606/2012

B hlaut líkamstjón í umferðarslysi. Öfluðu aðilar sameiginlega matsgerðar þar sem lagt var mat á tímabundnar og varanlegar afleiðingar tjónsins. Þáverandi lögmaður B setti fram kröfu á hendur T hf. á grundvelli matsins en skömmu síðar ritaði annar lögmaður bréf til T hf. þar sem fram kom að áverkar sem B hefði hlotið í slysinu væru ekki fullkannaðir og að B vildi ekki taka við bótum sem reistar væru á matinu. Í kjölfarið aflaði B einhliða sérfræðimatsgerðar og höfðaði mál þar sem hann krafði T hf. um bætur vegna líkamstjónsins á grundvelli niðurstöðu hennar. Eftir að málið var höfðað greiddi T hf. bætur og kostnað til B á grundvelli fyrri matsgerðarinnar. B gerði aðallega þá kröfu fyrir Hæstarétti að dómur héraðsdóms yrði ómerktur en á það var ekki fallist. Taldi Hæstiréttur þannig að ekki hefði verið þörf á því að skipa dóminn tveimur sérfróðum meðdómsmönnum auk embættisdómara. Þá hefði héraðsdómur tekið rökstudda afstöðu til málsástæðna B og fjallað um sönnunar- og lagaatriði í samræmi við áskilnað í f. lið 1.mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Féllst Hæstiréttur á það með héraðsdómi að leggja ætti matsgerð þá sem aðilar hefðu aflað sameiginlega til grundvallar ákvörðun bóta til handa B þótt á henni hefðu verið nokkrir ágallar. Var vísað til þess að sérfræðimatsgerðin hefði verið annmörkum háð og hefði B ekki tekist að hnekkja niðurstöðum fyrri matsgerðarinnar. Þá var fallist á það með héraðsdómi að ekki væru skilyrði til að ákvarða árslaun B sérstaklega á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hefði T hf. því verið rétt að miða útreikning bóta fyrir varanlega örorku við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna. Var T hf. sýknað af kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. september 2012. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara að stefnda verði gert að greiða sér 15.370.000 krónur með 4,5% ársvöxtum af 2.256.000 krónum frá 24. mars 2009 til 24. júní sama ár, af 15.370.000 krónum frá þeim degi til 12. september 2011 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 25. ágúst 2011 að fjárhæð 1.000.000 krónur, 20. september sama ár 500.000 krónur og 19. október sama ár 2.878.646 krónur. Að þessu frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 8.899.996 krónur, en að því frágengnu 5.359.197 krónur með sömu vöxtum og í varakröfu greinir og að frádregnum sömu innborgunum og þar greinir. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti sem og að niðurstaða héraðsdóms um gjafsóknarkostnað hans verði staðfest.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Áfrýjandi höfðaði mál þetta til heimtu skaðabóta vegna líkamstjóns er hann hlaut í umferðarslysi 24. mars 2009. Er atvikum að slysinu lýst nánar í hinum áfrýjaða dómi auk meðhöndlunar lækna sem áfrýjandi leitaði til í kjölfar slyssins. Áfrýjandi undirritaði umboð 12. október 2009 til handa Ó-kk-þgf E-kk-þgf, hæstaréttarlögmanni og fól honum að gæta hagsmuna sinna gegn þeim, er veitt hafði skyldutryggingu vegna bifreiðarinnar sem áfrýjandi ók, þegar slysið varð. Lögmaðurinn aflaði meðal annars læknisfræðilegra gagna um líkamstjón áfrýjanda og beiddist svo sameiginlega með stefnda, sem viðurkennt hafði bótaskyldu sína vegna slyssins, að þeir H-kk-nf B-kk-nf, sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum og J-kk-nf G-kk-nf, héraðsdómslögmaður, legðu mat á tímabundnar og varanlegar afleiðingar þess líkamstjóns er áfrýjandi hlaut í slysinu. Þeir luku matsgerð sinni 9. desember 2010. Niðurstaða þeirra var sú að tímabil þjáningabóta væri einn mánuður frá slysdegi og að áfrýjandi hefði verið veikur þann tíma, án þess að vera rúmliggjandi. Þeir töldu að áverkar, sem áfrýjandi hefði hlotið í slysinu er yllu honum óþægindum og telja yrði varanlegar afleiðingar, væru tognun í hálshrygg, brjósthrygg og vinstri nára. Matsmennirnir töldu ,,varanlegan miska vegna slyssins 24.03.2009 hæfilega metinn fimmtán stig. Við það mat hefur verið stuðst við miskatöflu örorkunefndar.“ Varanleg örorka áfrýjanda var metin 10%. Auk þeirrar starfsorkuskerðingar, sem leiddi af líkamstjóninu sjálfu, tóku matsmenn sérstakt tillit til þess að vegna andlegrar vanheilsu og afleiðinga sjóvinnuslyss, sem áfrýjandi lenti í 1994, hafi starfsorka hans fyrir umferðarslysið verið verulega skert. Matsmenn töldu ekki líklegt að áfrýjandi hefði haft fulla atvinnuþátttöku í framtíðinni þótt hann hefði ekki lent í umferðarslysinu.

Að fenginni matsgerðinni setti þáverandi lögmaður áfrýjanda fram kröfu 13. janúar 2011 á hendur stefnda um greiðslu bóta vegna líkamstjónsins og var útreikningur bótafjárhæða reistur á niðurstöðum í fyrrgreindri matsgerð. Annar lögmaður ritaði stefnda bréf 20. janúar 2011 og tilkynnti um nýtt umboð frá áfrýjanda sér til handa vegna hagsmunagæslu fyrir hann. Taldi lögmaðurinn áverka sem áfrýjandi hlaut í umferðarslysinu ekki fullkannaða, til dæmis hefði hann fengið höfuðhögg, mjóbaksáverka og af því leiddu einnig verkir í öxl. Kvað lögmaðurinn áfrýjanda ekki vilja taka við bótum, er reistar væru á því mati, sem fyrir lægi.

Í framhaldi af þessu var aflað af hálfu áfrýjanda frekari læknisfræðilegra gagna um afleiðingar umferðarslyssins. Meðal annars var framangreindum matsmönnum ritað bréf 9. mars 2011 og óskað nánari skýringa á því hvers vegna tilgreindir áverkar sem áfrýjandi hafi hlotið í slysinu væru ekki taldir hafa varanlegar afleiðingar. Auk þess var óskað upplýsinga um hvernig varanlegir áverkar væru færðir til stiga í miskatöflu örorkunefndar. Matsmennirnir munu ekki hafa svarað bréfinu, sem áfrýjandi kveðst þó hafa ítrekað oftar en einu sinni.

Áfrýjandi beiddist þess einhliða 27. apríl 2011 að B-kk-nf D-kk-nf, héraðsdómslögmaður og S-kk-nf D-kk-nf, sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum, mætu meðal annars varanlegar afleiðingar líkamstjónsins, sem hann hlaut í umferðarslysinu. Þeir skiluðu áfrýjanda matsgerð 12. ágúst 2011, en þar kom auk annars fram að þeir hafi beint fyrirspurn bæði til áfrýjanda og stefnda um, hvort þeir óskuðu eftir að leggja fram ný gögn við matið. Niðurstaða þessara matsmanna um varanlegan miska og varanlega örorku var í báðum tilvikum með tveimur valkostum, sem settir voru fram í A og B liðum. Niðurstaða í A lið var miðuð við það líkamstjón áfrýjanda ,,sem hann skv. gögnum virðist örugglega hafa orðið fyrir“ og einkenni sem hann glímdi enn við. Í B lið var á hinn bóginn miðað við það líkamstjón áfrýjanda ,,sem hann virðist hafa orðið fyrir (leiða má líkum að) og einkenna sem hann glímir enn við, en fyrst virðist vera getið í gögnum nokkuð eftir slysið.“ Varanlegan miska mátu matsmenn svo að samkvæmt valkosti A væri hann 15 stig en samkvæmt valkosti B væri hann 10 stig til viðbótar eða samtals 25 stig. Varanleg örorka var metin svo að samkvæmt valkosti A væri hún 15% en samkvæmt valkosti B 25%. Í matsgerðinni var meðal annars að finna kafla um tekjusögu áfrýjanda árin 2006 til 2010. Samkvæmt því yfirliti og með hliðsjón af skattframtölum áfrýjanda og yfirliti um staðgreiðslu hans fyrir þennan tíma hefur hann haft nánast allt sitt framfæri af greiðslum frá velferðarsviði Reykjavíkurborgar og Tryggingastofnun ríkisins, en launatekjur hans verið hverfandi.

Að fenginni þessari matsgerð höfðaði áfrýjandi mál þetta eins og áður segir. Eftir að málið var höfðað greiddi stefndi 19. október 2011 bætur og kostnað til lögmanns áfrýjanda á grundvelli matsgerðar þeirra H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef. Félagið hafði ekki áður samþykkt niðurstöður matsgerðarinnar.

II

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms reisir áfrýjandi einkum á því að dómurinn hefði átt að vera fjölskipaður, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem dómurinn þurfti að taka afstöðu til tveggja matsgerða sérfróðra manna. Nauðsyn hafi borið til að kveðja til tvo meðdómsmenn, sérfróða um þá áverka, sem málið snúist um, til þess meðal annars að unnt væri að taka afstöðu til hvernig áverkarnir væru færðir undir miskatöflu örorkunefndar. Þá hafi dómurinn ekki tekið afstöðu til þeirrar málsástæðu áfrýjanda í héraði, sem studd hafi verið við 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, að matsgerð þeirra H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef væri markleysa því þeir hafi ekki, svo séð verði, stutt mat sitt á varanlegum miska við töflu örorkunefndar. Þá hafi héraðsdómur ekki fjallað um þá málsástæðu áfrýjanda að hann hafi með réttum hætti aflað einhliða sérfræðimatsgerðar samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga. Loks hafi héraðsdómur ekki með skýrum hætti tekið afstöðu til þeirrar málsástæðu áfrýjanda að stefndi hafi ekki, er málið var þingfest, greitt neitt inn á kröfu áfrýjanda og ekki upplýst eftir að síðari matsgerðin lá fyrir, hvort félagið ætlaði að greiða bætur á grundvelli hennar eða afla álits örorkunefndar eða fá dómkvadda menn til að meta afleiðingar líkamstjónsins.

Í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram sú meginregla að einn dómari skipi dóm í hverju máli. Í 2. mgr. segir að ef deilt sé um staðreyndir er séu bornar fram sem málsástæður og dómari telji þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr geti hann kvatt til tvo meðdómsmenn sem hafi slíka kunnáttu. Í héraði reisti áfrýjandi aðal- og varakröfu sína einkum á matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef en stefndi krafðist sýknu þar sem hann hefði þegar greitt fullar bætur samkvæmt matsgerð H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef. Það er hlutverk dómara samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 að taka afstöðu til þess, hvaða sönnunargögn verði lögð til grundvallar niðurstöðu dóms. Það reyndi á lögfræðilega þekkingu héraðsdómara þegar hann lagði mat á sönnunargildi matsgerðanna tveggja og hvort matsmenn hafi gætt réttra aðferða við matsstarfann. Héraðsdómari færði lögfræðileg rök fyrir því að leggja bæri til grundvallar matsgerð H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef og fól það með engum hætti í sér endurskoðun á læknisfræðilegu mati eða ályktunum. Verður hafnað að ómerkja beri héraðsdóm af þeirri ástæðu að hann hafi átt að vera skipaður tveimur sérfróðum meðdómsmönnum auk embættisdómara.

Í hinum áfrýjaða dómi er skýrlega tekin afstaða til þess að þótt áverkar áfrýjanda séu ekki sérstaklega færðir undir miskatöflu örorkunefndar í matsgerð H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef sé ekki sýnt fram á að taflan hafi ekki verið lögð til grundvallar við matið. Þá segir einnig í dóminum að áfrýjandi hafi átt þess kost, ef hann vildi ekki una niðurstöðu í mati því, sem aðilar öfluðu sameiginlega, að óska eftir að örorkunefnd legði mat á afleiðingar líkamstjónsins, sbr. 10. gr. skaðabótalaga, eða beiðast dómkvaðningar matsmanna. Áfrýjandi hafi hvorugt gert heldur aflað einhliða matsgerðar, en sú matsgerð hnekki ekki þeirri matsgerð, sem aðilar öfluðu sameiginlega. Segir svo í dóminum að matsgerð þeirra H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef verði lögð til grundvallar við úrlausn ágreiningsefna í málinu. Í framhaldi af því er tekin afstaða til bóta fyrir þá þætti, sem eintakir kröfuliðir voru reistir á. Í dóminum er einnig tekin nægilega skýr afstaða til annarra málsástæðna áfrýjanda. Með vísan til þessa og hins áfrýjaða dóms er vafalaust að héraðsdómur hefur tekið rökstudda afstöðu til málsástæðna áfrýjanda og fjallað um sönnunar- og lagaatriði, eins og ætlast má til, sbr. f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Verður kröfu um ómerkingu af þeirri ástæðu, að ekki sé tekin afstaða til allra málsástæðna áfrýjanda, því hafnað.

III

Varakröfu sína fyrir Hæstarétti reisir áfrýjandi á matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef. Hið sama á að hluta við um kröfuna sem hann gerir að varakröfunni frágenginni. Í varakröfunni er miðað við valkosti B um varanlegar afleiðingar. Auk þess er við það miðað að ákvarða beri árslaun sérstaklega þar sem skilyrði til þess séu fyrir hendi samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Áfrýjandi hafnar því að leggja beri lágmarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. til grundvallar útreikningi bóta fyrir varanlega örorku. Miða beri við árslaun ,,í þeirri starfsgrein sem [áfrýjandi] hafi menntað sig og hafi réttindi til að stunda.“

Matsgerð þeirra H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef var aflað sameiginlega af aðilum. Áttu þeir þess báðir kost að leggja fram gögn og koma að upplýsingum við matið. Áfrýjandi telur að ekki sé unnt að leggja mat þeirra á varanlegum miska til grundvallar þar sem þeir hafi ekki fært einstök varanleg einkenni til stiga í miskatöflu örorkunefndar. Því sé ekki unnt að sjá, hvernig varanlegur miski sé fundinn. Matsmennirnir hafi í engu svarað ítrekuðum fyrirspurnum áfrýjanda um nánari útlistun á miskamatinu. Þótt ákvæði 4. gr. skaðabótalaga um mat á varanlegum miska beri með sér að um heildarmat sé að ræða, sem annars vegar sé reist á afleiðingum líkamstjóns frá læknisfræðilegu sjónarmiði og hins vegar í undantekningartilvikum skuli líta til sérstakra erfiðleika sem líkamstjón kann að valda í lífi tjónþola, var matsmönnum samt rétt að útlista mat sitt nánar að beiðni áfrýjanda. Var það einkum eðlilegt þar sem um fjölþætt líkamstjón var að ræða, og áfrýjandi hafði að minnsta kosti þrenns konar einkenni sem voru metin og hlaut að þurfa að færa hvert og eitt til stiga samkvæmt miskatöflu örorkunefndar. Var ekki sjálfgefið hvernig niðurstaða matsins á varanlegum miska var fengin.

Matsgerð þeirra B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-ef D-kk-ef er annmörkum háð. Mat á varanlegum afleiðingum líkamstjónsins var sett fram með tveimur valkostum eins og fyrr greinir. Mat á varanlegum miska var samkvæmt valkosti A 15 stig, sem var sama niðurstaða og í matsgerð H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef. Viðbót í valkosti B fól í sér mat á einkennum sem matsmenn töldu ,,að leiða megi líkum að“ að rekja mætti til afleiðinga umferðarslyssins. Verður þessi aðgreining valkostanna ekki skilin öðru vísi en svo að matsmennirnir B-kk-nf D-kk-nf og S-kk-nf D-kk-nf hafi talið að afleiðingarnar sem þeir tilgreindu í valkosti B væru ekki að þeirra mati nægilega sannaðar. Við mat þeirra á varanlegri örorku, sem ekki var eingöngu læknisfræðilegt mat, er ekki nægilegt tillit tekið til þess að áfrýjandi hafði vart verið á vinnumarkaði síðustu árin fyrir slys og atvinnuþátttaka hans allt frá sjóvinnuslysinu 1994 lengst af verið stopul. Samkvæmt þessu verður fallist á með héraðsdómi að áfrýjandi hafi ekki hnekkt niðurstöðum í matsgerð þeirra H-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef G-kk-ef á afleiðingum líkamstjónsins, sem hann hlaut í umferðarslysinu 24. mars 2009, þrátt fyrir framangreinda ágalla á henni. Ber því að leggja hana til grundvallar ákvörðun bóta.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður einnig staðfest niðurstaða hans um að ekki séu skilyrði til að ákvarða árslaun sérstaklega, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, og því hafi stefnda verið rétt að miða útreikning bóta fyrir varanlega örorku við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. sömu greinar.

Með skírskotun til alls framangreinds verður hafnað öllum kröfum áfrýjanda og niðurstaða héraðsdóms staðfest. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða einnig staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.