330/2006

X fór til hreindýraveiða í september 2003 og naut til þess leiðsagnar eftirlitsmannsins Z. Voru þeir í kjölfarið ákærðir fyrir brot gegn tilteknum ákvæðum laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og reglugerð nr. 486/2003. Í héraði voru X og Z sakfelldir fyrir brot gegn öðrum ákvæðum framangreindra laga og reglugerðar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 mætti dæma eftir öðrum refsiákvæðum en greindi í ákæru hefði ákærða eða verjanda verið gefið færi á að tjá sig um sakaratriði og vörn þannig ekki orðið áfátt að þessu leyti. X og Z mótmæltu því að þetta hefði verið gert og fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið auk þess athugasemdir við heimfærslu í héraðsdómi. Þar sem þessa var ekki getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi var það gegn mótmælum X og Z talið ósannað. Tekið var fram að í ákæru væri ekki greint á milli þátta X og Z í brotum og að heimfærsla þeirra til refsiákvæða samrýmdist ekki efnislýsingu ákæru sem yrði því óskýr. Þar sem ákæruvaldið hafði hvorki sýnt fram á að bætt hefði verið úr þessu undir rekstri málsins í héraði né að það hefði verið unnt svo vörn málsins yrði ekki ábótavant var málinu vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu að fengnu áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar 31. maí 2006 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingum og refsiákvörðunar að því er ákærða X varðar, en þyngingar á refsingu ákærða Z.

Ákærðu krefjast sýknu af kröfum ákæruvalds.

I.

Atvik málsins eru að mestu ágreiningslaus og er þeim lýst í héraðsdómi. Þar kemur fram að ákærði X keypti leyfi til veiða á hreindýri af þar til bærum stjórnvöldum og hafði því öll tilskilin leyfi til veiðanna með þeim takmörkunum sem giltu um slík leyfi almennt samkvæmt þágildandi 14. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, sbr. 42. gr. laga nr. 164/2002, og reglugerð nr. 486/2003 um stjórn hreindýraveiða sem sett var með heimild í greindu ákvæði. Nú hefur ákvæði 14. gr. verið nokkuð breytt með 8. gr. laga nr. 94/2004. Ákærði X fór 6. september 2003 til veiða á svæði 9 og naut til þess leiðsagnar ákærða Z, sem var skipaður leiðsögumaður samkvæmt 4. og 7. mgr. 14. gr. laganna eins og þau voru á þessum tíma, sbr. og greinda reglugerð. Samkvæmt ákvörðun eftirlitsmannsins voru hreindýr skotin á E sem nú heyrir undir jörðina B í sveitarfélaginu Hornafirði, en áður var E sjálfstæð jörð. Land þetta er eign ríkisins en jörðin er í ábúð samkvæmt ábúðarsamningi og hefur ábúandi bannað veiðar í sínu landi. Ákærða Z var kunnug þessi afstaða ábúandans en kvaðst hafa talið veiðarnar leyfilegar engu að síður, þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 8. gr. laganna. Óumdeilt er að ákærði X var ekki staðkunnugur og vissi ekki fyrr en síðar að þeir höfðu verið að veiða í óþökk umráðamanns landsins. Þá er ágreiningur um hvort og þá hvernig þessi afstaða umráðamannsins var kynnt veiðimönnum, svo sem hreindýraráði bar að gera með ótvíræðum hætti.

II.

Fyrir Hæstarétti hafa ákærðu bent á að ákært sé fyrir brot á 10. gr. og 3. mgr. 14. gr. laga nr. 64/1994, svo og 12. gr. og 14. gr. reglugerðar nr. 486/2003. Hins vegar sé ákærði X sakfelldur í héraðsdómi fyrir brot gegn 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 64/1994 og ákærði Z fyrir hlutdeild í því broti, sbr. 3. mgr. 21. gr. laganna, auk þess að hafa brotið gegn 1. mgr. 12. gr., sbr. 14. gr., reglugerðar nr. 486/2003. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var því haldið fram af ákærðu að ekki væru uppfyllt skilyrði 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála svo sakfellt yrði fyrir önnur ákvæði en greinir í ákæru. Þá var af hálfu ákæruvaldsins haldið fram að réttilega ætti að heimfæra brot ákærða X til 2. mgr. 8. gr., sbr. 21. gr. laga 64/1994 og að brot ákærða Z væri hlutdeild í því.

Í 116. gr. laga nr. 19/1991 segir frá efni ákæru. Samkvæmt c. lið 1. mgr. á að greina hvert brotið er, hvar og hvenær það er talið framið, heiti þess að lögum og önnur skilgreining og loks heimfærsla þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla sé því að skipta. Í 1. mgr. 117. gr. sömu laga segir að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Þó megi dæma eftir öðrum refsiákvæðum en í ákæru greinir hafi ákærða eða verjanda verið gefið færi á að tjá sig um sakaratriði og vörn verði þannig ekki áfátt að þessu leyti. Ákærðu mótmæla því að þetta hafi verið gert í héraði og fyrir Hæstarétti gerir ákæruvaldið auk þess athugasemdir við heimfærslu í héraðsdómi. Ekki er þess getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi að framangreinds ákvæðis 117. gr. hafi verið gætt. Gegn mótmælum ákærðu er það ósannað.

Að framan er því lýst að í ákærunni er ekki greint á milli þátta ákærðu í brotum og heimfærsla þeirra til refsiákvæða samræmist ekki efnislýsingu ákærunnar og verður hún því óskýr. Ákæruvaldið hefur hvorki sýnt fram á að undir rekstri málsins í héraði hafi verið úr þessu bætt né að það hafi verið unnt svo vörn málsins yrði ekki ábótavant. Verður því ekki komist hjá að vísa máli þessu frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist allur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu í héraði, eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu X og Z fyrir Hæstarétti, F-kk-ef A-kk-ef F-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur.