239/2014

SM, SÍ, ST og FH beiddust þess að lagt yrði lögbann við því að F hf. veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir F hf. að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir F hf. að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumanns var lögbannskröfunni hafnað, en SM, SÍ, ST og FH báru ágreining um ákvörðunina undir héraðsdóm, sem vísaði málinu frá með hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð að því er varðaði SM, SÍ og FH sökum þess að þau hefðu ekki löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972, þar sem líta yrði svo á að einungis höfundarréttarsamtök sem hlotið hefðu slíka löggildingu gætu fengið lögbann lagt á eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. ST hafði á hinn bóginn hlotið slíka löggildingu, en í hinum kærða úrskurði hafði málinu einnig verið vísað frá hvað hann varðaði sökum þess að krafa ST í málinu, sem ST hafði upphaflega staðið að með SM, SÍ og FH, takmarkaðist ekki við flutning eða önnur not þeirra verka sem löggilding ST næði til og væri honum því ekki heimil. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt ST stæði orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi gæti það, með hliðsjón af 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún væri orðuð á sama hátt og upphaflega var gert sameiginlega fyrir SM, SÍ, ST og FH. Þá taldi rétturinn, að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt yrði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins var háttað, að ekki yrði séð að ST hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar sinnar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi að því er varðaði ST og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 1. apríl 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2014, þar sem vísað var frá dómi máli, sem sóknaraðilar beindu að varnaraðila til að fá hnekkt ákvörðun sýslumanns um að hafna kröfu þeirra um lögbann. Kæruheimild er í 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, aðallega gagnvart öllum sóknaraðilum en til vara gagnvart sóknaraðilanum Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar, og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Í báðum tilvikum krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar. Til vara krefst hann staðfestingar hins kærða úrskurða varðandi sóknaraðilana Samtök myndréttarhafa á Íslandi, Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Félag hljómplötuframleiðenda, svo og að „vísað verði frá dómi kröfum sóknaraðila, þeirra er taldir verða geta haft aðild að málinu, er lúta að því að sýslumaður kveði á um að: 1) loka fyrir þann möguleika að viðskiptavinir varnaraðila notfæri sér staðgengilsþjónustur „þegar slíkar leiðir eru kunnar annað hvort samkvæmt ábendingum sóknaraðila eða annarra aðila“ og 2) verði hinar umdeildu vefsíður gerðar aðgengilegar á öðrum síðum nái krafa sóknaraðila einnig til þess að varnaraðili geri nauðsynlegar ráðstafanir til lokunar aðgengis að þessum síðum.“ Í öllum tilvikum krefst varnaraðili kærumálskostnaðar óskipt úr hendi sóknaraðila.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði beiddust sóknaraðilar þess 6. september 2013 að lagt yrði lögbann við því að varnaraðili veitti viðskiptamönnum sínum aðgang að nánar tilgreindum vefsíðum, lagt yrði fyrir varnaraðila að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að hindra að viðskiptamenn hans gætu farið inn á sömu vefsíður og lagt yrði fyrir varnaraðila að hindra allan gagnaflutning að og frá svonefndum IP-tölum sem vísuðu á vefsíðurnar. Með ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 11. október 2013 var beiðni sóknaraðila hafnað. Samkvæmt endurriti úr gerðabók sýslumanns lýstu sóknaraðilar því yfir þegar þessi ákvörðun hafði verið kynnt að þeir krefðust úrlausnar héraðsdóms um hana og sendu þeir í framhaldi af því gögn vegna gerðarinnar til Héraðsdóms Reykjavíkur með bréfi 21. október 2013. Mál þetta var þingfest af því tilefni 18. nóvember sama ár.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður að líta svo á að einungis þau höfundarréttarsamtök, sem hlotið hafa löggildingu mennta- og menningarmálaráðuneytis samkvæmt 23. gr. og 23. gr. a. höfundalaga nr. 73/1972 með áorðnum breytingum, geti fengið lagt lögbann við byrjuðum eða yfirvofandi flutningi eða öðrum notum allra þeirra verka, sem löggildingin nær til og verndar njóta samkvæmt lögunum eftir fyrirmælum 59. gr. a. sömu laga. Verður þannig staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins frá héraðsdómi að því er varðar sóknaraðilana Samtök myndréttarhafa á Íslandi, Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Félag hljómplötuframleiðenda.

Í beiðni um lögbann kom fram að sóknaraðilar stæðu saman að henni og var þar sett fram í einu lagi kröfugerð þeirra. Í fyrrnefndu bréfi sóknaraðilanna til héraðsdóms 21. október 2013 var á sama hátt tekið fram að þeir krefðust þess að ákvörðun sýslumanns 11. sama mánaðar yrði hnekkt og honum gert að „leggja á lögbann í samræmi við beiðni gerðarbeiðenda.“ Í bókun, sem sóknaraðilar lögðu fram við munnlegan flutning málsins í héraði 19. febrúar 2014, var kröfugerð með sama hætti, en tekið fram að þetta væru dómkröfur þeirra „hvers um sig“ og var það síðan áréttað með þeim orðum að þeir gerðu „sjálfstætt ofangreindar kröfur hver um sig, þó að kröfurnar séu samhljóða.“

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er fleiri en einum heimilt að sækja mál í félagi ef dómkröfur þeirra eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Af orðalagi ákvæðisins er ljóst að þegar þessarar heimildar er neytt til aðilasamlags verða þeir, sem það gera, hver að gera dómkröfu fyrir sitt leyti. Til þess verður þó að líta að þegar tveir eða fleiri standa saman að máli eftir þessari heimild og kröfur hvors þeirra eða hvers eru samhljóða er ástæðulaust að tiltaka sérstaklega hvers krafist sé af hendi þeirra með endurtekningu sömu orða, heldur nægir að þetta sé gert í eitt skipti fyrir báða aðilana eða alla. Þegar sóknaraðilinn Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar stendur orðið einn eftir sem gerðarbeiðandi getur það því ekki eitt út af fyrir sig talist annmarki á kröfugerð hans að hún sé nú orðuð á sama hátt og upphaflega var gert fyrir sóknaraðilana alla.

Eftir 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga getur sóknaraðilinn Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar fengið lagt lögbann við flutningi eða öðrum notum verka, sem löggilding hans nær til og verndar njóta samkvæmt sömu lögum. Að virtum skilyrðum IV. kafla laga nr. 31/1990 fyrir því að lagt verði lögbann við háttsemi eftir heimild í 2. mgr. 59. gr. a. höfundalaga og eins og atvikum málsins er háttað verður ekki séð að þessi sóknaraðili hefði þurft að haga orðalagi kröfugerðar í lögbannsbeiðni á annan veg en gert var þótt hann hefði frá öndverðu einn átt aðild að henni.

Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi varðandi sóknaraðilann Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar.

Rétt er að hver aðili beri sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að því er varðar sóknaraðilana Samtök myndréttarhafa á Íslandi, Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Félag hljómplötuframleiðenda.

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar sóknaraðilann Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því leyti.

Kærumálskostnaður fellur niður.