508/2010

JÓ var farþegi í bifreið sem lenti í árekstri 16. janúar 2004 og hlaut líkamstjón af. Í málinu krafðist hann skaðabóta úr hendi JM, skráðs eiganda bifreiðar sem olli árekstrinum, og V hf., ábyrgðartryggjanda bifreiðarinnar. Deila aðila laut að bótum til handa JÓ fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningarbætur, bætur fyrir varanlega örorku og um frádrátt frá bótafjárhæðum vegna réttar JÓ til örorkubóta almannatrygginga og lífeyris frá lífeyrissjóðum, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Héraðsdómur vísaði til þess að JÓ hefði þegar verið 100% óvinnufær er slysið varð og að hann hefði ekki sýnt fram á tekjutap vegna slyssins. Var kröfu hans um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón því hafnað og Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms. JÓ hafði orðið fyrir öðru slysi skömmu áður en umrætt slys varð og höfðu yfirmatsmenn talið að lokadagur þjáningartímabils samkvæmt 1. mgr. 3. gr. skaðbótalaga hefði verið sá hinn sami vegna beggja slysanna. Hæstiréttur taldi að slasaður maður gæti á sama tímabili ekki talist líða tvöfaldar þjáningar, þó hann hefði orðið fyrir tveimur slysum, og hafnaði því að JÓ ætti rétt umkrafinna þjáningabóta. Hann ætti þó rétt til slíkra bóta þann tíma sem hann var rúmliggjandi og þá að frádregnum þeim bótum fyrir þá draga sem hann ætti rétt til eftir fyrra slysið. Fallist var á kröfu JÓ um bætur vegna varanlegan örorku, sem tók mið af tekjum hans þrjú síðustu árin fyrir slys sem hann varð fyrir í maí 2003, ásamt 6% framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs. Þá segir meðal annars í dómi Hæstaréttar um frádrátt frá bótafjárhæðum, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, að óhjákvæmilegt væri að skýra lagaákvæðið þannig að draga beri frá tjónsfjárhæð þann hluta bóta frá þeim aðilum, sem lagaákvæðið greinir, sem talin væru eiga rót að rekja til þess slyss sem bóta væri krafist fyrir, þó að svo stæði á að slysið myndi ekki eitt og sér hafa leitt af sér bótarétt á hendur þeim. Samkvæmt matsgerð dómkvadds manns, sem lögð var fram í héraði áður en málið dómtekið, leiddi þetta til þess að JM og V hf. hefði með óumdeildum greiðslum V hf. til handa JÓ lokið að fullu greiðslu á kröfu hans. Voru JM og V hf. því sýknuð af kröfu JÓ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2010. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara lækkunar á henni. Í báðum tilvikum krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar 3. nóvember 2010. Hann krefst þess að aðallega að aðaláfrýjendum verði óskipt gert að greiða sér 17.562.528 krónur með 4,5% ársvöxtum, af 4.376.546 krónum frá 16. janúar 2004 til 1. október sama ár, en af 17.562.528 krónum frá þeim degi til 28. október 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum nánar tilgreindum innborgunum aðaláfrýjandans Varðar trygginga hf. samtals að fjárhæð 9.400.000 krónur. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi aðaláfrýjenda, án tillits til gjafsóknar sem gagnáfrýjanda hefur verið veitt.

Við uppkvaðningu héraðsdóms var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Í málinu deila aðilar um bætur gagnáfrýjanda til handa vegna umferðarslyss 16. janúar 2004, þar sem hann var farþegi í bifreið sem lenti í árekstri á Kringlumýrarbraut í Reykjavík. Aðaláfrýjandinn J-kvk-nf var skráður eigandi bifreiðarinnar sem talin var hafa valdið árekstrinum og aðaláfrýjandinn Vörður tryggingar hf. ábyrgðartryggjandi hennar. Gagnáfrýjandi slasaðist við áreksturinn og er ekki deilt um óskerta bótaskyldu aðaláfrýjenda gagnvart honum. Svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi deila aðilar um bætur til handa gagnáfrýjanda fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningabætur, bætur fyrir varanlega örorku og um frádrátt frá bótafjárhæðum vegna réttar gagnáfrýjanda til örorkubóta almannatrygginga og lífeyris frá lífeyrissjóðum, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eru sjónarmið aðila um þessi atriði rakin í hinum áfrýjaða dómi.

II

Við aðalflutning málsins í héraði 18. maí 2010 lögðu aðaláfrýjendur fram matsgerð sem þeir höfðu aflað við rekstur þess. Var þar óskað mats á því í fyrsta lagi hvort afleiðingar umferðarslyssins 16. janúar 2004, sem fjallað er um í þessu máli, hafi haft áhrif á að hann hafi verið metinn til örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins og hjá Lífeyrissjóði sjómanna, Lífeyrissjóði verslunarmanna og Lífeyrissjóði Norðurlands. Ef svarið við þessari spurningu yrði játandi var í öðru lagi óskað eftir að matsmaður mæti „hversu mikið (hlutfallslega) afleiðingar þessa slyss vegi í örorku sem ákvörðuð hefur verið af hálfu ofangreindra aðila ...“ Til þessa mats hafði verið kvaddur H-kk-nf B-kk-nf læknir. Í matsgerð 4. nóvember 2009 svaraði hann fyrri spurningunni játandi og taldi „að afleiðingar umferðarslyss 16.01.2004 vegi að hálfu (jafnt) á móti afleiðingum meints sjóvinnuslyss 18.05.2003 í örorku sem ákvörðuð hefur verið af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins, Lífeyrissjóðs sjómanna, Lífeyrissjóðs verslunarmanna og Lífeyrissjóðs Norðurlands, en önnur slys, sjúkdómar og fötlun eigi þar engan hlut í.“ Við fyrirtöku málsins 16. desember 2009 hafði verið fært til bókar að lögmaður gagnáfrýjanda áskildi „sér rétt til að hafa uppi athugasemdir við matsgerð H-kk-ef B-kk-ef.“ Síðan var bókað að lögmenn lýstu skjallegri gagnaöflun lokið, þó að matsgerðin, sem sýnilega lá fyrir og til stóð að leggja fram, hefði ekki verið lögð fram með formlegum hætti á dómþinginu. Við aðalflutninginn 18. maí 2010 lagði gagnáfrýjandi fram ýmis gögn. Meðal þeirra voru gögn með upplýsingum frá fyrrgreindum lífeyrissjóðum um að lífeyrisgreiðslur þeirra hefðu lækkað vegna tjóns sem þeir hefðu orðið fyrir við efnahagsleg áföll á Íslandi í október 2008. Þá lagði gagnáfrýjandi einnig fram bréf Sjúkratrygginga Íslands 15. janúar 2010, þar sem honum var tilkynnt að ekki yrðu að svo stöddu greiddar frekari bætur úr slysatryggingu almannatrygginga vegna vinnuslyss gagnáfrýjanda 18. maí 2003. Var í bréfinu vísað til þess að í héraðsdómi 14. desember 2009, þar sem deilt var um bætur til gagnáfrýjanda vegna þess slyss, hefði niðurstaðan orðið sú að ekki hefði verið sýnt fram á að gagnáfrýjandi hefði orðið fyrir slysi umrætt sinn.

Af framansögðu verður ráðið að málsaðilar hafi samþykkt framlagningu umræddra skjala við aðalflutninginn, þrátt fyrir yfirlýsinguna 16. desember 2009 og dómari samþykkt hana. Verður talið að þetta hafi verið heimilt, sbr. 5. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um að sýkna aðaláfrýjendur af kröfu gagnáfrýjanda vegna tímabundins atvinnutjóns staðfest.

Samkvæmt matsgerð yfirmatsmanna, sem grein er gerð fyrir í héraðsdómi, töldu þeir þjáningatímabil samkvæmt 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga vegna vinnuslyssins 18. maí 2003 hafa staðið frá slysdegi til 1. október 2004. Vegna slyssins 16. janúar 2004, sem hér er til umfjöllunar, töldu þeir þjáningatímabil hafa staðið frá slysdegi til 1. október 2004 eða sama lokadags og vegna fyrra slyssins. Töldu þeir gagnáfrýjanda hafa verið rúmliggjandi í 17 daga eftir síðara slysið. Ekki verður talið að slasaður maður geti á sama tímabili talist líða tvöfaldar þjáningar í skilningi 3. gr. skaðabótalaga, þó að hann hafi orðið fyrir tveimur slysum. Verður, eins og hér stendur á, miðað við að þjáningatímabil vegna fyrra slyssins hafi staðið yfir þegar gagnáfrýjandi varð fyrir slysinu 16. janúar 2004 og staðið allt til 1. október sama ár. Af þessu leiðir að gagnáfrýjandi getur ekki krafist þjáningabóta fyrir þetta tímabil í þessu máli. Hann á þó rétt til slíkra bóta þann tíma sem hann var rúmliggjandi og þá að frádregnum þeim bótum fyrir þá daga sem hann á rétt til eftir fyrra slysið. Voru það samkvæmt yfirmatinu 17 dagar. Mismunur hvern dag nemur 950 krónum og verður því fallist á kröfu þessa með 16.150 krónum.

Vegna slyssins 16. janúar 2004 nam varanleg starfsorkuskerðing gagnáfrýjanda samkvæmt yfirmatsgerð 25 hundraðshlutum starfsorku hans, sbr. 3. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Af matsgerðinni er ljóst að þessi hundraðshluti er miðaður við starfsorku gagnáfrýjanda eins og hún var áður en hann varð fyrir slysinu 18. maí 2003. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um tjón gagnáfrýjanda vegna varanlegrar örorku. Á þó eftir að athuga hvort hann verði að sæta lækkun bóta vegna réttar til örorkubóta almannatrygginga og úr lífeyrissjóðum vegna ákvæða í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

IV

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi liggur fyrir í málinu útreikningur Talnakönnunar hf. 20. október 2006 á eingreiðsluverðmæti þeirra bóta sem gagnáfrýjandi hefur öðlast rétt til frá almannatryggingum og þremur lífeyrissjóðum. Er eingreiðsluverðmætið miðað við 1. október 2004 eða þann dag sem yfirmatsmenn töldu heilsufar gagnáfrýjanda eftir slysin tvö orðið stöðugt. Þar er eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris almannatrygginga talið nema 8.103.000 krónum en eingreiðsluverðmæti bóta frá þeim þremur lífeyrissjóðum, þar sem gagnáfrýjandi nýtur réttar, 39.086.000 krónum. Eftir að þessar fjárhæðir hafa sætt lækkun samkvæmt reglum í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga ætti að draga frá skaðabótakröfu gagnáfrýjanda 21.063.410 krónur ef allt væri talið. Aðaláfrýjendur hafa byggt á því að fyrir liggi matsgerð dómkvadds manns um að helming þeirrar örorku gagnáfrýjanda, sem þessi bótaréttur byggist á, megi rekja til slyssins 16. janúar 2004. Byggja þeir á því fyrir Hæstarétti að draga beri helming nefndrar fjárhæðar frá skaðabótakröfu hans eða 10.531.705 krónur. Verði á þetta fallist sé ljóst að greiðslur aðaláfrýjandans Varðar trygginga hf., samtals 9.400.000 krónur, sem tíundaðar séu í dómkröfu gagnáfrýjanda, hafi gert meira en að greiða óbætt tjón gagnáfrýjanda.

Í hinum áfrýjaða dómi var því hafnað að „allur réttur [gagnáfrýjanda] til bóta hjá Tryggingastofnun og lífeyrisgreiðslna frá lífeyrissjóðum komi til frádráttar bótum vegna slyssins 16. janúar 2004.“ Þá var sagt að ekkert lægi fyrir um það hvaða rétt gagnáfrýjandi kynni að hafa öðlast vegna þess slyss eða hvort hann hefði notið greiðslna frá þessum aðilum í tengslum við umrætt slys. Var því af þessum ástæðum hafnað að krafa gagnáfrýjanda sætti lækkun af þessum sökum.

Samkvæmt matsgerð H-kk-ef B-kk-ef læknis 4. nóvember 2009, sem grein var gerð fyrir í II kafla að framan, og lögð var fram í héraði áður en málið var þar tekið til dóms, átti örorkan sem leiddi til bótaréttar gagnáfrýjanda hjá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóðunum þremur, að helmingi rót sína að rekja til umferðarslyssins 16. janúar 2004. Þessari matsgerð hefur ekki verið hnekkt og verður hún lögð til grundvallar við mat á þessu. Eingreiðsluverðmæti bóta frá þessum aðilum samkvæmt útreikningi Talnakönnunar hf., sem fyrr var getið, miðaðist við þær forsendur um bótarétt og bótafjárhæðir frá þessum aðilum sem giltu 1. október 2004, en þann dag var heilsufar gagnáfrýjanda samkvæmt yfirmatsgerð talið vera orðið stöðugt, þannig að upphaf varanlegrar örorku hans miðast við þennan dag samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Verður talið að tilfallandi breytingar eftir það til hækkunar eða lækkunar á nefndum bótarétti skipti ekki máli við beitingu á frádráttarreglu 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Óhjákvæmilegt er að skýra síðast nefnt lagaákvæði þannig að draga beri frá tjónsfjárhæð þann hluta bóta frá þeim aðilum, sem lagaákvæðið greinir, sem talinn er eiga rót að rekja til þess slyss sem bóta er krafist fyrir, þó að svo standi á að slysið myndi ekki eitt og sér hafa leitt til bótaréttar á hendur þeim. Ekki verður séð að sú afstaða Sjúkratrygginga Íslands 15. janúar 2010 að greiða gagnáfrýjanda ekki að svo stöddu frekari bætur úr slysatryggingu almannatrygginga vegna vinnuslyss hans 18. maí 2003 skipti hér máli enda kom réttur hans til þeirra bóta ekki við sögu í útreikningi Talnakönnunar hf. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður fallist á með aðaláfrýjendum að draga beri frá kröfu gagnáfrýjanda 10.531.705 krónur miðað við 1. október 2004. Þetta leiðir til þess að aðaláfrýjendur hafa með þeim óumdeildu greiðslum aðaláfrýjandans Varðar trygginga hf. að fjárhæð 9.400.000 krónur, sem greinir í dómkröfu gagnáfrýjanda, lokið að fullu greiðslu á kröfu hans. Verða þeir því sýknaðir af henni.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti látinn falla niður.

Gjafsóknarákvæði hins áfrýjaða dóms verður staðfest.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem ákveðin verður eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, J-kvk-nf M-kvk-nf og Vörður tryggingar hf., eru sýknir af kröfu gagnáfrýjanda, J-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarákvæði hins áfrýjaða dóms skal vera óraskað.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 500.000 krónur.