439/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa E var viðurkennd sem sértökukrafa við gjaldþrotaskipti S, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið átti rætur að rekja til fjármuna sem fundust í geymsluhólfi sem S hafði haft á leigu hjá Í hf., en E átti jafnframt aðgang að hólfinu. E krafðist þess að sér yrðu afhentir peningarnir, sem hún kvað tilheyra sér að öllu leyti. Í dómi Hæstaréttar var sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að peningarnir hafi í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. verið í vörslum S þegar bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Var aftur á móti talið að E hefði ekki sannað að peningarnir hefðu tilheyrt henni í raun. Þar að auki var ekki talið unnt að líta svo á að féð hefði verið sérgreint í vörslum S þannig að skilyrði væru til að verða við kröfu hennar. Af þeim sökum var kröfu E um afhendingu fjárins hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. júní 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16. júní 2015, þar sem viðurkennd var krafa, sem varnaraðili lýsti við gjaldþrotaskipti á sóknaraðila, um að henni yrðu afhentar í peningum 1.320.000 krónur, 17.920 evrur, 7,50 danskar krónur, 8.961 bandaríkjadalur, 300 norskar krónur og 145 sterlingspund og þeirri kröfu skipað í réttindaröð samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila verði hafnað og henni gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins var bú S-kk-ef H-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta 6. janúar 2014 eftir kröfu Frjálsa hf., sem var studd við árangurslaust fjárnám sem gert var hjá honum 16. maí 2013. Í skattframtali þrotamannsins 2011 færði hann sér meðal annars 46.092.505 krónur til hreinna tekna af eigin atvinnurekstri, en á hinn bóginn voru heildartekjur hans 1.600.000 krónur samkvæmt skattframtali 2012, 450.000 krónur eftir framtali 2013 og engar samkvæmt framtali 2014. Við könnun skiptastjóra kom fram að þrotamaðurinn hafi haft á leigu geymsluhólf hjá Íslandsbanka hf., sem hann hafi gert samning um við eldri banka með sama heiti síðla árs 2000, en eftir þeim samningi átti varnaraðili, sem er maki hans, jafnframt að eiga aðgang að hólfinu. Samkvæmt yfirliti skiptastjórans fundust í þessu hólfi í reiðufé 1.320.000 krónur, 17.920 evrur, 7,50 danskar krónur, 8.961 bandaríkjadalur, 300 norskar krónur og 145 sterlingspund, auk ýmissa skjala, þar á meðal viðskiptabréf á nafni varnaraðila. Varnaraðili lýsti kröfu á hendur sóknaraðila 25. febrúar 2014 um afhendingu þessara peninga og skjala, sem hún kvað tilheyra sér að öllu leyti. Að því er peningana varðar kom fram í kröfulýsingu að féð í íslenskum krónum, sem var í geymsluhólfinu, ætti rætur að rekja til þess að hún hafi á árinu 2009 fengið að arfi eftir móður sína 9.023.200 krónur og hafi hún varðveitt hluta af því fé í hólfinu, en að öðru leyti hafi hún „í gegnum tíðina“ sett þar gjaldeyri, sem henni hafi „m.a. áskotnast vegna atvinnureksturs síns“ á sviði veitingastarfsemi. Skiptastjóri tók að mestu til greina kröfu varnaraðila um afhendingu skjala, en hafnaði á hinn bóginn kröfu hennar um afhendingu peninga. Ágreiningur reis um síðastnefnt atriði og vísaði skiptastjóri honum 26. nóvember 2014 til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 6. janúar 2015.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að peningarnir, sem deilt er um í málinu, hafi í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 verið í vörslum S-kk-ef H-kk-ef þegar bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Að þessu virtu er því aðeins unnt að taka til greina kröfu varnaraðila um afhendingu peninganna, sem studd er við sama lagaákvæði, að þeim skilyrðum sé báðum fullnægt að hún njóti eignarréttar að fénu og það hafi verið sérgreint í vörslum sóknaraðila við upphaf skipta. Um fyrra skilyrðið er þess að gæta að ekki er unnt að fella á sóknaraðila að sýna fram á að þrotamaðurinn hafi verið þannig settur að hann hafi getað eignast peningana, sem um ræðir, heldur hvílir á varnaraðila að sanna að þeir tilheyri henni í raun. Þeirri sönnunarbyrði hefur varnaraðili ekki fullnægt, en að auki er ekki unnt að líta svo á að féð hafi verið sérgreint í vörslum þrotamannsins þannig að skilyrði væru til að verða við kröfu hennar. Af þessum sökum verður að hafna kröfu varnaraðila um afhendingu fjárins.

Eftir þessum úrslitum málsins verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er að viðurkenna kröfu varnaraðila, E-kvk-ef H. H-kvk-ef, á hendur sóknaraðila, þrotabúi S-kk-ef H-kk-ef, um afhendingu á 1.320.000 krónum, 17.920 evrum, 7,50 dönskum krónum, 8.961 bandaríkjadal, 300 norskum krónum og 145 sterlingspundum.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.