145/2006

BE og BJ kröfðust viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna tjóns, sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir vegna samþykkis Fiskistofu á flutningi veiðileyfis í atvinnuskyni af fiskiskipinu S til fiskiskipsins E. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 106/2003 hafði framsal á veiðileyfi S og skráning þess hjá F á E verið ógilt með vísan til þess að ekki hefði verið gætt fyrirmæla 4. tl. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð við flutning veiðileyfisins. Talið var nægilega fram komið að BE og BJ hefðu orðið fyrir tjóni og að þeir gætu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 haft uppi viðurkenningarkröfu. Hins vegar reyndi á hvort ákvörðun F um samþykki fyrir flutningi umrædds veiðileyfis hefði verið andstæð fyrrnefndu ákvæði laga nr. 75/1997. Talið var að samkvæmt ákvæðinu þyrfti aðeins samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðiheimilda sem héldust óbreyttar milli ára, en fyrir lá að flutningur veiðileyfis S yfir til E var varanlegur. Þar sem samþykki veðhafa fyrir flutningi veiðileyfisins lá ekki fyrir þegar F samþykkti hann var talið að annmarki hefði verið á ákvörðun stofnunarinnar og hún verið ólögmæt. Þá var talið að BE og BJ hefðu mátt treysta því að F, sem yrði lögum samkvæmt að skrá og staðfesta flutning veiðileyfa, stæði rétt að samþykki sínu fyrir flutningnum í greint sinn. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var staðfest niðurstaða hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. mars 2006. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði úrskurður verði felldur úr gildi, hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann sýknu af kröfu stefndu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess að kröfu áfrýjanda um frávísun frá héraðsdómi verði hafnað og niðurstaða héraðsdóms staðfest. Þá krefjast þeir málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu krefjast stefndu viðurkenningar á skaðabótaskyldu áfrýjanda vegna tjóns, sem þeir telja sig hafa orðið fyrir vegna samþykkis Fiskistofu á flutningi veiðileyfis í atvinnuskyni 1. september 2000 af fiskiskipinu Sigrúnu GK 217 til fiskiskipsins Einars HU 13. Í gögnum málsins kemur fram að stefndi B-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf keypti svokallað krókaleyfi S-kvk-ef, þ.e. leyfi báts undir sex brúttórúmlestum til að stunda veiðar með dagatakmörkunum, í ágúst 2000 í því skyni að flytja það yfir á fiskiskipið Einar. Eigandi S-kvk-ef tilkynnti Fiskistofu um flutning leyfisins og gaf Fiskistofa út „leyfi til veiða í atvinnuskyni á sóknardögum fiskveiðiárið 1. september 2000 - 31. ágúst 2001“ til E-kk-ef meðal annars á grundvelli veiðileyfisins. Hins vegar var ekki leitað samþykkis veðhafa í fiskiskipinu Sigrúnu fyrir flutningi þess. Með dómi Hæstaréttar 13. nóvember 2003 í máli nr. 106/2003, sem birtur var í dómasafni réttarins 2003 bls. 3928, var framsalið á veiðileyfi S-kvk-ef og skráning þess hjá Fiskistofu á E-kk-þf ógilt með vísan til þess að ekki hefði verið gætt fyrirmæla 4. tl. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð við flutning veiðileyfisins. Dómurinn leiddi til þess að Fiskistofa úthlutaði 19 sóknardögum varanlega og innan ársins til Sigrúnar GK 217 þann 5. desember 2003, sem að mati stofunnar jafngilti þeim réttindum er flutt höfðu verið af bátnum á Einar HU 13 þann 1. september 2000. Stefndu halda því fram að með því að vanrækja að leita eftir afstöðu veðhafa áður en flutningurinn var samþykktur hafi Fiskistofa bakað áfrýjanda bótaábyrgð gagnvart þeim, en þeir hafi treyst á að lögformlega hefði verið gengið frá flutningnum. Þessu er mótmælt af hálfu áfrýjanda.

II.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 19. september 2005 var hafnað frávísunarkröfu, sem áfrýjandi hafði uppi í héraði. Áfrýjandi er ósammála forsendum og niðurstöðu úrskurðarins og með aðalkröfu sinni leitar hann breytinga á henni. Hann reisir kröfuna á því að stefndu geti ekki leitað viðurkenningardóms um bótaskyldu án tiltekinnar fjárhæðar. Þá hafi þeir ekki sýnt fram á tjón og sé því krafa þeirra í raun beiðni um lögfræðilegt álit. Stefndu hafa um þetta efni meðal annars vísað til málskostnaðar þess sem þeir urðu að reiða fram vegna hæstaréttarmáls nr. 106/2003, sem áður er frá greint. Verður þegar af þeirri ástæðu að telja nægilega fram komið að stefndu hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að ekki hafi verið gengið frá flutningi veiðileyfisins á lögformlegan hátt, sbr. áðurgreindan dóm Hæstaréttar þar um. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er þeim því unnt að hafa uppi viðurkenningarkröfu í máli þessu. Verður úrskurður héraðsdóms um að hafna frávísunarkröfu áfrýjanda staðfestur.

III.

Samkvæmt framansögðu er það úrlausnarefni í máli þessu hvort ákvörðun Fiskistofu 1. september 2000 um samþykki fyrir flutningi veiðileyfis Sigrúnar GK 217 yfir til Einars HU 13 hafi verið haldin annmörkum sem leitt hafi til bótaskyldu áfrýjanda. Í 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997, sem hér skiptir máli, segir: „Eigi er heimilt að veðsetja réttindi til nýtingar í atvinnurekstri, sem skráð eru opinberri skráningu á tiltekið fjárverðmæti og stjórnvöld úthluta lögum samkvæmt, t.d. aflahlutdeild fiskiskips og greiðslumark bújarðar. Hafi fjárverðmæti það, sem réttindin eru skráð á, verið veðsett er eiganda þess óheimilt að skilja réttindin frá fjárverðmætinu nema með þinglýstu samþykki þeirra sem veðréttindin eiga í viðkomandi fjárverðmæti.“ Samkvæmt þessu er óheimilt að veðsetja réttindin sjálf en hins vegar er ráð fyrir því gert að fjárverðmætin sem þeim geta verið tengd verði veðsett. Ákvæðið leggur síðan bann við því að skilja að fjárverðmætin og réttindin nema með þinglýstu samþykki þeirra sem veðrétt eiga í fjárverðmætunum. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til laganna var tekið fram að sú aflahlutdeild sem ákvæðið varðaði væri einvörðungu aflahlutdeild sem héldist óbreytt milli ára, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Samkvæmt því þyrfti ekki samþykki veðhafa þótt aflamark væri flutt milli skipa eftir þeim reglum sem um það gilda samkvæmt greindum lögum. Sama á því að gilda um aðrar veiðiheimildir, það er að ákvæðið taki einungis til þeirra heimilda sem haldast óbreyttar milli ára. Flutningur veiðileyfis S-kvk-ef yfir til E-kk-ef var varanlegur.

Að framan er frá því skýrt að flutningur eiganda S-kvk-ef á leyfi til veiða í atvinnuskyni frá skipinu til fiskiskipsins E-kk-ef, án þinglýsts samþykkis eigenda veðréttinda, hafi verið ógiltur með hæstaréttardómi í máli nr. 106/2003 þar sem hann var í andstöðu við greint ákvæði. Í málinu liggur frammi tilkynning eiganda S-kvk-ef til Fiskistofu um flutning leyfisins. Er það ritað á eyðublað stofunnar en í því segir að flutningurinn öðlist ekki gildi fyrr en Fiskistofa hafi staðfest hann skriflega. Upplýst er að tilkynningunni fylgdi veðbókarvottorð þar sem fram komu þinglýst veðréttindi. Hins vegar fylgdi ekki þinglýst samþykki veðhafa fyrir flutningnum og gaf Fiskistofa út samþykki sitt án þess að það lægi fyrir. Starfsmenn stofunnar túlkuðu greint ákvæði svo að þess þyrfti ekki í þessu tilfelli. Ákvæðið verður þó augljóslega ekki skýrt svo að um flutning þessara réttinda gildi annað en um önnur varanleg réttindi til fiskveiða sem miklu skipta um verðgildi skips og Fiskistofa gefur út, sbr. og áðurnefndan hæstaréttardóm. Verður að meta það svo að annmarki hafi verið á samþykki Fiskistofu fyrir flutningi heimildanna og að ákvörðun hennar um flutninginn hafi verið ólögmæt. Ómótmælt er að stefndu höfðu keypt umrætt veiðileyfi fyrir milligöngu Kvóta-og skipasölunnar ehf. og var ókunnugt um fjárréttindi því tengd. Þá er því ekki á móti mælt að þeir greiddu ekki fyrir heimildirnar fyrr en að fengnu samþykki Fiskistofu. Máttu þeir treysta því að Fiskistofa, sem verður lögum samkvæmt að skrá og staðfesta flutning veiðileyfa, stæði rétt að samþykki sínu fyrir flutningnum í greint sinn. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu áfrýjanda staðfest svo og um greiðslu málskostnaðar í héraði.

Samkvæmt þessari niðurstöðu verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu, B-kk-þgf H-kk-þgf Á-kk-þgf og Bjarti í Vík ehf., hvorum um sig 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.