278/2006

í vikublaðinu H og samhljóða fyrirsögn á blaðsíðu 16 til 17 í sama tölublaði yrði dæmd dauð og ómerk. Þá krafðist hann þess að G, ritstjóri vikublaðsins, og P, útgefandi þess, yrðu dæmdir óskipt eða hvor um sig til að greiða honum 20.000.000 króna í miskabætur. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt yrði ábyrgð á efni sem birtist í riti ekki lögð bæði á útgefanda þess og ritstjóra að höfundi frágengnum heldur aðeins annan hvorn þeirra. Samkvæmt því og þar sem G hafði verið talinn bera bótaábyrgð í héraði og Á ekki krafist þess að P yrði dæmdur í stað hans var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu útgefandans. Ekki var talið unnt að skilja forsíðufyrirsögnina öðruvísi en svo að fullyrt væri að Á væri byrjaður að neyta vímuefna, enda væri þorra þjóðarinnar kunnugt um vímuefnaneyslu hans fyrr á árum. Eins og fullyrðingin var fram sett var hún talin fela í sér ærumeiðandi aðdróttun og voru ummælin dæmd dauð og ómerk. Hins vegar var ekki talið að samhljóða fyrirsögn á blaðsíðu 16 til 17 í tölublaðinu fæli í sér fullyrðingu um vímuefnanotkun Á eða aðdróttun í skilningi hegningarlaga, enda væri hún í samhengi við texta þar sem greint var frá því að Á hefði hafið reykingar á ný. Fallist var á að Á ætti rétt á miskabótum úr hendi G vegna þeirra ummæla sem birtust á forsíðu tölublaðsins. Miskabótakrafa Á var einnig reist á því að friðhelgi einkalífs hans hefði verið rofin með óheimilli birtingu mynda og umfjöllun um einkamálefni hans í umræddu tölublaði. Vísað var til þess að umræddar myndir hefðu verið teknar án samþykkis eða vitundar Á og að friðhelgi einkalífs nyti verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar metnar væru þær skorður sem friðhelgi einkalífs setti tjáningarfrelsinu var talið skipta grundvallarmáli hvort hið birta efni, myndir eða texti, gæti talist þáttur í almennri þjóðfélagsumræðu og ætti þannig erindi til almennings. Ekki var talið að þær myndir sem til umfjöllunar væru tengdust á nokkurn hátt slíkri umræðu. Vísað var til þess að Á hefði verið á ferð um Reykjavík á bifreið sinni þegar umræddar myndir voru teknar og var talið að hann hefði við þær aðstæður með réttu mátt vænta þess að friðhelgi einkalífs síns yrði virt. Hefði sú friðhelgi verið brotin með birtingu umræddra mynda og verið framin meingerð gegn friði og persónu Á sem G bæri miskabótaábyrgð á. Þar sem Á hafði oftar en einu sinni gert baráttu sína við tóbaksfíkn að umræðuefni í viðtölum við fjölmiðla var ekki talið að ummæli á 17. síðu tölublaðsins um reykingar hans gætu talist brot á friðhelgi einkalífs hans. Samkvæmt framansögðu var talið að Á ætti rétt til miskabóta úr hendi G bæði vegna ærumeiðandi aðdróttana og brota á friðhelgi einkalífs og þótti fjárhæð þeirra hæfilega ákveðin 700.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. maí 2006. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 28. júlí 2006 gagnvart aðaláfrýjanda og stefnda 365 prentmiðlum ehf. Hann krefst þess að forsíðufyrirsögnin ,,B-kk-nf fallinn“ í vikublaðinu Hér & nú, 4. tölublaði 1. árgangs, og samhljóða fyrirsögn á blaðsíðu 16 til 17 í sama tölublaði verði dæmd dauð og ómerk. Þá krefst hann þess að aðaláfrýjandi og stefndi verði dæmdir óskipt eða hvor um sig til að greiða honum 20.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. nóvember 2005 til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að fjárkrafa gagnáfrýjanda verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu hefur gagnáfrýjandi uppi kröfur vegna umfjöllunar og myndbirtinga í 4. tölublaði 1. árgangs vikublaðsins Hér & nú, sem út kom 16. júní 2005, en málavöxtum er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Kröfum sínum beinir gagnáfrýjandi að aðaláfrýjanda, sem var ritstjóri blaðsins á þeim tíma, og stefnda, sem var útgefandi þess. Um ábyrgð á efni, sem birtist í ritum á borð við vikublaðið Hér & nú, fer eftir 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar ber höfundur efnis refsi- og fébótaábyrgð á því ef hann hefur nafngreint sig og er auk þess annað hvort heimilisfastur hér á landi þegar ritið kemur út eða undir íslenskri lögsögu þegar mál er höfðað. Ef enginn slíkur höfundur hefur nafngreint sig ber útgefandi rits eða ritstjóri ábyrgðina, því næst sá sem hefur ritið til sölu eða dreifingar og loks sá sem annast hefur prentun þess eða letrun, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Höfundar texta og ljósmynda eru ekki nafngreindir í blaðinu. Fer því um ábyrgð eftir 3. mgr. 15. gr. og eru „útgefandi rits eða ritstjóri“ næstir í ábyrgðarröðinni. Það leiðir beint af orðalagi ákvæðisins að ábyrgð verður, að höfundi frágengnum, ekki lögð á þessa báða heldur aðeins annan hvorn þeirra. Þá sýnir ákvæði 17. gr. laganna, þar sem rætt er um greiðsluábyrgð útgefanda rits á fjárkröfum á hendur ritstjóra þess vegna efnis ritsins, að samhliða frumábyrgð þeirra er ekki meginregla laganna. Er það einnig í samræmi við þá grunnreglu ábyrgðarkerfis þess sem byggt er á í lögum nr. 57/1956 að einungis einn aðili verði gerður ábyrgur að lögum á efni rits. Samkvæmt þessu og með því að gagnáfrýjandi hefur ekki krafist þess að stefndi 365 prentmiðlar ehf. verði dæmdur í stað aðaláfrýjanda verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda af kröfum gagnáfrýjanda.

II.

Með vísan til forsendna hin áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um ómerkingu ummæla á forsíðu blaðsins sem og niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu gagnáfrýjanda um ómerkingu ummæla sem birtust á blaðsíðu 16 til 17 í ritinu.

III.

Gagnáfrýjandi reisir miskabótakröfu sína öðrum þræði á því að í þeim ummælum sem hann krefst ómerkingar á hafi falist meingerð gegn persónu sinni og æru. Hér að framan var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ummælin „B-kk-nf fallinn“ á forsíðu blaðsins hafi verið ærumeiðandi aðdróttun í garð gagnáfrýjanda. Felst í henni ólögmæt meingerð gegn persónu hans og æru sem aðaláfrýjandi ber miskabótaábyrgð á samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999.

Gagnáfrýjandi reisir miskabótakröfu sína einnig á því að friðhelgi einkalífs hans hafi verið rofin með óheimilli birtingu mynda og umfjöllun um einkamálefni hans í umræddu tölublaði. Gagnáfrýjandi er þjóðþekktur tónlistarmaður og hefur um langt árabil verið mjög áberandi í þjóðlífinu og átt fjölda viðtala við fjölmiðla jafnt um list sína, baráttu sína við fíkn og ýmsa þætti einkalífs síns. Í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi tekið umræddar myndir af gagnáfrýjanda þegar hann á leið sinni um Reykjavík stöðvaði bifreið sína á rauðu ljósi. Þær voru teknar án samþykkis hans eða vitundar. Friðhelgi einkalífs nýtur verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar metnar eru þær skorður sem friðhelgi einkalífs setur tjáningarfrelsinu, sbr. 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, skiptir grundvallarmáli hvort hið birta efni, myndir eða texti, geti talist þáttur í almennri þjóðfélagsumræðu og eigi þannig erindi til almennings. Þær myndir sem hér eru til umfjöllunar tengjast á engan hátt slíkri umræðu. Tilgangur birtingar þeirra sýnist hafa verið sá einn að svara ætluðum áhuga almennings á einkamálefnum gagnáfrýjanda og framsetningin á forsíðu blaðsins miðuð við að auka sölu þess. Þegar umræddar myndir voru teknar var gagnáfrýjandi eins og áður sagði á ferð um Reykjavík í bifreið sinni. Mátti hann við þær aðstæður með réttu vænta þess að friðhelgi einkalífs síns yrði virt. Sú friðhelgi var brotin með birtingu fyrrgreindra mynda, bæði myndarinnar á forsíðu blaðsins og myndanna af gagnáfrýjanda á blaðsíðum 16 til 17 í blaðinu. Með því hefur verið framin meingerð gegn friði og persónu gagnáfrýjanda sem aðaláfrýjandi ber miskabótaábyrgð á samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Af gögnum málsins sést að gagnáfrýjandi hefur oftar en einu sinni gert baráttu sína við tóbaksfíkn að umræðuefni í viðtölum við fjölmiðla. Af þeim sökum er fallist á það með héraðsdómi að ummæli á 17. síðu blaðsins um reykingar hans geti ekki talist brot á friðhelgi einkalífs hans.

Samkvæmt framansögðu á gagnáfrýjandi rétt til miskabóta úr hendi aðaláfrýjanda bæði vegna ærumeiðandi aðdróttana og brota á friðhelgi einkalífs. Við ákvörðum bótafjárhæðar verður að líta til þess að umræddu vikublaði var dreift til áskrifenda DV og einnig selt í lausasölu. Brot gegn gagnáfrýjanda eru meðal annars fólgin í ummælum og myndbirtingu á forsíðu blaðsins. Er slíkum blöðum gjarnan stillt upp á áberandi stöðum í blaðsöluhillum á sölustöðum. Þá birtist umrædd forsíða einnig í auglýsingu í Fréttablaðinu 16. júní 2005, en það blað er borið ókeypis í hús víða um land. Umfjöllunin um gagnáfrýjanda fékk þannig mjög mikla útbreiðslu og kom fyrir sjónir mun fleiri manna en þeirra er vikuritið keyptu. Þá verður til þess að líta að framsetning umfjöllunar um gagnáfrýjanda á forsíðu blaðsins er til þess fallin að auka sölu þess og þannig að ætla verður í ágóðaskyni. Þegar allt þetta er virt er fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verða staðfest.

Málskostnaður milli gagnáfrýjanda og stefnda fyrir Hæstarétti fellur niður.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, G-kk-nf Ö-kk-nf Ú-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, Á-kk-þgf K. M-kk-þgf, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Málskostnaður milli gagnáfrýjanda og stefnda, 365 prentmiðla ehf., fyrir Hæstarétti fellur niður.