73/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M á hendur Í var frestað um óákveðinn tíma þar til dómur Hæstaréttar í tilteknu máli hefði verið kveðinn upp. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að heimild 2. málsliðar 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri undantekning frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að hraða beri málsmeðferð og yrði hún því til samræmis skýrð þröngt. Af orðalagi ákvæðisins og athugasemdum með frumvarpi til laganna væri ljóst að frestunarheimildinni yrði fyrst og fremst beitt þegar úrslit um staðreyndir eða önnur efnisatriði sem til umfjöllunar væru í öðru máli kynnu að hafa verulega þýðingu fyrir þau atvik sem einhverju skiptu við úrlausn þess máls sem frestað væri. Yrði máli ekki frestað á grundvelli heimildar 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 án samþykkis aðila vegna þess eins að hagfellt þætti að bíða fordæmis réttarins í hliðstæðu máli. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til aðalmeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. janúar 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. janúar 2014, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var frestað um óákveðinn tíma eða þar til dómur Hæstaréttar í máli nr. 726/2013 hefur verið kveðinn upp. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka til málið til aðalmeðferðar svo fljótt sem auðið er. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar en til vara að kærumálskostnaður verði látinn niður falla.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 31. maí 2012. Gerir hann aðallega kröfu um að varnaraðili greiði sér 1.590.151 krónu með nánar tilgreindum vöxtum en það er sú fjárhæð sem sóknaraðili hefur greitt í auðlegðarskatt, er á hann var lagður vegna eigna í árslok 2009. Reisir hann þá kröfu fyrst og fremst á þeirri málsástæðu að álagning auðlegðarskatts á grundvelli ákvæða laga nr. 128/2009 um tekjuöflun ríkisins og ákvæða síðari laga sem breytt hafa þeim lögum fari í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hefur sóknaraðili uppi í málinu þrjár varakröfur, sem allar eru reistar á því að í ákvæðum fyrrnefndra laga um skattlagningu hjóna felist ólögmæt mismunun miðað við skattlagningu einstaklinga utan hjúskapar.

Málið var þingfest 19. júní 2012. Í þinghaldi 10. janúar 2013 var málinu frestað til aðalmeðferðar sem fram skyldi fara 4. júní 2013. Fyrirhugaðri aðalmeðferð var frestað utan réttar, en sá héraðsdómari sem farið hafði með málið lét af störfum. Nýr dómari tók við málinu og var aðalmeðferð þess fyrirhuguð 23. janúar 2014. Áður en að því kom sendi héraðsdómari lögmönnum aðila 14. janúar 2014 tölvubréf þar sem þeim var greint frá því að mál nafngreinds gjaldanda gegn íslenska ríkinu þar sem tekist væri á um sömu málsástæður hefði verið þingfest fyrir Hæstarétti 8. sama mánaðar. Teldi dómarinn einsýnt með vísan til 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 að fresta ætti málinu þar til niðurstaða Hæstaréttar lægi fyrir. Í þinghaldi 23. sama mánaðar andmælti lögmaður sóknaraðila því að málinu yrði frestað og krafðist úrskurðar dómara. Lögmaður varnaraðila krafðist þess að málinu yrði frestað. Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp samdægurs.

Í 2. málslið 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 er mælt fyrir um heimild dómara til að fresta máli af sjálfsdáðum ef annað einkamál hefur verið höfðað út af efni sem varðar úrslit þess verulega eða stjórnvaldsmeðferð máls stendur yfir. Þessi heimild er undantekning frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að hraða beri málsmeðferð og verður hún því til samræmis skýrð þröngt. Í athugasemdum með frumvarpi til laganna var svo tekið til orða að þetta ætti við þegar atriði sem við meðferð máls kynnu að verða leidd í ljós eða slegið föstum hefðu verulega þýðingu fyrir málið. Af orðalagi ákvæðisins og framangreindum athugasemdum er ljóst að frestunarheimildinni verður fyrst og fremst beitt þegar úrslit um staðreyndir eða önnur efnisatriði sem til umfjöllunar eru í öðru máli kunna að hafa verulega þýðingu fyrir þau atvik sem einhverju skipta við úrlausn þess máls sem frestað er. Verður máli ekki frestað á grundvelli heimildar 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 án samþykkis aðila vegna þess eins að hagfellt þyki að bíða fordæmis Hæstaréttar í hliðstæðu máli. Samkvæmt því verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til aðalmeðferðar.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er úr gildi felldur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til aðalmeðferðar.

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðila, M-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf, 250.000 krónur í kærumálskostnað.