194/2006

H seldi B bát með kaupsamningi 8. mars 2004 og fylgdi honum veiðileyfi í sóknardagakerfi. Sjávarútvegsráðherra lagði fram frumvarp á Alþingi til breytingar á þágildandi lögum um stjórn fiskveiða 14. maí 2004 og varð það að lögum tveimur vikum síðar. Breytingin hafði í för með sér að eigendur sóknardagabáta áttu þess kost að fá úthlutað aflahlutdeild á grundvelli veiðireynslu í stað sóknarmarks. H byggði á því að með þessari breytingu hafi verðmæti bátsins aukist. H hélt því fram að B hefði vitað þegar kaupin voru gerð að til stæði að breyta lögunum en þagað yfir því og þannig beitt svikum við samningsgerðina. Til stuðnings kröfu sinni vísaði H til 30. gr. laga nr. 7/1936, 36. gr. sömu laga og meginreglunnar um brostnar forsendur. Talið var ósannað að B hefði haft vitneskju um að fyrrnefndar breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu þegar kaupin voru gerð. Ekki var annað fram komið en að jafnræði hefði verið með aðilum við kaupin og verð bátsins verið eðlilegt á kaupsamningsdegi. Þá hlytu fyrirsvarsmenn H og B, sem hefðu stundað útgerð um árabil og því fylgst með tíðum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu, að hafa tekið sömu áhættu af breytingum þess og verið í sömu aðstöðu til að gera ráðstafanir til tryggingar hagsmunum sínum. Auk þess var ekki talið að kaupverðið gæti án sérstaks samkomulags aðila orðið háð þeirri forsendu að fiskveiðistjórnunarkerfið breyttist ekki eftir gerð kaupsamningsins. Var B því sýknað af kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. apríl 2006. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 20.388.800 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. mars 2004 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í málinu leitast áfrýjandi við að fá hækkað söluandvirði bátsins Svenna EA-201, sem hann seldi stefnda með kaupsamningi 8. mars 2004. Málsatvikum er nánar lýst í héraðsdómi. Bátnum fylgdi veiðileyfi í sóknardagakerfi ásamt 19 varanlegum sóknardögum á yfirstandandi fiskveiðiári samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða, þar af 19 dögum ónýttum á fiskveiðiárinu 2003-2004, endurnýjunarrétti veiðileyfisins, veiðireynslu og öllum öðrum framseljanlegum réttindum, sem bátnum tengdust og tilheyrðu á söludegi. Söluverðið nam 11.000.000 krónum. Reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að 14. maí 2004 hafi sjávarútvegsráðherra lagt fram frumvarp á Alþingi til breytingar á þágildandi lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Frumvarp þetta hafi orðið að lögum nr. 74/2004 þann 28. maí 2004. Breytingin á lögunum hafi haft það í för með sér að eigendur sóknardagabáta hafi átt þess kost að fá úthlutað aflahlutdeild á grundvelli veiðireynslu bátanna á öðru hvoru fiskveiðiárinu frá 2001 til 2003 í stað sóknarmarks. Þetta hafi aukið verðmæti Svenna EA-201 sem nemi dómkröfunni.

Fyrirsvarsmaður áfrýjanda sendi stefnda bréf 21. september 2004 þar sem hann krafðist þess að kaupsamningum yrði rift. Fallið var frá þeirri kröfu 22. desember sama ár og í þess stað krafist bóta vegna þeirrar verðhækkunar sem orðið hafi á bátnum við lagabreytinguna. Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að stefndi hafi með einhverjum hætti vitað, þá er kaupin voru gerð, að til stæði að breyta lögunum en þagað yfir því og þannig beitt svikum við samningsgerðina. Hvernig sem því hafi verið háttað væru forsendur að minnsta kosti brostnar fyrir verðlagningu bátsins og verð hans bersýnilega ósanngjarnt. Er að hálfu áfrýjanda vísað til meginreglna um ógildi gerðra samninga kröfunni til styrktar.

II.

Þrátt fyrir málatilbúnað sinn krefst áfrýjandi ekki ógildingar kaupsamnings aðila frá 8. mars 2004, heldur gerir hann kröfu um breytingu á kaupverðinu af framangreindum ástæðum. Fallast ber á það með héraðsdómi að ósannað sé að fyrirsvarsmaður stefnda hafi, þá er kaupin voru gerð, haft einhverja vitneskju um að breytingar yrðu gerðar á fiskveiðistjórnunarkerfinu 28. maí 2004 með lögum nr. 74/2004. Við undirritun kaupsamnings um bátinn var gengið til fullnustu frá kaupunum og fluttust allar veiðiheimildir hans yfir til stefnda, þar á meðal sú veiðireynsla sem aflað hafði verið á bátinn. Stefndi kaus að miða aflaheimildir bátsins samkvæmt breytingarlögunum við veiðireynslu hans frá fiskveiðiárinu 2001-2002, en þá var báturinn ekki í eigu áfrýjanda. Verður því ekki haldið fram að stefndi hafi auðgast á veiðireynslu sem áfrýjandi vann á bátinn. Ekki er annað fram komið en að jafnræði hafi verið með fyrirsvarsmönnum aðila við kaupin og verð bátsins hafi verið eðlilegt á kaupsamningsdegi. Fyrirsvarsmenn beggja aðila hafa stundað útgerð um árabil og því fylgst með tíðum breytingum á fiskveiðistjórnunarkerfinu. Þeir hlutu því að taka sömu áhættu af breytingum þess og voru í sömu aðstöðu til að gera ráðstafanir til tryggingar hagsmunum sínum. Gat kaupverðið ekki án sérstaks samkomulags aðilanna orðið háð þeirri forsendu að fiskveiðistjórnunarkerfið breyttist ekki eftir gerð kaupsamningsins. Með þessum athugasemdum en annars með vísun til forsenda héraðsdóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Útgerðarfélagið Hvammur ehf., greiði stefnda, Útgerðarfélaginu Bergi ehf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.