40/2003

I, sem vikið hafði verið úr starfi framkvæmdastjóra O án undangenginnar áminningar, krafðist greiðslu launa í uppsagnarfresti. O krafðist sýknu á þeim grundvelli að I hefði gefið villandi upplýsingar um starfsferil sinn við ráðninguna og frammistaða hans í starfi verið óviðunandi og valdið O stórtjóni. Talið var, að gegn andmælum I hefði O ekki tekist að sanna að I mætti kenna um hve illa tókst til vegna þeirra samninga sem um ræddi í málinu. Kröfum O um skaðabætur úr hendi I var og hafnað þar sem O tókst eigi sönnun þess að tjón sem félagið varð fyrir mætti rekja til saknæmrar háttsemi I. Launakrafa I, sem studdist við skýrt ákvæði í ráðningarsamningi aðila, var samkvæmt þessu tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. janúar 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi var ráðinn sem framkvæmdastjóri áfrýjanda og hóf störf 18. september 2000. Hann gegndi starfinu til 25. maí 2001, en þá var honum vikið úr starfi án undangenginnar áminningar. Í málinu krefur hann áfrýjanda um greiðslu launa í 6 mánaða uppsagnarfresti, sem hann telur sig eiga rétt á samkvæmt ráðningarsamningi. Áfrýjandi telur sér óskylt að greiða stefnda laun eftir starfslok hans. Ber hann fyrir sig að stefndi hafi gefið villandi upplýsingar um starfsferil sinn við ráðninguna og frammistaða hans í starfi hafi verið óviðunandi og valdið áfrýjanda stórtjóni. Teljist réttur til launa engu að síður vera fyrir hendi eigi áfrýjandi rétt á að skuldajafna skaðabótakröfu sinni á hendur stefnda við launakröfu hans. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefnda verði einungis dæmd laun í þrjá mánuði. Málavextir eru nánar raktir í héraðsdómi, en þar er meðal annars tekinn upp í heild sinni áðurnefndur ráðningarsamningur og uppsagnarbréf.

II.

Starfsemi áfrýjanda fólst einkum í að selja og setja upp nýjar lyftur og annast viðgerðir og viðhald á lyftum fjölmargra fasteignareigenda. Samkvæmt málatilbúnaði hans stóð starfsemi félagsins að ýmsu leyti á tímamótum um mitt ár 2000. Viðskipti um kaup á nýjum lyftum hafi þá verið flutt frá framleiðanda í Frakklandi til umboðsskrifstofu OTIS í Danmörku og „það hafði tekist“ svo sem fram kom í skýrslu A-kk-ef Á-kk-ef, stjórnarformanns áfrýjanda, fyrir dómi. Hafi hann átt fund með forstjóra OTIS í Danmörku og þeir ákveðið að halda annan fund þar sem endanlega yrði gengið frá málinu. Hafi ein lyfta þegar verið keypt frá danska umboðinu. Með því að ná þessum viðskiptum hafi verð á nýjum lyftum lækkað um 30%, sem hafi gefið færi á að auka verulega markaðshlutdeild áfrýjanda við sölu á lyftum. Kvaðst A-kk-nf, sem fram til þessa annaðist rekstur félagsins, hafa ákveðið að láta af því og ráða framkvæmdastjóra til starfans. Hafi stefndi orðið fyrir valinu. Eftir það sagðist A-kk-nf hvorki hafa skipt sér af daglegum rekstri áfrýjanda né verið með í ráðum um gerð einstakra sölusamninga um lyftur, en verið „jöfnum höndum hér og erlendis“. Hafi hann ekki gert sér grein fyrir því fyrr en í apríl 2001 að stefndi hefði gert samninga við verktaka um sölu og uppsetningu á lyftum, sem augljóslega gátu ekki staðist, hvorki um verð né afhendingartíma. Hafi hann falið stefnda að rifta nokkrum slíkum samningum og sagt honum upp í kjölfarið. Hafi stórfelld mistök stefnda í starfi leitt til þess að áfrýjandi þurfti að semja um greiðslu hárra skaðabóta, en tjónið þó orðið mun meira ef ekki hefði verið brugðist við með þessum hætti.

Í skýrslu stefnda fyrir dómi kom fram að hann hafi fljótlega eftir að hann hóf störf orðið þess áskynja að rekstur áfrýjanda væri þungur og fjármálin ekki í lagi. Markaðshlutdeild félagsins hafi minnkað og starfsmannamál verið í ólagi. Tveir reyndustu starfsmennirnir hafi hætt um líkt leyti og hafið eigin starfsemi í samkeppni við áfrýjanda. Ennfremur hafi komið í ljós að viðskiptasamband við dönsku umboðsskrifstofuna var ekki svo fast í hendi sem hann hafi talið. Þann 4. október 2000 hafi danska félagið tilkynnt áfrýjanda með tölvupósti að ekki væri áhugi á frekara samstarfi við hann, meðal annars vegna bágrar fjárhagsstöðu áfrýjanda. Það bréf er ekki meðal gagna málsins, en svar áfrýjanda 6. október 2000, ritað af stefnda en undirritað af stjórnarformanninum, hefur verið lagt fram. Er þar meðal annars skorað á danska félagið að endurskoða ákvörðun sína og standa við fyrri áform um viðskipti við áfrýjanda. Var jafnframt boðað til fundar 8. nóvember 2000 til að ljúka við samningsgerð. Bréfi áfrýjanda var ekki svarað og kveðst stefndi því hafa farið til Danmerkur til að ná sambandi við forráðamenn umboðsskrifstofunnar þar. Hafi hann rætt málið við sölustjóra félagsins, sem gekk næstur forstjóranum við stjórnun þess, og talið eftir þann fund að viðskiptin yrðu eins og áður hafi verið gengið út frá. Það hafi síðan ekki verið fyrr en í lok janúar 2001 sem danska félagið tilkynnti að ekki yrði af viðskiptum og benti áfrýjanda á að snúa sér aftur að franska framleiðandanum. Hafði stefndi þá þegar gert samningana fyrir hönd áfrýjanda um sölu og uppsetningu á lyftum, sem um er getið í héraðsdómi, í trausti þess að viðskiptin væru tryggð við danska félagið og að um mun lægra verð yrði að ræða fyrir hverja lyftu en áður hafði verið greitt í Frakklandi. Er svo var komið kvað stefndi áfrýjanda ekki hafa átt annarra kosta völ en að reyna að endurvekja viðskipti við framleiðandann í Frakklandi. Hafi hann því farið þangað í byrjun febrúar 2001 og tekist að koma á viðskiptasambandi að nýju. Hafi hann þá skynjað að mikið hafi áður gengið á í samskiptum framleiðandans við áfrýjanda og að óvild ríkti milli franskra sölustjórans og stjórnarformanns áfrýjanda. Kveðst stefndi jafnframt hafa gert upp eldri skuld áfrýjanda við framleiðandann.

Stefndi kvaðst hafa leitað ráða hjá stjórnarformanninum við gerð tilboða um sölu og uppsetningu á lyftum og að sá síðarnefndi „lagði línurnar“ við tilboðsgerðina. Um hafi verið að ræða sérhæft verk, sem stefndi hafi ekki haft reynslu af, en stjórnarformaðurinn þekkti vel til. Hafi stefndi borið tilboð undir stjórnarformanninn og látið hann fylgjast vel með rekstri félagsins. Þessu neitaði A-kk-nf Á-kk-nf svo sem áður var getið. Þá gat stefndi þess að sérstakir erfiðleikar hafi orðið vegna kröfu franska seljandans um verkábyrgð áður en hafist yrði handa við að framleiða hverja lyftu fyrir áfrýjanda. Almennt dygði að ábyrgð væri sett meðan á framleiðslu stæði, en vegna lítils trausts á áfrýjanda hafi framleiðandinn neitað að hefja smíðina fyrr en ábyrgð lægi fyrir. Að auki hafi af sömu ástæðu ekki tekist að fá lyftur afhentar fyrir sumarfrí starfsmanna framleiðandans, sem enn hafi tafið afhendingu til viðsemjenda áfrýjanda á Íslandi. Kvað stefndi það ekki hafa verið á sínu verksviði að setja ábyrgðir, heldur hafi stjórnarformaðurinn annast það að öllu leyti, enda hafi hann verið persónulega ábyrgur gagnvart banka í slíkum tilvikum. Af ástæðum, sem vörðuðu A-kk-þf, hafi gjarnan tafist að ganga frá ábyrgðum og afhendingartíminn frá framleiðanda því lengst. Með því að setja verkábyrgð strax hefði umsaminn afhendingartími við kaupendur hér heima hins vegar staðist. Þessu mótmælti stjórnarformaðurinn og kvað það hafa verið hlutverk stefnda sem framkvæmdastjóra að ganga frá setningu verkábyrgða. Hann hafi hins vegar vanefnt að greiða af lánum áfrýjanda í viðskiptabanka hans, sem þá hafi kippt að sér hendinni við að veita ábyrgðir þar til stjórnarformaðurinn hafi sjálfur gengið í að koma lánum í skil. Engum öðrum en stefnda verði því kennt um þá erfiðleika, sem af þessu leiddi.

Stefndi heldur fram að hann hafi unnið fyrir áfrýjanda af heilindum og ekki dregið af sér í starfi. Aldrei hafi verið gerðar athugasemdir við störf sín. Fyrri erfiðleikum félagsins í rekstri, erfiðum fjárhag þess og ástæðum, sem hann beri ekki ábyrgð á, megi um kenna að tilteknir verksamningar gengu ekki upp. Loks hafi það verið röng ákvörðun að rifta samningum um sölu og uppsetningu á lyftum í maí 2001. Kaupandi að þremur lyftum hafi sjálfur verið kominn í þá stöðu að byggingarframkvæmdum hans hafði seinkað og því örugglega verið unnt að efna samninga við hann með samkomulagi um breyttan afhendingartíma. Ákvörðun um riftun, sem engin skilyrði voru fyrir, hafi því ekki verið skynsamleg eða þjónað hagsmunum áfrýjanda. Um málavexti er nánar fjallað í héraðsdómi.

III.

Á þeim tíma, sem atvik málsins urðu, keppti áfrýjandi á tilboðsmarkaði við aðra um sölu á lyftum og uppsetningu þeirra. Tap varð af nokkrum verkum, svo sem nánar er rakið í héraðsdómi. Samkvæmt því, sem greinir í II. kafla að framan, ber mikið á milli stefnda og stjórnarformanns áfrýjanda um sitthvað, sem laut að rekstri áfrýjanda. Stendur þar orð gegn orði, en málsástæða áfrýjanda fyrir sýknukröfu vegna ætlaðra mistaka stefnda í starfi er fyrst og fremst studd við staðhæfingar stjórnarformannsins. Gegn andmælum stefnda hefur áfrýjanda ekki tekist að sanna að hinum fyrrnefnda megi kenna um hve illa tókst til vegna þeirra samninga, sem um ræðir. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki fallist á kröfu áfrýjanda um sýknu, sem á þessu er reist, en launakrafa stefnda styðst við skýrt ákvæði í ráðningarsamningi aðilanna. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans vegna annarra málsástæðna, sem áfrýjandi reisir aðal- og varakröfu sína á.

Samkvæmt öllu framanröktu verður niðurstaða héraðsdóms staðfest, en ekki er ágreiningur um tölulega hlið málsins. Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Otislyftur ehf., greiði stefnda, I-kk-þgf U-kk-þgf S-kk-þgf, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.