2/2002

X var gefið að sök að hafa áreitt lögreglu og sýnt af sér ósæmilega háttsemi á almannafæri með því að hrækja á lögreglubifreið aðfaranótt 27. júní 2001. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á þeim grundvelli að lögreglustjórinn í Reykjavík væri vanhæfur til að fara með það samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, þar sem ætlað brot X beindist að undirmönnum hans. Hæstiréttur taldi að þótt sú háttsemi, sem X væri sakaður um að hafa sýnt af sér á almannafæri, hafi beinst að undirmönnum lögreglustjórans eða þeirri bifreið, sem þeir óku í umrætt sinn, gætu þau atvik ein ekki valdið því að lögreglustjórinn yrði með réttu talinn vanhæfur til að fara með málið. Væru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi af þessum sökum. Við þingfestingu málsins í héraði var lagt fram bréf lögmanns, sem við það tækifæri var skipaður verjandi X, til lögreglustjóra. Sagði þar að X hefði falið lögmanninum að bera fram kæru vegna barsmíða, sem hann hafi sætt við handtöku fyrir utan heimili sitt umrædda nótt og í vörslum lögreglunnar eftir það. Krefðist X rannsóknar á atburðum næturinnar, en af þeim hafi hann hlotið líkamstjón. Í dómi Hæstaréttar segir að í málinu liggi ekki annað fyrir en að framangreint bréf hafi borist ákærandanum í málinu áður en það hafi verið þingfest fyrir héraðsdómi. Þótt erindi X hafi að réttu átt að beina til ríkissaksóknara hafi lögreglustjóra borið ótilkvöddum að framsenda það réttu stjórnvaldi svo fljótt, sem unnt var, sbr. 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Af gögnum málsins verði ekki ráðið hvort þetta hafi verið gert eða hvernig ríkissaksóknari kunni þá að hafa brugðist við kæru X. Sé kæra þessi á rökum reist hafi það augljós og verulega áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Kæruefnið hafi ekki svo séð verði sætt neinni rannsókn, en úr því verði ekki bætt svo viðhlítandi sé eingöngu með sönnunarfærslu fyrir dómi. Taldi Hæstiréttur af þessum sökum slíka annmarka á rannsókn að baki ákæru í málinu og reifun þess fyrir dómi að rétt væri að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. desember 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. janúar sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. desember 2001, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var varnaraðili handtekinn af lögreglunni aðfaranótt 27. júní 2001, þar sem hann var staddur utan dyra við Auðarstræti í Reykjavík við gatnamót Flókagötu. Aðdraganda handtökunnar var lýst í lögregluskýrslu, sem gerð var sömu nótt. Þar sagði meðal annars að tveir nánar tilgreindir lögreglumenn hafi verið í bifreið við eftirlit í Norðurmýri „vegna grunsamlegra mannaferða“. Þar sem þeir hafi komið að fyrrnefndum gatnamótum hafi þeir séð varnaraðila stíga út úr leigubifreið. Hann hafi veifað ákaft til þeirra. Þeir hafi talið að hann þarfnaðist aðstoðar og stöðvað lögreglubifreiðina. Varnaraðili hafi reynst „hinn æstasti og spurði okkur hvort við fíflin vissum ekki að þetta væri einstefnugata og við mættum ekki aka í þessa átt.“ Hafi lögreglumennirnir tjáð varnaraðila að þeir hygðust ekki ræða frekar við hann og ætlað að aka í burtu, en þá „hrækti hann stórum hráka á rúðu á fremri hurð hægra megin á lögreglubifreið 10-213 og hélt áfram að kalla ókvæðisorð að okkur.“ Varnaraðila hafi þá verið tilkynnt að hann væri handtekinn vegna ölvunar, svo og brots á lögreglusamþykkt og allsherjarreglu, og hann verið færður á lögreglustöð. Á leið þangað í lögreglubifreiðinni hafi varnaraðili haldið „uppteknum hætti, reyndi ítrekað að hrækja á lögreglumenn og var lögreglubifreið 10-213 öll úthrækt er komið var á lögreglustöðina.“ Þar hafi hann verið færður fyrir varðstjóra, sem hafi ákveðið að vista hann í fangaklefa. Samkvæmt gögnum frá lögreglunni var varnaraðila sleppt úr haldi nokkru eftir kl. 15 sama dag. Lögreglan tók ekki skýrslu af honum vegna málsins.

Með bréfi 4. júlí 2001 bauð lögreglustjórinn í Reykjavík varnaraðila að ljúka málinu með greiðslu sektar að fjárhæð 10.000 krónur. Því boði virðist ekki hafa verið sinnt. Gaf sami lögreglustjóri því út ákæru á hendur varnaraðila 24. september 2001, þar sem hann var borinn sökum um að hafa með áðurgreindri háttsemi brotið gegn 2. mgr. 3. gr., sbr. 32. gr. lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík nr. 625/1987, sbr. einnig 1. gr., a. lið 1. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 36/1988 um lögreglusamþykktir. Mál þetta var á grundvelli þeirrar ákæru þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 10. október 2001. Neitaði varnaraðili sök. Héraðsdómari vísaði málinu frá dómi með hinum kærða úrskurði 17. desember sama árs.

II.

Í fyrrnefndri 2. mgr. 3. gr. lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík, sem varnaraðili er borinn sökum um að hafa brotið gegn, segir að enginn megi sýna öðrum áreitni á almannafæri eða sýna þar af sér ósæmilega háttsemi. Svo sem ráðið verður af áðursögðu er varnaraðila ekki gefið að sök í málinu að hafa brotið gegn ákvæðum laga, sem veita lögreglumönnum sérstaka réttarvernd sem opinberum starfsmönnum. Þótt sú áreitni eða ósæmilega háttsemi, sem varnaraðili er sakaður um að hafa sýnt af sér á almannafæri, hafi beinst að undirmönnum lögreglustjórans í Reykjavík eða þeirri bifreið, sem þeir óku í umrætt sinn, geta þau atvik ein ekki valdið því að lögreglustjórinn verði með réttu talinn vanhæfur samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 19/1991 til að fara með málið. Verður af þessum sökum ekki fallist á með héraðsdómara að efni standi til þess að vísa málinu frá dómi vegna vanhæfis þessa ákæranda.

III.

Við þingfestingu málsins í héraði 10. október 2001 var lagt fram bréf lögmanns, sem við það tækifæri var skipaður verjandi varnaraðila, til lögreglustjórans í Reykjavík frá 8. sama mánaðar. Sagði þar að varnaraðili hefði falið lögmanninum að bera fram kæru vegna barsmíða, sem varnaraðili hafi sætt við handtöku fyrir utan heimili sitt að Flókagötu 4 í Reykjavík aðfaranótt 27. júní 2001 og í vörslum lögreglunnar eftir það. Krefðist varnaraðili rannsóknar á atburðum næturinnar, en af þeim hafi hann hlotið líkamstjón, sem lýst væri í meðfylgjandi vottorði læknis 10. september 2001 um komu hans á slysadeild 27. júní sama árs. Í bréfinu var atvikum þannig lýst að varnaraðili hafi komið heim með leigubifreið umrædda nótt og orðið þá var við lögreglubifreið, sem hafi verið lagt öfugt við aksturstefnu í Auðarstræti skammt frá húsinu að Flókagötu 4. Hafi annar lögreglumannanna í bifreiðinni gefið varnaraðila bendingu um að koma að henni, sem hann hafi gert. Hafi þá engum togum skipt að hann hafi verið settur í handjárn og handtekinn án nokkurs tilefnis eða skýringa. Hann hafi eftir þetta verið færður í fangaklefa, en verið látinn laus næsta morgun án þess að skýrsla væri tekin af honum. Lögregluskýrsla, sem áður er getið, hefði að geyma einhliða frásögn lögreglunnar og ætti lítið skylt við það, sem í reynd hafi gerst. Þar segði að varnaraðili hafi átt upptökin að atburðum næturinnar með því að ögra lögreglumönnum með orðum og í verki. Hið rétta væri að varnaraðili hafi fyrst skipt skapi eftir að hann hafi verið færður í handjárn og handtekinn að ósekju. Hann teldi lögregluna beinlínis hafa setið fyrir sér í umrætt skipti fyrir utan heimili sitt, en á ástæðum þess kunni hann engar sennilegar skýringar.

Í málinu liggur ekki annað fyrir en að framangreint bréf hafi borist ákærandanum í máli þessu áður en það var þingfest fyrir héraðsdómi. Þótt erindi varnaraðila, sem þar var borið fram, hafi að réttu lagi átt að beina til ríkissaksóknara, sbr. 35. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, eins og henni var breytt með 6. gr. laga nr. 29/1998, bar lögreglustjóranum í Reykjavík ótilkvöddum að framsenda það réttu stjórnvaldi svo fljótt, sem unnt var, sbr. 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Af gögnum málsins verður ekki ráðið hvort þetta hafi verið gert eða hvernig ríkissaksóknari kunni þá að hafa brugðist við kæru varnaraðila. Væri kæran á rökum reist hefði það augljós og veruleg áhrif á efnislega niðurstöðu þessa máls. Kæruefnið hefur ekki svo séð verði sætt neinni rannsókn, en úr því verður ekki bætt svo viðhlítandi sé eingöngu með sönnunarfærslu fyrir dómi. Af þessum sökum eru slíkir annmarkar á rannsókn að baki ákæru í málinu og reifun þess fyrir dómi að rétt er að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun þess.

Með því að varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.