802/2015

Héraðsdómari hafnaði kröfu A um að opinber skipti á dánarbúi, sem hefði ekki átt eignir fyrir skuldum, yrðu endurupptekin og skipaður nýr skiptastjóri. Í niðurstöðu dóms Hæstaréttar kom fram að meðferð máls fyrir dómi um kröfur A yrðu hvorki reist á 169. gr. né 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og skorti því heimild til að leggja málið á þennan hátt fyrir dómstóla. Var málinu vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. nóvember 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 9. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. nóvember 2015, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að skipti á „þrotabúi“ D yrðu endurupptekin og skipaður nýr skiptastjóri. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að „skipti á dánarbúi (þrotabúi) föður hennar D ... verði endurupptekin og að skipaður verði nýr skiptastjóri í stað H-kk-ef J-kk-ef hrl.“ Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar að öðru leyti en því að sóknaraðila verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar hafa ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Kemur krafa þeirra um málskostnað í héraði því ekki til álita fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lést fyrrnefndur D [...] 1995 og var dánarbú hans tekið til opinberra skipta 28. febrúar 1996, en aðilar þessa máls, sem eru börn hans, munu hafa staðið ein til arfs eftir hann. Af gögnum málsins verður ráðið að eignir dánarbúsins hafi ekki hrokkið til greiðslu lýstra krafna á hendur því og hafi skiptastjóri af þeim sökum farið með búið eftir ákvæðum laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Samkvæmt frumvarpi skiptastjóra 8. júní 1997 til úthlutunar úr dánarbúinu voru eignir þess að andvirði 889.619,50 krónur og skyldi greiðast af þeim skiptakostnaður, samtals 395.013 krónur, en eftirstöðvum þeirra, 494.606,50 krónum, varið til að greiða lýstar kröfur að 5,55 hundraðshlutum. Frumvarpið var áritað af skiptastjóra um samþykki þess á skiptafundi 2. júlí 1997 og var opinberu skiptunum þar með lokið.

Sóknaraðili krafðist þess með bréfi til Héraðsdóms Reykjavíkur 12. september 2014 að skipaður yrði „nýr skiptastjóri í þb. D“, en tekið var fram að „búið“ hafi verið tekið til opinberra skipta 28. febrúar 1996, H-kk-nf J-kk-nf hæstaréttarlögmaður skipaður skiptastjóri og skiptum lokið 2. júlí 1997. Um ástæður fyrir þessari kröfu vísaði sóknaraðili til þess að komið hafi í ljós að D hafi með yfirlýsingu 5. nóvember 1986 látið af hendi sem fyrirfram greiddan arf til varnaraðilans B helmingshlut í fasteigninni [...] í Borgarbyggð, svo og að B hafi með afsali 1. nóvember 2000 gefið varnaraðilanum C helming þess eignarhluta, en aldrei hafi verið staðið skil á erfðafjárskatti af þessari fyrirframgreiðslu og væri hún því ógild að lögum. Sóknaraðili hafi með bréfi 3. júní 2014 leitað eftir því að skiptastjórinn tæki skiptin upp á ný sökum þess að fyrrgreindur helmingshlutur í [...] hefði að réttu lagi átt að koma til skipta, en þessu hafi skiptastjórinn hafnað bréflega 6. júlí sama ár og lýst því um leið yfir að hann myndi ekki taka að sér frekari skiptastjórn í búinu. Vegna þessarar yfirlýsingar skiptastjóra væri óhjákvæmilegt að fella niður skipun hans og skipa annan mann til að gegna starfinu, en um þetta vísaði sóknaraðili til 46. og 47. gr. laga nr. 20/1991.

Héraðsdómur tók framangreinda kröfu sóknaraðila fyrir á dómþingi 27. febrúar 2015 og var mál þetta þá þingfest á þeim grunni, en fært var til bókar að sóknaraðili krefðist þess að opinber skipti á dánarbúi D yrðu tekin upp á ný, skiptastjóri yrði leystur frá störfum og annar skipaður í hans stað, svo og að helmingur fasteignarinnar [...] yrði tekinn „undir skiptin.“ Við munnlegan flutning málsins 19. október 2015 féll sóknaraðili frá kröfum um annað en endurupptöku skipta og skipun nýs skiptastjóra, en með hinum kærða úrskurði var hafnað þessum kröfum sem eftir stóðu.

II

Svo sem áður var getið fór skiptastjóri í dánarbúi D með skipti á því eftir reglum laga nr. 21/1991 eftir að í ljós var leitt að eignir þess nægðu ekki til fullrar greiðslu á lýstum kröfum á hendur því, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991. Vegna þessa ræðst heimild til endurupptöku skipta á dánarbúinu og lausnar skiptastjóra frá störfum, svo og úrlausn ágreinings um þau efni, af ákvæðum laga nr. 21/1991, sem eiga sér þó samsvörun í lögum nr. 20/1991 um atriði sem mál þetta varðar.

Í XXIII. kafla laga nr. 21/1991 eru fyrirmæli um hvaða ágreiningsefni verði lögð fyrir héraðsdóm eftir reglum V. þáttar laganna og hvernig það verði gert. Þar er meðal annars í 169. gr. kveðið á um heimild þess, sem á kröfu á hendur þrotabúi, til að krefjast úrskurðar héraðsdóms um hvort skiptastjóra verði vikið úr starfi samkvæmt 3. mgr. 76. gr. laganna. Eftir upphafsorðum 1. mgr. 76. gr. eiga ákvæði þeirrar lagagreinar eingöngu við meðan á gjaldþrotaskiptum stendur, en svo er ekki ástatt hér. Verður meðferð máls fyrir dómi um kröfur sóknaraðila því ekki reist á 169. gr. laga nr. 21/1991, en máli á grundvelli þess ákvæðis verður að auki að beina að skiptastjóra, sem hér hefur ekki verið gert. Í 171. gr. laga nr. 21/1991 er að finna almenna heimild til að vísa ágreiningsefnum við gjaldþrotaskipti til héraðsdóms, en hún er þó háð því að annaðhvort sé mælt fyrir um slíka heimild í öðrum ákvæðum laganna eða skiptastjóri telji þörf á að afla úrlausnar dómsins um ágreiningsatriði. Á hvorn veginn sem er skal skiptastjóri beina kröfu um úrlausn til héraðsdóms. Í 163. og 164. gr. laga nr. 21/1991 eru tæmandi reglur um hvenær gjaldþrotaskipti verða endurupptekin, sbr. 1. mgr. 165. gr. laganna, en hvergi er þar mælt fyrir um heimild lánardrottins eða annarra til að krefjast úrlausnar héraðsdóms um ágreining við skiptastjóra um hvort skipti verði tekin upp á ný. Lögmaður sá, sem gegndi starfi skiptastjóra í dánarbúi D, leitaði ekki úrlausnar héraðsdóms um ágreining um þetta efni við sóknaraðila. Af þessum sökum var ekki að finna stoð í 171. gr. laga nr. 21/1991 fyrir því að leggja mál þetta fyrir héraðsdóm. Hún verður heldur ekki sótt til annarra ákvæða XXIII. kafla laga nr. 21/1991. Þegar af þessum ástæðum verður málinu vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða að standa óröskuð, en sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 600.000 krónur.

Sóknaraðili greiði hvorum varnaraðila, B og C, 200.000 krónur í kærumálskostnað.