625/2015

Í málinu krafðist Þ þess að A hf. yrði gert að greiða sér 500.000.000 króna í skaðabætur á þeim grunni að starfsmenn Búnaðarbanka Íslands hefðu með ýmsum ólögmætum athöfnum sínum, allt frá árinu 1987, bakað sér tjón sem A hf. bæri ábyrgð á. Með hliðsjón af 1.mgr. 5. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda var talið að miða yrði upphaf fyrningarfrests skaðabótakröfu Þ í síðasta lagi við þann dag er bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta í apríl 1988, en samkvæmt 2. tölulið 4. gr. sömu laga fyrndust slíkar kröfur á 10 árum. Þá var ekki fallist á með Þ að beita ætti ákvæði 6., 7. og 16. gr. laganna. Samkvæmt framansögðu var talið að krafa Þ hefði verið fallin niður fyrir fyrningu þegar hann höfðaði mál til heimtu hennar fyrst á árinu 2001. Var A hf. sýknaður af kröfu Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 9. júlí 2015. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 26. ágúst sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 21. september 2015 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess að „500 milljóna króna skaðabótakrafan teljist ófyrnd, bæði hvað höfuðstól varðar og dráttarvexti frá 9. febrúar 1988.“ Þá krefst hann þess að „framlagning dómskjala nr. 176, 180 og 183 – sem eru óundirritaðar og ódagsettar bókanir stefnda ... – teljist meinsæri og að Hæstiréttur byggi ekki rétt á þeim við úrlausn málsins.“ Enn fremur krefst hann þess að stefndi leggi fram skjöl „sem stefndi hefur í sinni vörslu“, nánar tiltekið „þau innri frumgögn sem skrá hreyfingar og færslur sem eru til skýringar á því að 746 milljónir voru færðar af afskriftarreikningi á fjórða ársfjórðungi ársins 2002 og endanlega út úr bókum bankans í ársreikning Búnaðarbanka Íslands árið 2002.“ Verði stefndi ekki við þessari kröfu krefst áfrýjandi þess að „litið verði svo á að þögn sé sama og samþykki þannig að stefndi hafi í raun samþykkt það sem áfrýjandi heldur fram – að 746 milljóna króna hafi verið stolið af afskriftarreikningi bankans.“ Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var skriflega flutt á grundvelli 2. málsliðar 3. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991.

I

Samkvæmt héraðsstefnu málsins krafðist áfrýjandi þess aðallega að stefndi yrði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 500.000.000 krónur auk dráttarvaxta, en til vara lægri fjárhæðar. Þá krafðist hann málskostnaðar. Samkvæmt heimild í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 tók héraðsdómari þá ákvörðun að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði dæmt um þann ágreining aðila hvort ætluð skaðabótakrafa áfrýjanda væri fyrnd og var hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp til úrlausnar á því.

Í áfrýjunarstefnu gerir áfrýjandi þær kröfur sem að framan eru raktar auk þess sem hann útfærir þær nánar í greinargerð sinni fyrir réttinum. Eins og málatilbúnaði áfrýjanda fyrir Hæstarétti er háttað verður ráðið að hann geri nú frekari kröfur en hann hafði uppi í héraði. Með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 koma ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti aðrar kröfur en að ætluð skaðabótakrafa hans sé ófyrnd. Að frátalinni þeirri kröfu áfrýjanda og kröfu hans um að framlagning tilgreindra dómskjala teljist meinsæri hafa nýjar kröfur hans þann blæ að vera í raun málsástæður fyrir því að krafan sé ekki fyrnd. Verður málatilbúnaður áfrýjanda skilinn með þeim hætti, en þessar málsástæður voru hafðar uppi í héraðsdómi og eru því ekki of seint fram komnar í skilningi tilvitnaðs lagaákvæðis.

II

Áfrýjandi reisir skaðabótakröfu sína á því að starfsmenn Búnaðarbanka Íslands hafi með ýmsum ólögmætum athöfnum sínum, allt frá árinu 1987, bakað honum tjón sem stefndi beri ábyrgð á. Af málatilbúnaði áfrýjanda verður ráðið að hann telji að ólögmætar athafnir starfsmanna Búnaðarbanka Íslands hafi leitt til þess að hlutafjáreign hans í Hólmadrangi hf. hafi verið seld langt undir verði á nauðungaruppboði 9. febrúar 1988 sem síðan hafi leitt til gjaldþrots hans og einkafyrirtækis hans Stokkfisks 22. apríl sama ár.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem eiga hér við, taldist fyrningarfrestur frá þeim degi sem krafa varð gjaldkræf. Hafi áfrýjandi orðið fyrir því tjóni sem málatilbúnaður hans byggist á miðast upphaf fyrningarfrests skaðabótakröfu hans í síðasta lagi við þann dag er bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta 22. apríl 1988 en skaðabótakröfur fyrndust samkvæmt 2. tölulið 4. gr. fyrrgreindra laga á 10 árum. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Þ-kk-nf H-kk-nf I-kk-nf, greiði stefnda, Arion banka hf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.