640/2010

U starfaði hjá F og í ráðningarsamningi hennar var kveðið á um að heimili hennar skyldi vera vinnustaður hennar. Með bréfi 16. apríl 2009 var U tilkynnt um ákvörðun stjórnar F þess efnis að öll skrifstofustarfsemi félagsins yrði flutt á einn stað, að Hátúni 10b. Með bréfi 29. apríl sama ár var U sagt upp störfum með vísan til þess að hún hefði verulega vanefnt starfsskyldur sínar. Deila aðila fyrir Hæstarétti laut að því hvort U hefði verið sagt upp þannig að henni hefði borið laun í uppsagnarfresti eða hvort F hefði mátt rifta ráðningarsamningnum. Þá deildu aðilar um hvort F hefði verið heimilt að skuldajafna skaðabótakröfu sinni við kröfu U. Hæstiréttur féllst á með U að samningur við F um að heimili hennar skyldi vera vinnustaðar hennar væri hluti ráðningarkjara, sem ekki yrði breytt nema að undangenginni uppsögn. U bæri því réttur til launa í uppsagnarfresti, sem hefði verið einn mánuður samkvæmt þágildandi kjarasamningi stéttarfélags hennar. Þá var F talið heimilt að skuldajafna skaðabótakröfu sinni við kröfu U.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar samkvæmt áfrýjunarstefnu sem lögð var fyrir skrifstofu Hæstaréttar 25. september 2010 en gefin út 27. sama mánaðar. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu 10. nóvember 2010 og var málinu, með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, áfrýjað öðru sinni 16. sama mánaðar. Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 2.019.229 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. apríl 2009 til greiðsludags, að frádregnum innborgunum 129.125 krónur 17. júlí 2009, 229.460 krónur 4. ágúst 2009, 114.730 krónur 1. desember 2009 og 343.640 krónur 2. júlí 2010. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast sýknu og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Við flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram hjá málsaðilum að stefndu í héraði, Fríðuhús-dagvistun minnissjúkra, Drafnarhús-félag og Maríuhús-dagþjálfun væru í raun sérstakar deildir í stefnda Félagi áhugafólks og aðstandenda alzheimersjúklinga og annarra skyldra sjúkdóma og lytu stjórn þess félags. Voru málsaðilar sammála um að fella niður aðild þessara deilda stefnda að málinu.

II

Eins og fram kemur í héraðsdómi hafði áfrýjandi verið starfsmaður stefnda í tæplega þrjú ár er henni var sagt upp störfum í apríl 2009 á þeim grunni að hún hefði verulega vanefnt starfsskyldur sínar. Áfrýjandi fékk hvorki greidd laun fyrir þann mánuð né í uppsagnarfresti. Hún taldi uppsögnina ólögmæta. Gerði hún kröfu um að fá greidd laun fyrir aprílmánuð 2009 og laun í uppsagnarfresti sem hún kvað hafa verið þrír mánuðir miðað við 1. maí 2009. Þá krafðist hún greiðslu vegna útlagðs skrifstofukostnaðar. Stefndi krafði áfrýjanda á hinn bóginn um greiðslu skaðabóta sökum þess að áfrýjandi hefði ekki skilað stefnda tölvubúnaði í eigu stefnda, sem áfrýjandi hefði haft til afnota við störf sín.

Með hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að stefnda hafi verið heimilt að rifta ráðningarsamningnum án greiðslu launa í uppsagnarfresti og einnig var fallist á kröfu stefnda vegna tölvubúnaðarins að fjárhæð 229.614 krónur. Á hinn bóginn var áfrýjandi talin eiga rétt á launum fyrir allan aprílmánuð 2009 að fjárhæð 502.317 krónur, þó riftun hafi verið talin taka gildi 29. þess mánaðar. Jafnframt var fallist á að áfrýjandi hafi átt rétt til greiðslu útlagðs skrifstofukostnaðar vegna frímerkja og blekhylkis að fjárhæð 9.990 krónur. Þá var málskostnaður felldur niður.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms greiddi stefndi áfrýjanda skuldina samkvæmt dómsorðinu, 282.693 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. maí til 30. júní 2010. Stendur þá eftir sá ágreiningur hvort áfrýjanda hafi verið sagt upp með ólögmætum hætti þannig að henni hafi borið laun í uppsagnarfresti og hvort stefnda hafi verið heimilt að skuldajafna skaðabótakröfu sinni við kröfu áfrýjanda.

III

Fram er komið að áfrýjandi var ráðin til starfa hjá stefnda um haustið 2006. Var starf hennar fólgið í að vera aðstoðarmaður H-kk-ef H-kk-ef þáverandi framkvæmdastjóra stefnda. H-kk-nf er faðir áfrýjanda. Vegna aukins umfangs í starfsemi stefnda ákvað stjórn hans að ráða um vorið 2008 til viðbótar annan framkvæmdastjóra, E-kvk-þf B-kvk-þf J-kvk-þf. Átti hún að starfa við hlið H-kk-ef en annast störf er lutu ekki beinlínis að þeim húsum sem fyrr voru nefnd. Til samræmis við framangreint mun hafa verið gerð breyting á umfangi starfs áfrýjanda, sem þó var áfram sérstakur aðstoðarmaður H-kk-ef. Var þá fyrst gerður skriflegur ráðningarsamningur við áfrýjanda en í honum kemur fram að hann hafi verið kynntur á stjórnarfundi stefnda 7. maí 2008.

Í samningnum var verksviði áfrýjanda lýst þannig: „Annast starf samkvæmt fyrirliggjandi starfsheiti „skrifstofumaður“.“ Þá var að finna ákvæði um laun áfrýjanda og um greiðslu fyrir akstur, 300 km fyrir hvern mánuð. Loks var kveðið á um að samningurinn skyldi gilda frá 1. júlí 2008 og vera „uppsegjanlegur samkvæmt kjarasamningum viðkomandi starfsmanns og stéttarfélags hans.“ Í gögnum málsins er að finna starfslýsingu áfrýjanda, sem einnig var kynnt á fundi stjórnar stefnda 7. maí 2008. Þar kemur meðal annars fram að næsti yfirmaður áfrýjanda sé framkvæmdastjóri sá sem annast eigi starfsemi húsa stefnda. Í starfslýsingunni eru þættir starfs áfrýjanda taldir upp í mörgum liðum og voru þeir meðal annars fólgnir í að útbúa reikninga fyrir Tryggingastofnun ríkisins, setja upp launakerfi í svokölluðu dk-hugbúnaðarkerfi, ganga frá og senda út launaseðla, annast skilagreinar til lífeyrissjóða og stéttarfélaga, annast vefskil á skatti, setja upp skjöl til bókhalds, útbúa og senda út reikninga.

Auk þessa gerði H-kk-nf H-kk-nf skriflegan samning við áfrýjanda 15. júlí 2008, með gildistíma frá 1. þess mánaðar „um vinnuaðstöðu“. Í samningnum segir að áfrýjandi leggi til húsnæði, ljós, hita og búnað fyrir þá vinnu sem hún inni af höndum.

E-kvk-nf B-kvk-nf J-kvk-nf lét af störfum fyrir stefnda um áramótin 2009 og var S-kvk-nf A-kvk-nf ráðin framkvæmdastjóri í hennar stað. Fram er komið að gert hafi verið ráð fyrir að H-kk-nf H-kk-nf skyldi vera S-kvk-þgf innan handar við upphaf starfa hennar. Í byrjun mars 2009 veiktist H-kk-nf á hinn bóginn alvarlega og gat ekki sinnt störfum sínum eftir það. Fól stjórn stefnda því S-kvk-þgf að annast einnig þá starfsemi stefnda sem heyrt hafði undir H-kk-þf. Í héraðsdómi eru að nokkru rakin samskipti S-kvk-ef og áfrýjanda í mars og apríl 2009 og segir í dóminum að áfrýjandi hafi ekki svarað bréfum og fyrirspurnum S-kvk-ef eftir 7. apríl 2009. Áfrýjandi hefur á hinn bóginn lagt fyrir Hæstarétt ný gögn sem bera með sér að bréfleg samskipti hafi átt sér stað milli þeirra S-kvk-ef eftir þann tíma. Til að mynda segir í bréfi áfrýjanda til framkvæmdastjóra stefnda 14. apríl 2009, sem var fyrsti virkur dagur eftir páska það ár: „Sæl S-kvk-nf, ég verð upp á spítala með dótturinni í dag. Hef samband í fyrramálið.“ Þá lýsir áfrýjandi í bréfi til S-kvk-ef 24. apríl spítalavist dóttur sinnar og vilja sínum til að sinna störfum með þeim orðum að „allt verður komið í eðlilegt horf núna á allra næstu dögum.“ Áfrýjandi lagði fram fyrir Hæstarétt vottorð um læknismeðferð langveikrar dóttur sinnar til loka apríl 2009. Stefndi hefur ekki andmælt efni þessara gagna, að öðru leyti en því að ekki sé tekið undir þá fullyrðingu sem fram kemur í áðurnefndu bréfi áfrýjanda 24. apríl 2009 að hún hafi ítrekað sent S-kvk-þgf skrifleg skilaboð gegnum síma.

Eins og fram kemur í héraðsdómi sendi M-kvk-nf T-x-x J-kvk-nf formaður stefnda bréf til áfrýjanda 16. apríl 2009 þar sem segir: „Á fundi sínum þann 15. apríl 2009 samþykkti stjórn FAAS eftirfarandi bókun: „Stjórn ákvað að öll starfsemi félagsins verði tafarlaust og ekki seinna en 25. apríl nk. flutt á einn stað, það er í Þjónustusetrið í Hátúni 10b og full skrifstofustarfsemi félagsins hefjist frá þjónustusetrinu frá og með 30. apríl 2009“. Þetta þýðir að öll þau gögn og tækjabúnaður í eigu FAAS sem nú eru í notkun á heimili þínu að Einivöllum 5 í Hafnarfirði, eiga að vera flutt í húsnæði Þjónustusetursins innan ofangreindra tímamarka. Þar með fer öll skrifstofuvinna félagsins - þar með talin þín vinna - fram á skrifstofu félagsins að Hátúni 10, b frá og með 25. apríl nk. ...“ Áfrýjandi brást ekki sérstaklega við bréfi þessu, en fram er komið að henni barst ekki bréfið fyrr en 27. apríl 2009. Þá sendi stefndi áfrýjanda bréf 29. apríl 2009, en þar segir meðal annars svo: „Vegna vanrækslu og brotthlaups úr starfi ert þú ekki lengur starfsmaður FAAS-félags áhugafólks og aðstandenda Alzheimersjúklinga og annarra skyldra sjúkdóma og ber þér að skila af þér öllum gögnum og tækjabúnaði í eigu félagsins sem eru í vörslu á heimili þínu ... í síðasta lagi föstudaginn 8. maí 2009 kl. 16.00.“

IV

Þrátt fyrir að málsaðila greini á um hvort framangreint bréf stefnda 27. apríl 2009 eða bréf hans 16. sama mánaðar hafi falið í sér riftun á ráðningarsamningi við áfrýjanda, eru aðilar sammála um að áfrýjanda hafi borist bæði þessi bréf fyrir lok apríl 2009. Reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn raunar á því að henni hafi verið sagt upp störfum þegar hinn 16. apríl 2009.

Eins og áður greinir kvað framangreindur samningur 15. júlí 2008 á um að áfrýjandi skyldi inna starf sitt af hendi frá heimili sínu. Fram kom í skýrslu M-kvk-ef T-x-x J-kvk-ef, formanns stjórnar stefnda, fyrir héraðsdómi að hún hafi vitað að áfrýjandi sinnti starfinu frá heimili sínu. Er ekkert annað fram komið í málinu en að umsamin vinnutilhögun hafi verið sú sem áfrýjandi heldur fram. Verður því ekki fallist á fullyrðingar stefnda í aðra veru.

Af því sem fram er komið er fallist á með áfrýjanda að samningur við stefnda um að heimili hennar skyldi vera vinnustaður hennar sé hluti af ráðningarkjörum sem ekki verði breytt nema að undangenginni uppsögn. Verður því talið að bréf stefnda 16. apríl 2009, er áfrýjanda barst 27. þess mánaðar, hafi falið í sér fyrirvaralausa uppsögn á ráðningarsamningi áfrýjanda. Ekki eru efni til að telja að skrifleg andmæli áfrýjanda 22. næsta mánaðar hafi komið of seint fram og að líta beri til þess við niðurstöðu málsins, eins og stefndi byggir á. Þá skiptir þegar af framangreindum ástæðum ekki máli hvort stefndi hafi fært sönnur á að áfrýjandi hafi vanefnt starfskyldur sínar svo verulega að réttlætt hafi riftun á ráðningarsamningi hennar með síðara bréfi stefnda 29. apríl 2009.

Af framansögðu leiðir að áfrýjanda bar réttur til greiðslu launa í uppsagnarfresti, en fallist er á með stefnda að sá frestur hafi verið einn mánuður samkvæmt þágildandi kjarasamningi stéttarfélags hennar Verkalýðsfélagsins Hlífar við Samtök atvinnulífsins. Andmæli stefnda við fjárhæð mánaðarlauna áfrýjanda er felast í almennri kvörtun um að laun áfrýjanda hafi hækkað um þriðjung frá ráðningarsamningi áfrýjanda 7. maí 2008 og til mars 2009 eru óljós og hafa ekki þýðingu fyrir niðurstöðu málsins. Hinar samningsbundnu greiðslur samkvæmt ráðningarsamningi áfrýjanda vegna maímánaðar 2009, 502.317 krónur, féllu í gjalddaga 1. júní 2009. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 skulu dráttarvextir eftir 1. mgr. 6. gr. laganna reiknast frá þeim tíma og til greiðsludags.

Af þeim samningum sem að framan eru raktir um ráðningarkjör áfrýjanda og öðrum gögnum málsins verður ekki séð að um hafi samist milli málsaðila að umþrættur tölvubúnaður skyldi vera í hennar eigu, en verðmæti búnaðarins er óumdeilt og bar áfrýjanda að afhenda stefnda búnaðinn líkt og hann krafðist. Verður því niðurstaða héraðsdóms staðfest um þetta atriði.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Félag áhugafólks og aðstandenda alzheimersjúklinga og annarra skyldra sjúkdóma, greiði áfrýjanda, U-kvk-þgf A-kvk-þgf H-kvk-þgf, 502.317 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.