472/2008

Ákærðu voru ákærðir fyrir brot gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að gera ólögmæt eintök af höfundaréttarvernduðu efni, vistað það í nettengdum tölvum og birt það hópi fólks á lokuðu svæði án heimildar rétthafa með því að nýta eiginleika DC++ skráarskiptaforrits. Um var að ræða forrit, kvikmyndir, sjónvarpsþætti, teiknimyndir, tónlistamyndbönd og tónlist. Efni þetta var bæði íslenskt og erlent, samtals 130.430 eintök. Í Hæstarétti var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að allt það efni sem ákært hefði verið fyrir nyti verndar höfundalaga. Einnig var tekið undir með héraðsdómi að ákæru hefðu stundað ólögmæta eintakagerð á höfundaréttarvörðu efni og að sá háttur sem hafður væri á dreifingu þess, að deilda því með öðrum á fjölmennu en lokuðu jafningjaneti, jafngilti opinberri birtingu og félli ekki undir undanþáguákvæði 11. gr. höfundalaga, sem leyfi eintakagerð til einkanota. Með þeirri háttsemi var staðfest niðurstaða héraðsdóms að ákærðu hefðu gerst sekir um brot gegn lögum nr. 73/1972. Ákærði B var einnig sakfelldur fyrir hlutdeilt í brotum meðákærðu með því að hafa hýst og haft umsjón með miðlæga nettengipunktinum „Ásagarði“. Með því hefði hann í verki hvatt til þess að meðákærðu birtu á veraldarvefnum ólögmæt eintök af höfundaréttarvörðu efni, án heimildar frá rétthöfum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómarinn H-kvk-nf H-kvk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari og E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 1. apríl 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærðu samkvæmt ákæru og upptöku tölvubúnaðar en að refsing þeirra verði þyngd.

Ákærðu krefjast nú aðallega sýknu en til vara að þeim verði ekki gerð refsing.

I

Ákærðu er öllum gefið að sök að hafa brotið gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að gera ólögmæt eintök af höfundarréttarvernduðu efni, vistað það í nettengdum tölvum og birt það hópi fólks á lokuðu svæði án heimildar rétthafa með því að nýta eiginleika DC++ skráarskiptaforrits. Í ákæru er nánar lýst aðferðum og tengslum ákærðu og tilgreindar tegundir og fjöldi þeirra höfundarréttarvernduðu verka sem fundust í tölvum hvers ákærða fyrir sig. Um er að ræða forrit, kvikmyndir, sjónvarpsþætti, teiknimyndir, tónlistarmyndbönd og tónlist. Efni þetta er bæði íslenskt og erlent, samtals 130.430 eintök. Með ákæru fylgir tölvudiskur þar sem hverju eintaki fyrir sig er lýst. Taldir eru upp efnisflokkar og fjöldi þeirra verka í hverjum flokki sem voru vistuð á tölvum hvers ákærða fyrir sig þegar húsleit var gerð og hald lagt á tölvurnar. Þykir ákæra eins og hún er þannig fram sett fullnægja skilyrðum c. liðar 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála sem voru í gildi þegar hún var gefin út, sbr. nú c. lið 1. mgr 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

II

Ákærðu hafa ekki neitað að hafa hlaðið niður því efni sem í ákæru greinir, hýst það og veitt öðrum meðlimum jafningjanetsins, sem nefnt er „Ásgarður“, aðgang að því. Hins vegar neituðu þeir allir við þingfestingu málsins að hafa með háttsemi sinni „gert ólögmæt eintök af höfundarréttarvörðu efni eða að hafa með öðrum hætti brotið gegn ákvæðum höfundalaga.“ Er málavöxtum og ákvæðum höfundalaga sem máli skipta við mat á lögmæti háttsemi ákærðu lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Réttur höfundar til hugverks er eignarréttur samkvæmt 1. mgr. 1. gr. höfundarlaga. Í því felst annars vegar fjárhagslegur réttur sem er einkaréttur höfundar til hvers konar afritunar verks og til að birta það, sbr. 3. gr. laganna, og hins vegar sæmdarréttur sem nánar er lýst í 4. gr. þeirra. Sambærilegrar verndar nýtur listflutningur samkvæmt 45. gr. og 46. gr. laganna. Með 61. gr. a höfundalaga, sbr. 18. gr. laga nr. 57/1992, var gildissvið þeirra víkkað svo að þau tækju einnig til erlendra ríkisborgara að fullnægðum skilyrðum um gagnkvæmni. Slíkri gagnkvæmni er fullnægt meðal annars með 5. gr. laga nr. 80/1972 um heimild ríkisstjórninni til handa til að staðfesta Bernarsáttmálann til verndar bókmenntum og listaverkum í þeirri gerð hans, sem samþykkt var á ráðstefnu Bernarsambandsríkja í París 24. júlí 1971, sbr. auglýsingu nr. 110/1947 um inngöngu Íslands í Bernarsambandið. Samkvæmt framangreindu njóta erlendir höfundar einnig verndar höfundalaga. Brot samkvæmt höfundalögunum varða refsiábyrgð, sbr. VII. kafla þeirra. Ákvæði 8. gr. höfundalaga mælir fyrir um ábyrgð og sönnunarstöðu þeirra sem fara með höfundarréttarvarið efni. Ákærðu viðurkenndu að hafa engra heimilda leitað hjá rétthöfum. Engar athugasemdir hafa komið fram af þeirra hálfu um að eitthvert tiltekið eintak sem ákært er vegna sé ranglega talið verndað af höfundalögum. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um að allt það efni sem ákært er vegna njóti verndar höfundalaga.

III

Af hálfu ákærðu er því haldið fram fyrir Hæstarétti að sú háttsemi þeirra að hlaða niður því efni sem ákært er vegna teljist ekki vera eintakagerð í skilningi 1. mgr. 2. gr. höfundalaga fyrir þá breytingu sem gerð var með lögum nr. 9/2006 en þá voru höfundalög samræmd efni tilskipunar 2001/29/EB. Vísar verjandi þar til þessa orðalags í 1. mgr. 2. gr. höfundalaga „[það] er eintakagerð þegar hugverk ... er tengt hlutum“ og telur að þar geti einungis verið um að ræða áþreifanlega hluti. Tilgangurinn með greindri tilskipun var að tryggja það að hugverk og eintök þeirra á stafrænu formi nytu sömu verndar og önnur höfundarréttarvernduð verk. Framangreindu orðalagi 1. mgr. 2. gr. höfundalaga var hins vegar ekki breytt þar sem litið var svo á að það hefði „verið túlkað svo að það [fæli] í sér öll þau réttindi sem talin eru upp í 2. gr. tilskipunarinnar.“ Í höfundarréttarlegu tilliti er ekki munur á merkingu hugtaksins „eintak“ eftir því hvort kvikmynd er til dæmis afrituð á myndband, DVD disk eða hlaðin niður á harðan disk í tölvu. Munurinn felst í þróun afritunartækni. Allar þessar aðferðir gera mögulegt að dreifa efni til annarra. Með þessari athugasemd er tekið undir forsendur héraðsdóms fyrir þeirri niðurstöðu að ákærðu hafi stundað ólögmæta eintakagerð á höfundarréttarvörðu efni og að sá háttur sem hafður var á dreifingu þess, að deila því með öðrum á fjölmennu en lokuðu jafningjaneti, jafngildi opinberri birtingu og falli ekki undir undanþáguákvæði 11. gr. höfundalaga, sem leyfir eintakagerð til einkanota.

Sú aðferð sem kærendur beittu til þess að afla sönnunargagna um brot þau sem ákært er fyrir undanskilur ákærðu ekki ábyrgð. Þegar virtur er sá langi tími sem háttsemin hafði staðið þegar hún var stöðvuð af lögreglu og það mikla magn af efni sem ákærðu hýstu á tölvum sínum og deildu sín á milli og með öðrum á jafningjanetinu verður að líta svo á að um ásetning hafi verið að ræða í skilningi 1. mgr. 54. gr. höfundalaga og háttsemin þeim refsiverð. Verður sakfelling allra ákærðu samkvæmt I. kafla ákæru og heimfærsla brota þeirra til refsiákvæða því staðfest.

IV

Ákærði B-kk-nf hýsti og hafði umsjón með miðlæga nettengipunktinum „Ásgarði“. Tilgangur hans með því að hýsa nettengipunktinn var að gera skráarskipti meðlima jafningjanetsins möguleg og stýra að einhverju leyti umgengni þeirra, til dæmis með því að setja þeim tilgreindar reglur. Um lokaðan hóp var að ræða og hvíldi ákveðin leynd yfir starfseminni. Með þessu gerði ákærði B-kk-nf meðákærðu mögulegt að fá gjaldfrjálsan aðgang að höfundarréttarvörðu efni um jafningjanetið sem ella hefði ekki verið þeim aðgengilegt án endurgjalds og var hann því hlutdeildarmaður í brotum meðákærðu sem nýttu sér þjónustu hans. Fellur þessi háttsemi með lögjöfnun undir ákvæði 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sakfelling ákærða B-kk-ef samkvæmt II. ákærulið og heimfærsla héraðsdóms á brotum hans til refsiákvæða að öðru leyti verður því staðfest.

V

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um fyrningu sakar, refsiákvörðun, sakarkostnað í héraði og upptöku.

Það athugast að rannsókn málsins hófst með húsleit 28. september 2004. Þrátt fyrir að málið sé mjög umfangsmikið hefur sá langi tími sem meðferð þess hefur tekið ekki verið skýrður á fullnægjandi hátt.

Ákærðu verða dæmdir til þess að greiða óskipt allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda þeirra fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærðu, B-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf P-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, R-kk-nf B-kk-nf E-kk-nf, K-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, E-kk-nf F-kk-nf E-kk-nf og K-kk-nf F-kk-nf N. Á-kk-nf, greiði óskipt allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 800.079 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 747.000 krónur.