124/2011

S ehf. og H ehf. gerðu með sér samning um kaup síðarnefnda félagsins á bát í eigu S ehf. Skyldi hluti kaupverðsins greiðast við undirritun kaupsamnings en eftirstöðvarnar við afhendingu og undirritun afsals. Í málinu krafðist S ehf. þess aðallega að viðurkennd yrði riftun félagsins á kaupsamningi aðila og byggði á því að H ehf. hefði vanefnt samning þeirra verulega þar sem dráttur hefði orðið á greiðslu kaupverðsins. Hæstiréttur vísaði til þess að að S ehf. hefði ekki gert athugasemd við það að fyrri hluti kaupverðsins greiddist síðar en kveðið var á um í kaupsamningi. Gæti greiðsludráttur á þessum hluta kaupverðsins því ekki orðið grundvöllur mats á því hvort ætlaðar vanefndir H ehf. teldust verulegar. Þá hefði S ehf. ekki fullnægt þeim skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt kaupsamningi til þess að unnt væri að afhenda bátinn. Vegna þessa hefði ekki verið um vanefnd að ræða af hálfu H ehf. þegar S ehf. lýsti yfir riftun kaupsamningsins. Var H ehf. því sýknaður af kröfum S ehf. og S ehf. gert að gefa út afsal fyrir bátnum til H ehf. gegn greiðslu kaupverðsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. febrúar 2011. Hann krefst þess aðallega að viðurkennd verði riftun á kaupsamningi aðila 27. mars 2009, en til vara að kaupsamningurinn verði ógiltur, ,,honum breytt eða vikið til hliðar með dómi“. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í varakröfu áfrýjanda er þess ekki getið á hvern hátt hann telji að breyta eigi kaupsamningi aðila. Er sá þáttur kröfunnar því ekki til meðferðar í málinu.

Fyrir Hæstarétt var meðal annars lagt þinglýsingarvottorð 9. mars 2011 vegna vélbátsins Þingeyjar ÞH 51 sem ber með sér að tryggingarbréfi að fjárhæð 15.000.000 krónur hafi verið aflýst af bátnum.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Áfrýjandi gerði ekki athugasemd við að fyrri hluti kaupverðs, 1.000.000 krónur, greiddist síðar en kveðið var á um í kaupsamningi. Eins og í héraðsdómi greinir, getur greiðsludráttur á þessum hluta kaupverðsins því ekki orðið grundvöllur mats á því, hvort ætlaðar vanefndir stefnda síðar hafi verið verulegar, sbr. 59. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Samkvæmt kaupsamningi málsaðila skyldi báturinn afhentur á atvinnustöð áfrýjanda, Húsavík, ,,eigi síðar en fimmtudaginn 22. maí 2009.“ Kaupin voru reiðukaup, sbr. 6. gr. laga nr. 50/2000. Ekki er annað fram komið, en að áfrýjandi sem seljandi bátsins hafi mátt velja hvenær, innan framangreindra marka, afhending skyldi fara fram. Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laganna bar honum að ,,tilkynna kaupanda með nægum fyrirvara hvenær sækja“ mætti bátinn. Á áfrýjanda hvíldu því tvenns konar skyldur er dró að afhendingu bátsins. Annars vegar skyldi hann hafa bátinn tilbúinn til afhendingar, en í því felst að báturinn átti að vera með nýtt haffærisskírteini samkvæmt kaupsamningi, hann skyldi vera án veðbanda og það átti að vera búið að flytja af honum ýmsar heimildir, sem honum fylgdu. Hins vegar hvíldi sú skylda á áfrýjanda, sem fyrr greinir, að tilkynna stefnda með hæfilegum fyrirvara hvenær afhending átti að fara fram. Sú tilkynning þurfti að fullnægja skilyrðum 82. gr. laga nr. 50/2000. Ekki er um það deilt í málinu, að báturinn var ekki tilbúinn til afhendingar í því horfi, sem að framan greinir, og að áfrýjandi sendi enga tilkynningu um hvenær afhending skyldi fara fram. Áfrýjandi getur ekki borið fyrir sig að maður sá, er hafði milligöngu um kaupin, hafi átt að annast um hluta af þeim ráðstöfunum, sem gera þurfti til að báturinn væri tilbúinn til afhendingar, enda ber áfrýjandi sjálfur ábyrgð á ætlaðri vanrækslu þeirra, sem hann felur að efna samningsskyldur sínar. Samkvæmt þessu var ekki um vanefnd af hálfu stefnda að ræða þegar áfrýjandi lýsti yfir riftun 2. júní 2009.

Fallist er á forsendur héraðsdóms fyrir því að hafna varakröfu áfrýjanda.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda.

Stefndi höfðaði gagnsakarmál fyrir héraðsdómi og krafðist þar efnda samkvæmt aðalefni kaupsamnings málsaðila. Fallist er á með héraðsdómi að þetta hafi verið honum heimilt, sbr. 23. gr. laga nr. 50/2000. Jafnframt verður staðfest með vísan til forsendna niðurstaða héraðsdóms um þessa kröfu.

Þar sem fyrir liggur að tryggingarbréfi að fjárhæð 15.000.000 krónur hefur verið aflýst af bátnum er ljóst að áfrýjandi hefur uppfyllt þá skyldu, sem að þessu lýtur samkvæmt dómsorði héraðsdóms.

Að gættu því, sem að framan segir, verður niðurstaða héraðsdóms staðfest á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Stefndi, Hafsbrún ehf., er sýkn af kröfum áfrýjanda, Sjóferðum Arnars ehf.

Áfrýjandi gefi út afsal til stefnda fyrir vélbátnum Þingey ÞH 51, skipaskrárnúmer 1650, gegn greiðslu á 7.000.000 krónum.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, 500.000 krónur.