482/2017

M og K deildu um forsjá tveggja barna sinna og umgengnisrétt. Í málinu lá fyrir matsgerð um forsjárhæfni aðila en í henni var komist að þeirri niðurstöðu að það þjónaði ekki hagsmunum barnanna að aðilar færu sameiginlega með forsjá þeirra meðal annars vegna áralangrar sögu ágreinings og átaka milli M og K. Komst héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að þeirri niðurstöðu í ljósi samskipta aðila og með hliðsjón af matsgerðinni að K skyldi ein fara með forsjá þeirra. Undir áfrýjun málsins fékk K sama matsmann dómkvaddan til að kanna hvernig fyrirkomulag forsjár og umgengni samkvæmt hinum áfrýjaða dómi hefði hentað börnunum. Var það niðurstaða hennar að fyrirkomulagið hefði gefið góða raun. Taldi Hæstiréttur að virtum vandkvæðum og átökum í samskiptum M og K að fallast yrði á með héraðsdómi að best þjónaði hagsmunum barnanna að K færi ein með forsjá þeirra. Samkvæmt því og með skírskotun til 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003 var héraðsdómur staðfestur. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um umgengni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari, G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og S-kk-nf S-kk-nf dómstjóri.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júlí 2017. Hann krefst þess að aðilar fari sameiginlega með forsjá barnanna A og B og að lögheimili þeirra verði hjá stefndu. Þá krefst hann þess að málskostnaður í héraði verði felldur niður og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að „regluleg umgengni verði ákveðin aðra hverja helgi frá fimmtudegi til mánudags. Upphaf umgengni miðist við að börnin fari til áfrýjanda eftir að vinnu hans lýkur á fimmtudegi og ljúki við skólabyrjun á mánudagsmorgni. Sumarumgengni verði tvisvar sinnum tvær vikur í senn.“ Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var undir rekstri málsins í héraði aflað matsgerðar 14. mars 2017 um forsjárhæfni aðila. Í niðurlagi matsgerðarinnar var komist að þeirri niðurstöðu að það þjónaði ekki hagsmunum barnanna að aðilar færu sameiginlega með forsjá þeirra. Til stuðnings því var í fyrsta lagi vísað til áralangrar sögu ágreinings og átaka milli aðila, en samskipti af því tagi hefðu ítrekað orðið í viðurvist barnanna. Í öðru lagi var talinn skipta máli persónuleiki foreldra og samspil þeirra, en stefnda ætti mjög erfitt með að setja áfrýjanda mörk. Hann væri aftur á móti afar þrjóskur og stjórnsamur og stefnda gæfi undan þrýstingi frá honum. Í þriðja lagi var nefnd saga áfrýjanda um ofneyslu áfengis, en forsjárhæfni hans væri mjög skert ef hann neytti þess. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, var komist að þeirri niðurstöðu, í ljósi samskipta og togstreitu aðila og með hliðsjón af röksemdum í matsgerð, að það þjónaði best hagsmunum barnanna að stefnda færi ein með forsjá þeirra. Undir áfrýjun málsins fékk stefnda sama matsmann dómkvaddan til að kanna hvernig fyrirkomulag forsjár og umgengni samkvæmt hinum áfrýjaða dómi hafi hentað hagsmunum barnanna. Matsgerðinni var skilað 8. nóvember 2017 og samkvæmt henni hefur fyrirkomulagið gefið góða raun.

Í 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 eru rakin þau atriði sem líta ber til við mat á því hvernig forsjá barns verði skipað. Skal þá horft til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla barns við báða foreldra, skyldur þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. Í 3. og 4. mgr. sömu greinar er síðan gerð grein fyrir skilyrðum þess að dæmd sé sameiginleg forsjá. Verða þær aðstæður þá að vera fyrir hendi að slíkt geti þjónað hagsmunum barnsins, en þá ber sérstaklega að líta til þess hvort ágreiningur eða samskipti foreldra séu líkleg til að koma í veg fyrir, hindra eða draga úr möguleikum barns til að alast upp við þroskavænleg skilyrði.

Þegar virt eru vandkvæði og átök í samskiptum aðila verður fallist á það með héraðsdómi að best þjóni hagsmunum barnanna að stefnda fari ein með forsjá þeirra. Samkvæmt því og með skírskotun til 2. mgr. 1. gr. barnalaga verður sú niðurstaða dómsins staðfest.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um umgengni barnanna við áfrýjanda.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda verður staðfest.

Það athugast að héraðsdómur gerði áfrýjanda að greiða stefndu „allan málskostnað“ án þess að tilgreina heildarfjárhæð hans rétt eins og þegar gjafsóknarkostnaður er dæmdur úr ríkissjóði. Þá bar við ákvörðun málskostnaðar að líta til kostnaðar stefndu af málinu, þar með talið virðisaukaskatts sem hún hefur þurft að bera vegna reksturs þess. heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til þroska.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, M, greiði stefndu, K, samtals 3.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.