89/2014

X var ákærður fyrir að hafa ekið vöruflutningabifreið með vagnlest sem vóg 1.800 kg umfram leyfilega þyngd. Með dómi héraðsdóms var ákærði sakfelldur fyrir háttsemina og dæmdur til greiðslu 30.000 króna sektar. Í dómi Hæstaréttar var hins vegar talið að þar sem vogirnar sem mældu þunga bifreiðar X greint sinn hefðu ekki verið löggiltar og ekki lægi fyrir að þær hefðu verið kvarðaðar með réttum hætti væri ekki unnt að leggja mælingarnar til grundvallar refsingu í sakamáli. Var ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun að fengnu áfrýjunarleyfi. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en að því frágengnu að refsing verði milduð.

I

Eins og lýst er í héraðsdómi var ákærði, sem starfaði hjá [...] stöðvaður við akstur um [...] í [...] 11. júlí 2012 af eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar sem létu hann aka vöruflutningabifreið sinni á vog til að kanna hvort vagnalestin væri of þung miðað við ákvæði umferðarlaga og reglugerðar um stærð og þyngd ökutækja. Í ljós kom að heildarþyngd lestarinnar mældist 45.800 kg, eða 1.800 kg umfram leyfilega þyngd samkvæmt undanþágu sem ákærði framvísaði. Vegagerðin kærði ákærða til lögreglu sem sendi honum sektarboð er hann hafnaði að greiða.

II

Ákærði byggir varnir sínar aðallega á því að ómerkja eigi hinn áfrýjaða dóm. Í málinu sé deilt um verkfræðileg atriði, en ágreiningur sé meðal annars um framkvæmd vigtunar, skekkjumörk milli vigtanna og gildi CE-merkingar. Telur hann að mat á þessum atriðum hafi kallað á sérfræðiþekkingu. Hafi því héraðsdómara borið að kveðja til sérfróða meðdómsmenn sem hefðu verkfræðilega kunnáttu til að taka sæti í dómi samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Í máli þessu er aðallega deilt um það hvort dómar um sektir vegna brota á reglum um þyngd ökutækja verði reistir á mælingum ólöggiltra voga Vegagerðarinnar. Til að fá úr því deiluefni skorið bar enga nauðsyn til að kveðja til sérfróða meðdómsmenn og er ómerkingarkröfu ákærða því hafnað.

III

Ákærði reisir sýknukröfu sína á því að nauðsynlegt hafi verið að vogir Vegagerðarinnar, sem notaðar voru, væru löggiltar, en fyrir lá að það voru þær ekki.

Í 1. mgr. 6. gr. laga nr. 91/2006 um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn segir að mælitæki, sem notuð eru til lögboðinna mælinga og eftirlits og ákvörðunar stjórnvalda eða dómstóla á viðurlögum eða sá búnaður sem notaður er til löggildingar þessara mælitækja, skuli kvarðaður með rekjanlegum kvörðunum af faggiltum aðilum. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er Neytendastofu falið að annast öflun og viðhald rekjanlegra mæligrunna vegna mælitækja og eftirlits samkvæmt 1. mgr. eða hafa milligöngu um aðgang að slíkum mæligrunnum hafi öðrum aðilum ekki verið falið það í sérlögum.

Í b. lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 254/2009 um mælifræðilegt eftirlit með ósjálfvirkum vogum, sem sett var með heimild í 13. gr. laga nr. 91/2006, segir að skylt sé að löggilda vogir sem hafðar eru til ákvörðunar „massa fyrir útreikning á tollum, vörugjöldum, skatti, kaupauka eða ágóðahlut, févíti, þóknun, bótum eða greiðslum af slíkum toga.“ Ekki er unnt að gagnálykta frá þessu ákvæði enda er upptalningin aðeins í dæmaskyni.

Neytendastofa sker úr þegar vafi kann að leika á um löggildingarskyldu, sbr. 2. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 254/2009, og er hún eini aðilinn sem veitir faggiltar og rekjanlegar ákvarðanir um vogir. Eðli máls samkvæmt verða ekki gerðar minni kröfur til mælitækja þar sem mæling getur verið grundvöllur refsingar, en slíkar vogir eru samkvæmt b. lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 254/2009 löggildingarskyldar. Í málinu liggur fyrir bréf Neytendastofu 12. nóvember 2012 þar sem sagði að það væri á ábyrgð hlutaðeigandi stjórnvalda að tryggja að mælitækin væru ávallt að mæla rétt og að almennt væri gerð sú krafa til mælitækja, sem stjórnvöld nota til ákvörðunar í málum er varða réttindi og skyldur borgaranna, að þau væru löggilt eða kvörðuð með rekjanlegum kvörðunum. Vogir sem hvorki væru löggiltar né kvarðaðar væri hægt að nota til leiðbeinandi eftirlits hjá viðkomandi stjórnvaldi en ekki sem grundvöll að viðurlögum svo sem févíti eða sektum.

Eftir að mál þetta var dómtekið í héraði sendi Neytendastofa bréf 31. janúar 2013 til Vegagerðarinnar þar sem vakin var athygli á því að Neytendastofu hefði borist ábending um ólöggiltar vogir hjá Vegagerðinni og var vísað til þess að mælitæki, sem notuð væru til lögboðinna mælinga og eftirlits, skyldu kvörðuð með rekjanlegum kvörðunum af faggiltum aðilum. Óskaði Neytendastofa eftir því að öxulþungavogir sem Vegagerðin notar yrðu þegar í stað löggiltar hjá aðilum sem starfa í umboði Neytendastofu og hafa heimild til að löggilda vogirnar. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð gögn þess efnis að búið sé að löggilda allar vogir umferðaeftirlits.

Ómótmælt er að vogir þær sem mældu þunga bifreiðar ákærða voru ekki löggiltar og ekki liggur fyrir að þær hafi verið kvarðaðar með réttum hætti. Samkvæmt framansögðu brýtur það gegn 1. mgr. 6. gr. laga nr. 91/2006 og b. lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 254/2009. Þegar af þeirri ástæðu er ekki unnt að leggja mælingarnar til grundvallar refsingu í sakamáli. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Hæstarétti að virðisaukaskatti meðtöldum eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málsvarnarlauna er tekið tillit til þess að samhliða máli þessu voru flutt þrjú önnur samkynja mál.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður fyrir héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 310.000 krónur.