618/2006

P hóf störf hjá G árið 1984. Hún krafðist greiðslu orlofs á fasta yfirvinnu fyrir árin 2000 til og með 2005. G reisti kröfu sína um sýknu á því að P hefði fengið greidd án vinnuframlags jafnhá mánaðarlaun á orlofstímabili og með þeim hætti uppfyllt skyldu sína um greiðslu orlofs samkvæmt 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof. Í tilefni af dómi Hæstaréttar í máli nr. 473/1999 frá 11. maí 2000 sendi Samband íslenskra sveitarfélaga erindi 20. júní 2000 til meðal annars G þar sem kom fram að nauðsynlegt væri að það kæmi skýrt fram í samningi um fasta yfirvinnu að með greiðslu hennar í 12 mánuði væri orlof innifalið í greiðslunum. Ráðningarsamningur P og G var endurnýjaður 7. apríl 2004 og greiðsla vegna yfirvinnu P þar tilgreind 50 fastir yfirvinnutímar á mánuði. Í dómi Hæstaréttar sagði að sönnunarbyrðin um að tekið hefði verið tillit til orlofs á fasta yfirvinnu í ráðningarsamningi aðila hvíldi á áfrýjanda, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar. Þar sem ekkert væri kveðið á um orlof P ofan á fasta yfirvinnutíma hennar, hvorki á launaseðlum né í umræddum ráðningarsamningum yrði að fallist á með P að ekki hefði verið tekið tillit til orlofs á fasta yfirvinnu í ráðningarsamningum aðila. Var því fallist á kröfu P þó með þeirri takmörkun að krafa hennar um greiðslu orlofs fyrir 1. maí 2001 var talin fyrnd, sbr. 1. töluliður 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda og 3. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. desember 2006. Mál þetta var fyrst flutt fyrir þremur dómurum og tekið til dóms 30. maí 2007. Það var síðan endurupptekið og flutt á ný 25. janúar 2008. Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram réði áfrýjandi stefndu árið 1984 forstöðumann leikskólans í Grindavík. Árið 1991 gerði áfrýjandi nýjan ráðningarsamning við stefndu og var þá tekið inn í samninginn nýtt ákvæði um að hún fengi greidda 30 fasta yfirvinnutíma mánaðarlega. Þeim tímum mun hafa verið fjölgað í 40 á árinu 1996 og í 50 árið 1999. Ráðningarsamningurinn var endurnýjaður 7. apríl 2004 og voru fastar yfirvinnustundir enn 50 talsins. Fram kemur á launaseðlum stefndu að greiðslur vegna fastrar yfirvinnu voru inntar af hendi mánaðarlega alla mánuði ársins.

Með bréfi 20. júní 2000 sendi Samband íslenskra sveitarfélaga erindi til „allra sveitarfélaga”, þar á meðal áfrýjanda. Tilefnið var dómur Hæstaréttar í máli nr. 473/1999 frá 11. maí 2000, en í því máli var fallist á kröfu starfsmanns tiltekins sveitarfélags um greiðslu orlofs á fasta yfirvinnu hans. Í bréfinu segir meðal annars: „Niðurstaða Hæstaréttar var sú að talið var ósannað að aðilar hefðu samið svo um að orlofslaun væru innifalin í greiðslum fyrir yfirvinnu. ... Það má hins vegar læra af þessum dómi að nauðsynlegt er að það komi skýrt fram í samningi um fasta yfirvinnu að með greiðslu hennar í 12 mánuði sé orlof innifalið í greiðslunum svo komast megi hjá málaferlum sem þessum. Niðurstaða undirritaðs er því sú að dómur þessi hafi ekki almennt fordæmisgildi gagnvart öðrum sem svipað er ástatt um. Hins vegar er ljóst að allar líkur eru á því að sönnunarbyrði í þessum efnum hvíli á vinnuveitanda og því mikilvægt að þeir tryggi sér sönnun um þetta efni með skýrum ákvæðum í ráðningarsamningum.” Eins og fyrr segir var ráðningarsamningur áfrýjanda endurnýjaður 7. apríl 2004 og greiðsla vegna yfirvinnu stefndu þar tilgreind 50 fastir yfirvinnutímar á mánuði. Ekkert var þar fjallað um hvernig fara skyldi með greiðslu orlofs af föstu yfirvinnunni og það þrátt fyrir tilmæli í fyrrgreindu bréfi til áfrýjanda 20. júní 2000.

Áfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu á því að stefnda hafi fengið greidd án vinnuframlags jafnhá mánaðarlaun á orlofstímabili og með þeim hætti uppfyllt skyldu sína um greiðslu orlofs samkvæmt 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof. Með hinum mánaðarlegu föstu yfirvinnutímum hafi hann meira að segja greitt stefndu umfram þá skyldu, sem á árinu 2004 hafi numið 14.121 krónu. Fjármálastjóri áfrýjanda sagði aðspurður fyrir dómi um hvernig orlofsgreiðslu væri háttað á fasta yfirvinnu stefndu og annarra yfirmanna áfrýjanda að hún væri greidd „jafnhliða dagvinnukaupi í orlofi, sem sagt yfirvinnan sem greidd er í orlofi er orlofsgreiðsla.“ Áfrýjandi byggir kröfu sína jafnframt á því að stefnda hafi lýst því yfir að ekki væri um hreina launauppbót á launagreiðslur að ræða, heldur ynni hún því sem næst 50 yfirvinnustundir á mánuði. Er þessu til stuðnings vísað til minnisblaðs af fundi stefndu og forsvarsmanna áfrýjanda 17. maí 2005 um ágreiningsefni máls þessa, en þar segir meðal annars: „Fram kom í máli P-kvk-ef að hún teldi sig vera skila allt að 50 klst. á mánuði í yfirvinnu, hún liti þannig ekki á föstu yfirvinnuna sem kaupauka. Jafnframt kom fram hjá P-kvk-þgf að hún hefur þurft að sinna verkefnum þrátt fyrir að vera í orlofi. (Ekki kom fram að hún teldi þau verk vera sinnt í yfirvinnu). P-kvk-nf ósammála.” Fyrir dómi sagðist stefnda alltaf hafa litið á föstu mánaðarlegu yfirvinnugreiðslurnar sem fyrirkomulagsatriði og að hluta til væri um að ræða laun vegna stjórnunarstarfa hennar og að þeim væri dreift á 12 mánuði. Ekki hafi verið fylgst með því hversu mikla yfirvinnu hún hafi innt af hendi. Í starfslýsingu í ráðningarsamningi hennar og áfrýjanda frá 21. janúar 1991 kemur meðal annars fram að hún skuli hafa eftirlit með nafngreindu dagmæðraheimili og vera félagsmálafulltrúa innan handar í öðru dagmæðraeftirliti.

Þegar framangreint er virt þykir í ljós leitt að í ráðningarsamningi áfrýjanda og stefndu 7. apríl 2004 hafi falist samkomulag um fasta yfirvinnutíma óháða vinnuframlagi stefndu, enda hefur sú skýring stoð í orðalagi samningsins. Ummæli sem eftir henni eru skráð á áðurnefndum fundi með forsvarsmönnum áfrýjanda breyta hér engu. Sönnunarbyrðin um að tekið hafi verið tillit til orlofs á fasta yfirvinnu í ráðningarsamningum aðila hvílir á áfrýjanda, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 473/1999 frá 11. maí 2000. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987 skulu orlofslaun reiknast af heildarlaunum og sérstaklega skráð á launaseðli. Þar sem ekkert var kveðið á um orlof stefndu ofan á fasta yfirvinnutíma hennar, hvorki á launaseðlum né í umræddum ráðningarsamningum, og það þrátt fyrir sérstök tilmæli til áfrýjanda um það í áðurnefndu bréfi 20. júní 2000, verður fallist á með stefndu að ekki hafi verið tekið tillit til orlofs á fasta yfirvinnu í ráðningarsamningum aðila sem hér eru til umfjöllunar. Ekki er lengur umdeilt að hlutfall orlofs af launum hennar skuli vera 13,04%.

Áfrýjandi ber fyrir sig tómlæti stefndu við að halda fram rétti sínum. Því er ómótmælt að stefnda hafi leitað til launafulltrúa áfrýjanda eftir að dómur Hæstaréttar í máli nr. 473/1999 gekk 11. maí 2000. Kveðst hún hafa fengið þau svör að sá dómur breytti engu fyrir hana og hún tekið það trúanlegt. Eftir áðurnefndan fund með forsvarsmönnum áfrýjanda 17. maí 2005 sendi stefnda áfrýjanda bréf 20. júní 2005 og krafðist greiðslu orlofs vegna fastrar yfirvinnu. Þeirri kröfu var hafnað 22. september 2005. Í kjölfarið höfðaði stefnda mál þetta á hendur áfrýjanda. Jafnvel þó að nokkur tími hafi liðið áður en hún hafðist nokkuð að verður ekki talið að hún hafi fyrirgert launakröfu sinni á hendur áfrýjanda.

Áfrýjandi reisir varakröfu sína á því að kröfur áfrýjanda sem eru eldri en frá janúar 2002 séu fyrndar með vísan til 14. gr. laga nr. 30/1987, en þar segir að kröfur samkvæmt lögunum fyrnist eftir sömu reglum og kaupkröfur samkvæmt lögum nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Stefnda fellst á niðurstöðu héraðsdóms þess efnis að kröfur hennar fram til 1. maí 2000 séu fyrndar, en mótmælir þeim skilningi áfrýjanda að kröfur eftir það tímamark séu fyrndar. Óumdeilt er að fyrning var rofin með birtingu stefnu 24. janúar 2006. Fyrningarfrestur kaupkrafna er fjögur ár samkvæmt 1. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905. Eftir 3. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987 skulu áunnin orlofslaun greidd næsta virkan dag fyrir töku orlofs og greiðast miðað við dagvinnutímakaup starfsmanns frá upphafi orlofsárs vegna þess greiðslutímabils. Þó er heimilt eftir 4. mgr. ákvæðisins að semja svo um að tilteknum skilyrðum uppfylltum að orlof sé greitt þeim starfsmönnum sem fá greidd laun mánaðarlega á sama tíma og reglubundnar launagreiðslur eða að orlofsgreiðslur verði jafnharðan lagðar á sérstaka orlofsreikninga. Verður samkvæmt meginreglu 3. mgr. 7. gr. laganna að telja að vangreidd orlofslaun hafi fallið í gjalddaga í lok næsta orlofsárs eftir að krafa stofnaðist. Eru kröfur hennar fyrir 1. maí 2001 því fyrndar. Verður áfrýjandi samkvæmt því dæmdur til að greiða stefndu 744.197 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Grindavíkurbær, greiði stefndu, P-kvk-þgf B-kvk-þgf, 744.197 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 117.495 krónum frá 30. apríl 2002 til 30. apríl 2003, en af 278.326 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2004, en af 443.982 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2005, en af 619.980 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2006, en af 744.197 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefndu 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.