397/2013

OR krafðist þess að úrskurður innanríkisráðuneytisins, um að fella úr gildi ákvörðun OR um álagningu vatnsgjalds á fasteign R, yrði ógiltur. OR hafði lagt vatnsgjald á fasteignina fyrir árið 2011 þegar húsið varð fokhelt í byrjun þess árs en fasteignin var ekki tengd við vatnsveitu OR fyrr en í apríl sama ár. Byggði OR á því að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004 hefði henni verið heimilt að krefja R um greiðslu vatnsgjalds þegar á þeim tíma er R hefði getað tengt eignina við vatnsveituna, án tillits til þess hvort hann hafi gert það. Að virtu orðalagi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004, eins og það yrði skýrt í ljósi lögskýringargagna, var talið að um vatnsgjaldið færi eftir þeim reglum sem gilda um þjónustugjöld. Af því eðli gjaldsins leiddi að það yrði ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Hefði því verið óheimilt að heimta vatnsgjaldið áður en R naut þjónustunnar með því að eign hans yrði tengd við vatnsveituna. Var R því sýknaður af kröfu OR.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2013 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að ógiltur verði úrskurður innanríkisráðuneytisins 20. janúar 2012 sem felldi úr gildi ákvörðun áfrýjanda um álagningu vatnsgjalds fyrir árið 2011 á fasteign stefnda að Haukdælabraut 96 í Reykjavík. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Áfrýjandi hefur stefnt innanríkisráðuneytinu til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Á grundvelli laga nr. 139/2001 um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur fer áfrýjandi með málefni Reykjavíkurborgar og fleiri sveitarfélaga í nágrenni hennar eftir lögum nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga. Í samræmi við þetta heimtir áfrýjandi gjöld af eigendum fasteigna eftir síðarnefndu lögunum, þar á meðal vatnsgjald fyrir kalt vatn til heimilisþarfa.

Á árinu 2008 lagði áfrýjandi vatnsveitu um Haukdælabraut í Grafarholti í Reykjavík. Fólst verkið meðal annars í því að leggja dreifiæð í götuna og heimæðar inn á lóðir við hana, þar á meðal til stefnda, en hann er eigandi Haukdælabrautar 96. Á lóð sinni reisti stefndi hús og var vottorð um fokheldi þess gefið út 4. janúar 2011. Hinn 15. apríl sama ár óskað stefndi eftir því að hús hans yrði tengt vatnsveitu og mun það hafa verið gert 20. sama mánaðar.

Áfrýjandi lagði vatnsgjald á stefnda vegna ársins 2011 frá og með því að húsið fékk vottorð um fokheldi 4. janúar 2011. Stefndi kærði álagningu gjaldsins til innanríkisráðuneytisins sem með úrskurði 20. janúar 2012 felldi úr gildi ákvörðun áfrýjanda um álagninguna. Til samræmis við úrskurðinn lagði áfrýjandi vatnsgjald á stefnda vegna eignarinnar fyrir árið 2011 frá 1. maí það ár, en höfðaði jafnframt mál þetta á hendur stefnda á grundvelli 117. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 til að fá hnekkt úrskurði ráðuneytisins.

II

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004 er heimilt að heimta vatnsgjald af öllum fasteignum er vatns geta notið. Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á því að gjaldið verði lagt á þegar gjaldandi getur tengt eignina við vatnaveituna án tillits til þess hvort hann gerir það. Þetta hafi stefnda verið kleift þegar húsið var fokhelt og því beri honum að greiða gjaldið frá þeim tíma. Stefndi telur aftur á móti að heimild til gjaldtökunnar miðist við það tímamark þegar eignin hafi verið tengd við vatnsveituna en upp frá því hafi verið heimilt að leggja á gjald fyrir þá þjónustu sem veitt var. Í þessu ljósti ber að skilja málatilbúnað áfrýjanda um að felldur verði úr gildi fyrrgreindur úrskurður innanríkisráðuneytisins 20. janúar 2012, en þar var lagt til grundvallar að gjaldið yrði ekki lagt á fyrr en eign hefði verið tengd vatnsveitu. Samkvæmt þessu er aðeins ágreiningur um greiðsluskyldu stefnda frá 4. janúar 2011 þegar húsið var fokhelt til 1. maí sama ár þegar gjaldið var að nýju lagt á hann í kjölfar úrskurðar ráðuneytisins.

Í eldri lögum nr. 81/1991 um vatnsveitur sveitarfélaga var að finna samhljóða heimild í 1. mgr. 7. gr. laganna til að heimta vatnsgjald af öllum fasteignum er vatns geta notið. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til þeirra laga sagði í skýringum við þetta ákvæði að flestar sveitarstjórnir hefðu notað orðið vatnsskattur um gjaldið, en lagt væri til að notað yrði orðið vatnsgjald sem lýsti ef til vill betur „eðli þessa gjalds, þ.e. endurgjald fyrir þá þjónustu sveitarfélagsins að láta íbúum þess á hagkvæman hátt í té kalt vatn til heimilisþarfa.“ Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því sem varð að gildandi lögum nr. 32/2004 kom jafnframt fram að gjaldtaka vatnsveitna byggðist á almennum sjónarmiðum um „álagningu þjónustugjalda, þ.e. að ekki skuli ákveða í gjaldskrá hærra gjald en sem nemur meðalkostnaði af að veita þjónustuna, að teknu tillit til fjármagnskostnaðar og fyrirhugaðs stofnkostnaðar vegna framkvæmda samkvæmt langtímaáætlun.“

Að virtu orðalagi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004, eins og það verður skýrt í ljósi lögskýringargagna, fer um vatnsgjaldið eftir þeim reglum sem gilda um þjónustugjöld. Af þessu eðli gjaldsins leiðir að það verður ekki lagt á nema gjaldandi fái þá þjónustu sem svarar til gjaldtökunnar. Samkvæmt þessu var óheimilt að heimta vatnsgjaldið áður en stefndi naut þjónustunnar með því að eign hans yrði tengd við vatnsveituna og verður því niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð. Fer um þann málskostnað og gjafsóknarkostnað stefnda samkvæmt því sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Orkuveita Reykjavíkur, greiði 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, R-kk-ef L-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 400.000 krónur.