348/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni X o.fl. um dómkvaðningu matsmanna. Hæstiréttur taldi að raunverulegur tilgangur með matsbeiðni þeirra væri að sýna fram á að ekki væri uppfyllt það hugtaksskilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að X o.fl. hafi valdið A banka hf. verulegri fjártjónshættu með háttsemi sinni. Þar sem það væri hlutverk dómara að leggja mat á sönnunargögn málsins og atriði sem krefðust lagaþekkingar var umbeðið mat talið tilgangslaust til sönnunar. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2016, þar sem beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna var hafnað. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilar krefjast þess að umbeðin dómkvaðning fari fram.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Í ákæru máls þessa 12. desember 2012 eru varnaraðilunum Y og Z gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa 8. eða 9. júlí 2008 misnotað aðstöðu sína og stefnt hagsmunum A banka hf. í verulega hættu með því að fara út fyrir heimildir sínar til lánveitinga er þeir hafi samþykkt að veita einkahlutafélaginu B, eignalausu félagi með takmarkaða ábyrgð, lán að fjárhæð 6.000.000.000 krónur, án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins, sem hafi verið í andstöðu við reglur bankans um lánveitingar og markaðsáhættu. Hafi lánið verið veitt til að fjármagna að fullu kaup B ehf. á 25,7% hlut C hf. í D, en hlutabréf þess félags hafi ekki verið skráð í kauphöll. Þá eru varnaraðilinn X og Þ ákærðir fyrir hlutdeild í hinu ætlaða broti, sbr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Til vara er hinn fyrrnefndi ákærður fyrir brot gegn 254. gr. sömu laga, en að því frágengnu 264. gr. laganna.

Í málinu liggur fyrir að kærandi þess, slitastjórn A banka hf., fékk dómkvadda tvo menn í tilgreindu máli milli hans og varnaraðila, svo og annars nafngreinds manns, til að meta markaðsvirði eignarhlutar C hf. í D, miðað við 9. júlí 2008, eða sama dag og A banki hf. veitti það lán sem mál þetta snýst um. Matsgerðin var lögð fram við þingfestingu málsins. Eftir það var óskað yfirmats af hálfu gagnaðila slitastjórnar A banka hf. í áðurnefndu einkamáli og voru þrír menn kvaddir til starfans. Yfirmatsgerðin var lögð fram í þinghaldi í máli þessu 7. nóvember 2013, en dómsmeðferð þess hafði verið frestað í því skyni að beiðni verjenda frá og með 11. febrúar sama ár. Samkvæmt yfirmatsgerðinni var markaðsverðmæti nánar tilgreindra hlutabréfa C hf. í félaginu D metið út frá fjórum virðismatsaðferðum, þar á meðal frjálsu fjárstreymi til fyrirtækis. Kom fram í matsgerðinni að matsmenn hafi framkvæmt virðismat með „fjárstreymisgreiningu“ og þar verið horft til mismunandi sviðsmynda, þar sem gengið væri út frá mismunandi rekstrarforsendum.

II

Um ástæður matsbeiðni varnaraðila er vísað til þess að eitt af skilyrðum þess að háttsemi geti talist til umboðssvika sé að háttsemi umboðsmanns hafi skapað umbjóðanda hans að minnsta kosti verulega fjártjónshættu. Geti varnaraðilar ekki fallist á að það sé rétt, sem haldið er fram í ákæru, að A banka hf. hafi verið valdið verulegri fjártjónshættu í skilningi almennra hegningarlaga með framangreindri lánveitingu. Í málatilbúnaði sóknaraðila sé mat á fjártjónshættu einkum byggt á þeirri forsendu að gangvirði hlutabréfanna í D hafi verið umtalsvert lægra en lagt var til grundvallar innan A banka hf. Því hafi tryggingar vegna lánsins verið ófullnægjandi, en það telji ákærðu ósannað. Á milli aðila sé samkvæmt þessu grundvallarágreiningur um gangvirði hlutabréfa í D og hvað teljist sannað í þeim efnum hafi verulega þýðingu við úrlausn málsins. Sé tilgangur matsins að varpa ljósi á þetta atriði. Samkvæmt matsbeiðninni skyldi virðismat eignarhlutar C hf. í D, miðað við 9. júlí 2008, takmarkað við „fjárstreymisaðferð.“ Í matsbeiðni sagði að við virðismatið skyldi notast „m.a. við eftirfarandi forsendur:

þær forsendur (óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda [D], dags. 6. maí 2008, sem lögð var fyrir lánveitendur (Bank Case);

þær forsendur (óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda [D], dags. 6. maí 2008, sem afhent var [...] í tengslum við fyrirhuguð kaup þess á hlut í félaginu ([...] Case); og

hinar sömu forsendur og lagðar eru til grundvallar skv. lið (B), að teknu tilliti til hæfilegra breytinga telji matsmenn eina eða fleiri forsendur rekstraráætlunar stjórnenda [D] hafa verið óraunhæfa.“

Þá skyldu matsmenn framkvæma „næmigreiningu á helstu forsendum virðismatsins og lýsa verðmatsbili sem að þeirra mati gæti endurspeglað mögulega sýn fjárfestis á rekstur [D].“

III

Eins og áður greinir liggur þegar fyrir í málinu yfirmatsgerð, sem aflað var af hálfu varnaraðila um sama matsefni og um ræðir í matsbeiðni þeirri er mál þetta tekur til, auk þess sem í matsgerðinni var beitt sams konar virðismatsaðferð og vísað er til í matsbeiðni varnaraðila, ásamt þremur öðrum aðferðum. Samkvæmt því og þar sem matið er bundið við tilteknar afmarkaðar forsendur verður ekki annað ráðið en að raunverulegur tilgangur þess sé að sýna fram á að ekki sé uppfyllt það hugtaksskilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga að varnaraðilar hafi valdið A banka hf. verulegri fjártjónshættu með háttsemi sinni. Að þessu virtu og með því að það er hlutverk dómara að leggja mat á sönnunargögn málsins og atriði sem krefjast lagaþekkingar, sbr. 2. mgr. 127. gr. laga nr. 88/2008, verður samkvæmt 3. mgr. 110. gr. sömu laga að telja að umbeðið mat sé tilgangslaust til sönnunar, sbr. dóma Hæstaréttar 8. desember 2014 í máli nr. 739/2014 og 13. mars 2015 í máli nr. 185/2015. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.