639/2015

H slasaðist við vinnu sína hjá V ehf. árið 2013 en fyrirtækið var með frjálsa ábyrgðartryggingu atvinnurekenda hjá S hf. Með hliðsjón af atvikum málsins og að virtum ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum var talið að V ehf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóni H. Hins vegar þótti H hafa með verklagi sínu umrætt sinn brotið gegn reglum V ehf. þrátt fyrir að honum hefði mátt vera ljóst að af því hefði getað stafað hætta. Var því talið að H hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þannig að rétt væri að hann bæri tjón sitt að þriðjungi. Við ákvörðun viðmiðunarlauna samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var fallist á með H að miða ætti við þau laun sem hann hafði hjá V ehf. það rúma hálfa ár sem hann hafði starfað hjá V ehf. sem nemi í suðu, uppreiknuð til tólf mánaða. Samkvæmt framansögðu var V ehf. og S hf. gert að greiða H nánar tilgreinda fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. september 2015. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 33.377.380 krónur með 4,5% ársvöxtum af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 27. febrúar 2013 til 15. júní 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 24. júní 2014 að fjárhæð 3.906.093 krónur og 22. október 2015 að fjárhæð 2.135.439 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi stefndu, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi slasaðist áfrýjandi 27. febrúar 2013 við vinnu hjá stefnda Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. á starfsstöð félagsins á Reyðarfirði en það var með frjálsa ábyrgðartryggingu atvinnurekenda hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Var áfrýjandi ásamt tveimur samstarfsmönnum að undirbúa svokallaða kerskel til hífingar en samkvæmt gögnum málsins var hún á annan tug tonna að þyngd. Hvíldi kerskelin á vagni sem flutti hana inn á verkstæðið og var botn hennar kúptur. Var verið að vinna við að lagfæra kerskelina og þurfti að hífa hana af vagninum og koma henni fyrir í gryfju. Við hífinguna voru notaðir tveir kranar sem voru staðsettir fyrir ofan hvorn enda kerskeljarinnar og voru samstarfsmenn áfrýjanda við hinn endann. Á krók hvors krana var hengt svonefnt herðatré sem festa þurfti við kerskálina en það var sérstaklega útbúið til þessa verkefnis.

Til að festa herðatréð við kerskelina þurfti að reka kólf í gegnum göt á henni inn í mótlæg göt á herðatrénu beggja vegna. Kólfurinn sem var 60 millimetrar í þvermál var fastur í þar til gerðum sleða við herðatréð með handfangi sem notað var til að ýta honum í gegnum götin. Annar endi herðatrésins hafði verið festur við kerskelina og var áfrýjandi að koma kólfinum fyrir á hinum enda herðatrésins þegar hann slasaðist. Til þess að reyna að stilla götin saman þannig að kólfurinn kæmist í gegn hafði áfrýjandi sett hægri þumalfingur sinn í gatið á herðatrénu, sem var opið á þeim tíma sem slysið varð. Þegar hann hafði sett fingurinn í gatið kom hreyfing á kerskelina með þeim afleiðingum að sá endi hennar sem áfrýjandi var að vinna við féll niður og herðatréð sem fast var við hinn endann dróst upp og þumalfingur áfrýjanda nánast klipptist af. Ekki liggja fyrir í málinu óyggjandi gögn um hvað varð þess valdandi að hreyfing kom á kerskelina.

Í málinu er ekki ágreiningur um afleiðingar slyssins heldur deila aðilar um bótaskyldu stefnda Vélaverkstæðis Hjalta Einarssonar ehf. og eigin sök áfrýjanda. Ef bótaskylda telst vera fyrir hendi er ágreiningur um við hvaða laun skuli miða í útreikningi bóta vegna varanlegrar örorku.

II

Daginn eftir slysið kannaði Vinnueftirlitið aðstæður á slysstað. Var niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins að rekja mætti orsök slyssins til þess að áfrýjandi hafi sett fingurinn í gat á herðatrénu og þegar hreyfing hafi komið á kerskelina hafi myndast „klippiátak á fingurinn vegna þess að kerskálin var óstöðug, þar sem hún var ekki skorðuð.“ Var það mat Vinnueftirlitsins að endurskoða þyrfti áhættumat stefnda Vélaverkstæðis Hjalta Einarssonar ehf. með tilliti til slyssins.

Samkvæmt fyrirliggjandi teikningum af umræddri kerskel og vagninum sem hún stóð á var botn hennar kúptur og sat hún því á miðju kúpunnar á vagninum án þess að vera skorðuð. Í kjölfar slyssins gerði stefndi Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. úrbætur til að tryggja stöðugleika kerskelja í flutningi þannig að þær væru alltaf skorðaðar áður en þær væru fluttar. Þá var tekin ákvörðun um að ekki yrði unnið samtímis beggja vegna kerskeljarinnar við að koma herðatrjánum fyrir. Þetta staðfesti vitnið I-kk-nf B-kk-nf fyrir héraðsdómi, en hann var verkstjóri yfir verkinu sem áfrýjandi var að vinna við. Kom fram hjá vitninu að eftir slysið hefði verið lokað fyrir götin þannig að ekki væri lengur hægt að setja fingur inn í þau auk þess sem settir hafi verið trébitar undir kerskelina á vagninum þannig að engin leið væri til að hún ruggaði. Kvað vitnið þessa aðgerð hafa verið mjög einfalda.

Af því sem nú hefur verið rakið er ljóst að fyrirsvarsmenn stefnda Vélaverkstæðis Hjalta Einarssonar ehf. máttu reikna með því, miðað við lögun kerskeljarinnar, að hún gæti hreyfst þegar verið væri að koma umræddum herðatrjám fyrir á henni fyrir hífingu hennar af vagninum. Þá liggur fyrir að hægt var að koma í veg fyrir að hún hreyfðist með einföldum hætti. Samkvæmt 21. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum er verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og sér um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Þá segir í 37. gr. laganna að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta og samkvæmt 42. gr. skal vinnustaður þannig úr garði gerður að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Með því að ganga ekki tryggilega frá því að umrædd kerskel væri stöðug fór stefndi Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. ekki eftir framangreindum lagaákvæðum. Vegna þeirrar saknæmu vanrækslu sinnar ber hann skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

Eins og að framan er rakið var það niðurstaða Vinnueftirlitsins að orsök slyssins mætti, auk óstöðugleika kerskeljarinnar, rekja til þess að áfrýjandi setti fingurinn í umrætt gat. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi liggja fyrir í málinu skrifleg gögn um að starfsmenn stefnda Vélaverkstæðis Hjalta Einarssonar ehf. hafi verið hvattir til að gæta fyllsta öryggis við vinnu sína og ein af þeim reglum sem ítrekað kemur fyrir í gögnunum lýtur að því að við hífingar skuli starfsmenn gæta sín á því að koma sér ekki í þrönga stöðu eða skotlínu með líkama eða hendur. Þá kom fram í framburði fyrrnefnds verkstjóra að vinnubrögðin sem áfrýjandi beitti hefðu ekki verið viðurkennd hjá fyrirtækinu, heldur hefði við verkið átt að nota verkfæri. Fær það stoð í framburði þeirra starfsmanna sem unnu við verkið með áfrýjanda. Auk framangreindra gagna liggur fyrir að ofan við handfang kólfsins sem áfrýjandi var að koma fyrir var áberandi þríhyrningur þar sem varað var við klemmuhættu. Verður að fallast á það með héraðsdómi að meginástæða reglna af þessu tagi við hífingar lúti að því að þungir hlutir sem verið er að hífa geti sveiflast til, færst úr stað eða fallið niður af orsökum sem erfitt getur verið að sjá fyrir. Með þessu verklagi sínu braut áfrýjandi gegn reglum vinnuveitandans þótt honum hafi mátt vera ljóst að af því gat stafað hætta. Sýndi hann af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn þannig að rétt er að hann beri tjón sitt að þriðjungi.

III

Eins og að framan greinir er hvorki ágreiningur um örorku áfrýjanda né útreikning tjóns hans nema að því er varðar bætur vegna varanlegrar örorku. Eru aðilar málsins sammála að árslaun til ákvörðunar bóta skuli metin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þá greinir á um hver skuli vera viðmiðunarlaunin. Áfrýjandi miðar útreikning kröfu sinnar við laun þau sem hann hafði frá því að hann hóf störf hjá stefnda Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. í september 2012 til febrúar 2013, uppreiknuð til tólf mánaða. Stefndu telja á hinn bóginn réttara að miða við meðallaun verkamanna á slysárinu.

Þegar áfrýjandi slasaðist hafði hann starfað hjá stefnda Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. í rúmt hálft ár sem nemi í suðu en hann var þá tvítugur að aldri. Fyrir dómi kvaðst hann hafa hugsað sér að vera áfram í þessari vinnu og afla sér réttinda sem suðumaður. Liggur ekki fyrir í málinu hversu langt var í að hann fengi þessi réttindi eða hverju það hefði breytt varðandi laun hans en krafa hans tekur mið af þeim launum sem hann hafði sem nemi. Við þessar aðstæður eru efni til að fallast á þá viðmiðun um árslaun áfrýjanda sem hann byggir kröfu sína á.

Samkvæmt framansögðu verður krafa áfrýjanda tekin til greina að 2/3 hlutum. Frá bótafjárhæðinni dragast greiðslur sem áfrýjandi fékk annars vegar 24. júní 2014 úr slysatryggingu launþega frá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. að fjárhæð 3.906.093 krónur og hins vegar greiðsla 22. október 2015 frá Sjúkratryggingum Íslands að fjárhæð 2.135.439 krónur, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Verða stefndu því dæmdir til að greiða áfrýjanda 18.223.899 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmdir til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði eins og greinir í dómsorði. Þá verða þeir dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti sem rennur í ríkissjóð en um fjárhæð málskostnaðar og gjafsóknarkostnað áfrýjanda, sem greiðist allur úr ríkissjóði, fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndu, Vélaverkstæði Hjalta Einarssonar ehf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði óskipt áfrýjanda, H-kk-þgf I-kk-þgf B-kk-þgf, 18.223.899 krónur með 4,5% ársvöxtum af 3.282.424 krónum frá 27. febrúar 2013 til 27. nóvember sama ár og af 22.251.587 krónum frá þeim degi til 15. júní 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af síðastgreindri fjárhæð frá þeim degi til 24. sama mánaðar, af 19.647.525 krónum frá þeim degi til 22. október 2015 og af 18.223.899 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði.

Stefndu greiði óskipt í ríkissjóð 700.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 700.000 krónur.