264/2008

O o.fl. stefndu Í og V og kröfðust þess að felldur yrði úr gildi sá hluti úrskurðar fyrrverandi umhverfisráðherra þar sem fallist var á leið B í 2. áfanga Vestfjarðarvegar. Skipulagsstofnun hafði áður hafnað umræddri leið B en sá úrskurður var kærður til umhverfisráðherra sem féllst á hana. Héraðsdómur vísaði kröfu O o.fl. á hendur Í frá dómi og kröfðust þeir endurskoðunar á þeim úrskurði fyrir Hæstarétti. Úrskurður umhverfisráðherra sem mál þetta var höfðað um fól í sér heimild handa varnaraðilanum V til nánar tiltekinnar framkvæmdar. Óhjákvæmilegt var því að beina máli um ógildingu úrskurðarins að V. Í dómi Hæstaréttar sagði að ekki væri unnt að fallast á að O o.fl. væri heimilt að beina kröfum sínum að V og Í sameiginlega án þess að fyrir því væri lagastoð. Sameiginleg aðild þeirra að málinu þótti hvorki verða studd við 1. mgr. 18. gr. né 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að þessum kostum frágengnum þótti aðild Í ekki geta komið til álita nema eftir ákvæðum 21. gr. laga nr. 91/1991 en þá leið höfðu O o.fl. ekki kosið að fara. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 2. maí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. apríl 2008, þar sem kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðilanum íslenska ríkinu var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar á hendur báðum varnaraðilum. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn íslenska ríkið krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Vegagerðin hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði kvað Skipulagsstofnun 28. febrúar 2006 upp úrskurð um mat á umhverfisáhrifum vegna lagningar nýs Vestfjarðavegar frá Bjarkarlundi að Eyri í Kollafirði í Reykhólahreppi á grundvelli matsskýrslu varnaraðilans Vegagerðarinnar. Í úrskurðinum féllst Skipulagsstofnun að nokkru á ráðgerðir varnaraðilans um framkvæmdir, en hafnaði á hinn bóginn meðal annars kosti varðandi 2. áfanga framkvæmdarinnar, sem nefndur var leið B um Teigsskóg. Níu aðilar, þar á meðal varnaraðilinn Vegagerðin og sóknaraðilinn G-kk-nf P-kk-nf, kærðu úrskurðinn til umhverfisráðherra ýmist til breytinga eða staðfestingar. Í úrskurði ráðherra 5. janúar 2007 var úrskurður Skipulagsstofnunar staðfestur að öðru leyti en því að fallist var á að varnaraðilanum væri heimil lagning vegar eftir leið B í öðrum áfanga, en þó með skilyrðum í sex liðum. Í framhaldi af því höfðuðu sóknaraðilar mál þetta og kröfðust þess að úrskurður umhverfisráðherra yrði felldur úr gildi varðandi niðurstöðu hans um síðastgreint atriði, en málsókninni beindu þau að báðum varnaraðilum. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðilans íslenska ríkisins um að kröfu sóknaraðila á hendur honum yrði vísað frá dómi.

Úrskurður umhverfisráðherra, sem mál þetta er höfðað um, felur í sér heimild handa varnaraðilanum Vegagerðinni til nánar tiltekinnar framkvæmdar. Óhjákvæmilegt er því að beina máli um ógildingu úrskurðarins að þessum varnaraðila. Þegar metið er hvort sóknaraðilum sé nauðsynlegt eða heimilt að beina dómkröfum sínum jafnframt að varnaraðilanum íslenska ríkinu verður að gæta að því að milli hans og varnaraðilans Vegagerðarinnar er ekkert réttarsamband, sem leitt getur af sér óskipt réttindi þeirra eða óskipta skyldu gagnvart sóknaraðilum. Sameiginleg aðild þeirra til varnar í málinu verður því ekki studd við ákvæði 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Í 1. mgr. 19. gr. sömu laga er þeim, sem höfðar einkamál, heimilað að sækja þar tvær eða fleiri kröfur sínar á hendur tveimur eða fleiri aðilum ef kröfurnar eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Ákvæði þetta er sett til hagræðis fyrir stefnanda máls og hefur aðeins að geyma heimild, sem óskylt er að neyta, enda verður máli aldrei vísað frá dómi fyrir þær sakir að stefnandi láti þetta hjá líða. Í máli því, sem hér er til úrlausnar, getur ekki komið til kasta þessa lagaákvæðis, enda gætu sóknaraðilar aldrei talist eiga sjálfstæða kröfu á hendur hvorum varnaraðila um ógildingu úrskurðar umhverfisráðherra, sem þeim væri í sjálfsvald sett hvort sótt yrði í einu dómsmáli eða tveimur. Að þessum kostum frágengnum gæti aðild varnaraðilans íslenska ríkisins að málinu ekki komið til álita nema eftir ákvæðum 21. gr. laga nr. 91/1991, en þá leið hafa sóknaraðilar ekki kosið að fara. Ekki er unnt að fallast á að sóknaraðilum sé heimilt að beina kröfum sínum að þessum tveimur varnaraðilum án þess að fyrir því sé lagastoð, enda er hvergi í réttarfarslögum að finna fyrirmæli um hvernig standa ætti að rekstri máls við þær aðstæður, meðal annars ef varnaraðilarnir létu ekki málið báðir til sín taka, gerðu þar ólíkar dómkröfur eða bæru fyrir sig mismunandi málsástæður. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilanum íslenska ríkinu kærumálskostnað svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, O-kvk-nf I-kvk-nf P-kvk-nf, G-kk-nf S-kk-nf, Fuglaverndarfélag Íslands, Náttúruverndarsamtök Íslands og G-kk-nf P-kk-nf, greiði óskipt varnaraðila, íslenska ríkinu, 150.000 krónur í kærumálskostnað.