222/2014

Eigendur Miðhúsa, Ó, og Barma, Í, í Reykhólahreppi, greindi á um landamerki milli jarðanna. Í fyrsta lagi var deilt um hvort leggja ætti til grundvallar úrlausn ágreinings um merki jarðanna landamerkjaskrá Miðhúsa eða Reykhóla, en í seinni skránni var lýst merkjum Barma. Í öðru lagi var ágreiningur um hvort orðalag landamerkjaskránna skaraðist og ef svo væri hvort og þá hvaða þýðingu það hefði. Litið var til þess að landamerkjaskrá Miðhúsa var gerð í maí 1884 og þinglesin á manntalsþingi í sama mánuði, en landamerkjaskrá Reykhóla og Barma gerð í febrúar þetta sama ár og henni ekki þinglýst fyrr en tveimur árum síðar. Að virtri þeirri reglu að menn geti ekki með einhliða ráðstöfun og þinglestri landamerkjaskrár aukið við rétt sinn umfram það sem áður hefði verið ákveðið var landamerkjaskrá Miðhúsa lögð til grundvallar úrlausn ágreiningsins. Í þriðja lagi var deilt um hvar væru upptök Vökugrafarlækjar og þar með hve langt til fjalls hann næði. Að virtum staðháttum og gögnum málsins var lagt til grundvallar að Ó hefði sýnt fram á að upptök Vökugrafarlækjar væru í melhaug utan í fjallshlíð rétt innan við Miðhúsahóla, þar sem væri vatnsból Reykhóla, en ekki efst í Vökugröf eins og Í hélt fram. Því var með hliðsjón af staðháttum og að teknu tilliti til reglu 2. mgr. 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923 fallist á með Ó að merki jarðanna réðust af farvegi Vökugarafarlækjar.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. apríl 2014. Hún krefst viðurkenningar á því að landamerki jarðanna Miðhúsa og Barma í Reykhólahreppi liggi milli hnitapunkta 1 til 19 eins og þeir eru nánar tilgreindir á héraðsdómskjölum nr. 4 og 5. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Dómendur fóru á vettvang 18. október 2014.

I

Jarðirnar Barmar og Miðhús eru í Reykhólahreppi og deila eigendur þeirra um merki. Land beggja jarðanna nær frá fjöru í Berufirði upp á fjallsbrúnir í Miðhúsahyrnu sem er norðan og vestan bæjanna. Barmar og Miðhús eiga sameiginlegt hornmark með jörðinni Reykhólum í sama hreppi, og er það í um 400 m hæð í brúnum fjallsins þar sem heitir Skálarhaus eða Skálarhöfuð og er staðsetning þess óumdeild. Land Barma liggur austast jarðanna þriggja, þá kemur land Miðhúsa en þar fyrir vestan er land Reykhóla. Landamerkjaskrá var gerð fyrir Miðhús 10. maí 1884, hún lesin á manntalsþingi 20. sama mánaðar og var þar lýst merkjum jarðarinnar gagnvart Reykhólum og Börmum. Merkjum Barma gagnvart Miðhúsum var á hinn bóginn lýst í landamerkjaskrá Reykhóla frá 16. febrúar 1884, sem lesin var á manntalsþingi tveimur árum síðar. Mun ástæða þess fyrirkomulags hafa verið sú að sami maður var eigandi og umboðsmaður beggja jarðanna þegar landamerkjaskráin var gerð.

Á svæðinu milli Barma og Miðhúsa er undirlendi næst sjónum lítið og það mýrlent en ofan mýranna taka við brattar hlíðar Miðhúsahyrnu með grónum berg- og skriðuhlaupum sem ýmist munu nefnd Hólar eða Miðhúsahólar. Í melhaug utan í fjallshlíðinni ofan hólanna er kaldavatnslind. Úr henni er tekið vatn í vatnsból þorpsins á Reykhólum og hefur svo verið frá árinu 1991. Lækur sem kemur úr kaldavatnslindinni hlykkjast niður fjallshlíðina í grunnum en sýnilegum farvegi sunnan hólanna, upp að svokölluðum Reiðhól sem mun vera yngsti hluti berghlaupsins og niður með honum um efri Barmamýrar að þjóðvegi sem sker land Barma og Miðhúsa. Áður en vegur var lagður á svæðinu um miðja síðustu öld mun lækurinn hafa runnið í farvegi niður í mýrlendi fyrir neðan vegstæðið, þar sem heita neðri eða lægri Barmamýrar, en á svæðinu þar sem þjóðvegurinn sker landið mætast efri og neðri Barmamýrar. Í neðri mýrinni virðist lækurinn hafa sveigt til suðurs á nokkur hundruð metra kafla, þar til komið var á móts við Miðhúsamel, en þá tekið stefnu til austurs og fallið skemmstu leið til sjávar um breiðan hvamm sem nefnist Vökugröf, en um þetta er ágreiningur í málinu. Frá Miðhúsamel hallar landi til austurs en frá Barmabarði, sem er ofan bæjarins á Börmum, hallar því til vesturs og þar sem hallarnir mætast eru Barmamýrar lægstar. Við þjóðveginn hverfur lækurinn sem kemur ofan fjallið úr náttúrulegum farvegi sínum og fylgir á um 85 m kafla vegskurði til austurs þar til hann fer undir veginn í ræsi. Fellur lækurinn eftir það í nýlegum framræsluskurði neðan þjóðvegar og fylgir honum út í Vökugröf og þaðan til sjávar. Upphaflega mun eitthvað vatn hafa bæst í lækinn á leið hans frá upptökum niður mýrarnar og þá meðal annars við Reiðhól og Miðhúsamel sem er forn og mikill sjávarhjalli. Vegagerð og framræsla mýrlendis um miðbik síðustu aldar munu hafa breytt farvegi lækjarins og vatnsmagni í honum, en í mýrinni neðan þjóðvegar hafa verið grafnir með stefnu frá austri til vesturs tveir framræsluskurðir sem eins og í héraðsdómi greinir veita vatni til Vökugrafar.

II

Í opnu bréfi 21. apríl 1571 sagði eftirfarandi: „Þad giöre eg þ-x-x prestur b-x-x godum mönnum vitanlegt med þessu mynu opnu brefe ad eg medkennist at eg hefur gefid herdyse þorleifsdottur dottur minni jordina midhus j mynar loggiafir med þeim landamerkium eijum og holmum sem henne hefur filgt at fornu og nyu og fadir minn hiellt um syna daga og hann gaf andrese sine synum og erfde aftur og eg vard eigandi ad effter minni fodur gud hannz sal nadi uoru mier þesse landa merke til saugd j mille reik hola og mid husa bædi af honum sialfum og þeim ellstu mönnum sem þar hofdu vid buid og hier j sueit hofdu vpp alist ad mid hus ætte uti slietta berg og ofann j jllu kelldu kollud er og sionhuerfing og ur illu keldu og ofann j midia loma tiörn kollud er enn inn fra j midia vöggu grof hrys ei hellis ei biorz ei og hrut holma, af hendte fadir minn heitinn a-e-x heitnum og med jördinne barma lond kendir eru holmar eiga mid hus og hafdi fadir minn heitinn lied þa þeim sem j bormum voru medann hann atte badar jardirnar og alldrei hefer eg heirt og ei halldid annad enn nu hefur eg sagdt og til sann inda hier um og audsyningar þricke eg mitt innsigle a þetta bref skrifad a stad a Reikianese firsta og tuttugasta dag aprilis Anno MD 1xxi.“

Í lögfestu P-kk-ef I-kk-ef 20. júní 1870 sagði að hann „lögfesti hérmeð eignarjörð mína konu minnar og sona, Miðhús á Reykjanesi ... meðfylgjandi landamerkjum, að utanverðu milli Miðhúsa og Reykhóla ráði Illakelda, rétta sjónhending upp í Sléttaberg og ofan í miðja Lómatjörn til sjávar og að innanverði milli Miðhúsa í Vökugróf yfir innrilækjarkvísl sem rennur eptir henni beina sjónhverfing upp í fjall; Hvar tilgreind landamerki hafa haldin verið eptir gömlum eignar- og landamerkja skrám sem ég í höndum hefi - kaupbréfum og yngri og eldri lögfestum ein af þeim af 1793 sem tilgreinir: að þessi landamerki hafi verið órofin og óátöluð þá í hundrað ár, þessi lögfesta endurnýjuð og aptur upplesin fyrir manntalsþingrétti að Berufirði 1837 að þessum landamerkjum hefur verið yrkt og notað af Miðhúsa ábúendum í mínu mynni og þeirra manna sem nú lifa og tilvita; nema hvað ég eptirgaf ... S.T. H-kk-nf B-x-x. Benedictsen sál. í Flatey ad mestuleyti Reykhola eigar, þá ST H-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf sem nú er á Ólafsdal var ábúandi Reykhóla, að landamerki skyldi vera millum Miðhúsa og Reykhóla úr Sléttabergi rétta sjónhending í Vogsbotninn sem kallaður er Miðhúsavogur þangað sem innst fellur sjór sem flóð og stórstreymi og þaðan í miðja Lómatjörn til sjáfar ... síðan hafa þessi landamerki verið haldin nema hvað nú seinni ábúendur Reykhóla hafa viljað beita ásælni og ágangi yfir þau landamerki á Miðhúsa litlu landareign ... Hvarfyrir og lögfesti nefndrar jarðar ... en aptur að utanverðu ráði Illakelda beina sjónhending uppí Sléttaberg, og ofan í miðja Lómatjörn til sjáfar, að innan verðu ræður Vökugrófar innrilækur og frá upptökum hans bein sjónhending upp í fjall“. Bréfið var lesið á manntalsþingrétti 28. júní 1870 og innfært í afsals- og veðskuldabréfabók.

Í landamerkjaskrá Miðhúsa 10. maí 1884 sem lesin var á manntalsþingi 20. sama mánaðar sagði meðal annars um landamerki jarðarinnar að þau liggi úr „svonefndu skálarhöfði sem er í fjallsbrúninni fyrir innan Miðhúsahyrnu eftir fjallshriggnum hæstum í vestur ... og þaðan eptir miðjum álnum útá móts við Vökugröf og upp eptir Vökugrafarlæk og þaðan ræður bein sjónhending í Skál í fjallsbrúninni, sem upphafleg er nefnd og skálarhöfuð innan hértaldra landamerkja lýsi ég hérmeð Miðhúsaland að vera.“ Bréfið undirrituðu P-kk-nf I-kk-nf sem „eigandi og ábúandi að nokkru af Miðhúsum“ og J-kk-nf P-kk-nf sem „eigandi að nokkru af Miðhúsum“ og var bréfið áritað um samþykki af B-kk-þgf Þ-kk-þgf sem eiganda og umboðsmanns jarðanna Reykhóla og Borga en hann mun á þessum tíma einnig hafa verið eigandi og umboðsmaður Barma.

Í örnefnaskrá Miðhúsa sem er án ártals, en með viðbót frá 1976, segir að Sléttaberg sé uppi í klettum og þar séu landamerki milli Miðhúsa og Reykhóla. Um Miðhúsahyrnu segir að hún sé á fjallsbrúninni upp frá Miðhúsum í um 301 m hæð og að Stekkjardalur liggi inn undir merkjum, skáhalt upp og inn undir Skál en þar uppi sé Skálarhaus um 400 m hár og sjáist langt til á landamærum. Miðhúsamelur sé stórt svæði, grjótbreiða, frá Barmalandareign út undir Miðhúsatún, undir Miðhúsahyrnu. Þar á melnum utanverðum sé nýlega hlaðin stór og fögur varða að fyrirsögn O-kk-ef læknis J-kk-ef, sem nefnd sé „Hjalla“ en Vatnanes heiti einu nafni frá Vognum að landamerkjum og sé þar Lómatjörn. Barmalönd séu inn frá Miðhúsum í Berufjarðarmynni.

III

Landamerkjaskrá Reykhóla er frá 16. febrúar 1884 og var hún lesin á manntalsþingi 20. maí 1886, en þar var eins og áður segir einnig lýst merkjum Barma. Í landamerkjaskránni segir að hún sé „uppskrifuð árið 1884 af eiganda Reykhóla B-kk-þgf Þ-kk-þgf bónda á Reykhólum ... Landamerki þau sem áreiðardómur O-kk-ef lögmanns S-kk-ef frá 1572 ásamt fleiri skjölum helga Reykhólum og sem er ... innan þeirra ummerkja sem hér segir: Fyrst bein sjónhending í stóru laugina fyrir innan Höllustaði ... þaðan eptir hæsta fjallinu út fyrir ofann stuðlabrún fyrir botninn á Nautadal og þaðan ofan í svonefndann skálarhaus; þaðan bein sjónhending ofan í miðja vökugróf og þaðan beint áfram á sjó út, mitt á millum Pundskers og Barmalanda og inneftir miðjum álnum inná Berufjörð miðjann á bý við áður áminnstan hraunlæk, á því nefnd kirkjujörð Barmar allt það land sem er innan greindra ummerkja nl. hraunlækjar og vökugrófar að neðan og norðanfells og skálarhaus að ofan og það upp á fjall og ofan í sjó sem áður segir.“ Undir bréfið ritaði B-kk-nf Þ-kk-nf sem eigandi og ábúandi og um samþykki meðal annars P-kk-nf I-kk-nf sem „eigandi að meiri parti Miðhúsa og ábúandi að nokkru af nefndri jörð“ og J-kk-nf P-kk-nf sem „eigandi að nokkru af jörðinni Miðhúsum“.

Í örnefnaskrá Barma sem er án ártals, en með viðbót frá 1976, segir að út frá túninu á Börmum liggi hærri og lægri mýrar. „Úr Lægrimýrum liggur Engjanes ... niður og útundir merkin; þar er Vöggugróf ... líklega fremur Vakargröf ... vegna lindar, sem fellur í sjóinn og heldur þar lengi þýðri vök við landið ... Reiðhóll ... Út yfir hann liggur þjóðvegurinn. Er þá komið út í Miðhúsalandareign ... Fjallið upp frá Börmum er einu nafni nefnt Barmahæð ... þar eru þessi örnefni, byrjað neðst að utan: Skál ... hvylft í fjallið, niður frá Skálarhöfðinu ... Þar niður af eru Hólar ... virðist geta verið framhlaup úr Hvylftinni ... Reiðhóll ... Yfir hann lá gamli vegurinn, og var oft áð öðru hvoru megin við hólinn.“

IV

Ágreiningur um landamerki Barma og Miðhúsa er í aðalatriðum þríþættur. Í fyrsta lagi er um það deilt hvort heldur eigi að leggja til grundvallar úrlausn ágreiningsins landamerkjaskrá Miðhúsa eða Reykhóla, en í seinni skránni er lýst merkjum Barma eins og áður getur. Í öðru lagi er ágreiningur um hvort orðalag landamerkjaskránna skarist og ef svo er hvort það hafi þýðingu og þá hverja. Í þriðja lagi er um það deilt hvar séu upptök Vökugrafarlækjar og þar með hversu langt til fjallsins hann nær.

Landamerkjaskrá Miðhúsa var gerð 10. maí 1884 og lesin á manntalsþingi 20. sama mánaðar. Landamerkjaskrá Reykhóla og Barma er frá 16. febrúar 1884 og því tæplega þremur mánuðum eldri en landamerkjaskrá Miðhúsa. Henni var þinglýst tveimur árum síðar. Verður því lagt til grundvallar að eigendur þessara jarða hafi með landamerkjaskrá Miðhúsa sem er yngri samið um merki sín í milli með þeim hætti sem þar er lýst og ekki er fram komið að hafi verið breytt með síðari ráðstöfunum. Í því ljósi getur engu skipt um gildi landamerkjaskrár Miðhúsa þótt landamerkjaskrá Reykhóla og Barma hafi verið lesin athugasemdalaust á manntalsþingi tveimur árum síðar. Ber í því sambandi að líta til þess að sú regla hefur gilt hér á landi, allt frá því er gildi tóku í núverandi mynd reglur um þinglýsingar og réttaráhrif þeirra, að menn geta ekki með einhliða ráðstöfun og þinglestri landamerkjaskrár aukið við rétt sinn umfram það sem áður hafði verið ákveðið, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 20. október 1967 í máli nr. 84/1966, sem birtur er í dómasafni réttarins 1967 bls. 916. Af þessu leiðir að við úrlausn ágreinings aðila um merki milli Miðhúsa og Barma verður landamerkjaskrá Miðhúsa frá 10. maí 1884 lögð til grundvallar.

Sem fyrr segir ná lönd Barma og Miðhúsa frá fjöru í Berufirði til fjalls í Miðhúsahyrnu og er ágreiningslaust að merki jarðanna eru í Vökugrafarlæk þar sem hann fellur til sjávar. Dómkrafa áfrýjanda er á því reist að merki jarðanna fari milli þeirra hnitasettu punkta sem fram koma á héraðsdómskjölum nr. 4 og 5 og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Punktur 1 samkvæmt kröfugerð áfrýjanda er í fjöruborðinu þar sem lönd jarðanna liggja saman og er staðsetning hans óumdeild. Úr þeim punkti liggur kröfulína áfrýjanda í nokkurn veginn beinni línu til norðvesturs í farvegi Vökugrafarlækjar um punkta 2 og 3 í punkt 4 sem er efst í Vökugröf, og er staðsetning þess örnefnis einnig óumdeild. Í Vökugröf, sem eins og í héraðsdómi greinir gengur undir ýmsum nöfnum, telur áfrýjandi að merkjalínan beygi þvert til austurs og fylgi farvegi lækjarins um punkta 5 og 6, en þar taki hún aftur beygju eftir farvegi lækjarins til norðvesturs og hlykkist þaðan upp fjallshlíðina eftir lækjarfarveginum milli punkta 7 og 17 í punkt 18, þar sem sé kaldavatnslind og upptök Vökugrafarlækjar. Úr þeim punkti telur áfrýjandi að sjónhending ráði stefnu í vestnorðvestur í hornmark jarðanna um Skál í Skálarhöfuð, þar sem er punktur 19 samkvæmt hnitamerkingum áfrýjanda. Stefndi er því sammála að merki Barma og Miðhúsa séu í farvegi Vökugrafarlækjar frá hnitapunkti 1 í hnitapunkt 4 efst í Vökugröf, en þar telur stefndi að séu upptök lækjarins en ekki í hnitapunkti 18. Er dómkrafa hans í samræmi við það á því reist að úr Vökugröf ráði sjónhending merkjum úr hnitapunkti 4 til norðvesturs í Skálarhöfuð í punkti 19.

Meðal gagna málsins er greinargerð Á-kk-ef H-kk-ef vatnajarðfræðings frá 11. nóvember 2011 um Vökugröf og Vökugrafarlæk sem aflað var að tilhlutan áfrýjanda. Þar vísar Á-kk-nf til þess að rétt innan við Melhúsahóla sé lítil framhlaupsskál neðarlega í hlíðinni og grasi grónir urðarhólar neðan undir henni. Uppi í skálinni sé melhaugur og utan í honum komi upp lind í um 140 m hæð yfir sjávarmáli og sé þar núverandi vatnsbólslind Reykhóla. Í framhaldinu er lýst farvegi þessa lækjar niður undir Reiðhól og segir að áður en þjóðvegurinn var lagður „rann lækurinn eftir grunnum en glöggum farvegi niður í mýrlendi þar neðan við ... Þar sveigði hann til suðurs á nokkur hundruð metra kafla uns komið var út á móts við Miðhúsamel að hann sveigði til austurs og féll skemmstu leið til strandar um allbreiðan hvamm sem nefnist Vökugröf.“ Um þennan sama læk segir í greinargerðinni að vegagerð og framræsla mýrlendis um miðbik 20. aldar hafi breytt farvegi lækjarins og að við „þjóðveginn hverfur lækurinn nú úr hinum náttúrulega farvegi og fylgir vegarskurði að ræsi nokkru innar. Þar fer hann undir veginn og fylgir nýlegum farvegi í framræsluskurði nokkru neðan þjóðvegar og fylgir honum til sjávar.“

Á-kk-nf H-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og lýsti þar farvegi lindarlækjar þess er sprettur fram úr melhaugnum utan í fjallshlíðinni innan við Melhúsahóla. Sagði hann að lækurinn rynni „ekki lengur í náttúrulegum farvegi sínum en ég lýsi því þarna í greinargerðinni hvernig hann mun hafa runnið áður. Lækurinn dregur nafn sitt af stað niður við sjóinn sem heitir Vökugröf ... og sú ... skýring er langlíklegust á nafni lækjarins, sem er nokkuð sérkennilegt, að þar hafi verið vakir alltaf fyrir landi, hvernig sem viðraði vegna þess að þetta er lindarlækur með jöfnu og góðu hitastigi ... Mér finnst langlíklegast að hann hafi runnið frá aldaöðli þarna ... landinu hallar nú þannig og ... þessir lækir ... hafa ekki tilhneigingu til að breyta mikið farvegi sínum, það kemur ekki oft í þá þannig vatnavextir að þeir brjóti bakka eða fara að gera sér nýja farvegi. Þannig að mér finnst mjög líklegt að hann hafi haldið þessari rás frá aldaöðli.“ Aðspurður um hvort hann hafi séð ummerki eftir það í mýrinni að lækurinn hafi runnið í áttina að Miðhúsamelnum svaraði Á-kk-nf því til að sér virtist hann hafa gert það „og það er sem sagt framræsluskurður, sem síðar hefur verið grafinn ... mjög nálægt því sem að lækurinn hefur runnið og nýtir sér sama hallann eins og ... lækurinn rennur eftir til að veita vatninu.“ Spurður um hvort lækurinn hafi sprottið fram víðar á svæðinu svaraði Á-kk-nf því til að lækurinn sprytti fram efst þar sem upptökin væru „og síðan rennur hann upp að Miðhúsamelnum og þar bætist í hann svolítið af vatni og svo fer hann aftur niður í mýrarnar og þar er ekki mikið að bætast í hann, en þegar hann kemur á nýjan leik upp að ... Miðhúsamelnum, að þar koma í hann, eða hafa komið í hann smálindir til viðbótar.“

Við skoðun á vettvangi 18. október 2014 var gengið að kaldavatnslindinni í melhaugnum rétt innan við Melhúsahóla þar sem er vatnsból Reykhólahrepps. Þar sést að úr lindinni sprettur fram lækur sem fellur í grunnum en vel sýnilegum farvegi niður með Reiðhól þar til hann mætir vegskurði við þjóðveginn og var þeim farvegi fylgt í vettvangsgöngunni. Þaðan fellur lækjarvatnið eftir vegskurðinum til austurs, fer undir þjóðveginn í ræsi um 85 metrum austar og þaðan eftir efri framræsluskurðinum út með ströndinni til vesturs að Vökugröf þar sem vatnið fellur til sjávar. Á þeim stað þar sem farvegur lækjarins úr kaldavatnslindinni mætir vegskurðinum norðan við þjóðveginn mátti á vettvangi sjá að lækjarfarvegurinn hefur fyrir þær vega- og framræsluframkvæmdir sem áður getur haldið áfram í beinni stefnu suður yfir landið þar sem vegstæðið er nú. Þá mátti á svæðinu sunnan þjóðvegarins einnig greina gamlan lækjarfarveg með stefnu í átt að Miðhúsamel og Vökugröf. Þegar þetta er virt ásamt greinargerð Á-kk-ef H-kk-ef, skýrslu hans fyrir dómi og öðrum gögnum málsins verður lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi sýnt fram á að upptök Vökugrafarlækjar séu í melhaugnum utan í fjallshlíðinni rétt innan við Miðhúsahóla, þar sem er vatnsból Reykhóla, en ekki efst í Vökugröf eins og stefndi heldur fram.

Áður er komist að þeirri niðurstöðu að leggja beri landamerkjaskrá Miðhúsa til grundvallar úrlausn ágreinings um merki milli Barma og Miðhúsa. Í landamerkjaskránni er merkjum lýst frá fjöru til fjalls og vísað til Vökugrafarlækjar. Segir þar að merkin liggi úr miðjum Barmaál mitt á milli Pundskers og Blikhólmahleina „og þaðan eptir miðjum álnum útá móts við Vökugröf og upp eptir Vökugrafarlæk og þaðan ræður bein sjónhending í Skál í fjallsbrúninni, sem upphaflega er nefnd“. Í ljósi staðhátta er það eðlilegastur skilningur á orðalaginu „upp eptir Vökugrafarlæk“ að með því sé skírskotað til þess að landamerkjalína jarðanna fylgi farvegi lækjarins allt að upptökum hans, sem samkvæmt framansögðu eru í melhaugnum utan í fjallshlíðinni rétt innan við Miðhúsahóla. Er þá einnig litið til þess að frá þeim stað er sjónhending um Skál í Skálarhöfuð, en sem fyrr segir er ágreiningslaust að þar er sameiginlegt hornmark Miðhúsa, Barma og Reykhóla. Vitnið J-kk-nf S-kk-nf, sonur áfrýjanda, annaðist þá hnitasetningu sem dómkrafa áfrýjanda er reist á. Hann kvaðst fyrir dómi hafa keypt sér „ný gps-tæki í bænum og gekk þetta og merkti ... inn og fór síðan með þetta til Loftmynda og lét þá setja þetta út, en þeir eiga myndir sem hægt er að stækka og það eru þeir sem að unnu þetta fyrir mig.“ Af hálfu stefnda er ekki vefengt að hnitasetning áfrýjanda, sem gerð var með framangreindum hætti, lýsi réttum merkjum jarðanna verði það niðurstaðan að Vökugrafarlækur ráði merkjum Barma og Miðhúsa.

Samkvæmt framansögðu og að teknu tilliti til þeirrar reglu 2. mgr. 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923 um að eigi breytist merki þótt farvegur breytist er fallist á með áfrýjanda að merki jarðanna Barma og Miðhúsa í Reykhólahreppi ráðist af farvegi Vökugrafarlækjar og fari samkvæmt því milli hnitapunkta 1 til 19 á héraðsdómskjölum nr. 4 og 5.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Landamerki milli jarðanna Barma og Miðhúsa í Reykhólahreppi liggja milli hnitapunkta 1 til 19 eins og þeir eru tilgreindir á héraðsdómskjölum nr. 4 og 5.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Ó-kvk-þgf K-kvk-þgf J-kvk-þgf, 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.