47/2002

Skiptastjóri í þrotabúi Í ehf. neitaði að taka afstöðu til kröfu J sem hann hafði lýst í búið um það bil fjórtán mánuðum eftir að frestur til þess var á enda. Í kröfulýsingu J var greint frá þeim atvikum að baki kröfunni að tilteknu skipi í eigu Í ehf. hefði verið siglt á skip í eigu J. Á þessum tíma rak J mál á hendur tryggingafélaginu V til greiðslu sömu kröfu í skjóli ábyrgðartryggingar, sem Í ehf. hafði keypt vegna skips síns. Héraðsdómur sýknaði V af kröfunni þar sem ákvæði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga stæðu í vegi fyrir að J gæti sótt kröfu sína beint á hendur því. Í kjölfarið óskaði J á nýjan leik eftir því að skiptastjóri tæki afstöðu til kröfunnar, en skiptastjóri ítrekaði fyrri afstöðu sína. Hæstiréttur taldi að skýra yrði heimild skiptastjóra samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að taka ekki afstöðu til kröfu með tilliti til þess að með henni væri vikið frá meginreglu 1. mgr. 119. gr. sömu laga og sýnilega í þeim tilgangi að einfalda skiptastjóra störf þegar engir lögvarðir hagsmunir gætu tengst því að hann legði mat á einstakar kröfur. Þegar hagsmunir J væru virtir yrði ekki fallist á að skiptastjóri mætti neyta fyrrnefndrar heimildar til að víkjast undan því að taka afstöðu til kröfu J. Þá var ekki talið að skiptastjóri gæti neitað að taka afstöðu til kröfunnar án þess að J gæfist áður kostur á að koma henni að við gjaldþrotaskiptin eftir reglu 1. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Var því felld niður ákvörðun skiptastjóra í þrotabúi Í ehf. um að taka ekki afstöðu til kröfu J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. janúar 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 25. janúar 2002, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að hrundið yrði ákvörðun skiptastjóra sóknaraðila frá 23. mars 2001 um að taka ekki afstöðu til kröfu, sem varnaraðili lýsti við gjaldþrotaskipti sóknaraðila 27. október 2000. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að fyrrnefndri kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Engu að síður krefst hann þess að lagt verði fyrir sóknaraðila að taka efnislega afstöðu til kröfunnar, sem varnaraðili lýsti á hendur honum 27. október 2000, svo og að sóknaraðila verði gert að greiða málskostnað í héraði.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var bú Ísness ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 9. júní 1999. Fresti til að lýsa kröfum í þrotabúið lauk 30. ágúst sama árs. Innan frestsins bárust skiptastjóra í þrotabúinu kröfur að fjárhæð samtals 155.909.906 krónur og virðist sem þeim hafi öllum verið lýst sem almennum kröfum. Í kröfuskrá, sem skiptastjóri gerði 8. september 1999, tók hann ekki afstöðu til þessara krafna, þar sem hann taldi sýnt að ekkert myndi greiðast upp í þær. Kröfuskráin mun hafa verið lögð fram á skiptafundi í þrotabúinu 16. september 1999. Að sögn sóknaraðila var ákveðið þar að fresta því að ljúka skiptum á búinu, þótt engar eignir hefðu komið fram, sem nægja myndu til greiðslu upp í lýstar kröfur, þar sem óskir höfðu komið fram af hendi kröfuhafa um að frekari könnun yrði gerð á ráðstöfunum félagsins fyrir upphaf skipta.

Með bréfi 27. október 2000 lýsti varnaraðili almennri kröfu í þrotabúið að fjárhæð samtals 13.713.735 krónur. Þar var greint frá þeim atvikum að baki kröfunni að tilteknu skipi í eigu Ísness ehf. hafi verið siglt á skip í eigu varnaraðila í höfninni í Sandgerði 10. mars 1994 og hafi tjón á síðarnefnda skipinu numið áðurnefndri fjárhæð, að meðtöldum áföllnum vöxtum og kostnaði. Skiptastjóri sóknaraðila neitaði með bréfi 15. nóvember 2000 að taka afstöðu til kröfunnar, þar sem bæði væri sýnt að ekkert myndi greiðast upp í hana og hún hefði borist eftir lok kröfulýsingarfrests. Á þessum tíma rak varnaraðili mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur Vélbátaábyrgðarfélaginu Gróttu til greiðslu sömu kröfu í skjóli ábyrgðartryggingar, sem Ísnes ehf. hafði keypt vegna skips síns. Með dómi 26. janúar 2001 var vélbátaábyrgðarfélagið sýknað af kröfu hans, þar sem ákvæði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga stæðu í vegi fyrir að hann gæti sótt kröfu sína beint á hendur því. Þessum dómi undi varnaraðili. Með bréfi til skiptastjóra 31. janúar 2001 krafðist varnaraðili þess að hann endurskoðaði áðurnefnda ákvörðun sína frá 15. nóvember 2000 í ljósi niðurstöðu dómsmálsins. Tók skiptastjóri þessa kröfu fyrir á skiptafundi 23. mars 2001, sem aðrir virðast ekki hafa verið boðaðir til en varnaraðili og lögmaður Vélbátaábyrgðarfélagsins Gróttu. Skiptastjóri ítrekaði þar fyrri afstöðu sína. Með því að varnaraðili sætti sig ekki við þá afstöðu var ágreiningi um þetta efni vísað til Héraðsdóms Reykjaness 27. apríl 2001 og mál þetta þingfest af því tilefni 19. september sama árs.

II.

Samkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 gildir sú aðalregla um meðferð skiptastjóra á kröfum, sem lýst er í þrotabú innan kröfulýsingarfrests, að honum beri í kröfuskrá, sem nánari fyrirmæli eru þar um, að taka afstöðu til þess hvort og þá hvernig viðurkenna eigi þær við gjaldþrotaskiptin. Frá þessari aðalreglu er gerð sú undantekning í lokamálslið ákvæðisins að skiptastjóra sé óskylt að taka afstöðu til kröfu ef telja megi fullvíst að ekki getið komið til greiðslu hennar að neinu leyti við skiptin. Þessa heimild skiptastjóra verður að skýra með tilliti til þess að með henni er vikið frá meginreglu og sýnilega í þeim tilgangi að einfalda honum störf þegar engir lögvarðir hagsmunir gætu tengst því að hann leggi mat á einstakar kröfur. Í máli þessu er svo ástatt að varnaraðili telur sig eiga kröfu á hendur sóknaraðila, sem varnaraðili gæti átt rétt á að fá greidda úr ábyrgðartryggingu ef fullnægt yrði þeim skilyrðum 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 að staðreynt væri að sóknaraðili bæri skaðabótaskyldu gagnvart honum og fjárhæð bóta úr hendi hans væri ákveðin. Vegna gjaldþrotaskipta á búi sóknaraðila hefur varnaraðili ekki aðra leið til að sækja í þessum tilgangi kröfu sína gagnvart honum en eftir þeirri, sem um ræðir í 117. gr. laga nr. 21/1991. Þegar hagsmunir varnaraðila af þessu eru virtir verður ekki fallist á með sóknaraðila að skiptastjóri megi neyta fyrrnefndrar heimildar í lokamálslið 1. mgr. 119. gr. sömu laga til að víkjast undan því að taka afstöðu til kröfu varnaraðila.

Eins og ráðið verður af áðurgreindu lýsti varnaraðili ekki kröfu sinni á hendur sóknaraðila fyrr en nærri 14 mánuðum eftir að fresti til þess var lokið. Af gögnum málsins er einsýnt að krafa varnaraðila fellur af þessum sökum niður gagnvart sóknaraðila nema fullnægt verði skilyrðum 1. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 til að koma henni nú að við gjaldþrotaskiptin. Til þess að svo gæti orðið yrði varnaraðili að afla samþykkis frá ¾ hlutum þeirra almennu kröfuhafa, sem lýstu kröfum í þrotabúið innan kröfulýsingarfrests, talið bæði eftir höfðatölu þeirra og fjárhæðum krafna þeirra, enda verður ekki fallist á með honum að neinu breyti í því sambandi að fyrirsjáanlega fáist ekkert greitt upp í lýstar kröfur. Ekki getur reynt á hvort varnaraðila auðnist þetta nema honum gefist kostur á að fá fram samþykki nauðsynlegs fjölda kröfuhafa á skiptafundi í þrotabúinu, en að því fengnu yrði skiptastjóri að taka efnislega afstöðu til kröfu hans.

Af þeim ástæðum, sem að framan greinir, verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að felld sé niður ákvörðun skiptastjóra sóknaraðila 23. mars 2001 um að taka ekki afstöðu til lýstrar kröfu varnaraðila.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður látið standa óraskað, enda kærði varnaraðili það ekki fyrir sitt leyti. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Felld er niður ákvörðun skiptastjóra sóknaraðila, þrotabús Ísness ehf., 23. mars 2001 um að taka ekki afstöðu til kröfu, sem varnaraðili, J-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, lýsti á hendur þrotabúinu 27. október 2000.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.