343/2017

HK ehf. krafði þb. H ehf. um greiðslu verklauna vegna endurnýjunar og viðgerða á húseign sem var að hluta í eigu H ehf. Hafði H ehf. gert verksamning við L slf. um að það félag skyldi breyta skrifstofuhúsnæði H ehf. á annarri hæð hússins í íbúðarhúsnæði. Í aðilaskýrslu HF, annars eiganda L slf., fyrir héraðsdómi skýrði hann svo frá að L slf. eða hann sjálfur hefði átt að ráða verktaka að verkinu ásamt því að kaupa efni og sjá til þess að verkið væri framkvæmt. Reisti HK ehf. kröfu sína á þeirri málsástæðu að L slf. eða HF persónulega hefði haft umboð H ehf. til að óska eftir því við HK ehf. að verkið, sem krafist var greiðslu fyrir, yrði unnið á kostnað H ehf. þannig að komist hefði á bindandi samningur þess efnis. Í dómi Hæstaréttar kom fram að HK ehf. bæri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni að L slf. eða HF hefði haft slíkt umboð. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi hefði HF fullyrt að verkið hefði fallið utan verksamningsins. Væri sá framburður honum óhagstæður sem aðila máls og yrði því að leggja hann til grundvallar við úrlausn málsins, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með gagnályktun frá því ákvæði var hins vegar litið framhjá þeim framburði HF að eigandi H ehf. hefði falið honum að fá HK ehf. til verksins þar sem sá framburður hefði verið HF í hag. Sökum þessa var talið ósannað að H hf. hefði veitt HF eða L slf. umboð til að óska eftir því við HK ehf. að hann ynni umrætt verk að öllu leyti á kostnað félagsins. Var þb. H ehf. því sýknað af kröfu HK ehf., sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma K-kk-nf A-kk-nf hæstaréttardómari, E-kk-nf T-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari og V-kk-nf S-kk-nf fyrrverandi ríkissaksóknari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. júní 2017. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms var bú Hugleiða ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Áfrýjandi hefur tekið við aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi hefur höfðað mál þetta til greiðslu verklauna vegna endurnýjunar og viðgerða á húsinu nr. 96 við Laugaveg, hér í borg. Í héraði beindi stefndi kröfunni aðallega að Hugleiðum ehf., en til vara að Lofti 33 slf. og H-kk-þgf F-kk-þgf, öðrum eiganda þess félags. Með hinum áfrýjaða dómi var Hugleiðum ehf. gert að greiða stefnda kröfuna, en varastefndu í héraði voru sýknaðir af henni. Þar sem stefndi hefur ekki áfrýjað dóminum fyrir sitt leyti unir hann þeirri niðurstöðu.

II

Tildrög málsins eru þau að með samningi 6. nóvember 2013 festu Hugleiðir ehf. kaup á 2. hæð hússins nr. 96 við Laugaveg og var um að ræða 21,94% eignarhlut í húsinu og meðfylgjandi lóð. Samkvæmt samningnum skyldi húsnæðið afhent við undirritun hans. Um er að ræða þriggja hæða fjöleignarhús og voru aðrir eigendur á þeim tíma, sem hér skiptir máli, Arion banki hf., sem eignaðist 1. hæð hússins auk kjallara 12. mars 2014 en seldi eignina Neva ehf. 27. nóvember sama ár, og Á-kvk-nf V. R-x-x sem var eigandi þriðju hæðarinnar ásamt risi. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu fyrir húsið, sem gilti til 28. nóvember 2014, taldist eignarhlutur 1. hæðar með kjallara vera 47,8%, hlutur 2. hæðar 21,94% og hlutur 3. hæðar ásamt risi 30,26%. Eftir eignaskiptayfirlýsingu, sem tók gildi áðurnefndan dag, breyttust eignarhlutföllin þannig að hlutur 1. hæðar með kjallara taldist vera 47,2%, hlutur 2. hæðar 23,12% og hlutur 3. hæðar ásamt risi 29,68%.

Hinn 17. september 2013 höfðu Hugleiðir ehf. gert verksamning við Loft 33 slf. um að félagið skilaði teikningum að hinu keypta húsnæði til Reykjavíkurborgar og sæi um að fá „fyrrum skrifstofuhúsnæði samþykkt sem íbúðarhúsnæði.“ Kom H-kk-nf F-kk-nf að gerð samningsins fyrir hönd síðarnefnda félagsins. Samkvæmt honum skyldu Hugleiðir ehf. greiða Lofti 33 slf. tiltekna fjárhæð „fyrir framangreint verk“ og að auki inna af hendi til félagsins nánar tilgreindar greiðslur án þess að fram kæmi um hvers konar greiðslur væri að ræða. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi skýrði H-kk-nf svo frá að Loft 33 slf. eða hann sjálfur hafi samkvæmt samningnum átt að hafa milligöngu um að ráða verktaka að verkinu ásamt því að kaupa efni og sjá til þess að verkið væri framkvæmt. Hafi þetta því verið greiðslur til að standa straum af kostnaði við framkvæmd verksins, meðal annars til einstakra verktaka.

Meðal skjala málsins er reikningur frá stefnda til Hugleiða ehf., útgefinn 31. desember 2014, að fjárhæð 5.929.545 krónur. Reikningnum fylgdu þrjú fylgiskjöl þar sem fjárhæðin var sundurliðuð eftir verkþáttum. Samkvæmt því fyrsta var um að ræða „aukaverk Laugavegi 96“ frá 17. september til og með 10. október 2014, nánar tiltekið vinnu „við rif og endurklæðningu þaka ... við framhlið og glugga“ svo og „efni v. þaka“, alls 859.675 krónur. Efst á öðru fylgiskjalinu stóð „tilboð Laugaveg banki“ og þar á eftir var talin upp vinna „við klæðningu (fúa) ... verkfæragjald ... efni vegna þak endurbyggingar ... pappalögn þak og krossv (tilboð) ... rennur og niðurföll (tilboð) ... rif förgun á járni (tilboð) ... pallar (tilboð) ... akstur“, alls 1.071.833 krónur. Á þriðja fylgiskjalinu var vísað til reiknings „Laugaveg 96“ og síðan talin upp „vinna við aukaverk frá 10. okt. ... efni vegna aukaverka frá 10. okt. ... pappalögn þak og krossv (tilboð) ... standandi bandsöguð klæðning gafl og glugga hlið ... rif förgun á járni (tilboð) ... renna bogaþak og flasningar ... pallar (tilboð) ... sendibíll flutningur á svölum ... byggingastjórn tryggingar ... umsýsla og úttekt“, alls 3.998.037 krónur. Eftir að stefndi hafði krafið Hugleiðir ehf. um greiðslu reikningsins greiddi Loft 33 slf. stefnda 1.000.000 krónur inn á hann 23. febrúar 2015.

Engin skjöl hafa verið lögð fram í málinu um hvernig það atvikaðist að stefndi tók að sér að vinna umrætt verk eða hver skyldi greiða fyrir það. Þá liggur fyrir að ekki var gerður skriflegur samningur um verkið og ekki koma fram í málsskjölum frekari upplýsingar um í hverju það var fólgið.

K-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf, sem á sæti í stjórn stefnda og er annar eigandi hans, skýrði svo frá í aðilaskýrslu sinni fyrir héraðsdómi að H-kk-nf F-kk-nf hefði óskað eftir að stefndi tæki verkið að sér. Kvaðst skýrslugjafi hafa litið svo á að Hugleiðir ehf. væri verkkaupi og H-kk-nf umboðsmaður þess félags, þar á meðal hefði hann samþykkt tímaskýrslur og reikninga í umboði þess. Aðspurður sagði skýrslugjafi að stefndi hefði samhliða verkinu unnið að einhverjum framkvæmdum við húsið að Laugavegi 96 fyrir Arion banka hf. Í aðilaskýrslunni kom fram að þakið á húsinu „míglak“ og hefði stefnda verið falið að gera við það. Það verk, sem stefndi hefði unnið við húsið, væri „þakvinna, gluggalagfæringar, klæðning að utan, svalir.“ Spurður hvort eitthvað af verkinu hefði verið unnið innan dyra sagðist skýrslugjafi ekki minnast þess. Þá hefði hann eða aðrir starfsmenn stefnda ekki verið í neinum samskiptum við fyrirsvarsmenn Hugleiða ehf., heldur hefði H-kk-nf séð um verkið og sagt að reikninginn fyrir það ætti að stíla á Hugleiðir ehf.

Í áðurgreindri aðilaskýrslu sinni fyrir dómi kvaðst H-kk-nf hafa tekið að sér að breyta eignarhluta Hugleiða ehf. í húsinu að Laugavegi 96 úr skrifstofuhúsnæði í íbúð að beiðni B-kk-ef N-kk-ef Á-kk-ef sem var einn af eigendum þess félags. Sagðist skýrslugjafi upphaflega hafa fengið stefnda til að koma að vinnu við svalir á hinni fyrirhuguðu íbúð, en jafnframt hefði hann fengið K-kk-þf M-kk-þf Þ-kk-þf til gera áætlun um kostnað við viðgerð á þaki hússins. Hugleiðir ehf. hafi greitt sér 1.000.000 krónur vegna vinnu við svalirnar, sem hafi tilheyrt íbúðinni, og sú fjárhæð verið innt af hendi til stefnda. Umrædd vinna hafi tengst verksamningi sínum eða Lofts 33 slf. við Hugleiðir ehf., en það, sem eftir stæði af reikningi stefnda, væri vegna annarra viðgerða á húsinu. Um væri að ræða „algjört viðbótarverk“ utan áðurnefnds verksamnings. Kvaðst skýrslugjafi hafa á sínum tíma bent fyrirsvarsmönnum Hugleiða ehf. á að þetta „væri í rauninni sameignarmál hússins“ þannig að þessi kostnaður ætti að greiðast úr hússjóði, en það hafi ekki verið gert. Aðspurður hver hafi beðið um að verkið yrði unnið svaraði hann að það hefðu verið Hugleiðir ehf., nánar tiltekið B-kk-nf N-kk-nf, sem hefði hringt til sín vegna þess að þak hússins læki og falið sér að láta lagfæra það. Í framhaldinu hefði hann hringt í K-kk-þf M-kk-þf og sagt að laga þyrfti þakið „akút.“

Í héraðsdómi eru rakin tölvupóstsamskipti milli B-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, fyrir hönd Hugleiða ehf., og H-kk-ef F-kk-ef 24. mars 2015 þar sem fjallað var um greiðslu á fyrrgreindum reikningi stefnda frá 31. desember 2014. Í umræddum samskiptum lagði B-kk-nf Þ-kk-nf til að reikningurinn, sem stefndi hafði sem fyrr segir krafið Hugleiðir ehf. um greiðslu á, yrði bakfærður og sá hluti reikningsfjárhæðarinnar, sem ekki sneri að húsnæði félagsins sérstaklega, greiddur af Lofti 33 slf. sem síðan myndi innheimta kostnaðinn hjá eigendum hússins að Laugavegi 96 í samræmi við eignarhlutdeild þeirra.

III

Skýra verður málatilbúnað stefnda á þann hátt að hann reisi kröfu sína á þeirri málsástæðu að Loft 33 slf. eða H-kk-nf F-kk-nf persónulega hafi haft umboð Hugleiða ehf. til að óska efir því við stefnda að hann ynni það verk, sem hann krefst greiðslu fyrir, á kostnað félagsins þannig að skuldbindandi hafi verið fyrir það og þar með áfrýjanda. Enn fremur hefur hann teflt fram fyrir Hæstarétti þeirri málsástæðu til stuðnings kröfu sinni á hendur áfrýjanda að Hugleiðir ehf. hafi borið ábyrgð á greiðslu fyrir umrætt verk sem einn af eigendum hússins nr. 96 við Laugaveg samkvæmt 54. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Þessi síðarnefnda málsástæða var ekki höfð uppi af hálfu stefnda við meðferð málsins í héraði þótt þær varnir, sem fram voru færðar af Hugleiðum ehf. þar fyrir dómi, gæfu tilefni til. Af þeirri ástæðu kemur hún ekki til álita hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 29. gr. laga nr. 49/2016.

Til stuðnings kröfu sinni um sýknu vísar áfrýjandi fyrst og fremst til þess að ekkert samningssamband hafi komist á milli Hugleiða ehf. og stefnda um verkið og greiðslu fyrir það. Þannig sé ósannað að Loft 33 slf. eða H-kk-nf hafi haft umboð Hugleiða ehf. til að skuldbinda félagið gagnvart stefnda á þann hátt, sem hann haldi fram, og því beri að sýkna áfrýjanda af kröfu hans vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Samkvæmt 1. mgr. 48. gr. laga nr. 91/1991 er aðila máls jafnan heimilt að gefa skýrslu um atvik þess og á það sama við um fyrirsvarsmann hans, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Af upphafi 2. mgr. 50. gr. laganna verður ráðið að aðila er óskylt að mæta fyrir dóm, en verði hann ekki við kvaðningu dómara þess efnis, svo sem eftir kröfu gagnaðila samkvæmt 2. mgr. 48. gr., getur sú vanræksla verið skýrð á þann hátt sem er gagnaðilanum hagfelldast, sbr. 2. mgr. 50. gr. Í 1. mgr. þeirrar greinar er svo fyrir mælt að hafi aðili forræði á sakarefni og viðurkenni hann fyrir dómi tiltekið atvik, sem er honum óhagstætt, skuli slík viðurkenning að jafnaði lögð til grundvallar við úrlausn máls, enda þyki dómara hún hafa verið gefin af nægilegri þekkingu og skilningi og ekkert komi fram sem hnekkir henni eða veikir hana verulega.

Sé litið til fylgiskjala með reikningi stefnda frá 31. desember 2014 og aðilaskýrslu K-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef fyrir dómi fer ekki milli mála að verkið, sem stefndi krefur áfrýjanda um greiðslu á, var fólgið í endurbótum og viðgerðum á þaki fjöleignarhússins nr. 96 við Laugaveg, veggjum þess og gluggum að utanverðu. Samkvæmt 8. gr. laga nr. 26/1994, einkum 1. og 3. tölulið, telst ytra byrði hússins og ytri gluggaumbúnaður til sameignar þess og skiptist kostnaður við endurbætur og viðgerðir á þessum hlutum hússins niður á eigendur þess í samræmi við eignarhlutdeild þeirra, sbr. 2. mgr. 43. gr. og A. lið 45. gr. laganna. Þar sem Hugleiðir ehf. var aðeins eigandi hússins að hluta hafði félagið því ekki eitt hag af þessum framkvæmdum.

Stefndi reisir kröfu sína á hendur áfrýjanda sem fyrr greinir á þeirri málsástæðu að Loft 33 slf. eða H-kk-nf F-kk-nf hafi haft umboð Hugleiða ehf. til að óska eftir því við stefnda að hann ynni umrætt verk á kostnað félagsins þannig að komist hafi á bindandi samningur þess efnis. Eins og atvikum var háttað ber stefndi sönnunarbyrði fyrir þessari staðhæfingu sinni, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 23. apríl 2008 í máli nr. 429/2007 og 8. maí 2013 í máli nr. 769/2012.

Fyrir liggur að með verksamningnum 17. september 2013 fékk Loft 33 slf. eða H-kk-nf, annar eigenda þess, umboð Hugleiða ehf. til að ráða verktaka á kostnað félagsins til breyta skrifstofuhúsnæði, sem það hafði keypt á 2. hæð hússins að Laugavegi 96, í íbúðarhúsnæði. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi fullyrti H-kk-nf að verkið, sem mál þetta fjallar um, hefði fallið utan þessa samnings. Eins og sakir stóðu var þessi framburður honum óhagstæður sem aðila máls og verður því að leggja til grundvallar, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991, að hvorki hann né Loft 33 slf. hafi haft umboð samkvæmt umræddum samningi til að ráða stefnda til verksins.

Til stuðnings fyrrgreindri staðhæfingu sinni hefur stefndi skírskotað til þeirra ummæla H-kk-ef í aðilaskýrslunni að einn af eigendum Hugleiða ehf. hafi falið honum, fyrir hönd félagsins, að fá stefnda til verksins. Þar sem þessi framburður skýrslugjafa var honum augljóslega í hag eins og á stóð verður með gagnályktun frá síðastnefndu lagaákvæði að líta framhjá honum. Sökum þess að stefndi hefur ekki vísað til frekari sönnunargagna en verksamningsins frá 17. september 2013, sem samkvæmt framansögðu á ekki við rök að styðjast, telst ósannað að Hugleiðir ehf. hafi veitt H-kk-þgf eða Lofti 33 slf. umboð til að óska eftir því við stefnda að hann ynni umrætt verk að öllu leyti á kostnað félagsins. Samkvæmt því verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda í máli þessu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Eftir málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, þrotabú Hugleiða ehf., er sýkn af kröfu stefnda, HK verktaka ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 1.000.000 krónur.