3/2019

Ágreiningur í málinu laut að því hvort S ses. hefði á grundvelli forkaupsréttar í R hf. leyst til sín hluti í félaginu sem M ehf. keypti af K hf. Hafði R hf. tilkynnt S ses. um viðskiptin og S ses. í tölvupósti til R hf. staðfest að hann félli frá forkaupsrétti sínum. Sama dag og frestur til að nýta sér forkaupsrétt rann út sendi S ses. tilkynningu til R hf. þar sem hann sagðist vegna breyttra aðstæðna hafa ákveðið að nýta forkaupsrétt sinn vegna sölu hlutanna. Greindi aðila meðal annars á um hvort S ses. hefði með bindandi hætti fallið frá forkaupsrétti sínum. Þá deildu þeir um hvort fullnægjandi hefði verið að beina tilkynningu um beitingu forkaupsréttar til R hf. en M ehf. hélt því fram að S ses. hefði borið að senda hana til K hf. sem seljanda hlutanna í samræmi við nánar tilgreint hluthafasamkomulag vegna R hf. Talið var sýnt fram á að R hf. hefði haft heimild fyrir hönd K hf. sem seljanda hluta í félaginu til að taka með bindandi hætti við tilkynningum frá hluthöfum vegna forkaupsréttarins. Ætti það sér stoð í meginreglum samningaréttar og færi ekki í bága við reglur um hluti í IV. kafla laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Var því talið að forkaupsréttur S ses. hefði fallið niður þegar hann svaraði tilkynningu R hf. með tölvupósti um að forkaupsréttarins yrði ekki neytt enda yrði að leggja til grundvallar að um slíkt svar færi eftir réttarreglum um ákvaðir þannig að það hefði réttaráhrif frá því að það kom til viðtakanda. Var því tekin til greina krafa M ehf. um viðurkenningu á því að hann væri réttur eigandi hlutanna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2019 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar á öllum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir liggur að áfrýjunarstefna í máli þessu barst Landsrétti 9. apríl 2018 og var hún gefin út 13. sama mánaðar. Málinu var því skotið til Landsréttar innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu héraðsdóms 14. mars 2018 í samræmi við ákvæði 1. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Mál þetta lýtur að forkaupsrétti að hlutabréfum í Reiknistofu bankanna hf. sem hluthafar í félaginu njóta eftir ákvæðum í samþykktum þess og samkvæmt hluthafasamkomulagi vegna Reiknistofu bankanna hf. 15. desember 2010. Til úrlausnar er ágreiningur aðila um hvort áfrýjandi hafi á grundvelli forkaupsréttarins leyst til sín hluti í félaginu sem stefndi keypti af Kviku banka hf.

II

Málavextir eru þeir í meginatriðum að með samningi 7. apríl 2016 keypti fyrirsvarsmaður stefnda fyrir hönd óstofnaðs einkahlutafélags 6.444.000 hluti í Reiknistofu bankanna hf. af Kviku banka hf. Stefndi tók síðan við réttindum og skyldum samkvæmt samningnum og átti að afhenda hlutina fimm dögum eftir að 30 daga frestur hluthafa til að neyta forkaupsréttar var liðinn. Þá skuldbatt kaupandi sig eftir samningnum til að gangast undir fyrrnefnt hluthafasamkomulag 15. desember 2010. Ákvæði þess og samþykkta Reiknistofu bankanna hf. um forkaupsrétt hluthafa eru tekin orðrétt upp í héraðsdómi.

Með tölvupósti Kviku banka hf. til Reiknistofu bankanna hf., sem sendur var 11. apríl 2016 klukkan 13.21, var tilkynnt um kaupin á hlutum bankans í félaginu. Í viðhengi með póstinum fylgdi bréf bankans sama dag til félagsins, en þar var þess farið á leit að félagið tilkynnti hluthöfum í því án tafar um kaupin og óskaði eftir staðfestingu þeirra á því hvort fallið væri frá forkaupsrétti eða hvort þeir hygðust ganga inn í kaupin. Degi síðar eða 12. apríl klukkan 17.56 sendi Reiknistofa bankanna hf. tölvupóst til hluthafa í félaginu þar sem tilkynnt var um viðskiptin vegna forkaupsréttar þeirra. Með póstinum fylgdi fyrrgreint bréf Kviku banka hf. 11. apríl 2016 til félagsins og kaupsamningurinn 7. sama mánaðar.

Áfrýjandi staðfesti í tölvupósti til Reiknistofu bankanna hf. 14. apríl 2016 að sér hefði borist framangreint erindi og tók fram að hann félli frá forkaupsrétti sínum. Í héraðsdómi eru rakin orðaskipti í tölvupóstum sem gengu milli aðila um þetta leyti, en þar kom meðal annars fram í tölvupósti áfrýjanda til stefnda 6. maí 2016 að hann hygðist ekki nýta forkaupsrétt sinn. Þá sendi Reiknistofa bankanna hf. tölvupóst 9. maí 2016 til hluthafa þar sem minnt var á að frestur þeirra til að nýta sér forkaupsrétt rynni út 12. sama mánaðar klukkan 17.56. Um formið á tilkynningu hluthafa var tekið fram að tölvupóstur væri fullnægjandi þar sem fram kæmi hvort hluthafi ætlaði að nýta sér forkaupsréttinn eða ekki.

Með tölvupósti, sem sendur var 12. maí 2016 klukkan 17.21, tilkynnti áfrýjandi Reiknistofu bankanna hf. að hann hefði vegna breyttra aðstæðna ákveðið að nýta forkaupsrétt sinn vegna sölu á hlutum Kviku banka hf. í félaginu. Síðar sama dag sendi Reiknistofa bankanna hf. tölvupóst til Kviku banka hf. þar sem vísað var til tilkynningarinnar til hluthafa 12. apríl sama ár vegna forkaupsréttarins, sem send hefði verið í umboði bankans. Í póstinum var greint frá þeim hluthöfum sem hefðu fallið frá forkaupsrétti og tekið fram að áfrýjandi hefði tilkynnt að hann myndi nýta sér forkaupsrétt sinn.

Meðal málsgagna er ódagsett framsal Kviku banka hf. á 6.444.000 hlutum félagsins í Reiknistofu bankanna hf. til stefnda. Jafnframt liggur fyrir yfirlýsing bankans 26. júní 2018 um að kaupverð hlutanna hafi verið greitt og þeir afhentir stefnda 18. maí 2016. Svo sem greinir í héraðsdómi mun Reiknistofa bankanna hf. ekki hafa skráð stefnda sem eiganda að hlutunum í hlutaskrá félagsins vegna ágreinings um forkaupsrétt áfrýjanda. Því mun Kvika banki hf. enn vera skráður í hlutaskránni fyrir hlutum þessum.

III

Með aðilum er í fyrsta lagi ágreiningur um hvort áfrýjandi hafi með bindandi hætti fallið frá forkaupsrétti sínum. Í öðru lagi deila þeir um hvort frestur til að ganga inn í kaupin hafi verið liðinn þegar áfrýjandi lýsti því yfir. Í þriðja lagi heldur stefndi því fram að ófullnægjandi hafi verið að beina tilkynningu um beitingu forkaupsréttar til Reiknistofu bankanna hf. heldur hafi átt að senda hana til Kviku banka hf. sem seljanda hlutanna í samræmi við fyrrgreint hluthafasamkomulag 15. desember 2010.

IV

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með hinum áfrýjaða dómi, að stefndi, er reisir málatilbúnað sinn á því að hann hafi öðlast eignarrétt að hlutum í Reiknistofu bankanna hf. á grundvelli kaupsamningsins 7. apríl 2016 við Kviku banka hf., sé réttur aðili að máli um viðurkenningu á þeim rétti gagnvart áfrýjanda sem forkaupsréttarhafa. Í því tilliti breytir engu þótt Kvika banki hf. sé enn skráður hluthafi í hlutaskrá félagsins sökum þess ágreinings sem hér er til úrlausnar, en fyrir liggur að bankinn hefur á grundvelli kaupsamningsins afhent stefnda hlutina með framsali þeirra eftir að hafa fengið kaupverðið greitt.

Svo sem hér hefur verið rakið njóta hluthafar í Reiknistofu bankanna hf. forkaupsréttar að hlutum í félaginu. Í forkaupsrétti felst heimild fyrir rétthafa til að ganga inn í kaup við sölu eignar og gilda um þau kaup sömu skilmálar og í kaupsamningi eiganda og viðsemjanda hans, nema annað leiði af samningi eða lögum. Samkvæmt grein 5.1.3 í hluthafasamkomulagi vegna Reiknistofu bankanna hf. 15. desember 2010 bar að tilkynna seljanda um hvort hluthafi hygðist neyta forkaupsréttar síns, en það sama leiðir einnig af almennum reglum um forkaupsrétt ef ekki er á annan veg samið.

Með bréfi 11. apríl 2016 fór Kvika banki hf. þess á leit við Reiknistofu bankanna hf. að félagið tilkynnti hluthöfum án tafar um kaup stefnda á hlutum bankans í félaginu og óskaði eftir staðfestingu þeirra á því hvort fallið væri frá forkaupsrétti eða hvort þeir hygðust ganga inn í kaupin. Í kjölfarið sendi Reiknistofa bankanna hf. tilkynningu þess efnis til hluthafanna með tölvupósti 12. sama mánaðar, en með því fylgdi bréf bankans. Þetta erindi var áréttað með tölvupósti 9. maí 2016 til hluthafanna, en þar kom jafnframt fram að fullnægjandi væri að senda tölvupóst um hvort hluthafi nýtti sér forkaupsrétt eða félli frá honum. Með tölvupósti 12. sama mánaðar sendi Reiknistofa bankanna hf. erindi til Kviku banka hf. með upplýsingum um viðbrögð hluthafa vegna forkaupsréttarins, en þar var beinlínis tekið fram að tilkynning til hluthafanna vegna forkaupsréttarins hefði verið send í umboði bankans og hefur ekki komið fram að það hafi verið vefengt af hans hálfu.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður lagt til grundvallar að Reiknistofa bankanna hf. hafi haft heimild fyrir hönd Kviku banka hf. sem seljanda hluta í félaginu til að taka með bindandi hætti við tilkynningum frá hluthöfum vegna forkaupsréttarins. Á það sér stoð í meginreglum samningaréttar og fer ekki í bága við reglur um hluti í IV. kafla laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Hér gegnir því öðru máli en í dómi Hæstaréttar 14. desember 2000 í máli nr. 285/2000 þar sem stjórn hlutafélags hafði ekki fengið sérstaka heimild til að taka við tilkynningum forkaupsréttarhafa um nýtingu forkaupsréttar. Þá er þess einnig að gæta að áfrýjandi leggur sjálfur til grundvallar í málatilbúnaði sínum að fullnægjandi hafi verið að tilkynna með þessu móti um að forkaupsréttarins væri neytt, en það sama hlýtur að eiga við ef fallið var frá honum. Samkvæmt þessu féll niður forkaupsréttur áfrýjanda þegar hann svaraði tilkynningu Reiknistofu bankanna hf. með tölvupósti 14. apríl 2016 og greindi frá því að forkaupsréttarins yrði ekki neytt, enda verður að leggja til grundvallar að um slíkt svar fari eftir réttarreglum um ákvaðir þannig að það hafi réttaráhrif frá því að það kom til viðtakanda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 29. mars 2011 í máli nr. 85/2011. Að auki er til þess að líta að áfrýjandi hafði í tölvupósti 6. maí 2016 lýst því yfir gagnvart stefnda að hann hygðist ekki nýta forkaupsréttinn. Þegar af þessum ástæðum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður á öllum dómstigum falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði, fyrir Landsrétti og Hæstarétti fellur niður.