97/2015

S höfðaði mál gegn A hf. til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna kyrrsetningargerðar sem beinst hafði að eiginmanni hennar, E.  S hafði áður höfðað mál á hendur A hf. til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna sömu kyrrsetningar. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að sú krafa sem S gerði nú væri hærri en í fyrra málinu en kröfuliðir sambærilegir þeim sem þá hefðu verið hafðir uppi. Var því talið að S hefði borið nauðsyn til þess að gera með skýrum hætti grein fyrir því að hvaða leyti krafan, sem S hefði uppi nú, væri frábrugðin þeirri sem áður hefði verið dæmt um. Það hefði S hins vegar ekki gert. Með vísan til 2. mgr. sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og meginreglu 5. mgr. 101. gr. sömu laga var því hinn kærði úrskurður staðfestur um að vísa málinu frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. janúar 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2015, þar sem kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Forsaga máls þessa er sú að varnaraðili fór fram á kyrrsetningu í eignastýringarsafni eiginmanns sóknaraðila 12. ágúst 2009, en hann hafði gert samning um eignastýringu við varnaraðila. Mótmælti eiginmaðurinn því að gerðin næði fram að ganga þar sem sóknaraðili ætti helming safnsins. Sýslumaður ákvað engu að síður að gerðin færi fram 18. ágúst 2009 og höfðaði varnaraðili mál á hendur eiginmanni sóknaraðila með stefnu 21. sama mánaðar til staðfestingar gerðinni. Dómur í því máli féll í héraði 14. júlí 2010, þar sem kyrrsetning var staðfest, en þó einvörðungu í helmingi eignasafnsins. Áfrýjuðu báðir aðilar málinu til Hæstaréttar. Með dómi réttarins 17. nóvember 2011 í máli nr. 470/2010 var því vísað frá héraðsdómi.

Á meðan framangreint mál var rekið fyrir héraðsdómi höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila, þar sem hún krafðist þess að honum yrði gert að greiða sér sem næmi helmingi andvirðis inneignar á fyrrgreindu eignasafni er væri hjúskapareign sín. Hélt sóknaraðili því fram í málinu að kyrrsetningin tæki einungis til hluta eiginmanns síns í safninu. Með héraðsdómi 23. mars 2010 var krafa sóknaraðila tekin til greina. Undi varnaraðili dóminum og 2. september sama ár greiddi hann sóknaraðila 56.653.421 krónu. Var greiðslan sundurliðuð þannig að höfuðstóll var 49.179.500 krónur, dráttarvextir af þeirri fjárhæð frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags voru 9.075.313 krónur, 854.933 krónur voru málskostnaður að viðbættum dráttarvöxtum á hann og 110.000 krónur kostnaður vegna fjárnámsbeiðni og móts, en frá dróst yfirdráttarskuld að fjárhæð 2.566.325 krónur.

Varnaraðili höfðaði mál að nýju 23. nóvember 2011 til staðfestingar kyrrsetningarinnar sem gerð var hjá eiginmanni sóknaraðila 18. ágúst 2009 og var með héraðsdómi 24. júlí 2013 fallist á kröfu varnaraðila um staðfestingu gerðarinnar. Með dómi Hæstaréttar 15. maí 2014 í máli nr. 672/2013 var máli varnaraðila vísað frá héraðsdómi að því er varðaði kröfu varnaraðila um staðfestingu gerðarinnar. Sagði í forsendum dómsins að kyrrsetningin væri endanlega fallin niður með dóminum, sbr. 3. málslið 3. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

Eftir að héraðsdómur féll í fyrra kyrrsetningarmálinu 14. júlí 2010 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila 12. október 2010 til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna fyrrgreindrar kyrrsetningargerðar. Sóknaraðili reisti kröfu sína á ákvæðum 42. gr., sbr. 40. gr. laga nr. 31/1990 og sundurliðaði hana í bætur fyrir tjón vegna tapaðs ávinnings við leigu og sölu á aflaheimildum, bætur fyrir tjón í útgerð vegna tapaðra viðskiptahagsmuna og spjalla á lánstrausti auk miskabóta. Dómur féll í málinu í héraði 22. desember 2011 þar sem sóknaraðila voru dæmdar bætur að álitum. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar 12. mars 2012. Fyrir Hæstarétti skýrði sóknaraðili kröfu sína þannig að hún væri vegna ,,tjóns á töpuðum viðskiptum með aflaheimildir“, „vegna tjóns í útgerð vegna tapaðra viðskiptahagsmuna o.fl.” og miska. Í dómi Hæstaréttar 29. nóvember 2012 í máli nr. 158/2012 var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að matsgerð sem lögð hafi verið fram væri ekki reist á viðhlítandi forsendum og yrði ekki lögð til grundvallar skaðabótum í málinu. Sóknaraðila hafi því ekki tekist að sanna að hún hafi orðið fyrir tjóni við að verða af viðskiptum með aflaheimildir. Þá hafi hún engin haldbær rök fært fram um að hún hafi vegna kyrrsetningarinnar orðið fyrir tjóni í útgerð vegna tapaðra viðskiptahagsmuna. Forsenda þess að heimilt væri að dæma bætur að álitum samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 væri að gerðarþoli hafi gert líklegt að hann hafi orðið fyrir tjóni sem ekki hafi þegar verið bætt. Hafi sóknaraðili ekki gert líklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni umfram það sem þegar hefði verið bætt með greiðslu dráttarvaxta vegna þess tíma sem hún hafi orðið af því að geta nýtt þann hluta eignasafnsins sem talinn var hennar eign með héraðsdóminum 23. mars 2010. Henni voru hins vegar dæmdar 400.000 krónur í miskabætur

II

Sóknaraðili krefst í máli þessu, ásamt eiginmanni sínum, skaðabóta vegna kyrrsetningar í eignastýringarsafni 18. ágúst 2009 sem beindist að honum. Kröfu sína í málinu styður hún við 4. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 en til vara við almennu sakarregluna og reglur um skaðabætur innan samninga.

Um málsástæður fyrir kröfu sinni vísar sóknaraðili til þess að hún hafi orðið fyrir umfangsmiklu og alvarlegu fjártjóni. Hafi afleitt tjón helst komið fram í spjöllum á lánstrausti og viðskiptahagsmunum, rekstrarstöðvun fyrirtækja í hennar eigu og missi hagnaðar. Kyrrsetningargerðin hafi að auki valdið sér andlegu, líkamlegu og fjárhagslegu tjóni. Sóknaraðili gerir í fyrsta lagi kröfu um bætur vegna fjárhagslegs tjóns sem nemi 115.100.000 krónum vegna lögmannskostnaðar, tjóns af rekstrarstöðvun, missis hagnaðar og spjalla á lánstrausti og viðskiptahagsmunum. Þá krefst hún í öðru lagi miskabóta að fjárhæð 20.000.000 krónur.

Með héraðsdómi 23. mars 2010 var sem áður segir tekin til greina krafa sóknaraðila um að hún væri eigandi að helmingi eignasafnsins sem kyrrsett hafði verið. Varnaraðili undi dóminum og greiddi sóknaraðila andvirði helmings safnsins 2. september 2010. Með því var kyrrsetningu létt af þeim hluta safnsins sem var í eigu hennar. Í kjölfarið höfðaði sóknaraðili sem fyrr er rakið mál þar sem hún krafðist skaðabóta vegna kyrrsetningarinnar og var endanlega leyst úr því með dómi Hæstaréttar í máli nr. 158/2012.

Sú krafa sem sóknaraðili gerir nú er hærri en í síðastgreindu máli en kröfuliðir sambærilegir þeim sem þá voru hafðir uppi. Í greinargerð sóknaraðila hér fyrir dómi segir að krafan sé ,,aðeins að hluta fundin vegna sömu viðskiptahagsmuna og áður, þ.e. varðandi útgerðina Hlíð ehf.”, en ekki hafi verið höfð upp í hinu fyrra máli krafa ,,um glataða viðskiptahagsmuni og missi hagnaðar vegna lausafjárþurrðar félagsins Hraunás ehf.” sem mun vera fasteignafélag.

Kröfu sem áður hefur verið dæmd að efni til verður vísað frá dómi samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Bar sóknaraðila því sérstök nauðsyn til að gera með skýrum hætti grein fyrir því að hvaða leyti krafan, sem hún hefur uppi nú, sé frábrugðin þeirri sem áður hefur verið dæmt um. Það hefur sóknaraðili ekki gert. Verði málatilbúnaður sóknaraðila skýrður svo að hún beri við öðrum málsástæðum en í hinu fyrra máli girðir meginregla 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 jafnframt fyrir að hún geti byggt málatilbúnað sinn á þeim í þessu máli, þar sem kyrrsetningu hafði verið aflétt af eignum hennar þegar hún höfðaði fyrra málið. Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Eftir þessum úrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, S-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf, greiði varnaraðila, Arion banka hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.