656/2017

O sf. krafðist nauðungarsölu á sex eignarhlutum A ehf. í nánar tilgreindri húseign vegna ógreiddra vatns- og fráveitugjalda. Voru nauðungarsölubeiðnir O sf. teknar fyrir hjá sýslumanni en afturkallaðar áður en til byrjunar uppboðs kom þar sem A ehf. hafði greitt kröfur samkvæmt þeim. Í málinu krafðist A ehf. skaðabóta úr hendi O sf. á grundvelli 86. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Byggði krafa hans aðallega á því að í lögum nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga og 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna hefði ekki falist fullnægjandi lagastoð fyrir álagningu gjaldanna. Talið var að viðhlítandi grundvöllur hefði verið lagður fyrir heimild O sf. til að leggja á A ehf. vatns- og fráveitugjald og að gjöldin skyldu ákveðin á grundvelli fastrar krónutölu annars vegar eða breytilegs gjalds á hvern fermetra hins vegar. Af því og aðstæðum að öðru leyti leiddi jafnframt að leggja mætti til grundvallar að forsendur gjaldskráa O sf. fyrir töku gjaldanna hefðu verið nægilega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalds. Voru því hvorki talin uppfyllt skilyrði bótaskyldu samkvæmt 86. gr. laga nr. 90/1991 vegna nauðungarsölubeiðna O sf. né skyldu til endurgreiðslu oftekinna gjalda samkvæmt lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Var O sf. því sýknað af kröfu A ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf landsréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 3. ágúst 2017. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 20. september 2017 og áfrýjaði hann öðru sinni 16. október sama ár. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.584.323 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 25. júní 2015 til 19. desember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti og kemur krafa hans um málskostnað í héraði því ekki til álita fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi er fjárkrafa áfrýjanda í málinu reist á því að hann eigi rétt til bóta úr hendi stefnda á grundvelli 86. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í ákvæðinu er mælt fyrir um sérreglur um bótaskyldu vegna nauðungarsölu. Í því felst annars vegar að gerðarbeiðandi ber án sakar ábyrgð á því að fullnægt sé lagaskilyrðum fyrir nauðungarsölu, sbr. 1. mgr. greinarinnar. Hins vegar ber hann ábyrgð eftir almennum skaðabótareglum vegna mistaka við framkvæmd nauðungarsölunnar, sem gætu leitt til ógildingar hennar, sbr. 2. mgr. hennar. Þá er enn fremur til stuðnings kröfugerð vísað til laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sem eðli máls samkvæmt getur eingöngu náð til þess hluta dómkröfunnar sem lýtur að þeim gjöldum sem áfrýjandi telur sig hafa staðið skil á umfram skyldu.

Krafa áfrýjanda snýr að beiðnum stefnda 4. júní 2015 um nauðungarsölu á sex af tíu eignarhlutum áfrýjanda í húsinu nr. 9 við Aðalstræti í Reykjavík vegna ógreiddra vatns- og fráveitugjalda 2014. Studdist álagning gjaldanna við 6. gr. laga nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga annars vegar og 14. gr. laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna hins vegar og gjaldskrár sem settar höfðu verið á grundvelli laganna, en að auki studdist gjaldskrá vatnsveitu við reglugerð nr. 401/2005 um vatnsveitur sveitarfélaga og gjaldskrá fráveitu við reglugerð nr. 982/2010 um fráveitur sveitarfélaga. Voru beiðnirnar teknar fyrir hjá sýslumanni 29. október 2015, en stefndi afturkallaði þær allar 6. nóvember sama ár og áður en til byrjunar uppboðs kom, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 90/1991, þar sem kröfur samkvæmt þeim höfðu verið greiddar daginn áður. Var greiðsla innt af hendi með fyrirvara um réttmæti gjaldtökunnar.

II

Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2004 fylgir vatnsgjaldi lögveðréttur í viðkomandi fasteign í tvö ár frá gjalddaga. Hið sama á við um fráveitugjald, sbr. 3. mgr. 16. gr. laga nr. 9/2009. Er ekki um það deilt að gjöld þessi falli undir 5. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 og þar með að krefjast megi nauðungarsölu á fasteign til fullnustu á þeim án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms.

Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að nauðungarsölubeiðnir stefnda hafi fullnægt þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmt 11. gr. laga nr. 90/1991 og að tilskilin gögn hafi fylgt þeim. Eru því ekki efni til að fallast á það með áfrýjanda að sýslumanni hafi borið að hafna þeim þegar í stað og endursenda stefnda þær, sbr. 2. mgr. 13. gr. sömu laga. Þá þykir mega ganga út frá því að miðað við þær forsendur sem lágu til grundvallar álagningu gjaldanna hafi skuld áfrýjanda við stefnda að því er tekur til höfuðstóls þeirra numið þeim fjárhæðum sem tilgreindar voru í beiðnunum, en hluti álagðra gjalda hafði þá verið greiddur.

Samkvæmt framansögðu eru ekki fyrir hendi atvik eða aðstæður sem leitt geta til bótaskyldu stefnda óháð álitaefnum um lögmæti þeirrar gjaldaálagningar sem leysa þarf úr í málinu.

III

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi er krafa áfrýjanda aðallega byggð á því að í lögum nr. 32/2004 og 9/2009 hafi ekki falist fullnægjandi lagastoð fyrir þeirri álagningu vatns- og fráveitugjalds sem um er deilt í málinu. Gjöld þessi séu þjónustugjöld sem verði ekki lögð á nema gjaldandi geti notið þjónustu sem svari til gjaldtökunnar. Er nánar tiltekið vísað til þess hvað þetta varðar að þar sem þeir eignarhlutar í húsinu, sem málið tekur til, séu ekki beintengdir vatnsveitu og fráveitu stefnda verði áfrýjanda ekki gert að greiða af þeim vatns- og fráveitugjald. Þá hafi stefndi í öllu falli ekki sýnt fram á að gjaldtakan hafi fullnægt þeim kröfum sem gerðar séu lögum samkvæmt til ákvörðunar þjónustugjalda í samræmi við þá sérgreindu þjónustu sem innt sé af hendi og kostnað er almennt leiði af henni.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004, eins og ákvæðið hljóðaði á þeim tíma sem hér skiptir máli, var heimilt að heimta vatnsgjald af öllum fasteignum er vatns gátu notið. Gat það numið allt að 0,5 hundraðshlutum af fasteignamati. Þá sagði í 2. mgr. sömu greinar að í gjaldskrá væri heimilt að ákveða hámark og lágmark vatnsgjalds miðað við rúmmál húseigna og enn fremur að heimilt væri að miða vatnsgjaldið við fast gjald auk álags vegna stærðar fasteignar og/eða notkunar samkvæmt mæli. Samkvæmt 10. gr. laganna skyldi stjórn vatnsveitu semja gjaldskrá þar sem kveðið yrði nánar á um greiðslu og innheimtu gjaldsins og miðað við að það ásamt öðrum tekjum vatnsveitu stæði undir rekstri hennar, þar með töldum fjármagnskostnaði, og fyrirhuguðum stofnkostnaði samkvæmt langtímaáætlun veitunnar. Auk vatnsgjalds, sem hér er eingöngu til umfjöllunar, innheimtir stefndi sérstakt notkunargjald sem miðast við notkun mælda í rúmmetrum.

Í þágildandi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 var á árinu 2014 mælt fyrir um heimild til innheimtu fráveitugjalds af öllum fasteignum sem tengdar væru fráveitu sveitarfélags eða myndu tengjast henni. Sagði í 2. mgr. sömu greinar að þar sem frárennsli væri veitt frá atvinnustarfsemi eða vegna annars en venjulegra heimilisnota í fráveitukerfi sveitarfélaga væri heimilt að innheimta gjald vegna losunar miðað við innrennsli vatns samkvæmt mæli. Þá var í 15. gr. laganna mælt fyrir um að stjórn fráveitu skyldi semja gjaldskrá sem tæki mið af því að fráveitugjald ásamt öðrum tekjum fráveitu stæði undir rekstri hennar, þar með töldum fjármagnskostnaði, viðtakarannsóknum og vöktun og fyrirhuguðum stofnkostnaði samkvæmt langtímaáætlun veitunnar. Þar sagði enn fremur að heimilt væri að ákveða hámark og lágmark fráveitugjalds miðað við rúmmál húseigna, svo og að miða mætti gjaldið við fast gjald auk álags vegna stærðar fasteignar. Þá sagði um gjaldskrá fráveitu í 2. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 982/2010 að heimilt væri að miða fráveitugjald við fast gjald, annað hvort fasta krónutölu eða sem hlutfall af fasteignamati, auk álags vegna stærðar eða notkunar fasteignar.

Það mun hafa verið skilningur stefnda að leggja mætti vatnsgjald á þegar gjaldandi gæti tengt eign sína við vatnasveituna án tillits til þess hvort hann gerði það. Með dómum Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í málum nr. 396 og 397/2013 var því slegið föstu að þar sem um þjónustugjald væri að ræða yrði það ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Samkvæmt því væri óheimilt að heimta vatnsgjald áður en búið væri að tengja eign við vatnsveitu. Með sama hætti var það niðurstaða Hæstaréttar í dómi 6. febrúar 2014 í máli nr. 613/2013 að ekki stæðu heimildir til álagningar fráveitugjalds nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar og því væri óheimilt að heimta það vegna þeirra hluta húsa á tiltekinni fasteign sem ekki væru tengd fráveitukerfi viðkomandi sveitarfélags.

Húsið nr. 9 við Aðalstræti í Reykjavík hefur um áratugaskeið verið tengt við vatns- og fráveitu stefnda. Eignarhlutar áfrýjanda eru á 2. hæð hússins og er óumdeilt að þeir eru hvorki beintengdir við vatnsinntak hússins né fráveitukerfi þess. Á hinn bóginn liggur fyrir að í sameignarrými á hæðinni er salerni og þrifvaskur sem áfrýjandi hefur aðgang að.

Um álagningu vatnsgjalds til stefnda vegna ársins 2014 fór eftir gjaldskrá nr. 1172/2013 sem birt var 27. desember 2013. Samkvæmt henni skiptist gjaldið í fastagjald að fjárhæð 5.490,51 krónur og álag sem nam 213,05 krónum á hvern fermetra miðað við hverja matseiningu samkvæmt fasteignamati. Um álagningu fráveitugjalds fór eftir gjaldskrá nr. 1156/2013 sem birt var 23. desember 2013. Samkvæmt henni nam fast gjald á matseiningu 9.262,39 krónum og það sem þar er nefnt breytilegt gjald 357,52 krónum á hvern fermetra hennar. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að álagning vegna umræddra eignarhluta áfrýjanda hafi verið í samræmi við gjaldskrárnar.

Heimild til töku þjónustugjalds verður almennt aðeins nýtt í því skyni að hið innheimta gjald svari til hinnar veittu þjónustu. Í réttarframkvæmd hefur verið viðurkennd sú undantekning frá þessari almennu reglu að þjónustugjaldi megi á grundvelli lagafyrirmæla jafna með tilteknum hlutlægum aðferðum á gjaldendur þess. Á það við um þá gjaldtöku stefnda sem hér er til umfjöllunar.

Að virtu því sem að framan greinir verður fallist á það með stefnda að viðhlítandi grundvöllur hafi verið lagður fyrir heimild hans til að leggja á áfrýjanda vatns- og fráveitugjald fyrir árið 2014 að því er tekur til umræddra eignarhluta hans í húseigninni Aðalstræti 9 í Reykjavík og að gjöldin skyldu ákveðin á grundvelli fastrar krónutölu annars vegar og álags eða breytilegs gjalds á hvern fermetra eignar hins vegar. Í ljósi þessa og aðstæðna að öðru leyti verður lagt til grundvallar við úrlausn málsins að forsendur framangreindra gjaldskráa stefnda fyrir töku umræddra gjalda hafi verið nægjanlega traustar og samkvæmt því samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalds.

Samkvæmt öllu framansögðu eru hvorki uppfyllt skilyrði bótaskyldu samkvæmt 86. gr. laga nr. 90/1991 vegna nauðungarsölubeiðna stefnda né skyldu til endurgreiðslu oftekinna gjalda samkvæmt lögum nr. 29/1995. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Aðaleign ehf., greiði stefnda, Orkuveitu Reykjavíkur - vatns- og fráveitu sf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.