791/2014

M höfðaði máli á hendur A ehf. og krafðist þess aðallega að ógiltir yrðu aðalfundir A ehf. 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010, en til vara að ógiltar yrðu ákvarðanir á þeim fundum um samþykki ársreikninga A ehf. fyrir sömu ár. Í fundargerðum vegna aðalfundanna var bókað um deilu sem reis um hlutaskrá í A ehf. og atkvæðisrétt á grundvelli hennar. Þá hafði M fyrir fundina komið á framfæri margvíslegum athugasemdum við ársreikningana ásamt skýrslum félagsstjórnar, sem fylgdu reikningnum, og voru athugasemdirnar áréttaðar á fundunum. Hæstiréttur vísaði aðalkröfu M frá héraðsdómi, með skírskotun til þess að 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög veitti ekki heimilt til að ógilda hluthafafund í heild, heldur einungis tilgreindar ákvarðanir sem þar hafa verið teknar, sbr. dóm réttarins 11. mars 2004 í máli nr. 360/2003. M studdi varakröfu sína meðal annars málatilbúnaði um hvernig borið hefði að standa að endurskoðun ársreikninga A ehf., svo og hvort A ehf. hefði verið skylt að færa þar verðmæti eignarhluta í dótturfélögum sínum eftir hlutdeildaraðferð samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga og gera samstæðureikning eftir ákvæðum VII. kafla sömu laga. Hæstiréttur taldi að A ehf. hefði verið heimilt samkvæmt 1. mgr.  68. gr. laga nr. 3/2006, eins og atvikum var háttað, að víkja frá meginreglu 1. mgr. 67. gr. sömu laga um skyldu móðurfélags til að gera samstæðureikning fyrir öll dótturfélög sín, svo og að ef skylda hefði á annað borð verið til að gera slíkan samstæðureikning yrði að líta svo á að fullnægt hefði verið skilyrðum 4. tölul. 1. mgr. 70. gr. laganna til að halda tilgreindum dótturfélögum A ehf., þ. á m. AP AB utan reikningsins. Af því leiddi samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 að A ehf. hefði verið óskylt að tilgreina verðmæti eignarhluta síns í AP AB með hlutdeildaraðferð. Var A ehf. talinn hafa mátt láta við það sitja að kjörinn yrði á aðalfundi skoðunarmaður eftir þágildandi ákvæðum IX. kafla laga nr. 3/2006 sem ekki var skylt að endurskoða í eiginlegum skilningi ársreikninga A ehf. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að héraðsdómur, sem skipaður hefði verið tveimur sérfróðum meðdómendum, hefði tekið afstöðu til málsástæðna M um önnur atrið sem hann taldi valda því að ársreikningum A ehf. fyrir 2009 og 2010 hefði verið áfátt. Taldi rétturinn að M hefði ekki hnekkt niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. Var því staðfest niðurstöðu héraðsdóm um að sýkna A ehf. af varakröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. desember 2014 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess aðallega að ógiltir verði aðalfundir stefnda 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010, en til vara að ógiltar verði ákvarðanir á þeim fundum um samþykki ársreikninga stefnda fyrir sömu ár. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að aðalkröfu áfrýjanda verði vísað frá héraðsdómi og hann sýknaður af varakröfu áfrýjanda, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins var stefndi stofnaður í mars 2009 og bar þá heitið Dalasúla ehf. Með samningi 31. sama mánaðar framseldi stofnandi félagsins alla hluti í því til áfrýjanda og þriggja annarra, V-kk-ef R-kk-ef W-x-x, M-kk-ef J-kk-ef M-kk-ef og Á-kk-ef H-kk-ef. Átti V-kk-nf að eignast 94% hlutanna en hver hinna þriggja 2%. Viðauki dagsettur sama dag var gerður við þennan samning, en samkvæmt honum skyldi Á-kk-nf eignast þann hlut í félaginu, sem V-kk-nf hafði verið ætlaður, þannig að hlutur þess fyrrnefnda yrði 96%. Fyrirtækjaskrá var tilkynnt 1. apríl 2009 um breytt heiti stefnda og nýja stjórn hans, en V-kk-nf var þar formaður og áfrýjandi meðstjórnandi ásamt Á-kk-þgf, sem var ráðinn framkvæmdastjóri. Þeirri skipan var breytt 2. mars 2010 þegar áfrýjandi vék úr stjórninni og M-kk-nf var kjörinn í hans stað, en um það var fyrirtækjaskrá tilkynnt 5. sama mánaðar.

Í málatilbúnaði áfrýjanda er staðhæft að á árinu 2011 hafi honum fyrst orðið kunnugt um viðaukann við samninginn frá 31. mars 2009 og það eignarhald yfir hlutum í stefnda, sem þar hafi verið kveðið á um. Við þessu hafi hann brugðist með því að tilkynna 16. september 2011 að hann nýtti sér forkaupsrétt samkvæmt samþykktum stefnda að þeim 94% hlut í félaginu, sem viðaukinn átti að færa úr höndum V-kk-ef til Á-kk-ef. Samkvæmt fundarboði 26. september 2011 voru 14. október sama ár haldnir aðalfundir stefnda fyrir starfsárin 2009 og 2010, þar sem meðal annars voru fluttar skýrslur stjórnar félagsins um starfsemi þess þau ár og lagðir fram til samþykktar ársreikningar. Í fundargerðum var greint frá deilu sem reis á fundunum um hlutaskrá í stefnda og atkvæðisrétt á grundvelli hennar. Hafnað var kröfu áfrýjanda um að hann færi á fundunum með atkvæði sem eigandi 96% hluta í stefnda, en þess í stað ákveðið að Á-kk-nf færi með það hlutfall atkvæða og áfrýjandi og M-kk-nf hvor með atkvæði sem eigendur 2% hlutar. Fyrir fundina hafði áfrýjandi komið á framfæri margvíslegum athugasemdum við ársreikninga stefnda fyrir 2009 og 2010 ásamt skýrslum félagsstjórnar, sem fylgdu reikningunum, og voru þessar athugasemdir áréttaðar á fundunum, en reikningarnir voru samþykktir þar með atkvæðum Á-kk-ef og M-kk-ef gegn atkvæði áfrýjanda.

Áfrýjandi höfðaði 13. desember 2011 mál á hendur V-kk-þgf, M-kk-þgf, Á-kk-þgf og stefnda og gerði nánar tilgreindar kröfur varðandi eignarhald og forkaupsrétt að hlutum í félaginu. Með dómi Hæstaréttar 28. nóvember 2013 í máli nr. 367/2013 var staðfestur héraðsdómur í því máli, en þar hafði niðurstaðan orðið sú að áfrýjandi, M-kk-nf og Á-kk-nf ættu að stefnda frágengnum forkaupsrétt að þeim 94% hluta í félaginu, sem viðaukinn við samninginn 31. mars 2009 tók til, fyrir nafnverð þeirra, 470.000 krónur. Stefndi mun hafa neytt forkaupsréttar að þessum hlutum 2. desember 2013. Áfrýjandi höfðaði einnig þetta mál 13. desember 2011 og krefst hann þess aðallega sem fyrr segir að aðalfundirnir í stefnda, sem haldnir voru 14. október 2011, verði ógiltir, en til vara að ógiltar verði ákvarðanir á fundunum um samþykki ársreikninga stefnda fyrir árin 2009 og 2010.

II

Með 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög er hluthafa í slíku félagi heimilað að höfða mál vegna ákvörðunar hluthafafundar í því hafi hún verið tekin með ólögmætum hætti eða brjóti hún í bága við þau lög eða samþykktir félagsins. Lagaákvæði þetta veitir ekki heimild til að ógilda hluthafafund í heild, heldur einungis tilgreindar ákvarðanir sem þar hafa verið teknar, sbr. dóm Hæstaréttar 11. mars 2004 í máli nr. 360/2003. Samkvæmt þessu verður aðalkröfu áfrýjanda vísað frá héraðsdómi.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi reisir áfrýjandi varakröfu sína á því að ýmsir gallar hafi verið á ársreikningum stefnda fyrir árin 2009 og 2010, en áfrýjandi kveðst hafa hagsmuni af því að fá samþykki þessara reikninga ógilt, enda yrði stefndi þar með knúinn til að láta gera þá á ný og bæta úr annmörkum á þeim. Lýtur málatilbúnaður áfrýjanda að þessu leyti meðal annars að því hvernig hefði borið að standa að endurskoðun ársreikninga stefnda, svo og hvort honum hafi verið skylt að færa þar verðmæti eignarhluta í dótturfélögum sínum eftir hlutdeildaraðferð samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga og gera samstæðureikning eftir ákvæðum VII. kafla sömu laga. Um þessi atriði verður að gæta að því að samkvæmt 1. mgr. 67. gr. laga nr. 3/2006 gildir sú meginregla að móðurfélagi sé skylt að gera samstæðureikning fyrir öll dótturfélög sín. Frá því má á hinn bóginn víkja ef samstæðan í heild fer ekki fram úr minnst tveimur af þremur viðmiðunum, sem fram koma í 1. mgr. 68. gr. laganna, en fram að gildistöku laga nr. 14/2013 voru þær á þann veg að eignir næmu 230.000.000 krónum, að rekstrartekjur næmu 460.000.000 krónum og að fjöldi ársverka á reikningsári væri 50. Af gögnum málsins verður ráðið að meginhluta þess tímabils, sem ársreikningar stefnda 2009 og 2010 tóku til, hafi hann átt að fullu dótturfélag í Svíþjóð, Aztiq Partners AB, sem var eini eigandinn að félagi í Luxembourg, Aztiq Pharma Partners SCA. Í málinu liggja fyrir ársreikningar þessara tveggja félaga. Af þeim verður ekki annað séð en að bókfært verðmæti eigna þeirra að viðbættum eignum stefnda hafi á þessum tíma farið fram úr fyrrgreindri viðmiðun samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laga nr. 3/2006, en það hafi á hinn bóginn hvorki samanlagðar tekjur af rekstri félaganna þriggja gert né fjöldi starfsmanna þeirra. Eins og málið liggur fyrir verður jafnframt að líta svo á, eins og gert var í hinum áfrýjaða dómi, að fullnægt hafi verið skilyrðum 4. töluliðar 1. mgr. 70. gr. laga nr. 3/2006 til að halda dótturfélaginu Aztiq Partners AB og þar með einnig áðurnefndu dótturfélagi þess í Luxembourg utan samstæðureiknings ef skylda hefði á annað borð staðið til að gera hann. Af þessu leiðir samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 40. gr. sömu laga að stefnda var óskylt að tilgreina í ársreikningum sínum verðmæti eignarhlutar síns í Aztiq Partners AB með hlutdeildaraðferð, sem þar um ræðir. Í ljósi þessa alls þurfti ekki til annars að líta en aðstæðna stefnda eins við mat á því hvort skylda samkvæmt 1. mgr. 98. gr. laga nr. 3/2006, svo sem hún hljóðaði á þessum tíma, hafi staðið til þess að kosinn yrði endurskoðandi eða endurskoðunarfélag til að endurskoða ársreikninga hans. Til þess stóðu ekki skilyrði þess lagaákvæðis. Mátti stefndi því láta við það sitja að kjörinn yrði á aðalfundi skoðunarmaður eftir þágildandi ákvæðum IX. kafla laga nr. 3/2006, svo sem gert var, og verður að fallast á með héraðsdómi að þeim manni hafi ekki verið skylt að endurskoða í eiginlegum skilningi ársreikninga stefnda.

Um önnur atriði, sem áfrýjandi telur í málatilbúnaði sínum valda því að ársreikningum stefnda fyrir 2009 og 2010 hafi verið áfátt, verður að gæta að því að héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, hefur tekið afstöðu til málsástæðna hans og hefur hann fyrir Hæstarétti ekki hnekkt niðurstöðum hins áfrýjaða dóms að því leyti. Að þessu virtu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna stefnda af varakröfu áfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður látið standa óraskað, en áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi aðalkröfu áfrýjanda, M-kk-ef H. J-kk-ef, um að ógiltir verði aðalfundir stefnda, Aztiq Pharma Partners ehf., sem haldnir voru 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010.

Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Áfrýjandi greiði stefnda 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.