256/2003

Þrotabú J kærði úrskurð héraðsdómara þar sem máli þess á hendur S var vísað frá dómi sökum þess að það hafði verið höfðað að liðnum málshöfðunarfresti samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Fyrir lá að kröfulýsingarfresti við gjaldþrotaskipti þrotabúsins lauk 18. febrúar 2002. Samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 getur sá sex mánaða frestur, sem þar um ræðir og þrotabúið naut til að höfða mál þetta, fyrst hafa byrjað að líða þann dag en ekki yrði annað ráðið af því, sem fram er komið í málinu, en að á þeim tíma hafi þrotabúið ekki haft handbært fé til að standa að málsókn á hendur S. Slík málsókn væri þannig háð því að lánardrottnar, einn eða fleiri, tækju að sér að standa straum af kostnaði af henni. Ekki voru efni til að taka afstöðu til þess atriðis fyrr en á fyrsta skiptafundi í þrotabúinu 16. apríl 2002, sem undir þessum kringumstæðum yrði að marka upphaf málshöfðunarfrests samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991. Var því fallist á það með þrotabúinu að frestur til að höfða málið hafi ekki verið liðinn 24. september 2002 þegar stefna í því var birt S. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. júní 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. júlí sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júní 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður.

I.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gaf J-kk-nf B-kk-nf út fjögur samhljóða skuldabréf til handhafa, en hvert þeirra var að fjárhæð 750.000 krónur. Báru skuldabréfin útgáfudaginn 15. febrúar 2001. Fjárhæð skuldarinnar átti að greiða með átta jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti, í fyrsta sinn 15. ágúst 2001, ásamt nánar tilgreindum vöxtum. Til tryggingar skuldinni var sett að veði með fyrsta veðrétti sumarhús á lóð nr. 35 í landi Kiðjabergs, en tekið var fram að því fylgdu engin lóðarréttindi. Skuldabréf þessi voru afhent sýslumanninum á Selfossi til þinglýsingar 10. apríl 2001 og voru þau innfærð í lausafjárbók sama dag.

Samkvæmt gögnum málsins tók J-kk-nf áðurnefnda lóð í landi Kiðjabergs á leigu til 70 ára af Meistarafélagi húsasmiða með samningi 19. júlí 1990. Í sameiginlegri yfirlýsingu J-kk-ef og félagsins 28. mars 2001 var greint frá því að samkomulag hafi tekist milli þeirra um að „ógilda“ þann samning. Sama dag gerði félagið nýjan leigusamning um lóðina við R-kvk-þf B-kvk-þf J-kvk-þf, B-kk-þf J-kk-þf og S-kk-þf M-kk-þf J-kk-þf, sem munu öll vera börn J-kk-ef B-kk-ef.

Bú J-kk-ef mun hafa verið tekið gjaldþrotaskipta 12. september 2001. Skiptastjóri, sem skipaður var til að fara með skiptin, sagði sig nokkru síðar frá starfinu og var annar skipaður í hans stað 15. nóvember 2001. Innköllun þess skiptastjóra birtist fyrra sinni í Lögbirtingablaði 18. desember 2001 og lauk því kröfulýsingarfresti í þrotabúinu 18. febrúar 2002. Í innkölluninni var jafnframt boðað til fyrsta skiptafundar í þrotabúinu, sem haldinn skyldi 16. apríl 2002.

Í málinu liggur fyrir að skiptastjóri tók skýrslu af þrotamanninum 17. desember 2001, þar sem meðal annars var upplýst að þrotabúið ætti áðurnefnt sumarhús í landi Kiðjabergs, sem væri án lóðarréttinda. Kvaðst þrotamaðurinn jafnframt telja að á húsinu „hvíli veð sem þinglýst sé í lausafjárbók Árnessýslu.“ Þrotamaðurinn gaf aftur skýrslu hjá skiptastjóra 26. febrúar 2002, þar sem fram kom að umrætt veð væri nánar tiltekið fyrir fjórum skuldabréfum, hverju að fjárhæð 750.000 krónur.

Skiptastjórinn í þrotabúi J-kk-ef ritaði 25. mars 2002 undir kaupsamning og afsal fyrir áðurnefndu sumarhúsi, en kaupendur þess voru fyrrgreindir nýir leigutakar að lóðinni, sem húsið var á. Samkvæmt þessu skjali var umsamið kaupverð 5.000.000 krónur, en af því bar þá þegar að greiða 500.000 krónur með peningum. Að öðru leyti skyldu kaupendurnir greiða fyrir húsið með því að taka að sér skuld samkvæmt fyrrnefndum veðskuldabréfum, sem var sögð nema orðið alls 4.474.452 krónum með áföllnum vöxtum og kostnaði, og taka að sér að greiða áfallin fasteignagjöld, vátryggingariðgjöld og lóðarleigu, sem ekki var þó greint nánar frá.

Á kröfulýsingarfresti í þrotabúinu var lýst 16 kröfum á hendur því að fjárhæð samtals 77.860.798 krónur. Á skiptafundi, sem haldinn var 16. apríl 2002 í samræmi við áðurnefnt fundarboð í innköllun, var aðeins mætt af hendi eins lánardrottins af þeim fjórtán, sem lýstu fyrrgreindum kröfum. Samkvæmt fundargerð frá fundinum var meðal annars rætt þar um ráðstafanir skiptastjóra, en af henni verður ekki ráðið að komið hafi til umræðu hvort freista ætti riftunar á framangreindum ráðstöfunum þrotamannsins. Á hinn bóginn liggur fyrir að annar lánardrottinn, Húsasmiðjan hf., gerði í orðsendingu til skiptastjórans 4. maí 2002 verulegar athugasemdir við þessar ráðstafanir ásamt sölu sumarhússins til barna þrotamannsins og krafðist þess „að málinu verði sinnt með viðeigandi hætti.“ Með bréfi til skiptastjóra 22. sama mánaðar ítrekaði Húsasmiðjan hf. þetta erindi sitt og krafðist þess meðal annars að samningur um sölu sumarhússins yrði „ógiltur“ og veðsetningu þess með áðurnefndum skuldabréfum rift. Samkvæmt fundargerð, sem lögð hefur verið fram í málinu, hélt skiptastjóri skiptafund samkvæmt kröfu Húsasmiðjunnar hf. 19. september 2002. Var þar ákveðið að höfðað yrði mál í nafni þrotabúsins gegn varnaraðila „til riftunar á ráðstöfunum í tengslum við 4 veðskuldabréf samtals að nafnverði kr. 3.000.000,-.“ og nafngreindum lögmanni falið að fara með það.

Í samræmi við framangreinda ákvörðun höfðaði sóknaraðili mál þetta gegn varnaraðila 24. september 2002. Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði gerði sóknaraðili aðallega þá kröfu að rift yrði gjöf þrotamannsins til varnaraðila á þeim fjórum veðskuldabréfum, sem áður er getið, til vara að rift yrði veðsetningu samkvæmt þessum skuldabréfum, en til þrautavara að rift yrði greiðslu, sem innt hafi verið af hendi með skuldabréfunum, á skuld þrotamannsins við varnaraðila. Í öllum tilvikum krafðist sóknaraðili þess jafnframt að varnaraðila yrði gert að greiða sér 4.474.452 krónur ásamt nánar tilteknum dráttarvöxtum. Með hinum kærða úrskurði féllst héraðsdómari á kröfu varnaraðila um að málinu yrði vísað frá dómi sökum þess að það hafi verið höfðað að liðnum málshöfðunarfresti samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

II.

Samkvæmt yfirlýsingu skiptastjóra í þrotabúi J-kk-ef B-kk-ef 23. maí 2003, sem lögð hefur verið fram í málinu, er það eignalaust ef frá eru talin réttindi, sem það kann að geta unnið sér með máli þessu. Tekið var fram í yfirlýsingunni að 500.000 krónur, sem skiptastjóri hafi fengið við áðurnefnda sölu á sumarhúsi 25. mars 2002, hafi gengið upp í áfallinn skiptakostnað og hrökkvi ekki fyrir honum. Þá liggur fyrir að Húsasmiðjan hf. ábyrgist greiðslu kostnaðar sóknaraðila af rekstri málsins, þar á meðal málskostnaðar, sem kann að verða felldur á hann.

Kröfulýsingarfresti við gjaldþrotaskipti sóknaraðila lauk sem áður segir 18. febrúar 2002. Samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 getur sá sex mánaða frestur, sem þar um ræðir og sóknaraðili naut til að höfða mál þetta, fyrst hafa byrjað að líða þann dag. Ekki verður annað ráðið af því, sem fram er komið í málinu, en að á þeim tíma hafi sóknaraðili ekki haft handbært fé til að standa að málsókn á hendur varnaraðila. Slík málsókn var þannig háð því að lánardrottnar, einn eða fleiri, tækju að sér að standa straum af kostnaði af henni. Ekki voru efni til að taka afstöðu til þess atriðis fyrr en á fyrsta skiptafundi í þrotabúinu. Sá fundur var sem áður segir haldinn 16. apríl 2002, sem undir þessum kringumstæðum verður að marka upphaf málshöfðunarfrests samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í dómasafni 1997, bls. 4.

Að framangreindu virtu verður að fallast á með sóknaraðila að frestur til að höfða mál þetta hafi ekki verið liðinn 24. september 2002, þegar stefna í því var birt varnaraðila. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, S-kk-nf B. S-kk-nf, greiði sóknaraðila, þrotabúi J-kk-ef B-kk-ef, samtals 200.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.