103/1999

Í óveðri, sem gekk yfir suðvesturhluta landsins haustið 1995, brotnaði skarð á 20-30 metra kafla í hafnargarðinn í Keflavík. Hafnargarðurinn var í skylduvátryggingu hjá V samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands. Stjórn V hafnaði bótaskyldu vegna atburðarins með vísan til þess að tjónið yrði ekki rakið til náttúruhamfara í skilningi 4. gr. laga nr. 55/1992, eins og þær væru nánar skilgreindar í reglugerð nr. 83/1993 um Viðlagatryggingu Íslands, en samkvæmt 5. tl. 1. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar merkti vatnsflóð samkvæmt 4. gr. laganna meðal annars það, er flóbylgjur frá sjó gengju á land og yllu skemmdum eða eyðileggingu á vátryggðum munum. Sérstök úrskurðarnefnd, sem starfaði á grundvelli 19. gr. laga nr. 55/1992, staðfesti ákvörðun stjórnar V. Á það var fallist með nefndinni og héraðsdómara, að viðlagatrygging H næði til hvers konar hamfara sjávar, sem teldust til náttúruhamfara eftir almennum skilningi á því hugtaki og óháð því hvort rekja mætti flóðbylgjur til annarra náttúruafla svo sem jarðskjálfta eða snjóflóða. Að virtum niðurstöðum úrskurðarnefndarinnar um veður og ölduhæð á staðnum í umrætt sinn og gögnum um ástand hafnargarðsins var á það fallist með héraðsdómara, að H hefði ekki sýnt fram á, að aðstæður hefðu verið með þeim hætti, að um náttúruhamfarir í skilningi 4. gr. laga nr. 55/1992 hefði verið að ræða. Þá þótti ekki leitt í ljós, að aðrar ákvarðanir stjórnar V um greiðslu bóta vegna sjávarflóða hefðu verið með þeim hætti, að V hefði mismunað H með ákvörðun sinni. Var niðurstaða héraðsdómara um að sýkna V af kröfum H staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir P-kk-nf K-x-x H-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf T-kk-nf.

Aðaláfrýjandi hefur skotið máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 11. mars 1999. Hann krefst þess, að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér vátryggingarbætur að fjárhæð 15.432.694 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 2.331.620 krónum frá 1. janúar 1996 til 1. janúar 1997, af 9.514.941 krónu frá þeim degi til 1. janúar 1998 og af fjárhæðinni allri frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi hefur áfrýjað málinu með stefnu 12. maí 1999. Hann krefst þess, að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað og sér dæmdur málskostnaður úr hendi aðaláfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Mál þetta er risið af tjóni, sem varð á hafnargarði aðalhafnarinnar í Keflavík að morgni 30. september 1995 í óveðri, sem þá gekk yfir suðvesturhluta landsins. Stóð vindur út Faxaflóa af austlægri átt og þannig nánast þvert á garðinn, sem nýtur ekki vars fyrir öldufalli úr þeirri átt. Hann er byggður úr ferhyrndum steinkerum með lóðréttum veggjum og hafði fram að þessu verið án grjótvarnar, en sjávardýpi við garðinn er allmikið. Var aðaltjónið í því fólgið, að skarð brotnaði í garðinn á um 20-30 metra kafla innan við stærsta og ysta steinkerið. Nánari atvikum málsins er lýst í héraðsdómi.

Hafnargarðurinn var í skylduvátryggingu hjá gagnáfrýjanda samkvæmt 2. tl. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands og hafði verið það frá ársbyrjun 1983, sbr. áður b-lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 88/1982 um stofnunina. Samkvæmt 1. gr. og 4. gr. fyrrnefndu laganna er það hlutverk stofnunarinnar að veita vátryggingu gegn beinu tjóni af völdum tiltekinna náttúruhamfara, það er eldgosa, jarðskjálfta, skriðufalla, snjóflóða og vatnsflóða, svo sem þau fyrirbæri eru nánar skilgreind í reglugerð á grundvelli laganna ásamt áhættu þeirra vegna. Þá skilgreiningu er að finna í reglugerð nr. 83/1993 um Viðlagatryggingu Íslands, en samkvæmt 5. tl. 1. mgr. 1. gr. hennar taka vatnsflóð meðal annars til þess, er flóðbylgjur frá sjó ganga á land og valda skemmdum eða eyðileggingu, svo sem rakið er í héraðsdómi.

II.

Viðlagatrygging Íslands er opinber stofnun með sjálfstæðan fjárhag, sem starfar á grundvelli fyrrnefndra laga nr. 55/1992 og reglugerðar nr. 83/1993. Til þess er ætlast, að tekjur af vátryggingariðgjöldum standi undir áhættu hennar vegna þeirra atburða, sem vátrygging nær til. Eru ákvæði laganna miðuð við, að stofnunin starfi sjálfstætt og á grundvelli almennra reglna um vátryggingar, eftir því sem við geti átt, sbr. 25. gr. þeirra.

Ákvörðun um greiðsluskyldu úr viðlagatryggingunni og fjárhæð vátryggingarbóta heyrir undir stjórn stofnunarinnar, sbr. 19. gr. laga nr. 55/1992. Skal stjórnin kveða að þeim efnum með úrskurði, ef um ágreining er að ræða við tjónþola. Þessum úrskurði getur hann skotið til sérstakrar úrskurðarnefndar, sem skipuð er af ráðherra eftir fyrirmælum í umræddri lagagrein. Eru úrlausnir hennar bindandi fyrir báða aðila, en bera má þær undir dómstóla eftir almennum reglum, sbr. 60. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og einnig 1. mgr. 70. gr. hennar, sbr. 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995.

III.

Krafa aðaláfrýjanda um bætur úr viðlagatryggingunni er aðallega á því reist, að vegna mikillar öldu- og flóðhæðar sjávar og mikils vindstyrks af hættulegri átt í óveðrinu 30. september 1995 verði tjónið á hafnargarðinum rakið til náttúruhamfara í skilningi 4. gr. laga nr. 55/1992. Af hálfu gagnáfrýjanda er á það bent, að samkvæmt 5. tl. 1. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 83/1993 verði árleg eða reglubundin flóð úr sjó eða vötnum ekki talin til vatnsflóða í skilningi laganna. Er því haldið fram, að tjón af völdum sjávarflóða falli því aðeins undir vátrygginguna, að um sé að ræða flóð, er eigi orsakir í sérstökum hamförum náttúrunnar, svo sem jarðskjálftum eða snjóflóðum, er valdi flóðbylgjum. Er um þetta fjallað í úrskurði hinnar sérstöku úrskurðarnefndar 24. febrúar 1997. Með vísan til forsendna í úrskurði þessum verður fallist á það með dómara málsins í héraði, að vátryggingin nái til hvers konar hamfara sjávar, sem talist geti náttúruhamfarir eftir almennum skilningi á því hugtaki og óháð því hvort rekja megi þær til jarðskjálfta eða snjóflóða.

Af hálfu aðaláfrýjanda er því haldið fram, að tjónið á hafnargarðinum hafi orðið við afbrigðilegar aðstæður, þar sem stórviðri af austri hafi verið með allra mesta móti, eftir því sem gerist í Keflavík, og jafnframt varað óvenju lengi, áður en brestur kom í hafnargarðinn, sem staðið hafði af sér óveður um áratuga skeið. Í úrskurði nefndarinnar, sem meðal annars var skipuð veðurfræðingi, er ítarlega fjallað um atvik að tjóninu og þau gögn, sem fram hafa komið um veður og ölduhæð á staðnum. Hefur ekki verið sýnt fram á, að efni séu til efa um mat nefndarinnar á þessum gögnum, að meðtöldu því, er varðar öldumælingar á dufli út af Garðskaga. Það var niðurstaða hennar, að aðstæður hafi ekki verið með því móti, að um væri að ræða náttúruhamfarir í skilningi umræddra laga, það er flóðbylgja frá sjó.

Í hinum áfrýjaða dómi er litið til úrlausnar nefndarinnar og einnig til þess vísað, að hafnargarðurinn hafi verið orðinn veikur fyrir. Verður ekki hjá því sneitt við mat á sönnun um styrk náttúraflanna í þetta sinn, þótt fyrir liggi, að aðaláfrýjandi hafði hafist handa um viðgerð á garðinum, áður en óveðrið bar að höndum.

Með skírskotun til forsendna dómsins verður á það fallist, að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt nægilega fram á, að aðstæður hafi verið með þeim hætti, þegar tjón hans varð, að um náttúruhamfarir í þeim skilningi, sem hér á við, hafi verið að ræða. Ennfremur verður á það fallist, að ákvarðanir gagnáfrýjanda um greiðslu bóta í öðrum tilvikum, sem aðaláfrýjandi hefur vísað til, veiti ekki efni til að raska þeirri niðurstöðu, að hafna verði bótaskyldu af hálfu stofnunarinnar. Þótt gögn um þau tilvik gefi til kynna, að tjón hafi þar einkum orðið af völdum veðurhams, hefur ekki verið leitt í ljós með mati eða öðrum skilmerkilegum samanburði, að aðstæður hafi verið aðrar en þær, sem telja megi til náttúruhamfara í almennum skilningi, eða að stjórn stofnunarinnar hafi mismunað aðaláfrýjanda með afstöðu sinni í máli þessu.

Hinn áfrýjaði dómur verður þannig staðfestur.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem um er mælt í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, Hafnasamlag Suðurnesja, greiði gagnáfrýjanda, Viðlagatryggingu Íslands, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.