503/2008

S flutti tvær bifreiðar fyrir E frá Þýskalandi til Íslands. Óskaði E eftir því við fulltrúa S í Þýskalandi að bifreiðarnar yrðu ekki afhentar viðtakanda þar sem kaupverð þeirra væri ógreitt heldur yrðu þær aðeins afhentar samkvæmt samkomulagi við E. Beiðninni var komið á framfæri við S í Reykjavík, sem tilkynnti að hann hefði gert ráðstafanir til að afhending færi ekki fram nema í samráði við E. Þrátt fyrir þetta voru báðar bifreiðarnar afhentar viðtakanda daginn eftir. E gerði kröfu á hendur E annars vegar um skaðabætur vegna heimildarlausrar afhendingar bifreiðanna og nam sá kröfuliður söluandvirði þeirra. Hins vegar krafðist hann skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við tilraunir til að innheimta verð bifreiðanna hjá viðtakanda. Ágreiningslaust var að um grundvöll samningssambands aðilanna um flutning á bifreiðunum, sem fram fór í tvennu lagi, giltu skilmálar sjófarmbréfa, sem S gaf út, svokallaðra „Combined Transport Sea Waybill Copy.“ Talið var að í samningsskilmálunum væri kveðið á um heimild sendanda til að framselja yfirráð á farmi til viðtakanda, enda væri það gert með þeim hætti, sem þar sagði. Var af þessu ályktað að sendandi héldi forræði sínu á farminum allt til afhendingar hans væri sjófarmbréfið ekki áritað um slíkt framsal. Ekki var um það deilt að engin framsalsáritun var á umræddum sjófarmbréfum. Var E því talinn bær til að tilkynna S um að óheimilt væri að afhenda viðtakanda bifreiðarnar svo sem hann gerði. Afhending S á bifreiðunum var í andstöðu við þá skyldu sem hann hafði undirgengist. Var talið að S bæri ábyrgð á því tjóni sem hann hafði valdið E með þessum brotum á skyldum samkvæmt flutningasamningum þeirra. Var fallist á með E að afhending S á bifreiðunum teldist stórkostlegt gáleysi af hans hálfu og því gæti hann ekki borið fyrir sig ábyrgðartakmarkanir siglingalaga nr. 34/1985. Var S dæmdur til að greiða E vangreitt söluverð bifreiðanna ásamt dráttarvöxtum. Var kröfu E um skaðabætur vegna þess tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna tilrauna við innheimtu söluverðsins úr hendi viðtakanda hafnað, þar sem E gat ekki gert það á áhættu S enda var skaðabótaábyrgð S á tjóni E þegar orðin virk.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. september 2008. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 74.756 evrur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. desember 2006 til greiðsludags og 1.864.363 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. október 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Í málinu gerir áfrýjandi kröfu á hendur stefnda sem flutningsaðila um skaðabætur. Krafa hans er annars vegar um skaðabætur vegna þess að hann telur að stefndi hafi án heimildar afhent viðtakanda tvær bifreiðar sem hann flutti frá Cuxhaven í Þýskalandi til Íslands fyrir áfrýjanda. Nemur þessi kröfuliður söluandvirði bifreiðanna 74.756 evrum. Hins vegar krefst áfrýjandi skaðabóta 1.864.363 krónur vegna tjóns er hann telur sig hafa orðið fyrir við tilraunir til að innheimta verð bifreiðanna hjá viðtakandanum.

Ágreiningslaust er að um grundvöll samningssambands aðilanna um flutning á bifreiðunum, sem fram fór í tvennu lagi, giltu ekki skilmálar hefðbundins farmskírteinis, heldur sjófarmbréfa, sem stefndi gaf út og báru yfirskriftina ,,Combined Transport Sea Waybill Copy.“ Gilda skilmálar þessara skjala um flutninginn svo langt sem þeir ná, en að öðru leyti ákvæði íslenskra laga svo sem fram kemur í 26. gr. skilmálanna, sbr. og 1. mgr. 22. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Á framhliðum sjófarmbréfanna er áfrýjandi tilgreindur sem sendandi (Shipper) en viðtakandi (Consignee) er tilgreindur G-kk-nf B-kk-nf, Vallarási 2, Reykjavík. Stefndi er farmflytjandi (Carrier). Á framhliðunum er einnig svofellt ákvæði: ,,The Shipper shall be entitled to transfer right of control of the cargo to the Consignee, the exercise of such option to be noted on this Sea Waybill and to be made no later than the receipt of the cargo by the Carrier.“ Aðilar deila um hver merking þessa ákvæðis sé. Í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda er ákvæðið svohljóðandi: ,,Sendandinn skal eiga rétt á að framselja yfirráð farmsins til viðtakanda og skal beiting þess réttar tilgreind á þetta sjófarmbréf eigi síðar en við móttöku flytjanda á farminum.“ Stefndi telur á hinn bóginn réttara að þýða ákvæði þannig: ,,Sendandi hefur heimild til þess að framselja rétt móttakanda yfir farminum með þeim fyrirvara/að því tilskildu að slík heimild sé veitt og rituð með skriflegum hætti á farmbréfið áður en farmflytjandi móttekur farminn.“

Talið verður að samningsskilmáli þessi kveði á um heimild sendanda til að framselja yfirráð á farmi til viðtakanda, enda sé það gert með þeim hætti, sem kveðið er á um. Verður af þessu ályktað að sendandi haldi forræði sínu á farminum allt til afhendingar hans sé sjófarmbréfið ekki áritað um slíkt framsal. Ekki er um það deilt að engin framsalsáritun var á sjófarmbréfum þeim, sem mál þetta varðar.

Að morgni 18. desember 2006 óskaði áfrýjandi eftir því við fulltrúa stefnda í Þýskalandi að bifreiðarnar yrðu ekki afhentar viðtakanda þar sem kaupverð þeirra væri ógreitt. Var þess óskað að þær yrðu aðeins afhentar samkvæmt samkomulagi við áfrýjanda. Umboðsmaðurinn kom þessari beiðni á framfæri við skrifstofu stefnda í Reykjavík. Síðar sama morgun tilkynnti deildarstjóri þjónustudeildar stefnda í Reykjavík að sett hafi verið ,,MEMO“ á sendingarnar og bifreiðarnar yrðu ekki afhentar nema að höfðu samráði við áfrýjanda. Þrátt fyrir þetta voru báðar bifreiðarnar afhentar viðtakanda daginn eftir, 19. desember. Áfrýjandi spurðist fyrir um málið með tölvupósti til stefnda 4. janúar 2007. Í framhaldi af þessu áttu aðilar nokkur tölvupóstsamskipti og má af þeim sjá að stefndi taldi, að þar sem skilmálar sjófarmbréfanna (Sea Waybill) hafi gilt um flutninginn, hafi hann ekki getað hindrað afhendingu bifreiðanna. Samskiptum þessum lauk með beiðni áfrýjanda 10. janúar 2007 um að fá bifreiðarnar afhentar, en ella greiddar bætur sem svari til reikningsverðs þeirra. Stefndi hefur frá upphafi neitað skaðabótaskyldu og bent áfrýjanda á að innheimta söluverðið hjá viðtakanda. Þótt áfrýjandi teldi stefnda skaðabótaskyldan vegna afhendingar bifreiðanna, freistaði hann þess að innheimta söluverðið sjálfur án árangurs. Hafði hann verulegan kostnað af aðgerðum þessum, og krefst hann í síðari kröfulið sínum bóta sem honum nemur.

II

Sem fyrr greinir er ekki ágreiningur um að framsalsyfirlýsing var ekki rituð á sjófarmbréf þau, sem notuð voru við flutning á bifreiðunum. Verður því litið svo á að sendandinn, áfrýjandi, hafi haft forræði á farminum og getað gefið fyrirmæli um ráðstöfun hans, meðal annars sem lutu að afhendingu. Samkvæmt þessu var áfrýjandi bær til að tilkynna stefnda um að óheimilt væri að afhenda viðtakanda bifreiðarnar svo sem hann gerði. Stefndi, sem var bundinn af slíkri tilkynningu, staðfesti að hann hefði gert ráðstafanir til að koma í veg fyrir afhendingu þeirra. Afhending stefnda á bifreiðunum var í andstöðu við þá skyldu sem hann þannig hafði undirgengist. Stefndi ber ábyrgð á því tjóni sem hann hefur valdið áfrýjanda með þessum brotum á skyldum samkvæmt flutningasamningum þeirra. Skiptir hér ekki máli þótt áfrýjandi hafi afhent viðtakanda skilríki til að forskrá bifreiðarnar og tollafgreiða þær, svo og yfirlýsingu um greiðslufrest á kaupverði þeirra. Tjón áfrýjanda vegna afhendingar stefnda á bifreiðunum nemur vangreiddu söluverði þeirra 74.756 evrum.

Stefndi krefst þess til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð verulega og að bætur verði ákveðnar í samræmi við ákvæði 68.-75. gr. siglingalaga. Telur hann að ákvæði 2. mgr. 70. gr. laganna um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanns leiði til þess að skaðabætur til handa áfrýjanda geti aldrei orðið hærri en 8.050 SDR (sérstök dráttarréttindi) eða jafngildi þeirra í íslenskum krónum á greiðsludegi, sbr. til hliðsjónar 7. mgr. 177. gr. siglingalaga.

Fallist er á með áfrýjanda að afhending stefnda á bifreiðunum, andstætt skuldbindingu hans um að gera það ekki, teljist stórkostlegt gáleysi af hans hálfu. Mátti stefnda vera ljóst að sennilegt væri að af því hlytist tjón fyrir áfrýjanda. Getur stefndi því ekki samkvæmt 6. mgr. 70. gr. siglingalaga, eins og það ákvæði hefur verið skýrt í dómaframkvæmd, borið fyrir sig ábyrgðartakmörkun 2. mgr. sömu greinar.

III

Síðari kröfuliður áfrýjanda 1.864.363 krónur er tjón, sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna tilrauna við innheimtu söluverðs bifreiðanna úr hendi viðtakanda. Áfrýjandi hóf innheimtutilraunir eftir að hann lýsti því yfir að hann teldi stefnda skaðabótaskyldan vegna þess tjóns er hann varð fyrir við afhendingu stefnda á bifreiðunum. Þótt áfrýjandi hafi kosið að freista innheimtu úr hendi viðtakanda gat hann ekki gert það á áhættu stefnda enda var skaðabótaábyrgð stefnda á tjóni áfrýjanda þegar orðin virk. Verður þessum kröfulið hans því hafnað.

IV

Stefndi hefur mótmælt skyldu sinni til greiðslu vaxta þótt fallist yrði að einhverju leyti á kröfu áfrýjanda. Vísar hann til 2. mgr. 10. gr. skilmála sjófarmbréfanna, en þar segir: ,,Ekki skal koma til vaxta af neinni kröfu á hendur farmflytjanda fyrr en frá uppkvaðningu dóms.“ Stefndi vísar til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 243/2001 sem birtur er á bls. 1006 í dómasafni réttarins árið 2002 þar sem sambærilegt ákvæði sé lagt til grundvallar dómi um vexti og þeir dæmdir frá uppkvaðningu dóms í héraði. Að framan er komist að þeirri niðurstöðu að háttsemi stefnda, sem skaðabótakrafa áfrýjanda er sprottin af, hafi talist stórkostlegt gáleysi. Leiðir af 6. mgr. 70. gr. siglingalaga og reglum kröfuréttar að stefndi getur ekki borið fyrir sig þá ábyrgðartakmörkun, sem felst í framangreindum skilmála sjófarmbréfanna. Á því skírskotun í framangreindan dóm Hæstaréttar ekki við í máli þessu.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 74.756 evrur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2007, en þá var liðinn mánuður frá því að áfrýjandi tilkynnti stefnda í tölvubréfi að hann krefði hann um skaðabætur sem svaraði til söluverðs bifreiðanna.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Samskip hf., greiði áfrýjanda, Euro Trade GmbH, 74.756 evrur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. febrúar 2007 til greiðsludags.

Stefndi skal vera sýkn af kröfu áfrýjanda um greiðslu skaðabóta að öðru leyti.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.