786/2013

Þrotabú F hf. höfðaði mál gegn M, J og P til endurgreiðslu 4.180.000.000 krónur á þeim grundvelli að annmarkar hefðu verið á framkvæmd úthlutunar arðs úr hlutafélaginu F. Í dómi Hæstaréttar kom fram að það breytti engu um lögmæti ákvörðunarinnar um arðsúthlutun þótt ekki hefði komið fram berum orðum í fundargerð frá fundinum að tillaga þess efnis hefði verið gerð af stjórn félagsins eða með samþykki hennar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Auk þess var ekki talið að sá annmarki hefði þýðingu að tillagan hefði ekki komið fram í skýrslu stjórnar með ársreikningi 2006, sem lagður hafði verið fyrir fundinn, eða að hún hefði ekki legið frammi á skrifstofu félagsins viku fyrir hann. Þá taldi Hæstiréttur sýnt fram á að nægur hagnaður hefði verið af rekstri félagsins árið 2006 og yfirfærður hagnaður frá fyrri árum fyrir þeim arði sem var úthlutað á fundinum. Að lokum var ekki talið að þrotabú F hf. hefði leitt í ljós að svo miklum arði hefði verið úthlutað úr félaginu að andstætt hefði verið góðum rekstrarvenjum með tilliti til fjárhagsstöðu samstæðunnar, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 2/1995. Af þessum ástæðum voru M, J og P sýknaðir af kröfum þrotabús F hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. desember 2013. Hann krefst þess að gagnáfrýjendum verði gert að greiða sér óskipt 4.180.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. september 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 4. mars 2014. Þeir krefjast þess að héraðsdómur verði staðfestur um annað en málskostnað sem verði hækkaður. Þá krefjast þeir málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með dómi Hæstaréttar 5. júní 2014 í máli nr. 785/2013 var komist að þeirri niðurstöðu að Fons hf. hafi verið gjaldfært fram til loka september 2008. Að því gættu hefur aðaláfrýjandi fallið frá þeirri kröfu fyrir Hæstarétti að rift verði ráðstöfun sem fólst í fimm greiðslum, samtals að fjárhæð 4.180.000.000 krónur, sem inntar voru af hendi til gagnáfrýjandans Matthews Holding S.A. með millifærslum frá Landsbanka Íslands hf. inn á tiltekinn reikning Kaupthing Bank Luxembourg S.A. Var sú krafa reist á því að ráðstöfunin hefði verið riftanleg samkvæmt 2. mgr. 131. gr. eða 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Að sama skapi hefur aðaláfrýjandi fallið frá þeirri málsástæðu að fjárkrafa á hendur gagnáfrýjendum hafi stofnast á grundvelli 1. mgr. 142. gr. sömu laga.

II

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi var Fons hf. að öllu leyti í eigu gagnáfrýjandans Matthews Holding S.A. þegar haldinn var aðalfundur í fyrrgreinda félaginu 21. ágúst 2007. Á þeim tíma munu gagnáfrýjendurnir J-kk-nf og P-kk-nf, beint eða óbeint, hafa átt gagnáfrýjandann Matthews Holding S.A. Jafnframt skipuðu þeir stjórn Fons hf. ásamt nafngreindum lögmanni.

Samkvæmt fundargerð frá aðalfundinum 21. ágúst 2007 sátu fundinn stjórn félagsins auk endurskoðanda þess og mun gagnáfrýjandinn P-kk-nf hafa farið með atkvæði fyrir alla hluti í félaginu. Á fundinum var fært til bókar að ákveðið hefði verið að greiða arð að fjárhæð 4.400.000.000 krónur. Ákvörðunin var háð því skilyrði að Landsbanki Íslands hf. samþykkti ráðstöfunina, en hann mun hafa verið helsti lánardrottinn félagsins og viðskiptabanki þess. Í kjölfarið féllst bankinn á arðgreiðsluna og fjármagnaði hana með láni til Fons hf. Var arðgreiðslan innt af hendi með fimm millifærslum 14. september 2007 frá bankanum inn á reikning í Kaupthing Bank Luxembourg S.A.

Samkvæmt 1. mgr. 84. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög skal á aðalfundi hlutafélags leggja fram ársreikning. Jafnframt skal á þeim fundi tekin ákvörðun um staðfestingu þess reiknings og hvernig fara skuli með hagnað eða tap félagsins á reikningsárinu, sbr. a. og b. lið 2. mgr. sömu greinar. Einnig segir í 2. mgr. 65. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga að í skýrslu stjórnar með ársreikningi skuli gera grein fyrir tillögu hennar um ráðstöfun hagnaðar eða jöfnun taps á síðasta reikningsári. Þá bar viku fyrir hluthafafund hið skemmsta að leggja fram á skrifstofu félags hluthöfum til sýnis ársreikning og skýrslu stjórnar og samtímis senda sérhverjum skráðum hluthafa sem þess óskaði, sbr. 4. mgr. 88. gr. laga nr. 2/1995, eins og ákvæðið hljóðaði áður en því var breytt með lögum 68/2010. Loks segir í 1. mgr. 101. gr. þeirra laga að hluthafafundur taki ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögur um það efni. Er óheimilt að ákveða að úthluta meiri arði en félagsstjórn leggur til eða samþykkir.

Svo sem áður er rakið var á aðalfundi Fons hf. 21. ágúst 2007 tekin ákvörðun um að greiða 4.400.000.000 krónur í arð til hluthafa. Þótt ekki komi berum orðum fram í fundargerð frá fundinum að tillaga þess efnis hafi verið gerð af stjórn félagsins eða með samþykki hennar verður að leggja það til grundvallar, enda sátu aðeins stjórnarmenn fundinn að frátöldum endurskoðanda félagsins. Fór ákvörðunin því ekki í bága við 1. mgr. 101. gr. laga nr. 2/1995. Þá gat engu breytt um lögmæti ákvörðunar um arðsúthlutun þótt tillaga þar að lútandi kæmi ekki fram í skýrslu stjórnar með ársreikningi 2006, sem lagður var fyrir fundinn, eða að hún hafi ekki legið frammi á skrifstofu félagsins viku fyrir hann. Helgast það af því að þær formreglur eru settar til að vernda hagsmuni minnihluta hluthafa en fyrir liggur að allt hlutafé í félaginu var í eigu gagnáfrýjandans Matthews Holding S.A. Var því engum til að dreifa sem þessir annmarkar gátu bitnað á.

III

Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. laga nr. 2/1995 er einungis heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi telur aðaláfrýjandi að ársreikningur 2006 fyrir Fons hf., sem samþykktur var á aðalfundi félagsins 21. ágúst 2007, hafi ekki verið viðhlítandi grundvöllur undir arðsúthlutunina.

Samkvæmt umræddum ársreikningi 2006 nam hagnaður ársins 28.870.867.416 krónum, en nær allar tekjur félagsins voru hlutdeild í afkomu dóttur- og hlutdeildarfélaga. Í árslok það ár nam eigið fé félagsins 39.751.423.897 krónum samkvæmt ársreikningnum, en þar af var óráðstafað eigið fé 39.566.639.128 krónur. Í reikningnum kom fram sá fyrirvari í skýrslu stjórnar að ekki lægju fyrir endanlegar upplýsingar um afkomu erlendra dótturfélaga á árinu 2006, en áætlun um hana sem færð væri inn í ársreikninginn byggði að mati stjórnar á áreiðanlegum upplýsingum. Af þessum sökum gat endurskoðandi félagsins ekki látið í ljós álit sitt á reikningnum og kom það fram í áritun hans.

Undir rekstri málsins aflaði aðaláfrýjandi matsgerðar 2. júlí 2012 um meðferð á afkomu og stöðu dóttur- og hlutdeildarfélaga í ársreikningum Fons hf. 2004 til 2008. Hefur matsgerðin að geyma leiðréttar niðurstöður ársreikninganna miðað við afkomu dóttur- og hlutdeildarfélaga samkvæmt endurskoðuðum ársreikningum. Í matsgerðinni kemur fram að hagnaður ársins 2006 nam 7.272.012.169 krónum og eigið fé 39.620.364.708 krónum, en þar af var óráðstafað eigið fé 16.581.411.426 krónur. Að þessu gættu var nægur hagnaður af rekstri félagsins árið 2006 og yfirfærður hagnaður frá fyrri árum fyrir þeim arði sem var úthlutað á aðalfundinum 21. ágúst 2007. Þá verður engu talið breyta í þessu tilliti þótt ekki hafi legið fyrir samstæðureikningur fyrir Fons hf. á aðalfundinum í samræmi við 1. mgr. 67. gr. laga nr. 3/2006 og 1. mgr. 84. gr. laga nr. 2/1995, enda sagði matsmaður í vætti sínu fyrir héraðsdómi að það hefði engu breytt um niðurstöðuna, hvorki varðandi rekstarreikning né efnahagsreikning. Þá verður með hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið heldur ekki fallist á það með aðaláfrýjanda að það skipti máli þótt endurskoðandi hafi í áritun sinni á reikninginn ekki gefið álit sitt á honum, enda var beinlínis gert ráð fyrir því í 3. tölulið 1. mgr. 106. gr. laga nr. 3/2006 að áritun gæti verið þess efnis, svo sem ákvæðið hljóðaði á þeim tíma.

Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki talið að slíkir annmarkar hafi verið á ársreikningnum 2006, sem samþykktur var á aðalfundinum 21. ágúst 2007, að hann hafi ekki getað verið viðhlítandi grundvöllur undir arðsúthlutun úr félaginu. Að framangreindu virtu verður heldur ekki talið að aðaláfrýjandi hafi leitt í ljós að svo miklum arði hafi verið úthlutað úr félaginu að andstætt hafi verið góðum rekstrarvenjum með tilliti til fjárhagsstöðu samstæðunnar, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 2/1995. Þegar af þessum ástæðum verða gagnáfrýjendur sýknaðir af kröfu aðaláfrýjanda.

Eftir þessum úrslitum verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjendum málskostnað sem verður ákveðinn í einu lagi á báðum dómstigum eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjendur, Matthews Holding S.A., J-kk-nf K-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf, eru sýknir af kröfu aðaláfrýjanda, þrotabús Fons hf.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjendum hverjum fyrir sig samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.