352/2008

Málsaðilar deildu um greiðslu kostnaðar af heilbrigðiseftirliti í sláturhúsi með afurðum frá svínabúi S samkvæmt lögum nr. 96/1997. Í 2. mgr. 11. gr. laganna kemur fram að til að standa straum af kostnaði við heilbrigðiseftirlit kjötskoðunarlækna með sláturafurðum skuli innheimt gjald af sláturleyfishöfum af öllu innvegnu kjöti í sláturhúsi, sem renni í sérstakan sjóð í vörslu Matvælastofnunar. Í hélt því fram að heilbrigðiseftirlit með svínakjöti vegna salmonellusmits, sem gert var með tecraprófum eða strokusýnum, teldist vera viðbótareftirlit og að það félli utan við almennt eftirlit, sem kostað væri úr sjóði samkvæmt áðurnefndri 2. mgr. 11. laganna. Í byggði á reglugerð nr. 336/2005, sem sett var með heimild í áðurnefndum lögum. Í 4. gr. reglugerðarinnar kemur fram að gjaldið samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna skuli standa straum af tilteknum þáttum í heilbrigðiseftirliti sláturafurða sem taldir eru upp í greininni. Í hélt því fram að upptalningin í greininni væri tæmandi talning þeirra kostnaðarþátta sem um væri að ræða. Þar sem heilbrigðiseftirlit svínakjöts með strokusýnatöku væri ekki þar á meðal bæri S sem öðrum framleiðendum svínakjöts að standa sjálfir straum af kostnaði, sem því fylgdi. S hélt því hins vegar fram að allan kostnað við heilbrigðisskoðun afurða í sláturhúsi skyldi greiða úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997. Þessu til stuðnings vísaði S til dóms Hæstaréttar í máli nr. 213/2005 en í því máli komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að ekki væri gerður greinarmunur í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 á greiðsluskyldu úr sjóði samkvæmt þeirri grein eftir því hvort eftirlitsaðgerðir væru reglubundnar og beindust að öllum sláturafurðum eða hvort þær væru sértækar og beindust að afurðum frá einstökum býlum. Var íslenska ríkinu því gert að greiða framleiðanda svínakjöts kröfu hans vegna útlagðs kostnaðar við tecrapróf. Nokkrum mánuðum áður en dómur Hæstaréttar féll var gefin út reglugerð nr. 336/2005, þar sem sú regla var mótuð í áðurnefnda 4. gr. að einungis sérstaklega tilgreindir kostnaðarþættir við heilbrigðiseftirlit í sláturhúsi skyldu greiddir úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna. Í 2. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 336/2005 segir að hún sé sett með heimild í 3. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997. Þar kemur fram að ráðherra setur nánari ákvæði um framkvæmd eftirlits og innheimtu eftirlitsgjalds samkvæmt sömu grein laganna. Talið var að 4. gr. reglugerðarinnar fæli hvorki í sér nánari reglur um framkvæmd þess eftirlits, sem lögin kveða á um, né innheimtu eftirlitsgjalds. Þvert á móti var hún talin geyma efnisreglu, sem takmarkar greiðsluskyldu úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna og gerir þann greinarmun, sem Hæstiréttur hafði í fyrri dómi komist að niðurstöðu um að fælist ekki í lagagreininni. Samkvæmt þessu brast reglugerðina lagastoð og fór út fyrir þau svið, sem hún skyldi taka til. Synjun á greiðslu kostnaðar S vegna tecraprófa var því talin ólögmæt og var krafa S um greiðslu þess kostnaðar tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. júní 2008 og krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsaðilar deila um greiðslu kostnaðar af heilbrigðiseftirliti í sláturhúsi með afurðum frá svínabúi stefnda samkvæmt lögum nr. 96/1997 um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu og heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum með áorðnum breytingum. Í 2. mgr. 11. gr. laganna er mælt svo fyrir að til að standa straum af kostnaði við heilbrigðiseftirlit kjötskoðunarlækna með sláturafurðum skuli innheimt gjald af sláturleyfishöfum af öllu innvegnu kjöti í sláturhúsi, sem renni í sérstakan sjóð í vörslu Matvælastofnunar. Þetta eftirlitsgjald miðist við raunkostnað, sem síðan er skilgreindur sem tiltekin fjárhæð fyrir hvert kíló kjöts af einstökum tegundum sláturdýra. Áfrýjandi telur að heilbrigðiseftirlit með svínakjöti vegna salmonellusmits, sem gert er með svonefndum tecraprófum eða stroksýnum, teljist vera viðbótareftirlit og að það falli utan við almennt eftirlit, sem kostað sé úr sjóði samkvæmt áðurnefndri 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997. Vísar hann um það til reglugerðar nr. 336/2005 um innheimtu gjalds vegna heilbrigðiseftirlits með sláturafurðum, sem sett hafi verið með heimild í áðurnefndum lögum. Í 4. gr. hennar segi að gjald samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna skuli „standa straum af eftirtöldum þáttum í heilbrigðiseftirliti sláturafurða“, og í sömu grein sé síðan tæmandi upptalning þeirra kostnaðarþátta, sem um sé að ræða. Prófun á heilbrigði svínakjöts með stroksýnatöku sé þar ekki meðtalin og því beri stefnda sem öðrum framleiðendum svínakjöts að standa sjálfur straum af kostnaði, sem því fylgir.

Stefndi byggir kröfu sína á því að allan kostnað við heilbrigðisskoðun afurða í sláturhúsi skuli greiða úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997. Sú aðferð áfrýjanda fái ekki staðist að greina á milli annars vegar þess, sem hann nefni almennt eftirlit, og greiða skuli fyrir úr sjóðnum, og hins vegar sérstaks eftirlits eða viðbótareftirlits, sem falli þar utan við og framleiðendur skuli greiða beint til þeirra sem annist eftirlitið. Orðalag lagaákvæðisins gefi ekki færi á slíkri skýringu og ótvírætt hafi verið stefnt að því með löggjöfinni að girða fyrir að framleiðendur greiði kostnað beint til þeirra, sem sjái um eftirlitið, heldur skuli opinberir aðilar annast greiðsluna. Þessu til stuðnings vísar hann jafnframt til dóms Hæstaréttar í máli nr. 213/2005 í dómasafni réttarins 2005, bls. 4131. Kveðst hann hafa greitt samtals þrjátíu reikninga, sem hann leitar endurgreiðslu á með málsókn sinni. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu, en deilt er um upphafstíma dráttarvaxta.

II

Í því máli, sem leyst var úr með áðurnefndum dómi Hæstaréttar, var ágreiningsefnið sams konar og er í þessu máli, en þar hafði framleiðanda svínakjöts verið gert að greiða sjálfur kostnað af tecraprófum í sláturhúsi. Í hinu fyrra máli komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að ekki væri gerður greinarmunur í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 á greiðsluskyldu úr sjóði samkvæmt þeirri grein eftir því hvort eftirlitsaðgerðir væru reglubundnar og beindust að öllum sláturafurðum eða hvort þær væru sértækar og beindust að afurðum frá einstökum býlum. Var áfrýjanda gert að greiða gagnaðila sínum í málinu kröfu hans vegna útlagðs kostnaðar við tecrapróf. Þegar atvik þess máls urðu var lagaákvæðið eins og það er nú að því leyti, sem þýðingu hefur fyrir úrslit þessa máls. Nokkrum mánuðum áður en dómur Hæstaréttar féll gaf áfrýjandi út fyrrnefnda reglugerð nr. 336/2005, þar sem sú regla var mótuð í 4. gr. að einungis sérstaklega tilgreindir kostnaðarþættir við heilbrigðiseftirlit í sláturhúsi skyldu greiddir úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna. Í samræmi við það hefur stefndi þurft að greiða sjálfur þann kostnað, sem ágreiningur aðilanna snýst um.

Í 2. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 336/2005 segir að hún sé sett með heimild í 3. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997, en samkvæmt því ákvæði setur ráðherra nánari ákvæði um framkvæmd eftirlits og innheimtu eftirlitsgjalds samkvæmt sömu grein laganna. Inntak 4. gr. reglugerðarinnar felur hvorki í sér nánari reglur um framkvæmd þess eftirlits, sem lögin kveða á um, né innheimtu eftirlitsgjalds. Þvert á móti hefur hún að geyma efnisreglu, sem takmarkar greiðsluskyldu úr sjóði samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna og gerir einmitt þann greinarmun, sem Hæstiréttur hefur í fyrri dómi komist að niðurstöðu um að felist ekki í lagagreininni. Ráðherra brast heimild til að breyta efni laganna líkt og gert var með 4. gr. reglugerðarinnar og fór út fyrir þau svið, sem reglugerð skyldi taka til. Synjun á greiðslu kostnaðar stefnda af áðurnefndu heilbrigðiseftirliti með tecraprófunum var því ólögmæt og verður krafa hans um greiðslu þessa kostnaðar tekin til greina.

Útgjöld stefnda, sem um ræðir í málinu, féllu til á tímabilinu frá 13. maí 2005 til 19. mars 2007. Með bréfi 1. febrúar 2006 krafði hann áfrýjanda um greiðslu þess hluta kostnaðarins, sem þá var orðinn. Krafa stefnda verður samkvæmt því tekin til greina með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá eindaga hvers reiknings frá 13. maí 2005 til 1. mars 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi af höfuðstól kröfunnar, eins og hún stóð þá, og eindaga einstakra reikninga eftir það til greiðsludags.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefnda, Stjörnugrís hf., 2.384.316 krónur með almennum vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 31.356 krónum frá 13. maí 2005 til 15. sama mánaðar, af 228.035 krónum frá þeim degi til 15. júní sama árs, af 232.952 krónum frá þeim degi til 29. sama mánaðar, af 242.600 krónum frá þeim degi til 15. júlí sama árs, af 338.480 krónum frá þeim degi til 15. ágúst sama árs, af 412.234 krónum frá þeim degi til 10. september sama árs, af 472.534 krónum frá þeim degi til 15. sama mánaðar, af 574.331 krónu frá þeim degi til 15. október sama árs, af 677.586 krónum frá þeim degi til 15. nóvember sama árs, af 753.798 krónum frá þeim degi til 15. desember sama árs, af 1.034.886 krónum frá þeim degi til 15. janúar 2006, af 1.196.386 krónur frá þeim degi til 22. sama mánaðar, af 1.198.826 krónum frá þeim degi til 1. mars sama árs, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 1.198.826 krónum frá þeim degi til 14. sama mánaðar, af 1.206.146 krónum frá þeim degi til 15. sama mánaðar, af 1.388.618 krónum frá þeim degi til 15. apríl sama árs, af 1.493.944 krónum frá þeim degi til 15. maí sama árs, af 1.577.584 krónum frá þeim degi til 15. júní sama árs, af 1.785.137 krónum frá þeim degi til 15. júlí sama árs, af 1.873.886 krónum frá þeim degi til 15. ágúst sama árs, af 2.017.457 krónum frá þeim degi til 15. september sama árs, af 2.170.600 krónum frá þeim degi til 4. október sama árs, af 2.173.040 krónum frá þeim degi til 15. sama mánaðar, af 2.240.040 krónum frá þeim degi til 15. nóvember sama árs, af 2.329.372 krónum frá þeim degi til 7. mars 2007, af 2.356.844 krónum frá þeim degi til 19. sama mánaðar, en af 2.384.316 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.