319/2016

Í málinu krafðist G þess annars vegar að ógiltur yrði úrskurður R frá árinu 2015 um að hann hafi verið með skattalegt heimilisfesti og borið fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi á tímabilinu frá 5. mars 2003 til 10. janúar 2011 og hins vegar að viðurkennt yrði að hann hefði á þessu tímabili borið takmarkaða skattskyldu. Fyrir lá að G tilkynnti til þjóðskrár í janúar 2011 að hann hefði verið búsettur í Máritaníu á umræddu tímabili. Litið var svo á að R hefði, við ákvörðunar um skattalegt heimilisfesti G samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, hvorki verið bundinn af því hvar lögheimili G hefði verið skráð né af tilkynningu hans til þjóðskrár. Að virtum atvikum málsins og með skírskotun til grunnreglu 2. töluliðar 1. mgr. 1. gr. sömu laga var talið að G hefði verið með fasta búsetu á Íslandi og að honum hefði ekki tekist að færa sönnur fyrir því að hann hefði verið skattskyldur í Máritaníu. Voru R og Í því sýknaðir af kröfum G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. apríl 2016. Hann krefst þess að ógiltur verði úrskurður stefnda ríkisskattstjóra 20. febrúar 2015 um að áfrýjandi hafi haft skattalegt heimilisfesti og borið fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt á tímabilinu frá 5. mars 2003 til 10. janúar 2011. Jafnframt krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði að hann hafi á þessu tímabili borið takmarkaða skattskyldu hér á landi samkvæmt 3. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem lýst er nánar í héraðsdómi starfaði áfrýjandi á árunum 1999 til 2010 sem skipverji á fiskiskipum, sem gerð voru út frá Máritaníu til veiða undan ströndum Afríku. Útgerð þessi mun hafa verið á vegum íslenskra félaga, en skipverjar þegið greiðslur fyrir störf sín frá útlendum félögum. Fyrir liggur að áfrýjandi tilkynnti til þjóðskrár 29. nóvember 2002 að hann hafi vegna atvinnu flutt heimili sitt frá Íslandi til tiltekins staðar á Spáni, en í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa flutt til Kanaríeyja á árinu 1999. Þá tilkynnti áfrýjandi til þjóðskrár 21. janúar 2011 að hann hafi frá 5. mars 2003 til 10. janúar 2011 verið búsettur í Máritaníu, en óumdeilt er að frá síðastnefndum degi hafi hann átt heimili hér á landi. Skattrannsóknarstjóri ríkisins greindi áfrýjanda frá því með bréfi 11. desember 2012 að hafin væri rannsókn á skattskilum hans vegna tekjuáranna 2006 til og með 2010. Þeirri rannsókn var lokið með skýrslu 21. nóvember 2014. Í framhaldi af því kvað stefndi ríkisskattstjóri upp úrskurð 20. febrúar 2015, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi teldist hafa verið heimilisfastur á Íslandi samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/2003 og hafi hann borið hér fulla og ótakmarkaða skattskyldu vegna tekna sinna og eigna á tímabilinu frá 5. mars 2003 til 10. janúar 2011. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 11. júní 2015 til að fá þeim úrskurði hnekkt.

Fyrir Hæstarétti byggir áfrýjandi meðal annars á því að komið sé fram að skattstjóri hafi talið hann skattskyldan hér á landi fram til ársins 2002 og hann því til samræmis skilað skattframtölum, en eftir það hafi hann ekki verið talinn á skattskrá hér fyrr en eftir að hann lét af starfi erlendis. Um þessa málsástæðu, sem áfrýjandi mun fyrst hafa borið upp við munnlegan flutning málsins í héraði og var í hinum áfrýjaða dómi talin of seint fram komin, verður að gæta að því að eðli máls samkvæmt hljóta skattyfirvöld fyrst í stað að miða framtalsskyldu einstaklinga samkvæmt 90. gr. laga nr. 90/2003 og skattskyldu þeirra hér á landi við það hvort þeir eigi hér skráð lögheimili eða fyrir liggi aðrar upplýsingar, sem máli geta skipt eftir ákvæðum I. kafla laganna við ákvörðun um þær skyldur. Þótt einstaklingur, sem tilkynnt hefur um flutning á lögheimili sínu frá landinu, hafi á þeim grunni ekki verið talinn framtalsskyldur hér í byrjun getur sú afstaða ekki girt fyrir að stefndi ríkisskattstjóri taki hana síðar til endurskoðunar eftir 2. mgr. 1. gr. sömu laga. Getur þessi málsástæða því engu breytt um niðurstöðu málsins.

Í röksemdum fyrir niðurstöðu hins áfrýjaða dóms er meðal annars vísað til ákvæða 2. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/2003. Þar er að finna sérreglu um skattskyldu manns þegar svo er ástatt að hann hafi verið heimilisfastur á Íslandi en flutt úr landi og fellt niður heimilisfesti hér. Er maður þá frá næstu áramótum eftir brottflutningsdag skattskyldur hér á landi í þrjú ár nema hann sanni að hann hafi á því tímabili verið skattskyldur í öðru ríki á sama hátt og menn, sem þar eru heimilisfastir, og hafi fullnægt þeirri skyldu. Ákvæði þetta getur ekki átt við í málinu nema litið yrði svo á að áfrýjandi hafi í raun fellt niður heimilisfesti hér á landi á fyrrgreindu tímabili frá 2003 til 2011. Það breytir því á hinn bóginn ekki að í samræmi við grunnreglu, sem býr að baki þessu ákvæði, verður að leggja á áfrýjanda sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi á tímabilinu verið skattskyldur í Máritaníu og fullnægt þeirri skyldu. Fyrir þessu hefur áfrýjandi engar sönnur fært.

Með framangreindum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans að öðru leyti.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Það athugast að í samræmi við dómaframkvæmd, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 6. desember 2012 í máli nr. 250/2012, hefði áfrýjandi átt að beina málsókn þessari eingöngu að stefnda íslenska ríkinu og hafa þar stefnda ríkisskattstjóra til fyrirsvars vegna ráðherra, svo sem leiðir af niðurlagsorðum 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/2003.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.