163/2006

H var ákærður fyrir að hafa ekið á vörubíl sínum gegn rauðu ljósi á gatnamótum með þeim afleiðingum að hann lenti í árekstri við strætisvagn. Ökumaður strætisvagnsins slasaðist alvarlega við áreksturinn. Með vísan til framburðar vitna taldist sannað að H hefði ekið inn á gatnamótin gegn rauðu ljósi og varðaði brot hans við 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í héraði var refsing H ákveðin 60 daga skilorðsbundið fangelsi og var sú refsiákvörðun staðfest fyrir Hæstarétti. Hæstiréttur sýknaði hins vegar H af broti gegn vátryggingarskyldu þar sem ekki var sannað að ábyrgðartrygging bifreiðar hans hafi ekki verið í gildi þegar slysið varð. Í greinargerð ákæruvaldsins til Hæstaréttar var ekki gerð krafa um að H yrði sviptur ökurétti. Segir í dómi Hæstaréttar að ekki verði dæmdar aðrar kröfur á hendur ákærða en þær sem ákæruvaldið gerir og verði H þegar af þeirri ástæðu ekki dæmd svipting ökuréttar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 9. mars 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Í áfrýjunarstefnu krafðist ákæruvaldið þyngingar á refsingu, bæði fangelsis og fésektar, og enn frekari sviptingar ökuréttar. Í greinargerð ákæruvalds fyrir Hæstarétti var krafist þyngingar á refsingu, sem ákveðin var í héraðsdómi, bæði til fangelsis og fésektar. Þar var hins vegar ekki minnst á kröfu um sviptingu ökuréttar. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kvað ákæruvaldið að haldið væri við þá kröfu en láðst hafi að geta hennar í greinargerðinni.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði milduð.

I.

Ákærði hefur neitað að hafa ekið gegn rauðu ljósi yfir gatnamót Kringlumýrarbrautar, Suðurlandsbrautar og Laugavegar umrætt sitt, eins og honum er gefið að sök í I. kafla ákæru. Hann sagði fyrir dómi að hann hafi séð grænt ljós loga á götuvita vinstra megin við sig er hann ók vörubifreiðinni „niðurúr“, en ekki veitt því athygli að umferðarljósin við gatnamótin hægra megin við hann voru ótengd. Hann hafi séð til ferðar strætisvagnsins vestur Suðurlandsbrautina og hafi vagninn hægt á sér. Þegar hann ók inn á gatnamótin hafi athygli hans beinst að manni sem var við vinnu þar. Þótt ákærði hafi mótmælt því að hann hafi ekið gegn rauðu ljósi verður ekki ráðið af framburði hans að hann hafi veitt stöðu umferðarljósanna sérstaka athygli um það leyti sem hann ók inn á gatnamótin. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er sannað að ákærði ók gegn rauðu ljósi inn á gatnamótin með þeim afleiðingum sem þar er nánar lýst. Eru brot hans réttilega heimfærð til refsiákvæða í héraðsdómi.

II.

Ákærða er gefið að sök brot gegn vátryggingarskyldu með því að hafa sem eigandi og umráðamaður vörubifreiðarinnar, notað hana svo sem greinir í I. kafla ákæru eftir að lögboðin ábyrgðar- og slysatrygging hennar hafi fallið úr gildi 4. maí 2005.

Vátryggingafélag Íslands hf., sendi ákærða bréf 4. maí 2005 þar sem honum var tilkynnt að vegna vanskila á iðgjaldi lögboðinnar ábyrgðartryggingar væri vátrygging áðurnefndrar vörubifreiðar fallin úr gildi. Í bréfinu segir að tilkynning um þetta hafi verið send til Umferðarstofu.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti byggði verjandi ákærða á að umrædd uppsögn tryggingafélagsins hafi ekki verið komin í gildi er áreksturinn átti sér stað þar sem skilyrði 16. gr. skilmála félagsins um lögboðna ábyrgðartryggingu ökutækja hafi ekki verið uppfyllt. Í ákvæðinu er fjallað um heimild „félagsins til uppsagnar á vátryggingarsamningi“. Segir þar að félagið hafi „heimild til að segja vátryggingarsamningi upp, ef vátryggingartaki og/eða vátryggður, hefur ítrekað stórkostlega vanrækt skyldur sínar gagnvart félaginu.“ Skal félagið þá senda vátryggingartaka tilkynningu þar að lútandi á sannanlegan hátt og gera honum grein fyrir afleiðingum uppsagnarinnar. Síðan segir: „Jafnframt skal félagið tilkynna lögreglustjóra þessa ákvörðun og ber félagið áfram ábyrgð gagnvart þriðja manni á sérhverju tjóni, þar til fjórar vikur eru liðnar frá því að lögreglustjóri fékk tilkynningu þessa, nema önnur fullnægjandi vátrygging hafi verið keypt.“

Óumdeilt er að ákærða barst með sannanlegum hætti fyrrgreint bréf frá Vátryggingafélagi Íslands hf. þess efnis að ábyrgðartrygging vörubifreiðarinnar væri fallin úr gildi. Hins vegar liggja í þessu máli ekki fyrir fullnægjandi gögn um að ákærði hafi „ítrekað stórkostlega vanrækt skyldur sínar“ gagnvart vátryggingarfélaginu, en slík vanræksla er samkvæmt skilmálunum skilyrði þess að félaginu sé heimilt að segja ábyrgðartryggingunni upp. Ekki hafa heldur verið lögð fram gögn af hálfu ákæruvaldsins, sem færa sönnur á að félagið hafi tilkynnt lögreglustjóra um þá ákvörðun að segja upp ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar, svo sem skylt er samkvæmt 16. gr. skilmálanna. Samkvæmt framansögðu er því ekki sannað í málinu að lögboðin ábyrgðartrygging bifreiðarinnar hafi verið fallin úr gildi þegar umferðarslysið varð. Verður ákærði því sýknaður af broti samkvæmt II. kafla ákæru.

III.

Samkvæmt 155. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála skal ákæruvaldið við áfrýjun opinbers máls skila greinargerð til Hæstaréttar. Í a. lið 2. mgr. er kveðið svo á að þar skuli koma fram hvers ákæruvaldið krefjist fyrir Hæstarétti. Samkvæmt b. lið 2. mgr. skal ennfremur koma fram í greinargerðinni hvort málsaðili felli sig við lýsingu málsatvika í héraðsdómi og röksemdir fyrir niðurstöðu, en ef svo sé ekki skuli getið á stuttan og gagnorðan hátt í hverjum atriðum hann sé ósammála og hvernig hann rökstyðji í meginatriðum kröfur um breytingu á niðurstöðum héraðsdóms.

Svo sem fyrr var greint, lýsti ákæruvaldið kröfum sínum svo í greinargerð til Hæstaréttar 21. september 2006 að „refsing ákærða sem ákveðin var í hinum áfrýjaða héraðsdómi verði þyngd, bæði til fangelsis og fésektar.“ Hins vegar er ekki nefnd sú krafa sem fram hafði komið í áfrýjunarstefnu ákæruvalds 9. mars 2006, að málinu væri einnig áfrýjað „til enn frekari sviptingar ökuréttar“. Í greinargerðinni er hvergi vikið að kröfu um sviptingu ökuréttar hvorki til staðfestingar eða þyngingar og heldur ekki að rökstuðningi fyrir slíkri kröfu.

Við meðferð opinberra mála verða ekki dæmdar aðrar kröfur á hendur ákærða en þær sem ákæruvaldið gerir. Af eðli máls leiðir, að ákæruvaldið getur fallið frá eða dregið úr kröfum sem áður hafa verið gerðar og verða þá ekki aðrar kröfur dæmdar en þær sem eftir standa. Með því að nefna ekki í greinargerðinni til Hæstaréttar kröfu um sviptingu ökuréttar ákærða og með hliðsjón af skýru orðalagi kröfugerðar ákæruvalds þar, verður hún ekki skilin á annan veg en þann að fallið hafi verið frá slíkri kröfu í málinu. Mátti ákærði treysta því að krafan yrði ekki tekin upp á ný síðar. Verður honum þegar af þessari ástæðu ekki dæmd svipting ökuréttar.

IV.

Ákærði ók stórri vörubifreið með áföstum krana á nokkurri ferð gegn rauðu ljósi inn á fjölfarin gatnamót. Fram er komið að bílstjóri strætisvagnsins var ekki í öryggisbelti og er því ekki loku fyrir það skotið að áverkar hans hefðu orðið minni ef svo hefði verið. Eitt umferðarljósanna var sem fyrr segir óvirkt og kann það að hafa haft þau áhrif að ákærði veitti því ekki næga athygli að rautt ljós logaði fyrir akstursstefnu hans. Akstur ákærða var allt að einu mjög vítaverður. Að þessu virtu er staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um fangelsisrefsingu ákærða. Ekki eru efni til að dæma honum jafnframt sektarrefsingu.

Samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og reikningi Fræðslumiðstöðvar bílgreina hf. greiddi Lögreglustjórinn í Reykjavík félaginu 634.950 krónur vegna „bíltæknirannsóknar á slysavettvangi“. Leiddi niðurstaða hennar í ljós að ekki væri unnt að rekja orsök slyssins til ástands ökutækjanna. Þótt nauðsynlegt hafi verið að kanna þau atriði sem rannsóknin laut að, meðal annars hvort öryggisbúnaður bifreiðanna hafi verið í lagi, verður ekki séð að hún hafi þurft að vera svo umfangsmikil sem raun ber vitni. Verður ekki talið réttlætanlegt að fella kostnað við þessa rannsókn á ákærða. Skal hann því greiddur úr ríkissjóði. Á áðurnefndu yfirliti og meðfylgjandi reikningum Landspítala háskólasjúkrahúss kemur fram að greiddar voru samtals 93.500 krónur fyrir fimm vottorð vegna læknisrannsókna á fjórum farþegum strætisvagnsins sem slösuðust við áreksturinn auk eins farþega sem talið var að hefði slasast en svo reyndist ekki hafa verið. Ekki þykir rétt að ákærða verði gert að greiða kostnað vegna þessara vottorða, enda lýtur sakarefnið ekki að áverkum þessara farþega. Verður kostnaður vegna vottorðanna því lagður á ríkissjóð. Hins vegar verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðslu kostnaðar vegna læknisvottorðs að fjárhæð 12.150 krónur staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara, samtals 171.274 krónur, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir báðum dómstigum, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um fangelsisrefsingu ákærða, H-kk-ef P. A-kk-ef, skal vera óröskuð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sviptingu ökuréttar ákærða er fellt úr gildi.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, 171.274 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef Á-kk-ef héraðsdómslögmanns, í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 684.750 krónur.

Ákærði greiði 12.150 krónur af öðrum sakarkostnaði í héraði, sem að öðru leyti greiðist úr ríkissjóði.