655/2011

Aðilar deildu um hvort Í bæri að greiða V tiltekna fjárhæð til efnda á samningi um starfslok sem V gerði við embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum í tilefni af því að deild sú er hann starfaði á innan embættisins skyldi lögð niður. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að við niðurlagningu starfs V hjá embættinu hefði honum, samkvæmt lögum, ekki verið ætlað að flytjast til nýs hlutafélags er tók við starfseminni og hefði hann því átt rétt til biðlauna á grundvelli laga nr. 70/1996. Þá hefði forstöðumaður embættisins verið bær að lögum til þess að gera samning við V um starfslok og Í ekki sýnt fram á að honum hefði verið skylt að leita sérstakrar heimildar á fjárlögum til þess að gera samninginn. Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu Í staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. desember 2011. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa stefnda verði lækkuð og að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti verði látinn niður falla.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var stefndi ráðinn til starfa hjá öryggisdeild Flugmálstjórnar á Keflavíkurflugvelli í janúar 1991, en fluttist vegna skipulagsbreytinga til sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli, sbr. ráðningarsamning hans við það embætti 7. janúar 2003. Embættið var lagt niður vegna sameiningar og varð stefndi starfsmaður öryggisdeildar Lögreglustjórans á Suðurnesjum 1. janúar 2007. Um réttarstöðu hans fór samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

Með lögum nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl., sem tóku gildi 19. júní 2008, var ráðherra veitt heimild til að stofna opinbert hlutafélag um rekstur Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf. Lögin gerðu ráð fyrir að hið nýja hlutafélag myndi meðal annars taka yfir öryggisgæslu þá sem stefndi starfaði við og að öryggisdeild Lögreglustjórans á Suðurnesjum yrði lögð niður. Í bráðabirgðaákvæði II með lögunum sagði að þegar Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar og Flugstöð Leifs Eiríkssonar ohf. yrðu lagðar niður frá og með 1. janúar 2009 færi um réttindi og skyldur starfsmanna fyrrnefndu stofnunarinnar eftir lögum nr. 70/1996, en auk þeirra giltu lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum eftir því sem við ætti. Jafnframt sagði að hlutafélagið, sem stofna skyldi, ætti að bjóða starfsmönnum Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf. störf. Um biðlaunarétt sem kunni að hafa fylgt störfum einstakra starfsmanna fyrrnefndrar stofnunar gildi ákvæði laga nr. 70/1996. Af framangreindu leiðir að ekki var mælt fyrir um það í lögum nr. 76/2008 að starf stefnda skyldi flytjast til hins nýja hlutafélags, en þó lá fyrir að öryggisdeild Lögreglustjórans á Suðurnesjum yrði lögð niður 1. janúar 2009 og þar með starf stefnda. Hann óskaði ekki eftir því að flytjast til hins nýja hlutafélags og átti því fyrirsjáanlega rétt til biðlauna í tólf mánuði frá þeim degi, sbr. 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða með lögum nr. 70/1996, enda starfstími hans sem ríkisstarfsmanns lengri en 15 ár.

Stefndi átti við vanheilsu að stríða og liggja meðal annars fyrir vottorð lækna um algera óvinnufærni hans vegna sjúkdóms tímabilið 18. apríl til 19. október 2008.

Stefndi leitaði eftir því við J-kk-þf R. B-kk-þf forstöðumann embættis Lögreglustjórans á Suðurnesjum að gerður yrði við hann samningur um starfslok. Ákvörðun um það dróst nokkuð en 23. september 2008 var slíkur samningur gerður og er efni hans tekið orðrétt upp í héraðsdómi. Stefndi er ólöglærður en J-kk-nf R. B-kk-nf, sem er lögfræðingur að mennt, bar fyrir héraðsdómi að hafa rætt efni samningsins við undirmenn sína og starfsmannaskrifstofu embættisins. Við samningsgerðina lá ljóst fyrir að stefndi yrði óvinnufær að minnsta kosti til 19. október 2008. Hann átti inni áunnin réttindi sem tilgreind eru í samningnum og námu 549,22 vinnustundum eða um þriggja og hálfs mánaðar launum. Þá var ljóst að hann ætti rétt til biðlauna í tólf mánuði frá 1. janúar 2009. Samkvæmt samningnum skyldi stefndi halda óskertum rétti til launagreiðslna og vaktaálags til 31. desember 2009. Samningurinn fól því í sér að stefndi héldi rétti til óskertra launa á biðlaunatíma. Í samningnum fólust á hinn bóginn ekki bótagreiðslur eða greiðslur til stefnda sem talist gátu umfram það sem hann hefði fyrirsjáanlega átt rétt til.

Af hálfu embættis Lögreglustjórans á Suðurnesjum og síðar samgönguráðuneytis var samningurinn við stefnda efndur, án athugasemda af hans hálfu, allt til 1. júlí 2009. Með bréfi Fjársýslu ríkisins til stefnda 17. júlí það ár var honum tilkynnt að með ,,bréfi samgönguráðuneytis dagsettu 8. júlí s.l., er launasviði Fjársýslu falið að stöðva launagreiðslur til þín. Telur ráðuneytið að það hafi fyrir misskilning tekist á hendur að inna greiðslur af hendi. Í samræmi við framangreint verður því ekki um að ræða frekari launagreiðslur til þín.“

Áfrýjandi reisir synjun á greiðsluskyldu sinni á aðildarskorti og á því að samningurinn sem um ræðir sé ógildur og ekki skuldbindandi fyrir sig. Eru málsástæður hans raktar í hinum áfrýjaða dómi.

Stefndi beinir kröfu sinni réttilega að áfrýjanda enda reisir hann kröfuna á samningi sem gerður var við embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum. Auk þess var starf hans við öryggisdeild embættisins lagt niður og honum samkvæmt lögum ekki ætlað að flytjast til hins nýja hlutafélags eins og fram er komið.

Við mat á því hvort fallast beri á málsástæður áfrýjanda sem lúta að gildi samningsins 23. september 2008 ber, auk efnis hans sem að framan er rakið, einkum að líta til eftirtalinna atriða.

Í fyrsta lagi að stefndi gerði samninginn við forstöðumann embættis Lögreglustjórans á Suðurnesjum, sem samkvæmt 42. til 46. gr. laga nr. 70/1996 fer með heimildir til að stofna til ráðningarsamninga við starfsmenn og slíta ráðningarsamningum við þá. Var forstöðumaður embættisins, J-kk-nf R. B-kk-nf, því að lögum bær til þess að gera samning um þetta efni við stefnda.

Í öðru lagi verður litið til þess að ágreiningslaust er að embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum hafði umtalsverðar sértekjur sem meðal annars voru notaðar til að greiða laun starfsmanna öryggisdeildar embættisins sem stefndi tilheyrði.

Í þriðja lagi hefur áfrýjandi ekki fært fyrir því haldbær rök að embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum hafi ekki haft fjárheimildir til að gera og efna samning eins og þann sem hér um ræðir. Hefur hann því ekki sýnt fram á að forstöðumanni embættisins hafi verið skylt að leita sérstakrar heimildar til að gera samninginn samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins.

Í fjórða lagi má slá því föstu að stefndi hafi verið grandlaus um ætlaðan heimildarskort forstöðumannsins til að gera samninginn eða að hann hafi látið hjá líða að afla sér heimildar til samningsgerðarinnar, væri þess þörf. Við mat á grandleysi stefnda skiptir og máli að samningurinn var efndur allt til 1. júlí 2009, þótt nokkuð hafi skort á að það væri réttilega gert. Þá ber einnig að líta til þess að samningsgerðin var innan stöðuumboðs forstöðumannsins og fyrir liggur að umsvif embættis Lögreglustjórans á Suðurnesjum voru umtalsverð en á árinu 2007 voru þar unnin um 250 ársverk.

Samkvæmt framansögðu verður hafnað málsástæðum áfrýjanda um aðildarskort hans og um ógildi samningsins við stefnda eða að hann skuli falla brott af öðrum ástæðum. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest um greiðsluskyldu áfrýjanda, fjárhæð kröfu stefnda, dráttarvexti og málskostnað.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal óraskaður.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefnda, V-kk-þgf S-kk-þgf, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.