481/2014

L höfðaði mál gegn H og E til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem H gaf út til L árið 1998 og E gekk í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Í dómi héraðsdóms voru kröfur L teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar virt væri hlutverk L eins og það væri markað í 1. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna og hafðar væru í huga ástæður þær er lágu að baki ákvörðun E um að gerast sjálfskuldarábyrgðarmaður umrætt sinn, yrði ekki séð að líkur hefðu verið að því leiddar að mat á hæfi H til að standa í skilum með lánið hefði neinu breytt um þá ákvörðun E að gangast í sjálfskuldarábyrgð. Gæti samkvæmt þessu ekki komið til álita að ógilda ábyrgðarskuldbindinguna með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga á þeim grundvelli að ósanngjarnt væri af L að bera ábyrgðina fyrir sig. Þá var talið að L hefði í endanlegri kröfugerð sinni tekið fullt tillit til þeirra greiðslna sem E hafði innt af hendi til L inn á skuld H áður en hún var gjaldfelld. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2014. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna er það hlutverk hans að tryggja þeim sem falla undir lögin tækifæri til náms án tillits til efnahags. Í 1. mgr. 3. gr. laganna kemur fram að miða skuli við að lán sem falla undir ákvæði laganna nægi hverjum námsmanni til að standa straum af náms- og framfærslukostnaði meðan á námi stendur að teknu tilliti til fjölskyldustærðar hans. Samkvæmt 5. mgr. 6. gr. laganna eins og hún hljóðaði fram að því að henni var breytt með 1. gr. laga nr. 78/2009 skyldu námsmenn sem fengju lán úr sjóðnum undirrita skuldabréf við lántöku og leggja fram yfirlýsingu að minnsta kosti eins manns um að hann tæki að sér sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins ásamt vöxtum og verðtryggingu allt að tiltekinni hámarksfjárhæð. Í 3. mgr. 7. gr. laganna kemur fram að lánstími er ótilgreindur en greitt skal af námsláni samkvæmt 8. gr. þar til skuldin er að fullu greidd og í 4. mgr. 7. gr. segir að endurgreiðsla hefjist tveimur árum eftir námslok. Samkvæmt 8. gr. laganna ákvarðast árleg endurgreiðsla í tvennu lagi og er þar annars vegar um að ræða fasta greiðslu óháða tekjum og hins vegar viðbótargreiðslu sem er háð tekjum lántaka.

Í hinum áfrýjaða dómi er rakið efni skuldabréfs þess er sonur áfrýjanda gaf út til stefnda 30. desember 1998 og áfrýjandi gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Samkvæmt framburði áfrýjanda fyrir dómi gekkst hún í umrædda sjálfskuldarábyrgð fyrir son sinn að hans ósk svo hann kæmist í nám þar sem hann hafi ekki átt í önnur hús að venda með fjármögnun þess. Þegar virt er hlutverk stefnda eins og það er markað í 1. gr. laga nr. 21/1992 og hafðar eru í huga ástæður þær er lágu að baki ákvörðun áfrýjanda um að gerast sjálfskuldarábyrgðarmaður umrætt sinn verður ekki séð að líkur hafi verið að því leiddar að mat á hæfi lántakans til að standa í skilum með lánið hefði neinu breytt um þá ákvörðun áfrýjanda að gangast í sjálfskuldarábyrgð. Getur samkvæmt þessu ekki komið til álita að ógilda ábyrgðarskuldbindinguna með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 á þeim grundvelli að ósanngjarnt sé af stefnda að bera ábyrgðina fyrir sig. Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi hefur í endanlegri kröfugerð sinni tekið fullt tillit til þeirra greiðslna sem áfrýjandi innti af hendi til stefnda inn á skuld lántaka áður en hún var gjaldfelld. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður millum aðilanna falli niður á báðum dómstigum en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað milli áfrýjanda, E-kvk-ef O-kvk-ef, og stefnda, Lánasjóðs íslenskra námsmanna, en hann fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.