341/2011

Lágmarkstrygging samkvæmt lögum nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, 20.887 evrur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari og H-kvk-nf H-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kærum 10. og 11. maí 2011, sem bárust réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. apríl 2011, þar sem staðfest var afstaða slitastjórnar varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. um að viðurkenna skyldi kröfu varnaraðilans De Nederlandsche Bank N.V., hér eftir nefndur DNB, að höfuðstól 1.635.821.300 evrur, eða 276.830.038.599 krónur, með nánar tilgreindum vöxtum. Þá var krafan viðurkennd sem forgangskrafa við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga.

Sóknaraðilinn Arrowgrass Distressed Opportunities Fund Limited auk þrjátíu og tveggja annarra í sama hópi krefjast þess að kröfu varnaraðilans DNB að lýstri fjárhæð 301.156.622.982 krónur verði hafnað sem forgangskröfu samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. Til vara krefjast sömu sóknaraðilar að verði fallist á að einhver hluti kröfunnar njóti forgangs samkvæmt nefndu ákvæði skuli sú fjárhæð vera að hámarki 20.887 evrur fyrir hvern innstæðueiganda, sem varnaraðilinn leiðir rétt sinn frá og að vextir, sem krafan hafi borið frá 6. október 2008, njóti ekki forgangs samkvæmt sama lagaákvæði. Að því frágengnu krefjast þeir að hafnað verði kröfu varnaraðilans DNB um að vextir er fallið hafa á kröfuna frá 6. október 2008 njóti forgangs samkvæmt lagaákvæðinu. Þá krefjast þeir að hafnað verði öllum kröfum varnaraðilans DNB sem lúta að viðurkenningu á kröfufjárhæðum umfram það sem samþykkt var af slitastjórn Landsbanka Íslands hf., þar með talið um forgangsrétt slíkra krafna. Þessir sóknaraðilar krefjast málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilinn Bayerische Landesbank og tuttugu og fjórir aðrir í sama hópi gera sömu kröfur og sóknaraðilinn Arrowgrass Distressed Opportunities Fund Limited og fleiri og áður var getið.

Sóknaraðilinn Deutsche Bank Trust Company Americas krefst þess að hrundið verði þeirri niðurstöðu héraðsdóms að krafa varnaraðilans DNB njóti forgangs samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilinn Landsbanki Guernsey Ltd. krefst þess aðallega að hinum kærða úrskurði verði breytt á þann veg að krafa varnaraðilans DNB verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf., en til vara að hún verði eingöngu viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laganna að hámarki 20.887 evrur vegna hverrar innstæðu, sem kröfulýsing fyrrnefnda varnaraðilans taki til. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Landsbanki Íslands hf. kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 10. maí 2011. Hann krefst þess að úrskurðurinn verði staðfestur að öðru leyti en því að hafnað verði að viðurkenna 6% dráttarvexti af innleystum fjárhæðum „samkvæmt dagsetningum í úrskurðarorði“ til og með 22. apríl 2009 en í stað þess verði staðfest afstaða slitastjórnar um að viðurkenna samningsvexti fyrir sama tímabil að fjárhæð 28.288.649 evrur. Hann krefst þess jafnframt að hafnað verði kröfum um málskostnað á hendur sér á báðum dómstigum.

Varnaraðilinn DNB kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 11. maí 2011. Hann krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að öðru leyti en því að krafa varnaraðila um dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, samtals að fjárhæð 134.368.438 evrur, verði samþykkt sem forgangskrafa við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann þess að krafa um áfallinn kostnað til 22. apríl 2009, samtals að fjárhæð 7.016.621 evra, verði samþykkt sem forgangskrafa við slitin samkvæmt nefndu lagaákvæði. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir WGZ Bank Luxembourg S.A., Landesbank Berlin AG, Deutsche Postbank AG, Caixa Geral de Depositos, The Royal Bank of Scotland plc., ABN AMRO Bank NV, London Branch, Sparkasse zu Lübeck AG, Vereinigte Sparkassen im Landkreis Weilheim, KfW Bankengruppe, Arrowgrass Special Situations S.a.r.l., Skiki ehf., Blomstra ehf., Íslenska útflutningsmiðstöðin hf., Ó-kk-nf Y-kk-nf og R-kvk-nf Ó-kvk-nf hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Fyrir héraðsdómi kröfðust sóknaraðilarnir Arrowgrass Distressed Opportunities Fund Limited og fleiri og Bayerische Landesbank og fleiri að kröfum varnaraðilans DNB yrði vísað frá dómi að öðru leyti en sem lýtur að fjárhæðum umfram það sem slitastjórn varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. hefur samþykkt sem forgangskröfu. Í forsendum héraðsdóms fyrir hinum kærða úrskurði var þeirri kröfu hafnað, en í kærum þessara sóknaraðila til Hæstaréttar var krafan enn höfð uppi. Með bréfum þeirra 25. ágúst 2011 til Hæstaréttar var fallið frá þessari kröfu og kemur niðurstaða héraðsdóms um þetta atriði því ekki til úrlausnar fyrir réttinum.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið munnlega flutt 9. september 2011.

I

Samkvæmt heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í varnaraðilanum Landsbanka Íslands hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Bankanum var eftir það veitt heimild til greiðslustöðvunar með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 5. desember sama ár. Með lögum nr. 44/2009, þar sem breytt var nokkrum ákvæðum áðurnefndra laga, var bankinn síðan tekinn til slita og skyldi upphaf þeirra miðast við 22. apríl 2009 þegar lögin öðluðust gildi. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði 29. sama mánaðar slitastjórn sem annast meðal annars meðferð krafna á hendur bankanum. Hún gaf út innköllun til skuldheimtumanna félagsins 30. apríl 2009 og lauk kröfulýsingarfresti 30. október sama ár. Fjölmargir lýstu kröfu sinni af því tilefni, en meðal þeirra voru sóknaraðilar þessa máls eða í einhverjum tilvikum kröfuhafar, sem sóknaraðilar hafa eftir það öðlast rétt sinn frá. Í kröfum nær allra þeirra fólst jafnframt að þær hlytu stöðu í réttindaröð við slit bankans sem almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Í langflestum tilvikum eru sóknaraðilar alþjóðleg fjármálafyrirtæki sem eiga skuldabréf og önnur verðbréf, sem gefin voru út af varnaraðilanum Landsbanka Íslands hf. Breytingar hafa orðið á hópi upphaflegra sóknaraðila málsins, en nokkrir þeirra féllu frá aðild að því undir rekstri þess í héraði og fimmtán til viðbótar una niðurstöðu héraðsdóms og hafa ekki kært hana til Hæstaréttar fyrir sitt leyti. Vegna kæru varnaraðilanna á úrskurði héraðsdóms eiga þessir fimmtán kröfuhafar aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

Varnaraðilinn DNB lýsti einnig kröfu sinni sem hann krafist að hlyti stöðu í réttindaröð sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Aðild þessa varnaraðila að málinu tengist því að á árinu 2008 hóf varnaraðilinn Landsbanki Íslands hf. að taka við fé, sem lagt var á svonefnda Icesave-innlánsreikninga í útibúi bankans í Hollandi, en þeir munu hafa verið ætlaðir einstaklingum. Samanlagðar fjárhæðir á slíkum innlánsreikningum, eða smásöluinnlánsreikningum sem stundum eru nefndir svo, námu mjög háum fjárhæðum í byrjun október 2008 þegar bankinn komst í greiðsluþrot og reikningunum var lokað án þess að gert væri upp við eigendur þeirra. Varnaraðilinn DNB eignaðist eftir það kröfur innstæðueigenda fyrir framsal frá hverjum þeirra, þar með taldar kröfur til vaxta. Í hinum kærða úrskurði er nánar greint frá starfsemi varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. sem laut að Icesave-reikningunum í Hollandi og ákvörðunum þarlendra yfirvalda um að lýsa yfir tilteknum neyðarreglum gagnvart bankanum í fyrri hluta október 2008 þegar í óefni var komið hjá honum. Þar greinir einnig nánar frá framsali reikningseigenda á kröfum til varnaraðilans DNB, sannprófun fjárhæða á einstökum reikningum af því tilefni og að innstæður voru ýmist á bundnum eða óbundnum reikningum þegar rafrænum aðgangi að Icesave- reikningum í Hollandi var lokað 7. október 2008.

Að loknum kröfulýsingarfresti lýsti slitastjórn Landsbanka Íslands hf. afstöðu sinni til einstakra krafna. Fallist var á kröfu varnaraðilans DNB um annað en vexti og kostnað. Þá var fallist á að krafan nyti stöðu í réttindaröð sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðilar og fleiri, sem lýst höfðu kröfum sínum, mótmæltu viðurkenningu kröfunnar í réttindaröð samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði, en einnig að því er varðar fjárhæð hennar og vexti. Varnaraðilinn DNB mótmælti afstöðu slitastjórnar varðandi vexti og kostnað. Við meðferð málsins fyrir slitastjórn var án árangurs reynt að jafna ágreininginn. Við svo búið beindi hún málinu til Héraðsdóms Reykjavíkur með bréfi 28. mars 2010 með vísan til 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

Ágreiningur málsaðila er margþættur en hann á rót sína að rekja til áðurnefndra laga nr. 125/2008 sem sett voru 6. október 2008 en öðluðust gildi daginn eftir. Með þeim var eldri lögum breytt með þeim hætti, sem sóknaraðilar telja að fái ekki staðist og skaði verulega hagsmuni þeirra við væntanlegar greiðslur til kröfuhafa af eignum varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. við slit hans. Þá hefur því verið hreyft af hálfu hluta sóknaraðila að á ný hafi verið brotið á rétti þeirra með setningu áðurnefndra laga nr. 44/2009. Í meginatriðum eru ágreiningsefni málsins milli sóknaraðila og varnaraðila, en varnaraðila greinir einnig innbyrðis á um úrlausn afmarkaðra þátta í kröfu varnaraðilans DNB. Nánar verður vikið að málsástæðum aðilanna hér á eftir svo sem þörf er á við úrlausn málsins.

Fyrir héraðsdómi tefldu sóknaraðilarnir Arrowgrass Distressed Opportunities Fund Limited og fleiri og Bayerische Landesbank og fleiri meðal annars fram þeim málsástæðum að framsöl eigenda Icesave-reikninganna til varnaraðilans DNB væru annmörkum háð, sem leiddi til þess að meta bæri þau ógild og án réttaráhrifa, auk þess sem ófullnægjandi grein hefði verið gerð fyrir sannprófun fjárhæða á einstökum reikningum, svo sem nánar greinir í úrskurði héraðsdóms. Fyrir Hæstarétti hafa sóknaraðilarnir fallið frá þessum málsástæðum og koma þær ekki til frekari álita í málinu.

II

Í máli þessu og tíu öðrum að auki sem í september 2011 voru flutt fyrir Hæstarétti, ýmist munnlega eða skriflega, reynir á stjórnskipulegt gildi 6. gr. laga nr. 125/2008. Í einu þeirra, hæstaréttarmálinu nr. 340/2011, halda sóknaraðilar þess máls fram sömu málsástæðum og gert er í þessu máli um annmarka á lögum nr. 125/2008, en dómur í því hefur verið kveðinn upp fyrr í dag. Í kafla II í áðurnefndum dómi Hæstaréttar er gerð grein fyrir efni laga nr. 125/2008 og tilfærð orðrétt 6. gr. þeirra, sem ágreiningur málsaðila stendur einkum um, en með henni var réttindaröð krafna við skipti á búum fjármálafyrirtækja breytt þannig að innstæðukröfum var skipað sem forgangskröfum samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Í sama kafla dómsins var getið um yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á þremur stærstu viðskiptabönkum landsins í beinu framhaldi af setningu laganna, þar á meðal varnaraðilans Landsbanka Íslands hf., og stofnun nýrra banka á grunni þeirra eldri. Loks eru í þessum kafla dómsins rakin sjónarmið sóknaraðila um stjórnskipulega annmarka á lögum nr. 125/2008, sem ættu að leiða til þess að þau yrðu virt að vettugi við úrlausn málsins og gagnstæð sjónarmið varnaraðila þess máls, sem telja að lögin samræmist bæði stjórnarskránni og fjölþjóðlegum samningum sem Ísland hefur undirgengist. Í kafla III í áðurnefndum dómi er gerð grein fyrir lögskýringargögnum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 125/2008, að því marki sem skiptir máli við úrlausn um ágreining aðilanna. Þar greinir ennfremur frá því að í lok árs 2008 voru sett lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða og þeim niðurstöðum rannsóknarnefndar á vegum Alþingis sem skipta máli hér. Í kafla IV í áðurnefndum dómi er síðan leyst úr ágreiningi um stjórnskipulegt gildi laga nr. 125/2008 þar sem hafnað er málsástæðum sóknaraðila sem reistar eru á því að lögin fari í bága við stjórnarskrána og fjölþjóðlega samninga. Umfjöllun í köflum II og III í dómi Hæstaréttar í máli nr. 340/2011 á jafnt við í því máli, sem hér er til úrlausnar, og jafnframt niðurstöður í kafla IV í dóminum. Eiga almenn sjónarmið sem þar eru rakin einnig við í þessu máli. Samkvæmt því er hafnað málsástæðum sóknaraðila þessa máls sem reistar eru á því að lögin samrýmist ekki stjórnarskrá og fjölþjóðlegum samningum.

III

Eins og greinir í kafla I hér að framan snýst ágreiningur málsaðila meðal annars um það hvar í réttindaröð skipa skuli framangreindri kröfu varnaraðilans DNB við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. Sóknaraðilar sem allir eru almennir kröfuhafar samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 gera ekki ágreining um þá afstöðu slitastjórnar Landsbanka Íslands hf. að samþykkja höfuðstól kröfu varnaraðilans DNB ásamt samningsvöxtum til og með 22. apríl 2009, en þeir telja kröfuna almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 en ekki forgangskröfu samkvæmt 112. gr. sömu laga. Krafa sú sem varnaraðilinn DNB lýsti við slitameðferð varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. er annars vegar vegna innlána í útibúi bankans í Hollandi sem DNB leysti til sín og fékk framseld frá 135.435 eigendum svokallaðra Icesave-innlána og hins vegar frá 26 eigendum svokallaðra heildsöluinnlána í kjölfar yfirlýsingar hollenskra yfirvalda 13. október 2008 um ógjaldfærni útibúsins. Um heildsöluinnlánin er nánar fjallað í kafla IV hér á eftir. Í hinum kærða úrskurði er málsatvikum hvað varðar lögskipti útibús Landsbanka Íslands hf. í Amsterdam og Icesave-innlánseigenda nægjanlega lýst. Í máli þessu er ekki ágreiningur um að hollensku Icesave-innlánin teljast innstæður í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Með hliðsjón af þessu og að fenginni þeirri niðurstöðu sem greinir í kafla II hér að framan um stjórnskipulegt gildi laga nr. 125/2008 er eftir að leysa úr ágreiningi milli málsaðila um rétt varnaraðilans DNB til vaxta af þeim kröfum eigenda Icesave-innlána sem hann leysti til sín og verður það gert í kafla V hér á eftir.

IV

Málsaðila greinir á um hvort framangreind 26 heildsöluinnlán sem varnaraðilinn DNB leysti til sín teljist innstæður í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 og njóti sem slík forgangs við slit bankans samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki svo sem henni var breytt með 6. gr. laga nr. 125/2008 og síðar 6. gr. laga nr. 44/2009, en sá er skilningur beggja varnaraðila. Sóknaraðilar telja á hinn bóginn lögskipti eigenda heildsöluinnlána og bankans hafa verið í formi fjárfestingar eða lánssamnings, og því geti hinar framseldu kröfur ekki talist innstæður í framangreindum skilningi og njóti því ekki forgangs.

Meðal gagna málsins er staðfesting sem hollenski miðlarinn I-x-x sendi til sveitarfélagsins Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden í Hollandi um innlán þess sveitarfélags hjá útibúi Landsbanka Íslands hf. í Amsterdam. Skjal þetta lagði varnaraðilinn DNB fram sem sýnishorn um fyrirkomulag viðskipta með svokölluð heildsöluinnlán í útibúi Landsbanka Íslands hf. í Hollandi, en innlán viðkomandi sveitarfélags var meðal þeirra heildsöluinnlána sem varnaraðilinn leysti til sín í kjölfar yfirlýsingar hollenskra yfirvalda um ógjaldfærni útibús bankans í Amsterdam. Staðfestingin er dagsett 18. september 2008 og ber fyrirsögnina Fax Bevestiging. Þar segir að tilvísun (kenmerk) sé 59018, sá er leggi inn féð (geldgever) sé G-x-x R-x-x D-x-x, móttakandi fjárins (geldnemer) sé Landsbanki Íslands hf. Amsterdam, innlögð fjárhæð sé 7.000.000,00 evrur, vextir (rente) séu 4,8800% ársvextir (p.a. maand juist), upphafsdagur (begindatum) sé 19. september 2008, gjalddagi (einddatum) sé 20. október 2008, dagafjöldi (aantal dagen) sé 31, endurgreiðsla (terugbetaling) sé hjá N.V. Bank Nederlandsche Gemeenten te Den Haag, vaxtamunur sem miðlarinn eigi rétt til (ons toekomend renteverschil) sé 120,56 evrur og mánaðarreikningur fylgi (maandnota volgt).

Hér að framan er rakið efni staðfestingar hollenska miðlarans I-x-x á innláni sveitarfélagsins Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden hjá útibúi Landsbanka Íslands hf. í Amsterdam. Sú staðfesting ásamt gögnum málsins að öðru leyti bendir ekki til annars en að þau 26 heildsöluinnlán, sem varnaraðilinn DNB leysti til sín og um er fjallað í þessu máli, hafi öll sömu einkenni og heildsöluinnlán það sem um ræðir í máli nr. 300/2011, en samkvæmt dómi Hæstaréttar sem kveðinn var upp fyrr í dag í því máli telst heildsöluinnlán hollenska sveitarfélagsins Gemeente Alphen aan den Rijn innstæða í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 og nýtur tryggingarverndar þeirra laga. Þá er og til þess að líta, að heildsöluinnlán sveitarfélagsins Kent County Council sem um er fjallað í máli nr. 311/2011, en dómur í því máli var einnig kveðinn upp fyrr í dag, hefur í aðalatriðum sömu einkenni og heildsöluinnlán þess máls sem hér er til úrlausnar. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að umrædd 26 heildsöluinnlán sem varnaraðilinn DNB leysti til sín séu eins og Icesave-innlánin innstæður í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 og njóti tryggingarverndar þeirra laga.

Með skírskotun til forsendna dóms Hæstaréttar í máli nr. 340/2011, sem og forsendna hins kærða úrskurðar í þessu máli, er og fallist á þá niðurstöðu að lágmarkstryggingarvernd sú sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 breyti engu um að tryggð innstæða njóti í heild sinni forgangs samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991.

V

Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að leysa bæri úr ágreiningi um rétt varnaraðilans DNB til dráttarvaxta af kröfu hans til og með 22. apríl 2009, sem er viðmiðunardagur slitameðferðar varnaraðilans Landsbanka Íslands hf., á grundvelli hollenskra lagareglna en ekki íslenskra. Með vísan til ákvæða þeirra reglna var í úrskurðinum talið, að krafa varnaraðilans DNB bæri 6% dráttarvexti sem reiknast skyldu af fjárhæð hverrar innleystrar kröfu einum degi frá skráðum greiðsludegi til hvers innstæðueiganda til og með 22. apríl 2009.

Varnaraðilinn DNB sem í kröfulýsingu til slitastjórnar Landsbanka Íslands hf. og fyrir héraðsdómi krafðist dráttarvaxta af kröfu sinni á grundvelli laga nr. 38/2001 fellst ekki á að beita beri hollenskum lögum við úrlausn þessa ágreinings. Verði ekki fallist á aðalkröfu hans um íslenska dráttarvexti krefst hann þess að niðurstaða úrskurðarins um dráttarvexti samkvæmt hollenskum lögum verði staðfest. Fyrir Hæstarétti krefst varnaraðilinn Landsbanki Íslands hf. þess að hinum kærða úrskurði verði breytt þannig, að hafnað verði að viðurkenna 6% dráttarvexti af innleystum fjárhæðum til og með 22. apríl 2009, en þess í stað verði staðfest sú afstaða slitastjórnar að viðurkenna samningsvexti fyrir sama tímabil.

Með vísan til c. liðar 3. mgr. 10. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að reglur hollenskra laga gildi um rétt varnaraðilans DNB til að krefjast dráttarvaxta af kröfu hans vegna hinna svokölluðu Icesave-innlána, þótt um meðferð og rétthæð krafna við slitameðferðina og innstæðutryggingarvernd fari að íslenskum lögum. Undir rekstri málsins hafa varnaraðilar, eins og í hinum kærða úrskurði greinir, lagt fram gögn um ákvæði hollenskra laga um vexti. Komi til beitingar þeirra lagaákvæða í máli þessu greinir varnaraðila ekki á um efni þeirra heldur einungis hvort fullnægt sé þeim skilyrðum fyrir ákvörðun dráttarvaxta sem þar koma fram. Samkvæmt þessu og að virtum gögnum málsins teljast bæði tilvist og efni þeirra reglna nægilega í ljós leidd í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í tilkynningu þeirri sem útibú Landsbanka Íslands hf. í Amsterdam birti á heimasíðu sinni 8. október 2008 segir meðal annars að leitt þyki að tilkynna að „Icesave“ geti ekki lengur staðið við skuldbindingar sínar og innstæður hjá „Icesave“ séu bótaskyldar samkvæmt íslensku og hollensku innstæðutryggingarkerfunum. Þá segir að „í tilfelli Icesave“ verði hluti tryggingarinnar greiddur út af íslenska innstæðutryggingarkerfinu en ekki því hollenska. Ef þörf krefji muni DNB aðstoða innstæðueigendur við að fá bætur sínar greiddar frá Íslandi. Frekari upplýsingar verði gefnar út í gegnum heimasíðu DNB um leið og þær verði fáanlegar.

Þegar virt er efni framangreindrar tilkynningar, litið er til aðdraganda þess að hún birtist á heimasíðu útibús Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar, er staðfest sú niðurstaða hans að vegna þeirra Icesave-innlána sem varnaraðilinn DNB leysti til sín eigi hann sem kröfuhafi á grundvelli gr. 6:119 í hollensku einkamálalögunum (Burgerlijk Wetboek) sem hér eftir verður skammstafað BW, rétt til 6% dráttarvaxta á kröfur sínar til og með 22. apríl 2009 með þeim hætti sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði.

VI

Ágreiningslaust er með varnaraðilum að útibú Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og eigendur þeirra 26 heildsöluinnlána sem um ræðir í máli þessu sömdu ekki um hverjar skyldu vera afleiðingar þess að bankinn endurgreiddi innstæðurnar ekki á réttum gjalddaga þeirra. Krafa um endurgreiðslu þeirra fjárhæða sem innlánseigendur lögðu inn til ávöxtunar hjá útibúi bankans í Amsterdam er einkaréttarleg samningsskuldbinding í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 43/2000. Ágreiningslaust er með varnaraðilum, að bankinn og innstæðueigendurnir sömdu ekki berum orðum um hvers lands lögum skyldi beita um réttarágreining sem kynni að leiða af samningi þeirra, og lagaval verður heldur ekki með vissu talið leiða af samningunum sjálfum eða öðrum atvikum, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000. Af þessu leiðir að beita ber lögum þess lands sem samningarnir um innstæðurnar hafa sterkust tengsl við, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna. Samningarnir um innstæðurnar voru gerðir í Hollandi, móttaka þeirra var hluti af starfsemi útibús bankans þar í landi og bankanum bar að efna skuldbindingu sína gagnvart eigendunum þar. Verður því lagt til grundvallar, að samningar um þessar innstæður hafi sterkust tengsl við Holland. Því ber að beita lögum þess lands um það ágreiningsefni sem hér er til úrlausnar, þótt um meðferð og rétthæð krafna við slitameðferðina og tryggingarvernd innstæðueigenda fari að íslenskum lögum.

Af c. lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 43/2000 leiðir, að þau lög gilda einnig um afleiðingar vanefnda Landsbanka Íslands hf. á skuldbindingunum gagnvart eigendum innlánanna. Þegar virt er efni tilkynningarinnar sem um ræðir í kafla V hér að framan, sbr. og það sem segir um hana í dómi Hæstaréttar í máli nr. 300/2011 sem kveðinn var upp fyrr í dag, litið er til aðdraganda þess að hún birtist á heimasíðu útibús bankans í Hollandi og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms er staðfest sú úrlausn hans, að varnaraðilinn DNB eigi vegna heildsöluinnlánanna 26 rétt til 6% dráttarvaxta á kröfur sínar til og með 22. apríl 2009 á grundvelli gr. 6:119 BW.

VII

Varnaraðilinn DNB hefur ennfremur uppi kröfu um að áfallinn kostnaður hans til og með 22. apríl 2009 verði samþykktur sem forgangskrafa við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. Þessum lið kröfugerðar hans var hafnað í hinum kærða úrskurði og verður sú niðurstaða staðfest með vísan til forsendna hans.

Samkvæmt öllu því er að framan greinir verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að viðurkenna sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðilans Landsbanka Íslands hf. kröfu varnaraðilans DNB að höfuðstól 1.635.821.300 evrur sem umreiknast í 276.830.038.599 krónur miðað við gengi 22. apríl 2009, sbr. 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991. Við þá fjárhæð bætast 6% dráttarvextir sem reiknast eins og í hinum kærða úrskurði greinir af fjárhæð hverrar innleystrar kröfu einum degi frá skráðum greiðsludegi til hvers innstæðueiganda til og með 22. apríl 2009, en sá viðmiðunartími vaxta og vaxtafótur er ágreiningslaus með varnaraðilum. Vextir samkvæmt því eru 32.328.638 evrur sem umreiknast í 5.470.975.409 krónur. Viðurkennd fjárhæð verður dæmd og tilgreind í einu lagi í íslenskum krónum.

Fyrir héraðsdómi var hver málsaðili látinn bera sinn kostnað af málinu með skýringum sem sem greinir í forsendum héraðsdóms. Sú niðurstaða verður staðfest með vísan til forsendna hans. Í meginatriðum eiga sömu sjónarmið einnig við að því er varðar málskostnað fyrir Hæstarétti. Að því virtu verður hver aðili látinn bera sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Krafa varnaraðilans De Nederlandsche Bank N.V. að fjárhæð 282.301.014.008 krónur á hendur varnaraðilanum Landsbanka Íslands hf. er viðurkennd við slit bankans. Kröfunni er skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.