120/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna við slit L hf. stöðu kröfu D, seðlabanka Hollands, í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og heimild til að skuldajafna kröfunni gegn innstæðu á reikningi L hf. hjá D. Krafan var reist á innstæðu L hf. á svokölluðum HAM-innlánsreikningi sem stofnaður var í tilefni af því að útibúi L hf. í Hollandi var komið á fót. Vorið 2008 gerðu aðilar með sér samkomulag þar sem meðal annars var kveðið á um að skyldi L hf. verða ófær um að greiða innstæður yfirtæki D rétt innstæðueigenda að því marki sem hann hefði greitt kröfur þeirra eftir þeim reglum sem um það giltu. Hóf L hf. í kjölfarið að taka við innlánum á svonefnda Icesave reikninga í Hollandi. Í október 2008 tilkynnti L hf. að bankanum væri ókleift að fullnægja skuldbindingum sínum gagnvart innstæðueigendum vegna þrenginga á lánsfjármörkuðum. Í kjölfarið stóð D þeim sem voru með Icesave reikninga í útibúi L hf. í Hollandi skil á innstæðunum. Samhliða því fékk D framsal frá hverjum þeirra fyrir kröfum á hendur L hf. Þá millifærði D einnig innstæðu á HAM-innlánsreikningi L hf. yfir á svonefndan DIA-reikning.  D lýsti síðan kröfu við slit L hf. og hélt því fram að samkvæmt þeim skilmálum sem giltu um HAM-reikning L hf. hefði stofnast veð í innstæðu L hf. vegna krafna D á hendur L hf. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á að hafna bæri kröfu D á þeim grundvelli að kröfulýsing hefði verið ófullnægjandi eða að ósamræmi gætti milli hennar og kröfugerðar D í málinu. Þá skipti ekki máli þótt fjárhæð innstæðunnar hefði ekki verið nákvæmlega tilgreind í kröfulýsingunni en þar hafði beinlínis komið fram að byggt væri á því að veðrétturinn tæki til innstæðunnar allrar. Ekki var ágreiningur milli aðila um að leysa bæri eftir hollenskum lögum úr ágreiningi um hvort D ætti veð til tryggingar kröfu sinni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að engar einhlítar ályktanir yrðu dregnar af þeim álitsgerðum sem lagðar höfðu verið fram um það hvort stofnast hefði veðréttur í innstæðunni samkvæmt hollenskum lögum. Hefði D því ekki sannað hvert væri efni þeirra hollensku lagareglna sem á reyndi við mat á þessu atriði. Var því hafnað að fjárkröfu D við slit L hf. yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 að því marki sem henni yrði fullnægt með innstæðunni. Þá var talið að D brysti heimild til að skuldajafna kröfu sinni á hendur L hf. við kröfu hans vegna innstæðunnar hjá D. Vísað var til þess að við slit L hf. færi eftir íslenskum lögum og því yrði skuldajöfnuði gagnvart honum ekki lýst yfir við slitin nema fullnægt væri skilyrðum 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, enda varð ekki talið að vikið hefði verið frá þeim reglum með 1. mgr. 104. gr., sbr. j. lið 12. mgr. 99. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þar sem krafa D hafði ekki stofnast fyrr en löngu eftir það tímamark sem áskilið var samkvæmt 100. gr. laga nr. 21/1991 var skilyrðum skuldajafnaðar ekki fullnægt. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. febrúar 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. janúar 2014 þar sem hafnað var að viðurkenna við slit varnaraðila stöðu kröfu sóknaraðila í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og heimild til að skuldajafna kröfunni gegn innstæðu á reikningi varnaraðila hjá sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hans um fyrrgreinda stöðu í réttindaröð við slitin verði viðurkennd á grundvelli veðréttar í innstæðu að fjárhæð 20.283.022,65 evrur á reikningi varnaraðila hjá sóknaraðila. Til vara krefst sóknaraðili þess að viðurkennt verði að honum sé heimilt að skuldajafna kröfu sinni á hendur varnaraðila gegn innstæðunni. Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið munnlega flutt 29. apríl 2014.

I

Varnaraðili, sem hafði starfsleyfi sem viðskiptabanki, tilkynnti Fjármálaeftirlitinu með bréfi 6. mars 2006 að ákveðið hefði verið að stofna útibú bankans í Amsterdam í Hollandi. Fyrst um sinn var aðeins gert ráð fyrir útlánastarfsemi í útibúinu en síðar var ákveðið að það tæki einnig við innlánum. Í tilefni af því að útibúinu var komið á fót og til að fullnægja kröfum bókunar um seðlabankakerfi Evrópu og Seðlabanka Evrópu og reglugerðar Evrópuráðsins nr. 2531/98 um að hafa lágmarks varasjóð hjá Seðlabanka Evrópu stofnaði varnaraðili svonefndan HAM-innlánsreikning hjá sóknaraðila 12. desember 2006 og lagði 15. sama mánaðar inn á hann rúmlega 3.000.000 evrur.

Í tengslum við breytingu á bankakerfi sóknaraðila gáfu aðilar út 13. nóvember 2007 sameiginlega yfirlýsingu um samkomulag þess efnis að frá 18. febrúar 2008, þegar fyrrnefnd breyting tæki gildi, skyldu öll lagaleg tengsl varnaraðila við sóknaraðila ráðast af skilmálum og verklagsreglum sem fram kæmu í HAM-skilmálum, almennum skilmálum sóknaraðila og handbók um stefnu í efnahags- og peningamálum, eins og þessi skjöl hljóðuðu síðarnefndan dag eða hvaða dag sem væri eftir það og birt yrðu á vefsíðu sóknaraðila.

Hinn 23. maí 2008 gerðu aðilar með sér samning vegna útibúsins um aðild varnaraðila að innstæðutryggingakerfi Hollands. Í honum fólst að veitt yrði trygging umfram tryggingu hér á landi eftir lögum nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta þannig að innstæður í útibúi varnaraðila í Hollandi nytu sömu tryggingaverndar og innstæður í hollenskum innlánsstofnunum. Í samningnum kom meðal annars fram að varnaraðili samþykkti, ef hann yrði ófær um að greiða innstæður, að sóknaraðili yfirtæki rétt innstæðueigenda að því marki sem hann hefði greitt kröfur þeirra eftir þeim reglum sem um það giltu. Skömmu eftir gerð þessa samnings hóf varnaraðili að taka við innlánum á svonefnda Icesave reikninga í Hollandi.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Varnaraðili var tekinn til slita í samræmi við lög nr. 44/2009, þar sem breytt var nokkrum ákvæðum laga nr. 161/2002. Miðaðist upphaf þeirra við 22. apríl 2009 þegar lögin tóku gildi, en frestdagur við slitin var 15. nóvember 2008. Hinn 29. apríl 2009 skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur varnaraðila slitastjórn og degi síðar gaf hún út innköllun til skuldheimtumanna félagsins. Fresti til að lýsa kröfum lauk 30. október sama ár.

Hinn 8. október 2008 birti varnaraðili á vefsíðu útibúsins í Hollandi tilkynningu til þeirra sem áttu innstæðu á Icesave reikningum um að varnaraðila væri ókleift að fullnægja gagnvart þeim skuldbindingum sínum sem innlánsstofnun vegna þrenginga á lánsfjármörkuðum. Sama dag var tilkynningin birt í hollenskum dagblöðum.

Að tilhlutan sóknaraðila skipaði héraðsdómur í Amsterdam 13. október 2008 skiptastjóra yfir útibúi varnaraðila í 18 mánuði eða til 13. apríl 2010. Sami dómstóll úrskurðaði í mars það ár að skipunin yrði ekki framlengd og færðist forræðið þá til skilanefndar og slitastjórnar varnaraðila.

Hinn 9. október 2008 millifærði sóknaraðili þá innstæðu sem var á fyrrnefndum HAM-innlánsreikningi varnaraðila yfir á svonefndan DIA-reikning en fjárhæðin nam þá 20.269.720,04 evrum. Innstæða á þeim reikningi nam 13. sama mánaðar 20.283.022,65 evrum að meðtöldum vöxtum, en frá þeim tíma mun hún ekki hafa borið vexti. Skiptastjórar útibúsins fóru þess á leit 16. þess mánaðar að innstæðan yrði greidd útibúinu en þeirri beiðni synjaði varnaraðili með bréfi 4. nóvember sama ár.

Sóknaraðili mun á tímabilinu frá 12. desember 2008 til 10. apríl 2009 hafa staðið þeim sem voru með Icesave reikninga í útibúi varnaraðila í Hollandi skil á innstæðum og samhliða því fengið framsal frá hverjum þeirra fyrir kröfum á hendur varnaraðila.

II

Með bréfi 19. október 2009 lýsti sóknaraðila kröfu við slit varnaraðila. Höfðustóll hennar nam 1.635.873.676,03 evrum auk þess sem krafist var vaxta, sem reiknaðir voru út miðað við mismunandi vaxtafót í aðal- og varakröfum, og innheimtukostnaðar. Kröfunni var lýst sem forgangskröfu við slitin, sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991, auk þess sem krafist var stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. sömu laga að því er varðaði innstæðu á HAM-reikningi varnaraðila hjá sóknaraðila. Þá var þess krafist að lýst krafa kæmi til skuldajafnaðar við innstæðuna á reikningnum að fjárhæð 20.000.000 evrur.

Í kröfuskrá varnaraðila var nær allur höfuðstóll kröfu sóknaraðila tekinn til greina auk þess sem fallist var á að krafan nyti stöðu í skuldaröð samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Varnaraðili hafnaði hins vegar kröfum sóknaraðila um vexti og innheimtukostnað. Þá reis að öðru leyti ágreiningur um kröfuna við slitin þar sem fjárhæð hennar og stöðu í skuldaröð sem forgangskröfu var andmælt af fjölda kröfuhafa. Úr þeim ágreiningi var leyst með dómi Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 341/2011, en þar var krafan að fjárhæð 282.301.014.008 krónur viðurkennd við slitin og henni skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991.

Við slit varnaraðila var í upphafi ekki tekin afstaða til kröfu sóknaraðila um að hann ætti veðrétt í innstæðu á HAM-reikningi varnaraðila eða að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni gegn innstæðunni. Þau atriði komu því ekki til úrlausnar í fyrrgreindu dómsmáli. Með bréfi varnaraðila 17. febrúar 2010 var bæði hafnað að sóknaraðili ætti veðrétt í innstæðunni og að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni gegn henni. Þeirri afstöðu til kröfunnar mótmælti sóknaraðili með bréfi 16. mars sama ár og var haldinn kröfuhafafundur 22. sama mánaðar til að freista þess að jafna ágreininginn. Sú viðleitni bar ekki árangur og því var ágreiningurinn lagður fyrir dóm með bréfi varnaraðila 28. mars 2010 á grundvelli 2. mgr. 120. gr. og 171. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002.

III

Varnaraðili telur að leggja verði til grundvallar að kröfugerð í málinu eigi að svara til kröfulýsingar sóknaraðila, enda standi ekki heimild til að auka við kröfuna að liðnum kröfulýsingarfresti. Kröfulýsing sóknaraðila hafi miðað við að hann ætti veðrétt í HAM-reikningi varnaraðila eða gæti skuldajafnað gegn innstæðu á reikningnum. Þegar kröfunni var lýst hafi sóknaraðila hins vegar verið kunnugt um að engin innstæða var á HAM-reikningnum, enda hefði hann sjálfur millifært hana á annan reikning í nafni varnaraðila. Þetta hafi með engu móti komið fram í kröfulýsingunni og þar hafi heldur ekki verið byggt á því að sóknaraðili hafi innheimt veðsetta kröfu með því að millifæra fjármuni af HAM-reikningi yfir á DIA-reikning. Telur varnaraðili að þegar af þessari ástæðu sé ekki unnt að viðurkenna veðrétt yfir reikningi sem hafi enga innstæðu og því sé sá réttur fallinn niður hafi hann á annað borð verið fyrir hendi. Af þessu leiði jafnframt að hugsanlegur veðréttur í fjármunum sem voru á reikningnum eða innstæðu á öðrum reikningi hafi fallið niður fyrir vanlýsingu. Jafnframt bendir varnaraðili á að í kröfulýsingunni hafi komið fram að innstæða á HAM-reikningnum hafi verið 20.000.000 evrur en í kröfugerð hans í málinu sé miðað við hærri fjárhæð eða 20.283.022,65 evrur.

Í kröfulýsingu sóknaraðila og í kröfugerð hans fyrir dómi er byggt á því að hann hafi öðlast veðrétt í þeirri innstæðu sem var á HAM-reikningi varnaraðila til 9. október 2008. Jafnframt reisir sóknaraðili málatilbúnað sinn á því að millifærsla af þeim reikningi yfir á annan reikning hafi helgast af þeim sama veðrétti. Að þessu gættu verður ekki fallist á það með varnaraðila að kröfulýsing hafi í þessu tilliti verið ófullnægjandi eða að ósamræmi gætti milli hennar og kröfugerðar sóknaraðila í málinu. Þá skiptir ekki máli þótt fjárhæð innstæðunnar hafi ekki verið nákvæmlega tilgreind í kröfulýsingunni en þar kemur beinlínis fram að byggt sé á því að veðrétturinn taki til hennar allrar. Samkvæmt þessu verður kröfum sóknaraðila ekki hafnað af þessum ástæðum.

IV

Krafa sóknaraðila um stöðu fjárkröfu sinnar í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 er reist á því að hann hafi öðlast veðrétt í innstæðu á HAM-reikningi varnaraðila hjá sóknaraðila. Til stuðnings þessu vísar sóknaraðili til sameiginlegrar yfirlýsingar aðila 13. nóvember 2007 um samkomulag þar sem varnaraðili hafi fallist á að frá og með 18. febrúar 2008 færu lagaleg tengsl þeirra eftir skilmálum og verklagsreglum sem fram kæmu í HAM-skilmálum og almennum skilmálum sóknaraðila. Í fyrrgreindu skilmálunum segir í 1. málsgrein 18. greinar að sóknaraðili skuli eiga veð í núverandi og síðari innstæðu HAM-reikningseiganda á slíkum reikningi hans, en þar með séu veðtryggðar allar núverandi og síðari kröfur sem stofnast í lagalegum tengslum aðilanna. Einnig segir í 1. málsgrein 8. greinar almennu skilmálanna að allar eignir sem bankinn hafi umráð yfir eða fái frá eða fyrir gagnaðila í sérhverju sambandi, teljist vera andlag veðs til tryggingar öllum kröfum á hendur gagnaðila sem sóknaraðili eigi eða kunni að eiga í sérhverju sambandi. Samkvæmt 2. málsgrein sömu greinar stofnist veðið í hverju tilfelli þegar viðkomandi eign komist í vörslur sóknaraðila eða þriðja aðila fyrir hans hönd. Þá leiðir af 3. málsgrein þessarar greinar að sóknaraðili hafi heimild til að veðsetja sjálfum sér allar kröfur gagnaðila á hendur sóknaraðila að því marki sem veð sé ekki þegar fyrir hendi samkvæmt 1. málsgrein. Þá er tekið fram í 25. grein almennu skilmálanna að um lagaleg tengsl sóknaraðila og gagnaðila fari eftir hollenskum lögum.

Sóknaraðili heldur því fram að samkvæmt hollenskum lögum sé innstæða varnaraðila skráð krafa hans en veðréttur eftir þeim reglum geti stofnast með tilkynningu (birtur veðréttur) eða án tilkynningar (óbirtur veðréttur). Lögmætur birtur veðréttur stofnist með skriflegum gerningi og tilkynningu frá veðhafa eða veðþola til skuldara veðsettrar kröfu. Telur sóknaraðili að þessi skilyrði séu fyrir hendi enda þurfi ekki tilkynningu til skuldara eftir hollenskum rétti þegar hann og veðhafi séu einn og sami aðilinn eins og hér eigi við. Til stuðnings þessum málatilbúnaði hefur sóknaraðili aflað álitsgerða frá hollenskum lögmanni sem jafnframt er prófessor í lögum.

Varnaraðili tekur undir með sóknaraðila að leysa beri eftir hollenskum lögum úr ágreiningi um hvort sóknaraðili eigi veð til tryggingar kröfu sinni. Varnaraðili heldur því hins vegar fram að ekki sé fullnægt skilyrðum hollenskra einkamálalaga (Burgerlijk Wetboek) fyrir stofnun veðs og jafnvel þótt það hafi stofnast hafi sá réttur fallið niður þegar innstæðan var færð af HAM-reikningnum yfir á annan reikning. Til stuðnings þessu hefur varnaraðili aflað álitsgerða frá hollenskum lögmanni, en þar kemur meðal annars fram að samkvæmt hollenskum lögum stofnist veðréttur í kröfu skráðri á nafn að tilgreindum skilyrðum fullnægðum. Samkvæmt þeim þurfi að vera fyrir hendi sameiginlegur vilji veðhafa og veðsala um stofnun veðs, stofna þurfi veðið með gildri skuldbindingu, veðsali verði að vera hæfur til að ráðstafa eigninni, tilgreina þurfi hana og eignin þurfi að vera þess eðlis að hún verði sett að veði, auk þess sem undirrita verði veðskjal. Að áliti lögmannsins fullnægi fyrrgreind yfirlýsing 13. nóvember 2007 ekki þeim áskilnaði að geta talist veðskjal en á það skorti að skjalið hafi að geyma viðhlítandi tilvísun í skilmála sóknaraðila sem mæli fyrir um veðsetninguna. Jafnframt er bent á að Hæstiréttur Hollands hafi í dómi 26. janúar 1973 (NJ 1973, 219 P-x-x/B-x-x) komist að þeirri niðurstöðu að veðréttur hafi ekki stofnast í innstæðu þegar veðsali hafi getað ráðstafað henni, en það hafi átt við um HAM-reikning varnaraðila allt þar til sóknaraðili millifærði innstæðuna á annan reikning 9. október 2008. Um fordæmisgildi þessa dóms er ágreiningur með aðilum í ljósi þess að hann gekk í tíð eldri einkamálalaga.

Varnaraðili vísar einnig til þess að í 1. málsgrein 18. greinar HAM-skilmálanna komi fram að veðið taki til krafna sem stofnist vegna lagalegra tengsla aðilanna. Telur varnaraðili að þetta verði að skýra í ljósi 1. málsgreinar 2. greinar skilmálanna um gildissvið þeirra þar sem segir að þeir gildi um lagaleg tengsl milli sóknaraðila og eiganda HAM-reiknings sem verði til eða tengist eignarhaldi á HAM-reikningi. Því telur varnaraðili, að teknu tilliti til takmarkaðs tilgangs HAM-reikninga í tengslum við starfrækslu bankakerfis sóknaraðila, að hugsanlegt veð lúti aðeins að þeim tilgangi þessara reikninga og því geti veðið ekki staðið til tryggingar kröfu sóknaraðila vegna framsals á innstæðum á Icesave reikningum í útibúi varnaraðila í Hollandi. Í þeim álitsgerðum sem varnaraðili hefur aflað er komist að sömu niðurstöðu. Þá telur varnaraðili að almennir skilmálar sóknaraðila að því er varðar veðsetningu geti ekki átt við enda beri að beita HAM-skilmálunum ef ósamræmi sé milli þeirra og almennu skilmálanna, sbr. 3. málsgrein 2. greinar fyrrnefndu skilmálanna.

Í öndverðu lét nokkur hópur kröfuhafa við slit varnaraðila mál þetta til sín taka en féll frá aðild sinni að málinu í ljósi dóms Hæstaréttar 15. apríl 2011 í máli nr. 142/2011. Áður höfðu þeir lagt fram álitsgerð hollensks lögmanns þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að óljóst væri samkvæmt hollenskum lögum hvort yfirlýsingin frá 13. nóvember 2007 teljist vera gilt veðskjal og hvort hollenskir dómstólar kæmust að þeirri niðurstöðu að hún ásamt HAM-skilmálunum fullnægði nauðsynlegum skilyrðum fyrir stofnun gilds veðréttar. Þá var komist að þeirri niðurstöðu í þessari álitsgerð að almennir skilmálar sóknaraðila ásamt yfirlýsingunni nægði ekki til að stofna gildan veðrétt.

Svo sem hér hefur verið rakið er ágreiningslaust með aðilum að hollenskar lagareglur gildi í löskiptum þeirra. Verður því að leysa úr ágreiningi um hvort sóknaraðili eigi veð til tryggingar kröfu sinni á grundvelli þeirra, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá sem ber fyrir sig erlenda réttarreglu leiða tilvist hennar og efni í ljós. Sóknaraðili reisir kröfu sína um að fjárkröfu hans verði skipað í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 á því að hann hafi eftir hollenskum lagareglum öðlast veðrétt í innstæðu á HAM-reikningi varnaraðila. Sökum þess að sóknaraðili ber fyrir sig erlenda réttarreglur hvílir sönnunarbyrðin á honum um tilvist og efni þeirra reglna.

Í stað þess að afla matsgerðar um tilvist og efni þeirra hollensku lagareglna sem á reynir í málinu um þann veðrétt sem sóknaraðili telur sig eiga hefur hann freistað þess að axla sönnunarbyrði sína með því að fá lögmann og lagaprófessor til að taka saman álitsgerðir um efnið. Andspænis þeim standa álitsgerðir lögmanna sem lagðar hafa verið fram í málinu af varnaraðila og kröfuhöfum við slitin, sem upphaflega áttu aðild að því, en þar var komist að gagnstæðri niðurstöðu um efni þessara reglna. Af þessum gögnum verða engar einhlítar ályktanir dregnar um hvort stofnast hafi veðréttur í innstæðunni sem var á HAM-reikningi varnaraðila og sóknaraðili millifærði 9. október 2008 á annan reikning hjá sér í nafni varnaraðila. Sóknaraðili hefur því ekki sannað hvert sé efni þeirra hollensku lagareglna sem á reynir við mat á því hvort fyrir hendi sé veðréttur í innstæðunni. Af þeim sökum verður að hafna því að fjárkröfu hans við slit varnaraðila verði skipað í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 að því marki sem henni yrði fullnægt með innstæðunni.

V

Eins og áður er rakið er ágreiningslaust með aðilum að hollenskar lagareglur gildi í lögskiptum þeirra. Á þeim grundvelli telur sóknaraðili að hann hafi heimild til að skuldajafna kröfu sinni á hendur varnaraðila gegn þeirri innstæðu sem hinn síðarnefndi átti á HAM-reikningi hjá sóknaraðila. Þetta leiði af ákvæðum fyrrgreindra HAM-skilmála og almennra skilmála sóknaraðila sem vísað sé til í sameiginlegri yfirlýsingu aðila 13. nóvember 2007 um samkomulag. Varnaraðili telur aftur á móti að þær formreglur sem gildi um slitin samkvæmt íslenskum rétti girði fyrir skuldajöfnuð þótt hann fari að efni til eftir hollenskum lögum.

Í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 segir að sömu reglur gildi við slit fjármálafyrirtækis og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga þess og kröfur á hendur því að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að það sé tekið til slita leiði ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga. Samkvæmt þessu á 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 við um heimild kröfuhafa til að lýsa yfir skuldajöfnuði við slitin gagnvart kröfu fjármálafyrirtækis á hendur honum, en meðal skilyrða þess ákvæðis er að kröfuhafi hafi eignast kröfu sína áður en þrír mánuðir voru til frestdags.

Samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga nr. 161/2002 skal ákvörðun dómstóls hér á landi um slit lánastofnunar sem hefur staðfestu og starfsleyfi á Íslandi ná sjálfkrafa til allra útibúa sem lánastofnunin starfrækir í öðru ríki sem á aðild að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Skal fara að íslenskum lögum um réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunar með þeim takmörkunum er greinir í 2. mgr. 99. gr. laganna. Í 1. mgr. þeirrar greinar kemur fram að heimild dómstóls hér á landi til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings fyrir lánastofnun taki sjálfkrafa til allra útibúa sem stofnunin starfrækir í öðru aðildarríki. Þá segir í 2. mgr. sömu greinar að um réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunar skuli fara að íslenskum lögum með þeim frávikum sem talin séu upp í a. til n. liðum ákvæðisins. Samkvæmt j. lið skulu samningar um skuldajöfnuð fara eftir lögum þess ríkis sem um samninginn gilda.

Af framansögðu leiðir að um skuldajöfnuð við slit fjármálafyrirtækis fer eftir samningi aðila en þegar honum sleppir gilda lög þess ríkis sem eiga við um samninginn. Það veltur því á þeim hvernig hann fer fram, en í þeim efnum er ýmist að lög ríkja geri ráð fyrir að kröfur falli niður sjálfkrafa þegar þær geta mæst eða að lýsa verði yfir skuldajöfnuði, sem getur þá haft áhrif með yfirlýsingunni eða verið afturvirkur frá því kröfur gátu mæst hvað greiðslutíma varðar. Frá slíkum almennum reglum er síðan vikið við ákveðnar aðstæður með því að þrengja eða rýmka rétt til skuldajafnaðar. Að því leyti sem hér hefur verið rakið fer um heimild sóknaraðila til að skuldajafna gagnvart innstæðu varnaraðila hjá honum eftir hollenskum lögum. Það breytir því þó ekki að slit varnaraðila fara eftir íslenskum lögum og því verður skuldajöfnuði gagnvart honum ekki lýst yfir við slitin nema fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, enda verður ekki talið að vikið hafi verið frá þeim reglum með 1. mgr. 104. gr., sbr. j. lið 2. mgr. 99. gr., laga nr. 161/2002. Ef víkja átti frá þeim reglum hefði þurft að koma ótvírætt fram þar sem slíkt hefði getað valdið því að kröfuhöfum væri mismunað við slitin eftir því hvaða reglur giltu um skuldajöfnuð, en jafnræði kröfuhafa er grundvallarregla við slit fjármálafyrirtækja á sama veg og við gjaldþrotaskipti. Verður með engu móti ráðið af lögskýringagögnum að slíkt hafi staðið til þegar j. liður 2. mgr. 99. gr. laga nr. 161/2002 var lögfestur með lögum nr. 130/2004.

Svo sem áður greinir var frestdagur við slit varnaraðila 15. nóvember 2008. Því þurfti sóknaraðili að eignast kröfu sína á hendur varnaraðila 15. ágúst sama ár, sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili telur það leiða af almennum reglum kröfuréttar að krafa hans á hendur varnaraðila hafi stofnast 23. maí 2008 þegar samningur komst á um aðild varnaraðila vegna útibús hans að innstæðutryggingakerfi Hollands. Þegar sá samningur var gerður hafði varnaraðili ekki hafið móttöku innlána á Icesave reikninga í útibúinu og fer því fjarri að nokkrar kröfur á hendur honum hafi getað stofnast á þeim grundvelli. Samkvæmt því eignaðist sóknaraðili ekki kröfu sína á hendur varnaraðila er samningurinn komst á heldur við það að inna af hendi greiðslu til þeirra sem áttu innstæður á reikningum hjá varnaraðila. Þær greiðslur munu fyrst hafa farið fram undir árslok 2008 eða löngu eftir 15. ágúst það ár. Því brestur hann heimild samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 til að skuldajafna kröfu sinni á hendur varnaraðila við kröfu hans vegna innstæðunnar hjá sóknaraðila. Af þeim sökum verður þeirri kröfu hans hafnað og hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.gmarkstryggingu eftir ka lámfram innleftir það og birt yrðu

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, De Nederlandsche Bank N.V., greiði varnaraðila, LBI hf., 1.000.000 krónur í kærumálskostnað.