115/2001

B var ákærður fyrir að hafa slegið konu í andlitið á skemmtistað með þeim afleiðingum að gat kom á hljóðhimnu og hún varð fyrir heyrnartapi. Þegar málið var fyrst tekið fyrir í héraðsdómi neitaði ákærði sök. Þar sem ljóst var af gögnum frá rannsókn málsins að niðurstaða þess myndi að verulegu leyti ráðast af mati á sönnunargildi framburðar B og konunnar, sem bar að B hefði slegið sig, var talið að héraðsdómur hefði þá átt að neyta heimildar laga nr. 19/1991 til að láta þrjá héraðsdómara skipa dóm í málinu. Þá var talið að átt hefði að leita eftir framburði dyravarða, sem fullyrt höfðu á vettvangi að B hefði slegið til konunnar, og álitsgerðar læknis um áverka konunnar og batahorfur hennar. Þá þótti héraðsdómur að nokkru óskýr um hvað teldist sannað í einstökum atriðum í málinu. Af þessum sökum var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. mars 2001 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvalds, en til vara að refsing samkvæmt hinum áfrýjaða dómi verði milduð.

I.

Aðdragandanum að máli þessu er lýst svo í frumskýrslu lögreglunnar að hún hafi verið kvödd á veitingastaðinn LA café við Laugaveg í Reykjavík kl. 4.22 aðfaranótt 6. febrúar 2000 og tilkynnt að dyraverðir þar væru með mann „í tökum“. Á vettvangi hafi dyravörður tjáð lögreglumönnum að maður þessi hafi slegið konu í andlitið, þar sem þau hafi verið stödd á dansgólfi inni á veitingahúsinu. Hafi enginn dyravörður orðið vitni að slagsmálum þeirra, en konan væri innandyra og hygðist kæra málið til lögreglu. Lögreglumennirnir hafi síðan hitt konuna, S-kvk-þf B-kvk-þf, sem hafi verið lítilsháttar ölvuð og með góðri meðvitund. Hún hafi tjáð þeim að hún hafi verið að dansa inni á veitingastaðnum þegar maðurinn hafi ráðist á sig og slegið í höfuðið, en eftir það heyrði hún ekkert á vinstra eyra. Ekki hafi verið að sjá áverka á henni að undanskildum roða á vinstri kinn. Hún hafi sagst mundu fara á slysadeild sjálf. Lögreglumennirnir hafi síðan hitt fyrir manninn, sem reyndist vera ákærði. Hafi hann verið „orðinn rólegur og yfirvegaður og höfðu dyraverðir sleppt taki á honum“. Ákærði hafi virst vera nokkuð mikið ölvaður og framburður hans verið lítillega ruglingslegur. Var haft eftir honum að hann viðurkenndi að hafa slegið í höfuð konu með hægri hendi, en það hafi gerst á dansgólfi veitingastaðarins. Í byrjun hafi hann ýtt við konunni af nánar tilgreindum ástæðum, en hún þá ráðist á hann og klórað og hann síðan slegið hana flötum lófa. Hafi hann ekki slegið hana fast. Þess var getið í skýrslunni að ákærði hafi verið klóraður á kinn á tveimur eða þremur stöðum og hafi honum verið ekið heim.

S-kvk-nf B-kvk-nf kom fyrir lögreglu 11. febrúar 2000 og gaf skýrslu um málið. Hún kvað ákærða hafa verið að angra sig og M-kvk-þf S-kvk-þf, þar sem þær hafi verið staddar saman á áðurnefndu veitingahúsi, og þær því ákveðið að fara þaðan. Á leið þeirra út hafi ákærði gripið um ól á tösku S-kvk-ef, sem hafi ítrekað en árangurslaust beðið hann um að sleppa. Hann hafi króað hana af upp við vegg, tekið með annarri hendi um hnakka hennar og slegið krepptum hnefa með hinni hendinni í höfuð hennar. Höggið hafi komið á vinstra eyra. Hún kvað tvo menn hafa komið að þeim ákærða eftir þetta og hafi hún kannast við annan þeirra, sem héti E-kk-nf. Þeir hafi haldið ákærða þar til dyraverðir komu á vettvang. Hún hafi farið á slysadeild eftir að hafa skýrt lögreglunni frá málavöxtum, en komið hafi í ljós að gat hafi komið á hljóðhimnu á vinstri eyra og væri hún nánast heyrnarlaus á því.

Lögreglan tók skýrslu 16. nóvember 2000 af áðurnefndri M-kvk-þgf S-kvk-þgf. Hún greindi með líkum hætti og S-kvk-nf B-kvk-nf frá skiptum þeirra við ákærða fyrst í stað, svo og að þær hafi ákveðið að yfirgefa veitingahúsið af fyrrnefndri ástæðu. Hún hafi gengið á undan S-kvk-þgf í átt að útgangi og verið komin að fatahengi þegar hún varð þess vör að þær hefðu orðið viðskila. Hún hafi því litið aftur inn í sal veitingahússins og þá séð S-kvk-þf í deilu við ákærða nærri dansgólfi, en hann hafi haldið í hana eða tösku hennar. Kvaðst M-kvk-nf ekki hafa skipt sér af þessu og farið aftur að fatahenginu, en skömmu síðar hafi S-kvk-nf komið og gefið sig á tal við dyraverði. S-kvk-nf hafi síðan sagt sér að ákærði hefði slegið sig á eyrað. Þær hafi rætt lítillega við lögregluna, en eftir það farið saman á slysadeild. M-kvk-nf kvaðst ekki hafa veitt athygli áverkum á andliti S-kvk-ef.

Fyrir liggur í málinu skýrsla lögreglunnar um samtal 21. nóvember 2000 við E-kk-þf J-kk-þf, sem kannaðist við að hafa hitt S-kvk-þf B-kvk-þf, sem hann væri lítillega kunnugur, á fyrrnefndum veitingastað aðfaranótt 6. febrúar sama árs. Hann kvaðst hafa séð hana í samræðum við mann nærri dansgólfi, svo og að maðurinn hafi lyft hendinni, en ekki hafi hann séð hvort maðurinn hafi slegið hana. Hann hafi haldið ferð sinni áfram, en síðan hitt S-kvk-þf í anddyri veitingastaðarins, þar sem hún hafi sagt honum að maðurinn hafi slegið hana í andlitið. Hann taldi að S-kvk-nf hafi borið einhverja áverka, sem hann minntist þó ekki nánar.

Lögreglan tók 27. nóvember 2000 skýrslu af ákærða, sem kannaðist við að hafa í umrætt sinn reitt S-kvk-þgf B-kvk-þgf til reiði með nánar tilgreindum ummælum, en hún hafi af því tilefni ráðist á hann og klórað. Hann hafi borið fyrir sig hendurnar, en eftir nokkurn tíma hafi komið dyraverðir, sem hafi fylgt honum fram í anddyri veitingastaðarins. Hann neitaði því ítrekað aðspurður að hafa reynt að stöðva för S-kvk-ef af staðnum eða veitt henni höfuðhögg, en taldi lögreglumenn eitthvað hafa misskilið frásögn sína um að hann hafi borið fyrir sig hendurnar, þegar skráð var í áðurnefndri frumskýrslu um málið að hann viðurkenndi að hafa slegið hana í höfuðið.

Í málinu liggur fyrir vottorð læknis við háls-, nef- og eyrnadeild Landspítala Fossvogi frá 2. október 2000, þar sem staðfest var að S-kvk-nf B-kvk-nf hafi leitað á slysadeild við sjúkrahúsið 6. febrúar sama árs kl. 4.54. Hún hafi orðið fyrir líkamsárás, fengið högg á vinstra eyra og kvartaði undan að heyra ekki með því. Við skoðun á slysadeild hafi sést að hljóðhimnan væri sprungin. S-kvk-nf hafi næsta dag komið á háls-, nef- og eyrnadeild, þar sem smásjárskoðun hafi verið gerð og heyrnarmæling, sem hafi leitt í ljós verulegt heyrnartap. S-kvk-nf hafi komið aftur til skoðunar 2. mars 2000 og síðan 8. sama mánaðar, en þá hafi enn verið verulegt gat á hljóðhimnu, sem hafi ekki gróið. Hafi verið sett pappírsbót yfir hljóðhimnuna og S-kvk-þgf fundist heyrnin aukast við það. Ráðgert hafi verið að hún kæmi aftur til skoðunar eftir sex vikur og yrði þá kannað hvort hljóðhimnan hefði náð að gróa, en að öðrum kosti myndi verða þörf aðgerðar.

Ekki verður séð að lögreglan hafi við rannsókn málsins aflað frekari gagna, sem einhverju skipta, en hér hefur verið getið. Á grundvelli þeirra var málið höfðað með ákæru ríkissaksóknara 1. febrúar 2001, þar sem ákærða var gefin að sök líkamsárás með því að hafa aðfaranótt 6. febrúar 2000 ráðist að S-kvk-þgf B-kvk-þgf, þar sem þau voru stödd á áðurnefndum veitingastað, og slegið hana í höfuðið með þeim afleiðingum að gat hafi komið á hljóðhimnu á vinstri eyra hennar, en af því hafi hún hlotið mikið heyrnartap. Þótti þetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981.

II.

Þegar mál þetta var fyrst tekið fyrir í héraði 14. febrúar 2001 kom ákærði fyrir dóm og neitaði sök. Af þeirri ástæðu og eins og málið lá að öðru leyti fyrir samkvæmt áðurnefndum gögnum um rannsókn þess mátti héraðsdómara vera ljóst að allar líkur væru til að niðurstaða þess myndi að verulegu leyti ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna ákærða og S-kvk-ef B-kvk-ef fyrir dómi. Sú varð og raunin við aðalmeðferð málsins, enda voru þá ekki leiddir fyrir dóm til skýrslugjafar aðrir, sem gátu borið um höfuðhögg sem sjónarvottar. Sakargiftir samkvæmt ákæru gátu varðað ákærða þungri refsingu ef sannaðar yrðu. Var því full ástæða til þess að neyta fyrir héraðsdómi heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1994 og 36. gr. laga nr. 15/1998, til að láta þrjá héraðsdómara skipa dóm í málinu.

Svo sem áður er getið kom fram í frumskýrslu lögreglunnar um atvik málsins að dyraverðir á veitingastaðnum LA café hafi tjáð lögreglumönnum þegar þeir komu þar á vettvang að ákærði hafi slegið konu í andlitið, en þau hafi verið stödd á dansgólfi þegar slagsmál hafi orðið milli þeirra. Þótt sérstaklega hafi þar verið tekið fram að dyraverðir hafi ekki orðið vitni að slagsmálunum var full ástæða til að leitast við að afla í málinu framburðar þess eða þeirra, sem lögreglan hafði þetta eftir, enda gæti talsverðu skipt varðandi mat á trúverðugleika frásagnar ákærða annars vegar og S-kvk-ef B-kvk-ef hins vegar hvernig þau greindu þessum viðmælendum sínum frá atburðinum á allra fyrstu stigum.

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi lá fyrir áðurnefnt læknisvottorð frá 2. október 2000. Þá kom einnig fyrir dóm til skýrslugjafar læknir, sem ritaði undir þetta vottorð. Í skýrslu hans kom fram að hann hafi aðeins hitt S-kvk-þf eitt skipti, en það hafi verið 8. mars 2000 þegar hann setti pappírsbót á hljóðhimnu í vinstra eyra hennar. Hún hafi átt að koma aftur til eftirlits og mats um frekari aðgerðir, en ekki kæmi fram í gögnum háls-, nef- og eyrnadeildarinnar að af því hafi orðið. Í sambandi við batalíkur S-kvk-ef kvaðst læknirinn ekkert geta sagt, enda væri sér ekki kunnugt um hvort hljóðhimnan hafi gróið eftir að pappírsbótin var sett á hana, en ef það hafi ekki gerst mætti leita bata með aðgerð, sem krefðist dvalar á sjúkrahúsi í einn sólarhring. Slík aðgerð bæri árangur í 90% tilvika. Læknirinn staðfesti að áverki sem þessi gæti hlotist af höggi eða þrýstingsbylgju á eyra án þess að ummerki væru sýnileg. Hann var sérstaklega spurður að því hvort unnt hafi verið að sjá hvort um væri að ræða nýjan áverka eða gamlan og svaraði því til að 8. mars 2000 hafi útlit getað bent til þess að „þetta væri nýr áverki eða nýlegur ... ekki margra ára gamalt gat.“ Mjög skortir á að með þessu hafi verið gerð viðhlítandi grein fyrir þeim sérfræðilegu atriðum, sem áhrif gætu haft við úrlausn málsins. Þannig liggur ekkert fyrir af hendi þess læknis, sem tók við S-kvk-þgf á slysadeild aðfaranótt 6. febrúar 2000, um ástand hennar þá, greiningu áverka og hugsanleg ummerki eftir árás. Áður tilvitnuð orð í skýrslu læknisins fyrir héraðsdómi gefa sérstakt tilefni til að leita nánari álitsgerðar sérfræðings um hvort gat á hljóðhimnu, sem greindist á sjúkrahúsi í framhaldi af skiptum ákærða og S-kvk-ef, kunni hugsanlega að hafa verið eldra en svo að það verði rakið til þeirra. Engin læknisfræðileg gögn liggja fyrir um núverandi ástand S-kvk-ef, þar með talið hvort hún hafi hlotið bata eða eftir atvikum gert ráðstafanir til að fá hann, svo og hvort enn væri unnt að leita hans hafi ekkert enn verið að gert.

Auk þess, sem að framan greinir, er enn til þess að líta að í hinum áfrýjaða dómi skortir nokkuð á að nægilega skýrt komi fram hvað héraðsdómari telji í einstökum atriðum sannað í málinu og með hvaða hætti, sbr. 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991, eins og henni var breytt með 5. gr. laga nr. 37/1994. Að öllu þessu athuguðu er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til gagnaöflunar, aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Í ljósi þessara úrslita málsins verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum, sem ákveðin eru í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur. Lagt er fyrir héraðsdóm að taka málið til frekari meðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef S-kk-ef, á báðum dómstigum, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 150.000 krónur.