211/2003

Deilt var um hvernig skilja bæri sameiginlega yfirlýsingu samningsaðila, sem var meðal fylgiskjala kjarasamnings. Þar sem ekki naut einhlítra skýringargagna um annað þótti verða að ganga út frá því að takmörkun sú er fólgin var í yfirlýsingunni, hafi verið ætlað að hafa efnislega þýðingu við framkvæmd samninganna. Ágreiningslaust var að tiltekna launategund var ekki að finna í kjarasamningum sem máli skiptu. Varð því samkvæmt orðanna hljóðan að telja að hún félli utan yfirlýsingarinnar. Sveitarfélagið V var samkvæmt því sýknað af kröfu launþegans J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. maí 2003. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi mun hafa verið ráðinn kennari við grunnskóla á Bíldudal 1998. Þá var í gildi kjarasamningur milli launanefndar sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands, sá fyrsti eftir flutning grunnskóla frá ríki til sveitarfélaga. Gildistími samningsins var frá 1. ágúst 1997 til ársloka 2000, en á þeim tíma sömdu kennarar og einstök sveitarfélög víða um land um betri kjör en kveðið var á um í kjarasamningnum. Eftir viðræður milli áfrýjanda og nokkurra kennara við grunnskóla á Patreksfirði og Bíldudal, þar á meðal stefnda, var á fundi bæjarstjórnar áfrýjanda 12. maí 1999 samþykkt svohljóðandi tillaga: „Bæjarstjórn samþykkir eftirfarandi kaupauka til kennara og leiðbeinenda við Grunnskólann í Vesturbyggð. 1. Kennarar og leiðbeinendur fái kaupauka frá 1. maí 1999 til 31. desember árið 2000 krónur 8.500 á mánuði. 2. Kennarar og leiðbeinendur sem undirritað hafa ráðningarsamning um störf við skólann á skólaárinu 1999-2000 fái staðaruppbót 1. sept. 1999 kr. 60.000 og 1. apríl og 1. september árið 2000 kr. 40.000 hvort skipti. 3. Ofangreint miðast við 100% starf og greiðist hlutfallslega miðað við lægra starfshlutfall og fellur niður fari það niður fyrir 33%. 4. Greiðslur ná ekki til skólastjórnenda, aðstoðarskólastjóra og stundakennara. 5. Staðaruppbót samkv. 2. lið hér að framan kemur í stað húsaleigufríðinda kennara og falla því núgildandi húsaleigufríðindi kennara úr gildi hinn 1. ágúst 1999.“ Stefndi kvað í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að þau húsaleigufríðindi, sem niður skyldu falla á móti staðaruppbót samkvæmt 5. lið samþykktarinnar, hafi falist í því áfrýjandi hafi í sumum tilvikum greitt niður húsaleigu kennara, sem bjuggu í leiguhúsnæði. Hann hafi hins vegar búið í eigin húsnæði og ekki notið þeirra fríðinda. Áfrýjandi greiddi stefnda í samræmi við 1. lið samþykktarinnar til ársloka 2000 og allar þær þrjár greiðslur, sem 2. liðurinn kvað á um.

Þann 9. janúar 2001 var undirritaður nýr kjarasamningur milli launanefndar sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands fyrir grunnskóla, er gilda skyldi frá 1. janúar 2001 til 31. mars 2004. Með samningnum var gerð kerfisbreyting á launakjörum kennara, sem meðal annars fólst í því að launakerfið var einfaldað og yfirborganir voru teknar inn í grunnlaun. Meginbreytingarnar, sem í samningnum fólust, skyldu þó ekki taka gildi fyrr en í upphafi skólaársins 2001/2002. Vegna þessa var svohljóðandi sameiginleg yfirlýsing samningsaðila meðal fylgiskjala kjarasamningsins: „Forsendur kjarasamnings þessa eru að þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um viðbótarráðningarkjör sem samið hefur verið um á grundvelli launategunda kjarasamnings standi til og með 31. júlí 2001 og falli þá úr gildi.“

Áfrýjandi mun hafa greitt stefnda til 1. september 2001 þá mánaðarlegu greiðslu, sem kveðið var á um í 1. lið bæjarstjórnarsamþykktarinnar frá 12. maí 1999. Stefndi taldi að í framangreindri bókun með kjarasamningnum hefði falist að áfrýjanda bæri einnig að greiða honum staðaruppbót samkvæmt 2. lið bæjarstjórnarsamþykktarinnar vegna fyrri hluta ársins 2001 með gjalddaga 1. apríl það ár. Því hafnaði áfrýjandi og höfðaði stefndi mál þetta til heimtu slíkrar greiðslu.

II.

Áfrýjandi heldur því fram að bæjarstjórn hafi á fundi sínum 12. maí 1999 tekið einhliða ákvörðun, sem ekki hafi byggst á samningi, um að greiða staðaruppbót til kennara með þremur tilteknum greiðslum á tilteknum dögum. Samþykktin hafi þannig verið takmörkuð við þessar greiðslur og verði því eðli sínu samkvæmt með engu móti skilin þannig að í henni hafi falist annað og meira eða að á henni geti verið byggður réttur til frekari greiðslna síðar. Á þetta verður ekki fallist. Ákvörðun bæjarstjórnar áfrýjanda um staðaruppbótina var tekin í framhaldi af viðræðum við kennara við grunnskóla í sveitarfélaginu. Enda þótt hún tæki einungis til þriggja greiðslna þá skyldu þær inntar af hendi á hverju þeirra þriggja missera, sem eftir lifðu af gildistíma þágildandi kjarasamnings. Þær fólu því í sér viðbótarráðningarkjör, sem skyldu standa til loka gildistíma kjarasamningsins.

Eins og að framan er rakið skyldu viðbótarráðningarkjör sem samið hafði verið um á grundvelli launategunda kjarasamnings standa samkvæmt yfirlýsingu samningsaðila til og með 31. júlí 2001. Aðila greinir á um hvernig skilja beri þetta ákvæði og hvort það takmarki þau „viðbótarráðningarkjör“, sem framlengja skyldi, þannig að staðaruppbót samkvæmt 2. lið bæjarstjórnarsamþykktarinnar falli þar utan. Í hinum áfrýjaða dómi eru rakin meginatriði úr skýrslum B-kk-ef B-kk-ef S-kk-ef, sem var formaður samninganefndar launanefndar sveitarfélaga, og E-kk-ef J-kk-ef, formanns Kennarasamband Íslands, fyrir héraðsdómi. Þar er einnig rakið efni yfirlýsingar núverandi og fyrrverandi formanns Félags grunnskólakennara.

B-kk-nf B-kk-nf taldi að yfirlýsingin hafi einungis átt að ná til yfirborgana, sem hafi verið í formi þeirra tegunda af launum, sem kjarasamningar aðila náðu til. Þær tegundir hafi verið launaflokkar eða röðun í þá, tímakaup í dagvinnu, tímakaup í yfirvinnu og þær tegundir af álagsgreiðslum, sem í samningum séu, svo sem annaruppbót í núgildandi samningi. Kjarasamningsumboð einstakra sveitarfélaga til launanefndarinnar hafi verið takmarkað við þessar tegundir launa. Sveitarfélögin hafi gengist undir að hlíta samþykktum launanefndarinnar og kjarasamningum, sem nefndin stæði að, varðandi þessar launategundir og jafnframt skuldbundið sig til að gera ekki breytingar þar á, viðbætur né frávik. Greiðslur til kennara með öðrum hætti eða undir öðrum heitum hafi fallið utan samningsumboðsins og einnig yfirlýsingarinnar.

Megininntak í yfirlýsingu formanna Félags grunnskólakennara og skýrslu E-kk-ef J-kk-ef er að á gildistíma kjarasamnings launanefndar sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands frá miðju ári 1997 til ársloka 2000 hafi mikið kveðið að því að sveitarfélög hafi samið um eða ákveðið viðbótarráðningarkjör fyrir kennara. Flest hafi þessi ráðningarkjör miðast við gildistíma kjarasamningsins og því hafi verið nauðsynlegt að brúa bilið þar til nýtt launakerfi öðlaðist gildi 1. ágúst 2001. Samningsaðilar hafi ekki við gerð hins nýja kjarasamnings haft neina yfirsýn yfir efnisinnihald allra þeirra ákvarðana um viðbótarkjör, sem teknar höfðu verið. Þess vegna hafi aldrei komið til tals að tiltaka sérstaklega þær greiðslur, sem framlengja átti. Ætlunin með bókuninni hafi því verið sú að framlengja allar sérákvarðanir um viðbótarkjör, sem teknar höfðu verið á gildistíma síðast gildandi samnings.

Af framansögðu er ljóst að mikið ber á milli formanns samninganefndar launanefndar sveitarfélaga annars vegar og fyrrverandi og núverandi fulltrúa kennara hins vegar um hver ætlun samningsaðila hafi verið með margnefndri yfirlýsingu. Öll eru þau eða voru of nátengd þeim hagsmunum, sem málið varðar, til að ályktun um hver ætlun samningsaðilanna hafi verið verði við þær aðstæður dregin af skýrslum þeirra þannig að úrslitum ráði í máli þessu, nema því aðeins að sú ályktun verði jafnframt studd öðrum atriðum.

Samkvæmt áðurnefndri yfirlýsingu skyldu viðbótarráðningarkjör, sem samið hafði verið um á grundvelli launategunda kjarasamnings, standa til og með 31. júlí 2001. Í orðunum „launategunda kjarasamnings“ felst takmörkun á þeim viðbótarráðningarkjörum, sem framlengja skyldi. Þar sem ekki nýtur samkvæmt framansögðu við einhlítra skýringargagna um annað verður að ganga út frá því að þessari takmörkun hafi verið ætlað að hafa efnislega þýðingu við framkvæmd samninganna. Er ágreiningslaust að launategundina „staðaruppbót“ er hvorki að finna í núgildandi né áðurgildandi kjarasamningum sveitarfélaga og kennara. Verður því samkvæmt orðanna hljóðan að telja að hún falli utan yfirlýsingarinnar. Samkvæmt því verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðst í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Vesturbyggð, er sýkn af kröfu stefnda, J-kk-ef I-kk-ef.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ár 2002, fimmtudaginn 19. desember, er dómþing Héraðsdóms Vestfjarða sett í dómsal að Hafnarstræti 9, Ísafirði og háð þar af E-kk-þgf S-kk-þgf, dómstjóra.