152/2003

Talið var að niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, hafi verið byggð á sjálfstæðri rannsóknarvinnu og dómarar með því farið út fyrir hlutverk sitt. Þóttu slíkir annmarkar á héraðsdómi að ekki yrði hjá því komist að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. apríl 2003. Hann krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna vatnstjóns á sumarbústað áfrýjanda á Grjóteyri „í Andakílshreppi hinum forna“ í desember 2000. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu.

Mál þetta á rætur að rekja til tjóns er varð af völdum sprunginna röra í heitavatnskerfi í sumarbústað áfrýjanda síðari hluta desember 2000. Eins og fram kemur í héraðsdómi voru dómkvaddir tveir matsmenn vegna þess vatnstjóns sem um ræðir í málinu. Eru þar raktar spurningar matsbeiðanda, sem ranglega er í héraðsdómi sagður hafa verið áfrýjandi, og svör matsmanna við þeim. Samkvæmt gögnum málsins var haldinn matsfundur að Grjóteyri 19. ágúst 2002 og könnuðu matsmenn þau gögn sem fyrir þá voru lögð. Töldu matsmenn að mestar líkur væru á því að orsök tjónsins mætti rekja til stíflu á síu í inntaki vatns í sumarbústaðnum og þar með hafi vatnsrennsli gegnum hitakerfi hússins stöðvast. Við það hafi húsið kólnað og vatnslagnir sprungið, þar á meðal inntakssía. Einnig töldu þeir að hefði bakrásarloki (slaufuloki) stíflast myndi þrýstingur í hitakerfinu hafa aukist það mikið að öryggislokar hefðu opnast og leitt vatn í niðurfall, að því tilskildu að öryggislokar væru í lagi. Hefur áfrýjandi meðal annars byggt á niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna. Stefndi hefur hins vegar vefengt niðurstöðu matsins, en hann telur að vegna bilunar í bakrásarloka hafi vatnsstreymi frá sumarbústað áfrýjanda ekki verið í lagi og ósannað sé því að tjónið megi rekja til stíflaðrar inntakssíu eða bilunar í inntaksbúnaði stefnda. Ekki var óskað eftir yfirmati til að meta þetta atriði frekar. Byggði stefndi ályktanir sínar aðallega á skýrslum G-kk-ef Þ. B-kk-ef verkstjóra hjá stefnda, G-kk-ef Á-kk-ef pípulagningameistara, er hleypti vatninu á kerfið eftir viðgerðir, og A-kk-ef H-kk-ef pípulagningameistara, er gaf stefnda álit sitt. Hinn síðastnefndi kom hvorki að viðgerðum líkt og hinir tveir, né var hann dómkvaddur til álitsgjafar og gaf hann ekki skýrslu fyrir dómi.

Héraðsdómur var skipaður tveimur sérfróðum meðdómsmönnum. Eins og fram kemur í endurritum frá þinghöldum fór dómurinn á vettvang að sumarhúsi áfrýjanda. Í héraðsdómi segir um þá vettvangsferð: „Við vettvangsgöngu skoðuðu hinir sérfróðu meðdómendur inntaksgrindina og þar á meðal öryggislokana. ... Á vettvangi lokuðu meðdómendur fyrir affallslögn á miðstöðvarkerfi hússins. Byggðist þá upp fullur þrýstingur á kerfinu að 6 kg/sm2. Þegar þeim þrýstingi var náð stöðvaðist rennslið. Öryggisventlar héldu, blésu ekki út. Er það álit hinna sérfróðu meðdómenda að annað hvort séu þeir fastir eða þeir þoli meiri þrýsting en er á aðveitukerfinu. Slaufuloki lokast ekki af óhreinindum, en dettur í lokaða stöðu ef aðstreymi til hans hættir. Hann opnast ekki þótt að honum komi vatn með þrýstingi, ef þreifirör er stíflað. Þegar svo er komið hleypir þrýstijafnari hækkuðum þrýstingi inn á kerfið, þangað til öryggislokar blása. Ef þeir eru fastir eða hærra stilltir en nemur þrýstingi veitunnar fer allur þrýstingur hennar inn á kerfið.” Á grundvelli þessarar athugunar hinna sérfróðu meðdómsmanna og með sérstakri skírskotun til ályktana þeirra tveggja í kjölfar skoðunar þeirra á vatnskerfi sumarhúss áfrýjanda, komust svo allir þrír dómararnir að þeirri niðurstöðu að mati hinna dómkvöddu matsmanna skyldi víkja til hliðar.

Af framlögðu endurriti úr þingbók er ljóst að vettvangsganga átti sér stað að loknum skýrslutökum fyrir dómi. Við þá vettvangsgöngu rannsökuðu sérfróðir meðdómsmenn hitakerfi hússins og gerðu á því sérstakar prófanir. Voru matsmenn og önnur vitni ekki kölluð aftur fyrir dóm í því skyni að þau yrðu þá spurð út í atriði, sem dómendur töldu sig hafa orðið áskynja við vettvangsskoðunina. Þá ber að hafa í huga að álit hinna sérfróðu meðdómsmanna byggðist ekki beinlínis á að bakrásarloki hafi verið bilaður, eins og stefndi hélt fram við meðferð málsins í héraði, heldur á því að öryggislokar hafi ekki virkað, en hvorki verður séð að um þessa öryggisloka sé svo nokkru nemi fjallað í skjölum málsins né að þeir hafi verið skoðaðir af matsmönnum. Var eins og áður segir heldur ekki beðið yfirmat eða matsmenn spurðir frekara álits.

Þrátt fyrir að lög heimili dómurum að hafa tiltekin afskipti af sönnunarfærslu fyrir dómi, er það meginregla að aðilar afli sönnunargagna og fari með forræði á sakarefni. Er dómurum ekki ætlað að gegna þessu hlutverki, hvorki á eigin spýtur, né eftir óskum málsaðila, sbr. 1. mgr. 44. gr. og 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er sérfróðum meðdómsmönnum ekki að lögum ætlað að bæta úr annmörkum á gagnaöflun málsaðila með því að leggja á grundvelli eigin þekkingar mat á atriði, sem viðhlítandi gögn skortir um. Af því sem að framan er rakið teljast dómarar í héraði hafa farið út fyrir hlutverk sitt með þeirri sjálfstæðu rannsóknarvinnu sem dómur var síðar byggður á. Með þessu tóku dómendur í raun að sér hlutverk sem yfirmatsmenn væru, þar sem þeir skírskotuðu í niðurstöðu sinni í til álits hinna sérfróðu meðdómsmanna. Hefði dómurinn getað neytt þess úrræðis að beina því til aðila að afla frekari gagna eða mats um frárennslisútbúnað í sumarhúsi áfrýjanda, sbr. 2. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt framangreindu eru slíkir annmarkar á héraðsdómi að ekki verður hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af meðferð málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.