370/2004

M krafðist bóta úr hendi Í fyrir handtöku, meingerð gegn æru og gæsluvarðhald, sem hann sætti frá 31. október 1999 til 3. nóvember sama ár, vegna gruns um aðild að fjárdrætti í verslun. Talið var að fullnægt hafi verið lagaskilyrðum um handtöku og gæsluvarðhald M og að honum hafi ekki verið haldið lengur en nauðsyn bar til. Honum yrðu því ekki dæmdar bætur vegna þessa. Aftur á móti var talið að rannsókn málsins hafi ekki verið haldið áfram með eðlilegum hraða. Hafi dráttur á meðferð þess verið óhóflegur og yrði ekki skýrður með manneklu hjá embætti lögreglustjóra. Þóttu bætur til M hæfilega ákveðnar að álitum 500.000 kr.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 6. september 2004. Hann krefst þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.738.500 krónur með dráttarvöxtum af 1.500.000 krónum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. nóvember 1999 til 1. janúar 2000 og af 1.738.500 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir báðum dómstigum, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu sækir áfrýjandi um bætur fyrir handtöku, meingerð gegn æru og gæsluvarðhald, sem hann sætti frá 31. október 1999 til 3. nóvember sama ár, vegna gruns um aðild að fjárdrætti hjá gleraugnaverslun Hagkaupa, Augun okkar ehf. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. maí 2002 var áfrýjandi sýknaður og var þeim dómi ekki áfrýjað. Reisir áfrýjandi kröfu sína á 175. gr. og 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála svo og meginreglum skaðabótaréttar.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms ber að staðfesta niðurstöðu hans um að fullnægt hafi verið skilyrðum 1. mgr. 97. gr. og a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um handtöku og gæsluvarðhald ákærða og að honum hafi ekki verið haldið lengur en nauðsyn bar til. Verða áfrýjanda ekki dæmdar bætur á grundvelli 176. gr. laganna, sbr. 175. gr.

II.

Eins og nánar er lýst í héraðsdómi barst lögreglustjóranum í Reykjavík kæra 18. október 1999 frá eigendum verslunarinnar Augun okkar ehf. vegna gruns um að áfrýjandi væri sekur um aðild að fjárdrætti. Eftir að kæra var lögð fram barst lögreglu óstaðfest árshlutauppgjör 24. október 1999 ásamt gögnum úr birgðabókhaldi og gögnum um staðgreiðslusölu. Dagana 28. og 29. október voru teknar skýrslur af fjórum starfsmönnum verslunarinnar og tveimur öðrum vitnum. Skýrsla var tekin af áfrýjanda hjá lögreglunni í Reykjavík 30. október 1999. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur þann dag var heimiluð leit í versluninni Sjón, sem var að hluta í eigu áfrýjanda, svo og handtaka áfrýjanda. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 1999 var áfrýjanda gert að sæta gæsluvarðhaldi til 5. nóvember. Dagana 1., 2. og 3. nóvember voru teknar skýrslur af tveimur vitnum svo og áfrýjanda og öðrum grunuðum, og var áfrýjanda sleppt úr gæsluvarðhaldi að því loknu.

Með bréfum 25. janúar 2000 og 29. janúar 2002 til lögreglustjórans í Reykjavík óskaði lögmaður áfrýjanda eftir upplýsingum um gang rannsóknarinnar og hvenær vænta mætti að henni lyki. Engin svör bárust við þessum fyrirspurnum. Ákæra var gefin út 19. mars 2002 og með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. maí sama ár var áfrýjandi sýknaður af kröfu ákæruvaldsins.

Af hálfu lögreglustjórans í Reykjavík er því haldið fram, að mannekla hjá lögreglu hafi valdið því hve málið dróst á langinn. Lögreglumaður sá, sem annaðist rannsókn þess hafi farið til starfa í Bosníu og verið þar í 9 mánuði og málið beðið á meðan.

Áfrýjandi lá undir grun um refsiverðan verknað allt frá því að hann var handtekinn 30. október 1999 þar til sýknudómur var kveðinn upp 24. maí 2002, eða í meira en 30 mánuði. Rannsókn málsins var ekki haldið áfram með eðlilegum hraða. Þessi dráttur á meðferð þess er óhóflegur og verður ekki skýrður með manneklu hjá embætti lögreglustjóra. Ber að dæma áfrýjanda bætur vegna þessa. Áfrýjandi krefst bóta vegna skerðingar tekna hjá versluninni Sjón. Krafa sú er að engu leyti rökstudd og verður hún ekki tekin til greina. Stefndi verður aftur á móti dæmdur til að bæta áfrýjanda miska vegna þessa óhæfilega dráttar, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999, en meta verður þennan drátt sem brot á friði og æru hans. Þykja bætur þessar hæfilega ákveðnar að álitum 500.000 krónur með vöxtum frá birtingu stefnu í héraði 22. nóvember 2002.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóm er staðfest.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun talsmanns hans, 350.000 krónur.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, M-x-x S-x-x K-x-x, 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. nóvember 2002 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun talsmanns hans, 350.000 krónur.