683/2008

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Var brot hans talið varða við 45. gr. a umferðarlaga nr. 50/1987. Af hálfu ákæruvaldsins var á því byggt að X hefði sýnt af sér saknæma og refsiverða háttsemi er hann ók bifreið í umrætt skipti eftir að hafa neytt ávana- og fíkniefna með óbeinum reykingum nóttina fyrir hið meinta brot er hann kaus að sitja inni í lokaðri bifreið í allt að hálfa klukkustund á meðan aðrir, sem voru í bifreiðinni, neyttu þar kannabisefnis með reykingum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki kæmi til refsiábyrgðar fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna, sbr. 2. mgr. 45. gr. a umferðarlaga, nema uppfyllt væru skilyrði grunnreglunnar um saknæmi. X bar því við fyrir héraðsdómi að hann hefði ekki áttað sig á því að vera hans í bifreiðinni þar sem aðrir reyktu kannabisefni gæti leitt til þess að reykurinn hefði áhrif á líkamskerfi hans. Þá kvað dósent í eiturefnafræði fyrir héraðsdómi að hann gæti ekki fullyrt hvort dvöl við mjög háan styrk kannabisefnis í andrúmslofti í 15 til 20 mínútur væri nægjanleg til að efni fyndust í þvagi. Taldi Hæstiréttur ekki sannað að X hefði vitað eða mátt vita að dvöl hans í bifreið þar sem neytt var kannabisefnis með reykingum leiddi til þess að í þvagi hans yrðu leifar ávana- og fíkniefna um hálfum sólarhring síðar. Var akstur hans á þeim tíma, sem fór í bága við 45. gr. a umferðarlaga, því ekki talinn honum saknæmur. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna bæri X.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 3. desember 2008 af hálfu ákæruvalds, sem krefst sakfellingar samkvæmt ákæru, að ákærði verði dæmdur til refsingar og til að sæta ökuréttarsviptingu.

Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Af hálfu ákæruvalds eru ekki gerðar athugasemdir við málavaxtalýsingu héraðsdóms. Í greinargerð ákæruvalds til Hæstaréttar er grundvelli málsins lýst svo: ,,Ákæruvaldið sættir sig við sönnunarmat hins áfrýjaða dóms, ... um orsakir þess að kannabis mældist í þvagi ákærða, ... Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærði hafi sýnt af sér saknæma og refsinæma háttsemi er hann ók bifreið í umrætt skipti eftir að hafa neytt ávana- og fíkniefna með óbeinum reykingum nóttina fyrir hið meinta brot er ákærði kaus að sitja inni í lokaðri bifreið í allt að hálfa klukkustund og ákærði gerði sér grein fyrir því að aðrir sem voru í bifreiðinni neyttu þar kannabisefnis með reykingum, ... Ákærði vissi eða mátti vita að reykur inni í bifreiðinni með kannabisefni gat farið inn í hans eigið líkamskerfi með innöndun eins og byggt er á í hinum áfrýjaða dómi.“

Samkvæmt 2. mgr. 45. gr. a umferðarlaga nr. 50/1987 er nægilegt að efni mælist í blóði eða þvagi ökumanns til þess að hann teljist ,,vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega.“ Eins og í héraðsdómi greinir kemur þó ekki til refsiábyrgðar fyrir slíka háttsemi nema uppfyllt séu skilyrði grunnreglunnar um saknæmi, sbr. 18. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði kvaðst í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi ekki hafa áttað sig á því að vera hans í bifreiðinni þar sem aðrir reyktu kannabisefni gæti leitt til þess að reykurinn hefði áhrif á líkamskerfi hans. J-kk-nf K-kk-nf dósent í eiturefnafræði við Háskóla Íslands var spurður fyrir héraðsdómi hvort tetrahýdrókannabínólsýra gæti fundist í þvagi vegna óbeinna reykinga. Hann svaraði því svo, að það væri fjarlægur möguleiki en þó möguleiki. Hann kvaðst hafa séð rannsóknir þar sem tetrahýdrókannabínólsýra hefði verið mæld í þvagi, lítið magn en þó merkjanlegt, sem gæti komið ef menn dveldu mjög lengi við mjög háan styrk kannabisefnis í andrúmslofti. Spurður um hve lengi sú dvöl þyrfti að vera kvaðst hann ekki þora að fullyrða það, en nefndi eina eða tvær klukkustundir. Hann kvaðst ekki geta fullyrt hvort dvöl í slíku rými í 15 til 20 mínútur væri nægjanleg til að efni fyndust í þvagi. Hann áréttaði síðar í skýrslunni að sér þætti afar ólíklegt að efnin sem mældust í þvagi ákærða hefðu komið vegna dvalar hans í bifreiðinni, en vildi þó ekki útiloka það.

Með vísan til þessa verður ekki talið sannað að ákærði hafi vitað eða mátt vita að dvöl hans í bifreið þar sem neytt var kannabisefnis með reykingum, eins og lýst er í héraðsdómi, leiddi til þess að í þvagi hans yrðu leifar ávana- og fíkninefna um hálfum sólarhring síðar. Verður akstur hans á þeim tíma, sem fór í bága við 45. gr. a umferðarlaga, því ekki talinn honum saknæmur. Samkvæmt framansögðu verður héraðsdómur staðfestur.

Eftir þessum úrslitum verður allur áfrýjunarkostnaður málsins lagður á ríkissjóð þar með talinn málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.