210/2017

S krafðist viðurkenningar á bótaskyldu S hf. úr slysatryggingu ökumanns vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í meintu slysi við akstur á torfæruvélhjóli sínu við Bolöldu 6. júní 2014. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ekki hefði komið fram hvar nákvæmlega slysið hefði orðið og skorti því á að unnt væri að meta hvort S hefði sýnt af sér nægilega aðgæslu við akstur. Einnig var talið að líta yrði til þess að gögn málsins hefðu ekki borið annað með sér en að S hefði fyrst leitað til læknis vegna meiðsla, sem hann kvaðst hafa hlotið í slysinu, rúmum þremur mánuðum síðar. Var talið að þessi atriði ásamt öðrum leiddi af sér óvissu um hvort fullnægt væri skilyrðum fyrir bótaskyldu S hf. en fyrir því bæri S sönnunarbyrði. Þá var vísað til „Facebookfærslu“ vitnisins V frá 5. júní 2014, sem sagði að slysið hefði gerst 6. júní sama ár, þar sem fram kom að hann væri að förum frá landinu þann dag. Taldi Hæstiréttur að þetta og framburður annarra vitna hefði ekki aðeins valdið óvissu um hvort ætlað slys gæti hafa orðið eftir að vátrygging S hjá S hf. tók gildi 3. júní 2014, heldur hefði þetta einnig varpað í þeim mæli rýrð á trúverðugleika alls málatilbúnaðar S að óhjákvæmilegt væri að sýkna S hf. af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma M-kk-nf S-kk-nf hæstaréttardómari, G-kk-nf G-kk-nf settur hæstaréttardómari og A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. apríl 2017. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem hann nýtur hér fyrir dómi.

I

Samkvæmt gögnum málsins mun stefndi hafa keypt 29. maí 2014 sex ára gamalt torfæruvélhjól af gerðinni KTM SX með skráningarnúmeri UMN 04 og voru eigendaskipti skráð í ökutækjaskrá 4. júní sama ár. Stefndi keypti hjá áfrýjanda 3. júní 2014 lögboðnar vátryggingar vegna vélhjólsins, þar á meðal slysatryggingu ökumanns. Mun stefndi áður hafa átt annað viðlíka vélhjól, sem hann hafi látið af hendi ásamt milligjöf í skiptum fyrir það fyrrnefnda, en ekkert liggur fyrir um hvar eldra vélhjól stefnda hafi verið vátryggt.

Í málinu hefur verið lögð fram útskrift úr sjúkraskrá stefnda, sem nær frá miðju ári 2013 fram til janúar 2015. Þar verður meðal annars séð að stefndi hafi í mars 2014 leitað til læknis á heilsugæslunni í Grafarvogi í Reykjavík vegna verkja í vinstri hné, en röntgenmynd af því hafi ekkert leitt óeðlilegt í ljós. Næst hafi stefndi komið 8. september 2014 á sömu heilsugæslu til læknis, sem færði þá meðal annars eftirfarandi í sjúkraskrána: „Verkur í hnjám. 2012 hnéskel úr lið. Lenti svo í motorhjólaslysi fyrir nokkrum mánuðum síðan. Er aumur nú í báðum hnjám. Verkur þegar hann er að hlaupa. Sk – Aðeins vökvi. Mikill verkur við fulla flexion.“ Þess var getið að fengin yrði segulómunarrannsókn á hnjám stefnda. Af sjúkraskránni verður ráðið að sú rannsókn hafi farið fram 10. september 2014 og niðurstöður fengist úr henni 12. sama mánaðar. Þær hafi verið samhljóða varðandi bæði hnén og lýst þannig að „eðlilegt signal“ væri frá beini, enginn aukinn vökvi væri í liðum og væru liðþófar, krossbönd og „önnur hné ligament“ heil.

Stefndi fyllti út 2. desember 2014 eyðublað frá áfrýjanda um tjónstilkynningu vegna umferðarslyss, sem hann kvaðst hafa orðið fyrir „ca 10. júní“. Kom þar fram að slysið hafi orðið í Bolöldu á eftirfarandi hátt: „Var á krossara, datt og meiddist á hné.“ Lögregla hafi ekki komið á vettvang, en sjónarvottur að slysinu hafi verið V-kk-nf J-x-x. Merkt var í viðeigandi reiti á eyðublaðinu að stefndi teldi engan annan bera ábyrgð á slysinu og hafi hann hvorki verið undir áhrifum áfengis né lyfja. Stefndi hafi leitað eftir læknismeðferð vegna slyssins „ca 20. júní 2014 ... fyrst á LSH svo á Heilsug. Grafarvogs svo til sérfræðings“, sem væri nafngreindur bæklunarskurðlæknir. Um afleiðingar slyssins sagði að komið hafi í ljós eftir „ítarlegar rannsóknir ... slitið krossband á hné (hægra)“. Stefndi hafi ekki orðið óvinnufær vegna slyssins, en það myndi hafa áhrif á tekjur hans á tímabilinu frá janúar til mars 2015, sem yrði skýrt síðar. Samhliða þessari tilkynningu undirritaði stefndi umboð handa áfrýjanda til gagnaöflunar, þar á meðal til að leita upplýsinga og gagna frá læknum og sjúkrastofnunum.

Á grundvelli framangreinds umboðs aflaði áfrýjandi vottorða frá heilsugæslunni í Grafarvogi og áðurnefndum bæklunarskurðlækni. Í vottorði heilsugæslunnar 12. desember 2014 var greint frá upplýsingum, sem þar hafi legið fyrir um „slys sumarið 2014 án dagsetningar“, og voru það þær sömu og fram komu í færslum í sjúkraskrá, sem áður var getið. Í vottorði bæklunarskurðlæknisins 17. mars 2015 kom meðal annars fram að stefndi væri 19 ára að aldri, hann legði stund á nám við tiltekinn framhaldsskóla og hafi unnið á skíðasvæði í Bláfjöllum samhliða því. Hafi stefndi leitað til læknisins 25. nóvember 2014 „vegna afleiðinga slyss sem hann varð fyrir 06.06.2014.“ Að sögn stefnda hafi slysið orðið á þann hátt að „hann keyrði torfærumótorhjól á braut við Bolöldu“, hann hafi dottið þar „líklega á 70-80 km hraða“ og strax fengið verki í hægra hné, en ekki meiðst að öðru leyti. Hann hafi leitað á slysadeild daginn eftir slysið, en þar hafi honum verið tjáð að „það væri um það bil sólarhrings bið eftir skoðun“. Með því að stefndi hafi ekki verið sárþjáður hafi hann ákveðið „að panta sér tíma á Heilsugæslunni í Grafarvogi og var skoðaður þar einhverjum dögum síðar.“ Hann hafi þá verið „með mjög bólgið hné“ og hafi segulómunarrannsókn á því farið fram 10. september 2014. Hafi sú rannsókn verið „upprunalega metin neikvæð m.t.t. áverka.“ Stefndi hafi unnið um sumarið í stálsmiðju og við leiðsögn við laxveiðar. Hann hafi ekki misst úr vinnu vegna slyssins, en samt verið „alltaf með verki í hnénu“, sem honum hafi fundist gefa eftir. Þegar stefndi hafi komið til læknisins 25. nóvember 2014 hafi sá síðarnefndi skoðað segulómunarmyndirnar, sem teknar voru 10. september sama ár, og fundist „eins og fremra krossbandið sé slitið“. Hafi hann haft „samband við röntgenlækni í Domus Medica sem skoðar myndirnar upp á nýtt og kemur í ljós að krossbandið er greinilega slitið.“ Vegna þessa hafi stefndi gengist undir „enduruppbyggingaraðgerð“ á krossbandi í hægra hné hjá bæklunarskurðlækninum 21. janúar 2015. Stefndi hafi síðan verið í þjálfun og „allur framgangur eðlilegur“, en endurhæfing við aðstæður sem þessar tæki oft um níu mánuði til þess að sjúklingur kæmist „á sama stað og hann var fyrir slysið.“ Stefndi hafi ekki misst úr vinnu eftir slysið, en það hafi hann á hinn bóginn gert um fjögurra vikna skeið vegna aðgerðarinnar. Teldi læknirinn að stefndi myndi ná sér að fullu.

Áfrýjandi tilkynnti stefnda 25. mars 2015 að hafnað væri bótaskyldu úr lögboðinni ökutækjatryggingu sökum þess að ósönnuð væru orsakatengsl milli ætlaðs slyss stefnda og þeirra meiðsla hans, sem greint væri frá í læknisfræðilegum gögnum. Vísaði áfrýjandi sérstaklega til þess að stefndi leitaði „sannanlega ekki til læknis fyrr en 08.09.2014 eða þremur mánuðum eftir meint slys.“ Stefndi óskaði eftir því með bréfi 4. júní 2015 að áfrýjandi endurskoðaði þessa afstöðu sína á grundvelli þriggja vottorða, sem stefndi hafi aflað. Var þar í fyrsta lagi um að ræða vottorð V-kk-ef I-kk-ef J-kk-ef, sem kvaðst hafa verið með stefnda „þegar hann datt á hjólinu sínu ... í byrjun júní 2014 í Bolöldu“, en stefndi hafi „greinilega meitt sig illa í hnénu og var mjög kvalinn“ og hafi þeir haldið heim í framhaldi af því. Í öðru lagi var vottorð frá móður þáverandi kærustu stefnda, sem lýsti því að hann hafi komið á heimili hennar eftir mótorhjólaferð með vinum sínum, þar sem hann hafi dottið og meitt sig illa. Hún hafi sent stefnda á bráðamóttöku, þar hafi verið löng bið og hann því komið aftur, en hann hafi farið „nokkru seinna á Heilsugæsluna í Grafarvogi þar sem hann var skoðaður.“ Í þriðja lagi var vottorð frá manni, sem kvaðst hafa unnið með stefnda sumarið 2014, en stefndi hafi sagt honum í júní á því ári að hann hafi „dottið illa í Bolöldubrautinni við litlu kaffistofuna og meitt sig á hné.“ Hafi sést greinilega að stefndi væri meiddur, hann hafi kveinkað sér af og til og verið haltur allt sumarið. Áfrýjandi tilkynnti stefnda 25. júní 2015 að fyrri afstaða sín til bótaskyldu stæði óbreytt. Höfðaði stefndi því mál þetta 16. desember sama ár og krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda áfrýjanda vegna tjóns stefnda af völdum umferðarslyss, sem hann hafi orðið fyrir 6. júní 2014. Með hinum áfrýjaða dómi var sú krafa tekin til greina.

II

Við úrlausn málsins er þess að gæta að sem fyrr segir var lögregla ekki kvödd á vettvang slyssins, sem stefndi kveðst hafa orðið fyrir 6. júní 2014 við akstur á torfæruvélhjóli sínu við Bolöldu skammt frá Suðurlandsvegi austan við Sandskeið, en þar mun vera aðstaða fyrir svonefndar akstursíþróttir í torfærum. Eins og málið liggur fyrir virðast ekki aðrir hafa verið staddir á vettvangi en stefndi og félagi hans V-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf. Lýsing þeirra fyrir dómi á nánari atvikum að slysinu var um margt óljós, en stefndi kvað þá V-kk-þf hafa tekið hringi á akstursbraut og undir lok þess hafi hann misst stjórn á hjóli sínu á moldarhólum, dottið og fundið strax fyrir verkjum „í löpp“. Hafi hann þá ekið á um 50 til 60 km hraða á klukkustund, en eins og áður var getið hafði fyrrnefndur bæklunarskurðlæknir eftir stefnda í vottorði sínu að hraðinn hafi verið á milli 70 og 80 km á klukkustund. Ekki hefur komið fram hvar þetta hafi nákvæmlega gerst á svæðinu fyrir torfæruakstur. Skortir því mjög á að unnt sé að meta hvort stefndi hafi sýnt nægilega aðgæslu við akstur, en á það ber áfrýjandi brigður og getur ekki annar en stefndi borið af því halla. Verður jafnframt að líta til þess að gögn málsins bera ekki annað með sér en að stefndi hafi fyrst leitað til læknis vegna meiðsla, sem hann kveðst hafa hlotið í þessu slysi, rúmum þremur mánuðum síðar eða 8. september 2014, en eins og ráðið verður af áðursögðu greindi stefndi ranglega frá þessu bæði í tjónstilkynningu til áfrýjanda og frásögn, sem bæklunarskurðlæknir hafði eftir honum í vottorði sínu. Þrátt fyrir þetta báru vitni, sem stefndi leiddi fyrir dóm, að hann hafi kvartað undan verkjum og eftir atvikum gengið haltur allt frá því að atvik þetta hafi gerst. Stefndi tilkynnti ekki áfrýjanda um ætlað tjón fyrr en 2. desember 2014, þegar liðið var nærri hálft ár frá því að hann kveður slysið hafa orðið, en ekkert hefur komið fram um að hann hafi leitað á því stigi eftir lögreglurannsókn á slysinu þótt um síðir væri. Öll þessi atriði leiða af sér óvissu um hvort fullnægt sé skilyrðum fyrir bótaskyldu áfrýjanda, en fyrir því ber stefndi sönnunarbyrði.

Án tillits til þess, sem nú hefur verið getið, er til þess að líta að þegar stefndi leitaði loks til læknis 8. september 2014 var sem áður greinir haft eftir honum að hann hafi orðið fyrir slysi á vélhjóli „fyrir nokkrum mánuðum síðan“ og í tjónstilkynningu til áfrýjanda 2. desember sama ár sagði að þetta hafi gerst „ca 10. júní“. Í vottorði bæklunarskurðlæknisins var á hinn bóginn í fyrsta sinn haft eftir stefnda að slysið hafi orðið 6. júní 2014 og hefur verið byggt á því í málatilbúnaði stefnda, þar á meðal í dómkröfu hans, svo og í aðilaskýrslu hans fyrir dómi. Fyrrverandi kærasta stefnda bar fyrir dómi að hann hafi orðið fyrir slysinu 6. júní 2014, en nánar spurð um hvernig hún gæti verið fullviss um þá dagsetningu svaraði hún: „Ég man bara eftir að þetta gerðist í byrjun júní, eftir mína útskrift. Ég útskrifaðist 30. maí.“ Fyrir dómi kvað móðir hennar atvikið hafa gerst í júní 2014, en ekki minntist hún hvenær það hafi nánar verið í þeim mánuði. Faðir stefnda sagðist í vitnaskýrslu ekki muna nákvæmlega hvenær slysið hafi orðið, en stefndi hafi keypt vélhjólið í lok maí 2014 og hafi þetta gerst „fljótlega eftir það ... kannski viku síðar.“ V-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, sem var að eigin sögn og eftir framburði stefnda á vettvangi þegar slysið á að hafa orðið, sagði fyrir dómi að þetta hafi gerst 6. júní 2014, en það styddi hann við að hann væri „með Facebookfærslu þennan dag“ og hafi hann verið „bara að finna það áðan.“ Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi lagt fram svonefnda „útprentun af facebook síðu V-kk-ef I-kk-ef J-x-x“. Samkvæmt því, sem þar kemur meðal annars fram, færði V-kk-nf á þessa síðu upplýsingar 5. júní 2014 um að hann væri þá á förum frá Keflavíkurflugvelli til Palma de Mallorca á Spáni og verður ekki annað séð af öðrum færslum á síðunni en að hann hafi enn verið erlendis 17. sama mánaðar. Ekki var þar minnst á nokkuð, sem að öðru leyti gæti tengst atvikum þessa máls. Að þessu virtu getur ekki staðist að stefndi hafi orðið fyrir slysi 6. júní 2014 á þann hátt, sem hann hefur byggt á í málinu, en eftir áðurgreindum framburði fyrrverandi kærustu hans og föður verður jafnframt að miða við að það gæti heldur ekki hafa verið eftir 17. sama mánaðar. Veldur þetta ekki aðeins óvissu um hvort ætlað slys geti hafa orðið eftir að vátrygging stefnda hjá áfrýjanda tók gildi 3. júní 2014, heldur varpar þetta einnig í þeim mæli rýrð á trúverðugleika alls málatilbúnaðar stefnda að óhjákvæmilegt er að sýkna áfrýjanda af kröfu hans.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti verður látinn falla niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefnda verður látið standa óraskað, en um þann kostnað hans hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfu stefnda, S-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað stefnda skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður hans fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 700.000 krónur.