564/2014

X var sýknaður af ákæru um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að framburður X hefði í héraði verið metinn trúverðugur og talið ósannað, meðal annars að virtum framburði X og vitna, að hann hefði af ásetningi notfært sér ölvun og svefndrunga A og gegn vilja hennar haft við hana samræði, en í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála yrði sú niðurstaða ekki endurmetin til sakfellingar X fyrir réttinum. Var ákæruvaldið samkvæmt þessu ekki talið hafa axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvíldi eftir 108. gr. sömu laga, að sýna fram á ásetning X til nauðgunar umrætt sinn og þar með saknæmi verknaðar hans. Að því virtu taldi Hæstiréttur að ekki yrði heldur talið að önnur gögn málsins, sem rakin voru í héraðsdómi, skyldu leiða til þess að fallast skyldi á þá kröfu ákæruvaldsins að neyta heimildar 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 til ómerkingar héraðsdómsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. ágúst 2014 af hálfu ákæruvaldsins. Hann krefst þess aðallega að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar, en til vara ómerkingar hins áfrýjaða dóms.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

I

Ákærða er gefið að sök brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við A að kvöldi föstudagsins 4. október 2013 gegn vilja hennar en hann hafi notfært sér að hún hafi ekki getað spornað við samræðinu sökum ölvunar og svefndrunga. Ákærði neitar sök og telur að samfarirnar hafi verið með fúsum og frjálsum vilja þeirra beggja.

Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaður sem refsing er lögð við samkvæmt þeim lögum ekki saknæmur nema hann sé unninn af ásetningi eða gáleysi. Fyrir gáleysisbrot skal því aðeins refsa að sérstök heimild sé til þess í lögunum en slík heimild er ekki í 194. gr. almennra hegningarlaga. Í almennum athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 61/2007 og breyttu XXII. kafla almennra hegningarlaga segir að ásetningur verði að ná til allra efnisþátta verknaða eins og þeim sé lýst í refsiákvæðum. Í því felist að hann verði að taka bæði til verknaðaraðferðar og kynmakanna. Ásetningur þurfi einnig að ná til þess að nota hinar ólögmætu verknaðaraðferðir til þess að ná fram kynmökunum. Þá verði ásetningur að taka til þvingunarinnar þegar brotið sé gegn 194. gr. en í því felist að þetta sé gert gegn vilja brotaþola þannig að samþykki hans sé ekki fyrir hendi. Loks þurfi ásetningur að ná til orsakasambandsins á milli verknaðaraðferða sem leiða til þvingunar og kynmaka. Þá segir í athugsemdunum að þegar „ákærði neitar sök getur verið mjög erfitt að sanna huglæga afstöðu hans til verknaðarins. Verða dómstólar þá að meta hvað ákærði hafi hlotið að gera sér grein fyrir og tvinnast þá oft saman sakarmat og sönnunarmat. Mat ákærða á aðstæðum er lagt til grundvallar þannig að ekki er unnt að refsa honum fyrir nauðgun ef hann hafði réttmæta ástæðu til að ætla að þolandi væri samþykkur kynmökunum. Ástæða þess er sú að þá er ekki fyrir hendi ásetningur til að þvinga þolanda til kynmaka.“

II

Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn framburður ákærða og vitna um málavexti og lýst öðrum gögnum um ástand ákærða og brotaþola umrætt kvöld. Eins og þar kemur fram höfðu hún og þrjár aðrar konur saman til afnota herbergi á gistiheimilinu að B, en herbergið mun allajafna hafa verið notað sem fundarherbergi. Gengu þær ekki allar til náða á sama tíma umrætt kvöld. Tvær þeirra báru fyrir dómi að þær hefðu heyrt kynlífsstunur í herberginu eftir að þær lögðust til svefns. Lýsti önnur þeirra því að um hafi verið að ræða ánægjustunur frá konu. Hin konan, sem gekk til sængur skömmu síðar, kvaðst einnig hafa heyrt brölt og stunur í konu og dregið þá ályktun að verið væri að hafa samfarir í herberginu. Hún hafi ekki kært sig um það og svipt sænginni af rúmi brotaþola og þá séð hana og ákærða í samförum. Brotaþolinn lýsti nánar upplifun sinni af atlotum ákærða þannig: „Ég ... fann fyrir einhverjum atlotum, einhverju, ég get ekki sagt að ég man ekki ... að hafa verið færð úr fötunum eða tekin úr fötunum. En ég hérna, en ég segi eitthvað ertu komin ástin mín í sem sagt það eru orð sem hafa endurómað í kollinum á mér síðan þá og hérna, og ég væri glöð að sjá hann. Og síðan í rauninni jú man ég að hann er eitthvað svona að byrja að elskast við mig. Og hérna, í rauninni man ekki nákvæmlega hvað gerðist á hvaða tímapunkti.“

III

Ákærði hefur staðfastlega neitað sök og lýst því að brotaþoli hafi vaknað upp er hann settist á rúmstokkinn þar sem hún lá, þau hafi hvískrað og látið vel hvort að öðru og síðan haft samfarir. Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við mat á því hvort saknæmisskilyrði 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga sé fullnægt verður ákærði því að njóta þess vafa sem er í málinu um þá huglægu afstöðu sem bjó að baki verknaði hans.

Héraðsdómur hefur metið framburð ákærða trúverðugan og talið ósannað að ákærði hafi af ásetningi notfært sér ölvun og svefndrunga brotaþola og gegn vilja hennar haft við hana samræði, eins og áskilnaður er gerður um í 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Reisti héraðsdómur þessa niðurstöðu sína meðal annars á framburði ákærða og vitna, en samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 verður sú niðurstaða ekki endurmetin til sakfellingar ákærða fyrir Hæstarétti eins og ákæruvaldið gerir aðallega kröfu um. Samkvæmt þessu hefur ákæruvaldið ekki axlað þá sönnunarbyrði, sem á því hvílir eftir 108. gr. laga nr. 88/2008, að sýna fram á ásetning ákærða til nauðgunar umrætt sinn og þar með saknæmi verknaðar hans. Að því virtu verður heldur ekki talið að önnur gögn málsins, sem rakin eru í héraðsdómi, leiði til þess að fallist verði á varakröfu ákæruvaldsins um að neytt verði heimildar 3. mgr. 208. gr. laganna til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm. Verður hann því staðfestur.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Sakarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef S. Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 868.000 krónur.