227/2016

Með úrskurði héraðsdóms var kröfu G ehf. í aðalsök vísað frá dómi á þeim grundvelli að þegar hefði gengið efnisdómur milli aðila um þá kröfu sem G ehf. hefði uppi í málinu. Í dómi Hæstaréttar var rakið að í fyrra málinu, sbr. dóm réttarins í máli nr. 407/2014, hefði verið fallist á með G ehf. að lán sem V ehf. hafði veitt félaginu væri bundið ólögmætri gengistryggingu og að höfuðstóll þess væri lægri af þeim sökum. Í því máli sem nú væri til úrlausnar krefðist G ehf. þess að V ehf. greiddi sér fjárhæð sem næmi ofgreiðslu vaxta vegna þess láns. Í dóminum var tekið fram að G ehf. hefði fyrir málshöfðun og í stefnu í máli nr. 407/2014 gert áskilnað um rétt sinn til að krefja V ehf. um ofgreidda vexti af því að lánið væri of hátt, ef til þess kæmi að á kröfu hans yrði fallist í málinu. Þótt G ehf. hefði í fyrra málinu getað haft uppi þær fjárkröfur sem hann gerir í þessu máli fái það því ekki breytt að krafa hans um ofgreiðslu vaxta hefði ekki verið dæmd að efni til. Dómur í máli nr. 407/2014 var því ekki talinn hafa þau réttaráhrif að G ehf. gæti ekki leitað dóms um aðalkröfu sína. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. mars 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. mars 2016 þar sem vísað var frá dómi kröfu sóknaraðila í aðalsök á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun dómkrafna hans í aðalsök verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði veitti VBS fjárfestingarbanki hf. sóknaraðila lán með samningi 7. desember 2007 að fjárhæð 500.000.000 krónur. Lánið skyldi allt endurgreitt 15. september 2008. Sömu aðilar gerðu með sér tvo lánssamninga 19. desember sama ár, annar þeirra kvað á um lán að fjárhæð 528.036.685 krónur, en hinn að fjárhæð 500.000.000 krónur. Gjalddagi beggja lánanna var 20. janúar 2009. Samanlögð fjárhæð lánanna fór til greiðslu á láninu samkvæmt fyrstnefnda samningnum, en fjárhæð þess láns hafði ríflega tvöfaldast frá þeim tíma, sem það var veitt. Lánssamningarnir frá 19. desember 2008 voru framseldir varnaraðila, sem er í eigu VSB eignasafns hf., og er ekki ágreiningur um að kröfum sóknaraðila í málinu sé réttilega beint að varnaraðila. Loks gerði sóknaraðili samning 26. október 2009 við varnaraðila um lán að fjárhæð 6.156.672 evrur. Lánið, sem ganga skyldi til greiðslu á lánunum samkvæmt lánssamningunum frá 19. desember 2008, átti að endurgreiða með mánaðarlegum greiðslum, 10. hvers mánaðar, á fimm árum og lokagreiðslan skyldi fara fram 10. október 2014. Í lánssamningnum var tekið fram að sóknaraðili hafi sett varnaraðila að veði leigugreiðslur svo sem fyrir var mælt í veðsamningi 26. október 2009, sem er fylgiskjal með honum. Þá kom einnig fram í lánssamningnum að sjö tryggingarbréf, sem voru á þriðja, fjórða og fimmta veðrétti í fasteign sóknaraðila að Grjóthálsi 5 í Reykjavík og hann hafði gefið út til tryggingar lánum frá varnaraðila skyldu einnig standa til tryggingar því láni, sem samningurinn tók til.

Sóknaraðili taldi að lánið samkvæmt fyrsta lánssamningnum, 7. desember 2007, hafi verið veitt í íslenskum krónum, en bundið gengi erlendra gjaldmiðla á þann hátt að í bága hafi farið við 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Sóknaraðili lét reikna út 29. október 2012 hverjar ættu að vera eftirstöðvar lánsins samkvæmt samningnum 26. október 2009, miðað við að lánið samkvæmt fyrsta samningnum hefði verið ólögmætt gengisbundið lán í íslenskum krónum. Sá útreikningur miðaði við að vextir á upphaflega láninu hefðu verið svonefndir gengistryggðir vextir og var niðurstaða útreikningsins sú að eftirstöðvar lánsins 10. nóvember 2012 ættu að vera 1.134.535 evrur.

Sóknaraðili höfðaði mál 16. nóvember 2012 til viðurkenningar á því að eftirstöðvar lánssamningsins 26. október 2009 ættu að vera 1.134.535 evrur miðað við 10. nóvember 2012. Við meðferð málsins gerði sóknaraðili varakröfu um að eftirstöðvar lánsins hefðu framangreindan dag átt að vera 1.498.424 evrur. Munur á forsendum aðalkröfu hans og varakröfu fólst í því að í varakröfunni var reiknað með að vextir á lánið frá 7. desember 2007 hefðu verið samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 38/2001 í stað svonefndra gengistryggðra vaxta, sem aðalkrafan miðaði við. Tilefni varakröfunnar var að sögn sóknaraðila að Hæstiréttur hefði slegið því föstu í nýlegum dómum sínum að miða bæri við vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Með dómi héraðsdóms, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttiar 29. janúar 2015 í máli nr. 407/2014, var fallist á varakröfu sóknaraðila í málinu. Í þeirri niðurstöðu fólst að lánið samkvæmt samningnum frá 7. desember 2007 hafi verið í íslenskum krónum, en bundið gengi erlendra gjaldmiðla þannig að í bága hafi farið við áðurnefnd ákvæði laga nr. 38/2001.

Í samskiptum málsaðila áður en sóknaraðili höfðaði mál það, sem lauk með síðastnefndum dómi, sendi sóknaraðili tölvupóst 16. október 2012 til varnaraðila þar sem meðal annars kom fram: ,,Því er hér með komið á framfæri að ... Grjótháls ehf. ... gerir fyrirvara við allar greiðslur, vegna ofangreinds lánasamnings, sem koma til með að eiga sér stað þar til ágreiningur aðila verður leiddur til lykta, og áskilur sér rétt til að krefjast endurgreiðslu og/eða leiðréttingar verði niðurstaða í fyrirhuguðu dómsmáli hans á hendur V-kk-þgf, honum hagkvæm.“

Í stefnu í málinu var gerður svofelldur áskilnaður: ,,Stefnandi hyggst hér eftir sem hingað til greiða gjaldfallnar afborganir og vexti af láninu frá 26. október 2009, en áskilur sér rétt til að endurkrefja stefnda um ofgreidda vexti frá upphafi fyrrgreinds samnings, verði fallist á kröfur hans í þessu máli“.

II

Aðalkrafa sóknaraðila í því máli sem hér er til úrlausnar, um að varnaraðila verði gert að greiða honum 53.118,8 evrur með tilgreindum vöxtum, er reist á því að þar sem niðurstaða fyrra máls hafi orðið sú, að lánið samkvæmt fyrsta lánssamningnum hafi verið ólögmætt gengistryggt lán hafi fjárhæð þess þegar það var greitt með lánum samkvæmt samningunum tveimur 19. desember 2008 verið til muna of há. Þar með hafi samanlögð lánsfjárhæð samninganna tveggja verið það einnig. Hið sama hafi átt við um fjárhæð samningsins 26. október 2009, sem hefði að réttu lagi átt að vera 3.396.731 evra, en ekki 6.156.672 evrur eins og raun bar vitni. Sóknaraðili reisir aðalkröfu sína á því að hann hafi samkvæmt framansögðu greitt vexti af of hárri lánsfjárhæð. Reiknast honum til að ofgreiðsla vaxta á tímabilinu 10. október 2009 til 10. júní 2014 hafi verið 576.736,2 evrur. Afborganir af höfuðstól hafi verið 2.873.113,6 evrur og séu tvær síðastgreindar fjárhæðir dregnar frá því, sem hann telur hafa átt að vera rétta lánsfjárhæð, 3.396.731 evra, sé ljóst að hann hafi ofgreitt 53.118,8 evrur, sem sé aðalkrafa málsins.

III

Í 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 er kveðið á um að dómur sé bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila og þeirra sem koma að lögum í þeirra stað um þær kröfur, sem þar eru dæmdar að efni til. Í 2. mgr. greinarinnar er mælt fyrir um að krafa sem dæmd hafi verið að efni til verði ekki borin aftur undir sama eða hliðsettan dómstól framar en segi í lögunum. Nýju máli um slíka kröfu skuli vísa frá dómi.

Þegar lagt er mat á hvort dómur Hæstaréttar í máli nr. 407/2014 eigi að hafa þau réttaráhrif að sóknaraðili geti ekki krafist dóms um aðalkröfu sína í þessu máli verður að skýra dómsorðið með hliðsjón af þeim forsendum sem niðurstaðan er reist á. Eins og fram er komið gerði sóknaraðili í hinu fyrra máli kröfu um viðurkenningu á því að eftirstöðvar lánssamningsins miðað við 10. nóvember 2012 hafi verið að tilgreindri fjárhæð. Að sönnu var sú krafa reist á því að lánið samkvæmt samningnum 7. desember 2007 hefði borið vexti sem miðuðust við 4. gr. laga nr. 38/2001. Hann hafði fyrir málshöfðun og í stefnu í málinu gert áskilnað um rétt sinn til að krefja um ofgreidda vexti af því að lánið væri of hátt, ef til þess kæmi að á kröfu hans yrði fallist í málinu. Þótt ljóst megi vera að sóknaraðili hefði getað haft uppi þær kröfur, sem hann gerir í þessu máli, fær það því ekki breytt að krafa hans um að hann hafi greitt vexti af of háum höfuðstól lánsins frá 26. október 2009 hefur ekki verið dæmd að efni til. Samkvæmt viðtekinni skýringu á reglum 116. gr. laga nr. 91/1991 hefur dómur í fyrra máli aðila því ekki þau réttaráhrif að sóknaraðili geti ekki leitað dóms um kröfur sínar í þessu máli.

Með vísan til alls framagreinds verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðar frávísun á dómkröfum sóknaraðila í aðalsök, en kröfugerð sóknaraðila lýtur ekki að málskostnaðarákvörðun héraðsdóms. Er lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi um frávísun á kröfum sóknaraðila, Grjótháls ehf., í aðalsök og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til löglegrar meðferðar.

Varnaraðili, Vingþór ehf., greiði sóknaraðila 600.000 krónur í kærumálskostnað.