548/2002

H hf. krafðist staðfestingar á riftun kaupsamnings milli þess og H ehf., um kaup þess fyrrnefnda á hlutabréfum þess síðarnefnda í Frjálsri fjölmiðlun ehf., en til vara afsláttar af kaupverðinu. Tekið var fram, að við úrlausn málsins í héraðsdómi hefði ekki verið tekin afstaða til þeirrar málsástæðu H ehf. að tilgangur H hf. með kaupum á umræddum hlutabréfum hefði verið að greiða fyrir öðrum kaupum og þannig ekki leyst úr því, hvort það kynni ásamt öðru að leiða til þeirrar niðurstöðu, að verðlagning bréfanna gæti ekki raskað viðskiptunum. Þá þótti sýnt, að héraðsdómur hefði ekki í raun tekið efnislega afstöðu til þeirrar málsástæðu H hf., að hlutabréfin hefðu vegna umsamins gengis þeirra á söludegi verið haldin slíkum galla í skilningi kauparéttar, að hann gæti heimtað afslátt af kaupverði þeirra. Var héraðsdómur talinn haldinn þeim annmörkum, að ekki varð hjá því komist að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. desember 2002. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og staðfestingar á riftun kaupsamnings milli þeirra frá 8. apríl 2001 og verði stefnda gert að greiða sér 70.737.500 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. desember 2001 til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess, að stefnda verði gert að greiða sér 66.296.400 krónur sem afslátt af kaupverði. Komi þessi afsláttur sem skuldajöfnuður við kröfu stefnda um greiðslu á eftirstöðvum kaupverðs og verði stefndi dæmdur til að greiða sér mismun milli eftirstöðva kaupverðs og afsláttar. Þá krefst áfrýjandi þess, að stefnda verði gert að greiða sér dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 af 24.163.466 krónum frá 16. desember 2002 til greiðsludags. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Það var ein af meginmálsástæðum gagnstefnda í héraði, stefnda hér fyrir dómi, að með kaupum áfrýjanda á hlutabréfum í Frjálsri fjölmiðlun ehf. 8. apríl 2001 hafi gagngert vakað fyrir fyrirsvarsmanni hans að greiða fyrir kaupum ESÓB ehf., þar sem hann var einn eigenda og stjórnarmanna, á 40% hlut fyrrnefnda félagsins í Útgáfufélagi DV ehf., sem fram fóru sama dag jafnhliða gerð hluthafasamnings í útgáfufélaginu, sem fól það meðal annars í sér, að fyrirsvarsmaðurinn og viðskiptafélagar hans hafi tekið við raunverulegum yfirráðum við útgáfu DV. Í lok ársins keypti ESÓB ehf. svo eftirstandandi hlut Frjálsrar fjölmiðlunar ehf. í útgáfufélaginu eða 60%. Er gerð ítarleg grein fyrir þessari málsástæðu í greinargerð gagnstefnda í héraði og er hún reifuð í forsendum héraðsdóms. Í dóminum er hins vegar engin afstaða tekin til hennar við úrlausn málsins og þannig ekki leyst úr því, hvort framangreindur tilgangur áfrýjanda með hlutabréfakaupunum í Frjálsri fjölmiðlum ehf. kunni ásamt öðru að leiða til þeirrar niðurstöðu, að verðlagning bréfanna geti ekki raskað viðskiptunum.

Áfrýjandi gerir þá varakröfu í málinu, að sér verði dæmdur afsláttur af umsömdu kaupverði hlutabréfanna í Frjálsri fjölmiðlun ehf. Héraðsdómur hafnaði því, að kaupsamningi aðila yrði rift, en um hann fór eftir ákvæðum þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sbr. 99. gr. núgildandi laga nr. 50/2000 um sama efni, sem tóku gildi 1. júní 2001. Þá féllst héraðsdómur ekki á, að ógildingarreglur III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga gætu átt við um samningssamband aðila. Að svo búnu hafnaði héraðsdómur því „með sömu rökum og greinir hér að framan“, að áfrýjandi gæti átt tilkall til afsláttar af kaupverðinu. Með þessu er sýnt, að héraðsdómur hefur ekki í raun tekið efnislega afstöðu til þeirrar málsástæðu áfrýjanda, að hlutabréfin hafi vegna umsamins gengis þeirra á söludegi verið haldin slíkum galla í skilningi kauparéttar, að hann geti heimtað afslátt af kaupverði þeirra, en um skilyrði riftunar samkvæmt kaupalögum og ógildingarannmarka löggerninga samkvæmt samningalögum gilda önnur sjónarmið en um afslátt í lausafjárkaupum.

Samkvæmt framansögðu er héraðsdómur haldinn þeim annmörkum, að ekki verður hjá því komist að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Gefst héraðsdómara þá jafnframt kostur á að taka afstöðu til nýrra gagna, sem lögð voru fyrir Hæstarétt.

Rétt er, að á þessu stigi beri hvor aðila sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.