526/2014

M og K gerðu við sambúðarslit með sér samning meðal annars um forsjá og umgengni, sem staðfestur var af sýslumanni, og samkvæmt honum skyldi M greiða tvöfalt meðlag með barni þeirra frá 1. september 2006 þar til barnið yrði lögráða. Sumarið 2012 krafði K M um greiðslu viðbótarmeðlagsins samkvæmt samningnum og í desember það ár gerði sýslumaður fjárnám í peningum M eftir kröfu K. Við svo búið höfðaði M mál þetta á hendur K og krafðist þess að viðurkennt yrði að hann skuldaði K ekki meðlagsgreiðslur vegna barns þeirra fyrir tilgreint tímabil. Undir meðferð málsins í héraði féllst K á að fyrndar væru meðlagskröfur sem fallið hefðu til allt til 1. nóvember 2008. Þá var upplýst í málinu að M hefði innt af hendi viðbótarmeðlag frá 1. ágúst 2012. Fyrir Hæstarétti laut ágreiningur aðila því að rétt K til viðbótarmeðlags tímabilið 1. nóvember 2008 til 31. júlí 2012. M reisti málatilbúnað sinn annars vegar á því að á hefði komist munnlegt samkomulag með aðilum haustið 2006 um að hann greiddi viðbótarmeðlagið með greiðslu á ýmsum útgjöldum sem K hefði annars átt að inna af hendi og að hann hefði að fullu efnt þann samning. Ekki var talið að M hefði tekist sönnun um að aðilar hefðu gert með sér munnlegan samning um greiðslufyrirkomulag viðbótarmeðlags. Hins vegar byggði M á því að fallnar væru niður fyrir tómlæti meðlagskröfur sem K kynni að hafa átt. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að gögn málsins bæru með sér að M hefði hagað greiðslum viðbótarmeðlags í samræmi við þann samning sem hann hélt fram að komist hefði á milli aðila. Þrátt fyrir að ekki yrði fallist á að slíkur samningur hefði komist á var talið að líta yrði svo á að með því að hafast ekkert að um innheimtu viðbótarmeðlagsins um sex ára skeið hefði K gefið M tilefni til að ætla að hún hygðist ekki hafa slíka kröfu uppi. Var K því talin hafa glatað rétti til að hafa slíka kröfu uppi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf hæstaréttardómari, G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og G-kk-nf G-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. júlí 2014. Hann krefst þess að viðurkennt verði að hann skuldi gagnáfrýjanda ekki meðlagsgreiðslur vegna sonar þeirra, A, fyrir tímabilið 1. nóvember 2008 til 31. júlí 2012. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 14. október 2014. Hún krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað svo og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í héraðsdómi voru málsaðilar í sambúð í tæp fimm ár og eignuðust soninn A 14. apríl 2000. Við sambúðarslit gerðu þau með sér samning um fjárskipti, forsjá, umgengni o.fl. 15. júní 2004 sem staðfestur var af sýslumanni 18. sama mánaðar. Samkvæmt samningnum fóru foreldrar sameiginlega með forsjá sonarins en lögheimili hans skyldi vera hjá móður, og hann dvelja hjá hvoru þeirra í viku í senn. Samkvæmt 7. gr. samningsins skyldi faðir greiða einfalt meðlag með drengnum til 1. september 2006 en greiða helming leikskólakostnaðar hans meðan hann væri í leikskóla, en frá þeim tíma skyldi faðir greiða tvöfalt meðlag þar til drengurinn yrði lögráða.

Deilur risu með aðilum um forsjá drengsins sem lauk með dómsátt 12. júlí 2006 sem fjallaði um umgengni aðila við drenginn. Ekki var hróflað við samningi aðila 15. júní 2004 um meðlagsgreiðslur með drengnum.

Sumarið 2012 krafði gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda um greiðslu á viðbótarmeðlaginu sem kveðið var á um í samningi aðila um samvistaslit. Með aðfararbeiðni 1. nóvember 2012 krafðist gagnáfrýjandi fjárnáms hjá aðaláfrýjanda vegna vangreiddra meðlagsgreiðslna frá 1. september 2006. Hinn 12. desember 2012 gerði síðan sýslumaður fjárnám í peningum áfrýjanda, sem lagðir voru inn á reikning embættisins. Mál það, sem hér er til meðferðar, var höfðað 10. desember 2012. Við aðalmeðferð málsins í héraði 4. júlí 2014 féllst gagnáfrýjandi á það að meðlagskröfur þær sem til féllu á tímabilinu frá 1. september 2006 til 1. nóvember 2008 væru fyrndar.

Fyrir liggur að aðaláfrýjandi hefur greitt viðbótarmeðlagið inn á reikning gagnáfrýjanda frá 1. ágúst 2012.

II

Aðaláfrýjandi byggir kröfu sína aðallega á því að komist hafi á munnlegt samkomulag með aðilum haustið 2006 um að hann greiddi viðbótarmeðlagið með greiðslu á ýmsum útgjöldum sem gagnáfrýjandi hefði annars átt að inna af hendi, svo sem greiðslu á skólamáltíðum, tómstundaheimili, æfingagjöld vegna knattspyrnu, gjöld vegna tónlistarskóla svo og fatnaði. Í samningi aðila hafi engin ákvæði verið um það með hvaða hætti greiða skyldi viðbótarmeðlagið. Í 1. mgr. 63. gr. barnalaga nr. 76/2003 segi að meðlag skuli greiða mánaðarlega fyrirfram, en með vísan til dóms Hæstaréttar nr. 369/2008 verði að líta svo á að lögin kveði á um skyldu til mánaðarlegrar fjárgreiðslu einfalds meðlags. Telur aðaláfrýjandi því að heimilt sé að semja um greiðslu viðbótarmeðlags með öðrum hætti. Greiðslur þær sem hann hafi innt af hendi séu að stærstum hluta bein og regluleg framfærsluútgjöld. Hafi greiðslurnar numið hærri fjárhæð en nemur einföldu meðlagi. Fullyrðir aðaláfrýjandi að hann hafi að fullu efnt samning aðila um greiðslu tvöfalds meðlags.

Gagnáfrýjandi hafnar staðhæfingu aðaláfrýjanda um að samkomulag hafi komist á milli aðila þess efnis að í stað þess að greiða umsamið viðbótarmeðlag myndi aðaláfrýjandi greiða ýmsan kostnað vegna sonar þeirra. Með samningi aðila sem staðfestur var af sýslumanni 18. júní 2004 hafi komist á bindandi samningur milli aðila um meðlagsgreiðslur. Í 1. mgr. 55. gr. barnalaga sé kveðið á um það að samningur um meðlag með barni sé því aðeins gildur að sýslumaður staðfesti hann eða að gerð sé sátt fyrir dómi um meðlagið. Aðaláfrýjandi hafi aldrei krafist breytinga á samningnum hvorki hjá sýslumanni né við gerð dómsáttar aðila 2006.

Í máli þessu hefur aðaláfrýjandi lagt fram veruleg gögn um fjárútlát sín í þágu sonar aðila. Það eitt og sér getur ekki talist sönnun þess að aðilar hafi gert með sér samning þess efnis sem aðaláfrýjandi heldur fram. Fallist er á með héraðsdómi að aðaláfrýjanda hafi ekki tekist að sanna að aðilar hafi gert með sér munnlegan samning um greiðslufyrirkomulag viðbótarmeðlagsins.

III

Í öðru lagi byggir aðaláfrýjandi kröfu sína á því að meðlagskröfur þær, sem gagnáfrýjandi kunni að hafa átt vegna tímabilsins 1. nóvember 2008 til 31. júlí 2012, séu fallnar niður fyrir tómlæti.

Aðilar sömdu um það við samvistaslit að aðaláfrýjandi skyldi greiða tvöfalt meðlag með syni þeirra frá 1. september 2006 til fullnaðs 18 ára aldurs hans. Það var fyrst í júlí 2012, rúmum 6 árum eftir að samningurinn var gerður, að gagnáfrýjandi fór fram á greiðslu viðbótarmeðlags, og verður ekki séð að hún hafi gert athugasemdir vegna þessa allan þann tíma. Í skýrslu gagnáfrýjanda fyrir dómi kemur fram að hún var þess meðvituð, bæði við samningsgerðina 2004 og við gerð dómsáttar 2006, að samið hafði verið um tvöfalt meðlag. Sagðist hún eiginlega hafa gleymt þessu í smá tíma og látið samninginn upp í skáp. Það hafi ekki verið fyrr en 2009 eða 2010 að hún hafi rekist á samninginn og séð að þar var samið um tvöfalt meðlag. Hún segir að sér hafi stafað ógn af aðaláfrýjanda og verið hrædd við að lenda í átökum við hann minnug harðvítugra deilna þeirra vegna forsjármálsins 2006.

Gögn málsins bera með sér að aðaláfrýjandi hefur hagað greiðslum viðbótarmeðlagsins í samræmi við þann samning sem hann heldur fram að komist hafi á milli aðila. Þrátt fyrir að ekki verði fallist á að slíkur samningur hafi komist á um greiðslu viðbótarmeðlagsins verður að líta svo á að með því að hafast ekkert að um innheimtu viðbótarmeðlagsins um 6 ára skeið gaf gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda tilefni til að ætla að hún hygðist ekki ætla að hafa slíka kröfu uppi. Er því fallist á með aðaláfrýjanda að gagnáfrýjandi hafi glatað rétti til að hafa slíka kröfu uppi og verður krafa aðaláfrýjanda því tekin til greina eins og í dómsorði greinir.

Rétt þykir að hvor aðila beri sinn málskostnað bæði í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Viðurkennt er að aðaláfrýjandi, M, skuldar ekki gagnáfrýjanda, K, meðlagsgreiðslur vegna sonar þeirra, A, fyrir tímabilið 1. nóvember 2008 til 31. júlí 2012.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.