131/2003

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu V við félagsslit B. Samkvæmt gögnum málsins virtist B hafa í mars 2000 sent dreifibréf, meðal annars til V, þar sem V var boðið að kaupa takmarkað magn hlutabréfa í erlendu félagi, A. Í dreifibréfinu sagði meðal annars, að A hafi ákveðið að stofan nýtt félag, D, og hafi gengi hlutabréfa í A hækkað mikið vegna þessara ráðagerða. Þá var tekið fram að um áhættufjárfestingu væri að ræða. Gekk V að tilboði B. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá V, aðallega um endurgreiðslu vegna viðskiptanna, en til vara um greiðslu skaðabóta. Skiptastjóri B hafnaði kröfum V. Meðal gagna, sem skiptastjóri sendi héraðsdómi með kröfu um úrlausn ágreinings vegna skiptanna, voru ýmis erlend gögn sem virtist óumdeilt að vörðuðu hin umdeildu hlutabréfakaup. Í ýmsum atriðum var ósamræmi milli þessara erlendu gagna og fyrrnefnds dreifibréfs. Var talið, að verulegur misbrestur væri á því af hendi beggja málsaðila, að nægilega lægi fyrir hvaða gögn B hafi haft undir höndum þegar félagið sendi út dreifibréf sitt í mars 2000, hvaða upplýsingar og gögn V hafi fengið þegar gengið var til kaupanna og hvert V hefði sjálft getað leitað frekari upplýsinga. Vegna þessara atriða, auk annarra, var málið svo vanreifað að ófært var að fella efnisdóm á það.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. mars 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. apríl sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. mars 2003, þar sem hafnað var að viðurkenna við félagsslit varnaraðila kröfu sóknaraðila að fjárhæð 9.290.738 krónur með nánar tilteknum vöxtum. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og áðurgildandi 59. gr. laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti með áorðnum breytingum. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennd verði krafa hans á hendur varnaraðila og honum dæmdur málskostnaður í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað, en til vara að krafa hans verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum felldur niður.

I.

Samkvæmt gögnum málsins virðist varnaraðili hafa snemma í mars 2000 sent meðal annars til sóknaraðila dreifibréf, þar sem kynnt var að bandaríska félagið Arthur Treacher's Inc. hafi ákveðið að stofna nýtt félag, Digital Creative Development Corporation, sem væri ætlað „að hanna vefi á Internetinu, veita ráðgjöf og þjónustu við uppsetningu fyrirtækjavefja.“ Þetta nýja félag myndi „kaupa, fjárfesta í og vinna með fyrirtækjum sem þegar hafa haslað sér völl á þessu sviði.“ Væri ráðgert að þetta yrði meginstarfsemi Arthur Treacher's Inc. á komandi árum, en hún myndi þó ekki breyta neinu um rekstur samnefndra veitingahúsa félagsins. Tekið var fram að gengi hlutabréfa í Arthur Treacher's Inc. hafi hækkað mikið vegna þessara ráðagerða, eða úr um 0,50 bandaríkjadölum í ársbyrjun 2000 í um 4,00 bandaríkjadali í byrjun mars sama árs. Sagði að varnaraðila hafi „boðist takmarkað magn hlutabréfa í Arthur Treacher's sem seld verða á genginu $1,5 ($4,5/$1,5-1=200% undirverð) auk þóknunar. Hlutabréf þessi verða háð þeim takmörkunum að ekki má versla með þau í eitt ár eftir útgáfu þeirra („lock up period“). Ef þú hefur áhuga á að vera með í kaupum á þessum bréfum þá hafðu endilega samband, en hér gildir „fyrstur kemur, fyrstur fær“. Við gerum ráð fyrir að þú vitir að hér er um áhættufjárfestingu að ræða, áhættu sem þú meðvitað tekur ef þú ákveður að kaupa hlutafé í fyrirtækinu. Kaup í þessu fyrirtæki er háð mikilli óvissu og brugðið getur til beggja vona með afkomu þess í framtíðinni.“

Sóknaraðili virðist hafa brugðist við framangreindu dreifibréfi með orðsendingum til varnaraðila í tölvupósti, en endurrit af þeim hefur verið lagt fram í málinu. Þar vitnaði sóknaraðili meðal annars til símtals um að hann vildi kaupa 100.000 hluti fyrir 1,25 bandaríkjadali hvern og óskaði eftir að sér yrði tilkynnt hvenær og hvert greiða ætti kaupverðið. Varnaraðili svaraði þessu með orðsendingu 16. mars 2000, þar sem fram kom að sóknaraðila bæri að greiða næsta dag inn á tiltekinn bankareikning varnaraðila samtals 9.290.738 krónur vegna þessara viðskipta, en þar væri um að ræða jafnvirði 125.000 bandaríkjadala ásamt 1% þóknun. Fyrir liggur að sóknaraðili innti þessa greiðslu af hendi 22. mars 2000.

Í skýrslu, sem fyrirsvarsmaður sóknaraðila gaf fyrir héraðsdómi, kvaðst hann hafa á tímabilinu frá mars 2000 til september 2001 ítrekað sóst eftir því við varnaraðila að fá „skýlausa kvittun“ fyrir því að hann væri „skráður fyrir þessum bréfum“, þannig að hann gæti selt þau þegar hentaði. Sú málaleitan hafi ekki borið árangur, en honum verið tilkynnt eftir að í hönd fóru slit á varnaraðila, sem getið er hér á eftir, að hann væri skráður fyrir hlutabréfunum. Í málatilbúnaði sóknaraðila er vísað til þess að fram að því hafi hlutabréfin lækkað mjög í verði eftir kaup hans. Þannig hafi gengi þeirra í byrjun október 2002 verið 0,13 bandaríkjadalir á hlut.

Varnaraðili mun hafa verið sviptur starfsleyfi til verðbréfaviðskipta 27. nóvember 2001. Sama dag mun hafa gengið úrskurður í Héraðsdómi Reykjavíkur um að félagið væri tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sbr. áðurnefnda 59. gr. laga nr. 13/1996, eins og þeim hafði verið breytt með 7. gr. laga nr. 163/2000. Skiptastjóri, sem skipaður var til að fara með félagsslitin, gaf út innköllun vegna þeirra. Á kröfulýsingarfresti kom meðal annars fram krafa frá sóknaraðila í bréfi 14. febrúar 2002, aðallega um endurgreiðslu á fyrrgreindum 9.290.738 krónum að viðbættum áföllnum vöxtum og kostnaði að fjárhæð samtals 5.083.885 krónur, en til vara um greiðslu skaðabóta að fjárhæð 1.858.148 krónur ásamt 1.474.684 krónum í vexti og kostnað, enda yrðu hlutabréfin, sem áður er getið, þá skráð á nafn sóknaraðila í hlutaskrá Digital Creative Development Corporation. Aðalkrafa sóknaraðila var reist á því að hann teldi samning um kaup á hlutabréfunum ógildan af nánar tilteknum ástæðum og bæri honum því að fá kaupverðið greitt sem vangildisbætur. Varakrafa hans var á hinn bóginn reist á því að uppvíst hafi orðið að varnaraðili hafi keypt í eigin nafni hlutabréfin fyrir 1,00 bandaríkjadal á hlut, en með því að selja þau síðan sóknaraðila fyrir 1,25 bandaríkjadali á hlut hafi varnaraðili með saknæmri háttsemi bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart sóknaraðila fyrir verðmismuninum, sem næmi fjárhæð varakröfunnar. Til þrautavara krafðist sóknaraðili loks þess að varnaraðili tryggði að hann yrði skráður fyrir hlutabréfunum í hlutaskrá félagsins, auk þess sem varnaraðila yrði gert að greiða áfallinn kostnað að fjárhæð 572.383 krónur.

Í skrá um lýstar kröfur á hendur varnaraðila, sem skiptastjóri gerði 14. mars 2002, greindi hann frá þeirri afstöðu að hafna ætti framangreindum kröfum sóknaraðila. Á skiptafundi, sem skiptastjóri hélt 22. sama mánaðar, komu fram mótmæli sóknaraðila gegn þessari afstöðu. Skiptafundur var haldinn á ný 2. maí 2002 til að leitast við að jafna ágreining um lýstar kröfur, þar á meðal kröfu sóknaraðila, og enn 30. sama mánaðar. Sú viðleitni bar ekki árangur og beindi skiptastjóri ágreiningsefninu til Héraðsdóms Reykjavíkur 27. ágúst 2002. Af því tilefni var mál þetta þingfest þar fyrir dómi 20. september sama árs. Fyrir héraðsdómi gerði sóknaraðili sömu dómkröfur og fram komu í áðurgreindri kröfulýsingu hans til skiptastjóra að öðru leyti en því að hann féll frá kröfu um að varnaraðili tryggði að hann yrði skráður í hlutaskrá fyrir hlutabréfunum, sem málið varðar.

Með bréfi 4. desember 2002 tilkynnti skiptastjóri Héraðsdómi Reykjavíkur að farið yrði með slit á varnaraðila eftir ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, þar sem eignir félagsins muni ekki nægja til að efna viðurkenndar kröfur.

II.

Meðal gagna, sem skiptastjóri varnaraðila sendi Héraðsdómi Reykjavíkur með áðurnefndri kröfu um úrlausn þessa ágreiningsmáls, voru óútfyllt form á átta blaðsíðum fyrir samning um áskrift að hlutabréfum í Digital Creative Development Corporation, sjö blaðsíðna greinargerð um áhættuþætti í viðskiptunum, sem boðið var upp á, fimm blaðsíðna samantekt um skilmála fyrir kaupum á hlutabréfum í félaginu, merkt sem trúnaðarmál, og loks óútfyllt form á tíu blaðsíðum fyrir samning milli Digital Creative Development Corporation, Arthur Treacher's Inc. og væntanlegs kaupanda hlutafjár í fyrstnefnda félaginu, þar sem meðal annars var fjallað um heimild til að skipta á hlutabréfum í því félagi og í Arthur Treacher's Inc. Af málatilbúnaði aðilanna verður ekki annað ráðið en að óumdeilt sé að þessi gögn, sem öll eru erlend, varði kaup á hlutabréfunum, sem þá greinir á um, þótt varnaraðili hafi í fyrrnefndu dreifibréf frá mars 2000 kynnt viðskiptin sem kaup á hlutabréfum í Arthur Treacher's Inc. og sóknaraðili að virðist gengið til kaupanna á þeim grunni.

Í ýmsum atriðum öðrum en að framan er getið var ósamræmi milli þessara erlendu gagna og dreifibréfsins, sem sóknaraðili fékk frá varnaraðila. Þannig var í erlendu gögnunum boðið upp á áskrift að hlutabréfum fyrir 1,00 bandaríkjadal á hlut, þar sem lágmarkskaup yrðu á 100.000 hlutum, en í dreifibréfinu var sem áður segir rætt um að varnaraðila hafi boðist hlutabréfin fyrir 1,50 bandaríkjadal og ekki getið um lágmarkskaup. Þá sagði í dreifibréfinu að viðskiptin yrðu háð þeim skilmála að ekki mætti „versla með þau“ í eitt ár, en í erlendu gögnunum sagði að óheimilt yrði að ráðstafa þeim fyrr en félagið hefði sjálft ákveðið að svo mætti gera. Kom einnig fram í þessum gögnum að kaupandi hlutabréfanna yrði að gangast undir það að kaupin væru gerð eingöngu í fjárfestingarskyni og ekki til að endurselja þau, dreifa þeim eða skipta í minni hluti, en með undirritun áskriftarsamnings myndi kaupandi staðfesta að hann hafi engan samning gert um slíka ráðstöfun hlutabréfanna og hefði það heldur ekki í hyggju. Sú stuttorða og almenna ábending, sem fram kom í dreifibréfi varnaraðila um áhættu af viðskiptum með þessi hlutabréf, gaf engan veginn raunhæfa mynd af þeim margháttuðu og alvarlegu aðvörunum og fyrirvörum, sem fram komu í erlendu gögnunum um það efni.

Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst fyrirsvarsmaður sóknaraðila hafa fengið í hendur „einhver gögn“ frá varnaraðila varðandi viðskipti með fyrrnefnd hlutabréf áður en hann hafi gengið til kaupa á þeim, en hann myndi ekki „í neinum smáatriðum lengur“ hver þau gögn hafi verið. Varnaraðili staðhæfir á hinn bóginn í málatilbúnaði sínum fyrir Hæstarétti að sóknaraðili „hafi fengið öll nauðsynleg gögn um það hlutafjárútboð sem hér er verið að fjalla um“. Í máli þessu voru ekki teknar skýrslur fyrir dómi af fyrrum starfsmönnum varnaraðila til að varpa frekar ljósi á þetta. Sóknaraðili hefur hins vegar lagt fram í Hæstarétti endurrit af skýrslu, sem tekin var af einum slíkum manni fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í öðru samkynja dómsmáli. Þar kvaðst maður þessi ekki minnast þess að nein gögn hafi fylgt dreifibréfi varnaraðila frá mars 2000 og heldur ekki hvort skilmálar fyrir áskrift að hlutabréfunum hafi borist varnaraðila áður en dreifibréfið var sent, en hann héldi þó að svo hafi ekki verið. Í málatilbúnaði varnaraðila er byggt á því að þessi atriði skipti þó ekki máli, því sóknaraðili sé svokallaður fagfjárfestir, sem hafi átt að afla sér upplýsinga um viðskiptin sjálfur. Þrátt fyrir þetta hefur varnaraðili ekki skýrt út hvert sóknaraðili hefði getað leitað slíkra upplýsinga, en þess verður að gæta, sem áður greinir, að hluti fyrirliggjandi gagna í málinu um skilmála fyrir viðskiptunum er merktur sem trúnaðarmál. Að þessu öllu athuguðu er af hendi beggja málsaðila verulegur misbrestur á því að nægilega liggi fyrir hvaða gögn varnaraðili hafi haft undir höndum þegar hann sendi út dreifibréf sitt í mars 2000, hvaða upplýsingar og gögn sóknaraðili hafði fengið þegar hann gekk síðan til kaupanna og hvert hann hefði sjálfur getað leitað frekari upplýsinga.

Auk þess, sem að framan greinir, liggja ekki fyrir í málinu nein gögn um hvernig varnaraðili gerði úr garði áskrift að hlutabréfunum, sem sóknaraðili hafði lýst sig reiðubúinn til að kaupa, hvort sú áskrift hafi verið gerð í nafni varnaraðila eða sóknaraðila og eftir atvikum hvenær þau hafi verið skráð á nafn þess síðastnefnda. Þá hefur heldur ekki komið skýrlega fram hvort og þá hvenær aflétt kunni að hafa verið takmörkunum á heimild hluthafa til að ráðstafa hlutabréfunum.

Vegna þeirra atriða, sem hér hefur verið getið, er málið svo vanreifað að ófært er að fella efnisdóm á það. Er því óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.