151/2012

O hf. krafði D ehf. um greiðslu skuldar vegna úttekta D ehf. hjá O hf. á tilteknu tímabili. D ehf. taldi sig hins vegar eiga skaðabótakröfu á hendur O hf. sem kæmi til skuldajafnaðar við kröfuna. Var krafa D ehf. á því reist að hann hefði beðið tjón í viðskiptum sínum við O hf. þar sem hann hefði þurft að greiða hærra verð en ella fyrir gasolíu og skipagasolíu frá árinu 1994 til 2001 vegna ólögmæts samráðs O hf. og annarra olíufélaga um verðlagningu á olíuvörum. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að D ehf. hefði engin gögn lagt fram í málinu sem sýndu að O hf. hefði haft samráð við önnur olíufélög um verðlagningu í viðskiptum sem gagngert vörðuðu D ehf. Hann hefði ekki heldur vísað til gagna sem sýndu með viðhlítandi hætti að O hf. hefði haft samráð um verðlagningu gasolíu og skipagasolíu til útgerðarmanna. Var ekki talið að D ehf. hefði fært fyrir því fullnægjandi rök að verðsamráð O hf. og annarra olíufélaga hefði náð til skipagasolíu og gasolíu og honum því ekki tekist að leiða að því sönnur að O hf. hefði með saknæmri og ólögmætri háttsemi bakað sér bótaskyldu gagnvart D ehf. Var skuldajafnaðarkröfu D ehf. því hafnað og félaginu gert að greiða O hf. viðskiptaskuld sína.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. mars 2012. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að krafa hans verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi áttu málsaðilar í umtalsverðum viðskiptum á árunum 1994 til 2005 sem fólust í því að áfrýjandi keypti af stefnda gasolíu, skipagasolíu, smurolíu og ýmsar aðrar rekstrarvörur, en áfrýjandi er útgerðarfyrirtæki sem gerir út skip til rækjuveiða og vinnur afurðirnar í verksmiðju sinni á Sauðárkróki. Samkvæmt viðskiptayfirliti stefnda nam verðmæti úttekta áfrýjanda á tímabilinu 30. nóvember 1995 til 31. janúar 2005 samtals 182.659.194 krónum, en inn á þá skuld hefur áfrýjandi greitt 169.330.021 krónu. Mismun þessara fjárhæða, 13.329.173 krónur, telur stefndi vera ógreiddar eftirstöðvar skuldar vegna úttektanna og er það sú fjárhæð sem hann krefur áfrýjanda um í málinu ásamt dráttarvöxtum. Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er á það fallist að viðskiptaskuld áfrýjanda við stefnda sé með hliðsjón af gögnum málsins réttilega tilgreind í héraðsdómsstefnu bæði hvað varðar höfuðstóls- og vaxtakröfu og verður hún því tekin til greina að fullu.

Í ljósi málatilbúnaðar áfrýjanda kemur þessu næst til skoðunar hvort hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda sem komi til skuldajafnaðar við framangreinda greiðslukröfu. Krafa áfrýjanda um sýknu af eða lækkun á kröfu stefnda er á því reist að áfrýjandi hafi beðið tjón í viðskiptum sínum við stefnda, þar sem hann hafi þurft að greiða hærra verð en ella fyrir gasolíu og skipagasolíu frá árinu 1994 til 2001 vegna ólögmæts samráðs sem stefndi hafi á því tímabili átt við önnur olíufélög um verðlagningu á olíuvörum. Ágreiningslaust er að rúm 86% þeirra viðskipta sem málsaðilar áttu í á umræddu tímabili um eldsneyti eru vegna kaupa áfrýjanda á skipagasolíu og ríflega 13% vegna kaupa hans á gasolíu. Um sönnun fyrir samráði stefnda og fleiri olíufélaga vísar stefndi til ákvörðunar samkeppnisráðs 28. október 2004 og úrskurðar áfrýjunarnefndar samkeppnismála 29. janúar 2005, en þar sé staðfest að stefndi og fleiri olíufélög hafi brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993 með víðtæku samráði sínu um verðlagningu á olíuvörum og skiptingu markaðar á hluta þess tíma sem viðskipti aðila áttu sér stað. Reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að umrætt samráð olíufélaganna hafi meðal annars náð til fyrrgreindra tveggja vörutegunda, gasolíu og skipagasolíu, og telur hann tjón sitt vegna samráðsins nema hærri fjárhæðum en sem nemur kröfu þeirri er stefndi sækir hann til greiðslu á.

II

Í ákvörðun samkeppnisráðs 28. október 2004 sem í öllum aðalatriðum var staðfest með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 29. janúar 2005 voru stefndi og tvö önnur olíufélög talin hafa brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga með samráði um verðlagningu á fljótandi eldsneyti, gasi, smurolíu og tengdum vörum. Þá töldust félögin og hafa brotið gegn fyrrnefndu lagaákvæði með samráði um aðrar aðgerðir sem gætu haft áhrif á verð þessara vara, með samráði um aðgerðir til að auka álagningu og bæta framlegð af sölu á fljótandi eldsneyti, með samráði um gerð tilboða í útboðum tiltekinna viðskiptavina og markaðsskiptingu, svo og verðsamráði vegna sölu til einstakra viðskiptavina, tiltekinna hópa viðskiptavina eða á einstökum landsvæðum.

Af dómi Hæstaréttar 6. maí 2010 í máli nr. 245/2009 leiðir að til þess að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð gagnvart áfrýjanda vegna verðsamráðs stefnda og annarra olíufélaga verður áfrýjandi að leiða í ljós að stefndi hafi haft slíkt samráð annað hvort beinlínis um viðskipti við áfrýjanda eða almennt um verðlagningu á þeim vörum sem áfrýjandi keypti af stefnda á því tímabili sem hér skiptir máli. Fyrrgreind ákvörðun samkeppnisráðs og úrskurður áfrýjunarnefndar voru reist á umfangsmikilli gagnaöflun samkeppnisstofnunar, sem meðal annars gerði húsleit hjá stefnda og fleiri olíufélögum við framkvæmd rannsóknarinnar. Með bréfi 6. júní 2005 til samkeppnisstofnunar óskaði áfrýjandi eftir aðgangi að ýmsum gögnum, þar á meðal skjölum og öðrum gögnum sem varða ákvörðun samkeppnisráðs 28. október 2004 og hafa að geyma upplýsingar um áfrýjanda sjálfan, sbr. 9. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996. Í svarbréfi stofnunarinnar 21. nóvember 2005 var samþykkt að veita áfrýjanda aðgang að ýmsum umbeðnum gögnum en jafnframt tekið fram að svo virtist sem ekki væri að finna í málinu gögn sem varði áfrýjanda.

Þrátt fyrir þá umfangsmiklu gagnaöflun sem fram fór við málsferð stjórnvalda á sviði samkeppnismála samkvæmt framansögðu hefur áfrýjandi engin gögn lagt fram í málinu sem sýna að stefndi hafi haft samráð við önnur olíufélög um verðlagningu í viðskiptum sem gagngert varða áfrýjanda. Á það má fallast með héraðsdómi, að ýmislegt í gögnum málsins um samskipti stefnda og annarra olíufélaga veiti óbeinar vísbendingar um samráð olíufélaganna sem almennt hafi náð til verðlagningar á fljótandi eldsneyti. Þrátt fyrir það hefur áfrýjandi ekki í málatilbúnaði sínum vísað til gagna sem sýna með viðhlítandi hætti, að stefndi hafi haft samráð um verðlagningu þessara vörutegunda til útgerðarmanna, hvort heldur er staðbundið á starfssvæði áfrýjanda eða á stærra markaðssvæði. Því verður ekki talið að áfrýjandi hafi með þeim almennu ályktunum sem hann dregur af fyrrgreindum ákvörðun samkeppnisyfirvalda fært fyrir því fullnægjandi rök að það verðsamráð stefnda og annarra olíufélaga, sem um ræðir í fyrrgreindum ákvörðunum samkeppnisyfirvalda, hafi náð til skipagasolíu og gasolíu. Áfrýjanda hefur samkvæmt þessu ekki tekist að leiða að því sönnur að stefndi hafi með saknæmri og ólögmætri háttsemi bakað sér bótaskyldu gagnvart áfrýjanda vegna viðskipta aðila á því tímabili sem hér skiptir máli. Verður því með vísan til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafnað skuldajafnaðarkröfu áfrýjanda, sem felur í sér kröfu um sýknu eða lækkun dómkrafna stefnda, þegar af þeirri ástæðu að grundvöll bótaskyldu skortir. Verður því niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um annað en málskostnað.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor málsaðila beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.