321/2008

Ó höfðaði mál á hendur G vegna ummæla sem birtust á vefsíðu hans. Krafðist Ó þess að ummælin yrðu ómerkt og að G yrði gert að fjarlægja þau af vefsvæði sínu. Þá krafðist Ó miskabóta og fjárhæðar til að standa straum af birtingu dómsins í dagblöðum og þess að G yrði gert að birta forsendurnar og dómsorðið á vefsvæði sínu. Talið var að skoða mætti skrif G sem lið í almennri umræðu um stjórnmál í aðdraganda alþingiskosninga, en þau birtust í miðli sem opinn var hverjum sem vildi kynna sér þau. Ó hafi tekið þátt í þeirri umræðu á sama vettvangi. Talið var að ummæli G hafi verið ályktanir sem hann hafi talið sig geta reist á orðum Ó og yrði því ekki slegið föstu að þær hafi verið með öllu staðlausar. Það hafi verið á valdi hvers þess, sem kynnti sér greinar þær sem ummælin birtust í, að móta sér sjálfstæða skoðun á því hvort gildisdómar G hafi verið á rökum reistir, en gagnvart þeim sem ekki hafi verið sama sinnis hafi orð hans dæmt sig sjálf. Vegna þessa og að gættum rétti hans samkvæmt 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar voru ummælin ekki ómerkt. Af þeirri niðurstöðu leiddi að aðrar kröfur Ó voru ekki teknar til greina. Var G því sýknaður af kröfum Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júní 2008 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann sýknu af öðrum kröfum stefnda en um ómerkingu ummæla og verði þá málskostnaður á báðum dómstigum látinn falla niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í héraðsdómsstefnu greinir stefndi frá því að hann sé framkvæmdastjóri og eigandi Íslenskra almannatengsla ehf. Þar er því lýst að það félag hafi meðal annars sinnt verkefnum við almannatengsl fyrir ýmis erlend fyrirtæki, sem hafi verið með starfsemi hér á landi. Meðal þeirra hafi verið ítalska félagið Impregilo SpA, sem var verktaki við gerð Kárahnjúkavirkjunar. Jafnframt þessu sé stefndi ræðismaður fyrir El Salvador á Íslandi.

Í málinu liggur fyrir að í aðdraganda alþingiskosninga vorið 2007 fjallaði stefndi um ýmis málefni varðandi þær á vefsvæði á sínum vegum með heitinu www.omarr.blog.is. Þar birtust einnig tilsvör og athugasemdir frá fjölmörgum mönnum við einstakar greinar, sem stefndi lét frá sér fara. Áfrýjandi ber því við að stefndi hafi á þessum vettvangi verið eindreginn og yfirlýstur stuðningsmaður Sjálfstæðisflokksins og hafi verið vísað til vefsvæðis hans á titilsíðu fréttavefs Morgunblaðsins í lista yfir „vinsæl blogg“. Stefndi hafi í þessum skrifum sínum beint spjótum mjög að flokki Vinstri grænna og einstökum mönnum, sem skipað hafi sæti á framboðslistum hans við kosningarnar.

Meðal efnis af áðurnefndu vefsvæði stefnda, sem lagt hefur verið fram í málinu, er útskrift af grein, sem mun hafa birst 18. apríl 2007 og óumdeilt er að stafi frá honum. Í fyrirsögn þessarar greinar var varpað fram spurningu um hvort P-x-x N-x-x, sem eftir gögnum málsins átti sæti ofarlega á framboðslista Vinstri grænna í Reykjavíkurkjördæmi norður við alþingiskosningarnar, vildi að nafngreindur maður „rotni í fangelsi“. Sá maður, íslenskur að uppruna, mun á þeim tíma hafa afplánað refsingu í Bandaríkjunum fyrir brot, sem hann hafði verið sakfelldur fyrir á unglingsaldri. Í grein stefnda var vikið að því að birst hafi um tveimur árum áður á tiltekinni vefsíðu skrif um mál þessa manns. Nokkru eftir það hafi birst á annarri vefsíðu tilsvar einhvers, sem ekki hafi nafngreint sig, en þar hafi komið fram sterkar skoðanir um þetta mál og sæi höfundur þeirra „ekki kjánaleg mistök óharðnaðs unglings sem annað en barnaníð af verstu gerð.“ Lítið væri að segja við slíkum skrifum ónafngreindra manna, sem níði af nafngreindu fólki skóna, en spurt var hvort sá málflutningur væri „sæmandi upprennandi þingmanni“ ef höfundurinn væri frambjóðandi stjórnmálaflokks í alþingiskosningum. Með nánar tilteknum hætti var í lok greinarinnar gefið til kynna að þessi skrif stöfuðu frá fyrrnefndum P-x-x N-x-x. Þá liggur einnig fyrir útskrift af annarri grein af vefsvæði stefnda, sem mun hafa birst 22. apríl 2007. Í henni var vikið að því að P-x-x N-x-x hafi á vefsvæði sínu gert að umtalsefni beint lýðræði og sagst hafa heillast af Íslandi vegna ríkra möguleika á því, enda væri unnt að fletta upp farsímanúmerum þingmanna eða senda þeim tölvupóst og panta viðtal. Benti stefndi á að hann hafi eitt sinn ætlað að hringja í P-x-x N-x-x af ákveðnu tilefni, en símanúmer hans hafi ekki verið í símaskrá og ekki hafi heldur reynst fært að finna netfang hans. Spurt var í lok greinarinnar hvort þetta væri beint lýðræði að hætti Vinstri grænna.

Í málinu liggur fyrir mynd af síðu úr Fréttablaðinu 24. apríl 2007, þar sem undir fyrirsögninni „Spurning dagsins“ sagði eftirfarandi: „Ó-kk-nf, er skítt að vera á Kárahnjúkum?“ Í framhaldi af því kom svofellt svar: „Þeir sem gleyma að þvo sér um hendurnar geta lent í djúpum.“ Neðan við þetta var eftirfarandi skýring: „Fjörutíu verkamenn við Kárahnjúka voru óvinnufærir á föstudag út af niðurgangi og uppköstum. Heilbrigðisyfirvöld telja hreinlæti ábótavant. Ó-kk-nf V-kk-nf er upplýsingafulltrúi Impregilo.“ Stefndi hefur ekki vefengt í málinu að ofangreint svar sé frá sér komið.

Í málatilbúnaði áfrýjanda kemur fram að hann hafi verið stuðningsmaður flokks Vinstri grænna í alþingiskosningunum 2007 og talið sér misboðið af umfjöllun um forystumenn hans á vefsvæði stefnda. Áfrýjandi birti 24. apríl 2007 grein á vefsvæði sínu www.ulfarsson.blog.is með fyrirsögninni „Aðal rasisti bloggheima“. Stefndi telur þessa fyrirsögn geyma meiðyrði í sinn garð og jafnframt þau ummæli í grein áfrýjanda, sem eru auðkennd með skáletri hér að neðan, en hún var í heild svohljóðandi: „Ég hef rætt töluvert um rasisma hér og bent á nokkra frambjóðendur frjálslyndra sem hika ekki við að bera útlendingahatur sitt á borð hér í bloggheimum. Nú hef ég fundið einn til, svæsnari en hinir lagðir saman, talsmann impreglio á Íslandi sem einmitt var í fréttum í gær vegna ömurlegs aðbúnaðar starfsmanna sinna og átti afar smekklaust komment varðandi það mál allt í fréttablaðinu í dag .. en hvaða máli skiptir það, þessir útlendingar lesa hvorteðer ekki íslensku blöðin. Nú hefur þessi ágæti piltur einsett sér að koma í veg fyrir það að fyrsti nýbúinn verði kjörinn á alþingi íslendinga. Hann ber á hann illa framsettan róg með dassi af samsæriskenningum um að hann hafi gerst sekur um gálgahúmor, ekki ósvipaðan og hann sjálfur gerðist sekur um í fréttablaðinu í dag. Þessi drengur virðist vera sérlega viðkvæmur fyrir húmor, hann stóð fyrir krossför gegn J-kk-þgf G-kk-þgf á sínum tíma, þegar honum ofbauð annars afar fínt grín J-kk-ef. Það hlýtur að vera óþolandi að lenda í klónum á svona tepru sem kýs að sjá ekki samfélagsgagnrýnina í einföldu gríni, heldur túlka allt svona bókstaflega til þess að hampa sjálfum sér í fjölmiðlum. Rógburðurinn og samsæriskenningarnar um aðild P-kk-ef að gálgahúmor var ekki nóg fyrir þennan sjálfkjörna siðapostula heldur fann hann líka að því að ekki væri hægt að finna símanúmer P-kk-ef í símaskránni, þar af leiðandi væru lýðræðishugmyndir VG fallnar um sjálfa sig. Ég vogaði mér að biðja hann í kommentakerfi hans um að hætta að drulla svona yfir sjálfan sig trekk í trekk, hann væri orðinn aðhlátursefni hér á vefnum en hinn lýðræðiselskandi Ó-kk-nf R V-kk-nf kaus að stroka ummæli mín af síðu sinni og meina mér aðgang að kommentakerfi sínu. Hér fer maður fullur af mótsögnum. Ég mæli með því að þið ágæta fólk látið í ykkur heyra á kerfinu hans svo að útlendingahatur hans standi þar ekki óhaggað.“

Stefndi höfðaði mál þetta 14. maí 2007 og krafðist þess að framangreind ummæli áfrýjanda yrðu ómerkt og honum gert að fjarlægja þau af vefsvæði sínu, að áfrýjandi yrði dæmdur til að greiða sér 2.000.000 krónur í miskabætur og 800.000 krónur til að standa straum af birtingu forsendna dóms í málinu og dómsorðs í þremur dagblöðum og að áfrýjandi yrði skyldaður til að birta forsendurnar og dómsorðið á vefsvæði sínu. Auk þessa krafðist stefndi að tiltekin ummæli í annarri grein áfrýjanda, sem birtist á vefsvæði hans 24. apríl 2007, yrðu ómerkt og honum gert að fjarlægja þau. Í hinum áfrýjaða dómi var hafnað kröfum stefnda varðandi þau ummæli og eru því ekki efni til að greina hér frá þeim, enda unir hann við niðurstöður héraðsdóms. Þar var á hinn bóginn fallist á kröfur hans um ómerkingu þeirra ummæla, sem að framan greinir, og var áfrýjanda gert að fjarlægja þau af vefsvæði sínu ásamt því að birta þar forsendur og dómsorð hins áfrýjaða dóms. Áfrýjandi var enn fremur dæmdur til að greiða stefnda 300.000 krónur í miskabætur með nánar tilteknum vöxtum auk málskostnaðar, en hafnað var kröfu stefnda um greiðslu kostnaðar af birtingu forsendna dómsins og dómsorðs í dagblöðum.

II

Grein áfrýjanda, sem málið varðar, var birt í miðli, sem var opinn án endurgjalds sérhverjum þeim, sem kaus að kynna sér hana. Fallast verður á með áfrýjanda að þessi skrif megi skoða sem lið í almennri umræðu um stjórnmál í aðdraganda alþingiskosninganna 2007. Stefndi tók þátt í þeirri umræðu á sama vettvangi, meðal annars með þeim greinum, sem birtust á vefsvæði hans og áður var lýst. Hann hefur ekki andmælt fyrrgreindum staðhæfingum áfrýjanda um þá andstæðu tauma, sem þeir drógu hvor fyrir sitt leyti í þessari umræðu.

Þegar litið er til greinar áfrýjanda í heild og þá einkum þeirra atriða sem hann setti ummælin, sem stefndi krefst að verði ómerkt, í samhengi við er ljóst að áfrýjandi skírskotaði aðallega í þeim efnum annars vegar til áðurgreindra orða, sem höfð voru eftir stefnda í Fréttablaðinu í svari við svokallaðri spurningu dagsins, og hins vegar til skrifa um P-x-x N-x-x, sem birtust á vefsvæði stefnda 18. og 22. apríl 2007. Í grein áfrýjanda var sýnilega lagt út frá því að verkamennirnir við Kárahnjúka, sem getið var í skýringum Fréttablaðsins með spurningunni til stefnda, hafi verið útlendingar. Því hefur ekki verið borið við í málinu að sú tilgáta áfrýjanda hafi ekki verið á rökum reist, þótt ekki hafi verið vikið að þjóðerni þessara verkamanna í umfjöllun blaðsins eða svari stefnda. Þá var því haldið fram í grein áfrýjanda að stefndi hafi einsett sér að koma í veg fyrir að fyrsti svokallaði nýbúinn næði kjöri til Alþingis. Af samhenginu er ljóst að áfrýjandi hafi þar átt við P-x-x N-x-x. Í áðurnefndum greinum stefnda, þar sem deilt var af nokkrum þunga á þann mann, var ekki rætt um erlendan uppruna hans, sem nafn hans gefur þó til kynna. Því hefur á hinn bóginn ekki verið andmælt, sem haldið er fram í málatilbúnaði áfrýjanda og að nokkru var vikið að í niðurlagi greinar hans frá 24. apríl 2007, að stefndi hafi á vefsvæði sínu áskilið sér rétt til að fjarlægja af því athugasemdir eða tilsvör annarra við skrifum sínum og hann hafi að auki gert það í raun. Í gögnum málsins er útskrift af slíkum tilsvörum, sem munu hafa birst í 22 liðum í framhaldi af grein stefnda frá 18. apríl 2007, og var þar lítið sem ekkert lýst andstöðu við efni hennar. Meðal þessara tilsvara virðist hafa verið látin standa óáreitt athugasemd frá nafngreindum manni, sem lýsti þeirri skoðun að „það sannast sem sagt er, það á hvorki að leyfa útlendingum né glæpamönnum að bjóða sig fram til Alþingis“.

Í aðdraganda alþingiskosninganna 2007 voru málefni útlendinga, sem búsettir voru eða störfuðu hér á landi, meðal þeirra samfélagsmála, sem til umræðu voru. Að frátöldu orðalagi í fyrirsögn greinar áfrýjanda sneru ummæli hans, sem krafist er í málinu að ómerkt verði, beinlínis að því að stefndi hafi gerst ber að útlendingahatri. Í þeim efnum vísaði áfrýjandi sem áður segir til ummæla, sem höfð voru eftir stefnda í Fréttablaðinu 24. apríl 2007, og umfjöllunar stefnda í tveimur greinum á vefsvæði sínu um frambjóðanda við alþingiskosningarnar, sem mun vera af erlendu bergi brotinn. Líta verður svo á að þetta hafi verið ályktanir, sem áfrýjandi taldi sig geta reist á orðum stefnda sjálfs, og verður ekki slegið föstu að þær hafi verið með öllu staðlausar. Eins og áfrýjandi setti þessar ályktanir fram var á valdi hvers þess, sem kynnti sér grein hans, að móta sér á þeim grunni sjálfstæða skoðun á því hvort gildisdómar hans væru á rökum reistir, en gagnvart þeim, sem ekki voru sama sinnis, dæmdu orð áfrýjanda sig sjálf. Þótt þessi ummæli áfrýjanda hafi verið hvöss verða þau af þessum sökum og að gættum rétti hans samkvæmt 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar ekki ómerkt. Í fyrirsögn greinar áfrýjanda bar hann stefnda sem fyrr segir á brýn að vera „aðal rasisti bloggheima“. Eins og málið liggur fyrir verður ekki séð að tökuorðið „rasisti“ geti talist hafa einhlíta merkingu á íslensku, en úr því að áfrýjandi valdi þetta orð í fyrirsögn greinar sinnar verður að ætla að hann hafi með réttu eða röngu talið það skírskota til þeirrar afstöðu til útlendinga, sem meginefni greinarinnar var helgað. Að því virtu eru ekki heldur efni til að ómerkja tilvitnuð orð í fyrirsögn greinarinnar. Af öllu framansögðu leiðir að aðrar kröfur stefnda verða ekki teknar til greina.

Samkvæmt þessu verður áfrýjandi sýknaður af kröfum stefnda, en rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, G-kk-nf Ú-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnda, Ó-kk-ef R. V-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.