412/2008

Sonur A lést í eldsvoða um borð í skipi í eigu Y. Í gildi var ábyrgðartrygging vegna útgerðar skipsins hjá T. A krafði T um bætur á þeim grundvelli að við andlát sonar síns hefði hún misst þá fjárhagslegu aðstoð sem hefði falist í því að hafa endurgjaldslaus afnot af íbúð hans. A hafði gefið fyrrverandi lögmanni sínum „fullt og ótakmarkað umboð“ til að annast hagsmuni sína vegna andláts sonar síns. Lögmaðurinn veitti viðtöku greiðslu frá T á dánarbótum að fjárhæð 1.206.481 króna 8. mars 2007 og ritaði án fyrirvara undir kvittun sem hann hafði fengið senda á starfsstöð sína með símbréfi. Í texta kvittunarinnar kom fram með skýrum hætti að fjárhæðin sem kvittað var fyrir væri lokagreiðsla vegna tjónsins og allar kröfur vegna málsins væru að fullu greiddar. Var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að yfirlýsingin um lyktir málsins í kvittuninni væri við framangreindar aðstæður skuldbindandi fyrir A og yrði dómurinn því staðfestur um sýknu stefnda.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 28. maí 2008, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 9. júlí sama ár. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála áfrýjaði hún héraðsdómi öðru sinni 28. júlí 2008. Hún krefst nú aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 11.581.767 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2008 um vexti og verðtryggingu frá 6. september 2007 til greiðsludags. Til vara krefst hún lægri fjárhæðar með sömu dráttarvöxtum. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en áfrýjandi nýtur gjafsóknar á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi tekið fram að krafa hennar sé ekki lengur studd við 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan sem gerð er fyrir Hæstarétti er reist á því að áfrýjandi hafi við andlát sonar síns misst þá fjárhagslegu aðstoð sem falist hafi í því að hafa endurgjaldslaus afnot af íbúð hans á Akureyri. Var lagt fram fyrir Hæstarétti blað með útreikningi á núvirði kröfunnar miðað við gefnar forsendur með þeirri niðurstöðu sem í dómkröfunni greinir. Krafa vegna hins sama var meðal þeirra krafna sem gerðar voru í héraði en með nokkru hærri fjárhæð en nú. Áfrýjandi hefur fallið frá öðrum kröfuliðum sem fram var haldið í héraði. Verður talið að þessir kröfuhættir fyrir Hæstarétti séu fullnægjandi til að taka megi efnislega afstöðu til kröfunnar.

Áfrýjandi gaf fyrrverandi lögmanni sínum 18. janúar 2007 „fullt og ótakmarkað“ umboð til að annast hagsmuni sína vegna andláts sonar síns 27. maí 2006. Í umboðinu sagði meðal annars svo: „Umboð þetta nær til að þess að hafa uppi bótakröfur til Tryggingarmiðstöðvarinnar, fyrir mína hönd af þessu tilefni, semja um fjárhæð bóta, höfða mál í mínu nafni til heimtu bóta fyrir dómi, málareksturs fyrir héraðsdómi og Hæstarétti ef þörf krefur. Ennfremur til að veita viðtöku greiðslu bóta fyrir mína hönd. Allt það sem umboðsmaður minn gerir samkvæmt umboði þessu skal vera sem ég hefði sjálf gert það.“

Lögmaðurinn sendi stefnda bréf 12. febrúar 2007. Þar voru gerðar kröfur fyrir hönd áfrýjanda um „bætur til hennar sem erfingja og vegna missis framfæranda í samræmi við skaðabótalög nr. 50/1993“. Í bréfinu var vísað til 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og 12. gr. skaðabótalaga um kröfuna. Með bréfi 27. febrúar 2007 hafnaði stefndi kröfunni og vísaði til þess að ósannað væri að áfrýjandi hefði verið á framfæri sonar síns. Kvaðst stefndi vera reiðubúinn til „að ganga til uppgjörs á bótum skv. 172. gr. siglingalaga við fyrsta hentugleika.“

Í framhaldi af þessum bréfaskiptum sendi stefndi símbréf 8. mars 2007 til þáverandi lögmanns áfrýjanda. Fylgdi skaðabótakvittun með. Síðar sama dag veitti lögmaðurinn viðtöku greiðslu á dánarbótum að fjárhæð 1.206.481 króna og ritaði án fyrirvara undir kvittunina sem hafði að geyma eftirfarandi texta: „Tryggingamiðstöðin hf. hefur greitt undirrituðum skaðabætur vegna ofangreinds tjóns samkvæmt eftirfarandi sundurliðun. Móttakandi staðfestir að neðangreind fjárhæð er lokagreiðsla vegna þessa tjóns og allar kröfur vegna málsins eru að fullu greiddar.“ Að auki var tekið fram í kvittuninni að bætur væru dánarbætur samkvæmt 172. gr. siglingalaga.

Í 1. mgr. 172. gr. siglingalaga er kveðið svo á að útgerðarmaður beri ábyrgð á kröfum vegna lífs- eða líkamstjóns þeirra sem ráðnir eru í skiprúm hjá honum hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi var staddur á skipi eða vann í beinum tengslum við rekstur skips enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar í tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfa í þágu skips. Í 2. mgr. er síðan mælt fyrir um skyldu útgerðarmanns til að kaupa tryggingu fyrir dánarbótum og slysabótum sem á hann kunni að falla samkvæmt 1. mgr. Er jafnframt kveðið á um fjárhæð bóta samkvæmt þessari tryggingu. Ekki er ágreiningur í málinu um að hin stranga ábyrgðarregla samkvæmt 1. mgr. 172. gr. gildir ekki til greiðslu bóta umfram þær fjárhæðir sem 2. mgr. kveður á um og að stefndi hafi til fulls greitt þær 8. mars 2007. Áfrýjandi byggir kröfu sína í málinu á ábyrgðarreglu 1. mgr. 171. gr. siglingalaga en samkvæmt henni ber útgerðarmaður ábyrgð á tjóni sem stafar af yfirsjónum eða vanrækslu í starfi hjá skipstjóra, skipshöfn, hafnsögumanni eða öðrum sem starfa í þágu skips.

Kvittunin 8. mars 2007 var undirrituð af héraðsdómslögmanni sem áfrýjandi hafði gefið fullnægjandi umboð til að koma fram fyrir sína hönd í samskiptum við stefnda vegna andláts sonar hennar. Lögmaðurinn hafði fengið kvittunina senda á starfsstöð sína með símbréfi áður en hann undirritaði hana. Kvittunin var gefin í framhaldi kröfugerðar af hálfu áfrýjanda sem meðal annars fól í sér kröfu um bætur fyrir missi framfæranda samkvæmt 12. gr. skaðabótalaga. Í ljósi fyrrgreindra ákvæða 172. gr. siglingalaga var ekki óeðlilegt að orðið „skaðabótakvittun“ kæmi fram á kvittuninni. Í texta hennar kom fram með skýrum hætti að fjárhæðin sem kvittað var fyrir væri lokagreiðsla vegna tjónsins og allar kröfur vegna málsins væru að fullu greiddar. Verður fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að yfirlýsingin um lyktir málsins í kvittuninni sé við framangreindar aðstæður skuldbindandi fyrir áfrýjanda og verður dómurinn því staðfestur um sýknu stefnda sem og um málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður áfrýjandi dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði að meðtalinni þóknun lögmanns hennar sem ákveðst eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.