748/2015

M var sakfelldur fyrir kynferðisbrot samkvæmt 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa með ólögmætri nauðung haft samræði og önnur kynferðismök við A sem ekki gat spornað við verknaðinum sökum ölvunar. Var refsing M ákveðin fangelsi í 4 ár auk þess sem honum var gert að greiða A 2.200.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. október 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur, til vara að hann verði sýknaður en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 3.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. mars 2013 til 11. júlí 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I

Ákæra í máli þessu var gefin út 4. febrúar 2014. Samkvæmt henni voru ákærða gefin að sök kynferðisbrot gegn A sem voru talin varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júní 2014 var ákærði sakfelldur samkvæmt ákærunni og honum gert að sæta fangelsi í fjögur ár ásamt því að greiða brotaþola bætur. Með dómi Hæstaréttar 5. mars 2015 í máli nr. 488/2014 var sá dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Byggðist niðurstaða Hæstaréttar á því að samning dómsins hafi verið í andstöðu við f. og g. liði 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála auk þess sem héraðsdómi hafi borið að leggja fyrir ákæruvaldið að leiða fyrir dóm til skýrslugjafar vitnið B sem var talinn hafa verið sjónarvottur að þeirri háttsemi sem ákærða var gefin að sök í fyrri lið ákæru. Var lagt fyrir héraðsdóm að fella nýjan dóm á málið að undangenginni skýrslugjöf nefnds vitnis.

Málið var tekið fyrir að nýju í héraðsdómi 18. mars 2015 og krafðist þá ákærði þess að héraðsdómarar þeir sem áður höfðu dæmt í málinu vikju sæti. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 25. mars 2015 sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 14. apríl 2015 í máli nr. 244/2015.

Málið var tekið fyrir að nýju í héraði 22. apríl 2015 og krafðist þá ákærði að þrjú tilgreind vitni sem gefið höfðu skýrslu við fyrri meðferð málsins kæmu fyrir dóminn á nýjan leik. Með úrskurði 24. apríl 2015 var þeirri kröfu hafnað og staðfesti Hæstiréttur hann með dómi 4. maí sama ár í máli nr. 315/2015.

Ekki tókst að fá vitnið B til skýrslugjafar fyrir dómi fyrr en 22. september 2015. Málið var svo dómtekið 30. sama mánaðar og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 16. október 2015.

II

Ákærði hefur aðallega krafist ómerkingar hins áfrýjaða dóms. Reisir hann þá kröfu meðal annars á því að niðurstaða dómsins sé byggð á mati á munnlegum framburði þriggja nafngreindra vitna sem gefið hafi skýrslu við aðalmeðferð málsins 16. maí 2014. Þegar hinn áfrýjaði dómur hafi verið kveðinn upp hafi verið liðnir 17 mánuðir frá því að héraðsdómur hafi hlýtt á framburð þeirra. Brjóti þessi málsmeðferð gegn meginreglum sakamálaréttarfars um réttláta og milliliðalausa málsmeðferð fyrir dómi. Eins og rakið hefur verið staðfesti Hæstiréttur úrskurð héraðsdóms um að þeir dómarar sem kváðu upp fyrri dóm í málinu skyldu ekki víkja sæti í því. Þá staðfesti Hæstiréttur enn fremur úrskurð héraðsdóms um að hafna því að nefnd vitni gæfu skýrslu fyrir dómi á ný. Þeir dómarar sem dæmdu málið í upphafi og hlýddu þá á framburð þessara vitna voru þeir sömu og kváðu upp hinn áfrýjaða dóm. Var því gætt meginreglunnar um milliliðalausa málsmeðferð, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Þá hefur ákærði ekki rökstutt á hvern hátt meginregla laganna um réttláta málsmeðferð hafi verið virt að vettugi í málinu en þáverandi verjandi hans var viðstaddur skýrslugjöf vitnanna og gafst kostur á að leggja spurningar fyrir þau. Er því hafnað kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á framangreindum forsendum.

Ákærði byggir ómerkingarkröfu sína enn fremur á því að þrír nýir dómarar hafi átt að skipa héraðsdóm við endurtekna málsmeðferð í héraði, sbr. 3. málslið 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Þá telur ákærði að með því að dómtaka málið í upphafi án þess að vitnið B gæfi skýrslu í því, þrátt fyrir augljóst mikilvægi framburðar vitnisins fyrir ákærða, hafi héraðsdómur í verki tekið þá afstöðu að sá framburður skipti ekki máli. Verði því að telja að Hæstiréttur hafi með dómi í máli nr. 488/2014 ómerkt héraðsdóminn, meðal annars með stoð í 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008.

Eins og að framan er rakið ómerkti Hæstiréttur fyrri dóm í máli þessu vegna þess að samningu hans var áfátt auk þess sem lagt var fyrir héraðsdóm að taka skýrslu af framangreindu vitni. Þá hafnaði Hæstiréttur með dómi í máli nr. 244/2015 kröfu ákærða um að nýir dómarar tækju sæti í málinu þar sem fyrri dómurinn hefði verið ómerktur af öðrum ástæðum en þeim að niðurstaða héraðsdómaranna um sönnunargildi munnlegs framburðar kynni að hafa verið röng, sem er skilyrði þess að niðurlagsákvæðið í 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 eigi við. Hefur ákærði ekki bent á önnur atvik eða aðstæður sem geta verið til þess fallnar að draga óhlutdrægni dómaranna með réttu í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Verður hinn áfrýjaði dómur því ekki ómerktur af þessum sökum.

Ákærði hefur jafnframt byggt kröfu sína um ómerkingu á því að mat héraðsdóms á munnlegum framburði vitna fyrir dómi sé rangt sem miklu varði um niðurstöðu málsins. Ekkert er fram komið í málinu um að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi sé rangt svo einhverju skipti um úrlausn málsins, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því verður ómerkingarkröfu ákærða af þeim sökum einnig hafnað.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en vexti af kröfu brotaþola sem í samræmi við kröfugerð hennar hér fyrir dómi verða ákveðnir eins og segir í dómsorði.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ákærði, M-kk-nf Ó-kk-nf, greiði A 2.200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. mars 2013 til 11. júlí 2014 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 926.550 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.