619/2011

M, sem mun vera tékkneskur lögaðili, kærði úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa H ehf. um dómkvaðningu matsmanns vegna tjóns sem H ehf. taldi sig hafa orðið fyrir við gerð Héðinsfjarðarganga. Bar M því við að ekki hefði verið heimilt að höfða málið fyrir íslenskum dómstól. Þá hefði H ehf. ekki lögvarða hagsmuni af öflun matsgerðar auk þess sem framsetning matsbeiðni fyrirtækisins samræmdist ekki 2. mgr. 61. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar sagði að með vísan til 1. mgr. 5. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, sem veitt hefði verið lagagildi með lögum nr. 7/2011 og Tékkland ætti aðild að, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar yrði staðfest sú niðurstaða hans að heimilt hefði verið að leggja matsbeiðnina fyrir íslenska dómstóla. Þá sagði í dómi réttarins að samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna hefði aðili rétt á að afla og leggja fram í einkamáli sönnunargögn sem hann teldi málstað sínum til framdráttar. Væri að meginreglu hvorki á valdi gagnaðila né dómara að takmarka þann rétt, umfram það sem leiddi af ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar. Ýmsar röksemdir sem sóknaraðili færði fram til stuðnings þeirri kröfu að matsbeiðni varnaraðila skyldi synjað vörðuðu efnisatriði í lögskiptum aðilanna. Gætu þær engu breytt um hvort varnaraðila yrði heimilað að afla á eigin kostnað og áhættu matsgerðar á þeim forsendum sem hann hefði kosið að leggja til grundvallar í beiðni sinni. Þó mætti fallast á það með sóknaraðila að sumar matsspurningar sem settar væru fram í beiðninni mættu vera skýrari. Að virtri þeirri meginreglu sem að framan greindi um forræði aðila á sönnunarfærslu og því að spurningunum væri ætlað að leggja grunn að kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila í væntanlegu dómsmáli yrði talið að þær fullnægðu þeim kröfum sem gerðar væru í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, enda yrði ekki litið svo á að með þeim væri verið leita eftir áliti matsmanns á lagalegum atriðum. Var því fallist á að umbeðin dómkvaðning færi fram.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember 2011 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2011, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega „að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna synjað.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar, málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Þegar af þeirri ástæðu kemur krafa hans um málskostnað í héraði ekki til álita fyrir Hæstarétti.

Með matsbeiðni 9. júní 2011 fór varnaraðili fram á samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 að dómkvaddur yrði maður til að meta ýmis atriði sökum tjóns sem varnaraðili telur sig hafa orðið fyrir við gerð Héðinsfjarðarganga vegna vanefnda sóknaraðila. Í hinum kærða úrskurði er gerð ítarleg grein fyrir spurningum í matsbeiðni varnaraðila og málsástæðum aðila fyrir kröfum sínum.

Eins og þar greinir gerðu aðilar máls þessa upphaflega með sér samning árið 2005 um sameiginlega aðkomu að gerð Héðinsfjarðarganga og telur varnaraðili sóknaraðila, sem mun vera tékkneskur lögaðili, hafa sem fyrr segir vanefnt umrætt samkomulag þeirra í ýmsum nánar greindum atriðum. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, sem veitt var lagagildi með lögum sama efnis nr. 7/2011 og Tékkland á aðild að, er heimilt að höfða mál, sem varða samninga, fyrir dómstóli þess staðar þar sem skuldbindinguna átti að efna. Af gögnum málsins verður ráðið að samkomulag aðila hafi falið í sér skuldbindingar sem efna átti á Íslandi. Að því virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að heimilt hafi verið að leggja matsbeiðni þá sem deilt er um í málinu fyrir íslenska dómstóla og þar með Héraðsdóm Reykjavíkur á grundvelli samkomulags aðila þess efnis, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Auk ágreinings um lögsögu greinir aðila á um hvort varnaraðili hafi lögvarða hagsmuni af öflun matsgerðar og hvort framsetning matsbeiðni hans samrýmist 2. mgr. 60. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna hefur aðili rétt á að afla og leggja fram í einkamáli sönnunargögn sem hann telur málstað sínum til framdráttar. Er að meginreglu hvorki á valdi gagnaðila né dómara að takmarka þann rétt, umfram það sem leiðir af ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar.

Ýmsar röksemdir sem sóknaraðili færir fram til stuðnings þeirri kröfu að matsbeiðni varnaraðila skuli synjað varða efnisatriði í lögskiptum aðilanna. Geta þær engu breytt um hvort varnaraðila verði heimilað að afla á eigin kostnað og áhættu matsgerðar á þeim forsendum sem hann hefur kosið að leggja til grundvallar í beiðni sinni. Þó má fallast á það með sóknaraðila að sumar matsspurningar sem settar eru fram í beiðninni mættu vera skýrari. Að virtri þeirri meginreglu sem að framan greinir um forræði aðila á sönnunarfærslu og því að spurningunum er ætlað að leggja grunn að kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila í væntanlegu dómsmáli verður talið að þær fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, enda verður ekki litið svo á að með þeim sé verið leita eftir áliti matsmanns á lagalegum atriðum. Samkvæmt 5. mgr. 61. gr. laganna ber matsmanni að vinna verk sitt af bestu vitund og samviskusemi. Að því leyti sem dómkvaðning matsmanns leiðir ekki til annars hefur hann frjálsar hendur um hvaða sjónarmið hann leggur til grundvallar og eftir atvikum hvaða gagna hann aflar sér til afnota við matið, en matsþoli á þess kost á matsfundi að koma að athugasemdum sínum og ábendingum um framkvæmd mats, sbr. 2. mgr. 62. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 kveður dómari einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat eftir beiðni aðila. Í matsbeiðni varnaraðila er þess farið á leit að dómkvaddur verði maður til að framkvæma hið umbeðna mat. Þar sem ekki verður ráðið af hinum kærða úrskurði að varnaraðili hafi farið fram á að matsmenn yrðu tveir var ekki ástæða fyrir héraðsdómara að fjalla á þessu stigi máls um fjölda matsmanna með þeim hætti sem gert var, þar á meðal í úrskurðarorði.

Verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í dómsorði segir.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Umbeðin dómkvaðning skal fram fara.

Sóknaraðili, Metrostav a.s., greiði varnaraðila, Háfelli ehf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.