179/2008

Með 8. gr. laga nr. 69/2007 sem tók gildi 27. apríl 2007 var 106. gr. a. bætt við umferðarlög nr. 50/1987, og kveður greinin á um heimild til að beita akstursbanni gegn byrjanda sem nýtur ökuréttar á grundvelli bráðabirgðaskírteinis, en með slíku banni töldust ökuréttindi viðkomandi afturkölluð. A hafði við gildistöku nefndra laga hlotið þrjá punkta í ökuferilsskrá sína, en hlaut þann fjórða 29. ágúst 2007. Í tilefni af þessu beitti L framangreindri heimild, en A bar þá ákvörðun undir héraðsdóm. Talið var að í nefndri lagabreytingu hafi falist þynging ítrekunaráhrifa fyrri brota A og að skilyrði og áhrif ítrekunar samkvæmt nefndu lagaákvæði hafi verið skýr og efni þess bæði aðgengilegt og fyrirsjáanlegt þannig að A hefði átt að geta séð fyrir hverjar afleiðingar umferðarlagabrot hans 29. ágúst 2007 hefði að lögum fyrir hann. Var því ekki fallist á með A að með fyrrgreindri ákvörðun hefði refsiheimild verið beitt með afturvirkum hætti og var kröfu hans um að  ákvörðunin yrði felld úr gildi því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. mars 2008, sem barst réttinum 1. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 12. mars 2008, þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila 8. janúar 2008 um að varnaraðili sætti akstursbanni samkvæmt 106. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 8. gr. laga nr. 69/2007. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að framangreind ákvörðun sóknaraðila verði felld úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Atvikum málsins er lýst í hinum kærða úrskurði. Varnaraðili nýtti heimild í 3. mgr. 106. gr. a. umferðarlaga og bar hinn 24. janúar 2008 undir Héraðsdóm Suðurlands ákvörðun sóknaraðila 8. janúar 2008 um akstursbann varnaraðila á þeirri forsendu að hann hefði hlotið fjóra punkta í ökuferilsskrá vegna umferðarlagabrota. Krafðist hann þess að ákvörðunin yrði felld úr gildi og að sóknaraðila yrði gert að greiða sér málskostnað.

Með 4. gr. laga nr. 57/1997 var bætt við 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 nýrri 2. mgr. en í 2. málslið sagði svo: „Dómsmálaráðherra setur, að fenginni umsögn ríkissaksóknara, reglugerð um punktakerfi vegna umferðarlagabrota, þar á meðal um hvaða vægi einstök brot skuli hafa í punktum talið við ákvörðun um beitingu sviptingar ökuréttar vegna uppsöfnunar punkta.“

Með heimild í 2. mgr. 52. gr. og þessu nýmæli 2. mgr. 101. gr. umferðarlaga setti dóms- og kirkjumálaráðherra síðan reglugerð nr. 431/1998 um ökuferilsskrá og punktakerfi vegna umferðarlagabrota. Í 7. gr. reglugerðar þessarar var kveðið svo á að punkta vegna einstakra brota á ákvæðum umferðarlaga og reglna settra samkvæmt þeim skyldi ákvarða í samræmi við fyrirmæli og leiðbeiningar í viðauka við reglugerðina. Í 2. mgr. 8. gr. var síðan kveðið svo á að ökumaður með bráðabirgðaskírteini skyldi sviptur ökurétti þegar hann hefði hlotið samtals 7 punkta að frekari skilyrðum uppfylltum.

Framangreind reglugerð var leyst af hólmi með reglugerð um sama efni nr. 929/2006. Hélst ákvæði 8. gr. óbreytt frá reglugerð nr. 431/1998.

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði tók gildi 27. apríl 2007 nýtt ákvæði í 106. gr. a. umferðarlaga, sbr. 8. gr. laga nr. 69/2007. Þar er kveðið svo á að lögreglustjóri skuli banna byrjanda, sem hefur fengið bráðabirgðaskírteini í fyrsta sinn, að aka hafi hann fengið fjóra eða fleiri punkta samkvæmt punktakerfi vegna umferðarlagabrota. Við gildistöku lagabreytingarinnar hafði varnaraðili hlotið þrjá punkta. Hann hlaut svo einn punkt í viðbót 29. ágúst 2007. Ákvörðun sóknaraðila sem um er deilt í máli þessu var tekin á þeim grundvelli að varnaraðili hefði nú hlotið fjóra punkta og bæri því að beita akstursbanni því sem kveðið er á um í 1. mgr. 106. gr. a. umferðarlaganna, sem þá hafði tekið gildi. Varnaraðili byggir kröfu sína á því að við ákvörðun sóknaraðila sé viðurlögum samkvæmt hinni nýju reglu beitt með afturvirkum hætti um brot sem framin höfðu verið áður en reglan tók gildi, þar sem nú þurfi færri punkta en áður til að skylt sé að beita þann sem í hlut á akstursbanni.

II.

Í málinu er deilt um gildi stjórnvaldsákvörðunar lögreglustjórans í Vestmannaeyjum 8. janúar 2008 sem fól í sér akstursbann. Lýtur ágreiningur aðila einkum að því hvort ákvörðunin hafi haft afturvirk réttaráhrif eða hvort hún sé viðurlagaákvörðun sem byggist á lögmæltri ítrekunarheimild. Með akstursbanni eru afturkölluð ökuréttindi sem bráðabirgðaskírteini byrjanda veitir. Akstursbannið gildir þar til byrjandi hefur sótt sérstakt námskeið og staðist ökupróf að nýju, sbr. 2. mgr. 106. gr. a. umferðarlaga. Ákvörðun lögreglustjórans hafði þannig að geyma refsikennd viðurlög sem eru afar íþyngjandi fyrir varnaraðila. Þessi viðurlög teljast á hinn bóginn ekki til refsinga í skilningi V. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Samkvæmt 1. gr. reglugerðar nr. 929/2006 heldur ríkislögreglustjóri landsskrá um ökuferil ökumanna og punkta sem þeir hafa hlotið vegna umferðarlagabrota samkvæmt reglugerðinni. Punktar fyrir einstök brot eru færðir á skrána á grundvelli fyrirmæla og leiðbeininga í viðauka við reglugerðina, sbr. 1. mgr. 7. gr. hennar. Hvert brot samsvarar einum til fjórum punktum eftir alvarleika brots. Þegar ákvörðun er tekin um punkta vegna brota á tveimur eða fleiri ákvæðum skal punktafjöldinn vera samtala punkta vegna hvers brots um sig, sbr. 2. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar. Punktar vegna umferðarlagabrota skulu færðir í ökuferilsskrá þegar brot ökumanns hefur verið staðreynt með greiðslu sektar, undirritun lögreglustjórasáttar, eða áritun dómara, viðurlagaákvörðun eða dómi samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála, sbr. 11. gr. reglugerðarinnar. Réttaráhrif punkta falla niður að liðnum þremur árum frá þeim degi er brot var framið, þegar ákvörðun um sviptingu ökuréttar á grundvelli uppsafnaðra punkta hefur verið tekin eða þegar ákvörðun um viðurlög vegna brots, sem varðað hefur færslu punkta, er felld úr gildi, sbr. 12. gr. reglugerðarinnar. Í 8. gr. er mælt fyrir um sviptingu ökuréttar þegar tilteknum punktafjölda hefur verið náð, en ákvæði 106. gr. a. um akstursbann gengur framar ákvæðum 2. mgr. 8. gr. reglugerðarinnar varðandi sviptingu bráðabirgðaskírteinis. Í 3. mgr. sömu greinar segir að svipting ökuréttar komi til viðbótar þeim viðurlögum sem liggi við síðasta broti ökumanns.

Við ákvörðun viðurlaga eru ítrekunaráhrif fólgin í því að eldra brot manns, sem er samkynja eða eðlislíkt, hefur þau áhrif að viðurlög við nýju broti hans eru ákveðin þyngri eða önnur en annars hefði verið. Þegar framangreint viðurlagakerfi er virt verður að telja að það hafi meðal annars að geyma sérreglur um ítrekun þar sem akstursbann eða svipting ökuréttar bætast við sem viðurlög við brotum á umferðarlögum þegar tilteknum punktafjölda er náð.

Með setningu 106. gr. a. umferðarlaga herti löggjafinn viðurlög við brotum á umferðarlögum þar sem sett var sú fortakslausa regla að banna skyldi byrjanda, sem fengið hafi bráðabirgðaskírteini í fyrsta sinn, akstur þegar hann hefur fengið fjóra eða fleiri punkta. Ekki eru settar sérstakar skorður í stjórnarskrá við því að löggjafinn þyngi refsikennd viðurlög þar sem ítrekun er ljáð aukið vægi, en í 3. gr. almennra hegningarlaga er gert ráð fyrir slíkum breytingum á ítrekunarheimildum.

Þegar varnaraðili braut umferðarlög og fékk fjórða punktinn samkvæmt reglugerð nr. 929/2006 höfðu ákvæði 106. gr. a. umferðarlaga tekið gildi, sbr. 8. gr. laga nr. 69/2007. Skilyrði og áhrif ítrekunar samkvæmt ákvæðinu eru skýr og var efni þess bæði aðgengilegt og fyrirsjáanlegt þannig að varnaraðili átti að geta séð fyrir hverjar afleiðingar umferðarlagabrot hans í ágúst 2007 hefði að lögum fyrir hann. Í ljósi þess að ákvæði 106. gr. a. umferðarlaga var beitt um brot sem framið var eftir gildistöku þess verður ekki talið að lögreglustjórinn í Vestmannaeyjum hafi beitt ítrekunarheimildinni með afturvirkum hætti.

Af framansögðu athuguðu verður ekki fallist á að fyrrnefnd ákvörðun sýslumannsins í Vestmannaeyjum hafi brotið í bága við 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu og má í því sambandi minna á dóm yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu í máli A-x-x gegn Frakklandi frá 29. mars 2006.

Þótt fallast megi á að nokkur dráttur hafi orðið á að taka ákvörðun um akstursbann varnaraðila, sem ekki hefur verið réttlættur, varðar það ekki ógildingu ákvörðunar sóknaraðila.

Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.