266/2000

Á fékk skráð vörumerkin Naust sem orðmerki og Naust sem orð- og myndmerki hjá Einkaleyfastofunni. K krafðist þess að skráningin yrði felld úr gildi þar sem orðið Naust hefði öðlast markaðsfestu sem nafn á veitingastað. Þegar Á lagði fram umsókn sína um skráningu vörumerkjanna hafði K um tveggja ára skeið átt húsnæði sem í hafði verið rekið veitingahús með sama eða líku nafni. Hafði veitingahúsið verið rekið þar með óverulegum hléum á sama stað í tæp fimmtíu ár. Fallist var á að heitið Naust sem nafn á veitingastað hefði því öðlast markaðsfestu í skilningi 2. gr. laga um vörumerki. Var því talið að skráning áfrýjanda á því hefðu verið í andstöðu við lög um vörumerki. Ekki var fallist á að Á hefði eignast umrædd vörumerki fyrir framsal. Var skráningin því felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. júlí 2000. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda, svo og að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hennar að vörumerkjunum Naust sem orðmerki og Naust sem orð- og myndmerki. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi höfðaði mál þetta 28. janúar 1999 og krafðist þess að staðfest yrði með dómi að skráning vörumerkjanna Naust sem orð- og myndmerki og Naust sem orðmerki samkvæmt umsóknum áfrýjanda, sem hlutu auðkennin nr. 899/1996 og 900/1996 hjá Einkaleyfastofunni, sé ógild og að skráningin yrði felld úr gildi. Á þessa dómkröfu var fallist með hinum áfrýjaða dómi. Framangreindri kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á eignarrétti hennar að vörumerkjunum verður ekki með réttu komið að gagnstætt þessari dómkröfu stefnda nema með gagnsök. Þegar af þeirri ástæðu kemur krafa áfrýjanda um þetta efni ekki frekar til álita við úrlausn málsins.

II.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur veitingastaður verið rekinn í húsnæði að Vesturgötu 6 og 8 í Reykjavík með óverulegum hléum allt frá árinu 1954 undir nafninu Naust eða Naustið. Fasteignin Vesturgata 6 og 8 var seld nauðungarsölu á uppboði 10. febrúar 1994, en gerðarþoli við hana var Sala og markaður hf. Íslandsbanki hf. varð hæstbjóðandi á uppboðinu og fékk afsal frá sýslumanninum í Reykjavík fyrir fasteigninni 26. júlí 1994. Þar var meðal annars kveðið á um að öll veðréttindi og önnur óbein eignarréttindi skyldu máð af eigninni við þinglýsingu afsalsins. Í framhaldi af þessu afsalaði Íslandsbanki hf. fasteigninni til stefnda 29. júlí 1994, svo og næstu fasteign vestan hennar að Vesturgötu 10.

Fyrir liggur í málinu að stefndi hefur allt frá 29. júlí 1994 leigt út húsnæði í fasteigninni Vesturgötu 6 og 8 undir rekstur veitingahúss, eins eða fleiri. Óumdeilt er að veitingahús, sem þar hafa verið starfrækt á þeim tíma, hafi ýmist í heild eða að hluta borið sama heiti og áður hafði verið notað fyrir þá starfsemi á staðnum um 40 ára skeið. Þótt ekki séu efni til að fallast á með stefnda að umrædd húseign hans heiti sem slík Naust eða Naustið, verður ekki litið fram hjá því að langvarandi rekstur veitingahúss í henni undir þessu nafni hefur ótvírætt þau áhrif að verðmæti fasteignarinnar getur að nokkru marki ráðist af því hvort sérstaklega innréttuð húsakynni þar kunna áfram að verða nýtt fyrir veitingastarfsemi með sama heiti. Með stoð í grunnrökum að baki ákvæði 4. töluliðar 1. mgr. 14. gr. áðurgildandi laga nr. 47/1968 um vörumerki, sem taka til skráningar á vörumerkjum áfrýjanda, hefur stefndi þannig sem eigandi fasteignarinnar beina hagsmuni af því hvort áfrýjandi hafi samkvæmt 1. mgr. 1. gr. sömu laga einkarétt á að nýta heitið. Er stefnda af þeim sökum heimilt að leitast við að fá þeim rétti áfrýjanda hrundið, svo sem hann gerir með málsókn þessari.

III.

Fyrir liggur í málinu að Hagur hf. seldi Sölu og markaði hf. fasteignirnar Vesturgötu 6 og 8, Vesturgötu 10 og Vesturgötu 10A með kaupsamningi 17. desember 1990. Var tekið fram í samningnum að kaupandinn hafi kynnt sér leigusamning um fyrstnefndu fasteignina við tvo nafngreinda menn. Þá var einnig kveðið þar á um að kaupandinn skyldi til tryggingar hluta skuldbindinga sinna veita veðrétt í „innréttingum og búnaði Naustsins“. Verður ekki annað ráðið af þessu en að rekstur veitingahússins hafi á þeim tíma verið á hendi leigutakanna, sem um ræddi í kaupsamningnum, svo og að Sala og markaður hf. hafi í tengslum við gerð hans eða áður orðið eigandi að lausafjármunum, sem nýttir voru við reksturinn. Á þessum tíma virðast stjórnarmenn í Sölu og markaði hf. hafa verið S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf H. G-kk-nf, en fram er komið í málinu að sá fyrrnefndi sé eiginmaður áfrýjanda.

Með samningi, sem er dagsettur 25. janúar 1991, keypti Hagflötur Vesturvangur hf. af Sölu og markaði hf. „rekstur Naustsins, Símonarsalar, Geirsbúðar og Naustkráarinnar, Vesturgötu 6-8, Reykjavík“. Í samningnum var kveðið á um að kaupin næðu til allra innréttinga ásamt tækjum og áhöldum samkvæmt lista, sem honum átti að fylgja. Var mælt fyrir um að kaupverð „tækja, áhalda, innréttinga og viðskiptavildar“ væri tiltekinnar fjárhæðar, svo og að „afhending fyrirtækisins“ ætti að verða 1. febrúar 1991. Af hálfu seljandans var samningurinn undirritaður af sömu mönnum og áður er getið, en af hálfu kaupandans af S-kvk-þgf F-kvk-þgf og áfrýjanda. Þrátt fyrir þennan samning gerði Sala og markaður hf. leigusamning 26. apríl 1991 við Naustið hf. um „veitingahúsið Naust“ ásamt nánar tilgreindu húsnæði að Vesturgötu 6 og 8. Sagði í samningnum að „leigusali leigir jafnframt leigutaka reksturinn sjálfan, þ.e. alla aðstöðu til veitingarekstrar, þ.m.t. borðbúnað, tæki og áhöld og hvaðeina sem við reksturinn er notað, sem og nafnið.“ Var umsaminn leigutími frá 1. maí 1991 til 30. apríl 2001 og leigutaka veittur forkaupsréttur og forleiguréttur að „rekstri og húsnæði.“ Í málinu hafa engar frambærilegar skýringar verið gefnar á því hvernig félagið hafi orðið eigandi að rekstri veitingarstaðarins í húsnæðinu eða hvernig atvikast gat að það gerði leigusamning um hann rúmum þremur mánuðum eftir að hafa selt hann.

Í málinu liggur fyrir afsal, dagsett 24. febrúar 1993, þar sem segir að seldur sé „rekstur Naustsins, ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber.“ Nánar var hinu selda þar lýst sem „allt lausafé Naustsins, ásamt öllu því er eigninni fylgir og fylgja ber þ.m.t. firmanafnið Naust.“ Tekið var fram að kaupandi tæki við hinu selda 1. mars 1993, en honum væri kunnugt um leigusamning 26. apríl 1991 við Naustið hf. „um hið selda og tekur við sem leigusali frá afhendingu.“ Seljandi samkvæmt afsalinu var nefndur „H. Vesturvangur hf.“, sem af kennitölu að dæma er sama félag og Hagflötur Vesturvangur hf. Af hálfu þess var afsalið undirritað af S-kk-þgf E-kk-þgf S-kk-þgf. Í upphafi afsalsins var kaupandi nefndur „Kína-Grill sf.“ og tilgreind kennitala hans, sem er sú sama og áfrýjanda, en tvívegis á síðari blaðsíðu skjalsins var hann nefndur „Kína-Grill“, þar á meðal við undirskrift áfrýjanda, sem ritaði undir skjalið af hálfu kaupandans. Varðandi þessa ráðstöfun er til þess að líta að meðal gagna málsins er tilkynning til hlutafélagaskrár 10. mars 1992 um að hluthafafundur hafi verið haldinn í Hagfleti Vesturvangi hf. 4. janúar sama árs, þar sem í stjórn hafi verið kjörin H-kk-nf G-kk-nf og áfrýjandi, sem hafi orðið formaður stjórnarinnar. Var tekið fram að þau hefðu bæði prókúruumboð fyrir félagið. Jafnframt liggja fyrir tilkynningar frá H-kk-þgf 15. janúar 1993 og áfrýjanda 19. sama mánaðar um að þau segi sig úr stjórn félagsins. Eins og gagnaöflun í málinu hefur verið hagað verður samkvæmt þessu ekki annað séð en að engin stjórn hafi verið starfandi í félaginu á dagsetningu afsalsins 24. febrúar 1993. Hefur ekkert komið fram um að S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf hafi af öðrum ástæðum haft heimild til að skuldbinda félagið á þeim tíma. Að því er varðar kaupandann hefur áfrýjandi borið því við að ritvilla hafi verið gerð í texta afsalsins, þar sem hann var nefndur „Kína-Grill sf.“, enda hafi ekki verið skráð sameignarfélag með þessu heiti. S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf hafi á hinn bóginn skráð einkafirmað „Kína-Grill“ í firmaskrá Reykjavíkur með tilkynningu 18. desember 1989. Í málinu liggi fyrir tilkynning 10. ágúst 1994 til firmaskrár, þar sem fram komi að S-kk-nf hafi selt áfrýjanda „fyrirtækið“ 1. mars 1993. Hvað sem líður þessum sérstæðu skjölum og skýringum áfrýjanda, sem styðjast að nokkru við framburð S-kk-ef fyrir héraðsdómi, leiðir þegar af framangreindu að hún var ekki bær um að rita firma „Kína-Grills“ 24. febrúar 1993.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður að líta svo á að löngu fyrir þær ráðstafanir, sem hér hefur verið getið, hafi heitið Naust sem nafn á veitingastað öðlast markaðsfestu í skilningi 2. gr. laga nr. 47/1968 og þar með orðið vörumerki, sem notað var í rekstri þess. Óumdeilt er í málinu að hin ýmsu félög og firmu, sem tengjast áfrýjanda og eiginmanni hennar og hér hafa verið nefnd til sögunnar, hafi aldrei sjálf rekið veitingahúsið með þessu heiti, heldur hafi félag þeim ótengt, Naustið hf., haft reksturinn með hendi allt frá gildistöku fyrrnefnds leigusamnings 26. apríl 1991 og þar til leigumálanum lauk 30. september 1995 samkvæmt skriflegu samkomulagi félagsins við stefnda 2. ágúst sama árs. Án tillits til þess hvort þau gögn, sem áður er getið, sýni nægilega að Sala og markaður hf. og eftir atvikum Hagflötur Vesturvangur hf. hafi á sínum tíma orðið eigandi vörumerkisins Naust með því að fá framseldan atvinnureksturinn, sem vörumerkið var notað í, sbr. 32. gr. laga nr. 47/1968, voru slíkir annmarkar á undirritun fyrrnefnds afsals 24. febrúar 1993 að áfrýjandi getur ekki byggt á því að hugsanlegur vörumerkjaréttur þessara félaga, annars eða beggja, hafi færst í hendur hennar fyrir framsal.

Í ljósi þess, sem að framan greinir, stóð áfrýjandi í þeim sporum, þegar hún sótti 24. júlí 1996 um skráningu vörumerkjanna, sem deilt er um í málinu, að njóta einskis réttar yfir þeim á grundvelli 2. gr. eða 3. gr. laga nr. 47/1968. Þegar umsóknir áfrýjanda voru lagðar fram voru liðin sem næst tvö ár frá því að stefndi varð eigandi húsakynnanna, sem veitingahúsið var rekið í. Þótt kaup stefnda á fasteigninni Vesturgötu 6 og 8 hafi ekki út af fyrir sig þurft að breyta því að Sala og markaður hf. eða sá, sem kynni að leiða rétt sinn frá félaginu, gæti áfram hafa talist leigusali Naustsins hf. að búnaði tengdum rekstri veitingahússins og heiti þess, þá hætti síðastnefnt félag þeirri starfsemi 30. september 1995. Eftir það var veitingahúsið rekið af öðrum, en með óbreyttu heiti. Umsóknir áfrýjanda sneru þannig að vörumerkjum, sem aðrir höfðu þá haft lögmæt not af í að minnsta kosti tíu mánuði. Umsóknirnar voru því í andstöðu við ákvæði 2., 4. og 6. töluliðar 1. mgr. 14. gr. laga nr. 47/1968 á þeim tíma, sem þær voru lagðar fram. Af þeim sökum var Einkaleyfastofunni óheimilt að verða við umsóknum áfrýjanda gegn þeim andmælum, sem færð voru fram 19. mars 1997 í sameiningu af stefnda og þeim, sem þá rak veitingahúsið.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi skráningu á umræddum vörumerkjum áfrýjanda, svo og ákvæði hans um málskostnað. Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Felld er úr gildi skráning Einkaleyfastofunnar á vörumerkinu Naust sem orð- og myndmerki og vörumerkinu Naust sem orðmerki á grundvelli umsókna nr. 899/1996 og 900/1996 frá áfrýjanda, Á-kvk-þgf G. P-kvk-þgf.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda, Kirkjuhvoli sf., 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.