162/2004

Ó krafði Á og B óskipt um greiðslu kostnaðar sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna skólagöngu fatlaðrar dóttur sinnar í Reykjavík. Hafði héraðsdómur vísað kröfu hennar á hendur B frá dómi. Í Hæstarétti var talið að kröfur Ó á hendur Á og B tengdust með þeim hætti að Ó hefði verið rétt að miða við að um samlagsaðild væri að ræða varnarmegin, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Umfjöllun héraðsdóms um að hvorki yrði séð af lögum né af samningi að B bæri óskipta ábyrgð með hverju sveitarfélagi fyrir sig, sem aðili að samlaginu, væri atriði sem kæmi til álita við efnisniðurstöðu málsins samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Yfirlýsing Ó um að hún teldi samaðild vera til varnar leiddi ekki ein og sér til þess að vísa ætti málinu frá dómi, hvað þá einungis hvað varðaði annan málsaðilann, líkt og gert var með hinum kærða úrskurði. Þá var ekki talið að málatilbúnaður Ó væri svo vanreifaður eða óljós vegna aðildar að ekki yrði lagður á málið efnisdómur. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. apríl 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar og 6. maí 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. apríl 2004, þar sem kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðilanum Byggðasamlagi Húnavallaskóla var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfur hennar á hendur varnaraðilum til efnismeðferðar. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðilinn Áshreppur hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Atvikum málsins eru ekki gerð fullnægjandi skil í hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt gögnum málsins var sóknaraðili búsett í Áshreppi í Austur-Húnavatnssýslu þegar í ljós kom að dóttir hennar, sem er fædd 1995, var heyrnarskert. Hefur stúlkan af því tilefni sótt skóla í Reykjavík frá hausti 1998. Sóknaraðili hefur frá þeim tíma haldið heimili í Reykjavík ásamt fyrrgreindri dóttur sinni og annarri eldri ásamt því að halda heimili í Áshreppi, en faðir stúlkunnar mun vera áfram búsettur þar. Fyrir liggur að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla hefur borið nokkurn kostnað vegna skólagöngu stúlkunnar í Reykjavík jafnframt því sem sóknaraðili naut fjárstuðnings frá félagsþjónustu Austur-Húnavatnssýslu vegna fötlunar hennar og kostnaðar við að halda tvö heimili af framangreindum sökum.

Í máli þessu krefst sóknaraðili greiðslu kostnaðar sem hún hefur þurft að bera vegna skólagöngu dóttur sinnar í Reykjavík. Samkvæmt héraðsdómsstefnu er annars vegar um að ræða kostnað vegna húsaleigu frá september 2000 til mars 2003 og hins vegar útgjöld vegna hita, rafmagns og húsfélagsgjalda frá september 2001 til maí 2003. Stefndi sóknaraðili báðum varnaraðilum fyrir héraðsdóm til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar óskipt með vísan til 18. gr. laga nr. 91/1991. Með hinum kærða úrskurði var máli hennar á hendur varnaraðilanum Byggðasamlagi Húnavallaskóla vísað frá dómi á þeirri forsendu að það væri vanreifað hvað varðaði óskipta aðild varnaraðilanna.

II.

Sóknaraðili heldur því fram að varnaraðilar beri óskipta ábyrgð á kostnaði þeim, sem hún hafi orðið fyrir vegna skólagöngu dóttur sinnar í Reykjavík. Þar sem deilt sé um skyldur samkvæmt lögum nr. 66/1995 um grunnskóla en ekki skyldur sveitarfélags samkvæmt lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga sé aðild beggja varnaraðila nauðsynleg. Þetta komi ekki í veg fyrir að annar varnaraðilinn geti verið sýknaður af kröfu sóknaraðila þótt hinn verði látinn sæta ábyrgð. Þá heldur sóknaraðili því fram að í hinum kærða úrskurði felist í raun efnisdómur þar sem því hafi verið hafnað að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla geti borið ábyrgð á þeim kostnaði sem ágreiningur málsaðila lýtur að. Bendir sóknaraðili á að sé ekki fyrir hendi skýr lagastoð fyrir óskiptri ábyrgð varnaraðila ætti það að leiða til frávísunar málsins í heild. Sé úrskurður héraðsdóms að þessu leyti í mótsögn við sjálfan sig.

Varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla bendir á að til þess að skilyrði samaðildar séu fyrir hendi þurfi sóknaraðili að sýna fram á, með ótvíræðum hætti, að varnaraðilarnir kunni báðir að bera óskipta ábyrgð á greiðslu þeirrar kröfu sem um ræðir í málinu. Þegar metin sé nauðsyn samaðildar til varnar í dómsmáli beri að líta til þess hvort skylda, sem hvíli sameiginlega á tveimur eða fleiri, sé þess eðlis að enginn einn þeirra geti efnt hana í þágu þeirra allra upp á sitt eindæmi eða verði krafinn um að gera það. Sé ljóst að sóknaraðili eigi þann eina kost að krefja einungis annan varnaraðila í málinu um greiðslu kröfunnar. Varnaraðili bendir á að fyrir liggi samningur um stofnun Byggðasamlags Húnavallaskóla þar sem skýrlega sé tekið fram að tilgangurinn með stofnun þess sé að reka og byggja upp grunnskóla á grundvelli laga nr. 66/1995, sbr. 2. gr. samningsins. Í umræddum samningi séu ekki takmarkanir á framsali þeirra réttinda og skyldna, sem felast í rekstri grunnskóla, enda ekki lagaheimildir fyrir slíkum takmörkunum. Geti sóknaraðili ekki byggt á því að réttarstaða varnaraðilans hafi verið svo óljós að henni hafi borið nauðsyn til að stefna báðum varnaraðilum fyrir dóm og krefjast þess að þeir beri sameiginlega ábyrgð á umræddum kostnaði. Þá verði ekki af héraðsdómsstefnu ráðið á hverju þessi óskipta ábyrgð sé byggð. Hvorki sé rökstutt að hún sé reist á reglum skaðabótaréttar né kröfuréttar auk þess sem ekki verði séð að lög standi til þess að óskipt ábyrgð hafi stofnast.

III.

Í máli þessu er eins og áður greinir deilt um greiðslu kostnaðar, sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir vegna skólagöngu fatlaðrar dóttur sinnar í Reykjavík. Hefur sóknaraðili stefnt báðum varnaraðilum til greiðslu óskipt og um aðild vísað til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar verður máli frávísað ef brugðið er út af skyldu til samaðildar. Af því sem fram er komið í málinu verður að telja að kröfur sóknaraðila á hendur varnaraðilum tengist með þeim hætti að sóknaraðila hefði verið rétt að miða við að um samlagsaðild væri að ræða varnarmegin, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Báðir varnaraðilar hafa krafist sýknu á grundvelli aðildarskorts. Umfjöllun í hinum kærða úrskurði um að hvorki verði séð af lögum né af tilgreindum samningi að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla beri óskipta ábyrgð með hverju sveitarfélagi fyrir sig, sem aðili er að samlaginu, er atriði er kemur til álita við efnisniðurstöðu málsins samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Yfirlýsing sóknaraðila í máli þessu um að hann telji samaðild vera til varnar leiðir ekki ein og sér til þess að máli eigi að vísa frá dómi, hvað þá einungis hvað varðar annan málsaðilann, líkt og gert var með hinum kærða úrskurði. Verður ekki talið að málatilbúnaður sóknaraðila sé svo vanreifaður eða óljós vegna aðildar að ekki verði lagður á málið efnisdómur. Er því hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að aðilarnir beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfu sóknaraðila, Ó-kvk-ef Ö-kvk-ef S-kvk-ef, á hendur varnaraðilum, Áshreppi og Byggðasamlagi Húnavallaskóla, til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.