31/2004

M og K deildu um forsjá þriggja dætra sinna, fæddra 1995, 1997 og 2002. Talið var að báðir aðilar væru hæfir til að fara með forsjá dætranna, þótt áherslur þeirra í uppeldi virtust nokkuð mismunandi. Af gögnum málsins þótti ljóst að dæturnar stæðu vel að vígi þrátt fyrir áraun af völdum sambúðarslita foreldranna og togstreitu þeirra. Með hliðsjón af áliti þeirra tveggja sálfræðinga, sem komu að málinu, og öðrum gögnum þess varð ekki séð, að nokkurt tilefni væri til að hagga því mati héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að það væri stúlkunum fyrir bestu að búa áfram hjá móður sinni. Á það yrði hins vegar að leggja áherslu að stúlkurnar fengju notið eðlilegrar umgengni við föður sinn og báðir foreldrar kostuðu kapps um að láta ekki ágreining sín í milli bitna á þeim.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Héraðsdómi var áfrýjað 21. janúar 2004. Áfrýjandi krefst þess aðallega, að sér verði dæmd forsjá þriggja dætra málsaðila, þeirra H, f. 1995, L, f. 1997, og D, f. 2002. Til vara krefst áfrýjandi forsjár tveggja eldri stúlknanna. Þá er krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Ekki er ágreiningur um málavexti, svo að máli skipti, og er þeim lýst í héraðsdómi. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð nokkur ný gögn og er þeirra á meðal álitsgerð O-kk-ef E-kk-ef sálfræðings, sem dómkvaddur var í Héraðsdómi Reykjavíkur 12. mars 2004 að beiðni áfrýjanda til að athuga og gefa álit á stöðu dætra málsaðila í félagslegu tilliti og afstöðu tveggja hinna eldri til framtíðarbúsetu þeirra. Á matsfundi með lögmönnum aðila 25. mars 2004 óskaði áfrýjandi breytinga á framsetningu matsbeiðninnar og laut athugunin að eftirfarandi þáttum: 1) Tengslum dætranna við félaga og vini í grennd við heimili móður annars vegar og föður hins vegar, 2) afstöðu dætranna til framtíðarbúsetu þeirra og 3) líðan dætranna nú í nýjum skóla og á heimili móður og föður. Eldri dæturnar komu tvisvar til matsmanns á stofu hvor með sínu foreldri og ræddu einslega við hann.

Í niðurstöðukafla álitsgerðar sálfræðingsins, sem dagsett er 3. maí 2004, er gerð grein fyrir því, að stúlkurnar hafi báðar eignast nýja vini í [...]skóla, sem þær leiki sér einnig við utan skólans. Eldri systirin sakni gömlu vinkvennanna úr [...]skóla en réttlæti minna samband við þær með því, að hún hafi eignast nýjar vinkonur. Báðar haldi systurnar sambandi við gömlu vinkonurnar, þegar þær séu í umgengni hjá föður. Sú eldri segi með nokkuð afgerandi hætti, að hún vilji hvorki breyta núverandi fyrirkomulagi á búsetu né umgengni við föður og segi þannig óbeint, hvar hún vilji búa. Afstaða hinnar yngri um búsetu sé skýrari, en hún vilji búa hjá móður sinni og engu breyta í umgengni við föður. Eldri systirin sé mjög ánægð með nýja skólann og sérstaklega kennarann, henni líði þar mjög vel og gangi vel að læra. Þeirri yngri líki einnig mjög vel við skólann, bæði kennara og nemendur, og vilji vera áfram í honum. Báðar systurnar séu ánægðar hjá móður sinni og líði þar vel. Tengslin við föður séu þeim báðum mikilvæg og þær vilji engu breyta. Þeim líði oftast vel hjá honum, en virðist frekar sakna móður sinnar þegar þær séu hjá honum en hans þegar þær séu hjá henni. Samband systranna við báða foreldra bendi til innilegra og sterkra tengsla, en ætla megi, að tengsl við móður séu sterkari en við föður. Þær vilji vera með báðum foreldrum sínum, en finnist báðum þær tilheyra móður sinni meira en föður. Þá séu þær mjög samrýndar og hafi stuðning hvor af annarri.

Fram er komið, að báðir aðilar eru hæfir til að fara með forsjá dætra sinna, þótt áherslur þeirra í uppeldi virðist nokkuð mismunandi. Af gögnum málsins er ljóst, að dæturnar standa vel að vígi þrátt fyrir áraun af völdum sambúðarslita foreldranna og togstreitu þeirra. Það var niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að það væri stúlkunum fyrir bestu að búa áfram hjá móður sinni, sem hefur annast þær og helgað þeim starfskrafta sína frá fæðingu þeirra. Með hliðsjón af áliti þeirra tveggja sálfræðinga, sem að málinu hafa komið, og öðrum gögnum þess verður ekki séð, að nokkurt tilefni sé til að hagga þessu mati héraðsdóms. Á það verður hins vegar að leggja áherslu, að stúlkurnar fái notið eðlilegrar umgengni við föður sinn og báðir foreldrar kosti kapps um að láta ekki ágreining sín í milli bitna á þeim.

Samkvæmt þessu og annars með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður, en gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.