663/2015

Deilt var gildi ábyrgðaryfirlýsingar sem S tókst á hendur gagnvart Í vegna láns til P ehf. Í dómi Hæstaréttar var rakið að lánveiting Í til P ehf. hefði ekki að lögum verið háð því skilyrði að P ehf. legði fram ábyrgð frá viðurkenndri fjármálastofnun. Allt að einu hefði S gengist undir slíka ábyrgð með einhliða yfirlýsingu án þess að ábyrgðin væri háð skilyrðum eða ákveðnum forsendum. Þá var vísað til þess að S væri fjármálafyrirtæki sem hefði meðal annars á hendi í atvinnuskyni að veita ábyrgðir í þágu viðskiptavina sinna. Hefði hann því ekki sýnt fram á að atvik hefðu verið með þeim hætti að hann gæti borið fyrir sig ákvæði 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða aðrar ógildingarreglur fjármunaréttar til að losna undan skuldbindingu við Í á grundvelli ábyrgðarinnar. Samkvæmt þessu var fallist á kröfu Í um að S greiddi skuld samkvæmt lánssamningnum óskipt með P ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. október 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér óskipt með Parhúsi ehf. 9.262.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. nóvember 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi tók Parhús ehf., sem þá hét Gunnar Bergmann ehf., lán hjá áfrýjanda 16. september 2008 að fjárhæð 13.087.518 krónur með veði í fasteigninni Uppsalavegi 7 í Norðurþingi. Með ábyrgðaryfirlýsingu 9. sama mánaðar tókst stefndi á hendur sjálfskuldarábyrgð á láni þessu en lántakandi hafði áður gefið út tryggingarbréf með fasteignaveði, meðal annars til tryggingar endurgreiðslu á skuldbindingum sem stefndi kynni að greiða vegna ábyrgða í þágu hans.

Samkvæmt hinum áfrýjaða dómi var lántakandinn Parhús ehf. dæmdur til greiðslu kröfu áfrýjanda en stefndi sýknaður þar sem framangreindri ábyrgð hans var vikið til hliðar með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Parhús ehf. hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti og er því aðeins til úrlausnar hvort stefnda beri að greiða kröfu áfrýjanda óskipt með félaginu.

II

Í yfirskrift ábyrgðarskjalsins sem mál þetta snýst um sagði: „Ábyrgð á láni byggingaraðila hjá Íbúðalánasjóði, skv. reglugerð nr. 522/2004“. Tilvitnuð reglugerð tók meðal annars til þess láns sem hér um ræðir en hún var sett með heimild í 2. mgr. 19. gr., 21. gr. og 29. gr. laga nr. 44/1998 um húsnæðismál. Í 11. gr. reglugerðarinnar sagði að lánveiting til byggingaraðila væri háð því skilyrði að hann legði fram ábyrgð frá viðurkenndri fjármálastofnun. Með reglugerð nr. 300/2006 sem öðlaðist gildi 18. apríl 2006 var þessi grein reglugerðarinnar felld brott. Með reglugerð nr. 402/2009 voru að nýju tekin upp í reglugerð nr. 522/2004 ákvæði í 11. gr. um að lánveiting til byggingaraðila sé háð því skilyrði að hann leggi fram ábyrgð frá viðurkenndri fjármálastofnun. Síðastgreind breyting á reglugerðinni tók gildi 24. apríl 2009.

Samkvæmt framansögðu var lánveiting áfrýjanda til Parhúss ehf. ekki að lögum háð því skilyrði að sá síðarnefndi legði fram ábyrgð frá viðurkenndri fjármálastofnun þegar stefndi undirritaði yfirlýsinguna um sjálfskuldarábyrgð í september 2008. Allt að einu gekkst stefndi undir slíka ábyrgð með einhliða yfirlýsingu án þess að ábyrgðin væri háð skilyrðum eða ákveðnum forsendum. Stefndi er fjármálafyrirtæki sem hefur meðal annars á hendi í atvinnuskyni að veita ábyrgðir í þágu viðskiptavina sinna, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 20. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að atvik hafi verið með þeim hætti að hann geti borið fyrir sig ákvæði 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 eða aðrar ógildingarreglur fjármunaréttar til að losna undan skuldbindingu við áfrýjanda á grundvelli ábyrgðarinnar 9. september 2008. Verður krafa áfrýjanda því tekin til greina eins og hún er fram sett en ekki er tölulegur ágreiningur um hana.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Sparisjóður Suður-Þingeyinga, greiði áfrýjanda, Íbúðalánasjóði, óskipt með Parhúsi ehf. 9.262.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. nóvember 2014 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.