198/2002

Að kröfu K hf. var gert fjárnám í eign Í hf. til fullnustu kröfu samkvæmt fimm víxlum, án undangengins dóms eða sáttar. Fyrir héraðsdómi og Hæstarétti reisti Í hf. kröfu sína um ógildingu fjárnámsins eingöngu á atriðum varðandi lögskiptin að baki þessum víxlum. K hf. gerði í engu athugasemdir við að Í hf. héldi þessum mótbárum fram. Sókn og vörn í málinu snerist þannig eingöngu um kröfur, sem leiða mátti af lögskiptunum að baki víxlunum, en að engu leyti um greiðsluskyldu á grundvelli víxilréttar. Við svo búið brast skilyrði til að K hf. fengi neytt réttarfarshagsræðis til að leita fjárnáms fyrir kröfu sinni í stað þess að höfða um hana einkamál eftir almennum reglum og afla þannig eftir atvikum aðfararhæfs dóms fyrir henni. Var því fallist á kröfu Í hf. um ógildingu fjárnámsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. apríl 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. apríl 2002, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá honum 31. október 2001 samkvæmt beiðni varnaraðila fyrir kröfu að fjárhæð 5.000.000 krónur auk nánar tiltekinna vaxta og kostnaðar. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fjárnámið verði fellt úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerði Þríhyrningur hf. kaupsamning 19. september 2000 við Vélar og Þjónustu hf., þar sem fyrrnefnda félagið, sem síðan var sameinað varnaraðila, seldi því síðarnefnda meðal annars tvær fasteignir ásamt lóðarréttindum og tvo vörulyftara, svo og tæki, innanstokksmuni, innréttingar og húsgögn, sem tengdust starfsemi búrekstrardeildar seljandans, viðskiptavild og vörulager. Tekið var fram í samningnum að kaupverð vörulagers væri 10.000.000 krónur, en fyrir aðrar eignir, sem samningurinn tók til, skyldi greiða 25.000.000 krónur. Kaupverð vörulagersins skyldi taka breytingum eftir því, sem verðmæti hans myndi nánar reynast, og jafnframt að teknu tilliti til þess að undanskildar yrðu óseljanlegar vörur. Þegar verðmæti vörulagersins hefði verið staðfest af starfsmönnum kaupandans við vörutalningu átti kaupverð hans að greiðast 25. september 2000, meðal annars með fimm víxlum, hverjum að fjárhæð 1.000.000 krónur, samþykktum til greiðslu af kaupandanum og útgefnum af sóknaraðila. Áttu gjalddagar víxlanna að vera 5. nóvember og 5. desember 2000 og 5. janúar, 5. febrúar og 5. mars 2001. Óumdeilt er að víxlar voru afhentir seljandanum til samræmis við þetta.

Með bréfi 21. júní 2001 tilkynnti kaupandinn seljandanum að hann rifti kaupunum. Bar kaupandinn þar fyrir sig vanefndir seljandans, sem sá fyrrnefndi taldi felast í því í fyrsta lagi að seljandinn hafi vanrækt að létta veðskuldum af fasteignum, sem seldar voru, í öðru lagi að seljandinn hafi ekki gert nánar tilteknar ráðstafanir, sem samið hafi verið um, til þess að kaupandanum myndi nýtast viðskiptavild, sem kaupin tóku til, og í þriðja lagi að annmarki hafi verið á lóðarréttindum, sem hafi átt að fylgja umræddum fasteignum. Krafðist kaupandinn endurgreiðslu kaupverðs, þar á meðal að skilað yrði áðurnefndum víxlum, sem hluti þess var greiddur með. Eftir frekari bréfaskipti og viðræður lýsti seljandinn því yfir með bréfi 27. ágúst 2001 að hann féllist af nánar tilgreindri ástæðu á að kaupunum yrði rift að því er varðaði fasteignirnar, en kaupum yrði hins vegar að öðru leyti haldið uppi á kaupandann, þar á meðal um vörulager, viðskiptavild og tæki. Lýsti seljandinn sig reiðubúinn til að lækka kaupverð samkvæmt samningi þeirra um 13.000.000 krónur af þessum sökum, en tók einnig fram að fyrrnefndir víxlar yrðu innheimtir. Kaupandinn mótmælti þessari afstöðu seljandans með bréfi 6. september 2001 og þá einkum með vísan til þess að þeim síðarnefnda væri ekki fært upp á sitt eindæmi að ákveða að kaupunum yrði rift að hluta en haldið uppi að öðru leyti, enda hafi einn samningur verið gerður um þau í heild.

Að undangenginni greiðsluáskorun samkvæmt 7. gr. laga nr. 90/1989 krafðist varnaraðili þess við sýslumanninn í Reykjavík 24. október 2001 að gert yrði fjárnám hjá sóknaraðila fyrir skuld samkvæmt áðurnefndum fimm víxlum, samtals að höfuðstól 5.000.000 krónur, en að viðbættum áföllnum vöxtum og kostnaði taldi varnaraðili skuldina alls nema 6.281.415 krónum. Sýslumaður tók beiðni varnaraðila um fjárnámið fyrir 29. október 2001. Var þá mætt af hálfu sóknaraðila og mótmæli höfð uppi gegn framgangi gerðarinnar, en þeim hafnaði sýslumaður. Benti þá sóknaraðili á nánar tiltekna fasteign til fjárnáms, en að undangengnum fresti handa varnaraðila til að kanna verðgildi hennar var gerðinni lokið 31. sama mánaðar með því að fjárnám var gert í henni. Sóknaraðili leitaði í framhaldi af þessu úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um ógildingu fjárnámsins og var mál þetta þingfest af því tilefni 1. febrúar 2002. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila um ógildingu fjárnámsins sem áður segir hafnað.

II.

Varnaraðili leitaði sem fyrr segir fjárnáms hjá sóknaraðila til fullnustu kröfu sinni samkvæmt fimm víxlum án undangengins dóms eða sáttar. Sóknaraðili hefur fyrir héraðsdómi og Hæstarétti reist kröfu sína um ógildingu fjárnámsins eingöngu á atriðum varðandi lögskiptin að baki þessum víxlum og þá öðru fremur því að varnaraðili hafi vanefnt kaupin við Vélar og þjónustu hf., sem hafi af þeim sökum réttilega rift þeim, en fyrir vikið geti varnaraðili ekki krafist greiðslu kaupverðs á grundvelli víxlanna. Varnaraðili hefur í engu gert athugasemdir við að sóknaraðili haldi þessum mótbárum fram gegn kröfu sinni, en telur á hinn bóginn kaupin, sem áður er getið, hafa verið gerð í tvennu lagi, annars vegar um vörulager og hins vegar um önnur fyrrgreind verðmæti. Telur varnaraðili að ekki séu forsendur til að rifta kaupunum um vörulagerinn, en víxlarnir, sem fjárnám var gert fyrir, hafi verið greiðsla í þeim kaupum og eigi hann því réttmæta kröfu samkvæmt þeim.

Samkvæmt 8. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 má gera fjárnám án undangenginnar dómsúrlausnar eða sáttar til fullustu kröfu samkvæmt víxli að því leyti, sem krafist er fullnægju greiðsluskyldu á grundvelli gildandi réttar, sem slíkt skjal veitir. Þótt varnaraðili hafi í öndverðu krafist fjárnáms samkvæmt þeim víxlum, sem áður er getið, hefur sókn og vörn í máli þessu snúist eingöngu um kröfur, sem leiða má af lögskiptunum að baki víxlunum, en að engu leyti um greiðsluskyldu á grundvelli víxilréttar. Við svo búið brestur skilyrði til að varnaraðili fái neytt réttarfarshagsræðis til að leita fjárnáms fyrir kröfu sinni í stað þess að höfða um hana einkamál eftir almennum reglum og afla þannig eftir atvikum aðfararhæfs dóms fyrir henni. Verður því fallist á kröfu sóknaraðila um ógildingu á fjárnámi varnaraðila, eins og í dómsorði greinir.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af máli þessu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Ógilt er fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði 31. október 2001 hjá sóknaraðila, Íslensku umboðssölunni hf., að beiðni varnaraðila, Kjötumboðsins hf., fyrir kröfu að fjárhæð 5.000.000 krónur auk vaxta og kostnaðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.