429/2011

E tók á leigu fasteign af V til eins árs frá 15. júlí 2009 að telja. Í upphafi leigutíma bar E að inna af hendi fyrirframgreiðslu leigu og setja tryggingu fyrir efndum samningsins. Í þessu skyni aflaði E ábyrgðar bankans L hf. þess efnis að tryggingarféð yrði greitt V að fram kominni skriflegri kröfu. Leigusamningur aðila rann út 15. júlí 2010 og E stóð skil á húsleigu til þess tíma. E hélt því fram í málinu að hann hefði rýmt húsið fyrir lok leigutíma og þrifið það 24. sama mánaðar, en ekki getað skilað húsinu þar sem V hafi verið búsettur erlendis og ekki tilnefnt umboðsmann hér á landi til að gæta hagsmuna sinna. V fékk á hinn bóginn vitneskju 22. júlí 2010 um að E hefði greitt húsaleigu fyrir hálfan þann mánuð og komist að raun um það degi síðar að húsið hefði verið rýmt. V krafði L hf. 26. júlí 2010 um greiðslu tryggingarfjárins. Til þess að koma í veg fyrir að bankinn yrði við kröfu V leitaði E eftir því við sýslumann að lagt yrði lögbann við greiðslunni og varð hann við beiðninni 6. ágúst sama ár.  E fékk útgefna réttarstefnu í málinu sem höfðað var 25. sama mánaðar á hendur L hf. og krafðist þess að lögbannið yrði staðfest og að L hf. væri óheimilt að greiða út tryggingarféð. V gerðist meðalgönguaðili að málinu. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að útborgun tryggingarfjárins til V hefði í för með sér að L hf. nyti endurkröfu á hendur E, sem bæri greiðsluskyldu óháð réttarsambandi sínu við V. Að því virtu yrði að líta svo á að E hefði haft lögvarða hagsmuni af því að leita lögbanns til að hindra að fé yrði greitt út á grundvelli ábyrgðarinnar án tillits til mótbára, sem hann teldi sig hafa fram að færa gegn tilkalli V til greiðslu úr sinni hendi. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að þessu leyti. Héraðsdómur var hins vegar staðfestur um að vísa frá dómi meðalgöngusök V, enda kærði hann ekki úrskurðinn fyrir sitt leyti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. júní 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2011, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðilanum Landsbankanum hf., sem varnaraðilinn V-kk-nf J-kk-nf hafði gerst meðalgönguaðili að. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Fyrir liggur að nafni NBI hf. var breytt í Landsbankinn hf. 28. apríl 2011.

I

Samkvæmt gögnum málsins tók sóknaraðili á leigu af varnaraðilanum V-kk-þgf einbýlishús að Stórakrika 34 í Mosfellsbæ til eins árs frá 15. júlí 2009 að telja, en samningur um þetta var undirritaður 10. sama mánaðar. Húsaleiga var þar ákveðin 200.000 krónur á mánuði, en í upphafi leigutíma skyldi sóknaraðili inna af hendi fyrirframgreiðslu leigu fyrir einn og hálfan mánuð, auk þess að setja tryggingu að fjárhæð 600.000 krónur fyrir efndum samningsins. Í þessu skyni aflaði sóknaraðili ábyrgðar varnaraðilans Landsbankans hf., sem beindi yfirlýsingu 7. júlí 2009 til varnaraðilans V-kk-ef um að sá fyrrnefndi hefði gengist í ábyrgðina og yrði fjárhæðin greidd þeim síðarnefnda að fram kominni skriflegri kröfu, þar sem fram kæmi að sóknaraðili hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt húsaleigusamningnum og í hverju vanefndir hans væru fólgnar. Í yfirlýsingunni sagði jafnframt að ábyrgðin myndi gilda til 1. ágúst 2010 og yrði að krefjast greiðslu í skjóli hennar í síðasta lagi þann dag. Fyrir liggur að leigusamningurinn rann út 15. júlí 2010 og er óumdeilt að sóknaraðili hafi staðið skil á húsaleigu til þess tíma. Hann kveðst hafa rýmt húsið fyrir lok leigutímans, en átt þá eftir að þrífa það, sem hafi verið gert 24. sama mánaðar. Hann hafi á hinn bóginn ekki getað skilað húsinu, því varnaraðilinn V-kk-nf hafi verið búsettur erlendis og ekki tilnefnt umboðsmann hér á landi til að gæta hagsmuna sinna vegna leigusamningsins. Varnaraðilinn mun á hinn bóginn hafa fengið vitneskju 22. júlí 2010 um að sóknaraðili hafi greitt húsaleigu fyrir hálfan þann mánuð og komist að raun um það degi síðar að húsið hefði verið rýmt.

Varnaraðilinn V-kk-nf beindi kröfu 26. júlí 2010 til varnaraðilans Landsbankans hf. um greiðslu fjárhæðarinnar, sem sá síðarnefndi hafði gengist í ábyrgð fyrir. Þar var því lýst yfir að sóknaraðili hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt húsaleigusamningnum, því húsið hafi átt að afhenda 15. júlí 2010, komið væri fram yfir þann tíma og væri af þeim sökum „hafið nýtt leigutímabil“ með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Tekið var fram að sóknaraðili hafi ekki afhent húsið, heldur flutt úr því án þess að tilkynna leigusala um það. Að auki hafi húsið hvorki verið þrifið né sóknaraðili látið fjarlægja svokallað þjófavarnarkerfi, sem hann hafi látið setja þar upp. Sóknaraðili, sem mun hafa fengið vitneskju um þessa kröfu varnaraðilans V-kk-ef, mótmælti henni með bréfi til varnaraðilans Landsbankans hf. 28. júlí 2010. Síðarnefndi varnaraðilinn greindi sóknaraðila samdægurs frá þeirri afstöðu að ekki væri á sínu færi að meta hvort leigusali hafi orðið fyrir tjóni, heldur væru eingöngu sett formskilyrði fyrir útborgun fjárhæðarinnar, sem ábyrgð hafi verið tekin á, og hafi varnaraðilinn V-kk-nf fullnægt þeim skilyrðum. Af þeim sökum yrði honum greidd umkrafin fjárhæð í síðasta lagi 5. ágúst 2010 ef sóknaraðili fengi ekki lögbann lagt við því.

Sóknaraðili leitaði 3. ágúst 2010 eftir því við sýslumanninn í Reykjavík að lagt yrði lögbann við að varnaraðilinn Landsbankinn hf. greiddi út til varnaraðilans V-kk-ef 600.000 krónur í skjóli áðurgreindrar ábyrgðar. Sýslumaður tók beiðni þessa fyrir 6. sama mánaðar. Mætt var til gerðarinnar af hálfu varnaraðilans Landsbankans hf., sem þar taldist gerðarþoli, og virðist hann ekki hafa andmælt framgangi hennar. Þar var jafnframt mætt af hálfu varnaraðilans V-kk-ef, sem fékk við gerðina stöðu þriðja manns samkvæmt 3. mgr. 29. gr., sbr. 14. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., og mótmælti hann að hún yrði látin ná fram að ganga. Sýslumaður varð við beiðni sóknaraðila og lagði á lögbann síðastnefndan dag.

Í framhaldi af framangreindu fékk sóknaraðili 12. ágúst 2011 útgefna réttarstefnu í máli þessu, sem höfðað var 25. sama mánaðar og beindist eingöngu að varnaraðilanum Landsbankanum hf. Þar krafðist sóknaraðili þess að framangreint lögbann yrði staðfest, svo og að viðurkennt yrði að varnaraðilanum væri óheimilt að greiða út tryggingarfé að fjárhæð 600.000 krónur í skjóli ábyrgðaryfirlýsingar sinnar 7. júlí 2009. Varnaraðilinn Landsbankinn hf. tók ekki til varna í málinu, sem þingfest var á dómþingi 2. september 2010, en þar höfðaði varnaraðilinn V-kk-nf á hinn bóginn meðalgöngusök, þar sem hann krafðist þess að sér yrði heimiluð meðalgangan og að varnaraðilinn Landsbankinn hf. yrði sýknaður af kröfum sóknaraðila. Að undangenginni aðalmeðferð málsins var því vísað í heild frá héraðsdómi með hinum kærða úrskurði.

II

Varnaraðilinn Landsbankinn hf. greindi sem áður segir sóknaraðila efnislega frá því 28. júlí 2010 að hann liti svo á að ábyrgðaryfirlýsing sín frá 7. júlí 2009 fæli í sér að fjárhæðin, sem hún tók til, yrði greidd varnaraðilanum V-kk-þgf á grundvelli þess eins að hann færði fram staðhæfingar um tilteknar vanefndir sóknaraðila á leigumála þeirra. Þessi afstaða fyrrnefnda varnaraðilans, sem á sér stoð í yfirlýsingu hans, fól þannig í sér að hvorki var áskilið að sóknaraðili gengist við vanefnd á leigumála sínum við varnaraðilann V-kk-þf né að sá síðastnefndi aflaði dóms á hendur sóknaraðila eða sýndi á annan hátt fram á réttmæti tilkalls síns til fjárins. Útborgun þess til varnaraðilans V-kk-ef hefði í för með sér að varnaraðilinn Landsbankinn hf. nyti endurkröfu á hendur sóknaraðila, sem bæri greiðsluskyldu óháð réttarsambandi sínu við varnaraðilann V-kk-þf. Að því virtu verður að líta svo á að sóknaraðili hafi haft lögvarða hagsmuni af því að leita lögbanns til að hindra að fé yrði greitt út á grundvelli ábyrgðarinnar án tillits til mótbára, sem hann teldi sig hafa fram að færa gegn tilkalli varnaraðilans V-kk-ef til greiðslu úr sinni hendi, sbr. að nokkru dóm Hæstaréttar 12. júní 2009 í máli nr. 172/2009. Þeirri lögbannsgerð varð eðli máls samkvæmt að beina að varnaraðilanum Landsbankanum hf. og bar enga nauðsyn til að varnaraðilanum V-kk-þgf gæfist jafnframt kostur á að láta hana til sín taka. Sama gegnir um dómsmál til staðfestingar lögbannsgerðinni, enda getur varnaraðilinn V-kk-nf neytt annarra úrræða til að fylgja eftir ætluðum réttindum sínum ef hann svo kýs. Að þessu virtu og með því að ekki verður fallist á með héraðsdómi að annmarkar séu að öðru leyti á málatilbúnaði sóknaraðila, sem valdið gætu frávísun málsins, verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi að því er varðar málsókn sóknaraðila á hendur varnaraðilanum Landsbankanum hf. og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar. Með því að varnaraðilinn V-kk-nf hefur á hinn bóginn ekki kært úrskurð héraðsdóms af sinni hálfu til að fá því hnekkt að meðalgöngusök hans hafi verið vísað frá dómi verður úrskurðurinn látinn óraskaður að því leyti.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar dómkröfur sóknaraðila, E-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef, á hendur varnaraðila Landsbankanum hf. og er lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar. Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.