðaláfrýjandi þess að stefndi F-kk-nf og gagnáfrýjandi verði dæmd, in solidum eða pro rata, til að greiða lægri fjárhæð samkvæmt mati dómsins. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum var veitt fyrir héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 22. ágúst 2005. Hún krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda en til vara að hún verði lækkuð verulega. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi F-kk-nf krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að krafa aðaláfrýjanda verði lækkuð og málskostnaðar felldur niður.

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. hefur verið stefnt til réttargæslu í málinu.

Fyrir Hæstarétti hefur aðaláfrýjandi fallið frá kröfu um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón og lækkað þar með kröfu sína um 2.576.517 krónur.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi starfaði aðaláfrýjandi, sem er smiður, hjá stefnda F-kk-þgf við byggingu Setbergsskóla í Hafnarfirði, en stefndi sá um framkvæmdir sem verktaki. Hinn 9. nóvember 1992 var aðaláfrýjandi að bera timbur milli hæða, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur var í gólfið og stóð upp úr því. Féll hann og fékk timbrið yfir sig, rak hægra hné og vinstri öxl í gólfið og mikill hnykkur kom á hægri fót. Samkvæmt framburði hans var hann með fangið fullt af timbri og sá ekki nógu vel fram fyrir sig og hrasaði þess vegna um boltann. Setbergsskóli er tvær hæðir og var verið að gera hann fokheldan, þegar þetta gerðist. Steyptur stigi var milli hæða og fyrir neðan stigann var áðurnefndur járnbolti, sem stóð um 5-6 sm upp úr gólfinu. Þennan dag var verið að fjarlægja timbur af gólfum, sem notað hafði verið sem stífur við uppsteypu veggja, og skera boltana, sem upp úr stóðu, með slípirokki.

Eins og að framan greinir er aðaláfrýjandi lærður smiður. Hann var búinn að vinna við nýbyggingar frá árinu 1987 og hafði unnið við byggingu Setbergsskóla í 2-3 mánuði þegar umrætt atvik varð. Verið var að fjarlægja timbrið, sem boltarnir höfðu stutt við, og mátti aðaláfrýjanda vera ljóst að ekki væri búið að fjarlægja þá alla og gætu því einhverjir þeirra staðið upp úr gólfinu. Honum bar að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá því ekki fram fyrir sig. Óhapp þetta verður ekki rakið til sakar stefnda og er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um sýknu hans af kröfu aðaláfrýjanda.

II.

Aðaláfrýjandi reisir bótakröfu sína á hendur gagnáfrýjanda á því, að eiginmaður hennar, G-kk-nf J. G-kk-nf læknir, sem hún situr í óskiptu búi eftir, hafi gert skaðabótaskyld mistök í starfi sínu, sem hafi valdið því að afleiðingar áverkans, sem hlaust af slysinu 9. nóvember 1992, hafi orðið meiri en ella hefði orðið. Beri gagnáfrýjandi fulla ábyrgð á þeim hluta tjónsins sem af því stafar og metið hafi verið 2/3 af heildartjóninu.

Í kjölfar slyss aðaláfrýjanda gerði G-kk-nf J. G-kk-nf liðþófaaðgerð á hægra hné hans 4. desember 1992. Gekk aðgerðin vel og var hann útskrifaður af sjúkrahúsi sólarhring síðar. Eins og lýst er í héraðsdómi stakk G-kk-nf á hnénu 6. desember og dró út 120 ml af blóðlituðum liðvökva. Tvisvar eftir það, 9. og 11. desember, stakk G-kk-nf á hnénu og dró út liðvökva, en óvissa ríkir um hvort það var einnig gert 7. desember. Hinn 13. desember var aðaláfrýjandi lagður inn á sjúkrahús vegna sýkingar í hnénu sem komið hafði í ljós við ræktun sýna, sem tekin voru 9. og 11. desember.

Aðaláfrýjandi telur G-kk-þf J. G-kk-þf hafa gert alvarleg mistök með því að bregðast ekki við hugsanlegri sýkingu með viðeigandi lyfjagjöf fyrr en gert var. Reisir hann kröfu sína á örorkumati S-kk-ef S-kk-ef læknis 16. september 1998 sem taldi varanlega örorku vegna slyssins vera 15%, þar af væri afleiðing sýkingarinnar 10%.

G-kk-nf J. G-kk-nf skráði í sjúkraskrá 19. desember 1992, að aðaláfrýjandi hafi verið hitalaus, er hann stakk á hnénu 6. desember, hnéð hafi verið útblásið en hvorki hiti né roði á því. Liðvökvinn hafi verið blóðlitaður en nokkuð eðlilegur að sjá. Aftur hafi hann stungið á hnénu og dregið út um 100 ml af minna blóðugum vökva en aðeins meira „skýjuðum“ og hafi hann sent tvö glös í ræktun. Það sama hafi verið gert seinna í vikunni. Ekkert hafi ræktast úr sýnunum fyrr en 12. desember, þegar ræktaðist úr einu þeirra, en 13. desember ræktaðist úr öllum fjórum, og var aðaláfrýjandi þá lagður inn á sjúkrahús til sýklalyfjameðferðar, þaðan sem hann útskrifaðist 19. desember á Reykjalund. Sams konar lýsing kom fram í bréfi G-kk-ef til heilsugæslunnar á Reykjalundi 8. mars 1993.

Í bréfi G-kk-ef J. G-kk-ef til landlæknisembættisins 24. mars 1998 í tilefni af kvörtun aðaláfrýjanda lýsti hann aðstæðum við ástunguna 6. desember 1992 á sama hátt og að framan getur. Síðan kvaðst hann hafa næst stungið á liðnum 9. desember og dregið út 100 ml af skýjuðum vökva og sent tvö glös í ræktun. Það sama hafi hann gert 11. desember. Þegar ljóst var 13. desember að sýking var komin í liðinn hafi hann lagt aðaláfrýjanda inn á sjúkrahús.

Í áliti landlæknis 29. apríl 1998 og 10. september 2000 kom fram að setja hefði átt aðaláfrýjanda á sýklalyf strax og grunur vaknaði um sýkingu og ekki síðar en við ástunguna 9. desember. Ekki væri unnt að útiloka, að sá dráttur sem var á því að sýklalyfjameðferð hæfist, hafi átt verulegan þátt í óþægindum hans. Byggði álit landlæknis á umsögn H-kk-ef B-kk-ef yfirlæknis, en fyrir liggur að hann hafði ekki undir höndum skýringarnar, sem G-kk-nf J. G-kk-nf hafði gefið vegna meðferðar aðaláfrýjanda.

Í áliti læknaráðs 18. nóvember 2003, sem tekið er upp í heild í héraðsdómi, sagði að efni hefðu verið til að hefja sýklalyfjameðferð fyrr en gert var, hugsanlega 9. desember þegar nokkur ástæða var til að gruna sýkingu. Fram er komið að hvorki í læknaráði né réttarmáladeild þess sat bæklunar- eða skurðlæknir við meðferð þessa máls.

Að beiðni gagnáfrýjanda voru dómkvaddir tveir bæklunarlæknar og lagðar fyrir þá sömu spurningar og lagðar voru fyrir læknaráð. Í ítarlegri matsgerð þeirra 24. ágúst 2004 kom fram, að sýkingar í hné eftir liðþófaaðgerðir væru sjaldséðar og hvergi hefði verið sýnt fram á að töf á meðferð hefði bein áhrif á endanlega útkomu. Einn algengasti fylgikvilli opinnar liðþófaaðgerðar væri blæðing í lið og algengt að þörf væri á endurteknum liðástungum til þess að létta á þrýstingi, tæma út blóð og vökva og bæta hreyfigetu í hnéliðnum. Af níu algengum fylgikvillum við opnar liðþófaaðgerðir geti fjórir (blæðing, bólga, æðaáverki og blóðtappi) gefið einkenni svipuð og við sýkingu. Þetta viti reyndur skurðlæknir og verði að vega einkennin hvert á móti öðru. Töldu matsmenn ljóst, að engin ein aðferð til að greina sýkingu í hné á frumstigi eða ein leið til meðferðar væri rétt, hér gætu hinar ýmsu aðferðir leitt til sömu eða svipaðrar niðurstöðu fyrir sjúklinginn. Orðrétt sagði í matsgerðinni: „Miðað við þær meðferðarhefðir sem voru ríkjandi á Landspítalanum í Reykjavík og meðferðarlæknir hafði tileinkað sér og viðhafði ... á umræddum tíma er greining og meðferð innan þess ramma sem kalla má „lege artis”.” Matsmenn tóku fram, að vel sé þekkt að bakteríur úr umhverfinu geti mengað ræktunarsýni og sé ekki unnt að áfellast lækninn fyrir að álíta að svo hafi verið um þann bakteríuvöxt, sem hann fékk upplýsingar um 12. desember 1992. Þeir töldu því, að lækninum hefði ekki verið fullljóst fyrr en 13. desember að um sýkingu væri að ræða og að fyllilega hefði verið réttlætanlegt að bíða eftir endanlegum niðurstöðum ræktunar áður en meðferð var hafin.

Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, taldi að gagnáfrýjandi yrði að bera halla af skorti á upplýsingum um ástand aðaláfrýjanda þar sem sjúkraskrárfærsla G-kk-ef J. G-kk-ef á tímabilinu 5. til 13. desember 1992 hafi verið ófullnægjandi. Ekki sé unnt að útiloka, að aðaláfrýjandi hafi haft einkenni við ástungurnar, sem gátu bent til sýkingar, svo sem hækkaðan líkamshita eða hraðan púls. Taldi héraðsdómur því að fullt tilefni hefði verið 9. desember að kanna betur liðvökvann eða hefja sýklalyfjameðferð meðan beðið væri eftir niðurstöðum ræktana. Í síðasta lagi hefði verið rétt að hefja meðferðina 12. desember. Þessi fjögurra sólarhringa dráttur á því að hefja meðferðina yrði því virtur G-kk-þgf J. G-kk-þgf til sakar. Engu að síður var talið að ekki hafi verið gert líklegt, að varanlegar afleiðingar slyssins 9. nóvember 1992 og aðgerðarinnar 4. desember hafi orðið meiri vegna þessa dráttar. Væri því ósannað, að varanleg örorka aðaláfrýjanda yrði rakin til vanrækslu læknisins.

III.

Eins og að framan greinir skráði G-kk-nf J. G-kk-nf læknir í sjúkraskrá 19. desember 1992 lýsingu á ástungu þeirri, sem hann gerði á hné aðaláfrýjanda 6. sama mánaðar. Þar sagði, að hann hafi verið hitalaus og hvorki hiti né roði á hnénu og hafi verið dregnir út 120 ml af blóðlituðum liðvökva. G-kk-nf lýsti einnig síðari ástungum en tók þá ekkert fram um útlit hnésins eða líkamshita aðaláfrýjanda. Þótt skráningar í sjúkraskrá frá þessu tímabili séu ófullkomnar, hefur ekkert komið fram, sem gefur til kynna að þar hafi verið látið ógert að geta um atriði, sem gátu gefið vísbendingar um staðbundin sýkingareinkenni. Verður því ekki fallist á það með héraðsdómi að neinu varði fyrir sönnunarbyrði í málinu að sjúkraskrá hafi ekki verið svo ítarleg sem rétt hefði verið. Hinir dómkvöddu matsmenn, sem báðir eru bæklunarlæknar, komust að þeirri eindregnu niðurstöðu að G-kk-nf hafi í einu og öllu staðið að meðferð aðaláfrýjanda með eðlilegum hætti í samræmi við þær hefðir, sem ríkjandi voru á þeim tíma. Hefur þetta álit ekki verið hrakið. Matsmennirnir töldu einnig, eins og héraðsdómur, að nær útilokað væri, að árangur meðferðar gegn sýkingunni hefði orðið annar, þótt hún hefði hafist fyrr. Samkvæmt framansögðu verður gagnáfrýjandi sýknuð af kröfu aðaláfrýjanda.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður falli niður bæði í héraði og fyrir Hæstarétti, en um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda í héraði fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, F-kk-nf S-kk-nf, og gagnáfrýjandi, G-kvk-nf V-kvk-nf S-kvk-nf, eru sýkn af kröfum aðaláfrýjanda, G-kk-ef H-kk-ef Á-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans með þeirri fjárhæð, sem greinir í hinum áfrýjaða dómi.