273/2016

Aðilar deildu um hvort tryggingarbréf sem B ehf. gaf út til L hf. stæði til tryggingar kröfu F ehf. sem dæmt hafði verið til greiða skuld við L hf. samkvæmt nánar tilgreindum kaupleigusamningi. Á fremri síðu tryggingarbréfsins kom fram að um allsherjarveð væri að ræða en á aftari síðu þess var tiltekið að bréfið hefði verið gert vegna útflutnings tveggja véla og vísað til tveggja nánar tilgreindra kaupleigusamninga og tekið fram að bréfið væri til tryggingar ýmsum kostnaði vegna þeirra samninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með teknu tilliti til þess að L hf. væri fjármálastofnun og ágreiningslaust væri að umrætt tryggingarbréf hefði verið samið einhliða af L hf. hefði hvílt sérstök skylda á honum að búa svo um hnútana að ekki léki vafi á til hvaða skuldbindinga bréfið næði. Var talið að þegar horft væri til þess, sem fram hefði komið á aftari síðu tryggingarbréfsins um tilgang þess, hefði ætlun aðila aðeins verið að tryggja með því þann kostnað sem þar hefði verið tilgreindur og takmarkaðist við þá tvo kaupleigusamninga sem tilgreindir voru á aftari síðu tryggingarbréfsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. apríl 2016. Hann krefst þess að tryggingarbréf að fjárhæð 15.500.000 krónur, útgefið 31. maí 2015, er hvílir á 5. veðrétti á fasteign áfrýjanda, Brekkutröð 1, Hafnarfirði, standi til tryggingar á skuld Fjarðargrjóts ehf. samkvæmt kaupleigusamningi við stefnda nr. 815309-310, alls að fjárhæð 928.897 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 10. febrúar 2015 til greiðsludags. Að öðru leyti krefst áfrýjandi sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með hinum áfrýjaða dómi var Fjarðargrjót ehf. dæmt til að greiða skuld við stefnda samkvæmt kaupleigusamningi 12. september 2008 nr. 815309-310 og áfrýjanda gert að þola staðfestingu þess að framangreint tryggingarbréf stæði til tryggingar kröfunni. Samkvæmt kaupleigusamningnum var stefndi eigandi þeirra muna sem leigðir voru með samningnum. Fyrir Hæstarétti lýtur ágreiningur aðila einvörðungu að því hvort skuld sú sem Fjarðargrjót ehf. var dæmt til að greiða falli að öllu leyti undir tryggingarbréfið.

Á fremri síðu tryggingarbréfsins sagði að um væri að ræða allsherjarveð, þar á meðal til tryggingar ,,skilvísum og skaðlausum greiðslum á öllum núverandi og tilvonandi skuldum og fjárskuldbindingum við Lýsingu hf. ... að hvaða tagi sem er, t.d. samkvæmt víxlum, skuldabréfum, lánssamningum, fjármögnunar- eða kaupleigusamningum, rekstrarleigu- eða bílasamningum, eða öðrum eignarleigusamningum“. Þá sagði í bréfinu að sett væri að veði fyrrgreind fasteign fyrir höfuðstólsfjárhæð allt að 15.500.000 krónur ,,auk verðbóta, vísitöluhækkunar, gengismunar, dráttarvaxta, vanskilaálaga, kostnaðar af fjárnámsgerð og frekari fullnustuaðgerðum eða öðrum kostnaði, hverju nafni sem nefnist ... er kröfuhafi kann að greiða“. Á aftari síðu bréfsins sagði á hinn bóginn: ,,Tryggingarbréf þetta er gert vegna útflutnings á tveimur vinnuvélum; 1) CAT 325D beltagrafa ... og 2) Komatsu PW140-7 hjólagrafa ... Tækin eru eign Lýsingar en leigð Fjarðargrjóti ehf. með kaupleigusamningum nr. 812233 og 815309. Tryggingarbréf þetta er til tryggingar á hvers kyns kostnaði, sköttum, opinberum álögum, tjóni, stuldi og öllum öðrum kostnaði sem kann að falla á Lýsingu, hvort sem er vegna tilverknaðar leigutaka eða annarra, á meðan tækin eru staðsett í öðru landi en á Íslandi. Einnig er tryggingarbréfið til tryggingar á kostnaði og gjöldum sem kunna að falla á tækin vegna flutnings þeirra til og frá Íslandi.“

Samkvæmt 20. grein fyrrgreinds kaupleigusamnings var leigutaka, Fjarðargrjóti ehf., óheimilt að flytja hið leigða úr landi án skriflegs samþykkis stefnda. Ágreiningslaust er að á tilteknu tímamarki óskaði leigutaki eftir því að fá að flytja til Noregs þá leigumuni sem fyrr greinir. Í bréfi lögmanns áfrýjanda 18. maí 2015 kom fram að leigumunir þeir er voru fluttir út hafi báðir verið fluttir aftur til Íslands og afhentir stefnda. Hafi Fjarðargrjót ehf. staðið straum af kostnaði við það, að undanskildum kostnaði sem hlaust af flutningi annars leigumunarins að fjárhæð 928.897 krónur, en áfrýjandi viðurkennir að bera ábyrgð á greiðslu þess kostnaðar.

Stefndi heldur því fram að fyrrgreindur texti á aftari síðu tryggingarbréfsins hafi verið viðauki við textann á fremri síðu þess og aðeins falið í sér áréttingu á því að tryggingin tæki til þess kostnaðar sem þar væri tilgreindur. Sé litið til orðalags fyrrnefnda textans fær þetta ekki staðist, heldur eru ákvæðin tvö með öllu ósamþýðanleg. Fyrir vikið verða ákvæði bréfsins um hvaða skuldir því sé ætlað að tryggja óskiljanleg.

Þegar svo háttar til sem áður greinir ber að jafnaði að skýra ákvæði skjals á borð við tryggingarbréf þeim aðila í óhag sem samið hefur skjalið einhliða. Þegar vafi leikur á því hvernig túlka skuli slík ákvæði ber að öðru jöfnu að beita þeim skýringarkosti sem er síður íþyngjandi fyrir þann sem tekur á sig þá skuldbindingu að setja eign sína að veði, ekki síst þegar um er að ræða veð til tryggingar skuldum annars en hans sjálfs.

Að teknu tilliti til þess að stefndi er fjármálastofnun og ágreiningslaust er að umrætt tryggingarbréf var samið einhliða af honum hvíldi sérstök skylda á honum að búa svo um hnútana að ekki léki vafi á til hvaða skuldbindinga bréfið næði. Samkvæmt öllu framangreindu og þegar horft er til þess sem fram kemur á aftari síðu tryggingarbréfsins um tilgang þess að það var gert verður lagt til grundvallar að ætlun aðila hafi aðeins verið að tryggja með því þann kostnað sem þar var tilgreindur og takmarkaðist við kaupleigusamninga nr. 812233 og 815309. Mál þetta lýtur að skuldbindingum vegna síðarnefnda samningsins og hefur áfrýjandi viðurkennt skuld sem hlaust af flutningi leigumunarins sem sá samningur lýtur að. Með skírskotun til þess er fallist á kröfu áfrýjanda um sýknu af kröfu stefnda að öðru leyti en því að framangreint tryggingarbréf standi til tryggingar á skuld Fjarðargrjóts ehf. að fjárhæð 928.897 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun málskostnaðar er tekið mið af því að fyrir Hæstarétti eru rekin samhliða þessu máli þrjú samkynja mál.

Dómsorð:

Tryggingarbréf að fjárhæð 15.500.000 krónur, útgefið 31. maí 2015, er hvílir á 5. veðrétti á fasteign áfrýjanda, B1–Fjarðargrjóts ehf., Brekkutröð 1, Hafnarfirði, stendur til tryggingar á skuld Fjarðargrjóts ehf. samkvæmt kaupleigusamningi við stefnda, Lýsingu hf., nr. 815309-310, alls að fjárhæð 928.897 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 391.908 krónum frá 10. febrúar 2015 til 26. sama mánaðar, af 847.201 krónu frá þeim degi til 17. apríl sama ár, en af 928.897 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.