544/2012

J varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 26. september 2005 sem óumdeilt var að V hf. og I báru bótaábyrgð á. Fyrir Hæstarétti snerist ágreiningur aðila aðallega um hvort draga bæri frá skaðabótum vegna umferðarslyssins bætur J frá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóðum. Hæstiréttur féllst ekki á þau sjónarmið J að frádráttur slíkra bóta af félagslegum toga bryti í bága við rétt hans samkvæmt 65. gr. og 72 gr. stjórnarskrárinnar. Þá taldi Hæstiréttur að skýra bæri 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sbr. og 4. mgr. 4. gr. þeirra á þann hátt að frá skaðabótum skyldi draga þær bætur almannatrygginga og lífeyrissjóða sem stöfuðu beinlínis af sama slysi og skaðabæturnar væru greiddar fyrir. Samkvæmt matsgerð sem aflað hafði verið eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms hafði örorka J verið metin „á grundvelli afleiðinga umferðarslyssins eingöngu eða því sem næst“. Í ljósi þess var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að fyrrgreindar bótagreiðslur skyldu koma til frádráttar þeim skaðabótum sem V hf. hafði þegar innt af hendi til J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. ágúst 2012. Hann krefst þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér 11.849.895 krónur með 4,5% ársvöxtum af 759.300 krónum frá 26. september 2005 til 25. mars 2006 og af 12.349.895 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 500.000 krónur 31. október 2008 og 600.000 krónur 19. júlí 2010. Þá krefst áfrýjandi þess að dæmd málflutningsþóknun lögmanns síns í héraði verði hækkuð, auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður hér fyrir dómi felldur niður.

Málsatvikum er lýst á greinargóðan hátt í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram er ekki ágreiningur milli aðila um skaðabótaskyldu stefndu vegna umferðarslyss sem áfrýjandi varð fyrir 26. september 2005, heldur um það hvort og þá hverjar bætur þeir skuli greiða áfrýjanda, umfram þær sem stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hefur þegar innt af hendi til hans.

Aðila greinir einkum á um það hér fyrir dómi hvort draga beri frá skaðabótum vegna umferðarslyssins bætur frá Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóðum, svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Heldur áfrýjandi því fram að honum yrði ekki bætt að fullu það tjón sem hann hafi orðið fyrir af völdum slyssins ef sú yrði raunin, þar á meðal bryti slík niðurstaða í bága við rétt hans samkvæmt 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Með skaðabótalögum nr. 50/1993 voru fyrst lögfestar almennar reglur um bætur fyrir líkamstjón. Tilgangur laganna var meðal annars að móta skýrar reglur, draga úr vafa og ósamræmi og greiða fyrir málsmeðferð. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 311/1997, sem birtur er í dómasafni réttarins 1998, bls. 1976, var því hafnað að þágildandi ákvæði skaðabótalaga leiddu til skerðingar á aflahæfi tjónþola þannig að andstætt væri 72. gr. stjórnarskrárinnar. Með lögum nr. 37/1999 voru gerðar breytingar á reglum skaðabótalaga, þar á meðal ákvæðum um bætur fyrir varanlegan miska og varanlega örorku, sbr. 4. gr. til 9. gr. laganna. Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 37/1999 var meðal annars tekið fram að margfeldisstuðull 6. gr. skaðabótalaga sé annars eðlis en áður gilti og sé við það miðaður að tjónþoli fái að fullu bætt tekjutap sitt vegna varanlegrar örorku. Vegna þessa sé miðað við að til frádráttar bótum komi greiðslur af félagslegum toga sem koma í hlut tjónþola vegna örorkunnar. Reglur skaðabótalaga eru hlutlægar og samkvæmt þeim er farið á sama hátt með alla tjónþola sem eins háttar til um, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 520/2002 sem birtur er í dómasafni réttarins 2003, bls. 2970. Að þessu virtu verður ekki fallist á að ákvæði skaðabótalaga, meðal annars um frádrátt greiðslna af félagslegum toga, séu andstæð 65. gr. eða 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Í samræmi við það sem að framan greinir verður að skýra 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. og 4. mgr. 4. gr. þeirra, á þann hátt að frá skaðabótum skuli draga þær bætur almannatrygginga og lífeyrissjóða sem stafa beinlínis af sama slysi og skaðabæturnar eru greiddar fyrir. Í máli þessu bera stefndu sönnunarbyrðina fyrir því að greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins og lífeyrissjóða til áfrýjanda, sem þeir hafa krafist að komi til frádráttar skaðabótum vegna umferðarslyssins 26. september 2005, stafi frá slysinu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 471/2005 sem birtur er í dómasafni réttarins 2006, bls. 1850. Eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp óskaði stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. eftir mati dómkvadds manns á því hvort Tryggingastofnun og tilteknir tveir lífeyrissjóðir hafi, miðað við gögn málsins, metið áfrýjanda til örorku eingöngu vegna afleiðinga slyssins. Samkvæmt matsgerð M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef bæklunarlæknis, sem hann hefur staðfest fyrir héraðsdómi og lögð hefur verið fyrir Hæstarétt, er það álit hans að stofnunin og lífeyrissjóðirnir hafi metið áfrýjanda til örorku „á grundvelli afleiðinga umferðarslyssins eingöngu eða því sem næst.“ Í ljósi þess verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að bótagreiðslur frá Tryggingastofnun og lífeyrissjóðum til áfrýjanda skuli koma til frádráttar skaðabótum sem stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hefur innt af hendi til hans.

Stefndu halda því fram að með hinum áfrýjaða dómi hafi áfrýjanda verið dæmdar hærri bætur fyrir tímabundið atvinnujón en hann eigi tilkall til samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga. Að fenginni þeirri niðurstöðu að bætur af félagslegum toga skuli koma til frádráttar þeim skaðabótum, sem áfrýjandi hefur þegar fengið greiddar og eru lægri en þær bætur, er ekki ástæða til að leyst sé úr þessari málsástæðu til stuðnings sýknukröfu stefndu.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Ekki eru efni til að breyta ákvæði hins áfrýjaða dóms um málflutningsþóknun lögmanns áfrýjanda í héraði, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer eftir því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, J-kk-ef R-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.100.000 krónur.