343/2005

Fyrirtækið M hf. leitaði heimildar til greiðslustöðvunar 19. desember 2002, sem fallist var á með úrskurði 27. sama mánaðar. Síðar fékk félagið heimild til að leita nauðasamninga og var að lokum tekið til gjaldþrotaskipta 5. nóvember 2003. Þrotabú félagsins krafðist riftunar ýmissa greiðslna vegna vanskila þess við L hf. Fallist var á riftun greiðslu, sem fólst í yfirtöku L hf. á fasteign í eigu M hf., samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991. M hf. hafði enn fremur greitt inn á vanskilaskuldina með sjö víxlum, sem ýmist fóru fram á greiðslustöðvunartíma eða meðan leitað var nauðasamninga án þess að fyrir lægi að aðstoðarmaður við greiðslustöðvun og umsjónarmaður með nauðasamningsumleitun hefði samþykkt þær. Talið var að heimilt hefði verið að rifta þessum greiðslum hvort heldur væri samkvæmt 134. gr. eða 139. gr. laga nr. 21/1991, enda væru þar um að ræða sjálfstæðar og valkvæðar heimildir. Bar L hf. því að endurgreiða þrotabúi M hf. fjárhæð, sem svaraði til þessara greiðslna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 2. ágúst 2005. Hann krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar til nýrrar dómsálagningar. Til vara krefst hann sýknu af kröfum gagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 11. október 2005. Hann krefst þess aðallega að staðfest verði riftun á greiðslu viðskiptaskuldar Móa hf. við aðaláfrýjanda að fjárhæð 40.059.276 krónur og að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að endurgreiða gagnáfrýjanda samtals 30.687.013 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 17.382.424 krónum frá 1. september 2002 til 1. maí 2003, af 18.851.174 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 25.440.348 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 26.605.348 krónum frá þeim degi til 1. september sama ár, af 27.850.080 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 29.412.175 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, en síðan af 30.687.013 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann riftunar sömu greiðslu og í aðalkröfu og að aðaláfrýjanda verð gert að endurgreiða gagnáfrýjanda 17.382.424 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í aðal- og varakröfu bæði í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Ómerkingarkrafa aðaláfrýjanda er á því reist að samkvæmt dómsorði héraðsdóms sé rift sölu fasteignar og afhendingu víxla. Ákvæði 134. gr. og 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem riftunarkrafa gagnáfrýjanda sé byggð á, heimili riftun á greiðslu skuldar við tiltekin skilyrði enda hafi krafa gagnáfrýjanda verið um riftun á greiðslu viðskiptaskuldar. Dómsorðið sé því ekki í samræmi við kröfugerðina og beri því að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu aftur í hérað til dómsálagningar að nýju. Fallist er á það með aðaláfrýjanda að dómsorðið sé ekki í samræmi við kröfugerð gagnáfrýjanda. Hins vegar er í forsendum héraðsdóms tekin afstaða til kröfugerðar og málsástæðna gagnáfrýjanda á réttum grundvelli og er því ekki þörf á því að ómerkja héraðsdóm vegna framangreindra galla á dómsorði.

II.

Fram er komið að Móar hf. hafði staðið í viðskiptasambandi við aðaláfrýjanda um nokkurt skeið. Fólust viðskiptin í því að Móar hf. leigði með fjármögnunarleigusamningi ýmsa muni af aðaláfrýjanda til notkunar í rekstri félagsins og var þar aðallega um að ræða vinnslulínu sem notuð var í sláturhúsi þess. Í héraðsdómi kemur fram að beiðni Móa hf. um heimild til greiðslustöðvunar barst Héraðsdómi Reykjavíkur 19. desember 2002 og var fallist á hana með úrskurði 27. þess mánaðar. Þá var Móum hf. veitt heimild til að leita nauðasamnings með úrskurði 9. apríl 2003. Lauk þá greiðslustöðvun samkvæmt 2. tölulið 2. mgr. 23. gr. laga um gjaldþrotaskipti og við tók tímabil þar sem gætti sambærilegra réttaráhrifa og við greiðslustöðvun, sbr. 1. mgr. 40. gr. laganna. Með dómi Hæstaréttar 7. október 2003 í máli nr. 303/2003 var hafnað kröfu félagsins um staðfestingu nauðasamnings og féll þá endanlega niður heimildin til að leita hans samkvæmt 6. tölulið 41. gr., sbr. 59. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Bú Móa hf. var síðan tekið til gjaldþrotaskipta 5. nóvember 2003. Samkvæmt 2. og 3. mgr. 2. gr. sömu laga var frestdagur við skiptin því 19. desember 2002.

III.

Hinn 30. ágúst 2002 var gert samkomulag milli aðaláfrýjanda og Móa hf. vegna vanskila þess síðarnefnda. Samkvæmt samkomulaginu skyldi aðaláfrýjandi kaupa fasteignina að Bæjarflöt 6 í Reykjavík af Móum hf. fyrir 46.500.000 krónur. Kaupverðið yrði greitt með yfirtöku áhvílandi skulda og með greiðslu inn á vanskil Móa hf. hjá stefnda, sem varð 12.882.424 krónur. Auk þess veitti aðaláfrýjandi félaginu 4.500.000 króna afslátt af vanskilum. Miðar gagnááfrýjandi við að með kaupunum hafi aðaláfrýjandi fengið greiðslu alls að fjárhæð 17.382.424 krónur. Kaupsamningur um fasteignina var dagsettur 15. október 2002. Ekki verður á það fallist að þessi afsláttur hafi komið aðaláfrýjanda að notum sem greiðsla í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti og verður því ekki fallist á endurkröfu þeirrar fjárhæðar. Samkvæmt framangreindu samkomulagi aðaláfrýjanda og Móa hf. voru vanskilaskuldir félagsins að fjárhæð 12.882.424 krónur greiddar með yfirtöku hans á fasteigninni. Greitt var innan sex mánaða fyrir frestdag. Yfirtaka fasteigna var ekki venjulegur greiðslumáti í viðskiptum aðila. Ber að fallast á riftun greiðslu greindrar fjárhæðar samkvæmt 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti og niðurstöðu héraðsdóms um endurgreiðslu fjárhæðarinnar með vöxtum svo sem þar greinir.

IV.

Samkvæmt skýrslu aðstoðarmanns Móa hf. á greiðslustöðvunartímanum stöðvaði viðskiptabanki félagsins öll viðskipti við það á þeim tíma, og hafi það gert rekstur þess mjög erfiðan. Vegna þessa hafi verið samið við stærstu viðskiptavini félagsins um að þeir greiddu andvirði keyptra afurða með viðskiptavíxlum. Víxlum þessum hafi svo verið ráðstafað sem greiðslu til annarra. Samkvæmt gögnum málsins greiddu Móar hf. aðaláfrýjanda með sjö slíkum víxlum að nafnvirði 22.083.744 krónur. Aðilar eru sammála um að af andvirði þessara víxla hafi aðaláfrýjandi fengið alls 13.304.589 krónur, sem þannig hafi nýst honum sem greiðsla á kröfum á hendur Móum hf., en afganginn hafi hann greitt félaginu í peningum. Fram er komið að í viðskiptum aðaláfrýjanda og Móa hf. höfðu greiðslur farið fram í peningum fyrir greiðslustöðvun félagsins. Almennt séð var því greitt með óvenjulegum greiðslueyri. Það gat ekki farið fram hjá aðaláfrýjanda hver greiðslugeta Móa hf. var á þessum tíma. Af gögnum málsins verður ekki séð að greiðslur Móa hf. til aðaláfrýjanda, hvorki á meðan greiðslustöðvun stóð né nauðasamningsumleitunum, hafi fylgt gjalddögum og fjárhæðum fjármögnunarleigusamningsins. Var því ótvírætt um greiðslu á vanskilaskuld að ræða. Ein af þessum greiðslum fór fram á greiðslustöðvunartíma en hinar meðan leitað var nauðasamnings. Til þess að greiðslurnar væru heimilar urðu aðstoðarmaður við greiðslustöðvun og umsjónarmaður með nauðasamningsumleitun að samþykkja þær. Umsjónarmaðurinn sagðist í skýrslu ekki hafa samþykkt greiðslu nokkurra skulda og ósannað er að aðstoðarmaður á greiðslustöðvunartímanum hafi samþykkt þessar greiðslur. Verður ekki annað af gögnum málsins ráðið en að riftun þessara greiðslna sé heimil hvort heldur er samkvæmt 134. gr. eða 139. gr. laga um gjaldþrotaskipti, en hér er um að ræða sjálfstæðar og valkvæðar heimildir. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um riftun og endurgreiðslu að þessu leyti, svo og ákvæði hans um vexti.

Samkvæmt þessari niðurstöðu skal aðaláfrýjandi greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennd er riftun á greiðslum Móa hf. til aðaláfrýjanda, Lýsingar hf., með kaupsamningi 15. október 2002 um fasteignina Bæjarflöt 6, Reykjavík og með sjö viðskiptavíxlum, samtals að fjárhæð 22.083.744 krónur.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda, þrotabúi Móa hf., 26.187.013 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júní 2005 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 800.000 krónur.

Sératkvæði

Ó-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef

Ég er sammála I., II. og III. kafla í atkvæði meirihluta dómenda. Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína um riftun á greiðslum Móa hf. til aðaláfrýjanda eftir frestdag, á 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en einnig á 1. mgr. 139. gr. sem og sjálfstætt á 141. gr. laganna. Ákvæði XX. kafla laganna, um riftun ráðstafana þrotamanns o.fl., hafa að geyma sérstakar reglur sem heimila riftun á greiðslu og ýmissa annarra ráðstafana þrotamanns að uppfylltum tilgreindum skilyrðum. Er í einstökum greinum kaflans fjallað um mismunandi tilvik þess að heimilt sé að víkja frá þeirri meginreglu að samningar séu skuldbindandi milli aðila. Í 134. gr. er kveðið á um heimild til riftunar greiðslu sem farið hefur fram á tilteknu tímamarki fyrir frestdag. Hins vegar fjallar 139. gr. um riftun á greiðslu skuldar eða annarra ráðstafana þrotamanns sem farið hafa fram eftir frestdag. Þá hefur 141. gr. laganna ekki að geyma sérstök tímamörk í þessu sambandi líkt og tvö áðurnefndu ákvæðin.

Greiðslur þær sem um er fjallað í IV. kafla atkvæðis meirihlutans voru inntar af hendi eftir frestdag. Í því tilviki á 1. mgr. 139. gr. við, en ekki 134. gr. laganna. Ég tel skilyrðum fyrrnefnda ákvæðisins fullnægt. Að þessu gættu er ég sammála forsendum meirihlutans og einnig niðurstöðu þeirra um málskostnað.