252/2005

Skipið F, sem var í eigu og útgerð Í ehf., varð vélarvana og kom B, skip í eigu L hf., því til aðstoðar. Aðilar deildu um ákvörðun björgunarlauna. Ekki var fallist á mótmæli Í við því að matsgerð sem L aflaði eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefði þýðingu fyrir málið. Talið var að F hafi þegar verið statt í yfirvofandi hættu þegar skelplógsbarki skipsins fór í skrúfuna og það varð vélarvana um 1,2 mílu frá landi, og að hættan hafi síðan aukist að mun, þegar stjórnborðsakkerið slitnaði frá skipinu og skipið rak enn nær landi. Var samkvæmt þessu fallist á með L að við ákvörðun björgunarlauna skyldi fara eftir ákvæðum 1. mgr. 168. gr. siglingalaga og að 2. mgr. greinarinnar kæmi ekki til álita við þá ákvörðun. Aðila greindi ekki á um að skipverjar B hafi brugðist skjótt við hjálparbeiðni F og undirbúið aðgerðir sínar vel, sem og að björgunin hafi heppnast eins og best varð á kosið. Var fjárhæð björgunarlauna ákvörðuð með hliðsjón af þessu, sem og verðmæti F. Þá var staðfestur sjóveðréttur í F til tryggingar dæmdum fjárhæðum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. júní 2005. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 72.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2003 til greiðsludags, allt að frádregnum 8.700.000 krónum sem greiddar voru 8. september 2004. Jafnframt krefst hann þess að staðfestur verði sjóveðréttur áfrýjanda í skipi stefnda, Fossá ÞH 362, til tryggingar dæmdum fjárhæðum. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. hefur verið stefnt til réttargæslu. Réttargæslustefndi gerir ekki kröfur fyrir Hæstarétti.

Fyrir liggur í málinu að áfrýjandi, Langanes hf., er eigandi og gerir út Björgu Jónsdóttur ÞH 321 og stefndi, Íslenskur kúfiskur ehf., á og gerir út Fossá ÞH 362.

Áfrýjandi telur sig geta höfðað mál þetta án aðildar áhafnar Bjargar Jónsdóttur ÞH 321 og vísar um það til 4. mgr. 170 gr. c. og til hliðsjónar 170. gr. f. siglingalaga nr. 34/1985, sbr 9. gr. laga nr. 133/1998. Stefndi hefur fyrir sitt leyti ekki gert athugasemdir við þetta. Er fallist á þessi sjónarmið áfrýjanda, sbr. fordæmi Hæstaréttar sem að þessu lúta.

I.

Að beiðni áfrýjanda voru 27. maí 2005 dómkvaddir í Héraðsdómi Reykjavíkur matsmennirnir D-kk-nf G-kk-nf F-kk-nf skipatæknifræðingur og B-kk-nf H-kk-nf skipaverkfræðingur til að láta í té mat á eftirtöldum atriðum:

,,Hvaða sjónarmið búi að baki hönnun akkera á skipum og hvort þau séu hönnuð eða gefin út fyrir að geta virkað sem „björgunartæki“ við aðstæður eins og þær sem Fossá ÞH lenti í þann 7.10.2003.

Hvað leið langur tími frá því að fyrra akkeri var kastað þar til akkerisvírinn slitnaði?

Að matsmenn lýsi styrk og eiginleikum akkerisvíra Fossár ÞH og leggi mat á það hverjar líkur hafi verið til þess að seinni akkerisvírinn hefði brostið, m.a. hvaða áhrif 2 klst. lengri bið eftir hjálp hefði haft á líkur þess að akkerisvírinn brysti.

Að matsmenn meti og lýsi áhrifum þess ef seinni akkerisvír hefði brostið og skelplóg skipsins hefði verið kastað. Er þess óskað að matsmenn leggi mat á og lýsi líklegri þróun atvika í því tilfelli, s.s. líkur á því að skelplógurinn næði festu, líkur til þess að skipið hefði snúist og hver áhrif slíkur snúningur hefði haft á sjófærni þess eða rekkraft, hvort líklegt hafi verið að festingar í plógnum hefðu haldið við þessar aðstæður o.s.frv.

Að matsmenn leggi mat á það hvort skipið hefði getað legið fyrir skelplógnum og þá hve lengi.

Að matsmenn leggi mat á það hvort og hve lengi skipið Fossá ÞH hefði verið að reka á land miðað við að það hefði slitnað upp og rekið án þess að hafa akkeri eða skelplóginn úti, miðað við upplýsingar um áætlað sjólag og vindátt á björgunarstaðnum, á tímabilinu frá kl. 20:00 til 24:00, reiknað fyrir hverja heila klukkustund á tímabilinu, þ.e. fyrir kl. 20, 21, 22, 23 og 24.“

Matsmenn skiluðu matsgerð ásamt ýmsum fylgigögnum, sem þeir kváðust hafa nýtt við matið, 15. september 2005. Í matsgerðinni gera þeir grein fyrir aðferðum sínum, þar á meðal við að áætla styrk akkerisvíra Fossár ÞH 362 og átak sem á þá lagðist meðan þeir héldu skipinu. Notuðust þeir meðal annars við samtímaupplýsingar um staðsetningu og feril Fossár ÞH 362 á sjónum frá því skipið varð vélarvana um kl. 18.30 hinn 7. október 2003 og þar til Björg Jónsdóttir ÞH 321 tók það í tog um kl. 23 um kvöldið, upplýsingar um vindhraða og vindstefnu á næstu veðurathugunarstöð á sama tímabili, sjávardýpt á staðnum og hönnun og fyrirkomulag akkerisfestinga sem og skelplógs um borð í Fossá ÞH 362. Í lokakafla matsgerðarinnar eru niðurstöður matsmanna dregnar saman á eftirfarandi hátt:

,,Það eru mjög miklar líkur á því að BB akkerisvír skipsins hefði brostið innan nokkurra mínútna, ef skipinu hefði ekki verið bjargað á þessum tíma.

Ef skelplógurinn hefði náð botnfestu, sem ógerningur er að segja til um, þá hefði skipið getað legið fyrir honum í einhvern tíma, ef allt hefði verið lokað vatnsþétt um borð, eða þar til að tógið hafi náð að nuddast það mikið að það hefði minnkað brotþol tógsins nægjanlega til að það hefur brostið.

Hversu langan tíma þetta hefði tekið, er ekki hægt að segja til um.

Með hliðsjón af framangreindum útreikningum er það okkar mat, að m/s Fossá ÞH var í mjög alvarlegri hættu að reka upp í fjöru er umrætt atvik átti sér stað.“

Matsmenn komu fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur 21. september 2005, staðfestu matsgerð sína og svöruðu spurningum málsaðila um efni hennar.

II.

Stefndi hefur mótmælt því, að fyrrgreind matsgerð hafi þýðingu fyrir málið. Fullt tilefni hafi verið fyrir áfrýjanda að afla hennar strax og varnir stefnda voru komnar fram í héraði, þar sem þá hafi legið fyrir að ágreiningur væri með aðilum um þau atriði sem metin hafi verið. Óeðlilegt sé að afla matsgerðar eftir að dómur sé kveðinn upp í héraði. Þar hafi tveir sérfróðir meðdómendur setið í dómi, sem tekið hafi afstöðu til þeirra sérfræðilegu álitaefna sem áfrýjandi óskaði mats á eftir að héraðsdómur var kveðinn upp og þeim því ekki gefist færi á að fjalla um matsgerðina og taka afstöðu til hennar. Mótmælir stefndi því að til matsgerðarinnar verði litið við úrlausn málsins.

Áfrýjandi telur á hinn bóginn, að sér hafi ekki gefist tilefni til að óska dómkvaðningar matsmanna fyrr en eftir að héraðsdómur gekk. Í forsendum hans hafi falist úrlausnir um sönnunaratriði áfrýjanda í óhag, sem hann hafi talið stefnda bera sönnunarbyrði um, það er að segja um að skip stefnda hefði getað komist af án utanaðkomandi hjálpar við þær aðstæður sem það var komið í. Þá hafi meðdómendur í héraði ekki haft sérfræðiþekkingu til að geta tekið þá afstöðu um þessi efni sem þar hafi komið fram, en þeir séu báðir menntaðir sem stýrimenn.

Í matsgerðinni er meðal annars gefið sérfræðilegt álit á atriðum sem skipta máli við mat á þeirri hættu sem Fossá ÞH 362 var statt í, þegar B-kvk-nf J-kvk-nf ÞH 321 veitti henni þá aðstoð sem málið greinir, en aðila greinir á um hvort telja beri að þessi hætta hafi verið yfirvofandi í skilningi 2. mgr. 168. gr. siglingalaga, sbr. 6. gr. laga nr. 133/1998. Engin lagaákvæði meina málsaðila að færa fram fyrir Hæstarétti ný sönnunargögn sem snerta málsástæður sem byggt hefur verið á í héraðsdómi. Kemur til athugunar Hæstaréttar, hvort og þá að hvaða leyti umrætt mat skiptir máli, þegar leyst er úr þessum ágreiningi málsaðila.

III.

Í málinu liggur fyrir að Fossá ÞH 362 var aðeins 1,2 sjómílu frá landi, þegar skelplógsbarkinn fór í skrúfuna og skipið varð vélarvana. Vindur var 10-15 metrar á sekúndu og stóð að landi og allmikill öldugangur. Er það mat dómsins að skipið hafi þegar verið statt í yfirvofandi hættu þegar þetta gerðist á þessum stað og við þessar aðstæður, og að hættan hafi síðan aukist að mun, þegar stjórnborðsakkerið slitnaði frá skipinu um kl. 20. Er óumdeilt að skipið hafi þá rekið um 0,4 sjómílur í átt til lands þegar bakborðsakkerið náði að stöðva rek þess, þannig að það var þá statt aðeins 0,8 sjómílur frá landi. Engin vissa liggur fyrir í málinu um að bakborðsakkerið hefði náð að halda skipinu áfram og heldur ekki að skelplógurinn hefði getað náð nægilegri festu til að halda skipinu, þó að skipverjar hafi verið búnir að festa hann við polla og verið tilbúnir að sleppa honum fyrir borð ef festingin í síðara akkerið hefði gefið sig. Samkvæmt þessu er fallist á það með áfrýjanda, að við ákvörðun björgunarlauna skuli fara eftir ákvæðum 1. mgr. 168 gr. siglingalaga og að 2. mgr. greinarinnar komi ekki til álita við þá ákvörðun.

IV.

Aðila greinir ekki á um, að skipverjar Bjargar Jónsdóttur ÞH 321 brugðust skjótt við hjálparbeiðni frá stefnda og undirbjuggu aðgerðir sínar vel meðan á siglingunni að Fossá ÞH 362 stóð. Vinnubrögð þeirra á staðnum voru markviss, tóku stuttan tíma og heppnuðust eins og best verður á kosið. Þá lögðu þeir skip sitt í nokkra hættu einkum er þeir unnu að því að koma dráttartógi milli skipanna svo skammt undan landi og við þau veðurskilyrði sem á staðnum voru. Þegar litið er til þessara atriða og einnig höfð hliðsjón af verðmæti Fossár ÞH 362, sem aðilar eru sammála um að hafi numið 290.000.000 krónum, þykja björgunarlaun áfrýjanda hæfilega ákveðin 30.000.000 krónur. Frá þeirri fjárhæð dragast 8.700.000 krónur, sem réttargæslustefndi greiddi áfrýjanda 8. september 2004.

Rétt er með vísan til 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 að krafa áfrýjanda beri dráttarvexti frá því málið var höfðað 24. maí 2004 en þá var fullreynt að ekki næðist samkomulag um fjárhæð björgunarlauna.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun hans hefur verið tekið tillit til þess kostnaðar sem áfrýjandi hafði af öflun fyrrgreindrar matsgerðar 1.498.000 krónur.

Samkvæmt 4. tl. 1. mgr. 197. gr. siglingalaga verður staðfestur sjóveðréttur í Fossá ÞH 362 til tryggingar dæmdum fjárhæðum.

Dómsorð:

Stefndi, Íslenskur kúfiskur ehf., greiði áfrýjanda, Langanesi hf., 30.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. maí 2004 til greiðsludags, allt að frádreginni 8.700.000 króna innborgun 8. september 2004.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 3.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Staðfestur er sjóveðréttur í Fossá ÞH 362 til tryggingar dæmdum fjárhæðum.