266/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli D gegn Í var vísað frá dómi. D taldi sig hafa orðið fyrir tjóni vegna viðskipta við G banka við greiðsluþrot bankans. Héraðsdómari vísaði málinu frá dómi þar sem málshöfðun D í skaðabótamáli væri ótímabær, en grundvöllur skaðabótakröfu komi ekki til álita fyrr en að loknu uppgjöri á fjárkröfu D á hendur G við slitameðferð bankans. Hæstiréttur taldi að D reisti kröfu sína á atvikum sem þegar væru að baki og að Í hafi ekki sýnt fram á að krafa D væri háð ókomnum atvikum. Ákvæði 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 stæðu því ekki í vegi að D gæti borið kröfu sína undir dómstóla til úrlausnar og fái því ekki breytt þótt slitum G banka væri ekki lokið. Þá var talið að málatilbúnaður D væri ljós í aðalatriðum og málið væri því ekki vanreifað. Jafnframt var talið að ekki lægi fyrir að fjárhæð kröfu D muni ráðast af atvikum sem síðar kunni að koma fram, sbr. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Eins og málið lægi fyrir væru ekki næg efni til að telja annmarka á reifun D á kröfugerð sinni slíka að ekki mætti bæta þar úr við meðferð þess eða að vörn verði svo áfátt vegna skorts á matsgerð þegar á fyrstu stigum að vísa bæri málinu frá héraðsdómi nú. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. apríl 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. apríl 2010, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili átti viðskipti við Glitni banka hf. og telur sig hafa orðið fyrir verulegu tjóni við greiðsluþrot bankans í byrjun október 2008, en frá þessum viðskiptum greinir nánar í hinum kærða úrskurði. Bankanum var nokkru síðar skipuð slitastjórn, sem hefur meðal annars með höndum meðferð krafna á hendur honum. Slitastjórnin gaf út innköllun til kröfuhafa bankans, sem birtist í Lögbirtingablaði 26. maí 2009 og 16. júní sama ár og var sóknaraðili meðal þeirra, sem lýstu kröfu. Jafnframt höfðaði hann þetta mál á hendur varnaraðila. Í málatilbúnaði sóknaraðila kemur fram að hann krefji varnaraðila um skaðabætur, sem nemi tjóni hans að frádregnu því, sem ætla megi að fáist endurheimt við slit Glitnis banka hf. Hann telur að hámark þess, sem þannig fáist, verði 30% af heildarkröfunni, en mismuninn eða 70% krefji hann varnaraðila um á grundvelli málsástæðna, sem nánar greinir í úrskurði héraðsdóms.

II

Fyrir héraðsdómi bar varnaraðili fram ýmsar ástæður, sem hann taldi að ættu að leiða til þess að málinu yrði vísað frá dómi. Fyrir Hæstarétti teflir hann fram sömu rökum til stuðnings kröfu sinni. Meðal þeirra er að kröfugerð á hendur honum sé ótímabær meðan skiptum á Glitni banka hf. sé ekki lokið. Af þeim sökum sé óvissu háð hvert hlutfall almennra krafna fáist greitt, en krafa sóknaraðila mun njóta rétthæðar við skiptin samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Endanleg niðurstaða um það ráðist af ýmsum óorðnum atvikum og fjölmargir óvissuþættir séu til staðar í því sambandi. Þannig geti til dæmis tíminn, sem slitameðferðin taki, skipt máli um verðmæti krafna. Ókleift sé því að ganga út frá að sóknaraðili nái ekki að endurheimta af eignum bankans meira en þau 30% sem hann miði við í kröfugerð á hendur varnaraðila í þessu máli. Krafan miðist því við einhliða hugmyndir sóknaraðila um hve mikið fáist greitt við slitameðferð upp í kröfur í heild og þar með talda kröfu sóknaraðila, en við þetta miðist aðalkrafa og varakrafa hans. Þessar hugmyndir séu eins konar getspá. Telur varnaraðili að sóknaraðili hvorki hafi né geti á þessu stigi sýnt fram á hvað hann kunni að fá upp í kröfu sína. Varnaraðili vísar til þess að í úrskurði héraðsdóms komi fram að 1. mgr. 26. gr. og 114. gr. laga nr. 91/1991 séu meðal þeirra heimilda, sem ætlað sé að sporna við slíkri málsmeðferð og þversögn, sem af þessu hlytist. Verði endurheimtuhlutfall krafna við slit bankans hærra en samkvæmt gefnum forsendum sóknaraðila fæli viðurkenning á kröfu hans í sér óréttmæta auðgun, sem fái ekki staðist.

Í stefnu til héraðsdóms greinir sóknaraðili frá því að við gerð aðalkröfu miði hann við að tapa 70% af kröfu á hendur Glitni banka hf. en endurheimta 30%. Alþjóðleg fjármálafyrirtæki hafi á hinn bóginn áætlað mun lægra endurheimtuhlutfall almennra krafna. Hann nefnir tvö slík dæmi, þar sem í öðru tilvikinu hafi verið áætlað að rúmlega 14% almennra krafna fáist greidd en í hinu sé reiknað með 21% endurheimtu þessara krafna. Þá telur hann að íslenskir kröfuhafar Glitnis banka hf. áætli að þeir muni endurheimta um 15% af almennum kröfum sínum. Krafa sín í málinu sé því ekki óhófleg, heldur njóti varnaraðili þvert á móti góðs af öllum hugsanlegum vafa um umfang tjónsins. Þá áskilur hann sér rétt til að óska eftir dómkvaðningu matsmanna til að svara spurningum varðandi tjónið og meta umfang þess. Með vitnaleiðslum við aðalmeðferð málsins sé einnig unnt að sanna að eignir bankans hrökkvi ekki fyrir 30% almennra krafna á hendur honum. Hann mótmælir jafnframt að endurheimta ráðist af óorðnum atvikum eða að þau ákvæði laga nr. 91/1991, sem áður var vikið að, geti leitt til þess að krafa varnaraðila verði tekin til greina. Hann mótmælir jafnframt að aðrar ástæður, sem varnaraðili heldur fram til stuðnings kröfu um frávísun, eigi sér nokkra stoð.

III

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 skal vísa máli frá dómi ef það er höfðað til úrlausnar um rétt eða skyldu, sem stefnandi játar eða ljóst er af öðrum sökum að enn er ekki orðin til. Í ákvæðinu felst jafnframt að mál verður ekki höfðað um hagsmuni, sem eru til orðnir að einhverju marki, en endanleg tilvist þeirra ræðst þó af forsendu, sem getur fyrst ræst í framtíðinni.

Svo sem fram er komið rekur sóknaraðili tjón sitt til greiðsluþrots Glitnis banka hf., sem endanlega lá fyrir í október 2008. Hann reisir rétt sinn þannig á atvikum, sem eru þegar að baki, og varnaraðili hefur gegn þessu ekki sýnt fram á að krafa sóknaraðila sé háð ókomnum atvikum. Ákvæði 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 stendur því ekki í vegi að sóknaraðili geti borið kröfu sína undir dómstóla til úrlausnar og fær því ekki breytt þótt slitum Glitnis banka hf. sé ekki lokið og afleiðingar greiðsluþrots hans og um leið þeirra gerða varnaraðila, sem sóknaraðili telur ólögmætar gagnvart sér, séu ekki endanlega komnar fram.

Þá vísar varnaraðili til stuðnings kröfu sinni um frávísun til 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 og telur málið vanreifað af hálfu sóknaraðila og sakarefnið ekki skýrt afmarkað. Ekki verður fallist á þessi rök varnaraðila, en málatilbúnaður sóknaraðila er ljós í aðalatriðum og í stefnu rökstyður hann fjárhæð skaðabótakröfu sinnar og vísar til gagna sem hann telur varpa ljósi á réttmæti fjárhæðar hennar. Ekki verður fallist á að sóknaraðila hafi borið skylda fyrir höfðun málsins til að leita eftir mati dómkvaddra manna um endurheimtuhlutfall almennra krafna við slit Glitnis banka hf. fyrr en ljóst var að varnaraðili féllist ekki á rökstuðning hans um það. Þá áskildi sóknaraðili sér sérstaklega í stefnu til héraðsdóms rétt til frekari framlagningar gagna og til að afla mats dómkvaddra manna undir rekstri málins. Sóknaraðili krefur varnaraðila um greiðslu ákveðinnar fjárhæðar og liggur ekki fyrir að hún muni ráðast af atvikum, sem síðar kunni að koma fram, sbr. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Eins og málið liggur fyrir eru ekki næg efni til að telja annmarka á reifun sóknaraðila á kröfugerð sinni slíka að ekki megi bæta þar úr við meðferð þess eða að vörn verði svo áfátt vegna skorts á matsgerð þegar á fyrstu stigum að vísa beri málinu frá héraðsdómi nú. Leiða hvorki framangreind ákvæði laga nr. 91/1991 til þeirrar niðurstöðu né aðrar ástæður, sem varnaraðili hefur borið fyrir sig og getið er í úrskurði héraðsdóms.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðila, DekaBank Deutsche Girozentrale, samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.