15/2005

K var ákærður fyrir ölvunar- og hraðakstur. Vínandi í öndunarsýni, sem hann hafði gefið, reyndist vera 0,67 milligrömm í lítra lofts, og ökuhraði hans mælst 132 km á klukkustund á vegarkafla þar sem hámarkshraði var 80 km á klukkustund. K, sem á árinu 2003 hafði sætt viðurlögum og verið sviptur ökurétti fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, gekkst við sakargiftum. Var ekki talið að breytingar sem gerðar voru á ákvæðum 102. gr. laganna með lögum nr. 84/2004 hafi verið ætlað að hliðra rótgróinni dómvenju, um að maður, sem gerist öðru sinni sekur um brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. laganna, verði sviptur ökurétti í þrjú ár ef ekki hafa um leið verið brotin önnur ákvæði laga eða aðstæður að öðru leyti verið sérstaklega alvarlegar. Með akstrinum var K talinn hafa brotið alvarlega gegn öðrum ákvæðum umferðarlaga en 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. þeirra. Að því virtu var honum gert að greiða 200.000 króna sekt og sviptur ökurétti í þrjú ár og sex mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. desember 2004 að fengnu áfrýjunarleyfi. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sviptur ökurétti í lengri tíma en ákveðinn var í hinum áfrýjaða dómi.

Ákærði krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur.

I.

Samkvæmt gögnum málsins veittu lögreglumenn akstri ákærða eftirtekt aðfaranótt sunnudagsins 15. ágúst 2004, þar sem hann var á leið austur Vesturlandsveg að Ártúnsbrekku í Reykjavík. Mældu lögreglumennirnir ökuhraða, sem reyndist vera 132 km á klukkustund, og stöðvuðu ákærða í framhaldi af því. Féll á hann grunur um ölvunarakstur og var hann handtekinn. Viðurkenndi hann að hafa neytt áfengis og gaf öndunarsýni, en vínandi í því reyndist vera 0,67 milligrömm í lítra lofts. Lögreglustjórinn í Reykjavík gaf út ákæru á hendur ákærða 13. september 2004, þar sem hann var borinn sökum um að hafa með þessari háttsemi brotið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 37. gr. og 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997. Þess var krafist að ákærða yrði gerð refsing, svo og að hann yrði sviptur ökurétti samkvæmt 102. gr. umferðarlaga eins og ákvæðinu hafði verið breytt með 2. gr. laga nr. 23/1998 og 8. gr. laga nr. 84/2004.

Mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi 29. september 2004. Ákærði, sem á árinu 2003 hafði áður sætt viðurlögum og verið sviptur ökurétti fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, sótti þing og gekkst við sakargiftum. Af hálfu ákæruvaldsins var honum boðið að ljúka málinu með því að greiða sekt að fjárhæð 200.000 krónur, sem nánar tiltekin vararefsing lægi við, sæta sviptingu ökuréttar í 4 ár og greiða sakarkostnað. Færði héraðsdómari þá til bókar að hann teldi sviptingu ökuréttar, sem hér um ræðir, ekki vera í samræmi við áralanga dómvenju. Eftir að málið hafði verið reifað af ákæranda og báðir aðilar lagt það í dóm var hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp, en með honum var ákærða gert að viðlagðri vararefsingu að greiða sekt með þeirri fjárhæð, sem áður var getið, ásamt sakarkostnaði, auk þess sem hann var sviptur ökurétti í 3 ár. Með áfrýjun dómsins leitar ríkissaksóknari eftir því að ákærði verði sviptur ökurétti í lengri tíma en hér um ræðir, en að öðru leyti er af hálfu ákæruvaldsins unað við niðurstöðu héraðsdóms.

II.

Í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga eru sérreglur um sviptingu ökuréttar þegar stjórnandi ökutækis, sem áður hefur brotið gegn 45. gr. laganna, gerist sekur um slíkt brot á nýjan leik, en reglum þessum verður þó aðeins beitt ef brot verður talið ítrekað í skilningi 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 14. nóvember 2002 í máli nr. 314/2002. Samkvæmt 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga verður stjórnandi ökutækis að þessu fullnægðu sviptur ökurétti ekki skemur en tvö ár ef bæði brotin varða við 2. mgr. 45. gr. laganna, en þrjú ár ef „einungis síðara brotið varðar við 3. mgr. 45. gr.“, svo sem komist er að orði í ákvæðinu eins og því var breytt með áðurnefndri 8. gr. laga nr. 84/2004. Fyrir þá breytingu var mælt svo fyrir í ákvæði um hliðstætt efni, sem var í 3. mgr. 102. gr. umferðarlaga, að stjórnandi ökutækis skyldi sviptur ökurétti ekki skemur en tvö ár ef hann hafði áður brotið gegn 45. gr. laganna og ekki skemur en þrjú ár ef bæði brotin vörðuðu við 1. mgr., sbr. 3. mgr. þeirrar lagagreinar. Í málinu er ekki ágreiningur um að áralöng dómvenja sé fyrir því að maður, sem gerist öðru sinni sekur um brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga, verði sviptur ökurétti í þrjú ár ef ekki hafa um leið verið brotin önnur ákvæði laga eða aðstæður að öðru leyti verið sérstaklega alvarlegar. Af hálfu ákæruvaldsins er því á hinn bóginn borið við að efni séu til að hverfa frá þessari dómvenju vegna þeirra nýmæla, sem lögfest voru með 8. gr. laga nr. 84/2004 og nú eru í fyrrnefndri 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga. Þar sé boðið að stjórnandi ökutækis verði sviptur ökurétti að minnsta kosti þrjú ár ef hann gerist öðru sinni sekur um ölvunarakstur og brýtur þó einungis í síðari skiptið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Hafi löggjafinn því lagt í hendur dómstóla að meta tímalengd ökuréttarsviptingar ef bæði brotin varði við síðastnefnd lagaákvæði. Sé af hálfu ákæruvaldsins talið hæfilegt að svipting standi þá í 4 ár.

Áðurgreind breyting, sem gerð var á 102. gr. umferðarlaga með 8. gr. laga nr. 84/2004, á rætur að rekja til frumvarps til laga um breytingu á umferðarlögum, sem lagt var fram á Alþingi á 130. löggjafarþingi. Eins og frumvarpið var upphaflega úr garði gert átti ákvæðið, sem nú er í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga, að fela efnislega í sér að væri brotið öðru sinni gegn 2. mgr. 45. gr. laganna yrði stjórnandi ökutækis sviptur ökurétti að minnsta kosti í 2 ár, ef fyrra brot var gegn því ákvæði og það síðara varðaði við 3. mgr. sömu lagagreinar yrði ökuréttarsvipting ekki skemmri en 3 ár, en ef bæði brotin vörðuðu við síðastnefnt ákvæði yrði svipt ökurétti í minnst 5 ár. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi var síðastnefndi þáttur ákvæðisins felldur niður, en að ástæðum þess virðist ekki vera vikið sérstaklega í lögskýringargögnum. Af þessu verður ekki ráðið að vakað hafi fyrir löggjafanum að nýja ákvæðið í 4. mgr. 102. gr. umferðarlaga myndi hliðra rótgróinni dómvenju um tímalengd ökuréttarsviptingar við annað brot stjórnanda ökutækis gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. laganna, enda hefði og verið í lófa lagið að kveða beinlínis á um slíka breytingu í lögum, svo sem upphaflega var ráðgert í frumvarpinu, sem varð að lögum nr. 84/2004.

Í máli þessu er ákærða, sem er fæddur 1984, auk ítrekaðs ölvunaraksturs gefið að sök brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 37. gr. umferðarlaga. Sem fyrr segir mældist ökuhraði hans 132 km á klukkustund á vegarkafla á Vesturlandsvegi, þar sem hámarkshraði var 80 km á klukkustund. Þetta brot ákærða var sérstaklega vítavert og fylgdi því stórfelld hætta í ljósi þess að hann var vegna ölvunar á þessum tíma óhæfur til að stjórna ökutæki, sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur ítrekað verið til þess vísað að beiting dómvenju um að svipta stjórnanda ökutækis, sem brýtur gegn síðastnefndu lagaákvæði, ökurétti þann lágmarkstíma, sem lögboðinn er eftir atvikum máls hverju sinni, sé háð því að honum sé hvorki gefið að sök að hafa brotið gegn öðrum ákvæðum laga með akstri sínum í umrætt sinn né verði aðstæður að öðru leyti taldar hafa verið sérstaklega alvarlegar. Ákærði hefur hér brotið alvarlega með akstri sínum gegn öðrum ákvæðum umferðarlaga en 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. þeirra. Að því virtu verður hann sviptur ökurétti í 3 ár og 6 mánuði frá 15. ágúst 2004 að telja, en þann dag var hann sviptur ökurétti til bráðabirgða vegna þeirra brota, sem mál þetta tekur til. Að öðru leyti en þessu verður hinn áfrýjaði dómur látinn standa óraskaður.

Eftir þessum úrslitum málsins verður ákærði dæmdur til að greiða helming sakarkostnaðar fyrir Hæstarétti, sem greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ákærði, K-kk-nf I-kk-nf, er sviptur ökurétti í þrjú ár og sex mánuði frá 15. ágúst 2004 að telja.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem alls eru 50.000 krónur. Annar áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði.