91/2017

Í málinu deildu ÞE hf. og Þ hf. um uppgjör á verksamningi um endursmíði og viðgerðir á tilteknu skipi í eigu Þ hf. og aukaverkum sem þeim tengdust, svo og samningi sem þeir gerðu um skil og afhendingu á skipinu. Þ hf. hafði rift verksamningnum vegna ætlaðra vanefnda ÞE hf. á samningnum og útgáfu tilhæfulausra reikninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að framganga ÞE hf. við verkið hefði ekki leitt til tafa eða raskað hagsmunum Þ hf. þannig að réttlætt hefði riftun á verksamningnum. Var Þ hf. gert að greiða ÞE hf. greiðslur vegna ýmissa samningsverka og viðbótarverka og var sú niðurstaða í flestum atriðum reist á mati yfirmatsmanna en í nokkrum atriðum á mati undirmatsmanna. Þá var talið að Þ hf. hefði ofgreitt fyrir verkið að hluta og var ofgreiðslan dregin frá kröfu ÞE hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf landsréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. febrúar 2017. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 41.693.757 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 25. júní 2010 til greiðsludags. Jafnframt krefst hann þess að g-kk-þgf verði gert að greiða sér 13.631.645 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. fyrrgreindra laga frá 6. ágúst 2010 til 18. nóvember 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 10. maí 2017. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 53.401.811 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 6. ágúst 2010 til greiðsludags, allt að frádregnum 9.160.219 krónum miðað við 16. mars 2014. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Í málinu er deilt um uppgjör aðila á verksamningi 20. nóvember 2009 um endursmíði og viðgerðir á skipinu Fossá ÞH-362 og aukaverkum sem þeim samningi tengdust, svo og samningum sem aðilar gerðu um skil og afhendingu skipsins 8. nóvember og 11. desember 2010. Upphaflegi verksamningurinn var gerður á grundvelli útboðs. Gagnáfrýjandi rifti verksamningnum með bréfi 4. ágúst 2010 vegna ætlaðra verulegra vanefnda aðaláfrýjanda á honum og útgáfu tilhæfulausra reikninga.

Í hinum áfrýjaða dómi var dæmt um kröfur sem settar voru fram í stefnum í þremur dómsmálum sem höfðuð voru vegna framangreindra samninga. Með héraðsdómsstefnu sem þingfest var 21. júní 2011 krafðist aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjandi greiddi sér 87.423.084 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Þá krafðist hann þess með stefnu til héraðsdóms sem þingfest var þann 18. október 2011 að gagnáfrýjandi greiddi sér 26.616.533 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Loks krafðist gagnáfrýjandi þess í stefnu sem þingfest var 1. nóvember 2011 að gagnáfrýjandi greiddi sér 135.826.631 krónu með nánar tilgreindum vöxtum. Málin voru sameinuð í þinghaldi 16. apríl 2012 samkvæmt heimild í 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og dæmd í einu lagi.

Í fyrri stefnu aðaláfrýjanda 11. júní 2011 var krafan sundurliðuð samkvæmt 34 reikningum, en í síðari stefnunni var í fyrsta lagi krafist bóta vegna ólögmætrar riftunar gagnáfrýjanda á verksamningi aðila, í öðru lagi var krafist bóta vegna galla í útboðslýsingu, breytinga sem gagnáfrýjandi hafi gert á aðalverkinu, viðbótarverka á verktíma og seinkunar sem hafi orðið á afhendingu teikninga og búnaðar, og í þriðja lagi var krafist bóta vegna aukinnar vinnu sem tilteknir starfsmenn aðaláfrýjanda hefðu þurft að inna af hendi vegna hinnar ólögmætu riftunar. Í fyrrnefndri stefnu gagnáfrýjanda krafðist hann viðurkenningar á riftun hans á verksamningnum. Þá krafðist hann greiðslu tiltekinna fjárhæða vegna ofgreiðslu samningsverks eftir verksamningi og ofgreiðslu reikninga vegna aukaverka. Þá var krafist greiðslu vegna ofgreiðslna fyrir suðuvinnu, viðgerðar hliðarfærslusleða, kostnaðar við drátt skipsins til Akureyrar, aukalegrar aðstoðar tryggingafélags, vinnu Slippsins á Akureyri, útgáfu bankaábyrgðar og dagsekta vegna seinkunar verkloka.

Í þinghaldi 11. desember 2014 lækkaði aðaláfrýjandi höfuðstól kröfu sinnar samkvæmt fyrsttöldu stefnunni niður í 56.546.298 krónur og kröfu samkvæmt seinni stefnunni í 21.695.085 krónur. Þá lækkaði gagnáfrýjandi í sama þinghaldi kröfu sína um 2.000.000 krónur.

II

Héraðsdómur Vesturlands kvað upp dóm í málinu 9. janúar 2015 þar sem gagnáfrýjanda var gert að greiða aðaláfrýjanda 30.433.898 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 25.288.873 krónum frá 21. júní 2011 en af 30.433.898 krónum frá 18. nóvember 2011 til greiðsludags. Þá var gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjanda 18.000.000 krónur í málskostnað.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. mars 2015. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 246/2015 var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, þar sem héraðsdómur hefði ekki uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru til rökstuðnings fyrir niðurstöðu dóms um sönnunar- og lagaatriði eftir f. lið 114. gr. laga nr. 91/1991.

Málið var tekið fyrir að nýju í Héraðsdómi Vesturlands og kveðinn upp dómur 16. nóvember 2016.

Undir rekstri málsins fyrir héraði var aflað tveggja matsgerða sem unnar voru af Ó-kk-þgf F-kk-þgf tæknifræðingi og S-kk-þgf S-kk-þgf framkvæmdastjóra skipasmíðastöðvar Njarðvíkur. Matsgerðirnar voru gefnar út í júní 2013. Þá var aflað tveggja yfirmatsgerða sem unnar voru af P-kk-þgf R-kk-þgf S-kk-þgf vélaverkfræðingi, G-kk-þgf S-kk-þgf S-kk-þgf tæknifræðingi og D-kk-þgf G-kk-þgf F-kk-þgf skipatæknifræðingi. Yfirmatsgerðirnar voru gefnar út í mars 2013.

Niðurstöður hins áfrýjaða dóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, eru einkum reistar á mati yfirmatsmanna en í nokkrum atriðum á mati undirmatsmanna.

III

Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að mikil breyting varð á verkinu frá upphaflegum samningi. Verkinu átti samkvæmt honum að ljúka 30. maí 2010 eða á 26 vikum. Vegna mikils fjölda aukaverka sem gagnáfrýjandi óskaði eftir og seinkunar hans á afhendingu búnaðar, tækja og teikninga hafi verkið tafist. Yfirmatsmenn töldu að verkið hefði af þessum sökum tafist um 24 vikur og að auki hefðu komið til tafir vegna leyndra galla á skipinu. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að framganga aðaláfrýjanda við verkið hafi ekki leitt til tafa eða raskað hagsmunum gagnáfrýjanda þannig að réttlætt hafi riftun verksamningsins 4. ágúst 2010.

Þá verður lögð til grundvallar niðurstaða héraðsdóms um að ekki séu efni til þess að hafna reikningum aðaláfrýjanda almennt á þeim forsendum að þeir hafi ekki verið forsvaranlega gerðir. Jafnframt er fallist á mat héraðsdóms á því að B-kk-nf S-kk-nf hafi verið í hlutverki eftirlitsmanns gagnáfrýjanda og haft heimild til þess að skuldbinda gagnáfrýjanda við aukaverk sem hann óskaði eftir.

Í hinum áfrýjaða dómi er kröfu aðaláfrýjanda um lokagreiðslu samkvæmt verksamningnum, sem upphaflega var 21.771.400 krónur, en aðaláfrýjandi hafði lækkað í 4.333.727 krónur, hafnað. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms byggir á því að vegna annmarka á mati yfirmatsmanna á stöðu verksins sem miðaðist við riftun samningsins hafi verið rétt að leggja til grundvallar niðurstöðu undirmatsmanna um verkstöðuna. Samkvæmt mati undirmatsmanna var 78,96% af útboðsverkinu lokið þegar samningnum var rift. Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms var því ólokið vinnu fyrir 20.461.500 krónur. Lokið hafi verið vinnu fyrir 76.844.007 krónur og gagnáfrýjandi greitt 87.209.700 krónur inn á útboðsverkið. Samkvæmt þessu hafi gagnáfrýjandi verið búinn að ofgreiða 10.365.693 krónur.

Aðaláfrýjandi byggir kröfur sínar fyrir Hæstarétti á því að undirmatsmenn hafi dregið frá verkstöðunni liði sem ekki hafi verið rétt að draga frá. Í fyrsta lagi telur hann að leiðrétta eigi stöðuna um 12.500.000 krónur vegna rafmagns- og trésmíðavinnu sem matsmenn telji ranglega að ekki hafi verið unnin. Í öðru lagi telur aðaláfrýjandi að matsmenn hafi óumbeðið gefið viðbótarafslátt af tveimur verkliðum sem aðaláfrýjandi hafði samið við gagnáfrýjanda um að taka út úr útboðsverkinu á tilteknu verði. Þar var annars vegar um að ræða að taka andveltigeymi út úr verkinu og hins vegar breytingu á lestarkörmum.

Aðaláfrýjandi bendir á að í 3. gr. samnings aðila 11. desember 2010 hafi verið samið um uppgjör á rafmagns- og trésmíðavinnu í tengslum við afhendingu skipsins. Rétt sé að líta svo á að þar með hafi allri rafmagns- og trésmíðavinnu við útboðsverkið verið lokið. Í matsgerð undirmatsmanna er tekið fram að rafmagns- og tækjavinna í stýrishúsi hafi verið komin lítið áleiðis og öll tæki sem flytja átti væru ennþá í gömlu brúnni. Ákvæði 3. gr. framangreinds samnings fjallar um uppgjör á reikningum vegna rafmagns- og trésmíðavinnu sem þegar höfðu verið gefnir út. Í samningnum kemur ekki fram að allri rafmagns- og trésmíðavinnu í útboðsverkinu hafi verið lokið. Ekki liggja fyrir í málinu önnur gögn en mat undirmatsmanna um stöðu á rafmagns- og trésmíðavinnu. Því mati hefur aðaláfrýjandi ekki hnekkt og verður krafa hans um þennan þátt því ekki tekin til greina.

Aðaláfrýjandi byggir á því að búið hafi verið að semja um verð fyrir að taka út andveltigeyminn og gera breytingarnar á lestarkörmum. Undirmatsmönnum hafi ekki verið heimilt að gera breytingar á því verði sem þegar hafi verið samið um. Undirmatsmenn drógu frá verkstöðunni 3.387.000 krónur vegna endurmats á andveltigeymi og 2.022.000 krónur vegna endurmats á verki um lækkun á lestarkörmum. Bendir aðaláfrýjandi á að B-kk-nf Á-kk-nf sem starfaði fyrir gagnáfrýjanda hafi staðfest að búið hafi verið að semja um verð fyrir andveltigeyminn. Gagnáfrýjandi hefur ekki andmælt því að samið hafi verið um fast verð fyrir þessa þætti þegar verksamningnum var breytt um þessa verkliði. Þá liggur ekki fyrir í málinu að fyrirvari hafi verið gerður við þessa verðlagningu.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er fallist á það með aðaláfrýjanda að matsmönnum hafi verið rétt að miða við það verð sem aðilar höfðu samið um enda hefði ekki verið óskað endurmats á þessum þáttum af hálfu gagnáfrýjanda. Samkvæmt þessu telst gagnáfrýjandi hafa ofgreitt fyrir samningsverkið 4.844.693 krónur en ekki 10.253.693 krónur eins og komist var að niðurstöðu um í hinum áfrýjaða dómi. Að fenginni þessari niðurstöðu og að virtri kröfugerð gagnáfrýjanda lækkar krafa hans vegna ofgreiðslu samningsverksins úr 5.054.193 krónum í 4.844.693 krónur og kemur hún til frádráttar kröfum aðaláfrýjanda.

Í héraðsdómi var kröfu aðaláfrýjanda að fjárhæð 8.646.879 krónur um skaðabætur, vegna óunninnar vinnu við viðbótarverk á tímagjaldi, hafnað á þeim grundvelli að riftun samningsins hafi ekki verið bein orsök þess að aðaláfrýjandi varð af framlegð vegna verkanna. Í 6. gr. verksamnings aðila 20. nóvember 2009, sem fjallar um viðbótarverk, kemur fram að verkkaupi skuli greiða fyrir undirbúning viðbótarverka sem hann hefur óskað eftir jafnvel þótt ekki verði af framkvæmdum vegna ástæðna er varða verkkaupa. Af ákvæðinu má ráða að aðaláfrýjandi gat ekki vænst þess að fá greiddar skaðabætur vegna tapaðrar framlegðar af aukaverkum sem gagnáfrýjandi hætti við. Í málinu liggja ekki fyrir upplýsingar um að aðaláfrýjandi hafi lagt í undirbúningskostnað vegna viðbótarverka. Með þessari athugasemd, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, verður þessari kröfu aðaláfrýjanda hafnað. Að því gættu sem nú hefur verið rakið verður niðurstaða héraðsdóms um aðrar kröfur aðila staðfest með vísan til forsendna.

Samkvæmt öllu framanrituðu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 26.841.453 krónur. Rétt er að dráttarvextir reiknist á hina dæmdu fjárhæð frá þingfestingardegi héraðsdómsstefna aðaláfrýjanda, annars vegar 21. júní 2011 og hins vegar 18. október sama ár, eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir atvikum verður gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Þörungaverksmiðjan hf., greiði aðaláfrýjanda, Þorgeiri og Ellert hf., 26.841.453 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 21.856.687 krónum frá 21. júní 2011 til 18. október 2011, en af 26.841.453 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 13.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.