326/2015

Ágreiningur aðila laut að því hvort sú ófyrirsjáanlega breyting sem hafði orðið á heilsu H frá því að upphaflega var lagt mat á varanlegan miska hans og varanlega örorku af völdum slyss, sem hann varð fyrir árið 2005, væri þess eðlis að miska- og örorkustig væri verulega hærra þannig að hann ætti samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 kröfu til frekari skaðabóta. Fyrir lá að H hafði fengið greiddar bætur á grundvelli matsgerðar frá árinu 2006 þar sem varanlegur miski hans vegna slyssins var metinn 13 stig og varanleg örorka 10%. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar tveggja dómkvaddra manna, sem hafði verið aflað eftir uppkvaðningu héraðsdóms, var miski H metinn 27 stig og varanleg örorka 25%. Ekki var fallist á með L ehf. og T hf. að yfirlýsing H í þinghaldi í héraði, um að málið væri „nægjanlega upplýst án þess að matsgerðar væri aflað“, hefði falið í sér ráðstöfun á sakarefni samkvæmt 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, heldur hefði hún lotið að sönnunarfærslu sem aðilar einkamáls hefðu forræði á, sbr. 1. mgr. 46. gr. sömu laga. Af þeim sökum var ekki talið að H hefði með yfirlýsingunni fyrirgert rétti til að afla frekari sönnunargagna til stuðnings kröfu sinni í málinu eftir uppkvaðningu héraðsdóms, þar á meðal matsgerðar dómkvaddra manna. Með hliðsjón af því að matsgerðir dómkvaddra manna hefðu almennt ríkt sönnunargildi og að niðurstöðum matsgerðarinnar hefði ekki verið hnekkt, hvorki með yfirmatsgerð né á annan hátt, var talið að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku fyrri ákvörðunar væri fullnægt. Var L ehf. því gert að greiða H frekari bætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 20. febrúar 2015. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 8. apríl sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 5. maí 2015. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 3.435.009 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 7. nóvember 2009 til 7. desember 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi, þar á meðal er þar vísað til matsgerðar L-kk-ef N. D-hk-nf læknis og B-kk-ef G. M-kk-ef lögmanns 4. nóvember 2006 þar sem varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins, sem hann varð fyrir 19. nóvember 2005, var metinn 13 stig og varanleg örorka hans 10%. Einnig er í héraðsdómi gerð grein fyrir efni matsgerðar læknanna L-kk-ef N. D-hk-nf og G-kk-ef Ó-kk-ef 28. janúar 2013 og álitsgerðar örorkunefndar 15. október sama ár þar sem lagt var að nýju mat á sömu atriði og áður greinir. Niðurstaða matsmanna var að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins væri 18 stig og varanleg örorka hans 15%, en örorkunefnd komst að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski væri „18%“ og varanleg örorka sömuleiðis 18%.

Málsaðila greinir ekki á um að ófyrirsjáanleg breyting hafi orðið á heilsu áfrýjanda frá því að upphaflega var lagt mat á varanlegan miska hans og varanlega örorku af völdum slyssins. Aftur á móti deila þeir um hvort breytingin sé þess eðlis að miskastig og örorkustig sé verulega hærra en talið var í matsgerðinni 4. nóvember 2006 þannig að áfrýjandi eigi samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 kröfu til frekari skaðabóta úr hendi stefnda en hann fékk greiddar frá réttargæslustefnda á sínum tíma.

Meðal gagna málsins er vottorð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef, sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum, sem gerði að áverkum á vinstri hendi áfrýjanda í kjölfar slyssins sem hann varð fyrir. Í vottorðinu 27. október 2012 lýsti læknirinn fjórum aðgerðum sem áfrýjandi gekkst undir á árunum 2009, 2010 og 2012 vegna þrálátra verkja í hendinni. Í lok þess sagði: „Undirritaður hefur á ferli sínum líklega ekki sinnt neinum, sem búið hefur við jafn mikil einkenni og [áfrýjandi] í kjölfar stúfhöggs á fingrum. Undirritaður er þess vegna þeirrar skoðunar, að við mat á miska þyrfti að hafa í huga miklar, langvinnar og í raun enn ófyrirséðar afleiðingar slyssins á færni og heilsu [áfrýjanda] og að þau áhrif séu og hafi verið meiri en alla jafna við sambærilega áverka.“

Með hliðsjón af lögskýringargögnum verður 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga skýrð á þann hátt að liggi fyrir sérfræðilegt álit um örorku- og miskastig tjónþola, svo sem matsgerð sérfróðra manna, geti hvor um sig, tjónþoli eða sá sem krafinn er bóta, leitað álits örorkunefndar um þau atriði, sbr. fyrri málslið málsgreinarinnar. Að fenginni matsgerðinni 28. janúar 2013 átti áfrýjandi því rétt á að óska einhliða eftir álitsgerð nefndarinnar eins og hann gerði 4. september sama ár. Af þeim sökum hefur álitsgerð örorkunefndar 15. október 2013 fullt sönnunargildi í máli þessu.

II

Eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp voru samkvæmt beiðni áfrýjanda dómkvaddir tveir sérfróðir menn, M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf lögmaður, til að meta þau atriði sem áður hafði verið lagt mat á. Í matsgerð þeirra 26. maí 2015, sem lögð hefur verið fyrir Hæstarétt, var fjallað á ítarlegan hátt um þær varanlegu afleiðingar sem matsmenn töldu að slysið hefði haft í för með sér fyrir áfrýjanda. Niðurstaða þeirra um varanlegan miska áfrýjanda af þess völdum var að miskinn væri „hæfilega metinn 27 stig þegar litið er til þess slyss einvörðungu.“ Þá var varanleg örorka áfrýjanda vegna slyssins talin „rétt metin 25%.“

Við meðferð máls þessa í héraði hafði áfrýjandi 31. mars 2014 lagt fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Í þinghaldi 15. maí sama ár var því lýst yfir af hans hálfu að hann félli frá þeirri beiðni og teldi „málið nægjanlega upplýst án þess að matsgerðar verði aflað.“ Stefndu halda því fram að við þessa yfirlýsingu sé áfrýjandi bundinn samkvæmt 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og beri því að dæma málið á grundvelli þeirra matsgerða sem legið hafi fyrir þegar hún var gefin. Áfrýjandi mótmælir þessu og telur sig hafa gefið yfirlýsinguna í trausti þess að héraðsdómur yrði byggður á fyrirliggjandi álitsgerð örorkunefndar. Þar sem sú hafi ekki orðið raunin hafi forsendur fyrir henni brostið.

Ekki verður fallist á með stefndu að umrædd yfirlýsing áfrýjanda hafi falið í sér ráðstöfun á sakarefni, sem fjallað er um í áðurnefndri lagagrein, heldur hafi hún lotið að sönnunarfærslu, sem aðilar einkamáls hafa forræði á, sbr. 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Af þeim sökum verður ekki talið eins og atvikum var háttað að áfrýjandi hafi með henni fyrirgert rétti til að afla frekari sönnunargagna til stuðnings kröfu sinni í málinu eftir uppkvaðningu héraðsdóms, þar á meðal matsgerðar dómkvaddra manna.

III

Samkvæmt 2. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 skulu aðilar kvaddir á dómþing þar sem matsbeiðni er tekin fyrir og gefst matsþola þar með færi á að andmæla því að dómkvaðning fari fram á grundvelli beiðninnar og jafnframt að koma að athugasemdum við hæfi þess eða þeirra sem dómari hefur í hyggju að kveðja til matsstarfa. Þá er í 2. mgr. 62. gr. laganna kveðið á um að aðilum skuli tilkynnt með sannanlegum hætti hvar og hvenær verður metið svo að þeim gefist kostur á að tjá sig um matsatriði og gögn á matsfundi. Meðal annars af þessum sökum hefur matsgerð dómkvaddra manna að öðru jöfnu ríkt sönnunargildi um það sem þeir hafa lagt mat á.

Eins og áður greinir liggur fyrir Hæstarétti matsgerð dómkvaddra manna, sem áfrýjandi aflaði að héraðsdómi gengnum, og bera endurrit úr þingbók þar sem dómkvaðning fór fram og matsgerðin sjálf það með sér að í hvívetna hafi verið gætt áðurgreindra ákvæða laga nr. 91/1991. Hefur niðurstöðum matsgerðarinnar ekki verið hnekkt, hvorki með yfirmatsgerð né á annan hátt. Með skírskotun til þessa og efnis matsgerðarinnar, svo og með hliðsjón af öðrum gögnum málsins, verður sú niðurstaða hennar lögð til grundvallar að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins 19. nóvember 2005 sé 27 stig þegar litið er til þess slyss einvörðungu, sbr. 4. gr. skaðabótalaga. Einnig að varanleg örorka hans af þess völdum sé 25%, sbr. 5. gr. laganna. Samkvæmt því er fullnægt skilyrðum 11. gr. þeirra um endurupptöku fyrri ákvörðunar um þau atriði. Þar sem bótakrafa áfrýjanda, sem reist er á álitsgerð örorkunefndar, er miðuð við lægra miskastig og minni varanlega örorku en að framan greinir verður hún að fullu tekin til greina.

Miðað við þau gögn, sem lágu fyrir héraðsdómi þegar hinn áfrýjaði dómur var upp kveðinn, verða ákvæði hans um málskostnað og gjafsóknarkostnað staðfest.

Samkvæmt áðurgreindum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða málskostnað hér fyrir dómi sem renni í ríkissjóð eins og í dómsorði greinir. Þá fer um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti eftir því sem þar segir.

Dómsorð:

Stefndi, Löndun ehf., greiði áfrýjanda, H-kk-þgf A-kk-þgf G-kk-þgf, 3.435.009 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 7. nóvember 2009 til 7. desember 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Stefndi greiði 2.630.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns áfrýjanda, 1.500.000 krónur.