310/2012

V var ákærður aðallega fyrir umboðssvik en til vara tilraun til fjársvika í starfi sínu sem framkvæmdastjóri V hf. Laut ákæran að því að V hefði stefnt fjárhagslegum hagsmunum V hf. í verulega hættu er hann misnotaði aðstöðu sína í tveimur tilvikum. Í fyrsta lagi með því að útbúa og undirrita tilhæfulaust skjal í nafni V hf. með heitinu tryggingavörslusjóðir, til grundvallar útboðslýsingu bandaríska fyrirtækisins A, sem var að hluta í eigu V, láta viðgangast athugasemdalaust að í útboðslýsingunni, sem skráð var í kauphöll Ermasundseyja, kæmi fram að útboðið væri tryggt með 700 milljón bandaríkjadala tryggingavörsluábyrgð á milli A og V hf. og viðhafa nánar tiltekna háttsemi þessu tengdu. Með háttsemi sinni var V aðallega talinn hafa skuldbundið V hf. til að ábyrgjast útboðið þannig að veruleg hætta væri á að kaupendur skuldabréfa N í útboðinu krefðust greiðslna hjá V hf. greiddi A ekki af seldum skuldabréfum, en til vara álitinn hafa reynt að blekkja kaupendur skuldabréfa A. Í öðru lagi með því að útbúa og undirrita ásamt samstarfsmanni tvö nánar tiltekin skjöl í nafni V hf. undir heitinu innlánsskírteini, sem tilhæfulaust staðfestu að A hefði 200 milljónir bandaríkjadala á innlánsreikningi hjá V hf. sem mætti greiða greiðsluþega eða löglegum framsalshöfum við framlagningu skírteinisins. Fyrra skírteinið kvað á um lokaðan innlánsreikning í þágu fyrirtækjanna B og C og sendi V afrit þess ásamt fyrirmælum meðal annars til skoska bankans BS auk þess að senda staðfestingu um sama efni með svonefndu SWIFT-skeyti, fyrir milligöngu I hf., til BS. Síðara skírteinið kvað á um lokaðan innlánsreikning í þágu fyrirtækjanna E og F og sendi V SWIFT-skeyti, fyrir milligöngu I hf., til CT í því skyni að selja skírteinið. Með háttsemi sinni var V aðallega talinn hafa skuldbundið V hf. þannig að V hf. hefði við framlagningu löglegs handhafa skírteinanna verið skylt að greiða handhafa þeirra fyrrgreinda fjárhæð, en til vara álitinn hafa reynt að blekkja B og C til að kaupa innlánsskírteinin. Í héraði var V sýknaður af ákæru um umboðssvik og kom sú niðurstaða ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Þá var V í Hæstarétti sýknaður af ákæru um tilraun til fjársvika í tilviki fyrra innlánsskírteinisins, þar sem ekki var talið að færðar hefðu verið sönnur á sekt V í samræmi við þá hegðun sem honum var gefin að sök í ákæru, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Á hinn bóginn staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að sakfella V fyrir tilraun til fjársvika vegna háttsemi hans er tengdist annars vegar skjalinu tryggingavörslusjóðir og hins vegar síðara innlánsskírteininu. Við ákvörðun refsingar V var meðal annars litið til einbeitts brotavilja hans, að um stórfelld auðgunarbrot var að ræða og hver áform hans með brotunum voru. Á hinn bóginn hafði óhæfilegur dráttur á rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi áhrif á ákvörðun refsingarinnar til hagsbóta fyrir V. Var refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. maí 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefst hann refsimildunar, þar á meðal að ákvörðun um refsingu eða fullnustu hennar verði frestað skilorðsbundið.

I

Málsatvikum er lýst með greinargóðum hætti í hinum áfrýjaða dómi. Þar eru jafnframt greindar röksemdir héraðsdóms fyrir niðurstöðu sinni á þann hátt sem boðið er í f. og g. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hefur ákærði ekki fært viðhlítandi rök fyrir þeirri kröfu að dómurinn skuli ómerktur og málinu vísað heim í hérað.

II

Samkvæmt a. lið 2. töluliðar ákæru voru ákærða gefin að sök umboðssvik með því að hafa útbúið skjal með nafninu innlánsskírteini þar sem tilhæfulaust hafi verið staðfest að viðskiptavinur Verðbréfaþjónustu Sparisjóðanna hf. (VSP), bandaríska fyrirtækið A Inc., hefði á tilteknum innlánsreikningi 200.000.000 bandaríkjadali sem mætti greiða greiðsluþega eða löglegum framsalshöfum við framlagningu skírteinisins eftir 31. desember 2009 á aðalskrifstofu VSP. Skírteinið væri framseljanlegt án framlagningar eða greiðslu framsalsgjalds við framsalstilkynningu til VSP. Skírteinið kvæði á um að innlánsreikningur væri lokaður til hagsbóta fyrirtækjunum B Limited og C Limited sem væru tilgreind þar sem sameiginlegur greiðsluþegi. Skírteinið hafi verið veð fyrir lánssamningi 12. febrúar 2007 á milli A Inc. sem skuldara og C Limited sem lánveitanda vegna 150.000.000 bandaríkjadala láns til A Inc. Ákærði hafi 14. febrúar 2007 sent afrit af skírteininu til Bank of Scotland vegna fjármögnunar lánssamningsins, svo og til fyrirsvarsmanns B Limited sem séð hafi um lánsumsókn til Bank of Scotland. Jafnframt hafi ákærði sent í viðhengi tiltekið bréf þar sem vísað hafi verið til skírteinisins og fjallað um efni þess, auk þess sem hann hafi sent Bank of Scotland efni þess bréfs með SWIFT-skeyti fyrir milligöngu Icebank E hf. þann sama dag. Í ákærunni var ákærða ennfremur gefin að sök „til vara ... tilraun til fjársvika með því að hafa með framangreindum hætti reynt að blekkja Bank of Scotland ... til að kaupa“ ofangreint innlánsskírteini.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af ákæru um umboðssvik, en sakfelldur fyrir tilraun til fjársvika samkvæmt 248. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar á meðal fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök til vara eftir a. lið 2. töluliðar ákæru. Þótti héraðsdómi í ljós leitt, svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, að ákærða hafi verið það fullkunnugt að til stóð að nota áðurnefnt innlánsskírteini sem veð eða tryggingu fyrir lánssamningnum milli A Inc. og C Limited sem fjármagna átti með láni frá Bank of Scotland eða milligöngu bankans.

Í 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 er svo fyrir mælt að ekki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir. Þó megi sakfella hann þótt aukaatriði brots séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna. Úr því að ákærði var samkvæmt framansögðu aðeins ákærður til vara eftir a. lið 2. töluliðar ákæru fyrir tilraun til fjársvika hefði verið nægilegt að greina hugsanlegar afleiðingar brotsins með almennum hætti eins og gert var í 1. tölulið ákæru. Það var hins vegar ekki gert, heldur voru afleiðingarnar einskorðaðar við að Bank of Scotland hefði keypt umrætt innlánsskírteini ef fyrirætlun ákærða hefði náð fram að ganga. Þeirri verknaðarlýsingu verður hins vegar ekki jafnað til þeirrar háttsemi sem ákærði var sakfelldur fyrir í héraði samkvæmt þessum ákærulið. Þar sem ekki hafa verið færðar sönnur á sekt ákærða í samræmi við þá hegðun sem honum er gefin þar að sök ber að sýkna hann af þeim sakargiftum samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður á hinn bóginn staðfest sú niðurstaða að sakfella beri ákærða fyrir tilraun til fjársvika á grundvelli 1. töluliðar og b. liðar 2. töluliðar ákæru.

III

Fallist er á með héraðsdómi að við ákvörðun refsingar ákærða skuli litið til einbeitts brotavilja hans, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennrar hegningarlaga, svo og að um var að tefla afar háar fjárhæðir, sbr. 1. tölulið sömu málsgreinar, en engin dæmi eru um að sakfellt hafi verið áður fyrir slík stórfelld auðgunarbrot. Þá leiddi háttsemi ákærða til þess að starfsemi VSP var lögð niður og bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta. Að auki orkar til refsiþyngingar að áform ákærða voru óvenju bíræfin, en ætlun hans var að blekkja í auðgunarskyni fjármálafyrirtæki og fjárfesta á alþjóðlegum markaði og reyna með því að hafa af þeim fé í eigin þágu, sem einn eigenda A Inc., sbr. 7. tölulið sömu málsgreinar. Á hinn bóginn er til þess að líta, eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi, að tilraunir ákærða í þessu skyni voru viðvaningslegar og ósannfærandi í ljósi þess að hverjum þær beindust. Samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga er hámarksrefsing fyrir fjársvik 6 ára fangelsi. Vegna þess að um tilraun var að ræða verður refsing ákærða ákveðin lægri en ef brot hans hefði verið fullframið, sbr. fyrri málslið 2. mgr. 20. gr. sömu laga, jafnvel þótt ákvæði síðari málsliðar hennar eigi ekki við um hann.

Rannsókn máls þessa hófst 11. apríl 2007. Hinn 13. apríl sama ár var ákærða bönnuð brottför af landinu í þágu rannsóknarinnar. Af gögnum málsins virðist mega ráða að hann hafi sætt farbanni óslitið frá þeim tíma til 8. maí 2009 þegar hann setti fjártryggingu fyrir því að hann mætti hjá lögreglu til skýrslugjafar í samræmi við dóm Hæstaréttar 10. mars 2009 í máli nr. 96/2009. Samkvæmt 2. mgr. 53. gr. og 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008 ber að hraða rannsókn og meðferð sakamáls fyrir dómi eftir því sem kostur er, sbr. áður 1. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Vegna þess hve ákærði sætti frelsissviptingu í formi farbanns langan tíma var enn brýnni þörf en ella til að meðferð þessa máls yrði hraðað. Ekki hefur annað komið fram en að rannsókn þess hafi lokið síðla árs 2009, en 4. nóvember það ár var tekin formleg lögregluskýrsla af ákærða. Ákæra var gefin út 9. júní 2011 eða um einu og hálfu ári eftir að rannsókninni lauk. Þá liðu rúmir átta mánuðir frá því að áfrýjunarstefna var gefin út og þar til málsgögn voru send Hæstarétti. Engin haldbær skýring hefur verið gefin af ákæruvaldsins hálfu á þessum óhæfilega drætti á rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi. Brýtur þessi rekstur málsins í bága við fyrrgreind lagaákvæði, sbr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, og ber að taka tillit til þess við ákvörðun refsingar ákærða, honum til hagsbóta.

Þegar allt framangreint er virt verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 2 ár og 6 mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf, sæti fangelsi í 2 ár og 6 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.319.615 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.882.500 krónur.