599/2009

S o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms um að hafna því að taka dánarbú SH, sem lést árið 1966, til opinberra skipta. Var krafan reist á því að nánar tilgreindar athuganir hafi ekki leitt til annarrar niðurstöðu en að dánarbúið hafi verið tekið til opinberra skipta en jafnframt að skiptum hafi ekki lokið. Talið var að óhjákvæmilegt væri að gæta að því að væri rétt með farið að opinberum skiptum á dánarbúi SH hafi aldrei verið lokið leiði af sjálfu sér að þau stæðu enn yfir, sbr. og 148. gr. laga nr. 20/1991. Við svo búið væri útilokað að taka dánarbúið með dómsúrlausn aftur til opinberra skipta. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 29. september 2009, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, sem lést 13. nóvember 1966, verði tekið til opinberra skipta. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að lagt verði „fyrir héraðsdóm að verða við beiðni/kröfu sóknaraðila um að dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, sem lést 13. nóvember 1966, síðast til heimilis á Vatnsenda, Kópavogi, verði tekið til opinberra skipta og skipaður verði skiptastjóri til að annast opinber skipti á dánarbúinu.“ Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins var S-kk-nf K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf fæddur 11. júní 1916 og búsettur að Vatnsenda í Kópavogi þegar hann lést árið 1966, en þá jörð hafði hann eignast samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 eftir að sá síðarnefndi lést 31. október 1940. Til arfs eftir S-kk-þf stóðu eftirlifandi maki hans, M-kvk-nf G-kvk-nf H-kvk-nf, tveir synir þeirra, sóknaraðilarnir S-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, fæddir 1962 og 1963, og þrjú börn S-kk-ef af fyrri hjúskap, M-kk-nf H-kk-nf, fæddur 1941, M-kk-nf Í-kk-nf H-kk-nf, fæddur 1944, og sóknaraðilinn S-kvk-nf H-kvk-nf, fædd 1951. M-kvk-nf G-kvk-nf H-kvk-nf mun hafa látist á árinu 2004, en M-kk-nf H-kk-nf 1999. Eftirlifandi maki M-kk-ef er varnaraðilinn K-kvk-nf Ó-kvk-nf J-kvk-nf og eru aðrir varnaraðilar börn þeirra.

Fyrir liggur í málinu að aðgerðir við opinber skipti á dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef hófust fyrir skiptarétti Kópavogs 25. febrúar 1967 eftir fyrirmælum þágildandi laga nr. 3/1878 um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl. Í hinum kærða úrskurði er í meginatriðum greint frá því, sem ráðið verður af gögnum málsins um framvindu þeirra opinberu skipta allt til miðs árs 1969, en í tengslum við þau voru meðal annars rekin nokkur ágreiningsmál fyrir dómstólum, einkum að því er varðaði jörðina Vatnsenda. Á grundvelli dóma Hæstaréttar í tveimur af þeim málum, annars vegar frá 5. apríl 1968 í máli nr. 110/1967 og hins vegar frá 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968, skyldi jörðin koma í hlut M-kk-ef H-kk-ef við skiptin, en samkvæmt framlögðu veðbókarvottorði frá árinu 1976 var hann á þeim tíma þinglýstur eigandi hennar á grundvelli heimildarbréfs frá 30. maí 1969. Í málinu hafa á hinn bóginn ekki verið lögð að öðru leyti fram gögn til staðfestingar því að opinberum skiptum á dánarbúi S-kk-ef hafi verið lokið og þá eftir atvikum hvernig það var gert.

Sóknaraðilar lögðu 23. desember 2008 beiðni fyrir Héraðsdóm Reykjaness um að dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef yrði tekið til opinberra skipta, en til þeirrar kröfu var tekin afstaða með hinum kærða úrskurði. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila er þessi krafa reist á því að nánar tilgreindar athuganir þeirra hafi „ekki leitt til annarrar niðurstöðu en að dánarbúið hafi verið tekið til opinberra skipta en jafnframt að skiptum hafi ekki lokið.“ Án tillits til þess hvort þessi ályktun sóknaraðila geti talist á rökum reist er óhjákvæmilegt að gæta að því að sé rétt með farið að opinberum skiptum á dánarbúi S-kk-ef hafi aldrei verið lokið leiðir af sjálfu að þau stæðu enn yfir, sbr. og 148. gr. laga nr. 20/1991. Við svo búið væri útilokað að taka dánarbúið með dómsúrlausn aftur til opinberra skipta. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, S-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf og S-kvk-nf H-kvk-nf, greiði í sameiningu varnaraðilum, K-kvk-þgf Ó-kvk-þgf J-kvk-þgf, Þ-kk-þgf H-kk-þgf, V-kvk-þgf H-kvk-þgf, M-kk-þgf H-kk-þgf og S-kk-þgf K. H-kk-þgf, hverjum fyrir sig 50.000 krónur í kærumálskostnað.