7/2002

Sprenging varð í húsnæði F vegna gasleka frá lyftara. Í sama húsi var M með starfsemi sína og fékk M tjón sitt bætt hjá S, sem síðan krafði F á grundvelli 1. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1993 um þá fjárhæð sem innt var af hendi til M. F hafði ábyrgðartryggingu hjá V, sem gerðist aðili að málinu samkvæmt samkomulagi málsaðila þar um. Stjórnandi lyftarans var talinn hafa sýnt gáleysi með því að skrúfa ekki fyrir gaskútinn eftir að hafa lagt tækinu í lok vinnudags og bar F skaðabótaábyrgð gagnvart S, sem öðlast hafði stöðu tjónþola, á þessari háttsemi starfsmanns F. Með vísan til 2. töluliðar 2. mgr. 19. gr. laga nr. 50/1993 var F ekki talið komast undan bótaskyldu á grundvelli 1. mgr. sömu greinar. Í samningi F við V um kaup á vátryggingu undanskildi V sig ábyrgð á tjóni sem hlytist af eldsvoða. Ljóst þótti að tjón M varð ekki vegna eldsvoða, svo sem það hugtak er skýrt í lögskýringargögnum, heldur við sprengingu. V hafði ekki undanþegið sig ábyrgð vegna tjóns af völdum sprengingar, sem F bar skaðabótaábyrgð á. Samkvæmt því var V skylt að bæta tjón M og í samræmi við það var krafa S á hendur F og V tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2002. Hann krefst þess, að stefndu verði dæmdir til að greiða sér 1.700.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. nóvember 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málið á rætur að rekja til þess að um klukkan 6 að morgni mánudags 7. júní 1999 varð mikil sprenging í húsnæði stefnda Fiskþurrkunar ehf. í Gerðahreppi. Var félagið með starfsemi sína í sama húsi og Marvík ehf., þar sem skilrúm greindi húshlutana að. Urðu miklar skemmdir við sprenginguna á húsinu og vélbúnaði, sem þar var. Er óumdeilt í málinu að sprengingin hafi orðið vegna gasleka frá lyftara, sem var í húsnæði Fiskþurrkunar ehf. Málsatvikum og málsástæðum aðilanna er nánar lýst í héraðsdómi.

Marvík ehf. hafði skaðatryggingu hjá áfrýjanda, sem bætti félaginu tjónið með samtals 1.700.000 krónum í nokkrum áföngum á árunum 1999 og 2000. Telur áfrýjandi að Fiskþurrkun ehf. beri skaðabótaábyrgð á tjóninu og krefur hann þennan stefnda á grundvelli 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um þá fjárhæð, sem hann innti af hendi til Marvíkur ehf. Fiskþurrkun ehf. hafði ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. og gerðu málsaðilar samkomulag 16. maí 2001 þess efnis að hið stefnda vátryggingafélag yrði beinn aðili að málinu við hlið Fiskþurrkunar ehf. með þeim réttindum og skyldum, sem því fylgja að lögum. Segir meðal annars í samkomulaginu að stefnda Fiskþurrkun ehf. telji sig ekki bera skaðabótaábyrgð á tjóni Marvíkur ehf. og að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. álíti tjónið falla utan gildissviðs ábyrgðartryggingar Fiskþurrkunar ehf. hjá honum. Er því síðan lýst að aðilarnir telji heppilegt að fá jafnframt dæmt um síðastnefnda álitaefnið í málinu og sé það tilgangurinn með beinni aðild Vátryggingafélags Íslands hf. að því. Krefst áfrýjandi samkvæmt þessu greiðslu óskipt úr hendi stefndu.

II.

Vinnueftirlit ríkisins rannsakaði verksummerki í starfstöð Fiskþurrkunar ehf. eftir sprenginguna og gerði um það ódagsetta skýrslu, sem mun hafa verið lokið 8. júní 1999. Kom þar meðal annars fram að sprengingin hafi sýnilega orðið í herbergi þar sem þrír lyftarar voru geymdir. Voru tveir þeirra knúnir með rafmagni, en hinn þriðji með gasi. Hafði honum verið lagt þarna þegar vinnu lauk hjá þessum stefnda föstudaginn 4. júní 1999. Hleðslutæki voru tengd tveim fyrrnefndu lyfturunum yfir helgina, en auk þess var rafmótor í loftdælu stöðugt í gangi og kæliskápar staðsettir í herberginu, en á þeim var stjórntafla, sem kveikti og slökkti á þeim. Taldi vinnueftirlitið að neisti geti hafa myndast frá rafbúnaði. Líklegustu skýringuna á sprengingunni taldi stofnunin vera þá að festing slöngu á gaskút á lyftaranum, sem áður var nefndur, hafi verið farin að gefa sig af hristingi og öðru hnjaski við notkun tækisins. Þegar þrýstingur jókst í slöngunni við að bruni í vél lyftarans hætti hafi hún skroppið af tengibúnaði gaskútsins og gasið þar með streymt óhindrað út úr opnum kútnum. Neisti frá rafbúnaði hafi síðan kveikt í gasinu og sprenging orðið. Í skýrslunni kom loks fram að sá maður, sem síðastur ók gaslyftaranum 4. júní 1999, hafi verið nokkuð viss um að hann hafi ekki lokað fyrir gaskútinn þegar hann lagði lyftaranum. Var lyftarinn með „fulla skoðun“ frá 27. janúar 1999, en ekkert liggur fyrir í málinu um aldur tækisins.

Fallist verður á með áfrýjanda að stjórnandi lyftarans sýndi gáleysi með því að skrúfa ekki fyrir gaskútinn eftir að hafa lagt tækinu í lok vinnudags. Var þeim mun brýnna að sinna þessari einföldu og sjálfsögðu öryggisráðstöfun þar sem tækið skyldi geymt í húsnæði þar sem margs kyns rafmagnstæki voru í gangi. Ber stefndi Fiskþurrkun ehf. skaðabótaábyrgð gagnvart tjónþola á þessari háttsemi starfsmanns síns og reynir þá ekki sérstaklega á aðrar ástæður, sem áfrýjandi teflir fram til stuðnings kröfum sínum. Áfrýjandi hefur bætt Marvík ehf. tjónið og öðlast rétt tjónþolans á hendur stefnda Fiskþurrkun ehf. samkvæmt 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga. Verður ekki fallist á með þessum stefnda að hann komist undan bótaskyldu á grundvelli reglu 1. mgr. 19. gr. sömu laga, enda var tjóninu valdið í einkaatvinnurekstri og leiðir af 2. tölulið 2. mgr. sömu greinar að regla 1. mgr. hennar á hér ekki við.

III.

Meðal málsgagna eru skilmálar stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. fyrir ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar, sem áttu við í samningssambandi stefndu. Er tekið fram í 2. gr. skilmálanna að vátryggingin taki til skaðabótaábyrgðar, sem falli á vátryggðan meðal annars vegna skemmda á munum vegna starfsemi hans. Í 6. gr. þeirra er síðan kveðið á um almennar undantekningar frá ábyrgð vátryggingarfélagsins, en í 2. tölulið greinarinnar segir að vátryggingin nái ekki til tjóns „sem hlýst af eldsvoða, kjarnorku eða geislavirkum efnum.“ Ber stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. þetta ákvæði fyrir sig í málinu og telur að tjón Marvíkur ehf. hafi hlotist af eldsvoða í merkingu skilmálanna. Verði með réttu litið svo á að sprengingin hafi orðið af völdum eldsvoða þegar kviknaði í gasinu. Áfrýjandi telur hins vegar sýnt að enginn eldsvoði hafi orðið í umrætt sinn, heldur hafi tjónið orðið við sprengingu og geti hið stefnda vátryggingarfélag ekki komist undan ábyrgð með því að bera fyrir sig undantekningu í vátryggingarskilmálum, sem lúti að eldsvoða.

Í lögum nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga er að finna ákvæði um brunatryggingu í 79. gr. til 88. gr. Í athugasemdum, sem fylgdu 79. gr. í frumvarpi til þessara laga, koma fram skýringar á hugtakinu „eldsvoða“ í merkingu frumvarpsins. Segir þar að ábyrgðin sé takmörkuð við tjón, sem hljótist af eldsvoða, og sé þetta gert til að undanskilja smábruna ábyrgðinni. Ábyrgðin taki ekki aðeins til tjóns, sem verður beinlínis af völdum elds, heldur og skaða, sem hlýst til dæmis af reyk og vatni við eldsvoða. Því aðeins sé um eldsvoða í merkinu frumvarpsins að ræða að eldur sé „laus“ sem kallað sé, það er að honum séu ekki sett tiltekin mörk af mönnum. Auk þess verði eldurinn að hafa náð nokkru magni. Með því að trygging samkvæmt framangreindu taki aðeins til tjóns af eldsvoða taki hún ekki til tjóns, sem verði við sprengingu, nema svo sé sérstaklega um samið, eða sprengingin stafi af eldsvoða.

Í samningi stefndu um kaup á vátryggingu undanskildi Vátryggingafélag Íslands hf. sig ábyrgð á tjóni, sem hlytist af eldsvoða. Ljóst er að tjón Marvíkur ehf. varð ekki vegna eldsvoða, svo sem það hugtak er skýrt í áðurröktum lögskýringargögnum, heldur við sprengingu. Hið stefnda vátryggingarfélag hefur ekki undanþegið sig ábyrgð vegna tjóns af völdum sprengingar, sem Fiskþurrkun ehf. ber skaðabótaábyrgð á. Er Vátryggingafélagi Íslands hf. samkvæmt því skylt að bæta tjón Marvíkur ehf. samkvæmt samningi sínum við Fiskþurrkun ehf. Verður niðurstaða málsins samkvæmt öllu framanröktu sú að krafa áfrýjanda á hendur báðum stefndu verður tekin til greina með vöxtum eins og krafist er. Skulu stefndu jafnframt greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, Fiskþurrkun ehf. og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt áfrýjanda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., 1.700.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. nóvember 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt áfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.