157/2005

P og lögmaðurinn S voru ákærð fyrir skilasvik með því að hafa gert fjárnám í fasteign í eigu P á grundvelli tryggingarvíxils að fjárhæð 5.000.000 krónur, þó að krafa S á hendur P og eiginmanni hennar væri mun lægri. Var í ákæru talið að með þessu hefðu þau skert rétt þrotabús eiginmanns P til að öðlast fullnustu af andvirði fasteignarinnar á grundvelli dóms Hæstaréttar frá 24. apríl 2002 en þar var P dæmd til að greiða þrotabúinu tiltekna fjárhæð. Upplýst var að greiðsluáskorun, birtingarvottorð og aðfararbeiðni höfðu verið útbúin á vegum S eftir að dómurinn féll en að með hagræðingu dagsetninga hefði verið látið líta út fyrir að þau væru frá fyrri tíma. Þá þótti sannað að krafa S vegna vinnu í þágu P og eiginmanns hennar hefði að hámarki getað numið 1.457.375 krónum. Var talið að P hefði skert rétt lánardrottins síns til að öðlast fullnægju af fasteign hennar með málamyndagerningi um þá fjárhæð er nam mismuninum á fjárhæð víxilsins og þeirri fjárhæð, sem S gat krafið hana um vegna vinnu í þágu hennar og eiginmanns hennar, með því að greiða fyrir því að S fengi gert fjárnám í eigninni á undan þrotabúinu. Með því gerðist hún sek um skilasvik samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Þá var talið að S hefði liðsinnt P í skilasvikum hennar með því að nota víxilinn með fjárhæðinni 5.000.000 krónum og þannig gerst hlutdeildarmaður í broti hennar. Var hann því sakfelldur samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Var refsing P ákveðin 4ra mánaða skilorðsbundið fangelsi. Með hliðsjón af því að brot S voru framin í skjóli stöðu hans sem lögmanns var hæfileg refsing hans ákveðin 6 mánaða óskilorðsbundið fangelsi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2005 í samræmi við yfirlýsingu beggja ákærðu um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing þeirra verði þyngd.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvalds en til vara, komi til sakfellingar, að þeim verði ekki gerð refsing, en að ákvörðun refsingar verði að öðrum kosti frestað skilorðsbundið. Til þrautavara krefjast þau vægustu refsingar sem lög heimila og að fullnustu verði þá frestað skilorðsbundið.

I.

Bú A, eiginmanns ákærðu P-kvk-ef J-kvk-ef, var tekið til gjaldþrotaskipta 18. janúar 2000. Í ljós kom að fasteignin Z í Garðabæ, eign þrotamanns, hafði verið seld skömmu áður og lögmaður ákærðu P-kvk-ef og þrotamannsins, ákærði S-kk-nf S-kk-nf, hafði tekið að sér að ráðstafa greiðslum samkvæmt kaupsamningnum. Þrátt fyrir vitneskju um slæma fjárhagsstöðu eiganda eignarinnar var andvirði hennar að frádregnum skuldum ráðstafað til ákærðu P-kvk-ef til kaupa á fasteigninni að X í Reykjavík. Mál var höfðað í ágúst 2000 af hálfu þrotabúsins til riftunar þessum ráðstöfunum og lauk því með dómi Hæstaréttar 24. apríl 2002 í máli nr. 307/2001, þar sem rift var greiðslum þrotamanns til eiginkonu sinnar á samtals 3.495.943 krónum og henni gert að greiða þrotabúinu 5.095.943 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum og 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Svo sem reifað er í héraðsdómi voru tvö fjárnám gerð 7. júní 2002 í fasteigninni X, annað að beiðni ákærða S-kk-ef og hitt að beiðni þrotabúsins. Hlaut fjárnám ákærða S-kk-ef forgang fram yfir fjárnám þrotabúsins, en fjárnámsbeiðni frá honum hafði borist skömmu á undan beiðni þrotabúsins og fjárnáminu verið þinglýst samdægurs. Hinn 21. ágúst sama ár lagði skiptastjóri þrotabúsins fram kæru á hendur ákærðu P-kvk-þgf þar sem farið var fram á að rannsakað yrði hvort hún hefði gerst sek um skilasvik samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna fjárnámsins og að rannsókninni yrði enn fremur beint að hugsanlegum hlutdeildarmönnum í broti hennar. Rannsókn lögreglu leiddi til þess að ákæra var gefin út 18. júní 2004 á hendur báðum ákærðu fyrir skilasvik. Nauðungarsala fór fram á fasteigninni X þann 13. janúar 2003. Frumvarp til úthlutunar á söluverði var gert 21. maí sama ár, en samkvæmt því skyldu 5.348.066 krónur greiddar upp í kröfu ákærða S-kk-ef en ekkert upp í kröfu þrotabúsins. Þrotabú A höfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í maí 2003 gegn ákærða S-kk-þgf og sýslumanninum í Reykjavík til þess að fá því breytt.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt endurrit af sátt, sem gerð var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 11. maí 2005 í framangreindu máli. Samkvæmt henni skyldi frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs breytt þannig að krafa þrotabúsins greiddist áður en til úthlutunar kæmi til ákærða S-kk-ef samkvæmt fjárnámi á 5. veðrétti. Var jafnframt lagt fram bréf nýs skiptastjóra þrotabúsins 18. maí 2005 þess efnis að ágreiningi þrotabúsins við ákærða S-kk-þf um úthlutun uppboðsandvirðis fasteignarinnar væri lokið með framangreindum hætti. Þar með fái þrotabúið kröfu sína að fullu greidda. Því var jafnframt lýst yfir að þrotabúsins vegna þyrfti ekki að halda áfram máli ákæruvaldsins á hendur ákærðu S-kk-þgf og P-kvk-þgf.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti var því jafnframt lýst yfir af hálfu beggja ákærðu að forsenda dómsáttarinnar hafi verið að fallist hafi verið á að birting greiðsluáskorunar á hendur ákærðu P-kvk-þgf 22. mars 2002 hafi ekki verið í samræmi við 2. mgr. 7. gr. laga nr. 90/1989 um aðför og hún því ekki lögmætur grundvöllur aðfarar. Krafa ákærða S-kk-ef hafi því ekki getað notið forgangs gagnvart kröfu þrotabúsins og því hafi aldrei verið efni til ákæru. Af hálfu ákæruvalds var því til svarað að það fari með sókn sakar í málum sem þessum og hafi fullt forræði gerðar ákæru og að ákvæði 3. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga eigi ekki við þessa stöðu málsins.

II.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir ítarlegri rannsókn lögreglu á árunum 2003 og 2004 á þætti ákærða S-kk-ef í málinu, sem meðal annars fólst í húsleit á lögmannsstofu hans. Leiddi rannsóknin meðal annars í ljós að föst tímaskráning í tölvu á stofunni 29. apríl 2002, fimm dögum eftir uppsögu dóms Hæstaréttar í riftunarmáli þrotabúsins gegn ákærðu P-kvk-þgf, sýndi að þann dag hafði víxilkrafa á hendur henni að fjárhæð 5.000.000 krónur fyrst verið skráð í innheimtukerfi lögmanna og greiðsluáskorun skrifuð með dagsetningunni 20. mars 2002. Þetta hafði verið gert með merkingu upphafsstafanna kh, sem áður voru notaðir af starfsmanni sem þá starfaði ekki lengur á stofunni. Þótt greiðsluáskorunin sé dagsett 20. mars 2002 og birt fyrir ákærðu P-kvk-þgf tveimur dögum síðar samkvæmt meðfylgjandi birtingarvottorði, undirrituðu af henni sjálfri og starfsmanni á lögmannsstofunni, kemur engu að síður fram í greiðsluáskoruninni að auk höfuðstóls víxils og kostnaðar séu reiknaðir dráttarvextir á kröfuna til 29. apríl 2002. Rennir það enn frekari stoðum undir að greiðsluáskorunin hafi verið útbúin á þeim degi en ekki 20. mars 2002. Á grundvelli þessarar greiðsluáskorunar sendi lögmannsstofan sýslumanninum í Reykjavík aðfararbeiðni, sem dagsett er 29. apríl 2002. Þessu til viðbótar hafa verið lagðar fyrir Hæstarétt vinnuskýrslur ákærða S-kk-ef vegna A og P-kvk-ef J-kvk-ef meðal annars fyrir árin 2001 og 2002. Hinn 29. apríl 2002 skráði ákærði S-kk-nf 3 tíma vegna „gerð víxils og aðfararmáls v/[X].“

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var því borið við af verjanda ákærða S-kk-ef að klukka tölvunnar gæti hafa verið rangt stillt, en það hafi ekki verið rannsakað sérstaklega. Því sé ekkert að marka hina föstu tímaskráningu tölvunnar. Varðandi þetta er þess að gæta að aðfararbeiðni ákærða S-kk-ef á hendur ákærðu P-kvk-þgf vegna víxilsins ásamt vöxtum og kostnaði, samtals 5.487.980 krónur, er sem fyrr segir dagsett 29. apríl 2002. Hin fasta tímaskráning tölvunnar sýnir hins vegar að aðfararbeiðnin hafi verið gerð 30. apríl, enda eru í henni dráttarvextir reiknaðir til þess dags. Ákærði S-kk-nf hefur ekki haldið því fram að aðfararbeiðni hans hafi verið gerð á öðrum tíma en hún tilgreinir. Hefði klukka tölvunnar verið röng hefði lagfæring hennar því þurft að vera gerð fyrir 30. apríl. Ákærði S-kk-nf hefur á engan hátt sýnt eða haldið fram að slík leiðrétting hafi verið gerð og eru andmæli þessi því haldlaus. Í héraðsdómi er greint frá framburði H-kvk-ef A-kvk-ef, tölvunarfræðings hjá Lánstrausti hf. um þetta atriði. Engin ástæða er til annars en telja að hin fasta tímaskráning tölvunnar hafi verið rétt varðandi dagsetningar. Gögn sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt af hálfu ákærða S-kk-ef og stafa frá Lánstrausti hf., fá engu breytt um það.

Ákærði S-kk-nf kveðst hafa tekið við víxileyðublaði úr hendi ákærðu P-kvk-ef, árituðu af henni sjálfri sem samþykkjanda og vinkonu hennar, B, sem útgefanda, sennilega á árinu 2000. Hann kveðst síðar hafa viljað tryggja sig með fjárnámi til þess að öðlast veðrétt í fasteigninni að X. Hann neitaði hins vegar fyrir dómi vitneskju um það hver hefði fyllt út fjárhæð víxilsins. Víxillinn ber útgáfudaginn 1. mars 2002 og gjalddaga 15. sama mánaðar. Greiðsluáskorun vegna greiðslufalls víxilsins kveður ákærði S-kk-nf hafa verið gerða 20. mars 2002 og hún birt 22. mars af starfsmanni lögmannsstofunnar og aðfararbeiðni gerð 29. apríl 2002 og móttekin af sýslumanni degi síðar. Svo sem fyrr greinir ber bæði skráning ákærða S-kk-ef sjálfs á þremur vinnustundum 29. apríl 2002 við gerð víxils og aðfarargerðar vegna X og hin fasta tímaskráning tölvunnar á lögmannsstofu hans að því er varðar greiðsluáskorun og aðfararbeiðni að þetta hafi í raun verið gert 29. og 30. apríl 2002. Er því fallist á með héraðsdómi að í ljós sé leitt að eftir dóm Hæstaréttar 24. apríl 2002 hafi þessi atburðarás farið af stað og skjöl verið gerð, sem látin hafi verið líta svo út sem þau væru frá fyrri tíma. Er fallist á með ákæruvaldi, svo sem nánar er rakið í héraðsdómi, að miðað við útgáfudag víxilsins 1. mars 2002 hafi krafa ákærða S-kk-ef á hendur ákærðu P-kvk-þgf og eiginmanni hennar fyrir störf í þeirra þágu að hámarki getað numið 1.457.375 krónum eins og í ákæru greinir, og að kröfur fyrir vinnu ákærða S-kk-ef fyrir þau eftir þann tíma séu málinu óviðkomandi. Samt sem áður nýtti ákærði S-kk-nf sér víxilinn með fjárhæðinni 5.000.000 krónum.

III.

Skiptastjóri þrotabúsins, Á-kk-nf M-kk-nf, sem starfaði sem hæstaréttarlögmaður á árinu 2002, bar fyrir héraðsdómi í máli þessu, að eftir dóm Hæstaréttar hafi hann og lögmaður hjónanna, ákærði S-kk-nf, rætt saman og lögmaðurinn þá nefnt hvort unnt væri að „ná einhverjum sáttum í málinu alla vega varðandi uppgjör“. Hann hafi svarað að það yrði athugað að fenginni tillögu. Hann hafi því beðið með framhaldið til þess að sjá hvað kæmi fram hjá lögmanninum. Svo þegar ekkert hafi gerst í nokkrar vikur, hafi hann hringt í lögmanninn og spurst fyrir um uppgjörið. Þá hafi lögmaðurinn svarað því til að hann hefði talað við sína umbjóðendur og það væri ekkert inni í myndinni, það ætti ekkert að gera í málinu „og það yrði væntanlega allt reynt til þess að reyna að komast hjá því að ganga frá því.“ Þetta hafi komið skiptastjóranum óþægilega á óvart þar sem hann hafi sýnt þeim biðlund og talið málið komið á lokastig og menn myndu reyna að ganga frá því. Vegna þessara viðbragða hafi hann talið rétt að biðja um aðför hjá dómþolanum P-kvk-þgf og strax lagt inn aðfararbeiðni hjá sýslumanni. Hann hafi kannað veðstöðuna og allt verið óbreytt frá því að kyrrsetning var gerð í fasteigninni 17. júlí 2000 til tryggingar kröfu þrotabúsins. Við fyrirtöku málsins 7. júní 2002 hafi ákærða P-kvk-nf ekki mætt hjá sýslumanni og hann hafi fyrir hönd þrotabúsins fengið gert fjárnám í fasteign hennar að X og ákveðið að fara með það tafarlaust í þinglýsingu hjá sýslumannsembættinu. Þá hafi honum verið tjáð „að það væri nú annað fjárnám sem hefði verið að koma inn á eignina sem hefði verið gert bara þá um morguninn.“ Kærði skiptastjórinn ákærðu P-kvk-þf til ríkislögreglustjóra 21. ágúst 2002 fyrir hönd þrotabúsins vegna gruns um skilasvik og eru í kærunni raktir þessir málavextir.

Ákærða P-kvk-nf áritaði birtingu greiðsluáskorunar ákærða S-kk-ef á hendur sér með dagsetningunni 20. mars 2002, sem sýnt er að var röng. Greiðsluáskorunin var vegna víxils að fjárhæð 5.000.000 krónur. Henni hlaut þó að vera ljóst að ákærði S-kk-nf átti ekki slíka kröfu á hendur henni, heldur miklum mun lægri. Með árituninni á greiðsluáskorunina greiddi ákærða P-kvk-nf fyrir fjárnámi því sem ákærði S-kk-nf fékk gert í eign hennar 7. júní 2002. Þrotabú eiginmanns hennar átti kröfu á hana samkvæmt dómi Hæstaréttar 24. apríl 2002, sem henni var fullkunnugt um, og var henni því einnig kunnugt að fjárnám í fasteign hennar eftir dóm Hæstaréttar væri yfirvofandi. Af framburði ákærðu P-kvk-ef fyrir héraðsdómi má ennfremur ráða, að hún hafi gert ráð fyrir því að kæmi í ljós við uppgjör á skuld þeirra hjóna við ákærða S-kk-þf að hún ætti inni hjá honum, fengi hún inneignina endurgreidda. Með því að greiða fyrir því að ákærði S-kk-nf fengi gert fjárnám í eign hennar á undan þrotabúinu skerti hún rétt lánardrottins síns til þess að öðlast fullnægju af fasteign hennar með málamyndagerningi um þá fjárhæð er nam mismuninum á fjárhæð víxilsins, 5.000.000 krónum, og þeirri fjárhæð sem ákærði S-kk-nf gat krafið hana um vegna vinnu í þágu hennar og eiginmanns hennar. Með þeirri háttsemi sem hér hefur verið rakin gerðist ákærða P-kvk-nf sek um skilasvik samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga eins og í ákæru greinir.

IV.

Svo sem greinir í II. kafla hér að framan sá ákærði S-kk-nf um gerð skjala þeirra sem til þurfti svo að skilasvik ákærðu P-kvk-ef næðu fram að ganga. Af þeirri atburðarás allri má ljóst vera að hann hafi vísvitandi hagrætt dagsetningum á víxli og greiðsluáskorun til þess að verða á undan aðför þeirri sem hann vissi að dómhafi hæstaréttardóms 24. apríl 2002, þrotabú A, gat gert í fasteign ákærðu P-kvk-ef. Hann hefur borið því við að hann hafi verið að tryggja eigin kröfu á hendur ákærðu P-kvk-þgf. Samkvæmt gögnum málsins gat sú krafa ekki verið hærri en 1.457.375 krónur í mars 2002. Notkun víxilsins með fjárhæðinni 5.000.000 krónum var því augljóslega til þess að liðsinna ákærðu P-kvk-þgf í skilasvikum hennar. Vegna þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er leitt í ljós að með aðgerðum sínum í lok apríl 2002 hafi ákærðu í auðgunarskyni tekið þá ákvörðun að hlutast til um að kröfuhafi samkvæmt dómi Hæstaréttar 24. apríl sama ár næði ekki fram fullnustu af andvirði fasteignar ákærðu P-kvk-ef að X í Reykjavík. Eins og atvikum er háttað verður ákærði S-kk-nf talinn hafa veitt ákærðu P-kvk-þgf liðsinni sitt og þannig gerst hlutdeildarmaður í broti hennar. Er brot hans heimfært undir 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Skiptir ekki máli þótt hann hafi í ákæru verið talinn aðalmaður í broti en ekki hlutdeildarmaður í brot annars manns, enda var vörn hans ekki áfátt að þessu leyti.

V.

Með vísan til röksemda þeirra er í héraðsdómi greinir þykir refsing ákærðu P-kvk-ef hæfilega ákveðin fangelsi 4 mánuði. Refsing ákærða S-kk-ef þykir með vísan til nefndra röksemda hæfilega ákveðin 6 mánaða fangelsi. Rétt þykir með vísan til forsendna héraðsdóms að skilorðsbinda refsingu ákærðu P-kvk-ef, en ekki eru efni til að skilorðsbinda refsingu ákærða S-kk-ef.

Ákærðu greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærðu P-kvk-ef J-kvk-ef.

Ákærði S-kk-nf S-kk-nf sæti fangelsi 6 mánuði.

Ákærða P-kvk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði og fyrir Hæstarétti, B-kk-ef Ó-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 1.058.250 krónur.

Ákærði S-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði og fyrir Hæstarétti, J-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 996.000 krónur.

Annan sakarkostnað að fjárhæð 99.301 krónu greiði ákærðu óskipt.