77/2004

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfur L og 18 annarra flugliða voru viðurkenndar sem forgangskröfur í þrotabú MD ehf. samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í málinu var deilt um hvort varnaraðilar hefðu verið starfsmenn Cosmos Aviation Ltd. eða MD flugfélagsins ehf. Í Hæstarétti var tekið fram að í málinu lægju fyrir ráðningarsamningar allfestra varnaraðila við Cosmos Aviation Ltd. Yrði ekki betur séð en að launagreiðslur hafi farið fram í samræmi við efnisákvæði þeirra. Þá hafi Cosmos Aviation Ltd. greitt L o.fl. laun í sínu nafni auk þess að halda eftir opinberum gjöldum til skila í Svíþjóð. Yrði því að telja að L o.fl. hafi verið starfsmenn Cosmos Aviation Ltd. en ekki MD flugfélagsins ehf. Var kröfum L o.fl. sem lýst var í þrotabúið því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. febrúar 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar og 24. mars 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. janúar 2003, þar sem kröfur varnaraðila voru viðurkenndar sem forgangskröfur í þrotabú sóknaraðila samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess „að ákvörðum skiptastjóra um að hafna launakröfum varnaraðila“ í þrotabú sóknaraðila verði staðfest. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða sér málskostnað í héraði, auk kærumálskostnaðar. Þar sem varnaraðilar hafa ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti kemur krafa þeirra um málskostnað í héraði ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti.

I.

Bú MD flugfélagsins ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 27. mars 2003. Var frestdagur 21. sama mánaðar. Voru lok kröfulýsingarfrests 9. júní 2003. Samkvæmt gögnum málsins mun félagið hafa stundað leiguflug frá nokkrum starfsstöðvum erlendis, meðal annars frá Stokkhólmi. Lýstu varnaraðilar launakröfum í bú félagsins, en þeir munu hafa gengt störfum flugliða í farþegarými flugvéla félagsins, sem gerðar voru út frá starfstöð þess á Arlandaflugvelli. Samkvæmt kröfuskrá skiptastjóra 23. júní 2003 var kröfum varnaraðila hafnað þar sem þeir teldust ekki hafa verið starfsmenn hins gjaldþrota félags. Á skiptafundi í búinu 12. ágúst sama árs var kröfuskrá lögð fram og bókað að fyrir fundinum lægi bréf lögmanns varnaraðila þar sem afstöðu skiptastjóra væri mótmælt. Var ákveðið að boða til sérstaks fundar til að freista þess að leysa úr ágreiningnum. Með bréfi lögmanns varnaraðila til skiptastjóra 26. ágúst 2003 voru mótmæli þeirra áréttuð. Annar fundur var haldinn í þrotabúinu 3. september sama árs, en ekki tókst að jafna ágreining um afstöðu skiptastjóra til krafna varnaraðila. Var ágreiningum vísað til héraðsdóms sama dag samkvæmt til 171. gr. laga nr. 21/1991.

II.

Ágreiningur aðila snýst um hvort varnaraðilar hafi verið starfsmenn MD flugfélagsins ehf. eða starfað í þágu Cosmos Aviaton Ltd., sem sé áhafnaleigufélag á Jersey.

Meðal gagna málsins er umsóknareyðublað í nafni MD flugfélagsins ehf. fyrir flugmenn. Staðfesti fyrrverandi framkvæmdastjóri flugfélagsins í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hliðstætt umsóknareyðublað hefði verið á netinu fyrir flugliða við störf í farþegarými. Kvað hann umsækjendur hafa fyllt út eyðublöðin og komið í viðtöl hjá starfsmanni flugfélagsins, enda væri félagið ábyrgt fyrir að velja starfsfólk um borð vegna öryggiskrafna í flugi. Viðstaddur þessi viðtöl hafi einnig verið fulltrúi Cosmos Aviation Ltd. Hafi þeir umsækjendur, sem hæfir töldust, síðan verið ráðnir til starfa hjá síðarnefnda félaginu, sem annist svokallaða áhafnaleigu.

Meðal gagna málsins fyrir Hæstarétti eru samningar flestra varnaraðila við Cosmos Aviation Ltd., en ekki verður séð að samningar varnaraðilanna L-x-x A-x-x og A-kvk-nf S-x-x séu þar á meðal. Þá eru samningarnir ekki undirritaðir af hálfu varnaraðilanna M-x-x L-x-x, L-x-x L-x-x P-x-x, S-x-x M-x-x og T-x-x P-x-x. Af gögnum málsins sést að sú fyrstnefnda neitaði að undirrita þann samning, sem fyrir hana var lagður, en ekki eru í málinu skýringar á því af hvaða ástæðum hin þrjú gerðu það ekki. Samningarnir eru að miklu leyti samhljóða. Eru varnaraðilar í samningunum nefndir verktakar (Contractor). Í 1. gr. samninganna er tekið fram að Cosmos Aviation Ltd. starfi við þjónustu tengda flugi, fyrst og fremst við að útvega hæft starfslið fyrir þriðja aðila í flugrekstri. Hafi félagið verið beðið að ráða hæft fólk, sem staðsett yrði við Arlandaflugvöll í Svíþjóð, þannig að MD flugfélagið gæti nýtt sér þjónustu þess. Í 2. gr. samninganna er tekið fram að viðkomandi starfsmaður skuli ráðinn til starfa í þágu Cosmos á tilteknu tímabili, sem framlengja megi með samþykki beggja, enda hafi hann meðal annars lokið fullnægjandi þjálfun hjá flugfélaginu. Samningstíminn er mislangur. Í 3. gr. er tekið fram að starfsmaðurinn skuli annast þau störf sem flugfélagið óski í samræmi við starfsaðstöðu flugliða í farþegarými og takmarkanir á leyfðum flugtíma hjá flugfélaginu. Skuli hann hlíða öllum fyrirmælum og reglum sem flugfélagið setji. Skuli flugfélagið 22. hvers mánaðar gefa út til bráðabirgða starfsskrá fyrir komandi mánuð og skuli flugfélagið gæta þess að starfsmenn hafi í það minnsta átta frídaga í mánuði. Þá er kveðið á um að flugfélagið skuli sjá starfsmanni fyrir ókeypis hótelgistingu á áfangastöðum utan Stokkhólms. Í 4. gr. er kveðið á um að Cosmos skuli greiða inn á reikning starfsmanns tiltekna fasta fjárhæð á mánuði, í flestum tilvikum 12.000 sænskar krónur. Að auki skyldi C-x-x inna af hendi nánar tilgreindar greiðslur til starfsmanns vegna vinnutíma eða fjarveru, sem ekki eru með sama hætti í öllum samningunum. Varðaðandi skattamál er í 8. gr. ákvæði um að ábyrgð á greiðslu tekjuskatts og annarra skattskuldbindinga, þó ekki almannatryggingagjalds, skuli vera í höndum starfsmanns, C-x-x að skaðlausu. C-x-x skyldi á hinn bóginn greiða gjald til almannatrygginga fyrir starfsmann. Í 10. gr. eru ákvæði um uppsögn samnings. Þar er meðal annars kveðið á um að komi til slita samnings Cosmos við flugfélagið geti Cosmos sagt upp samningnum við starfsmanninn með mánaðar fyrirvara. Þá er í 14. gr. kveðið á um að um samninginn gildi löggjöf Jersey og að aðilar samningsins samþykki lögsögu dómstóla þar. Meðal gagna málsins er einnig eldri samningur hliðstæðs efnis milli varnaraðilans A-x-x E-x-x og Parc Aviation í Dublin.

Fyrrverandi gjaldkeri MD flugfélagsins ehf. bar í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að greiðsla til flugliða hafi farið fram með þeim hætti að þeir hafi sent MD flugfélaginu ehf. í byrjun hvers mánaðar vinnuskýrslur fyrir nýliðinn mánuð. Hafi gjaldkerinn borið vinnuskýrslurnar saman við skráða flugtíma, en að því búnu sent yfirlit um vinnutíma flugliða til nafngreinds félags í Svíþjóð, sem Cosmos Aviation Ltd. hafi haft samning við. Hafi félag þetta reiknað út greiðslur til flugliðanna, skattafrádrátt, launatengd gjöld og greiðslur í lífeyrissjóð. Þessar upplýsingar hafi hið sænska félag síðan sent Cosmos Aviation Ltd., sem hafi síðan annast allar greiðslur. Hafi MD flugfélagið ehf. aldrei séð um að greiða flugliðum laun fyrir störf þeirra. MD flugfélagið ehf. hafi hins vegar greitt Cosmos Aviation Ltd. fyrir þjónustu síðarnefnda félagsins á grundvelli reikninga, sem það félag gaf út. Er þessi frásögn að öllu sem máli skiptir í samræmi við skýrslu fyrrverandi bókara MD flugfélagsins ehf. fyrir héraðsdómi. Meðal gagna málsins eru launaseðlar Cosmos Aviation Ltd. vegna varnaraðilans M-x-x L-x-x fyrir mánuðina október 2000 til júní 2001 að báðum mánuðum meðtöldum og kemur þar fram að staðgreiðsla skatts er dregin af launum hennar. Launaseðlar vegna annarra varnaraðila hafa ekki verið lagðir fram í málinu. Launamiðar (kontrolluppgift) vegna tekjuársins 2001 og/eða tekjuársins 2002 hafa hins vegar verið lagðir fram varðandi allflesta varnaraðila. Er launagreiðandi þar tilgreindur Cosmos Aviation Ltd. og kemur fram að skattur hefur verið dreginn af laununum.

Á kröfuskrá sóknaraðila þrotabús MD flugfélagsins ehf. er krafa frá Cosmos Aviation Ltd. að fjárhæð tæplega 5.300.000 krónur. Er hún flokkuð sem almenn krafa en til slíkra krafna tók skiptastjóri ekki afstöðu þar sem ljóst væri að ekkert myndi fást greitt upp í þær.

III.

Sóknaraðili reisir kröfu sína á því að varnaraðilar hafi verið starfsmenn Cosmos Aviation Ltd, eins og gögn málsins sýni ótvírætt. Ráðningarsamningar varnaraðila séu við Cosmos Aviation Ltd. Hafi MD flugfélagið ehf. keypt þjónustu af Cosmos Aviation Ltd. og greitt verktakareikninga síðarnefnda félagsins vegna hennar. Engin laun hafi verið greidd varnaraðilum af hálfu MD flugfélagsins ehf., en þeir þegið laun sín frá Cosmos Aviation Ltd. Þetta sjáist ótvírætt af þeim launaseðlum og skattgögnum, sem fram hafi verið lögð í málinu.

Varnaraðilar reisa kröfur sínar á því að þeir hafi í raun verið starfsmenn MD flugfélagsins ehf. Hafi samningur um að þeir væru ráðnir til starfa fyrir Cosmos Aviation Ltd. ekki verið skuldbindandi fyrir þá enda hafi þeir, þrátt fyrir orðalag samninganna, í raun verið ráðnir til starfa hjá MD flugfélaginu ehf. Einungis hluti þeirra hafi undirritað slíka samninga. Geti samningur því ekki bundið þá varnaraðila, sem það ekki gerðu, en að auki sýni þetta að ekki hafi verið gengið hart eftir því að frá slíkum samningum væri gengið með formlegum hætti. Sjáist af ráðningarferli flugliðanna að þeir hafi verið starfsmenn MD flugfélagsins ehf. Sótt hafi verið um starfið á eyðublöðum merktum félaginu og starfsmenn þess annast viðtöl við umsækjendur og þjálfun starfsmanna. Varnaraðilar hafi mætt til starfa í starfstöð MD flugfélagsins ehf., lotið verksstjórnarvaldi þess félags og skilað starfsskýrslum til þess í lok hvers mánaðar. Þá liggi fyrir að varnaraðilar hafi fengið greidd laun um hver mánaðamót en ekki verktakagreiðslur enda hafi staðgreiðsla skatts og launatengd gjöld verið dregin af greiðslum til þeirra. Hafi þannig allir meginþættir ráðningarsambands verið fyrir hendi milli varnaraðila og MD flugfélagsins ehf. Geti félagið ekki vikið sér undan lög- og samningsbundnum skyldum gagnvart starfsfólki sínu með því að semja við þriðja aðila um það eitt að hann taki við því hlutverki að greiða út laun. Þá hafa varnaraðilar vísað til tilskipunar Evrópubandalagsins nr. 80/987/EBE og 33. gr. 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 með áorðnum breytingum.

IV.

Eins og að framan er rakið eru meðal gagna málsins ráðningarsamningar allflestra varnaraðila við Cosmos Aviation Ltd. Verður ekki betur séð en að launagreiðslur til varnaraðila hafi farið fram í samræmi við efnisákvæði þeirra samninga. Halda varnaraðilar ekki öðru fram eða því að önnur starfskjör þeirra hafi ekki verið í samræmi við samninga þessa. Þá liggur fyrir að Cosmos Aviation Ltd. greiddi varnaraðilum laun í sínu nafni og hélt eftir opinberum gjöldum til skila í Svíþjóð. Greiddi MD flugfélagið ehf. engin laun til varnaraðila og virðist hafa haft þá milligöngu eina í þeim efnum að staðfesta gagnvart fulltrúa Cosmos Aviation Ltd. hvert vinnuframlag varnaraðila hefði verið á viðkomandi tímabili að því marki, sem slíkt var nauðsynlegt til að framfylgja ákvæði ráðningarsamnings milli Cosmos Aviation Ltd. og viðkomandi varnaraðila. Verður að þessu gættu að telja að varnaraðilar hafi verið starfsmenn Cosmos Aviation Ltd. en ekki MD flugfélagsins ehf. Á það einnig við þá varnaraðila, sem ekki undirrituðu ráðningarsamningana af sinni hálfu, enda verður ekki betur séð en að um laun þeirra og starfskjör hafi í raun farið eftir efnisákvæðum samninganna með sama hætti og varðandi aðra varnaraðila og þágu þeir laun úr hendi Cosmos Aviation Ltd. líkt og aðrir varnaraðilar. Það breytir ekki þessari niðurstöðu að starfsmaður MD flugfélagsins ehf. hafi rætt við varnaraðila þegar þeir sóttu um störf ásamt fulltrúa Cosmos Aviation Ltd. og annast þjálfun þeirra enda bar flugfélagið samkvæmt ákvæðum V. kafla laga nr. 60/1998 um loftferðir ábyrgð á því að réttilega væri skipað í áhöfn þeirra flugvéla, sem það rak. Þá verður ekki talið að framangreind tilskipun Evrópubandalagsins eða þau ákvæði laga nr. 7/1936, sem varnaraðilar vitna til í málatilbúnaði sínum, haggi þeirri niðurstöðu. Verður samkvæmt þessu hafnað kröfum varnaraðila, sem lýst var í þrotabú MD flugfélagsins ehf.

Rétt er eftir atvikum að hver aðila beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er að viðurkenna lýstar kröfur sóknaraðila, L-x-x A-x-x, A-x-x A-x-x, T-x-x E-x-x, A-x-x E-x-x, G-x-x F-x-x G-x-x, F-x-x H-x-x, S-x-x H-x-x, I-x-x K-x-x, L-x-x L-x-x P-x-x, S-x-x M-x-x, C-x-x M-x-x, J-x-x O-x-x, A-x-x P-x-x, T-x-x P-x-x, A-kvk-nf S-x-x, Å-x-x V-x-x, I-x-x W-x-x, K-x-x S-x-x og M-x-x L-x-x, við gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila, þrotabúi MD flugfélagsins ehf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.