459/2000

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem staðfest var sú afstaða skiptastjóra þrotabús S að hafna því að varnaraðilar, skipverjar á skipinu K, sem verið hafði í eigu þrotabúsins, fengju komið að við gjaldþrotaskiptin nánar tilgreindum kröfum um vinnulaun og fleira, en viðurkenndur hins vegar sjóveðréttur þeirra í skipinu K. Fyrir Hæstarétti kröfðust varnaraðilar þess einungis að hnekkt yrði þeirri ákvörðun skiptastjóra að hafna nánar tilgreindum kröfum þeirra. Þess var hins vegar ekki krafist að kröfur þeirra yrðu viðurkenndar eða tekin afstaða til þess, hvort þær nytu forgangsréttar við gjaldþrotaskiptin og væru tryggðar með sjóðveðrétti í skipinu K. Talið var, að eins og varnaraðilar hefðu kosið að leggja málið fyrir dóm yrði slík úrlausn ekki fengin, heldur eingöngu niðurstaða um hvort hnekkja ætti ákvörðun skiptastjóra. Var kröfugerð varnaraðila, sem var einnig óákveðin að öðru leyti, því ekki talin tæk til efnislúrlausnar. Var því fallist á þá kröfu sóknaraðila að ómerkja hinn kærða úrskurð og meðferð málsins í héraði allt frá þingfestingu þess. Var málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. desember 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 29. nóvember 2000, þar sem staðfest var sú afstaða skiptastjóra í þrotabúi Sæunnar Axels ehf. að hafna því að varnaraðilar fengju komið að við gjaldþrotaskiptin nánar tilgreindum kröfum um vinnulaun og fleira, en viðurkenndur hins vegar sjóveðréttur þeirra í fiskiskipinu Kristjáni ÓF 51 til tryggingar kröfum, sem „þeir kunna að eiga vegna veiðiferða skipsins á tímabilinu september til desember 1999.“ Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn kærði úrskurður verði ómerktur ásamt meðferð málsins frá þingfestingu þess, en til þrautavara að kröfum varnaraðila verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir B-kk-nf V-kk-nf, E-kk-nf D-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf, P-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf Ó-kk-nf kærðu úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti 15. desember 2000. Þeir krefjast þess að hnekkt verði áðurgreindri afstöðu skiptastjóra til lýstra krafna þeirra í þrotabú Sæunnar Axels ehf., en að staðfest verði niðurstaða hins kærða úrskurðar um viðurkenningu á sjóveðrétti þeirra í Kristjáni ÓF 51. Þeir krefjast einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir Á-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, D-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf B. K-kk-nf, N-x-x V-x-x, Ó-kk-nf V-kk-nf, R-kk-nf O. S-kk-nf, S-x-x C-x-x, S-x-x C-x-x og T-kk-nf D. T-kk-nf kærðu úrskurð héraðsdómara 19. desember 2000. Kröfur þeirra eru á sama veg og fyrrgreindar kröfur annarra varnaraðila.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var bú Sæunnar Axels ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 7. desember 1999. Munu varnaraðilar hafa verið skipverjar á Kristjáni ÓF 51, fimm þeir fyrstnefndu yfirmenn og hinir tíu síðastnefndu undirmenn, en skipið var í eigu félagsins og gert út til veiða af því. Sóknaraðili kveður veðbönd hafa hvílt á skipinu umfram gangverð þess og hafi skiptastjóri í þrotabúinu því leitað tilboða í það eftir ákvæðum 129. gr. laga nr. 21/1991. Hafi sóknaraðili borið sjálfskuldarábyrgð á skuld, sem hvíldi á öðrum veðrétti í skipinu, og gert kauptilboð í það. Hafi tilboðið verið samþykkt á veðhafafundi 17. janúar 2000 og sóknaraðili orðið eigandi skipsins daginn eftir.

Varnaraðilar munu allir hafa lýst kröfum í þrotabúið vegna vangoldinna launa og launa í uppsagnarfresti innan kröfulýsingarfrests, sem lauk 22. febrúar 2000. Áður en það var gert var því þó hreyft við skiptastjóra með bréfi 22. desember 1999 af hálfu varnaraðilanna úr röðum yfirmanna á skipinu að þeir gerðu athugasemdir við uppgjör á aflahlut úr nánar tilgreindum veiðiferðum, þar sem félagið hafi ekki réttilega gert grein fyrir heildarsöluverði aflans. Þetta var ítrekað í bréfi til skiptastjórans 20. janúar 2000 og aftur 3. mars sama árs. Í framhaldi af því var af þeirra hálfu leitað til Verðlagsstofu skiptaverðs 14. mars 2000 og óskað eftir að hún útvegaði gögn til að unnt yrði að komast að raun um hvort uppgjör fyrir umræddar veiðiferðir hafi verið rétt. Umbeðin gögn voru látin í té 27. apríl 2000. Að þessu gerðu rituðu lögmenn varnaraðilanna skiptastjóranum bréf 18. maí sama árs, þar sem meðal annars var vísað til áðurgreindra athugasemda og sagt frá könnun, sem gerð hafi verið á gögnum um söluverð afla af skipinu í umræddum veiðiferðum. Hafi þessi könnun leitt í ljós að aflahlutur hvers háseta hafi verið vanreiknaður um 190.598 krónur, skipstjórans um 381.196 krónur, stýrimanns og yfirvélstjóra um 285.896 krónur, en vélavarða og matsveins um 238.247 krónur. Við þessar fjárhæðir skyldu bætast 10,17% vegna orlofs, svo og lögmannskostnaður. Sagði að þessum kröfum væri þar með lýst í þrotabúið, þótt kröfulýsingarfrestur væri liðinn, en greint var frá röksemdum fyrir því að kröfurnar fengju allt að einu komist að.

Varnaraðilarnir úr röðum yfirmanna lýstu hver fyrir sig kröfum í þrotabúið 24. maí 2000 til viðbótar áður gerðum kröfum. Sagði í kröfulýsingum þeirra að þær væru vegna leiðréttingar á launauppgjöri og var vísað um það efni til áðurnefnds bréfs 18. sama mánaðar. Fjárhæð lýstrar viðbótarkröfu hvers þessara varnaraðila var sem hér segir: B-kk-ef V-kk-ef 277.493 krónur, E-kk-ef D-kk-ef H-kk-ef 332.192 krónur, J-kk-ef K-kk-ef 441.590 krónur, P-kk-ef S-kk-ef 332.192 krónur og S-kk-ef Ó-kk-ef 277.493 krónur. Þá lýstu varnaraðilarnir úr röðum undirmanna á sama hátt viðbótarkröfum í þrotabúið 31. maí 2000. Var gerð sjálfstæð kröfulýsing fyrir hvern þeirra, en fjárhæðin í þeim öllum sú sama, 248.839 krónur. Allir varnaraðilarnir kröfðust þess að viðurkenndur yrði forgangsréttur fyrir kröfum þeirra samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, svo og sjóveðréttur í Kristjáni ÓF 51 á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Í bréfi til skiptastjóra 1. júní 2000 mótmælti sóknaraðili sem kaupandi Kristjáns ÓF 51 að kröfur fyrrnefndra yfirmanna á skipinu yrðu teknar til greina, „a.m.k. að því er varðar þann þátt þeirra er lýtur að viðurkenningu á sjóveðrétti í framangreindu skipi.“ Skiptastjóri hélt skiptafund í þrotabúinu 2. sama mánaðar, þar sem varnaraðilar ítrekuðu kröfurnar sínar og sóknaraðili áréttaði mótmæli sín gegn þeim. Með nánar tilgreindum rökstuðningi lýsti skiptastjóri þeirri afstöðu sinni að bæði væri hafnað að kröfunum yrði komið að við skipti á þrotabúinu og að þeim fylgdi sjóveðréttur í skipinu. Kröfðust varnaraðilar þess að ágreiningi um þetta efni yrði beint til héraðsdóms. Það gerði skiptastjóri með bréfi 6. júní 2000 og var málið þingfest fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra 4. júlí sama árs.

II.

Eins og málið var rekið fyrir héraðsdómi var þar til úrlausnar í einu lagi ágreiningur um hvort viðurkenndar yrðu við skipti á þrotabúi Sæunnar Axels ehf. kröfur, sem þó hafði verið lýst sjálfstætt fyrir hvern af þeim fimmtán aðilum, sem standa til varnar í málinu fyrir Hæstarétti. Þótt fallast megi á með sóknaraðila að æskilegt hefði verið að taka kröfu hvers varnaraðila til úrlausnar í sérstöku máli, fær það því ekki breytt að fyrir rekstri eins máls um þær allar er heimild í 1. málslið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Eru því ekki efni til að fallast á aðalkröfu eða varakröfu sóknaraðila vegna annmarka á samlagsaðild varnaraðila að málinu.

Í greinargerð, sem var lögð fram í héraði af hálfu varnaraðila úr röðum undirmanna á Kristjáni ÓF 51, var þess krafist að þeirri „ákvörðun skiptastjóra í þb. Sæunnar Axels ehf., að hafna viðurkenningu á kröfum þeirra um leiðréttingu vangreiddra launa vegna tímabilsins september til desember 1999, þ.m.t. orlofi, dráttarvöxtum, innheimtuþóknun, virðisaukaskatti á málflutningslaun og kröfulýsingarkostnaði, verði hnekkt.“ Samkvæmt greinargerð annarra varnaraðila fyrir héraðsdómi var dómkrafa þeirra nánast orðrétt á sama veg. Ágreiningsefnið, sem varð tilefni til rekstrar málsins, snerist eins og áður greinir um hvort viðurkenna ætti nánar tilgreindar fjárkröfur, sem gerðar höfðu verið sjálfstætt af hálfu hvers og eins varnaraðila, svo og hvort þær nytu forgangsréttar við gjaldþrotaskiptin og væru tryggðar með sjóveðrétti í áðurnefndu skipi. Til þess alls hafði skiptastjóri tekið afstöðu á skiptafundi 2. júní 2000, en með málinu átti að leita úrlausnar héraðsdóms um hvort kröfurnar yrðu viðurkenndar og þá eftir atvikum hvernig. Eins og varnaraðilar hafa kosið að leggja málið fyrir dóm yrði slík úrlausn ekki fengin, heldur eingöngu niðurstaða um hvort hnekkja ætti ákvörðun skiptastjóra. Yrði henni hnekkt stæði eftir sem áður óleyst hver niðurstaðan yrði um kröfur einstakra varnaraðila. Kröfugerð varnaraðila, sem að öðru leyti er einnig óákveðin, er af þessum sökum ekki tæk til efnisúrlausnar í máli, sem rekið er samkvæmt XXIV. kafla laga nr. 21/1991. Þegar af þessari ástæðu verður að fallast á varakröfu sóknaraðila með því að ómerkja hinn kærða úrskurð og meðferð málsins í héraði allt frá þingfestingu þess.

Dæma verður varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur, svo og meðferð málsins fyrir héraðsdómi frá þingfestingu þess 4. júlí 2000, og er því vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Varnaraðilar, B-kk-nf V-kk-nf, E-kk-nf D-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf, P-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf Ó-kk-nf, Á-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, D-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf B. K-kk-nf, N-x-x V-x-x, Ó-kk-nf V-kk-nf, R-kk-nf O. S-kk-nf, S-x-x C-x-x, S-x-x C-x-x og T-kk-nf D. T-kk-nf, greiði í sameiningu sóknaraðila, Olíufélaginu hf., samtals 200.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.