136/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var tveimur beiðnum B hf. um dómkvaðningu matsmanns. Með matsgerðunum hugðist B hf. sýna fram á hvernig staðið hefði verið að efndum skuldbindinga samkvæmt lánssamningi sem félagið hafði gert við LÍ hf. Í málinu krafðist B hf. viðurkenningar á því að umrætt lán hefði verið í íslenskum krónum og gengistryggt með ólögmætum hætti. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómaframkvæmd réttarins hefði því verið slegið föstu að lög stæðu ekki í vegi fyrir því að fjármálafyrirtæki veittu innlendum aðilum lán í erlendum gjaldmiðli, en á hinn bóginn væri óheimilt samkvæmt 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 að veita lán í íslenskum krónum með skilmála um gengistryggingu. Þegar leyst hafi verið úr því í einstökum tilvikum hvort um erlent lán hafi verið að ræða, hafi fyrst og fremst verið litið til forms og meginefnis samnings um það og þá einkum hvernig sjálf skuldbindingin væri tilgreind í lánssamningnum, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar í máli nr. 551/2011. Væri skuldbindingin tilgreind með fjárhæð í erlendum gjaldmiðli hefði verið lagt til grundvallar að orðalag skuldbindingarinnar nægði eitt og sér til að ráða úrslitum og þyrfti þá hvorki að líta til þess hvernig ráðgert hefði verið í samningi að skyldur aðila skyldu efndar né hvernig efndir þeirra hefðu orðið í raun, sbr. m.a. dóm réttarins í máli nr. 187/2014. Í umræddum lánssamningi voru skuldbindingarnar skýrlega tilgreindar með fjárhæðum í erlendum gjaldmiðlum. Sönnun sem B hf. vildi færa með matsgerðunum um efndir lánssamningsins gat því engu breytt við úrlausn málsins. Með vísan til 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. febrúar 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 1. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. febrúar 2016, þar sem hafnað var tveimur beiðnum sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðnar dómkvaðningar fari fram. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins gerði sóknaraðili samning 28. apríl 2006 við Landsbanka Íslands hf. um „fjölmyntalán til 5 ára að jafnvirði í neðanskráðum myntum: USD 4.026.966,43 JPY 459.611.065 CHF 4.678.395,02 EUR 4.014.700,09 GBP 3.988.476,37“, svo sem sagði í meginmáli samningsins, en fjárhæð lánsins var tilgreind á sama hátt á forsíðu hans. Í honum var kveðið á um að skuld sóknaraðila bæri svonefnda LIBOR vexti með 1,95% álagi og skyldu þeir greiðast á þriggja mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. ágúst 2006, en höfuðstól skuldarinnar átti að greiða í einu lagi 1. maí 2011. Þá var tekið fram í samningnum að sóknaraðili ætti að „greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga“ ef hann stæði skil á greiðslum í íslenskum krónum.

Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Í framhaldi af því tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun 9. sama mánaðar um ráðstöfun tiltekinna eigna og skuldbindinga félagsins til varnaraðila og er ekki ágreiningur um að réttindi samkvæmt framangreindum lánssamningi hafi á þann hátt komist í eigu hans. Eins og málið liggur fyrir Hæstarétti verður ekki annað séð en að sóknaraðili hafi bæði fyrir og eftir þessi aðilaskipti að samningnum staðið í skilum á greiðslu vaxta af skuld sinni, en höfuðstól hennar mun hann hafa greitt í einu lagi 29. júlí 2011.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta gegn varnaraðila 22. júní 2015 og krefst þess að viðurkennt verði að lán samkvæmt samningnum frá 28. apríl 2006 hafi verið „bundið ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.“ Varnaraðili krefst sýknu af þeirri kröfu. Í þinghaldi 10. nóvember 2015 lagði sóknaraðili fram tvær beiðnir um dómkvaðningu matsmanns, annars vegar manns með „þekkingu á bankaviðskiptum, greiðslumiðlun milli landa, uppgjörum í innlendum greiðslukerfum og raunverulegri framkvæmd hreyfinga í bankaviðskiptum innan banka og milli banka“ til að gefa svör við fjórum tilgreindum spurningum og hins vegar manns, sem væri sérfróður um bókhald og reikningsskil viðskiptabanka, til að svara tveimur spurningum. Spurningar þessar eru teknar orðrétt upp í hinum kærða úrskurði, en samkvæmt matsbeiðnum sóknaraðila hyggst hann með matsgerðunum afla sönnunar um að erlendur gjaldeyrir hafi í raun ekki skipt um hendur í viðskiptum á grundvelli lánssamningsins, hvorki við útborgun lánsins né greiðslu vaxta af því og höfuðstóls þess.

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur ítrekað verið slegið föstu að lög standi því ekki í vegi að fjármálafyrirtæki hér á landi veiti innlendum aðila lán í erlendum gjaldmiðli, en óheimilt sé á hinn bóginn samkvæmt 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 að veita lán í íslenskum krónum með þeim skilmála að höfuðstóll þess taki breytingum í samræmi við gengi erlends gjaldmiðils. Þegar leyst hefur verið úr því í einstökum tilvikum hvort um sé að ræða lán í erlendum gjaldmiðli, sem heimilt er að veita samkvæmt framansögðu, hefur fyrst og fremst verið litið til forms og meginefnis samnings um það og þá einkum hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í honum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 23. nóvember 2011 í máli nr. 551/2011. Sé skuldbinding tilgreind með fjárhæð í erlendum gjaldmiðli hefur verið lagt til grundvallar að orðalag skuldbindingarinnar nægi eitt og sér til að ráða úrslitum og þurfi þá hvorki að líta til þess hvernig ráðgert hafi verið í samningi að skyldur aðilanna yrðu efndar né hvernig efndir þeirra hafi orðið í raun, sbr. meðal annars dóm réttarins 26. mars 2014 í máli nr. 187/2014.

Í lánssamningi sóknaraðila við Landsbanka Íslands hf. 28. apríl 2006 var lánið skýrlega tilgreint með fjárhæðum í erlendum gjaldmiðlum. Sönnun sem sóknaraðili vill færa með matsgerðum dómkvaddra manna um hvernig í raun hafi verið staðið að efndum skuldbindinga eftir lánssamningnum getur samkvæmt framansögðu engu breytt við úrlausn málsins. Með vísan til 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en við ákvörðun hans er litið til þess að samhliða máli þessu eru rekin tvö önnur milli sömu aðila um samkynja ágreining.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Brim hf., greiði varnaraðila, Landsbankanum hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.