148/2014

A setti M hf. að handveði innstæðu sína á nánar tilgreindum reikningi hjá bankanum. Með yfirlýsingu nokkru síðar veitti A bankanum jafnframt veð í almennum kröfum sem A átti á hendur R vegna tveggja verksamninga í tengslum við fasteignir R. Var R og tilkynnt um veðsetninguna sama dag og tekið fram að greiðslur samkvæmt verksamningunum skyldu lagðar inn á fyrrgreindan bankareikning. Ágreiningur reis um efndir verksamninganna og rituðu A og R undir samkomulag um lokauppgjör þar sem fram kom að R greiddi 50.150.000 krónur inn á reikning A hjá Í hf. M hf. höfðaði í kjölfarið mál gegn R og krafðist, á grundvelli fyrrgreindrar veðsetningar, greiðslu á 28.281.218 krónum, sem nam yfirdrætti á reikningi A hjá M hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að R hafi borið að standa skil á greiðslum vegna uppgjörsins við A í samræmi við fyrrnefnda tilkynningu um veðsetningu og hafi ekki getað losnað undan efndaskyldu með því að greiða beint til A. Var krafa M hf. því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. febrúar 2014. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 3. mars 2014. Hann gerir þá kröfu á hendur aðaláfrýjanda aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að öðru leyti en því að dæmd fjárhæð beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. júlí 2012 til greiðsludags, en til vara að aðaláfrýjanda verði gert „að leggja hina umkröfðu fjárhæð, ásamt dráttarvöxtum ... frá 13. júlí 2012 til greiðsludags, inn á bankareikning með nr. 0701-26-17009 hjá gagnáfrýjanda.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi aðaláfrýjanda. Á hendur stefnda gerir gagnáfrýjandi þá kröfu að málskostnaður þeirra á milli falli niður ef kröfur hans á hendur aðaláfrýjanda verða teknar til greina. Verði aðaláfrýjandi hins vegar sýknaður krefst gagnáfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 28.281.218 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 13. júlí 2012 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi gagnáfrýjanda.

I

Aðaláfrýjandi gerði tvo verksamninga við litháíska félagið Adakris UAB. Fyrri samningurinn var gerður 17. september 2008 um uppsteypu og fullnaðarfrágang Sæmundarskóla en verklaun samkvæmt honum voru 1.164.950.746 krónur. Síðari samningurinn var gerður 20. nóvember 2009 um sams konar verk við Norðlingaskóla, en verklaun fyrir það voru 1.389.089.728 krónur. Aðaláfrýjandi fól stefnda umsjón með verkefninu af hálfu verkkaupa, en stefndi starfaði á mannvirkjaskrifstofu framkvæmda- og eignasviðs aðaláfrýjanda.

Adakris UAB starfrækti útibú hér á landi og var það í bankaviðskiptum hjá gagnáfrýjanda. Með yfirlýsingu 4. apríl 2011 var innstæða verktakans hjá gagnáfrýjanda á reikningi nr. 0701-26-017009, eins og hún var á hverjum tíma, sett að handveði til tryggingar öllum skuldum hans við gagnáfrýjanda. Jafnframt veitti verktakinn gagnáfrýjanda veð með yfirlýsingu 12. sama mánaðar til tryggingar á öllum skuldum sínum við gagnáfrýjanda í almennum kröfum sem hann ætti „samkvæmt útgefnum reikningum, á hendur Framkvæmda- og eignasviði Reykjavíkurborgar ... á grundvelli verksamnings um Sæmundarskóla, uppsteypu og fullnaðarfrágang, dags. 17. september 2008 ... og verksamnings um Norðlingaskóla, uppsteypu og fullnaðarfrágang, dags. 20. nóvember 2009“.

Aðaláfrýjanda barst tilkynning 12. apríl 2011 um veð gagnáfrýjanda í almennum fjárkröfum, sbr. 46. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, en hún var bæði undirrituð af gagnáfrýjanda sem veðhafa og A-x-x UAB sem veðsala. Í tilkynningunni var tekið fram að gagnáfrýjanda hefðu verið veðsettar allar fjárkröfur sem verktakinn ætti eða eignaðist „á hendur Framkvæmda- og eignasviði Reykjavíkurborgar ... á grundvelli verksamnings um Sæmundarskóla, uppsteypu og fullnaðarfrágang, dags. 17. september 2008 ... og verksamnings um Norðlingaskóla, uppsteypu og fullnaðarfrágang, dags. 20. nóvember 2009.“ Einnig sagði í yfirlýsingunni að greiðslur frá aðaláfrýjanda samkvæmt verksamningunum skyldu lagðar inn á fyrrgreindan reikning hjá gagnáfrýjanda, sem hafði verið settur honum að handveði 4. apríl 2011. Þá var tekið fram í tilkynningunni að aðaláfrýjanda yrði tilkynnt ef breyting yrði á réttarsambandinu. Loks sagði að án slíkrar tilkynningar væri aðaláfrýjanda óheimilt að gera nokkrar breytingar sem gengju gegn efni tilkynningarinnar. Stefndi undirritaði sama dag svohljóðandi áritun á tilkynninguna: „Framkvæmda- og eignasvið Reykjavíkurborgar staðfestir hér með ofangreinda handveðsetningu og mun sjá til þess að andvirði umbeðinna greiðslna gangi inn á ofangreindan reikning.“

Eftir að stefndi hafði undirritað tilkynninguna mun hann hafa komið henni til fjármálaskrifstofu aðaláfrýjanda. Í kjölfarið bárust 62 greiðslur frá aðaláfrýjanda inn á handveðsettan reikning verktakans hjá gagnáfrýjanda, samtals að fjárhæð 1.132.349.510 krónur, á tímabilinu 19. maí 2011 til 5. apríl 2012.

Vorið 2012 reis ágreiningur milli verktakans og aðaláfrýjanda um efndir á báða bóga samkvæmt verksamningunum og urðu nokkur bréfaskipti af því tilefni. Fór svo að verktakinn rifti samningunum með bréfum 15. maí 2012 vegna vanefnda aðaláfrýjanda. Aðaláfrýjandi hafnaði því að skilyrði riftunar væru fyrir hendi en rifti síðan samningunum fyrir sitt leyti með bréfum 1. júní sama ár vegna þess sem hann taldi vanefnd verktakans. Að lokum varð samkomulag 5. júní 2012 um uppgjör vegna verksamninganna sem fól í sér að aðaláfrýjandi greiddi 12.438.700 krónur vegna samningsins um Sæmundarskóla og 37.666.300 krónur vegna Norðlingaskóla eða samtals 50.150.000 krónur. Í hvoru samkomulagi fyrir sig var því lýst yfir að um lokauppgjör vegna verksins væri að ræða. Þá sagði að lokagreiðsluna ætti að inna af hendi með því að leggja hana inn á tilgreindan reikning verktakans í Íslandsbanka hf. fyrir 15. júní 2012 en frá þeim degi yrðu reiknaðir dráttarvextir. Aðaláfrýjandi innti greiðsluna af hendi 13. sama mánaðar með því að leggja fjárhæðina inn á þann bankareikning.

Eftir að gagnáfrýjanda bárust upplýsingar um að aðaláfrýjandi hafði innt af hendi lokagreiðslur vegna verksamninganna inn á reikning verktakans í Íslandsbanka hf. krafðist hann þess með bréfi 15. ágúst 2012 að aðaláfrýjandi greiddi sér 28.281.218 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar. Svaraði höfuðstóll kröfunnar til yfirdráttar á þeim reikningi verktakans hjá gagnáfrýjanda sem leggja átti inn á greiðslur frá aðaláfrýjanda samkvæmt fyrrgreindri tilkynningu 12. apríl 2011. Þessari kröfu hafnaði aðaláfrýjandi með bréfi 6. september 2012.

Með úrskurði héraðsdóms Klaipeda í Litháen 11. desember 2012 var bú A-x-x UAB tekið til gjaldþrotaskipta. Útibú félagsins var síðan 20. júní 2013 tekið til gjaldþrotaskipta hér á landi.

II

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. laga nr. 75/1997 er heimilt að veðsetja almennar fjárkröfur á hendur nafngreindum skuldara. Það sama á við um almenna fjárkröfu sem kröfuhafi kemur til með að eignast á hendur skuldara í sérstöku réttarsambandi. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna öðlast veðréttur í almennum kröfum réttarvernd við það að skuldarinn fær tilkynningu um veðsetninguna, annað hvort frá veðsala eða veðhafa.

Gagnáfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á hendur aðaláfrýjanda á því að hann hafi ekki losnað undan greiðsluskyldu sinni samkvæmt verksamningunum með því að inna af hendi greiðslu samkvæmt samkomulagi um lokauppgjör vegna samninganna beint til Adakris UAB. Á grundvelli veðsetningar almennra krafna krefst gagnáfrýjandi greiðslu úr hendi aðaláfrýjanda á kröfu samkvæmt verksamningunum að því marki sem nauðsynlegt er til að standa skil á yfirdrætti verktakans á reikningi hjá gagnáfrýjanda. Gagnstætt því sem miðað er við í hinum áfrýjaða dómi krefst gagnáfrýjandi ekki skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda heldur greiðslu á efndagrundvelli.

Með veðsetningu á almennum fjárkröfum samkvæmt verksamningunum við aðaláfrýjanda voru réttindi verktakans til greiðslu sett til tryggingar á öllum skuldum hans við gagnáfrýjanda. Þessi ráðstöfun var ekki háð því að aðaláfrýjandi samþykkti hana fyrir sitt leyti heldur öðlaðist hún réttarvernd við það eitt að aðaláfrýjanda barst tilkynning 12. apríl 2011 um hana. Í kjölfarið bar aðaláfrýjanda að standa skil á greiðslum í samræmi við tilkynninguna og gat upp frá því ekki losnað undan efndaskyldu með því að greiða beint til verktakans. Verður ekki fallist á það með aðaláfrýjanda að veðsetningin hafi í kjölfar riftunar á verksamningunum fallið niður og að stofnast hafi óveðsettar kröfur á grundvelli samkomulagsins 5. júní 2012 um lokauppgjör milli aðaláfrýjanda og verktakans. Leiðir þetta þegar af því að samkomulagið fól í sér uppgjör á verksamningunum og breyttu yfirlýsingar um riftun á báða bóga engu í því tilliti. Samkvæmt þessu og með því að ekkert hald er í andmælum aðaláfrýjanda við fjárhæð aðalkröfu gagnáfrýjanda verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að taka hana til greina, þó með þeirri breytingu að dráttarvextir reiknast frá 15. júní 2012 þegar greiðsla samkvæmt samkomulagi um lokauppgjör verksamninganna gjaldféll eftir því, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Af þessari niðurstöðu leiðir að ekki kemur til úrlausnar krafa gagnáfrýjanda á hendur stefnda ef frá er talin krafa um að málskostnaður þeirra á milli vegna meðferðar málsins í héraði verði felldur niður.

Eftir þessum úrslitum verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er hæfilega ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði. Ákvæði hins áfrýjaða dóm um málskostnað úr hendi gagnáfrýjanda til stefnda verður staðfest. Þá verður gagnáfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður að teknu tilliti til þess að málsóknin á hendur honum hefur verið að ófyrirsynju frá öndverðu.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Reykjavíkurborg, greiði gagnáfrýjanda, MP banka hf., 28.281.218 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. júní 2012 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi, F-kk-nf I-kk-nf, er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað til stefnda úr hendi gagnáfrýjanda eru staðfest. Gagnáfrýjandi greiði stefnda 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.