220/2011

S hf. var sýknað af kröfu G sf. um frekari bætur vegna eignarnáms S hf. á hluta lóðar í eigu G sf. Taldi Hæstiréttur m.a. að ekki hefði með framlögðum matsgerðum í málinu verið hnekkt niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta um hæfilegar bætur til handa G sf. vegna almennrar verðrýrnunar lóðar þeirrar sem hann hélt eftir, umferðarréttar um þá lóð og lagna að lóðarmörkum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. apríl 2011. Hann krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 21. júní 2011. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi greiði sér 18.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2009 til greiðsludags. Til vara krefst hann lægri fjárhæðar „að mati dómsins. ... Þá er krafist mats- og málskostnaðar að mati dómsins.“ Að þessu frágengnu krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi deila málsaðilar um það hvort gagnáfrýjandi hafi fengið fullar bætur vegna eignarnáms aðaláfrýjanda á hluta lóðar gagnáfrýjanda að Aðalgötu 7 í Stykkishólmi með bótum þeim sem matsnefnd eignarnámsbóta ákvarðaði. Matsnefndin taldi í úrskurði sínum 17. maí 2004 að hæfilegar bætur fyrir þá 144 fermetra spildu sem eignarnumin var og ónýtanlegt land í kringum hana væru 200.000 krónur, og að hæfilegar bætur fyrir almenna verðrýrnun á þeim hluta lóðarinnar sem gagnáfrýjandi hélt eftir og vegna lagna að lóðarmörkum og umferðarréttar til framtíðar væru 800.000 krónur.

Í málinu reisir gagnáfrýjandi kröfur sínar á niðurstöðu matsgerðar tveggja dómkvaddra manna frá 15. júní 2008, en þeir töldu hæfilegar bætur vegna eignarnámsins vera 18.000.000 krónur. Aðaláfrýjandi óskaði yfirmats og í yfirmatsgerð þriggja dómkvaddra manna 19. júlí 2010 voru hæfilegar bætur fyrir umrædda spildu og tveggja metra breiða lagnaleið metnar 5.600.000 krónur. Þá töldu yfirmatsmenn að hæfilegar bætur fyrir umferðarrétt um lóð gagnáfrýjanda að mastri því sem stendur á hinni eignarnumdu spildu væru 2.000.000 krónur. Alls væru því hæfilegar bætur 7.600.000 krónur og var þá miðað við verðlag í júní 2009, en ef miðað væri við verðlag í maí 2004 næmi sú fjárhæð 4.360.500 krónum. Aðaláfrýjandi mótmælir niðurstöðum bæði undir- og yfirmats og telur bætur þær sem matsnefnd eignarnámsbóta ákvarðaði sanngjarnar fullnaðarbætur fyrir eignarnám spildunnar og annað tjón sem eignarnáminu fylgdi. Telur aðaláfrýjandi að niðurstöðum matsnefndar eignarnámsbóta hafi í engu verið hnekkt með fyrrgreindum tveimur matsgerðum.

II

Í úrskurði matsnefndar eignarnámsbóta er eins og áður segir greint á milli annars vegar verðmætis þeirrar spildu sem eignarnumin var og hins vegar þess óhagræðis gagnáfrýjanda sem af eignarnáminu stafar. Niðurstaða matsnefndar um fyrri liðinn var sú að verðmæti spildunnar væri 200.000 krónur. Þótt rökstuðningur nefndarinnar um þennan þátt sé ákaflega rýr má af forsendum úrskurðarins og framburði nefndarmannsins V-kk-ef O-kk-ef ráða að þar var tekið mið af ætluðu markaðsvirði spildunnar þegar mat fór fram.

Fallist er á með aðaláfrýjanda að sú niðurstaða undirmatsmanna, að hæfilegar eignarnámsbætur til gagnáfrýjanda séu 18.000.000 krónur að teknu tilliti til þess sem matsmenn kalla „hagkvæmustu nýtingarmöguleik[a]“ „á forsendu[m] líðandi stundar“, það er þegar undirmatið fór fram, eigi sér enga stoð í viðurkenndum sjónarmiðum sem leggja ber til grundvallar við ákvörðun eignarnámsbóta samkvæmt íslenskum rétti. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki talið að undirmatsgerðin fái hnekkt niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta um verðmæti spildunnar. Í niðurstöðu yfirmatsmanna er á það bent að erfitt sé að meta umrædda spildu eina og sér til verðs, þar sem hún sé það lítil að hún teljist vart almenn markaðsvara. Yfirmatsmenn segja þó að taka megi undir þá niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta að hæfilegt endurgjald fyrir spilduna sem slíka sé 200.000 krónur ef miðað er við verðlag í maí 2004. Samkvæmt þessu er fallist á með aðaláfrýjanda að ekki hafi verið hnekkt þeirri niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta að verðmæti hinnar eignarnumdu spildu hafi verið 200.000 krónur í maí 2004 þegar umrætt eignarnám fór fram.

III

Í fyrrgreindum úrskurði matsnefndar eignarnámsbóta um seinni lið bótaákvörðunarinnar, það er bætur fyrir óhagræði gagnáfrýjanda af eignarnáminu, segir að nefndinni þyki ljóst að þótt ekki sé teljandi umferð aðaláfrýjanda um spilduna vegna mastursins sem þar er, þá sé slík umferðarkvöð til þess fallin að rýra verðmæti þess hluta eignarinnar sem gagnáfrýjandi heldur eftir meira en væri, ef einungis væri um að ræða eignarnám á spildunni. Það sama megi segja um lagnir aðaláfrýjanda sem liggja frá spildunni og út fyrir lóðarmörk. Þá hafi matsnefndin við ákvörðun bóta meðal annars haft í huga áhrif hljóð- og sjónmengunar sem af fjarskiptamastrinu stafi og sé til þess fallið að rýra enn frekar verðmæti eignarinnar. Með hliðsjón af þessu taldi matsnefndin hæfilegar bætur fyrir þetta óhagræði vera 800.000 krónur.

Í yfirmatsgerð segir um þennan þátt bótaákvörðunarinnar að niðurstaða yfirmatsmanna taki mið af því áliti þeirra, að vegna eignarnámsins hafi möguleikar gagnáfrýjanda til almennrar nýtingar þess hluta lóðarinnar sem hann heldur eftir skerst mjög verulega. Nálægð við mastrið og hinn víðtæki umferðarréttur aðaláfrýjanda um lóð gagnáfrýjanda valdi því að hún verði vart nýtt til bygginga. Af því leiði að bæta verði gagnáfrýjanda andvirði lóðarinnar að stórum hluta. Erfitt sé hins vegar að sundurgreina hvort vegi þyngra umferðarrétturinn eða nálægðin við mastrið og meti matsmenn tjón vegna þessa að jöfnu. Í rökstuðningi yfirmatsmanna er til þess vitnað að á lóðinni standi íbúðarhús byggt árið 1896. Lóðin sé skráð sem lóð fyrir íbúðarhús hjá Fasteignaskrá Íslands, engin gögn séu fyrirliggjandi sem styðji annars konar nýtingu, og afar ólíklegt sé að leyft verði að reisa stóra byggingu á lóðinni. Því sé rétt að meta lóðina til verðs sem stóra íbúðarhúsalóð eða sem lóð fyrir svipaða þjónustustarfsemi og tíðkast í nærliggjandi húsum. Þá segir að fyrir liggi að lóðaframboð í Stykkishólmi hafi verið stöðugt á undanförnum árum, og sé það álit yfirmatsmanna að einstök staðsetning lóðarinnar geri það að verkum að umframverðmæti hennar geti „numið allt að tvöföldu hámarks gatnagerðargjaldi almennra íbúðarhúsalóða hjá Stykkishólmsbæ, eða kr. 7.000.000,-, enda þótt ekkert liggi fyrir um byggingarrétt á henni.“

Við eignarnám spildu þeirrar er um ræðir í málinu bar að miða verðmæti þess hluta lóðar gagnáfrýjanda sem hann hélt eftir við heimila nýtingu lóðarinnar eða líklega nýtingu í fyrirsjáanlegri framtíð. Fram er komið í málinu að ekki liggur fyrir deiliskipulag af því svæði Stykkishólms þar sem lóð gagnáfrýjanda er og er því rétt sem fram kemur í héraðsdómi, að ekkert í gögnum málsins gefi til kynna að fyrirætlanir hafi verið um að byggja á lóð gagnáfrýjanda eða að leyfi hefði fengist til slíks ef eftir því hefði verið leitað. Það álit yfirmatsmanna að verðmæti lóðarinnar geti numið allt að tvöföldu gatnagerðargjaldi einbýlishúsalóða er í matsgerðinni engum gögnum stutt og er matsmenn komu fyrir dóm til að staðfesta matsgerð sína bentu þeir aðspurðir ekki á dæmi þess að unnt væri að selja byggingarrétt í Stykkishólmi með þeim hætti sem til grundvallar er lagður í matsgerðinni og að framan er lýst. Á sér því ekki stoð sú ályktun yfirmatsmanna að verðmæti byggingarréttar á lóð gagnáfrýjanda geti numið allt að tvöföldu gatnagerðargjaldi einbýlishúsalóða í Stykkishólmi. Í því ljósi verður enn síður fallist á þá niðurstöðu undirmatsgerðar að meta beri tjón gagnáfrýjanda með hliðsjón af því að eignarnám aðaláfrýjanda hafi girt fyrir það að nýta megi svæði það sem hér um ræðir „undir byggingar, þ.e. íbúðarhús og/eða byggingar sem tengdust ferðaþjónustu (hótel og veitingastarfsemi).“ Samkvæmt þessu er fallist á með aðaláfrýjanda að ekki hafi með framlögðum matsgerðum í málinu verið hnekkt þeirri niðurstöðu matsnefndar eignarnámsbóta, að bætur til handa gagnáfrýjanda vegna almennrar verðrýrnunar lóðar þeirrar sem hann hélt eftir, umferðarréttar um þá lóð til framtíðar og lagna að lóðarmörkum séu hæfilega metnar 800.000 krónur. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda í málinu.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verður gagnáfrýjandi, Gullver sf., dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda, Símanum hf., málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Síminn hf., er sýkn af kröfum gagnáfrýjanda, Gullvers sf.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.