808/2014

Á grundvelli umsóknar frá L hf. um leyfi til að reisa og reka raforkuflutningsvirkið Suðurnesjalínu 2, birti O auglýsingu í Lögbirtingablaðinu, sbr. 3. mgr. 34. gr. raforkulaga nr. 65/2003, þar sem þeim er málið varðaði var gefið færi á að kynna sér umsókn L hf. og koma á framfæri sjónarmiðum sínum um hana. M o.fl., sem voru eigendur jarða sem fyrirhugað var að háspennulínan lægi um, sendu O umsögn sína um umsóknina og færðu fyrir því rök að henni bæri að hafna. Í desember 2013 veitti O L hf. leyfi til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2. Höfðuðu M o.fl. í kjölfarið mál og kröfðust þess að ákvörðun O yrði felld úr gildi. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á þeim grundvelli að M o.fl. skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn þess. Deildu aðilar í fyrsta lagi um það hvort M o.fl. hefðu, með því að neyta umsagnarréttar samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga í tilefni af umsókn L hf. til O, orðið aðilar þess stjórnsýslumáls og gætu sem slíkir höfðað mál til ógildingar á leyfisveitingunni vegna annmarka sem þau töldu að hefði á henni verið. Í öðru lagi var um það ágreiningur hvort nauðsyn bæri til að allir eigendur þeirra jarða, sem væru í óskiptri sameign og stæðu að málshöfðuninni, ættu aðild að málinu til sóknar eða hvort einungis hluti þeirra gæti sótt málið án aðkomu sameigenda sinna. Í þriðja lagi var um það deilt hvort M o.fl. hefðu, með því að skila inn athugasemdum við umsókn L hf. eftir lok lögboðins frests, með því að hafa ekki nýtt kæruheimild samkvæmt 2 .mgr. 37. gr. raforkulaga og með því að hafa ekki stefnt samtökunum LV til aðildar fyrirgert hugsanlegum rétti til þess að höfða mál til ógildingar á ákvörðun O. Hvað varðaði fyrsta ágreiningsefnið taldi Hæstiréttur í ljósi atvika að M o.fl. hefðu beinna, einstaklegra og lögvarinna hagsmuna að gæta af ákvörðun um veitingu leyfis til lagningar flutningsvirkis um jarðir sínar. Þegar landeigandi sem svo hagaði til um neytti umsagnarréttar samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga teldist hann hafa orðið aðili að því stjórnsýslumáli sem rekið væri um veitingu leyfis til lagningar flutningsvirkis. Í skjóli meginreglu 60. gr. stjórnarskrárinnar nyti sá sem aðild hefði átt að máli fyrir stjórnvaldi almennt réttar til að bera undir dómstóla hvort farið hefði verið að lögum við meðferð þess og úrlausn og gilti þá einu hvort aðildin helgaðist af almennum reglum stjórnsýsluréttar eða sérreglum einstakra laga. Yrði málinu því ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að M o.fl. skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Að því er varðaði annað ágreiningsefnið vísaði Hæstiréttur til þess að hver eiganda þeirra jarða sem væru í óskiptri sameign hefði sjálfstæðra hagsmuna að gæta af kröfu sinni um ógildingu ákvörðunar O og gætu þeir því sótt rétt sinn fyrir dómi án aðildar sameigenda sinna. Að því er varðaði þriðja ágreiningsatriðið féllst Hæstiréttur ekki á með L hf. að umsögn M o.fl. hefði borist of seint. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að M o.fl. hefði verið heimilt að velja milli þess að kæra leyfisveitingu O til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, sbr. 2. mgr. 37. gr. raforkulaga, eða bera hana undir dómstóla án þess að leita fyrst úrlausnar nefndarinnar. Loks yrði málinu ekki vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að LV hefði ekki verið stefnt í málinu. Þar sem LV hefði ekki átt einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta í málinu og sendi O ekki athugasemdir samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga hefðu samtökin ekki orðið aðili stjórnsýslumálsins um leyfisveitinguna. Með vísan til þessa og þar sem málatilbúnaður M o.fl. þótti ekki andstæður e., g. og h. liðum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. desember 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. nóvember 2014 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir Orkustofnun og Landsnet hf. krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. raforkulaga nr. 65/2003 þarf flutningsfyrirtæki samkvæmt III. kafla laganna leyfi Orkustofnunar fyrir nýjum raflínum sem flytja raforku á 66 kV spennu eða hærri. Getur stofnunin bundið leyfið skilyrðum er lúta að þeim atriðum sem greinir í 1. mgr. 9. gr. raforkulaga auk skilyrða er lúta að umhverfisvernd og landnýtingu. Varnaraðilinn Landsnet hf., sem er flutningsfyrirtæki samkvæmt III. kafla raforkulaga, sótti 21. desember 2012 um leyfi varnaraðilans Orkustofnunar til að reisa og reka raforkuflutningsvirkið Suðurnesjalínu 2. Fyrirhuguð lína mun verða 32,4 km löng 220 kV háspennulína og liggja frá tengivirki við Hamranes í Hafnarfirði um sveitarfélögin Voga, Reykjanesbæ og Grindavíkurbæ að tengivirki við Rauðamel sem er um 5 km norðan Svartsengis. Mun fyrirhuguð framkvæmd vera hluti af svonefndum Suðvesturlínum sem er framtíðarstyrking raforkuflutningskerfisins á Suðvesturlandi.

Sóknaraðilar eru eigendur sex jarða í sveitarfélaginu Vogum og mun fyrirhuguð háspennulína liggja um jarðir þeirra verði af umræddri framkvæmd. Um er að ræða jörðina Landakot sem er í eigu sóknaraðilans M-kvk-ef G-kvk-ef, Hvassahraun í eigu sóknaraðilans Sauðafells sf., Stóru-Vatnsleysu í eigu sóknaraðilans STV ehf., Minni-Vatnsleysu í eigu sóknaraðilanna G-kvk-ef Þ-kvk-ef, K-kvk-ef Þ-kvk-ef og S-kk-ef Þ-kk-ef, Stóra Knarrarnes I í óskiptri sameign sóknaraðilanna B-kvk-ef G-kvk-ef Ó-kvk-ef, Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef J-kvk-ef sem eiga um 18 hundraðshluta jarðarinnar og 26 annarra einstaklinga sem ekki eiga aðild að máli þessu og loks Heiðaland Vogajarða sem er í óskiptri sameign sóknaraðilanna Reykjaprents ehf., Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef J-kvk-ef sem eiga um 34 hundraðshluta jarðarinnar og átta annarra aðila sem ekki eiga aðild að máli þessu.

Til samræmis við ákvæði 3. mgr. 34. gr. raforkulaga birtist 1. febrúar 2013 í Lögbirtingablaðinu auglýsing varnaraðilans Orkustofnunar, þar sem þeim er málið varðar var gefið færi á að að kynna sér umsókn flutningsfyrirtækisins, og koma á framfæri skriflegum sjónarmiðum sínum við Orkustofnun fyrir 1. mars sama ár. Eftir birtingu fyrrgreindrar auglýsingar reis ágreiningur um rétt sóknaraðila til aðgangs að nánar tilgreindum gögnum í vörslum stofnunarinnar er varða hina fyrirhuguðu framkvæmd. Með bréfi 25. febrúar 2013 taldi stofnunin sér ekki heimilt að verða við kröfu sóknaraðila um afhendingu gagnanna en samþykkti þess í stað að veita sóknaraðilum takmarkaðan aðgang að gögnunum á skrifstofu sinni. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hafnaði 19. september 2013 kröfu sóknaraðila um ógildingu síðastgreindrar ákvörðunar Orkustofnunar. Með bréfi 7. október sama ár tilkynnti stofnunin sóknaraðilum að stæði vilji þeirra til þess að kynna sér umrædd trúnaðargögn fyrir 11. sama mánaðar væri möguleiki á að veita framlengdan frest til andmæla í nokkra daga. Sóknaraðilar ákváðu að kynna sér gögnin með þeim hætti sem til boða stóð og var frestur til andmæla í kjölfarið framlengdur til 29. sama mánaðar.

Varnaraðilinn Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands sendi varnaraðilanum Orkustofnun athugasemdir vegna umsóknarinnar með bréfi 28. febrúar 2013. Með bréfi 29. október 2013 sendu sóknaraðilar Orkustofnun umsögn sína um umsókn flutningsfyrirtækisins og voru þar færð rök fyrir því að stofnuninni bæri að hafna umsókninni. Í fyrsta lagi töldu sóknaraðilar að flutningsfyrirtækið hefði hvorki tekið til raunhæfrar skoðunar þann kost að leggja Suðurnesjalínu 2 í jörð né aðra kosti eins og legu loftlínu með öðrum hætti en umsóknin gerði ráð fyrir. Í öðru lagi að flutningsfyrirtækið hefði ekki rökstutt eða skilgreint þörfina fyrir lagningu á 220 kV línu fyrir 600 MW flutningsgetu umfram spennulægri línu og minni flutningsgetu. Tóku sóknaraðilar í þessu sambandi fram að það félli innan hlutverks Orkustofnunar að sjá til þess að ekki yrði ráðist í byggingu nýrra lína sem ekki væri þörf á, meðal annars af hagkvæmnisjónarmiðum. Í þriðja lagi héldu sóknaraðilar því fram að umsókn flutningsfyrirtækisins fullnægði ekki að öðru leyti þeim kröfum sem Orkustofnun bæri að gera til umsókna um leyfi til að reisa og reka ný raforkuflutningsvirki. Þannig skorti nauðsynlegar upplýsingar í umsóknina og þau gögn, sem hún væri reist á, væru flest orðin úrelt.

Flutningsfyrirtækið sendi varnaraðilanum Orkustofnun umsögn sína vegna framkominna athugasemda sóknaraðila og varnaraðilans Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands með bréfi 19. nóvember 2013. Með umsögninni fylgdi skýrsla fyrirtækisins um lagningu raflína í jörð sem gefin var út í janúar 2013 auk þess sem vísað var til upplýsinga sem aðgengilegar væru á heimasíðu þess. Athugasemdir flutningsfyrirtækisins og umrædd skýrsla munu ekki hafa verið send sóknaraðilum til umsagnar.

Varnaraðilinn Orkustofnun veitti 5. desember 2013 flutningsfyrirtækinu leyfi til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2. Í leyfinu kom fram að það væri veitt á grundvelli þeirra gagna sem hefðu fylgt leyfisumsókn auk gagna sem aflað var í umsóknarferlinu. Jafnframt var tekið fram að leyfið væri veitt með þeim fyrirvörum er fram kæmu í fylgibréfi en í því kom fram rökstuðningur stofnunarinnar fyrir ákvörðuninni. Sagði þar meðal annars að þótt ekki væri fyrirséð að þörf væri fyrir alla þá flutningsgetu sem fælist í Suðurnesjalínu 2, það er 220 kV loftlínu, á allra næstu árum nema til kæmi orkufrekur iðnaður bæri að hafa í huga að slíkur orkufrekur iðnaður hefði verið „pólitískt stefnumarkaður til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum af þar til bærum stjórnvöldum“. Jafnframt komst Orkustofnun að þeirri niðurstöðu að verulegur kostnaðarmunur væri á jarðstrengjum og loftlínum á 220 kV spennu og tók undir þau rök flutningsfyrirtækisins að jarðstrengur væri óhagkvæmari framkvæmd en loftlína miðað við 220 kV línu og hvorki umhverfissjónarmið né annað í forsendum framkvæmdarinnar réttlætti þann kostnaðarauka sem af slíku myndi hljótast.

Varnaraðilinn Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands kærði 5. janúar 2014 framangreinda leyfisveitingu til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Samtökin Landvernd stóðu einnig að þeirri kæru en þau samtök sendu varnaraðilanum Orkustofnun ekki athugasemdir vegna umsóknar flutningsfyrirtækisins um leyfi til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2 í framhaldi af auglýsingu stofnunarinnar í Lögbirtingablaðinu 1. febrúar 2013. Atvinnuvegaráðherra tók í framhaldinu ákvörðun um að heimila flutningsfyrirtækinu að taka land sóknaraðila eignarnámi vegna lagningar Suðurnesjalínu 2 og hafa sóknaraðilar höfðað mál til ógildingar á þeirri ákvörðun ráðherra.

II

Sóknaraðilar telja að brotið hafi verið með margvíslegum hætti gegn réttindum þeirra við meðferð varnaraðilans Orkustofnunar á umsókn flutningsfyrirtæksins um leyfi til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2. Telja þeir veitingu leyfisins hvorki fá staðist að efni til né formi og höfða mál þetta til ógildingar á þeirri ákvörðun. Sóknaraðilar telja í fyrsta lagi að Orkustofnun sem leyfisveitandi hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að afla ekki nauðsynlegra, nýjustu og réttra upplýsinga í málinu og byggja ekki ákvörðun sína um veitingu leyfis á slíkum gögnum. Í öðru lagi að ákvörðun stofnunarinnar hafi ekki verið í samræmi við lög. Í þriðja lagi að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Í fjórða lagi að Orkustofnun hafi brotið gegn ákvæðum 13. gr. stjórnsýslulaga með því að gæta ekki lögbundins andmælaréttar sóknaraðila áður en ákvörðun var tekin í málinu. Í fimmta lagi að Orkustofnun hafi brotið gegn 13. og 15. gr. stjórnsýslulaga með því að gefa sóknaraðilum ekki kost á að kynna sér fram komin gögn áður en ákvörðun um leyfisveitingu var tekin.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði krafðist varnaraðilinn Landsnet hf. þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi og varnaraðilinn Orkustofnun gerði í greinargerð sinni til héraðsdóms athugasemd í þá veru að vísa ætti málinu frá dómi án kröfu. Krafa Landsnets hf. um að vísa beri málinu frá héraðsdómi er á því reist í fyrsta lagi að stefna málsins og málatilbúnaður sóknaraðila sé andstæður e., g. og h. liðum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í öðru lagi er á því byggt að aðild og lögvarðir hagsmunir sóknaraðila séu verulega vanreifaðir í stefnu málsins. Í því sambandi bendir Landsnet hf. á að sóknaraðilar hafi skilað athugasemdum sínum um málið tæpum átta mánuðum eftir lok umsagnarfrests, sem verið hafi fjórar vikur, og meira en fjórum vikum eftir að úrskurður kærunefndar umhverfis- og auðlindamála lá fyrir vegna þeirrar kæru sóknaraðila um aðgang að gögnum sem áður getur. Þótt óljóst sé með öllu með hvaða hætti sóknaraðilar geti átt aðild að máli til ógildingar á ákvörðun Orkustofnunar um fyrrgreint leyfi til flutningsfyrirtækisins sé hitt ljóst að ákvarðanir stofnunarinnar um útgáfu leyfa samkvæmt raforkulögum séu kæranlegar til úrskurðarnefndarinnar. Þá kæruleið hafi sóknaraðilar ekki nýtt sér og eigi það einnig að leiða til frávísunar málsins. Í þriðja lagi er á því byggt að þinglýstir eigendur jarða á því svæði sem fyrirhuguð lína muni liggja um standi ekki allir saman að málsókninni. Í fjórða lagi er krafa um frávísun á því reist að sóknaraðilar stefni varnaraðilunum Náttúruverndarsamtökum Suðvesturlands vegna áðurgreindrar kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 5. janúar 2014 en ekki samtökunum Landvernd sem einnig hafi staðið að umræddri kæru. Beri því að vísa málinu frá dómi þar sem þörf sé í máli þessu á aðild allra kærenda.

III

Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. raforkulaga þarf eins og áður er rakið leyfi varnaraðilans Orkustofnunar fyrir nýjum raflínum sem flytja raforku á 66 kV spennu eða hærri. Getur stofnunin bundið leyfið skilyrðum er lúta að þeim atriðum, sem greinir í 1. mgr. 9. gr. laganna, auk skilyrða er lúta að umhverfisvernd og landnýtingu. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. raforkulaga skal byggja flutningskerfið upp á hagkvæman hátt að teknu tilliti til öryggis, skilvirkni, áreiðanleika og gæða raforku.

Í 1. mgr. 34. gr. raforkulaga segir að leyfi samkvæmt þeim skuli veitt á grundvelli umsóknar sem skuli metin á hlutlægan og gagnsæjan hátt. Samkvæmt 3. mgr. 34. gr. laganna skal kynna umsókn um leyfi samkvæmt lögunum með auglýsingu í Lögbirtingablaðinu og gefa þeim aðilum er málið varðar færi á að kynna sér umsóknina og koma á framfæri sjónarmiðum sínum innan fjögurra vikna frá birtingu auglýsingar. Í athugasemdum greinargerðar með frumvarpi því er varð að raforkulögum nr. 65/2003 sagði í skýringum við 34. gr. að þar væru lagðar til málsmeðferðarreglur sem ættu að tryggja faglega, hlutlæga og gagnsæja meðferð máls. Viðkomandi leyfi snerti ríka almannahagsmuni og því væri eðlilegt að kynna umsókn almenningi. Mælt væri fyrir um ákveðinn frest umsagnaraðila til að skila inn umsögnum sínum og ætti með því að hraða málsmeðferð. Sóknaraðilar, sem eru þrjú félög og sjö einstaklingar, eru ýmist einir eða í óskiptri sameign með öðrum eigendur jarða á svæði því sem fyrirhuguð Suðurnesjalína 2 mun liggja um og teljast því í skilningi 3. mgr. 34. gr. raforkulaga aðilar sem málið varðar.

Þegar tekin er afstaða til þess hvort sóknaraðilar hafi orðið aðilar stjórnsýslumáls um leyfisveitingu fyrir Suðurnesjalínu 2 er þess fyrst að geta að hvorki í raforkulögum né stjórnsýslulögum nr. 37/1993 er skilgreint hver skuli vera skilyrði aðildar að málum samkvæmt þeim lögum. Lögskýringargögn með stjórnsýslulögum gefa þó til kynna að aðildarhugtak í stjórnsýslumálum beri að skýra rúmt, þannig að ekki sé einungis átt við þá sem eiga beina aðild að máli heldur einnig þá sem hafa óbeinna hagsmuna að gæta. Eins og greinir í dómi Hæstaréttar 19. júní 2003 í máli nr. 83/2003 er ekki til einhlítur mælikvarði í þessum efnum og ber að líta til hvers tilviks fyrir sig og almennt er sá talinn aðili að máli sem á einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta. Þannig eru þeir sem bera fram kærur eða kvartanir yfirleitt taldir aðilar að stjórnsýslumáli enda eigi þeir slíkra hagsmuna að gæta við úrlausn máls. Þegar af þeirri ástæðu hvernig til háttar hjá sóknaraðilum máls þessa hafa þeir beinna, einstaklegra og lögvarinna hagsmuna að gæta af ákvörðun um veitingu leyfis til lagningar flutningsvirkis samkvæmt 2. mgr. 9. gr. raforkulaga um jarðir sínar. Þegar landeigandi sem svo hagar til um neytir umsagnarréttar samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga telst hann hafa orðið aðili að því stjórnsýslumáli sem rekið er um veitingu leyfis til lagningar flutningsvirkis. Í skjóli meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar nýtur sá sem aðild hefur átt að máli fyrir stjórnvaldi almennt réttar til að bera undir dómstóla hvort farið hafi verið að lögum við meðferð þess og úrlausn. Eins og greinir í dómi Hæstaréttar 12. júní 2002 í máli nr. 231/2002 gildir þá einu hvort aðild þess sem í hlut á helgast af almennum reglum stjórnsýsluréttar eða sérreglum einstakra laga. Samkvæmt þessu verður ekki litið svo á að sóknaraðila skorti lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um hvort þeir ágallar hafi verið á þeirri leyfisveitingu varnaraðilans Orkustofnunar sem um ræðir í málinu að varða eigi ógildingu hennar. Verður málinu því ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu.

Áður er gerð grein fyrir því hvernig háttað er eignarhaldi á þeim sex jörðum sem fyrirhugað flutningsvirki mun liggja um. Þar kemur fram að þrír eigendur um 18 hundraðshluta í Stóra Knarrarnesi I og þrír eigendur um 34 hundraðshluta í Heiðarlandi Vogajarða sækja mál þetta án aðildar annarra sameigenda sinna en aðrir í hópi sóknaraðila eru samkvæmt gögnum málsins einir eigendur jarða sinna. Þeir úr hópi sóknaraðila sem eru eigendur að Stóra Knarrarnesi I og Heiðarlandi Vogajarða hafa hver um sig sjálfstæðra hagsmuna að gæta af kröfu sinni um ógildingu ákvörðunar varnaraðilans Orkustofnunar um heimild varnaraðilans Landsnets hf. til að leggja Suðurnesjalínu 2 um land það sem þeir eiga í óskiptri sameign með öðrum. Því verður ekki talið að ákvæði 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 standi því í vegi að þessir sóknaraðilar geti sótt rétt sinn fyrir dómi án aðildar sameigenda sinna, sbr. síðari málslið 2. mgr. 18. gr. laganna. Samkvæmt þessu og þar sem aðild málsins til sóknar er nægjanlega reifuð verður málinu ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að ekki sé fullnægt skilyrðum 18. gr. laga nr. 91/1991.

Varnaraðilinn Orkustofnun veitti eins og áður getur sóknaraðilum framlengdan frest til 29. október 2013 til að skila inn athugasemdum vegna umsóknar varnaraðilans Landsnets hf. um leyfi til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2. Þann dag skiluðu sóknaraðilar Orkustofnun umsögn sinni sem veitti henni viðtöku og vísaði til hennar í leyfi því er flutningsfyrirtækinu var veitt til lagningar umræddrar línu. Verður málinu því ekki vísað frá héraðsdómi fyrir þá sök að umsögn sóknaraðila hafi borist of seint og þeir af þeirri ástæðu ekki orðið aðilar stjórnsýslumáls um leyfisveitinguna. Þá verður málinu heldur ekki vísað frá dómi af þeirri ástæðu að sóknaraðilar neyttu ekki heimildar samkvæmt 2. mgr. 37. gr. raforkulaga til að kæra leyfisveitinguna til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Var sóknaraðilum heimilt að velja á milli þess að kæra leyfisveitinguna til úrskurðarnefndarinnar og leita í framhaldinu til dómstóla vildu þeir ekki una úrlausn nefndarinnar eða bera leyfisveitinguna undir dómstóla án þess að leita fyrst úrlausnar nefndarinnar, sbr. hins vegar 11. mgr. 30. gr. raforkulaga. Þar er tekið fram með ótvíræðum hætti að ákvarðanir sem aðeins verða kærðar til úrskurðarnefndar raforkumála verði ekki bornar undir dómstóla fyrr en niðurstaða hennar liggur fyrir.

Eins og áður er fram komið sendu samtökin Landvernd varnaraðilanum Orkustofnun ekki athugasemdir samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga í framhaldi af þeirri auglýsingu stofnunarinnar í Lögbirtingablaðinu 1. febrúar 2013 sem áður getur. Á grundvelli þeirrar sérstöku kæruheimildar, sem fram kemur í b. lið 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, stóð Landvernd á hinn bóginn ásamt Náttúruverndarsamtökum Suðvesturlands að fyrrgreindri kæru 5. janúar 2014 til úrskurðarnefndarinnar vegna veitingar Orkustofnunar á leyfi til Suðurnesjalínu 2. Þegar af þeirri ástæðu að Landvernd getur ekki talist eiga einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta í málinu og sendi Orkustofnun ekki athugasemdir samkvæmt 3. mgr. 34. gr. raforkulaga urðu þau samtök ekki aðili stjórnsýslumáls um veitingu leyfis til að reisa og reka Suðurnesjalínu 2. Af því leiðir að máli þessu sem höfðað er til ógildingar á leyfisveitingunni verður ekki vísað frá héraðsdómi þótt sóknaraðilar beini málsókninni ekki jafnframt að Landvernd.

Samkvæmt framansögðu og þar sem málatilbúnaður sóknaraðila er ekki andstæður e., g., og h. liðum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka mál þetta til efnismeðferðar.

Eftir framangreindum úrslitum verður varnaraðilunum Landsneti hf. og Orkustofnun sameiginlega gert að greiða sóknaraðilum hverjum fyrir sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilarnir Landsnet hf. og Orkustofnun greiði sameiginlega sóknaraðilum, M-kvk-þgf G-kvk-þgf, Sauðafelli sf., STV ehf., Ó-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, Reykjaprenti ehf., S-kvk-þgf J-kvk-þgf, G-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, S-kk-þgf Þ-kk-þgf, K-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og B-kvk-þgf G-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, hverjum fyrir sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.