183/2001

H ehf. tók að sér múrverk og flísalögn í íbúðarhúsi A. Var samið um að A skyldi greiða  fyrir verk, sem H ehf. innti af hendi í hverjum mánuði, í upphafi næsta mánaðar á eftir. A þótti hægt miða hjá H ehf. og gerði samkomulag við fyrirsvarsmann félagsins um að aðrir múrarar myndu annast hluta verkanna. Vorið 1998 boðaði A fyrirsvarsmann H ehf. til fundar við sig til að ræða um verkið. Urðu lyktir mála þær að H ehf. skyldi ljúka þeim verkum, sem hafin voru. Í málinu krafði H ehf. A um greiðslu þriggja reikninga, dagsettra 3. júlí, 7. júlí og 18. ágúst 1998. A hafnaði greiðsluskyldu þar sem verk H ehf. væri uppgert að fullu. Óskaði A eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta hvert þeir teldu vera hæfilegt endurgjald fyrir vinnu við verk sem hann taldi að H ehf. hefði unnið fyrir hann vorið 1998. Hæstiréttur taldi að fyrsti reikningurinn væri tilhæfulaus með öllu og hafnaði að greiðsluskylda samkvæmt honum væri fyrir hendi. Að því er snerti síðari tvo reikningana voru þeir taldir ósanngjanir og ekki unnt að byggja á þeim, sbr. 5. gr. þágildandi laga um lausafjárkaup nr. 39/1922. Var endurgjald H ehf. ákveðið með hliðsjón af matsgerð hinna dómkvöddu manna, en kröfu félagsins samkvæmt reikningunum um greiðslu fyrir efni og tækjaleigu hafnað. Vegna málatilbúnaðar H ehf. var félaginu gert að greiða A málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2001. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.246.757 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 431.426 krónum frá 23. júlí 1998 til 27. sama mánaðar, af 863.133 krónum frá þeim degi til 8. september 1998 og af 1.246.757 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.171.573 krónur með dráttarvöxtum eins og í aðalkröfu af 546.573 krónum frá 8. september 2000 til 1. október sama árs, en af 1.171.573 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til þess að haustið 1997 tók áfrýjandi að sér umfangsmiklar framkvæmdir fyrir stefnda við breytingar á húsinu nr. 31 við Laugarásveg í Reykjavík. Fólust þær í múrverki og flísalögn og hófst áfrýjandi handa í nóvember 1997. Var samningur málsaðila munnlegur og sýnist ágreiningslaust að áfrýjandi skyldi fá greitt tiltekið tímakaup og að fyrir verk í hverjum mánuði skyldi greitt í upphafi næsta mánaðar á eftir.

Stefndi skýrði svo frá fyrir dómi að honum hafi þótt hægt miða hjá áfrýjanda og hann fljótlega orðið á eftir miðað við gerða tímaáætlun. Hafi stefndi því gert samkomulag við fyrirsvarsmann áfrýjanda, H-kk-þf A-kk-þf, um að aðrir múrarar yfirtækju hluta þess verks, sem áfrýjanda hafði áður verið falið. Hafi þeir síðan að mestu múrað veggi í húsinu, lagt í gólf og flísalagt að hluta. Taldi stefndi að áfrýjandi hafi unnið sem næst helming af flísalögn, sem gerð var í húsinu, og um 30% alls múrverks þar. Lýsti hann því svo að áfrýjandi „dagaði hálfpartinn þarna uppi bara“. Tveir þessara múrara, B-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf B-kk-nf, gáfu einnig skýrslu fyrir dómi. Kom fram hjá hinum fyrrnefnda að hann hafi komið að verki í húsinu um mánaðamót mars og apríl 1998 og hafi mál skipast svo að hann hafi starfað þar beint í þágu stefnda en ekki áfrýjanda og stefndi greitt honum samkvæmt reikningum hans. Hafi hann og samstarfsmaður hans unnið við múrverk utan húss og viðgerðir inni í því, en í júlí 1998 hafi þeir eftir hlé komið aftur á staðinn og lokið þá á þremur eða fjórum dögum við flísalögn í anddyri og á útitröppum. Samkvæmt vætti S-kk-ef B-kk-ef tók hann til starfa um líkt leyti og B-kk-nf og vann einkum við húsið utanvert, en einnig flísalagt í kjallara. Vann hann þar fyrir stefnda með sama hætti og B-kk-nf og lauk verki sínu 22. júní 1998.

Í málinu krefur áfrýjandi stefnda um greiðslu þriggja reikninga, sem dagsettir eru 3. júlí, 7. júlí og 18. ágúst 1998. Er fyrstnefndi reikningurinn fyrir vinnu 20. til 30. apríl og 19. til 30. maí sama árs að fjárhæð 431.476 krónur, sá næsti fyrir vinnu í 23 daga í júní auk efnis, samtals að fjárhæð 431.707 krónur og hinn síðasti fyrir vinnu í 15 daga í júlí, efni og tækjaleigu, samtals að fjárhæð 383.624 krónur. Er vinnuþátturinn að langmestu leyti vegna H-kk-ef A-kk-ef, en fáeinar vinnustundir í júní og júlí eru tilgreindar vegna vinnuframlags tveggja annarra starfsmanna áfrýjanda. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu og telur verk áfrýjanda vera uppgert að fullu meðal annars með greiðslu fyrri reikninga. Kveðst hann hafa endursent þrjá síðustu reikningana jafnharðan og þeir bárust og með því mótmælt greiðsluskyldu sinni. Áfrýjandi andmælir því að hafa fengið reikningana senda sér til baka. Athugasemdir stefnda hafi fyrst komið fram í viðræðum lögmanna málsaðila eftir að lögmaður áfrýjanda hafði krafist greiðslu með innheimtubréfi 14. ágúst 1998. Er fallist á að mótmæli stefnda séu nægilega snemma fram komin.

II.

Vorið 1998 boðaði stefndi H-kk-nf A-kk-nf til fundar við sig til að ræða stöðu málsins. Var fundurinn haldinn að Laugarásvegi 31 og bað stefndi nokkra aðra iðnaðarmenn, sem voru þar að störfum, að vera viðstadda sem vitni. Verður ráðið að H-kk-nf hafi á fundinum helst viljað hverfa frá verkinu vegna óánægju stefnda. Hinn síðastnefndi kvaðst hafa skorað á H-kk-þf að ljúka við baðherbergi og flísalögn á þvottahúsgólfi og það, sem enn væri ólokið í eldhúsi, en bagalegt hefði verið ef áfrýjandi færi frá baðherberginu hálfkláruðu. Urðu lyktir mála þær að áfrýjandi skyldi ljúka þeim verkum, sem hafin voru. Ágreiningur er hins vegar um hvar þessi verk voru á vegi stödd þegar fundurinn var haldinn, auk þess sem áfrýjandi heldur fram að hann hafi eftir það einnig unnið við önnur verk. Einnig greinir málsaðila á um það hvenær fundurinn var haldinn. Telur stefndi það hafa verið í maí 1998, en áfrýjandi í júní. Samkvæmt framburði áðurnefndra vitna og H-kk-ef P-kk-ef E-kk-ef, málara, var fundurinn haldinn á tímabilinu frá því um mánaðamót maí og júní til 24. júní 1998.

Undir rekstri málsins í héraði óskaði stefndi eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta hvert þeir teldu vera hæfilegt endurgjald fyrir vinnu við ákveðin verk í húsinu. Kveður hann þar vera um að ræða alla einstaka þætti, sem áfrýjandi vann fyrir hann vorið 1998 og geti komið til álita í tengslum við kröfugerð hins síðastnefnda í málinu. Eftir að beiðninni var lítillega breytt á fundi með matsmönnunum fólst í henni að þeir skyldu meta hvert þeir teldu vera eðlilegt endurgjald fyrir vinnu við flísalögn í baðherbergi, vinnu við flísalögn á þvottahúsgólfi og í eldhúsi umhverfis bakhlið arins og fyrir efni og vinnu við „flotun“ á þrepum í stiga milli hæða. Var niðurstaða matsmannanna sú að hæfilegt endurgjald fyrir flísalögn á baðherbergi (mósaik, marmari, glersteinn og rakavörn) væri samtals 505.000 krónur, fyrir vinnu við að leggja marmara á þvottahúsgólf 35.000 krónur, fyrir vinnu við að leggja mósaik á arinvegg í eldhúsi 40.000 krónur og fyrir efni og vinnu við stigaþrep 45.000 krónur. Komu matsmennirnir fyrir dóm og staðfestu matsgerðina.

III.

Svo sem greinir í I. kafla að framan er reikningur áfrýjanda 3. júlí 1998 fyrir vinnu H-kk-ef A-kk-ef í lok apríl og í lok maí sama árs. Telur stefndi sig hafa gert að fullu upp við áfrýjanda fyrir alla vinnu H-kk-ef á þessum tíma, meðal annars með greiðslu reikninga áfrýjanda 24. maí 1998 að fjárhæð 575.955 krónur og 5. júní sama árs að fjárhæð 275.530 krónur. Áfrýjandi reisir kröfuna hins vegar á því að reikningarnir í maí og júní hafi einungis verið hlutareikningar fyrir vinnu í apríl og maí en ekki fullnaðarreikningar. Gaf H-kk-nf A-kk-nf þá skýringu fyrir dómi að hann hafi við gerð þessara reikninga vantað peninga og ekki haft „tíma til þess að liggja yfir tímaskýrslunum“.

Reikningar áfrýjanda 24. maí 1998 og 5. júní sama árs bera ekki með sér að þeir séu ekki fullnaðarreikningar fyrir öll unnin verk í næsta mánuði á undan. Er jafnframt fram komið að fyrri reikningar áfrýjanda til stefnda frá upphafi verksins í nóvember 1997 voru fullnaðarreikningar en ekki hlutareikningar, eins og haldið er fram í málinu um áðurnefnda tvo reikninga. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður fallist á með stefnda að reikningur áfrýjanda 3. júlí 1998 sé tilhæfulaus með öllu og hafnað að greiðsluskylda samkvæmt honum sé fyrir hendi. Verður lagt til grundvallar niðurstöðu í málinu að allt verk áfrýjanda í þágu stefnda til loka maí 1998 sé uppgert að fullu.

Reikningur áfrýjanda 7. júlí 1998 er að langmestu leyti fyrir vinnu í júní, en einungis að litlu leyti fyrir efni. Reikningur hans 18. ágúst sama árs er að stærstum hluta fyrir vinnu í júlí, en að hluta fyrir efni og tækjaleigu. Varðandi þessa reikninga er fyrst til þess að líta að stefndi heldur fram að samist hafi milli hans og H-kk-ef á áðurnefndum fundi að allt verkið, þar á meðal það sem enn var þá ólokið, teldist vera uppgert með greiðslum, sem þegar höfðu verið inntar af hendi. Sú staðhæfing er ósönnuð og verður stefndi að bera hallann af því. Vitnin, sem komu fyrir dóm og áður eru nefnd, báru einnig að H-kk-nf hefði komið í hús stefnda og unnið þar í júní og júlí, þótt óvíst sé af framburði þeirra hve mikil viðvera hans hafi verið. Verður samkvæmt því hafnað þeirri staðhæfingu stefnda að allt verk áfrýjanda hafi verið unnið fyrir lok maí og ekkert gert eftir það. Samkvæmt því á áfrýjandi kröfu á stefnda fyrir þann hluta verksins, sem inntur var af hendi í júní og júlí 1998. Þá eru ósannaðar staðhæfingar stefnda um að rúmlega helmingur þess endurgjalds, sem hann greiddi áfrýjanda samtals, hafi verið „í seðlum“ og til viðbótar fjárhæðum samkvæmt útgefnum reikningum hins síðastnefnda. Hvað sem öðru líður gæti slík greiðsla ekki náð til annars verks en þess, sem þegar hafði verið unnið þegar gert var upp fyrir maí 1998, en ekki er haldið fram að greitt hafi verið „í seðlum“ eftir það.

Meðal málsskjala eru svokallaðar vinnuskýrslur áfrýjanda, sem hann lagði fram undir rekstri málsins. Er þar sagt í örfáum orðum hvað unnið var við hvern dag í apríl til júlí 1998. Kemur meðal annars fram að marga daga í maí hafi verið unnið við mósaiklögn í baðherbergi og svokallaðan glervegg. Er einnig getið um flísalögn og lagfæringu á vegg í eldhúsi og „flotun“ á stiga. Aðspurður fyrir dómi um hvað hafi verið gert í júní og júlí í húsi stefnda svaraði H-kk-nf A-kk-nf svo til að það hafi verið því sem næst „öll baðvinnan á stóra baðinu. Það er sennilega búinn veggurinn í eldhúsinu en þvottahúsið, glerkubbar og annað slíkt var verið að vinna á þessum tíma“. Stefndi taldi baðherbergið hafi verið hálfklárað þegar fundur hans og H-kk-ef var haldinn, svo sem áður er komið fram. Vitni hafa einnig tjáð sig nokkuð um þetta. Taldi H-kk-nf P-kk-nf E-kk-nf að framkvæmdir við flísalögn í baðherbergi hafi verið hafnar þegar fundur stefnda og H-kk-ef var haldinn og að hinn síðastnefndi hafi þá verið að vinna við gólf þess. B-kk-nf G-kk-nf lýsti því svo að meginverkefni áfrýjanda í húsinu allan þann tíma, sem vitnið var þar að störfum, hafi verið við baðherbergið. S-kk-nf B-kk-nf taldi að í júní hefði H-kk-nf eitthvað unnið við stiga, eldhús, baðherbergi og þvottahús.

Áfrýjandi hefur engum stoðum skotið undir þá fullyrðingu sína að hann hafi unnið við fleiri verk í húsinu í júní og júlí en þau, sem áðurnefnd matsgerð tekur til. Telja verður að þrjú af fjórum verkum, sem þar eru metin, hafi sannanlega verið hafin í byrjun júní þótt ekki liggi nákvæmlega fyrir hvar hvert og eitt var þá á vegi statt. Stærst þeirra var flísalögn í baðherbergi og þykir samkvæmt öllu framanröktu mega miða við að það hafi verið komið nokkuð áleiðis. Verður lagt til grundvallar dómi að helmingi verksins hafi þá enn verið ólokið. Samkvæmt framburði H-kk-ef A-kk-ef fyrir dómi var flísalögn í eldhúsi þá lokið og með hliðsjón af því, sem fram kemur í vinnuskýrslum áfrýjanda og framburði H-kk-ef A-kk-ef, verður heldur ekki fallist á að vinna við stiga hafi fallið til eftir lok maí. Ekki er hins vegar komið fram að vinna við flísalögn í þvottahúsi hafi verið hafin í upphafi þessa tímabils og verður miðað við að hún hafi öll verið unnin í júní eða júlí 1998.

Á reikningum áfrýjanda fyrir vinnu í júní og júlí 1998 kemur fram að unnið hafi verið í 205,5 klukkustundir í fyrri mánuðinum og 124 klukkustundir í hinum síðari. Að virtu því, sem rakið er hér að framan um stöðu verka í lok maí, uppgjör til þess tíma og matsgerð dómkvaddra manna verður fallist á með stefnda að reikningar áfrýjanda 7. júlí 1998 og 18. ágúst sama árs séu ósanngjarnir og verður ekki á þeim byggt, sbr. 5. gr. þágildandi laga um lausafjárkaup nr. 39/1922. Matsgerðinni, sem miðast við verðlag í september 2000, hefur ekki verið hnekkt og verður endurgjald áfrýjanda ákveðið með hliðsjón af henni. Skal stefndi samkvæmt því greiða áfrýjanda samtals 287.500 krónur með vöxtum, eins og nánar geinir í dómsorði frá 8. september 2000, svo sem miðað er við í varakröfu áfrýjanda. Kröfu hans samkvæmt reikningum um greiðslu fyrir efni og tækjaleigu er hafnað með vísan til forsendna héraðsdóms.

Í málinu hefur áfrýjandi uppi kröfur með tilhæfulausum reikningum, sem hann mátti vita að stæðust ekki. Var stefndi tilneyddur að leggja í kostnað við að verjast kröfum hans, meðal annars með því að óska eftir mati dómkvaddra manna. Með vísan til c. liðar 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður honum gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, A-kk-nf J-kk-nf, greiði áfrýjanda, Hannesi Arnórssyni ehf., 287.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. september 2000 til l. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.