601/2009

D o.fl. stefndu F, Í og SPRON og kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun F um ráðstöfun eigna og skulda SPRON og að viðurkenndur yrði réttur þeirra til skaðabóta úr hendi F og Í vegna þess tjóns sem ákvörðun F um ráðstöfun eigna og skulda SPRON hefði leitt til fyrir þá. Var málinu vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar. Þá var talið að ekki hafi verið lögð fram grundvallargögn og talið brotið gegn 1. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 þar sem mikill fjöldi skjala hafi verið lagður fram á ensku án íslenskrar þýðingar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í stefnu væri hvorki reifað hvers vegna ástæða væri til að stefna SPRON, né hvaða rök ættu að leiða til þess að krafa á hendur því yrði tekin til greina. Væri málið algerlega vanreifað um aðild SPRON og grundvöll kröfu á hendur því. Var því fallist á niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að vísa málinu frá dómi varðandi SPRON, sbr. e. og f. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Tekið var fram að það hafi verið ágalli á málatilbúnaði D o.fl. að ekki hafi verið sinnt áskilnaði a. og b. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um rétta tilgreiningu á þeim, en þetta valdi þó ekki frávísun málsins. Þá verði þess ekki krafist að íslensk þýðing fylgi öllum skjölum sem lögð séu fram á erlendum tungumálum, sbr. 3. mgr. 10. gr. laganna. Hins vegar var málið talið vanreifað um stöðu hvers stefnanda í málinu, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá hafi D o.fl. ekki reifað í stefnu hvaða sjálfstæðu hagsmuni þeir hafi að því að fá ákvörðun F, sem varði hagsmuni ótiltekins fjölda einstaklinga og lögaðila, ógilta samhliða því að þeir fái viðurkennda kröfu um skaðabætur vegna ætlaðs tjóns, sem þeir hafi beðið vegna ákvörðunarinnar. Var þessari kröfu því vísað frá héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Fram kom að ekki væri gerð grein fyrir því hvernig hver og einn af stefnendum málsins hafi orðið fyrir tjóni og hvernig tengsl þess væru við atvik máls. D o.fl. hafi í stefnu hvorki leitt líkur að því að þeir hafi orðið fyrir tjóni, né lýst í hverju tjónið fælist. Úr þessum annmörkum verði ekki bætt undir rekstri málsins, enda miðist varnir í héraði við málið eins og það væri við þingfestingu þess. Þá sé ekkert vikið að því í stefnu hvort krafa um viðurkenningu á skaðabótaskyldu taki til sama tjóns og krafa í máli sem D o.fl. hafi höfðað gegn SÍ og dæmt sé samhliða máli þessu fyrir Hæstarétti, mál nr. 600/2009. Málatilbúnaður D o.fl. um ætlaða lögvarða hagsmuni og önnur atriði sem lúti að skýringu á kröfu þeirra um viðurkenningu á skaðabótaskyldu væri því ekki í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Væri málið því vanreifað og var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. september 2009, þar sem máli sóknaraðila og fleiri á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaður í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir Fjármálaeftirlitið og íslenska ríkið krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Ekki eru efni til að fallast á kröfu tveggja varnaraðila um frávísun málsins frá Hæstarétti.

Mál þetta var höfðað í héraði af 27 aðilum og kemur fram í heiti þeirra, að um sé að ræða erlenda banka, auk þess sem það er tekið fram í stefnu. Sóknaraðilar málsins eru átta úr hópi stefnenda.

Varnaraðilinn Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hf. krafðist í héraðsgreinargerð sinni frávísunar málsins. Við munnlegan málflutning um frávísunarkröfuna 23. september 2009 var bókað í þingbók að fram hafi komið hjá lögmanni sóknaraðila: ,,Hann tekur fram að hann muni ekki gera neinar athugasemdir vegna frávísunarkröfu SPRON þ.e. hafnar samt sem áður frávísunarkröfunni.“ Skilja verður þessa afstöðu sóknaraðila svo að ekki sé fallist á frávísunarkröfuna. Krafa sóknaraðila ,,hvers fyrir sig“ á hendur Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. er að þessum varnaraðila verði gert að þola dóm í málinu um þær kröfur sem gerðar eru á hendur öðrum varnaraðilum. Í stefnu er hvorki reifað hvers vegna ástæða sé talin til að stefna þessum varnaraðila, né hvaða rök eigi að leiða til þess að krafan á hendur honum verði tekin til greina. Er málið algerlega vanreifað um aðild Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. og grundvöll kröfu á hendur honum. Fallist er á niðurstöðu í hinum kærða úrskurði um að vísa beri málinu að því er þennan varnaraðila varðar frá héraðsdómi af þessum sökum, sbr. e. og f. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Fallist er á að það hafi verið ágalli á málatilbúnaði stefnenda að ekki var sinnt áskilnaði a. og b. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um rétta tilgreiningu á stefnendum og hver væri til fyrirsvars fyrir hvern og einn þeirra, sbr. og 4. mgr. 17. gr. laganna. Sóknaraðilar kveðast hafa leitast við að bæta úr þessum ágalla og ætlað að leggja fram upplýsingar um þessi atriði í upphafi þinghalds er málið skyldi flutt munnlega um frávísunarkröfu eins varnaraðilanna. Kveða sóknaraðilar að þeim hafi verið meinuð framlagning gagnanna. Sóknaraðilar gátu látið bóka yfirlýsingu um þessa synjun, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 91/1991. Um þetta er þó ekkert bókað af hálfu héraðsdómara í þingbók. Verður ekki lagt til grundvallar að stefnendum hafi verið meinuð framlagning gagnanna í héraðsdómi. Sóknaraðilar hafa sent Hæstarétti þessi gögn með kæru eins og heimilt er samkvæmt 2. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991. Veldur þessi ágalli ekki frávísun málsins.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði lögðu stefnendur í héraði fram 18 skjöl á erlendu tungumáli, án þess að íslensk þýðing fylgdi. Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 er kveðið á um að þingmálið sé íslenska. Til samræmis við þetta er mælt fyrir um það í 3. mgr. sömu greinar að skjali á erlendu tungumáli skuli að jafnaði fylgja þýðing á íslensku ,,að því leyti sem byggt er á efni þess í máli nema dómari telji sér fært að þýða það.“ Verður þess því ekki krafist að öllum skjölum sem lögð eru fram á erlendum málum fylgi íslensk þýðing og teljist þýðing nauðsynleg er rétt að þýða þann hluta skjals, sem málatilbúnaður er reistur á eða sérstaklega er vísað til.

Í hinum kærða úrskurði er frá því greint að sóknaraðilar og aðrir stefnendur málsins í héraði séu meðal fjármálafyrirtækja, sem átt hafi aðild að lánasamningum við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis hf. Lánasamningar þeir, sem stefnendur eru aðilar að, voru ekki lagðir fram í héraði, en upplýsingar um þá á sérstöku blaði. Sóknaraðilar hafa lagt fyrir Hæstarétt þrjá lánasamninga og tvo samninga um breytingar á þeim. Í lánasamningunum eru ýmsar takmarkanir á heimildum einstakra lánveitenda, sem eru aðilar að þeim, til þess að gera ráðstafanir tengdar samningunum á eigin spýtur. Þótt ekki sé loku fyrir það skotið, að einstakir lánveitendur í slíkum samningum geti sótt kröfu um ógildingu stjórnvaldsákvörðunar og til viðurkenningar á skaðabótaskyldu utan samninga ber að gera grein fyrir stöðu hvers stefnanda í máli eins og þessu og skýra hvers vegna slíkar takmarkanir í lánasamningum eigi ekki við um hann. Málið er málið vanreifað um þetta atriði, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í stefnu er af hálfu hvers og eins af stefnendum gerð sú krafa á hendur Fjármálaeftirlitinu að felld verði úr gildi ákvörðun þess 21. mars 2009 um ráðstöfun eigna og skulda Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. Jafnframt er krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu Fjármálaeftirlitins og íslenska ríkisins vegna ætlaðs tjóns af völdum stjórnvaldsákvörðunarinnar. Sóknaraðilar hafa ekki reifað í stefnu hvaða sjálfstæðu hagsmuni þeir hafi af því að fá framangreinda ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, sem varðar hagsmuni ótiltekins fjölda einstaklinga og lögaðila, ógilta samhliða því að þeir fái viðurkennda kröfu um skaðabætur vegna ætlaðs tjóns, sem þeir hafa beðið vegna ákvörðunarinnar. Verður þessari kröfu því vísað frá héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Um kröfu sóknaraðila og annarra stefnenda í héraði um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Fjármálaeftirlitsins og íslenska ríkisins vegna þess tjóns sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009, um ráðstöfun eigna og skulda Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. hafi leitt til fyrir þá, segir í stefnu: ,,Hin saknæma og ólögmæta ákvörðun ... sem að ofan er lýst, hefur valdið stefnendum umtalsverðu tjóni sem ... Fjármálaeftirlitið og íslenska ríkið bera ábyrgð á, á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar“. Er því jafnframt lýst að þótt framangreind ákvörðun Fjármálaeftirlitsins yrði felld úr gildi hafi orðið tjón á eignum Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. og hugsanlegur framtíðarrekstur þess félags skertur. Ennfremur segir: ,,Þá er einnig ljóst að verði ákvörðun stefnda Fjármálaeftirlitsins, frá 21. mars 2009 um ráðstöfun eigna og skulda SPRON ekki felld úr gildi yrðu kröfur stefnenda vegna þeirrar fjármögnunar sem stefnendur hafa veitt SPRON eftirstæðar kröfur og alls óljóst hvort og þá að hve miklu leyti fengist greitt upp í þær við ráðstöfun eigna SPRON enda verður veðkrafa Nýja Kaupþings banka hf. greidd fyrst áður en nokkuð getur komið til greiðslu á kröfum stefnenda. Ekki þarf að velkjast í vafa um að orsakatengsl eru á milli hinnar saknæmu og ólögmætu ákvörðunar stefnda Fjármálaeftirlitsins, og þeirra afleiðinga að mun minni eignir munu standa til fullnustu kröfum stefnenda.“

Í stefnu er ekki að finna sjálfstæða greinargerð um grundvöll skaðabótaábyrgðar stefndu Fjármálaeftirlitsins og íslenska ríkisins, þótt þar komi fram að sóknaraðilar og aðrir stefndu telji að ákvörðun hins fyrrnefnda hafi verið saknæm og ólögmæt og að íslenska ríkið eigi að bera vinnuveitandaábyrgð á tjóni, sem ákvörðunin hafi valdið. Nauðsyn ber til að gera sjálfstæða grein fyrir því hvers vegna framangreindar reglur eigi að leiða til skaðabótaábyrgðar.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu, enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í dómum Hæstaréttar verið skýrður svo, að sá er höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik máls.

Að framan var tilgreint það sem segir í stefnu um ætlað tjón sóknaraðila og annarra stefnenda. Í þeirri umfjöllun er ekki gerð grein fyrir því hvernig hver og einn af stefnendum málsins hafi orðið fyrir tjóni og hvernig tengsl þess séu við atvik máls. Sóknaraðilar hafa því í stefnu hvorki leitt nægar líkur að því að þeir hafi orðið fyrir tjóni, né lýst nægilega í hverju tjónið felist. Úr þessum annmarka verður ekki bætt undir rekstri máls, enda miðast varnir í héraði við málið eins og það var við þingfestingu þess. Þá er ekkert vikið að því í stefnu hvort sú krafa um viðurkenningu á skaðabótaskyldu sem þar er gerð taki til sama tjóns og krafa í máli, sem sömu aðilar höfðuðu gegn Seðlabanka Íslands, og dæmt er samhliða máli þessu fyrir Hæstarétti, mál nr. 600/2009. Málatilbúnaður sóknaraðila um ætlaða lögvarða hagsmuni og önnur atriði sem lúta að skýringu á kröfu hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu er því ekki í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt framansögðu er málið svo vanreifað að staðfesta ber hinn kærða úrskurð.

Sóknaraðilar verða dæmdir til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, DekaBank Deutsche Girozentrale Luxembourg S.A., DZ Bank AG Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank Frankfurt am Main, HSH Nordbank AG Copenhagen Branch, National Bank of Egypt (UK) Limited, Raiffeisen Zentralbank Österreich Aktiengesellschaft, Salzburger Landes-Hypothekenbank Aktiengesellschaft, Sparebanken Øst og Sumitomo Mitsui Banking Corporation Europe Limited, greiði óskipt varnaraðilum, Fjármálaeftirlitinu, íslenska ríkinu og Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf., hverjum um sig 150.000 krónur í kærumálskostnað.