191/2001

Fallist var á, að taka skips af skipaskrá fæli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga. Þ lýsti yfir riftun á fyrri skiprúmssamningi sínum við Ú hf. nánast um leið og þeir gerðu með sér nýjan ráðningarsamning um áframhaldandi störf Þ í þágu Ú hf. sem vinnuveitanda. Þar sem S hafði misst rétt til að sigla undir íslenskum fána var Þ heimil riftun og mátti hann þá vænta þess að halda óskertum ráðningarkjörum í þrjá mánuði í samræmi við 25. gr. sjómannalaga. Á þetta gat þó ekki reynt, þar sem Þ hafði tekið boði Ú hf. um að starfa áfram á S og ekki var sýnt fram á að hann hefði eftir það notið lakari kjara en áður. Var þannig ekki fallist á, að Þ ætti samtímis rétt til bóta vegna slita fyrri ráðningarsamnings og fullra launa samkvæmt nýjum samningi við sama vinnuveitanda um skiprúm í sama skipi eða í raun tvöfaldra launa. Ú hf. var því sýknað af kröfu Þ um bætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á dómkröfunni og verði málskostnaður þá felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Meðal nýrra gagna fyrir Hæstarétti er markaðs- og sölusamningur frá 1. mars 2000 milli annars vegar Nasco ehf. sem umboðsaðila og hins vegar áfrýjanda og UA Limited, Isle of Man, sem skipseiganda. Þar kemur meðal annars fram, að í umboði Vigomeras Co. Ltd. í Litháen útvegar Nasco ehf. skipseiganda gegn greiðslu þóknunar sóknardaga fyrir ms. Svalbak á Flæmingjagrunni og Barentshafi, nánar tiltekið 216 daga á Flæmska hattinum og 35 í Barentshafi á árinu 2000.

Hinn 3. mars 2000 sagði áfrýjandi allri áhöfn Svalbaks ÞH 6 upp störfum, þar á meðal stefnda, sem var 1. vélstjóri á skipinu. Ástæða uppsagnanna var sögð sú, að ákveðið hefði verið að leigja skipið „í erlent verkefni næstu tvö til þrjú ár.“ Ákvörðunin hefði verið tekin í því skyni að styrkja rekstur félagsins í heild og myndi verða unnt að bjóða skipverjum um tíu störf í tengslum við hið nýja verkefni en þó aðallega yfirmönnum. Svalbakur var tekinn af skipaskrá 7. mars 2000 og lét úr höfn á Akureyri 2. apríl sama ár.

Stefndi tók boði um að starfa áfram á skipinu og er ráðningarsamningur milli hans og áfrýjanda dagsettur 28. mars 2000. Í honum var sagt, að stefndi myndi starfa í umboði áfrýjanda sem yfirvélstjóri á rækjufrystitogaranum Svalbaki-LYME Litháen að minnsta kosti aðra hverja veiðiferð og væri næsti yfirmaður hans framkvæmdastjóri áfrýjanda. Laun og starfskjör skyldu miðast við gildandi kjarasamninga milli Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna með nánar greindum undantekningum, sem hér skipta ekki máli. Af ráðningarsamningnum og gögnum málsins er ljóst, að áfrýjandi var vinnuveitandi og launagreiðandi stefnda.

Stefndi afhenti áfrýjanda yfirlýsingu 29. mars 2000, þar sem fram kom, að hann teldi sig eiga rétt til skaðabóta vegna riftunar á skiprúmssamningi, er skipið hefði verið tekið af skipaskrá 7. sama mánaðar og þar með misst rétt til að sigla undir íslenskum fána. Teldist riftun ekki hafa átt sér stað þennan dag lýsti stefndi yfir riftun á skiprúmssamningi sínum við áfrýjanda. Var vísað til 1. mgr. 22. gr. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Af hálfu áfrýjanda var kröfu stefnda um skaðabætur hafnað með þeirri áritun á yfirlýsinguna, að við gerð nýs skiprúmssamnings hefði fallið niður réttur til launa og/eða bóta vegna eldri samnings. Lögmaður stefnda ritaði áfrýjanda kröfubréf með tilgreindum fjárhæðum 5. apríl 2000, sem voru leiðréttar með nýju bréfi 10. sama mánaðar, en kröfum hans var hafnað.

Á það verður að fallast að taka skips af skipaskrá feli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 1. mgr. 22. gr. sjómannalaga, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga.

Stefndi lýsti yfir riftun á fyrri skiprúmssamningi sínum við áfrýjanda nánast um leið og þeir gerðu með sér nýjan ráðningarsamning um áframhaldandi störf stefnda í þágu áfrýjanda sem vinnuveitanda. Þar sem Svalbakur hafði misst rétt til að sigla undir íslenskum fána var stefnda heimil riftun og hefði hann þá mátt vænta þess að halda óskertum ráðningarkjörum í þrjá mánuði í samræmi við ákvæði 25. gr. sjómannalaga. Á þetta getur þó ekki reynt, þar sem nýr ráðningarsamningur tók jafnhliða við af hinum fyrri, og hefur ekki verið sýnt fram á, að stefndi hafi eftir það notið lakari kjara en áður. Verður þannig ekki fallist á, að hann eigi samtímis rétt til bóta vegna slita fyrri ráðningarsamnings og fullra launa samkvæmt nýjum samningi við sama vinnuveitanda um skiprúm í sama skipi eða í raun tvöfaldra launa. Áfrýjandi verður því sýknaður af kröfu stefnda um bætur, en í málinu er ekki gerð krafa um frekari laun í uppsagnarfresti en stefndi fékk greidd.

Eftir atvikum þykir rétt, að hvor aðila ber sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Útgerðarfélag Akureyringa hf., er sýkn af kröfu stefnda, Þ-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.