238/2003

Þegar J gegndi stöðu utanríkisráðherra á árinu 1989 óskaði hann eftir því við R að kannað yrði hvort greiðsla fyrir veisluföng í afmælisveislu B, eiginkonu hans, hefði verið með eðlilegum hætti. Á árinu 1988 þegar veislan var haldin gegndi J stöðu fjármálaráðherra. Með beiðninni sendi J einkaskjöl frá þeim hjónum varðandi greiðslu veislufanga svo bera mætti saman við gögn fjármálaráðuneytisins um áfengisúttektir samkvæmt risnuheimildum. Í málinu kröfðust J og B ógildingar á þeirri ákvörðun R, 25. júní 2002, að afhenda fjármálaráðuneytinu umrædd skjöl. Talið var að í beiðni J hafi falist ósk um að könnuð yrði meðferð risnuheimilda hans sem fjármálaráðherra og hafi athugunin lotið að meðferð opinberra fjármuna hjá því ráðuneyti. J hafi í þágu þeirrar athugunar lagt fram einkaskjöl og hafi þau þar með orðið hluti hennar. Hins vegar var talið ljóst að þessi skjöl hefðu ekki stafað frá fjármála- eða utanríkisráðuneyti og tilheyrðu því ekki skjalasöfnum þeirra. Engin lagaheimild þótti standa til þess að R afhenti fjármálaráðuneyti umrædd skjöl og var því fallist á kröfu J og B um ógildingu ákvörðunarinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 19. júní 2003 að fengnu áfrýjunarleyfi og krefjast þess að felld verði úr gildi ákvörðun stefnda 25. júní 2002 um að afhenda fjármálaráðuneytinu gögn sem varða greiðslu áfrýjenda á kostnaði veislufanga vegna afmælisveislu áfrýjandans B-kvk-ef S-kvk-ef 9. júlí 1988 og meðferð veislufanganna. Þau krefjast og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í héraðsdómi. Um atvik er ekki ágreiningur og ekki heldur, að í forsendum dómsins sé þess ranglega getið að áfrýjandinn J-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf hafi í krafti embættis síns sem fjármálaráðherra beðið ríkisendurskoðanda að athuga hvernig kostnaður við afmælisveislu eiginkonu hans, áfrýjandans B-kvk-ef, hafi verið greiddur. Greind afmælisveisla var haldin 9. júlí 1988 þegar áfrýjandinn J-kk-nf B-kk-nf gegndi stöðu fjármálaráðherra. Hann tók við stöðu utanríkisráðherra 28. september sama árs og var beiðni hans til stefnda um rannsókn umræddra gagna sett fram í bréfi 10. október 1989, þegar hann gegndi þeirri stöðu.

Í þessu bréfi áfrýjandans J-kk-ef B-kk-ef óskaði hann eftir því að stefndi kannaði hvort ástæða væri til að rengja það, að greiðsla veislufanga vegna afmælisveislunnar 8. júlí 1988 hafi verið með eðlilegum hætti og „með vísan til þess að Ríkisendurskoðun vinnur nú að sérstakri „skoðun á áfengisúttekt ráðuneytanna árið 1988“ skv. beiðni yfirskoðunarmanna, fer ég þess hér með á leit, að Ríkisendurskoðun kanni framlögð gögn varðandi fjármögnun umræddrar veislu.“ Með bréfi þessu sendi ráðherrann einkaskjöl til samanburðar við úttektarnótur fjármálaráðuneytisins 19. júlí og 5. ágúst 1988 vegna áfengisúttektar samkvæmt risnuheimildum. Í bréfi stefnda 12. október 1989 segir að hann hafi að beiðni ráðherrans athugað þessi gögn og borið þau saman við greindar úttektarnótur og að athugunin hafi ekki leitt neitt í ljós sem gefi ástæðu til að tengja þetta tvennt saman eða rengja sannleiksgildi fyrirliggjandi gagna um að greiðsla veislufanganna hafi verið með eðlilegum hætti.

Þegar þetta er virt er fallist á með stefnda að beiðni þáverandi utanríkisráðherra hafi verið um athugun á meðferð risnuheimilda hans sem fjármálaráðherra. Athugun stefnda laut að meðferð opinberra fjármuna hjá fjármálaráðuneytinu. Ráðherrann sendi á hinn bóginn einkaskjöl með beiðninni til þess að þau yrðu sérstaklega könnuð sem gögn í þessari athugun. Því verður og að fallast á, að þessi skjöl ráðherrans hafi beinlínis tengst umræddri athugun og orðið hluti af henni. Hins vegar er ljóst að skjölin stöfuðu hvorki frá utanríkisráðuneyti né fjármálaráðuneyti og tilheyrðu því hvorugu þeirra, svo sem fram kom í bréfum ráðuneytanna 5. desember 2001 og 6. febrúar 2002. Áttu skjölin því ekki heima í skjalasöfnum annars hvors þeirra. Engin lagaheimild er fyrir því að stefndi afhendi fjármálaráðuneytinu skjöl þessi. Þegar af þessum sökum er fallist á kröfu áfrýjenda um að ákvörðun stefnda 25. júní 2002 verði felld úr gildi.

Stefndi skal greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun stefnda, Ríkisendurskoðunar, 25. júní 2002 um að afhenda fjármálaráðuneytinu gögn sem varða greiðslu áfrýjenda, J-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef og B-kvk-ef S-kk-ef, á kostnaði veislufanga vegna afmælisveislu áfrýjandans B-kvk-ef 9. júlí 1988 og meðferð veislufanganna.

Stefndi greiði áfrýjendum 750.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.