689/2013

X var annars vegar sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn barni með því að hafa haft samfarir við A sem þá var 13 ára og hins vegar nauðgun og kynferðisbrot gegn barni með því að hafa með ólögmæti nauðung látið B, sem þá var 13 ára, hafa við sig munnmök og við það nýtt sér yfirburðastöðu sína gagnvart henni sökum aldurs- og þroskamunar auk þess sem hann hafði komið henni í aðstæður sem vöktu með henni ótta og bjargarleysi. Af nánar tilgreindum ástæðum var ekki fallist á með X að þar sem héraðsdómari sá sem tók skýrslu af B á rannsóknarstigi hefði ekki átt sæti við meðferð málsins fyrir héraðsdómi bæri að sýkna hann af sakargiftum samkvæmt þeim hluta ákæru. Var háttsemi X talin varða 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í 3 ár auk þess sem honum var gert að greiða A og B miskabætur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. október 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af þeim sökum sem hann er borinn í 2. lið ákæru, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þær verði lækkaðar.

A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. júní 2010 til 24. júlí 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún þess að ákærða verði gert að greiða sér framangreinda fjárhæð með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði, en að því frágengnu að héraðsdómur verði staðfestur um einkaréttarkröfu sína.

B krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur um einkaréttarkröfu sína.

Eins rakið er í héraðsdómi tók dómari við Héraðsdóm Reykjavíkur 14. desember 2012 skýrslu af brotþolanum B þar fyrir dómi, sbr. a. lið 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Mál þetta var síðan höfðað með ákæru ríkissaksóknara 10. júní 2013 fyrir Héraðsdómi Suðurlands og tók dómari sá, er tók framangreinda skýrslu af brotaþola, þá ekki sæti í dóminum. Við munnlegan málflutning í héraði 19. september sama ár komu fram athugasemdir við þessa málsmeðferð af hálfu ákærða og var vísað í því sambandi til 2. mgr. 112. gr. laga nr. 88/2008, en þar segir að sé skýrsla tekin fyrir dómi af sakborningi, brotaþola eða vitni áður en mál er höfðað samkvæmt 1. mgr. 59. gr. skuli það gert, ef því verður við komið, fyrir þeim dómara sem mun síðar fara með málið og kveða dóm upp í því ef til þess kemur. Af þessu tilefni var bókað í þingbók að sækjanda, verjanda ákærða og réttargæslumönnum brotaþola væri gerð grein fyrir því að óskað hafi verið eftir við dómarann við Héraðsdóm Reykjavíkur í júní 2013 að hann tæki sæti í dóminum. Hafi afstaða hans legið fyrir í lok ágúst og hann þá ekki séð sér það fært vegna anna. Dómendur í héraði hafi fjallað sérstaklega um þessa stöðu og eftir að hafa skoðað upptöku af skýrslugjöf brotaþolans hafi verið ákveðið að dómurinn yrði skipaður á þann veg sem raunin varð. Þá var bókað eftir sækjanda að málið hafi verið höfðað á heimilisvarnarþingi ákærða. Fyrir Hæstarétti er því haldið fram af hálfu ákærða að þessi ágalli á sönnunarfærslu í héraði sé þess eðlis að leiða eigi til sýknu af sakargiftum samkvæmt 2. lið ákæru.

Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 er dómara heimilt að taka til greina sem sönnunargögn skýrslur sem ákærði, brotaþoli eða önnur vitni hafa gefið fyrir dómi áður en mál var höfðað samkvæmt 59. gr. og 106. gr. Þó skuli skýrslugjafar koma á ný fyrir dóm við málsmeðferð ef þess er kostur og annar hvor málsaðili krefst eða dómari telur annars ástæðu til. Ef um er að ræða brot á XXII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brotaþoli hefur ekki náð 15 ára aldri skal hann þó ekki koma fyrir dóm að nýju nema dómari telji sérstaka ástæðu til. Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að héraðsdómarar hafi kynnt sér ítarlega upptöku skýrslutöku af brotaþola fyrir dómi, sem legið hafi fyrir í hljóði og mynd. Þá er óumdeilt að hvorki sækjandi né verjandi kröfðust þess að brotaþoli kæmi á ný fyrir dóm né töldu héraðsdómarar sérstaka ástæðu til þess. Að öllu þessu virtu er ekki hald í þeirri vörn ákærða að umrædd málsmeðferð í héraði eigi að leiða til þess að hann verði sýknaður af sakargiftum samkvæmt 2. lið ákæru.

Að gættu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans um sakfellingu ákærða og refsingu.

Ákvæði héraðsdóms um frávísun dráttarvaxtakröfu brotaþolans A kemur ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti, enda var sú niðurstaða ekki kærð til réttarins.

Við ákvörðun miskabóta til brotaþolans B verður tekið tillit til þess að hún var í af framhaldi af broti ákærða gegn henni lögð inn á [...] Landspítalans þar sem hún dvaldi til meðferðar í rúman mánuð.

Að þessu virtu verður niðurstaða héraðsdóms um einkaréttarkröfur staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanna brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og ferðakostnað réttargæslumanns brotaþolans A, allt eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 903.639 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur, þóknun skipaðra réttargæslumanna brotaþola, A-kvk-ef S-kvk-ef og M-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanna, 188.250 krónur til hvorrar um sig, svo og útlagðan kostnað þeirrar fyrrnefndu, 31.080 krónur.