678/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L hf. á hendur breska félaginu J var vísað frá dómi, með vísan til þess að kröfugerð L hf. uppfyllti ekki áskilnað d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Helstu málsatvik voru þau að sparisjóðurinn S, sem síðar var tekinn yfir af L hf., og J gerðu með sér lánssamning í apríl 2006 um fjárhæð er nam að hámarki tiltekinni fjárhæð, sem beitt var í framkvæmd milli aðila með svokallaðri lánalínu, sem J gat að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum gengið á fram til aprílmánaðar 2007. Til tryggingar láninu voru lánveitanda veðsett hlutabréf, auk þess sem JÓ tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldbindingum J við S. J endurgreiddi ekki lánið á gjalddaga þess í apríl 2007 og L hf. höfðaði mál þetta gegn J til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningnum. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að óumdeilt sé að L hf. hafi handveðsett hlutabréf til tryggingar greiðslu skuldarinnar sem málið sé rekið um. Yrði skuldin greidd án þess að L hf. leitaði fullnustu í hlutabréfum féllu veðréttindi hans niður og væri þá sjálfgefið að J ætti rétt á að fá þau afhent. L hf. hefði ekki borið skyldu til að bjóða fram í stefnu skil á hlutabréfunum gegn greiðslu skuldarinnar, svo sem J héldi fram. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. desember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. desember 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varnaraðili gerði 11. apríl 2006 samning við Sparisjóðinn í Keflavík þar sem sá síðarnefndi veitti honum lán að fjárhæð 2.250.000 bresk pund „til fjármögnunar á hlutafjárkaupum í almennum rekstri“ og skyldi það endurgreitt í einu lagi 22. apríl 2007 með nánar tilgreindum vöxtum. Til tryggingar láninu voru lánveitanda veðsett „seljanleg hlutabréf í ýmsum fyrirtækjum sem skráð eru í Kauphöll að verðmæti sem mun aldrei vera lægra en 120% af heildarfjárhæð lánsins“. Í samningnum kom fram að gerður skyldi sérstakur veðsamningur og að öll hlutabréf sem veðsett yrðu samkvæmt samningnum yrðu skráð á nafn lánveitanda. Sama dag gaf J-kk-nf Ó-kk-nf, búsettur í Bretlandi, út yfirlýsingu um að hann gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu á öllum skuldbindingum varnaraðila við Sparisjóðinn í Keflavík, þar með töldum þessum lánssamningi. Í febrúar 2007 var gerður viðauki við samninginn um hækkun lánsfjárhæðarinnar í 3.375.000 bresk pund. Með undirritun viðaukans gekkst áðurnefndur J-kk-nf í ábyrgð fyrir greiðslu á þessari hækkun á fjárhæð lánsins.

Samkvæmt gögnum málsins var þetta lán veitt með svokallaðri lánalínu, sem varnaraðili gat að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum gengið á að eigin vali fram til 2. apríl 2007. Óumdeilt er að stefndi endurgreiddi ekki lánið á gjalddaga 22. apríl 2007, svo og að hann hafi eftir þann tíma haldið áfram að ganga á lánalínuna og jafnframt að greiða inn á skuldina. Við síðustu innborgun varnaraðila 21. ágúst 2009 mun skuldin hafi numið 2.255.432,96 breskum pundum.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010 var tilteknum eignum og skuldum Sparisjóðsins í Keflavík ráðstafað til Spkef sparisjóðs og heldur sóknaraðili því fram að meðal þeirra hafi verið krafa á hendur varnaraðila samkvæmt fyrrgreindum lánssamningi. Þá tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun 5. mars 2011 um að afturkalla starfsleyfi Spkef sparisjóðs frá og með 7. sama mánaðar, en þann dag tæki sóknaraðili, sem þá hét NBI hf., við rekstri, eignum og skuldum sparisjóðsins.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 21. apríl 2011 til heimtu þeirrar fjárhæðar, sem að framan var getið. Í hinum kærða úrskurði var orðið við kröfu varnaraðila um að málinu yrði vísað frá dómi.

II

Í héraðsdómsstefnu var aðild sóknaraðila, sem þá hét NBI hf., að málinu skýrð meðal annars með vísan til þeirra ákvarðana Fjármálaeftirlitsins sem að framan var getið, en heiti hans var breytt í núverandi horf 28. apríl 2011. Ekki eru efni til að fallast á með varnaraðila að aðild sóknaraðila sé vanreifuð þannig að frávísun málsins varði, en við úrlausn um efni þess verður að taka afstöðu til málsástæðna varnaraðila, sem snúa að því hvort sóknaraðili eigi að réttu lagi kröfuna sem málið tekur til. Í stefnu kemur skýrt fram að krafa sóknaraðila sé reist á áðurnefndum lánssamningi og viðauka við hann og er málið að því leyti nægilega reifað af hendi hans til að efnisdómur verði felldur á það.

Varnaraðili hefur í málatilbúnaði sínum vísað til þess að sóknaraðili hafi höfðað mál á hendur fyrrnefndum J-kk-þgf Ó-kk-þgf til heimtu sömu skuldar og hér er deilt um. Í málinu liggja ekki fyrir gögn um það mál, en þau munu bæði hafa verið þingfest sama dag. Sóknaraðila var í sjálfsvald sett hvort hann leitaði dóms um skuldina hjá varnaraðila sem aðalskuldara, hjá ábyrgðarmanninum eða þeim báðum í senn. Þessum tveimur málum er ekki beint að sama aðila, en að auki er krafa sóknaraðila í öðru þeirra reist á lánssamningi og í hinu á ábyrgðaryfirlýsingu. Krafan sem mál þetta er rekið um er því ekki sú sama og heimt er í máli sóknaraðila á hendur J-kk-þgf Ó-kk-þgf í skilningi 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 og verður málinu því ekki vísað frá dómi af þeim sökum. Þá bar enga nauðsyn til að greina frá máli sóknaraðila á hendur ábyrgðarmanninum í stefnu í þessu máli.

Óumdeilt er að sóknaraðili hefur að handveði hlutabréf til tryggingar greiðslu skuldarinnar sem málið er rekið um. Verði skuldin greidd án þess að sóknaraðili leiti fullnustu í hlutabréfunum falla veðréttindi hans niður og er þá sjálfgefið að varnaraðili eigi rétt á að fá þau afhent. Sóknaraðili bar enga skyldu til að bjóða fram í stefnu í máli þessu skil á hlutabréfunum gegn greiðslu skuldarinnar, svo sem varnaraðili heldur fram.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið eru engir annmarkar á málatilbúnaði sóknaraðila, sem valdið geta frávísun málsins. Samkvæmt því verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Jervistone Holdings Ltd., greiði sóknaraðila, Landsbankanum hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.