576/2016

A og B kröfðust þess að fellt yrði úr gildi afsal til C og D fyrir þriðjungshlut í fasteigninni E og að eignin gengi til dánarbús A. Ekki var um það deilt að ekkert peningalegt endurgjald hefði komið frá C og D til F fyrir umræddan eignarhluta. Var vísað til þess að málið hefði verið höfðað þegar meira en þrjú ár voru liðin frá því að afsalið sem um var deilt hefði verið gert og því ekki hægt að byggja ógildingu afsalsins á 2. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þá reistu A og B kröfu sína um ógildingu afsalsins á 30. 31. 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var talið að ekki hefði verið leiddar að því líkur að umrædd ráðstöfun hefði verið gerð án þess að til grundvallar hennar hefði legið frjáls vilji F til þess að afhenda C og D eignarhlutinn án peningalegs endurgjalds né að sýnt hefði verið fram á að þau hefðu beitt svikum eða nýtt sér aðstæður móður sinnar F. Voru C og D því sýknuð af kröfum A og B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma M-kk-nf S-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 12. ágúst 2016. Þau krefjast þess að fellt verði úr gildi afsal til stefndu fyrir þriðjungshlut í fasteigninni E 5. febrúar 2010 og að eignin gangi til dánarbús F. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms, til vara ,,sýknu af kröfum áfrýjenda að því leyti sem þær varða búshluta F heitinnar [...] í hinu óskipta búi og arfshlut hennar eftir mann sinn“ en að því frágengnu „sýknu er varðar búshluta F heitinnar [...] í hinu óskipta búi.“ Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Krafa áfrýjenda um ógildingu fyrrgreinds afsals er meðal annars byggð á 2. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962, en þar kemur fram að hafi langlífari maki, sem situr í óskiptu búi, gefið óhæfilega háa gjöf úr eignum búsins miðað við efni þess, geti erfingi fengið gjöfinni hrundið með dómi ef viðtakandi sá eða átti að sjá að gefandi sat í óskiptu búi og að gjöf var úr hófi fram. Mál til riftunar verður því aðeins höfðað að búið hafi verið tekið til skipta eða erfingi hafi krafist skipta og skal höfða málið áður en ár er liðið frá því að erfingi eða lögráðamaður hans fékk vitneskju um gjöfina og þó ekki síðar en innan þriggja ára frá afhendingu gjafar. Þegar mál þetta var höfðað 22. og 24. október 2014 voru liðin meira en þrjú ár frá því að afsalið sem um er deilt í málinu var gert og fær engu breytt um upphafsmark þess frests hvenær afsalið, sem var afhent til þinglýsingar 10. febrúar 2010, var innfært í þinglýsingabók. Verður því afsalinu ekki hrundið á þessum grundvelli.

Í málinu liggur fyrir vottorð hjúkrunarfræðings á dvalarheimilinu þar sem F dvaldi frá árinu 2010 til dánardags 14. september 2013, en hjúkrunarfræðingurinn mun hafa tekið við starfi forstöðumanns heimilisins á síðarnefnda árinu. Í vottorðinu kemur fram að F hafi verið vel skýr, haft fullan skilning á því sem sagt var við hana og getað gefið greinargóð og skýr svör. Vottorðið staðfesti hjúkrunarfræðingurinn fyrir héraðsdómi. Í hinum áfrýjaða dómi er ranghermt að hjúkrunarfræðingurinn hafi verið forstöðumaður dvalarheimilisins er afsal það sem krafist hefur verið ógildingar á, var undirritað. Á hinn bóginn kom fram í framburði hjúkrunarfræðingsins fyrir héraðsdómi að hún hafi áður en hún hóf störf á hjúkrunarheimilinu starfað á Heilbrigðisstofnun Vesturlands frá árinu 1999 og verið í stjórn dvalarheimilisins í um þrjú ár. Verður samkvæmt framangreindu að líta svo á að vottorð hennar sé reist á kynnum hennar um árabil af F, þar á meðal á þeim tíma er hún afsalaði eignarhluta sínum í E til stefndu.

Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, A og B greiði í sameiningu stefndu, C og D, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.