263/2006

M hugðist færa bifreið sína stuttan spöl í bifreiðastæði utan við hús þar sem hún var í samkvæmi. Við það missti hún stjórn á bifreiðinni og slasaðist talsvert. M krafði V um greiðslu bóta á grundvelli umferðarlaga nr. 50/1987 vegna tjóns síns. Í 5. gr. skilmála V um slysatryggingu ökumanns og eiganda segir meðal annars að réttur til vátryggingabóta geti fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingasamninga ef tjóninu er valdið af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis. Fyrir Hæstarétti var lögð fram matsgerð dósents í eiturefnafræðum sem taldi líklegast að styrkur etanóls í blóði M á þeim tíma sem slysið varð, hefði verið á bilinu 1,33-1,52. Þó segir í matsgerðinni að ekki sé hægt að fullyrða að styrkurinn hafi verið svo hár. Það eina sem hægt sé að fullyrða er að styrkurinn hafi verið hærri en 1,03 á slysstundu. Með hliðsjón af matsgerðinni taldi Hæstiréttur sannað að M hefði verið undir verulegum áfengisáhrifum við aksturinn. Í ljósi atvika málsins taldi Hæstiréttur M sjálfa bera sönnunarbyrði fyrir því að ölvun hennar hefði verið minni en svo að V hefði verið heimilt að fella niður bætur til hennar á grundvelli fyrrgreindrar 5. gr. skilmála V. Var V því sýknaður af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. maí 2006. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að kröfur stefndu verði lækkaðar og málskostnaðar felldur niður á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Áfrýjandi hefur lagt fram í Hæstarétti matsgerð J-kk-ef K-kk-ef dósents í eiturefnafræði 18. júní 2006, en matsmaðurinn var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur í Héraðsdómi Reykjavíkur 19. maí 2006 til að gefa rökstutt svar við því „hvert áfengismagn sé líklegt að hafi verið í blóði M-kvk-ef K-kvk-ef S-kvk-ef á ætlaðri slysstundu laust fyrir kl. 1:46 aðfararnótt 4. júní 2001.“ Í niðurstöðum matsgerðarinnar kemur fram, að sé reiknað með að frásogi etanóls úr meltingarvegi hafi að fullu verið lokið er óhappið varð sé líklegast að styrkur etanóls í blóði hafi verið á bilinu 1,33 - 1,52‰. Að teknu tilliti til vikmarka mæliaðferðarinnar (10%) hefði endanleg niðurstaða úr etanólmælingu á blóðsýni, sem tekið hefði verið á slysstundu, væntanlega legið á bilinu 1,20 - 1,37‰. Með hliðsjón af þeim möguleika að frásogi etanóls hafi ekki verið lokið er óhappið átti sér stað kunni tölur þessar að vera of háar. Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar segir svo: „Vegna óvissu um frásog etanóls verður matsspurningunni ekki svarað með beinum hætti. Eftirfarandi má þó taka fram um styrk etanóls í blóði á slysstundu. Allar tölur eiga við niðurstöður mælinga á blóðsýni teknu á slysstundu að teknu tilliti til vikmarka (10%). Fullvíst er að styrkur etanóls í blóði hefði mælst hærri en 1,03‰ hefði blóðsýnið verið tekið á slysstundu. Ekki er öruggt að hann hefði náð 1,20‰. Nánast er útilokað að niðurstaða mælinganna hefði getað orðið hærri en 1,37‰.“ Áfrýjandi gerir þá athugasemd við niðurstöðu matsmannsins að ekki séu efni til að reikna með 10% vikmörkum við úrlausn á sakarefni þessa máls, þó að venjulegt sé að gera það í málum sem snerta refsikröfur vegna ölvunaraksturs. Stefnda mótmælir á hinn bóginn forsendum og niðurstöðu matsgerðarinnar. Meðaltalsútreikningar matsmannsins geti ekki ráðið úrslitum í málinu, þar sem vitað sé að neysla áfengis hafi mismunandi og einstaklingsbundin áhrif á menn.

Í 5. gr. skilmála áfrýjanda fyrir slysatryggingu ökumanns og eiganda er tekið fram að réttur til vátryggingabóta geti fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga, ef vátryggingartaki eða vátryggður vanrækja skyldur sínar við stjórn ökutækisins, til dæmis með því að aka án þess að hafa öðlast ökuréttindi eða valda tjóni af ásetningi, stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna. Vísar áfrýjandi til þessa ákvæðis skilmálanna til stuðnings kröfu sinni og telur ákvæðið hafa beina stoð í 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga sem voru í gildi þegar stefnda varð fyrir slysinu.

Stefnda hefur mótmælt tilvísun áfrýjanda til laga um vátryggingasamninga og nefnds vátryggingarskilmála. Telur hún að um ágreiningsefni aðila gildi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, þannig að því aðeins megi áfrýjandi fella niður bótarétt hennar, að hann sanni að hún hafi verið meðvöld að slysinu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Áfrýjanda hafi ekki tekist sönnun um að ölvunarstig hennar hafi verið með þeim hætti að þessi heimild eigi við og raunar ekki heldur að fallið geti undir heimildina til niðurfellingar bóta samkvæmt fyrrgreindum skilmála ökumannstryggingar áfrýjanda, verði hann talinn eiga við í málinu.

Fallist er á með áfrýjanda að um hina sérstöku tryggingu ökumanns og eiganda samkvæmt 92. gr. umferðarlaga eigi ekki við önnur ákvæði XIII. kafla laganna en þau sem beinlínis er vísað til í lagaákvæðinu. Ræðst úrlausn málsins þá af því, hvort áfrýjanda teljist samkvæmt umræddum vátryggingarskilmála, sbr. 20. gr. laga nr. 20/1954, hafa verið heimilt að synja stefndu um bætur úr tryggingunni.

Aðilar deila ekki um að stefnda hafði neytt áfengis skömmu áður en hún ók bifreið sinni með þeim afleiðingum sem málið greinir. Hins vegar deila þeir um hversu mikil þau áfengisáhrif voru. Stefnda hefur byggt á því að áfrýjandi þurfi að sanna að áfengisáhrif hennar hafi verið yfir því 1,20‰ marki sem greinir í 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga til þess að lagt verði til grundvallar dómi í málinu að hún hafi verið óhæf til að stjórna bifreiðinni og að honum sé heimilt að fella niður bætur til sín með vísan til skilmála vátryggingarinnar og 20. gr. laga nr. 20/1954. Áfrýjandi hefur fallist á að hann beri sönnunarbyrði um áfengisáhrif stefndu. Á hinn bóginn þurfi þau ekki að ná nefndu marki til þess að hann megi neyta heimildar skilmálanna og fella niður bætur til hennar. Telur hann nægilega sannað að slysið megi rekja til ölvunar stefndu og að ölvunin hafi verið svo mikil að undanþáguákvæði skilmálanna eigi við.

Eins og fram kemur í héraðsdómi varð áfrýjandi fyrir slysinu, þegar hún var að færa bifreið sína stuttan spöl í bifreiðastæði utan við húsið þar sem hún var í samkvæmi. Með hliðsjón af matsgerð hins dómkvadda manns verður að telja sannað að stefnda hafi verið undir verulegum áfengisáhrifum við aksturinn, þó að ekki sé sannað að þau hafi náð umræddu 1,20‰ marki. Eru ekki komnar fram aðrar skýringar en ölvun hennar á því að hún missti stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum að bifreiðin skemmdist mikið og hún hlaut sjálf varanlega örorku. Ber hún, eins og atvikum málsins er háttað, sönnunarbyrði fyrir því að ölvun hennar hafi verið minni en svo að áfrýjanda hafi verið heimilt að fella niður bætur til hennar með vísan til 5. gr. fyrrgreindra skilmála. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefndu.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti verður felldur niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað stefndu verða staðfest.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti skulu greiðast úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar sem ákveðst eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfu stefndu, M-kvk-ef K-kvk-ef S-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað stefndu skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.