394/2016

B var sakfelldur fyrir meiriháttar brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því hafa sem eini stjórnarmaður og eigandi B ehf. látið hjá líða að skila virðisaukaskattsskýrslum og standa skil á þeim skatti vegna nánar tilgreindra tímabila. Var refsing B ákveðin fangelsi í eitt ár en fullnustu hennar frestað og skyldi hún falla niður að liðnum þremur árum héldi hann almennt skilorð. Þá var B dæmdur til að greiða 83.000.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi eins árs fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. maí 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður en að því frágengnu að refsing verði milduð.

I

Tildrög málsins eru þau að með bréfi 8. mars 2013 vísaði ríkisskattstjóri til skattrannsóknarstjóra skattskilum Benedikts Sveinssonar ehf. og Byggingafélagsins Fjarðar ehf. Laut málið að því að síðarnefnda félagið hafði á árunum 2011 og 2012 gefið út reikninga á hendur því fyrrnefnda, en ríkisskattstjóri taldi allt benda til að þeir væru tilhæfulausir og eingöngu gefnir út til að mynda innskatt í uppgjöri á virðisaukaskatti. Þessari rannsókn lauk skattrannsóknarstjóri með skýrslu 7. október 2014.

Á þeim tíma er málið var til meðferðar hjá skattrannsóknarstjóra var bú Byggingafélagsins Fjarðar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 11. apríl 2013. Ákærði hafði frá stofnun félagsins 31. janúar 2006 verið eini stjórnarmaður þess og eigandi alls hlutafjár. Samkvæmt vottorði hlutafélagaskrár var enginn skráður framkvæmdastjóri félagsins, en ákærði mun hafa stýrt daglegri starfsemi þess.

Með bréfi skattrannsóknarstjóra 22. október 2014 var ákærða tilkynnt að rannsókn á skattskilum Byggingafélagsins Fjarðar ehf. hefði leitt í ljós að ekki hefðu verið staðin skil á virðisaukaskattsskýrslum félagsins á tilteknu tímabili, auk þess sem sölureikningar hefðu verið gefnir út í nafni þess á árunum 2011 og 2012 að því er virtist í þeim eina tilgangi að mynda innskatt hjá Benedikt Sveinssyni ehf. Fjárhæð þessara reikninga nam samtals 204.680.530 krónum, en þar af var virðisaukaskattur að fjárhæð 41.588.475 krónur. Var ákærða tilkynnt að fyrirhugað væri að taka ákvörðun um refsimeðferð málsins en áður en það yrði gert var honum veittur frestur til að tjá sig. Eftir að ákærði hafði gert það með bréfi 12. nóvember 2014 vísaði skattrannsóknarstjóri málinu til lögreglu 10. febrúar 2015. Sama dag var ákærða send tilkynning um þá ákvörðun. Málið var síðan höfðað með ákæru 28. september sama ár.

II

Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómfelldur maður lýsa yfir áfrýjun héraðsdóms í bréflegri tilkynningu til ríkissaksóknara þar sem meðal annars skal tekið nákvæmlega fram í hverju skyni áfrýjað sé og hvaða dómkröfur séu gerðar. Í kjölfarið gefur ríkissaksóknari út áfrýjunarstefnu þar sem meðal annars skal greina hver áfrýi dómi og nákvæmlega í hverju skyni það sé gert, sbr. c. lið 2. mgr. 201. gr. sömu laga.

Í tilkynningu ákærða um áfrýjun 13. maí 2016 kom fram að áfrýjað væri í því skyni að hnekkja niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu. Dómkröfur hans væru aðallega sýkna en til vara að refsing yrði milduð. Þessi kröfugerð var síðan tekin upp í áfrýjunarstefnu 17. maí sama ár. Krafa ákærða um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi kom fyrst fram í greinargerð hans til réttarins. Hún kom því fram of seint og kemst ekki að í málinu. Þá eru engir þeir annmarkar á meðferð málsins hjá lögreglu eða saksókninni sem valdið geta því að málinu verði vísað frá dómi án kröfu.

III

Eins og áður greinir var ákærði eini stjórnarmaður og eigandi Byggingafélagsins Fjarðar ehf. Þá hefur ákærði fyrir dómi gengist við því að hafa annast daglega starfsemi félagsins, þar með talið reikningsgerð og uppgjör á virðisaukaskatti. Að þessu gættu hvíldi sú skylda á honum að skila virðisaukaskattsskýrslum og standa skil á þeim skatti, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994.

Af gögnum málsins verður ráðið að ekki var skilað virðisaukaskattsskýrslum vegna félagsins á tímabilunum september til október og nóvember til desember 2011 og september til október 2012. Virðisaukaskattskýrslum vegna tímabilanna janúar til febrúar, mars til apríl, maí til júní og júlí til ágúst 2012 var hins vegar skilað 23. október það ár, en frestur til að skila skýrslum er fimmti dagur annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils, sbr. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þá liggur fyrir að ekki var staðið skil á skattinum, en samtals nam hann á þessu tímabili 41.588.475 krónum vegna fyrrgreindra reikninga á hendur Benedikt Sveinssyni ehf. Að teknu tilliti til innskatts að fjárhæð 100.359 krónur bar að standa skil á mismuninum að fjárhæð 41.488.116 krónur, eins og miðað var við í ákæru. Með því að skila ekki á lögmæltum tíma virðisaukaskattsskýrslum og virðisaukaskatti, sem bar að innheimta í starfsemi félagsins, hefur ákærði gerst brotlegur við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 með síðari breytingum. Þegar litið er til fjárhæða verða brotin talin meiri háttar og því verða þau einnig heimfærð til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í þessu tilliti getur engu breytt þótt ákærði telji félagið hafa átt inneign við uppgjör virðisaukaskatts á öðru tímabili, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 50/1988, vegna reiknings á hendur því 30. desember 2008. Leiðir þetta þegar af þeirri ástæðu að félagið var ekki á virðisaukaskattskrá fyrr en 1. mars 2010, en ekki verður talinn til innskatts virðisaukaskattur af aðföngum sem keypt eru fyrir skráningardag, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 192/1993 um innskatt. Þá verður ekki fallist á það með ákærða að rannsókn málsins sé áfátt með tilliti til frekari innskatts á því tímabili sem ákæran tekur til, en ákærði hefur frá upphafi rannsóknar málsins haft alla möguleika á að leggja fram og vísa til gagna varðandi rekstur félagsins. Í þeim efnum ber að hafa í huga skyldur hans samkvæmt viðeigandi lögum til að skila skýrslum, byggðum á réttum reikningum og gögnum.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur ákærði ekki áður sætt refsingu. Verður refsing hans ákveðin fangelsi í eitt ár, en fullnusta hennar verður bundin skilorði á þann veg sem í dómsorði greinir. Einnig ber að dæma ákærða til greiðslu fésektar sem verður ákveðin 83.000.000 krónur að teknu tilliti til lögbundins lágmarks hennar í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988. Um vararefsingu fer eins og í dómsorði segir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærða verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, B-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í eitt ár. Fullnustu refsingarinnar skal frestað og falli hún niður að þremur árum liðnum frá uppsögu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 83.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins en sæti ella fangelsi í eitt ár.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 674.067 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, O-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur.