280/2000

G sótti um hönnunarvernd til Einkaleyfastofunnar fyrir borðfót og lyftuborð. Var G í kjölfarið skráður hönnuður hvors tveggja. S krafðist þess að skráningin yrði færð á hans nafn, enda væri hann höfundur bæði fótarins og borðsins. Talið var að S bæri sönnunarbyrðina fyrir því að hann hefði verið búinn að öðlast rétt til hönnunarverndarinnar áður en G skilaði umsóknum sínum til Einkaleyfastofunnar. Þegar litið var til upplýsinga um útfærslu G á gerð og formi fótarins og lyftuborðsins áður en fundum G og S bar saman, svo og til takmarkaðra gagna um hönnunarverk S á því tímabili sem máli skipti var talið að S hefði ekki tekist að leiða í ljós að hann hefði öðlast rétt til þeirrar hönnunarverndar sem skráning G bryti gegn. Var G því sýknaður af kröfum S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. júlí 2000. Hann krefst þess að hann verði sýknaður af kröfu stefnda og honum dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi skilaði umsókn um hönnunarvernd fyrir borðfót til Einkaleyfastofunnar 5. ágúst 1999 og umsókn um hönnunarvernd fyrir lyftuborð 6. ágúst sama árs. Umsóknir þessar voru skráðar 14. september sama árs. Stefndi hefur höfðað mál þetta til að skráningar þessar verði færðar á hans nafn, sbr. 11. gr. laga nr. 48/1993 um hönnunarvernd. Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt fram nokkur ný skjöl, þar á meðal yfirlýsingu H-kk-ef K. P-kk-ef 8. september 2000. Hefur framlagningu þessara skjala ekki verið mótmælt af stefnda.

II.

Áfrýjandi, sem er vélfræðingur að mennt, hefur rekið fyrirtækið ISO-TÆKNI ehf. frá árinu 1997. Fyrirtækið hefur unnið að þróun og framleiðslu rafmagnslyftibúnaðar. Í ársbyrjun 1999 seldi það Iðntæknistofnun 11 svokölluð lyftuborð. Borð þessi stóðu á einum ferstrendum fæti, sem boltaður var við gólf, en hæð borðplötunnar var stillanleg með rafmagni. Fyrirtækið Á. Guðmundsson ehf. framleiðir og selur húsgögn og hefur sérhæft sig í framleiðslu og sölu skrifstofuhúsgagna. Starfsmenn fyrirækisins sneru sér til ISO-TÆKNI ehf. eftir að hafa fengið upplýsingar um það og framleiðslu þess frá Iðntæknistofnun.

Fundur áfrýjanda með fyrirsvarsmönnum Á. Guðmundssonar ehf. var haldinn í febrúarmánuði 1999 með það að markmiði að koma á samstarfi þeirra um framleiðslu skrifborða með hæðarstillanlegri borðplötu. Stefndi er húsgagna- og innanhússhönnuður og rekur sjálfstæða starfsemi sem slíkur. Hafði hann um árabil unnið mikið að hönnun fyrir Á. Guðmundsson ehf. G-kk-nf Á-kk-nf, fyrirsvarsmaður Á. Guðmundssonar ehf., kvaddi stefnda á fund með sér 21. maí 1999, sem haldinn var í húsakynnum ISO-TÆKNI ehf. Með áfrýjanda á fundinum var H-kk-nf A-kk-nf rekstrarráðgjafi en hann hafði unnið að ýmsum verkum fyrir áfrýjanda frá árinu 1998. Óumdeilt er að á þessum fundi lagði áfrýjandi fram teikningu af burðargrind borðs, sem hann hafði fengið H-kk-þf K. P-kk-þf innanhússarkitekt til að teikna eftir rissi sínu. Borð þetta stóð á tveim fótum og var hinn lóðrétti burðarhluti fótanna ferstrendur en utan um hann sporöskjulöguð hlíf.

Á þessum fundi voru fyrirsvarsmenn fyrirtækjanna sammála um að halda áfram samvinnu um að hanna og undirbúa framleiðslu á skrifborði með rafmagnsstýrðri, hæðarstillanlegri borðplötu og var stefnda falið af fyrirsvarsmönnum Á. Guðmundssonar ehf. að taka þátt í þessari vinnu. Aðila greinir á um hver verkaskipting var milli þeirra og hvaða þátt þeir áttu hvor um sig í þeim hugmyndum, sem þróuðust varðandi þetta verkefni næstu tvo mánuðina, og útfærslu þeirra. Áfrýjandi heldur því fram að hönnun borðfótanna og alls, sem þeim tengdist, hafi verið í hans verkahring en hlutverk stefnda hafi verið að hanna tréverk skrifborðanna og skrautrendur á borðfætur. Stefndi telur á hinn bóginn að sitt hlutverk hafi verið hönnun skrifborðsins í heild, þar á meðal borðfóta, og verkefni áfrýjanda hafi verið bundið við hinn tæknilega þátt lyftibúnaðarins.

Eins og að framan er rakið stóð borðið á teikningunni, sem fram var lögð á fundinum 21. maí, á ferstrendum fótum. Var hugmyndin sú að þeir yrðu úr misstórum ferstrendum álprófílum þar sem sá grennri gengi inn í þann víðari og bæru þeir borðplötuna uppi jafnframt sem lyftibúnaður borðsins væri í þeim á sama hátt og var um borðin sem Iðntæknistofnun hafði keypt. Álprófílar þessir eru stöðluð framleiðsla. Utan um þá yrði sett sporöskjulöguð hlíf úr áli, sem einungis hefði þýðingu fyrir útlit borðfótarins. Væri hún föst og hreyfðist ekki þótt borðplatan lyftist þannig að í efstu stöðu hennar kæmi ferstrenda súlan upp úr hlífinni. Eftir fundinn í maí þróuðust mál þannig að ákveðið var að hverfa frá þessari lausn og láta í þess stað sérsmíða sporöskjulaga álprófíla fyrir borðfæturna. Álprófílar þessir áttu að mynda fætur borðsins og í senn gefa því aðlaðandi útlit og vera burðarvirki þess og lyftibúnaður fyrir borðplötuna. Líkt og ferstrendu álprófílarnir skyldu þeir sporöskjulöguðu vera misvíðir og gengi neðri prófíllinn í hvorum borðfót upp í þann efri, sem væri víðari. Þegar borðplötunni væri lyft kæmi því í ljós meiri hluti neðri og grennri álprófílsins en borðfóturinn héldi sporöskjulöguðu útliti sínu að fullu í hvaða stöðu sem borðplatan væri.

Af gögnum málsins er ljóst að aðilar höfðu samband varðandi samvinnuverkefni fyrirtækjanna í júní og júlímánuði 1999 og hittust meðal annars á fundum. Þann 4. ágúst var haldinn fundur í starfsstöð Á. Guðmundssonar ehf. þar sem áfrýjandi sýndi fullteiknað þversnið af stækkanlegum sporöskjulöguðum borðfæti. Á þessum fundi lagði hann einnig fram drög að svonefndum trúnaðar- og leyndarsamningi, sem hann vildi að undirritaður yrði auk sín af stefnda og fyrirsvarsmönnum Á. Guðmundssonar ehf. Í samningsdrögum þessum er áfrýjandi nefndur uppfinningamaður en stefndi og Á. Guðmundsson ehf. eru nefndir móttökuaðilar. Eru í drögunum lagðar skyldur á móttökuaðila meðal annars til að vernda trúnað og leynd varðandi „vöruna“ en hún var í upphafi 1. gr. samningsdraganna skilgreind sem „Lyftuborð, svokölluð „sitjandi standandi skrifborð““. Höfnuðu stefndi og fyrirsvarsmenn Á. Guðmundssonar ehf. að skrifa undir samninginn í óbreyttri mynd og virðist ágreiningur aðila um hver væri hlutur hvors í hönnun skrifborðsins hafa risið á fundinum.

Eins og að framan greinir sótti áfrýjandi um hönnunarvernd fyrir borðfót daginn eftir og fyrir lyftuborð 6. ágúst. Málamiðlun náðist varðandi orðalag fyrrnefnds samnings þannig að framan við skilgreiningu á „vörunni“ í 1. gr. var bætt svohljóðandi málsgrein: „Samningurinn tekur aðeins til virkni lyftuborða.“ Þannig breyttur var samningurinn undirritaður af G-kk-þgf Á-kk-þgf fyrir hönd Á. Guðmundssonar ehf. 9. ágúst og af stefnda 10.ágúst. Eftir það sendi áfrýjandi stefnda í tölvupósti teikningar þær, sem hann hafði sýnt á fundinum 4. ágúst. Vann stefndi áfram með þessar teikningar og liggja fyrir í málinu drög hans að útlitsteikningu af álprófílum þar sem gert er ráð fyrir lóðréttum röndum á miðjum hliðum þeirra. Áfrýjandi hóf á þessum tíma undirbúning að því að fá álprófílana framleidda erlendis. Í septembermánuði slitnaði upp úr samstarfi Á. Guðmundssonar ehf. og ISO-TÆKNI ehf. um framleiðslu skrifborðsins fyrst og fremst vegna ágreinings um höfundarrétt að hönnun borðfótanna.

III.

Í málinu krefst stefndi þess að skráning, sem áfrýjandi fékk 14. september 1999 á hönnun á borðfæti, skráningarnúmer (11) 167 og lyftuborði, skráningarnúmer (11) 168, verði færð á hans nafn, sbr. 11. gr. laga nr. 48/1993. Í athugasemdum í greinargerð sem fylgdi frumvarpi að lögunum er það var lagt fram á Alþingi er tekið fram að umsækjandi teljist réttur eigandi hönnunar uns annað er sannað og eðlilegt þyki að sönnunarbyrði hvíli á þeim, sem rengir eignaraðild umsækjanda. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi verið búinn að öðlast rétt til hönnunarverndar á borðfæti og lyftuborði, áður en áfrýjandi skilaði umsóknum sínum til Einkaleyfastofunnar í ágústbyrjun 1999. Borðfótur sá, er áfrýjandi fékk skráðan, er sporöskjulagaður og er myndaður af tveim hólkum þar sem sá grennri gengur inn í þann víðari. Á hólkunum eru engar rendur eða mynstur. Lyftuborðið stendur á tveim fótum, sem hafa sama útlit og fyrrnefndur fótur og er grennri hólkurinn neðar. Fallast má á það með héraðsdómara að teikning sú, sem áfrýjandi lagði fram á fundi 21. maí 1999 af ferstrendum borðfæti með sporöskjulagaðri hlíf og að framan er lýst, skipti ekki máli í þessu sambandi. Er hinu sporöskjulaga formi á þessari teikningu beitt með allt öðrum hætti en gert er í hinni skráðu hönnun þannig að gerð borðfótarins er önnur og hefur þessi munur áhrif á útlit hans þegar borðið er í efstu stöðu.

Í málinu liggja einungis fyrir tvær teikningar stefnda af skrifborðsfæti og lyftuborði, sem hann segist hafa gert áður en áfrýjandi lagði inn umsóknir sínar um hönnunarvernd. Er önnur fremur gróf teikning af þversniði sporöskjulagaðs borðfótar, sem myndaður er af tveimur hólkum. Hin er þrívíddarmynd af skrifborði sem stendur á sporöskjulöguðum fótum þar sem grennri hólkurinn, sem gengur inn í hinn víðari, er ofar. Stefndi segist hafa lagt þessar teikningar fram á fundi aðila 15. júlí 1999. Yfirlýsingar áfrýjanda um það hvenær þessar teikningar bar fyrir augu hans eru misvísandi. Verður lagt til grundvallar það sem fram kemur í greinargerð hans fyrir héraðsdómi, að aðilar hafi sest yfir teikningarnar eftir að stefndi hafði teiknað þær, og að hann hafi þannig séð þær áður en hann lagði inn umsóknir sínar.

Áfrýjandi heldur því fram að hann hafi nokkru fyrr verið búinn að fá hugmyndina um sporöskjulagað burðarvirki borðfótanna og útfæra hana með teikningu þversniðs. Í gögnum málsins er fremur gróf teikning áfrýjanda af þversniði sporöskjulaga borðfótar þar sem grennri hólkur er inni í öðrum víðari. Er dagsetningin 7. febrúar 1999 rituð neðst á teikningu þessa. Fyrir héraðsdómi bar B-kk-nf N-kk-nf I-kk-nf starfsmaður Iðntæknistofnunar að hann hefði í heimsókn á starfsstöð áfrýjanda 1. mars 1999 séð teikningu af vinkilborði með tölvuskjá í horninu og á sporöskjulaga fótum og þá einnig séð teikningu hliðstæða þversniðsteikningu þeirri, sem að framan er getið. H-kk-nf A-kk-nf bar fyrir héraðsdómi að hann hefði séð teikningu þessa hjá áfrýjanda í maímánuði 1999. Þá kemur fram í framangreindri yfirlýsingu H-kk-ef K. P-kk-ef innanhússarkitekts að þegar áfrýjandi kom á hans fund til að biðja um að gerð yrði teikning eftir rissi sínu, sem lögð var fram á fundinum 21. maí, hafi hann skýrt sér frá að hlífin kæmi tímabundið í staðinn fyrir sérsmíðaðan sporöskjulagaðan lyftifót með hreyfanlegum innri kjarna, hvoru tveggja úr áli.

Þegar litið er til framangreindra upplýsinga um útfærslu áfrýjanda á gerð og formi borðfótar og lyftuborðs áður en fundum málsaðila bar saman svo og til takmarkaðra gagna um hönnunarverk stefnda á því tímabili, sem máli skiptir, verður að telja að honum hafi ekki tekist að leiða í ljós að hann hafi öðlast rétt til hönnunarverndar sem skráning áfrýjanda brýtur gegn. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda í máli þessu.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, G-kk-nf F-kk-nf, skal vera sýkn af kröfu stefnda, S-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti