471/2016

Dánarbú A krafðist þess að felld yrði úr gildi veðsetning sem A veitti í fasteign sinni með áritun á skuldabréf, útgefnu af B, og að A hf. yrði gert að aflýsa veðskuldabréfinu af fasteigninni. Byggði dánarbúið kröfur sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem S, sem A hf. leiddi rétt sinn frá, hefði ekki sinnt skyldu sinni samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, um tryggja það að A hefði getað kynnt sér niðurstöðu greiðslumats B áður en A samþykkti veðsetninguna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þrátt fyrir þennan annmarka yrði ekki horft fram hjá því að A hafði samþykkt niðurstöðu um mat á greiðslugetu B fimm dögum eftir undirritun sína á veðskuldabréfið. Á því skjali staðfesti A jafnframt að hafa kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð, auk þess sem hann undirritaði annað skjal um „Ábendingar vegna lánsveðs“. Hafi honum þá mátt vera ljóst í hverju ábyrgð hans sem veðsali fólst en ekki hreyft athugasemdum við. Varð því að leggja til grundvallar að með undirskrift sinni á niðurstöðu greiðslumatsins hefði A veitt eftirfarandi samþykki sitt fyrir veðsetningunni og var með því uppfyllt skilyrði 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins. Samkvæmt þessu, og að því gættu að A hafði fyrst níu árum eftir að hann veitti samþykki sitt fyrir veðsetningunni uppi andmæli gegn gildi hennar, var ekki fallist á að ósanngjarnt væri af hálfu A hf. eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðleyfið. Var kröfu dánarbúsins því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. júní 2016 en kærumálsgögn bárust réttinum 4. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júní 2016 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi veðsetning á eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni [...] og að varnaraðila yrði gert að aflýsa veðskuldabréfi útgefnu 2. febrúar 2006 af eignarhlutanum. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfur sínar verði teknar til greina og varnaraðila gert að greiða sér málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Mál þetta á rætur að rekja til veðskuldabréfs að fjárhæð 5.000.000 krónur sem B gaf út 2. febrúar 2006 til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Lán samkvæmt veðskuldabréfinu var tryggt með þriðja veðrétti í fasteign A að [...]. Ágreiningslaust er að A áritaði veðskuldabréfið 2. febrúar 2006 um heimild til veðsetningarinnar sem þinglýstur eigandi hinnar veðsettu eignar. Þá liggur fyrir að 7. sama mánaðar undirritaði hann skjal sem bar heitið „Niðurstaða greiðslumats“ þar sem fram kom með áberandi hætti að niðurstaða matsins benti til þess að lántaki gæti ekki efnt skuldbindingar sínar miðað við þáverandi fjárhagsstöðu hans. Loks bera gögn málsins með sér að veðskuldabréfið var afhent til þinglýsingar 9. febrúar 2006 og mun lánið hafa verið greitt út 13. sama mánaðar að henni lokinni. A lést [...]. júlí 2015 og fer dánarbú hans sem nú er til opinberra skipta með aðild að málinu.

Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis sem varnaraðili leiðir rétt sinn frá var aðili að samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Í 1. grein samkomulagsins segir að markmið þess sé að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga en þess í stað verði lánveitingar miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Í 2. grein segir að samkomulagið taki bæði til allra sjálfskuldarábyrgða og tilvika þegar einstaklingur gefur leyfi til þess að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars manns. Er ágreiningslaust með aðilum að samkomulagið eigi við í málinu.

Í 1. mgr. 3. greinar samkomulagsins er kveðið á um skyldu fjármálafyrirtækis til að meta greiðslugetu greiðanda nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo verði ekki gert. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar er fjármálafyrirtæki þó ávallt skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi skuldara nemur meira en 1.000.000 krónur. Í 1. mgr. 4. gr. er mælt fyrir um skyldu fjármálafyrirtækis til að veita þeim sem gengst í ábyrgð fyrir annan mann eða heimilar veðsetningu til tryggingar skuldum hans tilteknar upplýsingar áður en undirritun fer fram. Samkvæmt 3. mgr. sama ákvæðis skal tryggt að ábyrgðarmaður geti kynnt sér greiðslumat áður en hann gengst í ábyrgðina enda liggi fyrir að greiðandi hafi samþykkt það. Bendi niðurstaða greiðslumats til þess að greiðandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar, en ábyrgðarmaður óskar eftir að lán verði veitt engu að síður, skal hann staðfesta það skriflega.

Eins og áður greinir áritaði A umrætt veðskuldabréf 2. febrúar 2006 um að hann veitti veðheimild í fasteign sinni að [...]. Í undirskrift hans á veðskuldabréfið var þess einungis getið að skilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr., hjúskaparlaga nr. 31/1993 hafi verið fullnægt til veðsetningar án samþykkis maka, en ekkert kom fram um að hann gerði sér grein fyrir í hverju ábyrgð hans sem veðsali fælist. Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis sinnti ekki þeirri skyldu sinni samkvæmt 3. mgr. 4. greinar samkomulagsins frá 1. nóvember 2001 að tryggja að A gæti kynnt sér niðurstöðu greiðslumatsins áður en hann samþykkti veðsetningu eignar sinnar. Þrátt fyrir þennan annmarka við lánveitinguna verður ekki horft fram hjá því að A samþykkti niðurstöðu um mat á greiðslugetu skuldara fimm dögum eftir undirritun sína á veðskuldabréfið. Á því skjali staðfesti hann jafnframt að hafa kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð auk þess sem hann undirritaði annað skjal um „Ábendingar vegna lánsveðs.“ Mátti honum þá vera ljóst í hverju ábyrgð hans sem veðsala fólst en hreyfði ekki athugasemdum. Verður því að leggja til grundvallar að með undirskrift sinni á niðurstöðu greiðslumatsins 7. febrúar 2006 hafi A veitt eftirfarandi samþykki sitt fyrir veðsetningunni og var með því uppfyllt skilyrði 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins um að veðsali staðfesti skriflega ef hann óskaði eftir að lán yrði veitt þrátt fyrir að niðurstaða greiðslumats benti til þess að greiðandi gæti ekki efnt skuldbindingar sínar. Samkvæmt þessu og að því gættu að A hafði fyrst níu árum eftir að hann veitti samþykki sitt fyrir veðsetningunni uppi andmæli gegn gildi hennar verður ekki fallist á að ósanngjarnt sé af hálfu varnaraðila eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig veðleyfið, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, dánarbú A, greiði varnaraðila, Arion banka hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.