197/2014

S hf. höfðaði mál gegn H til heimtu farmgjalds fyrir flutning á vörum til landsins. Með vísan til ákvæða í samningi aðilanna féllst Hæstiréttur ekki á að málið væri höfðað á röngu varnarþingi. Þá var ekki fallist á það með H að skilyrði 1. mgr. 36. gr. laga nr. 91/1991 um starfstöðvarvarnarþing væru ekki uppfyllt í málinu. Var því hafnað að vísa málinu frá héraðsdómi. Hvað fjárhæð kröfunnar snerti var ekki talið að komist hefði á skuldbindandi samningur um farmgjaldið. Bæri H því að greiða það gjald fyrir flutninginn sem almennt hefði verið þegar ferming fór fram, sbr. 1. mgr. 74. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Í því sambandi tók Hæstiréttur fram að flutningurinn hefði reynst mun umfangsmeiri en miðað hefði verið við í upphaflegu tilboði S hf. Þá hefði H ekki leitt í ljós að krafa S hf. væri óhæfileg. Var niðurstaða héraðsdóms, um að taka kröfu S hf. til greina, því staðfest.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. mars 2014. Tekur áfrýjun hans bæði til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2013 og úrskurðar dómsins 16. janúar sama ár þar sem hafnað var kröfu hans um að máli stefnda gegn honum yrði vísað frá dómi. Áfrýjandi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfu stefnda, en að því frágengnu að krafa stefnda verði lækkuð. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Krafa áfrýjanda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi er reist á því að málið sé höfðað á röngu varnarþingi. Áfrýjandi sé sænskt félag með varnarþing í Malmö í Svíþjóð og engin heimild hafi staðið til að reka málið á hendur sér fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Telur áfrýjandi að reglur Lúganósamningsins frá 30. október 2007 um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, sbr. lög nr. 7/2011, girði fyrir að málið verði rekið hér á landi, en þær reglur gangi framar reglum um varnarþing í V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá andmælir áfrýjandi því að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 36. gr. þeirra laga til að höfða málið á starfstöðvarvarnarþingi. Stefndi mótmælir frávísunarkröfu áfrýjanda og verður krafa hans um staðfestingu héraðsdóms skilin á þann veg að hrinda beri þeirri kröfu.

Stefndi höfðaði málið á hendur áfrýjanda til heimtu farmgjalds fyrir flutning á vörum til landsins frá Þýskalandi en slík lögskipti falla undir Lúganósamninginn, sbr. 1. gr. hans. Samkvæmt 1. mgr. 23. gr. samningsins hafa samningsaðilar heimild til að semja um að dómstólar í ríki, sem bundið er af samningnum, hafi dómsvald um ágreining sem þegar er risinn eða kann að rísa í tengslum við tiltekin lögskipti þeirra og að minnsta kosti annar á heimili í samningsríki. Í farmskírteini 17. júní 2010 vegna flutningsins var tekið fram að sendandi féllist á skilmála þess með samþykki sínu á flutningi vörunnar, en þeir voru prentaðir á bakhlið skírteinisins. Þar segir í 26. grein að íslensk lög gildi um samning þann sem felist í farmskírteininu og hvers kyns deilumál, sem rísi samkvæmt honum, beri að úrskurða af íslenskum dómstólum samkvæmt íslenskum lögum og útiloki það lögsögu dómstóla í öðrum löndum. Með þessu var fullnægt áskilnaði 1. mgr. 23. gr. Lúganósamningsins, enda liggur fyrir að samningur um varnarþing er í því formi sem greinir í c. lið þeirrar málsgreinar hans. Samkvæmt þessu gilda ekki varnarþingsreglur Lúganósamningsins í lögskiptum aðila.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 91/1991 má sækja mál til greiðslu á andvirði vöru eða þjónustu, sem hefur verið fengin eða þegin í verslun eða annarri fastri starfstöð, í þeirri þinghá þar sem verslunin eða starfstöðin er ef það er atvinna upphaflega skuldarans að láta slíka vöru eða þjónustu í té. Stefndi er með höfuðstöðvar sínar í Reykjavík og rekur flutningastarfsemi með kaupskipum. Fellur sú þjónusta undir umrætt ákvæði laganna og skiptir þá ekki máli hvort þjónustan hafi verið þegin í þeirri þinghá þar sem starfstöðin er eins og haldið er fram af hálfu áfrýjanda. Samkvæmt þessu var stefnda rétt að höfða málið á starfstöðvarvarnarþingi sínu í Reykjavík og verður kröfu áfrýjanda um frávísun málsins frá héraðsdómi hafnað.

II

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi fékk áfrýjandi tilboð frá stefnda í flutninginn 14. maí 2010 en samkvæmt því bar að samþykkja það skriflega innan gildistíma þess sem var til 13. júní sama ár. Gegn andmælum stefnda hefur áfrýjandi ekki sannað að stefndi hafi samþykkt tilboðið áður en það rann út. Þá verður ekki fallist á það með héraðsdómi að komist hafi á samningur samkvæmt tilboðinu þótt fram komi í farmskírteini að samið hafi verið um farmgjaldið, enda sagði þar ekkert um hvort það ætti að greiða eftir tilboðinu eða gjaldskrá stefnda. Samkvæmt þessu verður ekki lagt til grundvallar dómi í málinu að stefndi sé bundinn af tilboðinu þannig að farmgjaldið fyrir flutninginn miðist við það.

Af framansögðu leiðir að greiða ber gjald fyrir flutninginn sem almennt var þegar ferming fór fram, sbr. 1. mgr. 74 gr. siglingalaga nr. 34/1985. Í því efni er þess að gæta að flutningurinn reyndist mun umfangsmeiri en miðað var við í fyrrgreindu tilboði stefnda. Þannig er óumdeilt að farmurinn hafi verið fluttur í sex gámum í stað þriggja og í sex flutningabílum í stað tveggja landleiðina frá Reykjavík til áfangastaðar á Þingeyri. Samkvæmt reikningi stefnda nam útlagður kostnaður til þriðja aðila fyrir flutninginn á landi 135.642 sænskum krónum í stað 26.221,50 sænskrar krónu samkvæmt tilboðinu. Þegar þetta er virt hefur áfrýjandi ekki leitt í ljós að krafa stefnda um farmgjald fyrir flutninginn sé óhæfileg en fyrir því ber hann sönnunarbyrðina í samræmi við almennar reglur kröfuréttar. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að taka til greina kröfu stefnda eins og hún er fram sett með dráttarvöxtum frá 13. febrúar 2011.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti og verður hann ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, HOBAS Scandinavia AB, greiði stefnda, Samskipum hf., samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.