155/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M ehf. o.fl. gegn íslenska ríkinu var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust M ehf. o.fl. þess aðallega að viðurkennd yrði með dómi skaðabótaábyrgð íslenska ríkisins vegna tjóns sem M ehf. o.fl. töldu sig hafa orðið fyrir vegna setningar reglugerðar nr. 477/2011 um bann við notkun haukalóða við lúðuveiðar og reglugerðar nr. 1164/2011 um bann við veiðum á lúðu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 hefði í fjölda dóma réttarins verið skýrð svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu yrði að leiða nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans fælist og hver tengsl þess væru við hið ætlaða skaðaverk. Í málinu lægju fyrir upplýsingar um afla báta M ehf. o.fl. og söluverðhæti aflans á vissu tímabili. Á hinn bóginn höfðu M o.fl. ekki lagt fram gögn til að leiða líkur að því að þeir hefðu orðið fyrir tjóni sem rakið yrði til þess að þeim var meinað að stunda veiðarnar. Var málatilbúnaður þeirra að þessu leyti vanreifaður og var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi kröfum þeirra er lutu að viðurkenningu á skaðabótaábyrgð íslenska ríkisins. Þá var talið að krafa M o.fl. um að fyrrnefnda reglugerðin yrði dæmd ógild og óskuldbindandi fæli í sér lögspurningu þar sem hún beindist ekki að ákveðnu sakarefni. Fór sú kröfugerð M o.fl. í bága við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og var því jafnframt staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa þeirri kröfu frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 6. mars 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. febrúar 2013, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilar höfða mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila vegna setningar reglugerðar nr. 477/2011 um bann við notkun haukalóða við lúðuveiðar og reglugerðar nr. 1164/2011 um bann við veiðum á lúðu. Í 2. lið varakröfu gera sóknaraðilar jafnframt þá kröfu að viðurkennt verði að reglugerð nr. 477/2011 sé „ógild og óskuldbindandi“ fyrir sóknaraðila. Viðurkenningarkröfur þessar reisa sóknaraðilar á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, en þar er að finna heimild til að leita viðurkenningardóms um kröfu, enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í fjölda dóma Hæstaréttar, sbr. meðal annars dóm 17. janúar 2012 í máli nr. 670/2011, verið skýrður svo að sá er höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við ætlað skaðaverk.

Sóknaraðilar munu um árabil hafa gert út báta til lúðuveiða og liggja fyrir í málinu upplýsingar um afla bátanna og söluverðmæti aflans frá 1. janúar 2008 til 31. desember 2012. Aftur á móti hafa sóknaraðilar ekki lagt fram tiltæk gögn úr bókhaldi sínu um rekstarafkomuna til að leiða líkur að því að þeir hafi orðið fyrir tjóni sem rakið verði til þess að þeim var meinað að stunda veiðarnar. Að þessu leyti er málatilbúnaðurinn vanreifaður og verður því staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa beri frá dómi kröfum um að viðurkennd verði með dómi skaðabótaábyrgð varnaraðila vegna ætlaðs tjóns sóknaraðila. Þá verður og staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að krafa um viðurkennt verði að reglugerð nr. 477/2011 sé ógild og óskuldbindandi fyrir sóknaraðila feli í sér lögspurningu þar sem hún beinist ekki að ákveðnu sakarefni. Sú kröfugerð, eins og hún er sett fram, fer því í bága við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, M.B. Dúi ehf., I.F.S. ehf., Breiðavík ehf., Gummi El ehf., Rjúpnafell ehf. Eko-verk ehf. og Lundaberg ehf. greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 250.000 krónur óskipt í kærumálskostnað.