230/2004

Ágreiningur reis meðal erfingja X við skipti á dánarbúi hans. Töldu erfingjarnir A, B, C og D að erfinginn E væri í skuld við dánarbúið. Stafaði sú skuld annars vegar af því að hluta af söluandvirði eignarhluta X í þar til greindu landi hafi verið ráðstafað til E og hins vegar af því að E hafi tekið fé af bankareikningi X og nýtt í eigin þágu. Tókst E ekki að sanna að X hafi ráðstafað áðurnefndum hluta söluandvirðisins sem gjöf til hans eða að úttektir af bankareikningi X hafi verið varið í þágu X utan tveggja reikninga vegna sumarbústaðar í eigu dánarbúsins. Var því að stærstum hluta fallist á kröfu A, B, C og D.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 20. apríl 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. júní sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. apríl 2004, þar sem varnaraðila var gert að greiða dánarbúi X 699.942 krónur með dráttarvöxtum frá 7. apríl 2004 til greiðsludags. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt þannig að varnaraðila verði gert að greiða dánarbúi X 2.762.462 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. nóvember 2003 til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Faðir málsaðila, X, lést [...] 2001. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 17. maí 2002 var dánarbú hans tekið til opinberra skipta. Ágreiningur reis meðal erfingja. Krafðist skiptastjóri með vísan til 122. gr. laga nr. 20/1991 úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um þann ágreining með bréfi 21. september 2003. Sóknaraðilar telja varnaraðila í skuld við dánarbúið. Stafi sú skuld annars vegar af því að hluta af söluandvirði eignarhluta föður málsaðila í landi [...] í Borgarbyggð, sem seldur var 24. maí 1999, hafi verið ráðstafað til varnaraðila og hins vegar af því að varnaraðili hafi tekið fé af bankareikningum föður þeirra og nýtt í eigin þágu. Með hinum kærða úrskurði var skorið úr þessum ágreiningi.

II.

X seldi 1/6 hluta jarðarinnar [...] í Borgarbyggð með kaupsamningi og afsali 24. maí 1999. Kaupverðið, 3.900.000 krónur að frádregnum 63.322 krónum vegna uppgjörs á veiðileigu fyrir Norðurá, var greitt samdægurs til lögmanns þess, sem gætti hagsmuna X við söluna. Lögmaðurinn gaf 28. sama mánaðar út reikning að fjárhæð 260.960 krónur vegna starfa sinna við söluna. Þann sama dag gaf lögmaðurinn út tékka til X að fjárhæð 3.575.718 krónur, sem nam söluverði eignarhlutans í jörðinni að fádregnum framangreindum fjárhæðum vegna veiðileigu og lögmannsþóknunar. X framseldi tékka þennan eyðuframsali. Meðal gagna málsins er viðskiptakvittun frá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis 28. maí 1999. Í fyrirsögn hennar er X tilgreindur viðskiptamaður. Í texta kvittunarinnar eru innlegg sundurliðuð í tvennt. Annars vegar 1.300.000 krónur og hins vegar 2.275.718 krónur og er kennitala varnaraðila tilgreind á eftir orðinu greiðandi varðandi þau bæði. Neðst á kvittuninni er síðan textinn „ávísanir 3.575.718,00“ og „samtals út 3.575.718,00“. Loks er meðal gagna málsins tékki að fjárhæð 1.300.000 krónur útgefinn sama dag af sparisjóðnum til varnaraðila.

Í hinum kærða úrskurði er rakin frásögn varnaraðila þess efnis að X hafi farið með tékkann í Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, innleyst hann og keypt annan tékka að fjárhæð 1.300.000 krónur á nafni varnaraðila fyrir hluta andvirðisins, sem hann hafi afhent varnaraðila að gjöf. Ekki verður talið með hliðsjón af framanrituðu að tilgreining X sem viðskiptamanns á framangreindri viðskiptakvittun renni ein sér nægilegum stoðum undir þessa frásögn varnaraðila. Þar sem engin önnur gögn styðja fullyrðingar hans hefur varnaraðila ekki tekist að sanna að X hafi ráðstafað 1.300.000 krónum af söluverð eignarhlutans í [...] sem gjöf til hans.

III.

Kröfugerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti er í annan stað reist á því að varnaraðili sé í skuld við dánarbúið um 1.462.462 krónur, sem séu óheimilar úttektir hans af reikningi föður málsaðila umfram innborganir á árunum 1999 til 2001. Er það í samræmi við endanlega kröfugerð sóknaraðila í héraði að öðru leyti en því að þau fallast á niðurstöðu héraðsdóms um að varnaraðili verði ekki endurkrafinn um 100.000 króna úttekt föður málsaðila af reikningi sínum, sem hann greiddi inn á greiðslukortareikning eiginkonu varnaraðila.

Á skiptafundi í dánarbúi X 12. desember 2002 var tekin sú ákvörðun að láta ekki opna aftur fyrir rafmagn til sumarbústaðar í eigu búsins, en lokað hafði verið fyrir það. Varnaraðili, sem ekki var viðstaddur umræddan skiptafund, lét upp á sitt eindæmi opna aftur fyrir rafmagnið. Gerir hann kröfu um að kostnaður, sem hann greiddi vegna rafmagns og hita í bústaðnum, að fjárhæð 109.650 krónur komi til skuldajöfnuðar á móti endurgreiðslukröfu sóknaraðila. Aðila greinir á um hvort nauðsyn hafi borið til að opna aftur fyrir rafmagnið til að forða bústaðnum frá skemmdum. Hefur varnaraðili engin gögn lagt fram um nauðsyn þess. Getur hann þegar af þeirri ástæðu ekki reist kröfur á hendur búinu á þessum grunni.

Meðal gagna málsins er kvittun fyrir útborgun af bankareikningi X 23. júní 1999 að fjárhæð 350.000 krónur. Varnaraðili kveðst hafa tekið þessa fjárhæð út af reikningi föður málsaðila og keypt fyrir efni, sem notað hafi verið til að smíða geymslu við framangreindan sumarbústað. Varnaraðili hefur enga reikninga lagt fram þessu til stuðnings, en kveðst hafa afhent þá föður sínum. Fyrir Hæstarétt hafa sóknaraðilar lagt útprentun úr skrám Fasteignamats ríkisins þar sem byggingarár umræddrar geymslu er talið vera 1998. Þegar framangreint er virt hefur varnaraðila ekki tekist að sanna að umræddri úttekt hafi verið varið til efniskaupa vegna smíði geymslu við sumarbústað föður málsaðila.

Varnaraðili kveðst hafa greitt 5.170 króna kostnað vegna salernis í margnefndum sumarbústað. Hefur hann lagt fram tvo reikninga vegna efniskaupa í byggingarvöruverslunum, þann 9. júní 2001 að fjárhæð 4.147 krónur og 26. sama mánaðar að fjárhæð 1.023 krónur. Verður að telja að varnaraðili hafi leitt að því nægar líkur að hann hafi greitt þennan kostnað vegna framkvæmda við bústaðinn og kemur framangreind fjárhæð því til lækkunar kröfu sóknaraðila.

Varnaraðili kveðst hafa greitt níu reikninga vegna útfarar föður málsaðila samtals að fjárhæð 297.700 krónur. Krefst hann þess að þessar greiðslur komi til frádráttar kröfu sóknaraðila á hendur sér. Hefur hann lagt umrædda reikninga fram í málinu. Meðal þeirra er reikningur frá Útfararstofu kirkjugarðanna ehf. að fjárhæð 243.518 krónur, sem ekki ber áritun um greiðslu. Fyrir Hæstarétt hafa sóknaraðilar lagt yfirlit 19. apríl 2004 frá Kaupþingi Búnaðarbanka hf., sem virðist sýna að umræddur reikningur sé enn ógreiddur, svo sem sóknaraðilar halda fram. Getur varnaraðili því ekki reist endurgreiðslukröfu til skuldajafnaðar á móti kröfu sóknaraðila á því að hann hafi greitt þennan hluta útfararkostnaðarins. Sá kostnaður, sem varnaraðili hafði vegna útfararinnar samkvæmt hinum reikningunum átta, kemur hins vegar til frádráttar kröfu sóknaraðila.

Samkvæmt framangreindu verður varnaraðili dæmdur til að greiða dánarbúi X 2.703.110 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði. Upphafstími dráttarvaxta miðast við 28. nóvember 2003, en þann dag lögðu sóknaraðilar fram í héraði greinargerð með sundurliðaðri kröfu, sbr. til hliðsjónar 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Varnaraðili, E, greiði dánarbúi X 2.703.110 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. nóvember 2003 til greiðsludags.

Varnaraðili greiði sóknaraðilum, A, B, C og D, samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.