166/2002

Ó hlaut brunasár er hann var að leik við brennuleifar áramótabrennu íþróttafélagsins F á nýársdag 1997, er hann var rúmlega níu ára gamall. F fékk leyfi til brennunnar með því skilyrði að ábyrgðarmaður væri viðstaddur meðan brennan logaði og uns öll hætta af henni væri liðin hjá. Var J ábyrgðarmaður brennunnar. Kvaðst hann hafa fylgst með brennunni á gamlárskvöld og til klukkan fimm á nýársnótt. Hann hafi stuggað við börnum sem voru að leik við brennuleifarnar um eittleytið á nýársdag en myndi ekki nákvæmlega eftir atburðarás síðdegis. Ó kvaðst ekki hafa séð eld eða glóð í brennunni en frá henni hafi lagt reyk. Hafi hann verið að ganga ofan á harðri hvítri ösku í brennukantinum þegar askan hrundi undan honum. Talið var óumdeilt að ekki logaði í brennunni er slysið varð um klukkan fjögur á nýársdag en hins vegar hafi verið í henni hiti og glóð sem gat reynst hættuleg, enda alkunna að börn sæki mjög í að leika sér við áramótabrennur. J hafi verið kunnugt um að glóð var í brennunni eftir hádegi á nýársdag og að börn voru þar að leik. Var hann talinn hafa sýnt af sér gáleysi með því að afstýra ekki þeirri hættu sem honum mátti vera ljóst að stafaði af brennuleifunum. Voru J og F talin bera sameiginlega fébótaábyrgð á tjóni Ó. Hins vegar var talið að Ó hafi mátt gera sér grein fyrir því að hættulegt væri að ganga í leifum brennunnar og þótti hæfilegt að hann bæri þriðjung tjóns síns sjálfur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2002 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða sér 992.212 krónur með 2% ársvöxtum frá 1. janúar 1997 til 26. mars 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. er stefnt til réttargæslu.

I.

Íþróttafélagið Fylkir mun um árabil hafa haldið áramótabrennu á svonefndum Brennuhól sunnan íþróttasvæðis félagsins í Árbæjarhverfi í Reykjavík. Meðal gagna málsins er ódagsett umsókn um brennuleyfi þar sem sótt var um að hlaða áramótabrennu á þessum stað og kveikja í henni klukkan 20.30 á gamlárskvöld. Eins og umsóknareyðublaðið var útfyllt virðist stefndi J-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf vera umsækjandi um leyfið en stefndi Íþróttafélagið Fylkir ábyrgðarmaður fyrir brennuhaldinu. Stefndu lýstu því yfir fyrir Hæstarétti að hér væri um að ræða mistök við útfyllingu eyðublaðsins þar sem umsækjandi væri með réttu hið stefnda íþróttafélag en stefndi J-kk-nf Ó-kk-nf ábyrgðarmaður. Lýsti áfrýjandi sig sammála þeirri skýringu. Að fengnu samþykki eldvarnareftirlits veitti lögreglan umbeðið leyfi 30. desember 1996. Var leyfið veitt með því skilyrði að „ábyrgðarmaður sé viðstaddur meðan brennan logar og uns öll hætta af henni er liðin hjá.“

Meðal gagna málsins eru reglur um áramótabrennur sem gefnar voru út 13. desember 1996 af Reykjavíkurborg, eldvarnareftirliti og lögreglunni í Reykjavík Eru reglurnar í ellefu liðum, þar á meðal ákvæði um að fyrir hverri brennu skuli standa „ábyrgur aðili, einstaklingur eða tilnefndur aðili af félagasamtökum“ og að ábyrgðarmaður brennu skuli „ábyrgjast vörslu á brennustæði á meðan brennan logar og þar til brenna er kulnuð.” Áfrýjandi heldur því fram að reglur þessar hafi fylgt með brennuleyfinu til stefndu. Í skýrslu fyrir héraðsdómi sagðist stefndi J-kk-nf Ó-kk-nf hafa sótt um brennuleyfið og hefði lögreglan fært honum það heim en hann taldi að reglurnar hefðu ekki fylgt leyfinu og hefði hann aldrei séð þær. Er ósannað að þær hafi fylgt leyfinu og þar sem ekki liggur heldur fyrir að reglurnar hafi verið birtar með formlegum hætti eða kynntar opinberlega verður þeim ekki beitt við úrlausn þessa máls.

Fyrir héraðsdómi skýrði stefndi J-kk-nf Ó-kk-nf svo frá að hann búi rétt við brennustæðið og geti fylgst með brennunni út um glugga á heimili sínu. Hann hafi verið umsjónarmaður áramótabrennu á þessum stað í um það bil 20 ár. Hafi hann um þessi áramót fylgst með brennunni á gamlárskvöld og til klukkan fimm á nýársnótt. Þegar hann vaknaði á nýársdagsmorgun hafi hann litið til brennunnar og farið að henni um eittleytið. Þá hafi börn verið að leik við brennuleifarnar og ýmist verið að draga úr þeim spýtur eða fleygja þeim til baka. Hafi hann stuggað við börnunum og beðið þau að vera ekki við brennuna enda gæti hætta fylgt slíkum leik. Hann mundi ekki nákvæmlega eftir atburðarás síðdegis en þá hafi hann farið í afmæli. Hann sagði að á nýársdag hafi ekki verið í brennunni „skíðlogandi eldur“ en þar hafi verið glæður, einkum í stórum knippum af úrgangspappír, sem hafi verið mjög lengi að brenna.

Fyrir héraðsdómi kvaðst áfrýjandi, sem var rúmlega níu ára gamall þegar slysið varð, hafa verið að leika sér við brennuna á nýársdag ásamt fleiri börnum, sem ýmist hafi verið eldri eða yngri en hann sjálfur. Hann sagðist ekki hafa séð eld eða glóð í brennunni en frá henni hafi lagt reyk. Hafi hann verið að ganga ofan á harðri hvítri ösku í brennukantinum þegar askan hrundi undan honum. Þar hafi verið spýtur undir og hann flækst í vír og setið fastur. Hafi tveir vinir sínir dregið sig úr brennunni, sem tók nokkra stund. Samkvæmt gögnum málsins mun þetta hafa gerst um klukkan fjögur síðdegis, en við það hlaut áfrýjandi brunasár eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Höfðaði hann mál þetta til heimtu bóta fyrir tjón, sem hann telur sig hafa orðið fyrir við þetta. Í málinu er ekki tölulegur ágreiningur um tjón áfrýjanda.

II.

Ljóst er að hætta getur fylgt því að halda brennu í þéttbýli og að fyllstu aðgátar er þörf varðandi framkvæmd og eftirlit til að draga úr þeirri hættu. Er brennuhald ekki heimilt nema að fengnu sérstöku leyfi. Slíkt leyfi hafði stefndi Íþróttafélagið Fylkir fengið fyrir brennu um áramótin 1996 og 1997. Framangreint brennuleyfi var veitt félaginu með því skilyrði að ábyrgðarmaður væri viðstaddur meðan brennan logaði og uns öll hætta af henni væri liðin hjá. Tók stefndi J-kk-nf Ó-kk-nf að sér að vera ábyrgðarmaður við umrædda brennu. Óumdeilt er að ekki logaði í brennunni er slysið varð en hins vegar var í henni hiti og glóð sem reynst gat hættuleg, enda alkunna að börn sækja mjög í að leika sér við áramótabrennur. Stefnda J-kk-þgf Ó-kk-þgf var kunnugt um að glóð var í brennunni eftir hádegi á nýársdag og að börn voru þar að leik. Honum hefði því átt að vera hættan ljós og bar sem ábyrgðarmanni brennunnar að sjá til þess að gæsla væri við brennuna eða grípa til annarra varúðarráðstafana til að afstýra þessari hættu. Með því vanrækja það hefur hann sýnt af sér gáleysi og jafnframt rofið framangreint skilyrði brennuleyfisins. Ber hann því fébótaábyrgð á tjóni áfrýjanda. Er stefndi Íþróttafélagið Fylkir sem leyfishafi brennunnar einnig ábyrgt fyrir tjóni sem leiðir af því að skilyrði leyfisins voru ekki haldin og að vanrækt var að grípa til fullnægjandi varúðarráðstafana. Samkvæmt því bera stefndu sameiginlega fébótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

Áfrýjandi var rúmlega níu ár gamall þegar tjónið varð. Mátti hann gera sér grein fyrir því að hættulegt var að ganga í leifum brennunnar. Hann hefur því einnig sýnt af sér nokkuð gáleysi og þykir hæfilegt að hann beri þriðjung tjóns síns sjálfur. Samkvæmt því verða stefndu sameiginlega dæmdir til að greiða áfrýjanda 661.475 krónur ásamt vöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefndu verða sameiginlega dæmdir til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og málskostnað í ríkissjóð fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndu, Íþróttafélagið Fylkir og J-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, greiði áfrýjanda, Ó-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf, sameiginlega 661.475 krónur með 2% ársvöxtum frá 1. janúar 1997 til 26. mars 2000 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði áfrýjanda sameiginlega 350.000 krónur í málskostnað í héraði.

Stefndu greiði sameiginlega í ríkissjóð 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans 250.000 krónur.