66/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli H gegn J o.fl. var vísað frá dómi en H hafði höfðað málið til viðurkenningar á legu hluta landamerkja jarðar sinnar. Var úrskurður héraðsdóms á því reistur að skort hefði á að reifun máls væri í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur felldi hinn kærða úrskurð úr gildi. Vísað var til þess að H hefði verið heimilt að krefjast viðurkenningar á því að landamerkin lægju á öðrum stað en kveðið væri á um í landamerkjabréfi sem aðilar höfðu deilt um í öðru dómsmáli. Tekið var fram að þótt kröfur H vörðuðu einkum mörk milli jarðar hans og jarðar J, E og db. P kynni aðalkrafa H einnig að varða hagsmuni annarra varnaraðila, og þá einkum þeirra sem voru eigendur aðliggjandi jarða. Þá hefði ekki verið krafist frávísunar í héraði vegna óheimillar samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Tekið var fram að aðildarskortur einhverra þeirra J. o.fl. gæti eftir atvikum leitt til sýknu.  Talið var að H hefði með fullnægjandi hætti gert grein fyrir kröfum sínum í stefnu þannig að efnisdómur yrði á þær lagður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. janúar 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 9. janúar 2013, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili höfðar mál þetta til viðurkenningar á því hvernig hluti landamerkja jarðar hans, Straums í Rangárþingi-eystra, liggur. Er kröfum hans lýst í hinum kærða úrskurði sem og málavöxtum, málsástæðum og lagarökum aðila. Var það niðurstaða héraðsdóms að nokkuð skorti á að sóknaraðili geri grein fyrir kröfum sínum gagnvart hverjum varnaraðilanna fyrir sig og rökstyðji á hvaða grunni þær séu byggðar. Vegna þessa skorti á að reifun máls væri í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og yrði því ekki komist hjá að vísa málinu í heild sinni frá dómi án kröfu.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði seldu þáverandi eigendur jarðarinnar Kanastaða jörðina til varnaraðilanna E-kk-ef og S-kvk-ef 20. apríl 1994 en þau eru núverandi eigendur hennar. Var þá skilin undan kaupunum spilda á mörkum Kanastaða og jarðanna Vorsabæjar og Berjaness og óskipts lands í eigu jarðanna Berjaness og Stíflu. Spilda sú varð síðar jörðin Straumur.

Varnaraðilinn B-kk-nf mun vera eigandi Vorsabæjar 1 og 2 sem liggja austan við Straum. Varnaraðilarnir J-kk-nf, E-kvk-nf og dánarbú P-kvk-ef G-kvk-ef munu vera eigendur jarðarinnar Berjaness en samkvæmt texta landamerkjabréfs þeirrar jarðar frá árinu 1883 munu mörk jarðarinnar „að sunnan“ hafa ráðist af farvegi Affallsins. Straumur og Kanastaðir liggja sunnan marka Berjaness. Eigendur Stíflu munu vera varnaraðilarnir S-kk-nf og J-kvk-nf. Þá munu varnaraðilarnir G-kvk-nf og B-kvk-nf vera eigendur lóða sem skipt hefur verið úr landi Berjaness. Vegstæði sem liggur í gegnum hið umþrætta land mun vera í eigu Vegagerðarinnar og er henni stefnt til réttargæslu.

Sóknaraðili keypti Straum með kaupsamningi 10. desember 1997 en til er landamerkjalýsing frá 20. nóvember 1999 fyrir jörðina sem flestir þáverandi eigendur aðliggjandi jarða undirrituðu. Árið 2008 höfðuðu varnaraðilar aðrir en G-kvk-nf og B-kvk-nf mál gegn sóknaraðila til að fá landamerkjalýsinguna ógilta. Með dómi Hæstaréttar 12. febrúar 2009 í máli nr. 297/2008 var komist að þeirri niðurstöðu að landamerkjalýsingin frá nóvember 1999 væri ógild að því er varðaði merki milli jarðanna Straums og Berjaness en kröfu varnaraðila um ógildingu landamerkjalýsingarinnar var að öðru leyti var hafnað.

II.

Sóknaraðili höfðar mál þetta nú til viðurkenningar á legu þess hluta landamerkja Straums sem hann kveður umrædda landamerkjalýsingu ekki ná til eftir framangreindan dóm Hæstaréttar. Krefst sóknaraðili þess aðallega að viðurkennt verði að mörk Straums og Berjaness liggi nokkru norðar en fram kemur í fyrrnefndri landamerkjalýsingu. Verði fallist á aðalkröfu sóknaraðila verður jörð hans stærri sem þessu nemur borið saman við þau merki sem miðað er við í landamerkjalýsingunni. Er krafan að hluta reist á mati dómkvadds manns sem aflað var að frumkvæði sóknaraðila í því skyni að fá úr því skorið hvar Affallið rann þegar landamerkjabréf fyrir Berjanes var undirritað árið 1883. Er sóknaraðila þetta heimilt enda laut fyrrnefndur dómur Hæstaréttar ekki að kröfu um viðurkenningu á mörkum jarðanna Straums og Berjaness heldur að kröfu framangreindra varnaraðila um ógildingu landamerkjalýsingar Straums frá árinu 1999. Varakrafa sóknaraðila sýnist aftur á móti að mestu í samræmi við þau mörk sem fram koma í umræddri landamerkjalýsingu.

Eins og að framan greinir ná kröfur sóknaraðila ekki til allra merkja jarðarinnar Straums heldur einkum að mörkum Straums annars vegar og Berjaness og óskipts lands Berjaness og Stíflu hins vegar. Í málflutningsskjölum sóknaraðila er ekki að finna með glöggum hætti ástæðu þess að varnaraðilunum G-kvk-þgf og B-kvk-þgf er stefnt. Kröfugerð sóknaraðila er á hinn bóginn skýr um það land sem hann telur að tilheyri Straumi. Þannig eru kröfulínur dregnar milli tilgreindra hnitasettra punkta og dómur á grundvelli kröfugerðar hans myndi fela í sér endanlega afmörkun jarðarinnar Straums að því leyti. Þótt kröfur sóknaraðila varði einkum mörkin milli Straums annars vegar og Berjaness og óskipts lands Berjaness og Stíflu hins vegar þá kann aðalkrafa hans einnig að varða hagsmuni annarra varnaraðila, einkum eigenda jarðanna Kanastaða og Vorsabæjar. Niðurstaðan um hvort aðalkrafa hans myndi hafa áhrif á eignarrétt allra varnaraðila varðar efnisatriði máls en enginn varnaraðila krafðist í héraði frávísunar vegna óheimillar samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Getur aðildarskortur einhverra varnaraðila eftir atvikum leitt til sýknu af kröfum sóknaraðila að því er þá varðar en ekki til frávísunar málsins í heild. Eins og málatilbúnaði sóknaraðila er háttað og að framan er lýst verður talið hann hafi á fullnægjandi hátt gert grein fyrir kröfum sínum í stefnu þannig að efnisdómur verði á þær lagður. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar.

Varnaraðilar verða dæmdir til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar.

Varnaraðilar, J-kk-nf G-kk-nf, E-kvk-nf Á-kvk-nf, dánarbú P-kvk-ef G-kvk-ef, G-kvk-nf G-kvk-nf, B-kvk-nf S-kvk-nf, B-kk-nf H. G-kk-nf, S-kk-nf E-kk-nf, J-kvk-nf E-kvk-nf G-kvk-nf, E-kk-nf Þ. D-kk-nf og S-kvk-nf U-kvk-nf E-kvk-nf, greiði sameiginlega sóknaraðila, H-kk-þgf J-kk-þgf, 200.000 krónur í kærumálskostnað.