190/2009

Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu 20. ágúst 2002 fyrir fasteignina R var meðal annars kveðið á um skiptingu hennar í sjö eignarhluta, sem hver fékk sitt fastanúmer í landskrá fasteigna. Eignarhlutar þessir voru veðsettir til tryggingar kröfum samkvæmt 56 skuldabréfum í eigu V. Gerð var ný eignaskiptayfirlýsing fyrir R, sem var í þetta sinn skipt í átta eignarhluta. Sex af þessum eignarhlutum voru auðkenndir með sömu fastanúmerum og tiltekin höfðu verið í fyrri eignaskiptayfirlýsingunni, en einn af eldri eignarhlutunum leið undir lok og til urðu tveir nýir. Veðréttindi fyrir áðurnefndum skuldabréfum voru ekki færð á þessa tvo nýju eignarhluta. Að kröfu V færði sýslumaður veðréttindin á nýju eignarhlutana þar sem hann taldi að mistök hefðu verið gerð við þinglýsingu nýju yfirlýsingarinnar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, sem staðfestur var fyrir Hæstarétti, var kröfu Á hafnað um að veðréttindin samkvæmt umræddum skuldabréfum yrðu afmáð af nýju eignarhlutunum tveimur sökum þess að hann hefði ekki leitað úrlausnar dómstóla um hana innan frests, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 39/1978. Í máli þessu krafðist Á m.a. dóms um viðurkenningu á því að veðréttindi fyrir ofangreindum skuldabréfum tækju ekki til nýju eignarhlutana í R og jafnframt að skuldabréfin næðu eingöngu til þeirra eignarhluta sem tilgreindir voru í bréfunum sjálfum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í 3. gr. laga nr. 39/1978 væri þeim, sem teldi á sér brotið með ákvörðun sýslumanns um þinglýsingu, veitt heimild til að leita eftir sérstökum reglum úrlausnar dómstóla um það hvort sýslumaður hefði farið að lögum í ákvörðun sinni. Þessi sérstaka málsóknarheimild girti því ekki fyrir að felldur yrði dómur á einkamál, sem rekið væri milli tveggja eða fleiri aðila til að fá leyst úr ágreiningi um efnisleg réttindi þeirra, þótt dómurinn kynni að leiða af sér að breyta yrði í kjölfarið þinglýstum heimildum honum til samræmis. Á beindi kröfu sinni ekki að sýslumanninum í Reykjavík, heldur krafðist hann að V yrði skyldaður vegna ætlaðra annmarka á réttindum sínum til að fá þau afmáð úr þinglýsingabók. Ákvæði 1. mgr. 1. gr., sbr. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 stæðu því ekki þessari dómkröfu Á í vegi. Samkvæmt þessu var felldur úr gildi hinn kærði úrskurður hvað fyrstu tvær dómkröfur Á varðar og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar, en kröfu Á um greiðslu skaðabóta úr hendi V var vísað frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. apríl 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. apríl 2009, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að „úrskurði héraðsdómara um frávísun verði breytt, málinu verði vísað aftur til héraðsdóms til efnislegrar umfjöllunar og að sakarefni verði skipt þannig að fyrst verði dæmt í dómkröfu eitt en hinar dómkröfurnar tvær verði látnar hvíla á meðan og bíða þess að verða dæmdar“. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila, sem fyrirsvarsmanni hans, K-kk-þgf B-kk-þgf, verði jafnframt gert að greiða.

I

Samkvæmt gögnum málsins var 20. ágúst 2002 gerð eignaskiptayfirlýsing fyrir fasteignina Rafstöðvarveg 1a í Reykjavík, þar sem meðal annars var kveðið á um skiptingu hennar í sjö eignarhluta, sem hver fékk sitt fastanúmer í landskrá fasteigna. Fyrir liggur að þessir eignarhlutar voru veðsettir allir í senn til tryggingar kröfum samkvæmt 32 skuldabréfum að fjárhæð samtals 160.000.000 krónur, sem gefin voru út til handhafa 1. mars 2006 og hvíldu á 1. veðrétti, 10 skuldabréfum að fjárhæð samtals 50.000.000 krónur, útgefnum til handhafa 5. október 2005 og áhvílandi á 2. veðrétti, og 14 skuldabréfum að fjárhæð alls 42.000.000 krónur, sem gefin voru út til handhafa 30. júní 2006 og hvíldu á 3. veðrétti. Óumdeilt virðist að varnaraðili hafi eignast öll þessi skuldabréf, en eftir þinglýsingu þeirra var 22. desember 2006 gerð ný eignaskiptayfirlýsing fyrir Rafstöðvarveg 1a, sem í þetta sinn var skipt í átta eignarhluta. Sex af þessum eignarhlutum voru auðkenndir með sömu fastanúmerum og tiltekin höfðu verið í fyrri eignaskiptayfirlýsingunni, en einn af eldri eignarhlutunum leið undir lok og til urðu tveir nýir, sem fengu fastanúmer 229-8067 og 229-8153. Þegar þessari síðari eignaskiptayfirlýsingu var þinglýst 22. desember 2006 voru veðréttindi fyrir áðurnefndum skuldabréfum ekki færð á þessa tvo nýju eignarhluta. Miðstöðin ehf., eignarhaldsfélag, sem stóð að þessari yfirlýsingu sem eigandi allrar fasteignarinnar, gaf út afsal 10. mars 2007 til sóknaraðila fyrir eignarhlutunum með fastanúmerum 229-8067 og 229-8153 og var því þinglýst 17. apríl sama ár. Varnaraðili krafðist þess 20. apríl 2007 að sýslumaðurinn í Reykjavík leiðrétti mistök, sem gerð hafi verið við þinglýsingu eignaskiptayfirlýsingarinnar frá 22. desember 2006 með því að veðbönd samkvæmt skuldabréfunum hafi ekki verið færð á nýju eignarhlutana tvo. Sýslumaður varð við þessari kröfu varnaraðila 24. apríl 2007. Sóknaraðili tilkynnti sýslumanni 22. janúar 2008 að hann bæri þessa ákvörðun undir héraðsdóm og krefðist þess að veðréttindi samkvæmt umræddum skuldabréfum yrðu afmáð af eignarhlutunum nr. 229-8067 og 229-8153 í fasteigninni Rafstöðvarvegi 1a. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. apríl 2008, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 9. maí sama ár í máli nr. 238/2008, var þessari kröfu sóknaraðila hafnað sökum þess að hann hafi ekki leitað úrlausnar dómstóla um hana innan þess frests, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 25. september 2008. Í héraðsdómsstefnu krafðist hann þess í fyrsta lagi að „staðfest verði með dómi að veðandlag skuldabréfa sem tryggð eru með veði í fasteignum að Rafstöðvarvegi 1a nái ... ekki til eignarhluta með fastanúmer 229-8067 og 229-8153“, í öðru lagi að „staðfest verði með dómi að afmá skuli úr þinglýsingarbókum framangreind skuldabréf af eignarhlutum með fastanúmer 229-8067 og 229-8153 sem innfærð voru að kröfu stefnda til sýslumannsins í Reykjavík, dags. 20. apríl 2007“ og í þriðja lagi að varnaraðili yrði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 1.237.000 krónur „fyrir hvern byrjaðan mánuð frá 1. september 2007 til þess dags sem bréfunum verður aflétt auk dráttarvaxta til greiðsludags.“ Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómur við kröfu varnaraðila um að málinu yrði vísað frá dómi.

II

Varnaraðili hefur ekki fært nein haldbær rök fyrir aðalkröfu sinni um að málinu verði vísað frá Hæstarétti og verður henni því hafnað.

Fyrsta dómkrafa sóknaraðila, sem að framan er getið, beinist að því að afla dóms um viðurkenningu á því að veðréttindi fyrir 56 skuldabréfum, sem nánar er lýst í kröfugerð hans, taki ekki til eignarhluta í fasteigninni Rafstöðvarvegi 1a með fastanúmerum 229-8067 og 229-8153. Ljóst er af málatilbúnaði sóknaraðila að hann beinir þessari kröfu að varnaraðila sem eiganda skuldabréfanna og hefur sá síðarnefndi jafnframt tekið til varna í málinu á þeim grunni. Skilja verður aðra dómkröfu sóknaraðila á þann hátt að hann leiti þar aðfararhæfs dóms um skyldu varnaraðila til fá afmáð úr þinglýsingabók veðréttindi samkvæmt skuldabréfunum í eignarhlutunum tveimur. Ekki verður ráðið af héraðsdómsstefnu að sóknaraðili reisi þessa kröfu á öðru en því að veðréttindi fyrir skuldabréfunum hvíli ranglega samkvæmt þinglýsingabók á þessum tilteknu eignarhlutum í fasteigninni og er því fyrsta dómkrafa sóknaraðila í reynd málsástæða að baki annarri dómkröfu hans, sem lengra gengur. Þótt ekki verði samkvæmt þessu séð að efni séu til að hafa báðar þessar kröfur uppi í senn er ekki ástæða að svo komnu máli til að vísa fyrstu kröfunni frá dómi af þessum sökum, en að því mætti eftir atvikum gæta ef efnisdómur gengi sóknaraðila í hag.

Með 3. gr. þinglýsingalaga er þeim, sem telur á sér brotið með ákvörðun sýslumanns um þinglýsingu, veitt heimild til að leita eftir sérstökum reglum úrlausnar dómstóla um þá ákvörðun. Í slíku máli verður ekki með bindandi hætti kveðið á um efnisleg réttindi að baki þinglýstri heimild, heldur aðeins hvort sýslumaður hafi farið að lögum í ákvörðun sinni. Þessi sérstaka málsóknarheimild girðir því ekki fyrir að felldur verði dómur á einkamál, sem rekið er milli tveggja eða fleiri aðila til að fá leyst úr ágreiningi um efnisleg réttindi þeirra, þótt dómurinn kunni að leiða af sér að breyta verði í kjölfarið þinglýstum heimildum honum til samræmis. Sóknaraðili beinir ekki annarri dómkröfu sinni að sýslumanninum í Reykjavík, heldur krefst hann þar að varnaraðili verði skyldaður vegna ætlaðra efnislegra annmarka á réttindum sínum til að fá þau afmáð úr þinglýsingabók. Ákvæði 1. mgr. 1. gr., sbr. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála standa því ekki þessari dómkröfu sóknaraðila í vegi.

Samkvæmt framangreindu verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi að því er varðar fyrstu tvær dómkröfur sóknaraðila og leggja fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar, en með vísan til forsendna úrskurðarins verður á hinn bóginn staðfest niðurstaða hans um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um greiðslu skaðabóta úr hendi varnaraðila. Dómkröfur sóknaraðila, sem varða ákvörðun um skiptingu sakarefnis fyrir héraðsdómi, geta ekki sætt úrlausn Hæstaréttar og koma þær því ekki hér til álita.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði efnisdóms í málinu, en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að því er varðar frávísun á kröfu sóknaraðila, Ártúnsbrekku ehf., um greiðslu skaðabóta úr hendi varnaraðila, VBS Fjárfestingabanka hf.

Að öðru leyti en að framan greinir er hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í kærumálskostnað.