262/2000

P krafði lögmennina H-x-x og H-x-þf um skaðabætur vegna meintrar vanrækslu þeirra í störfum sínum fyrir hana. Málavextir voru þeir að P veitti H-x-x þann 1. október 1991 umboð til að gæta hagsmuna sinna að því er varðaði bótarétt vegna meiðsla er hún hlaut við slys sem hún varð fyrir við vinnu hjá PO hf. H-x-nf lét af rekstri lögmannsstofu sinnar 1. september 1993 og tók dóttir hans H-x-nf við málinu. Fram að því hafði H-x-x aflað örorkumats og útreiknings örorkutjóns og krafið Tryggingamiðstöðina hf. og PO um bætur vegna slyssins, en fengið synjun. H-x-nf kvaðst hafa kannað fjárhagsstöðu vinnuveitanda P haustið 1993 og komist að því að hún væri bág. Þann 18. febrúar 1994 fékk hún gjafsóknarleyfi fyrir P, en höfðaði ekki mál. Hún lýsti ekki heldur kröfu P í þrotabú PO, sem tekið var til gjaldþrotaskipta 12. ágúst 1994, fyrr en mánuði frá lokum kröfulýsingarfrests. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að meta bæri störf þeirra beggja fyrir P í heild en ekki sundurgreint. Með hliðsjón af þeirri ríku ábyrgð sem lögmenn bera gagnvart skjólstæðingum sínum hefði aðgerðarleysi H-x-ef ekki verið nægilega réttlætt í málinu og telja yrði að H-x-nf hefði ekki brugðist eins skjótt við og vænta mætti af starfandi lögmanni. Teldust þau því bera skaðabótaábyrgð gagnvart P, enda stæðu líkur til þess að P hefðu verið dæmdar bætur að einhverju leyti hefði kröfum hennar verið haldið til laga. Þar sem svo hefði ekki verið gert þættu nægar líkur hafa verið leiddar að því að P hefði orðið fyrir tjóni sökum athafnaleysis H-kk-ef og H-x-ef og yrðu þau að bera halla af sönnunarskorti um að svo hafi ekki verið. Voru þau in solidum dæmd til að greiða P skaðabætur að álitum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. júlí 2000 og krefst þess aðallega að stefndu greiði in solidum 4.946.852 krónur með 6% ársvöxtum frá 1. desember 1993 til 1. apríl 1994 og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, en til vara 3.782.524 krónur með 6% ársvöxtum frá 27. febrúar 1992 til 3. október sama ár og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eftir ákvæðum 5., sbr. 1. tölulið 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. gat bótakrafa áfrýjanda vegna slyssins í nóvember 1989 ekki orðið forgangskrafa í þrotabú Polarfrosts hf. að liðnum átján mánuðum frá slysdegi. Var sá tími þegar liðinn í maí 1991, áður en stefndi H-kk-nf tók að sér málið. Er því sýnt að krafan hefði hvorki fengist greidd úr þrotabúi Polarfrosts hf., þar sem ekkert fékkst upp í almennar kröfur, né hefði hún átt að greiðast úr ábyrgðarsjóði launa, sbr. e. lið 5. gr. laga nr. 53/1993 um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Verður því að telja að krafa áfrýjanda á hendur Polarfrosti hf., hafi hún verið til, hafi glatast við gjaldþrot félagsins. Kemur þá til skoðunar hvort stefndu hafi með athöfnum sínum eða athafnaleysi orðið skaðabótaskyld gagnvart áfrýjanda, svo og hvort hún hafi orðið fyrir tjóni af þeirra völdum.

II.

Svo sem lýst er í héraðsdómi veitti áfrýjandi stefnda H-kk-þgf umboð 1. október 1991 til að gæta hagsmuna hennar að því er varðaði bótarétt vegna meiðsla er hún hlaut við slys sem hún varð fyrir við vinnu sína hjá Polarfrosti hf. Ekki er sýnt að stefndi H-kk-nf hafi þá aflað frekari upplýsinga um tjónsatburðinn eins og eðlilegt var, svo sem með því að óska eftir lögregluskýrslu eða vitnamáli. Ritaði H-kk-nf félaginu bréf fyrst 6. janúar 1992, þar sem meðal annars var tekið fram að ekki hefði verið tilkynnt um slysið og þess óskað að slík tilkynning yrði send sem fyrst. Voru jafnframt gerðar ráðstafanir til þess að örorka áfrýjanda vegna slyssins yrði metin og skilaði B-kk-nf Ö-kk-nf læknir umbeðnu örorkumati 5. febrúar 1992. Þá reiknaði J-kk-nf E-kk-nf Þ-kk-nf tryggingastærðfræðingur örorkutjón hennar 27. sama mánaðar. Af gögnum málsins verður ekki séð að stefndi H-kk-nf hafi, að þessum gögnum fengnum, aðhafst nokkuð frekar í máli áfrýjanda fyrr en 24. ágúst 1992 er hann, fyrir hennar hönd, krafði Tryggingamiðstöðina hf. um bætur vegna slyssins. Með símbréfi 2. september 1992, eftir að í ljós kom að Polarfrost hf. var ekki ábyrgðartryggt hjá Tryggingamiðstöðinni hf., krafði H-kk-nf Polarfrost hf. svara um það hvort félagið hefði á slysdegi verið ábyrgðartryggt annars staðar. Ítrekaði hann þessa ósk sína 26. október sama ár. Með bréfi lögmanns fyrirtækisins til H-kk-ef 11. desember 1992 var hafnað bótaábyrgð þess á tjóni áfrýjanda og 18. janúar 1993 sendi sami lögmaður H-kk-þgf afrit bréfs Vinnueftirlits ríkisins 14. janúar 1993 vegna málsins.

Gögn málsins bera ekki með sér að H-kk-nf hafi að bréfum þessum fengnum gert frekari ráðstafanir í því skyni að halda kröfu áfrýjanda til laga. Lét hann af rekstri lögmannsstofu sinnar 1. september 1993 og tók dóttir hans, stefnda H-kvk-nf, þá við máli áfrýjanda úr hans höndum. Hún hafði verið fulltrúi hans og síðar meðeigandi að stofunni. H-kk-nf aflaði ekki skriflegs samþykkis áfrýjanda fyrir þessari tilhögun, en ekki verður annað séð en að áfrýjandi hafi sætt sig við hana. Áfrýjandi heldur því jafnframt fram að hann hafi gefið henni tilefni til að ætla að hann myndi fylgja málinu eftir með einum eða öðrum hætti, þótt hann hyrfi til annarra starfa.

Stefnda H-kvk-nf kveðst hafa kannað fjárhagsstöðu Polarfrosts hf. um haustið 1993 og þá komist að raun um bága fjárhagsstöðu félagsins. Í stað þess að höfða mál á hendur félaginu taldi hún rétt að bíða eftir nýju örorkumati og óska síðan eftir enn nýju mati frá öðrum lækni. Þá sótti hún um gjafsóknarleyfi fyrir áfrýjanda 20. janúar 1994 og fékk það 18. febrúar sama ár. Að gjafsóknarleyfinu fengnu lét hún þó ekki verða af því að höfða málið. Hún lýsti ekki kröfu áfrýjanda í þrotabú Polarfrosts hf., sem tekið var til gjaldþrotaskipta með úrskurði uppkveðnum 12. ágúst 1994, fyrr en að liðnum mánuði frá lokum kröfulýsingarfrests.

III.

Lögmenn bera ríka ábyrgð gagnvart skjólstæðingum sínum, eins og aðrir sérfróðir menn, sem taka að sér gegn gjaldi ýmis konar sérfræðiþjónustu og stunda þá starfsemi sem sjálfstæðan einkaatvinnurekstur. Í siðareglum lögmanna segir meðal annars að lögmaður skuli leggja sig fram um að gæta hagsmuna skjólstæðinga sinna og að lögmanni beri að leita samþykkis skjólstæðings, ef fela þarf mál hans öðrum lögmanni.

Þegar litið er til þess sem að framan er rakið um samvinnu stefndu á lögmannsstofu stefnda H-kk-ef og starfa þeirra beggja að máli áfrýjanda ber við úrlausn máls þessa að meta störf þeirra fyrir áfrýjanda í heild en ekki sundurgreint svo sem bæði stefndu krefjast. Eins og rakið hefur verið lét stefndi H-kk-nf ekki verða af því að höfða mál á hendur Polarfrosti hf., en til þess áttu að vera skilyrði þegar á fyrri hluta árs 1992. Þá var tilefni til þess orðið mjög brýnt snemma árs 1993, eftir að fyrirtækið hafði hafnað allri bótaskyldu. Þetta aðgerðarleysi hefur ekki verið nægilega réttlætt. Verður og að telja stefndu H-kvk-þf ekki hafa brugðist eins skjótt við og vænta mátti af starfandi lögmanni, eftir að hún fékk mál áfrýjanda til meðferðar. Með því að stefndu héldu kröfu áfrýjanda á hendur Polarfrosti hf. ekki fram með eðlilegum hraða, telst meðferð þeirra á máli áfrýjanda ekki samræmast þeim ríku kröfum, sem gera verður til lögmanna. Teljast þau því bera skaðabótaábyrgð gagnvart áfrýjanda hafi hún orðið fyrir tjóni af þeirra völdum.

IV.

Ekkert liggur fyrir um um gjaldfærni og fjárhagsstöðu Polarfrosts hf. á árunum 1992 og 1993. Fyrirtækið hafði ekki sinnt skyldu sinni um að tilkynna slys áfrýjanda í nóvember 1989 til lögreglustjóra og Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt 2. mgr. 81. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í ljósi ungs aldurs áfrýjanda er tjónið varð og lýsingar hennar á aðdraganda slyssins að öðru leyti þykir, með hliðsjón af dómum Hæstaréttar í málum vegna slysa á börnum og unglingum við sambærileg störf, verða að fallast á það með áfrýjanda að líkur séu fyrir því að hún hefði fengið dæmdar bætur að einhverju leyti úr hendi vinnuveitanda síns, hefði kröfum hennar gagnvart honum verið haldið til laga. Þar sem svo var ekki gert þykja nægar líkur hafa verið leiddar að því að áfrýjandi hafi orðið fyrir tjóni sökum athafnaleysis stefndu og verða þau að bera halla af sönnunarskorti um að svo hafi ekki verið.

Samkvæmt þessari niðurstöðu verða stefndu in solidum dæmd til að greiða áfrýjanda skaðabætur, sem að álitum teljast hæfilega metnar 1.500.000 krónur með hliðsjón af gögnum um útreikning á kröfu hennar á hendur Polarfrosti hf. og hugsanlegri sakarskiptingu. Verða vextir dæmdir frá þingfestingu máls þessa í héraði, eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað er staðfest.

Stefndu greiði áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð, eins og nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði segir.

Það er aðfinnsluvert að í niðurlagi forsendna sinna vísar héraðsdómari til rökstuðnings stefndu án frekari tilgreiningar, andstætt f. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndu, H-kk-nf H-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf, greiði in solidum áfrýjanda, P-kvk-þgf M. P-kvk-þgf, 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 12. október 1999 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Stefndu greiði in solidum 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, P-kvk-ef M. P-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun talsmanns hennar, 250.000 krónur.