316/2013

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn A með því að hafa á tilteknu tímabili, þegar A var 14 til 15 ára, með ólögmætri nauðung margoft haft munnmök við A þegar hann var sofandi og gat ekki spornað gegn kynmökunum, í eitt skipti fengið A til að fróa sér og í eitt skipti reynt að hafa endaþarmsmök við A, en X hefði notfært sér yfirburðastöðu sína gagnvart A vegna aldurs, reynslu og líkamlegra yfirburða og brotið gegn trúnaðarskyldu sinni gagnvart honum. Var X sakfelldur í héraði og gert að sæta fangelsi í þrjú ár. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að þótt framburður A hjá lögreglu og fyrir dómi hefði verið efnislega samhljóða og metin trúverðugur í héraðsdómi, hefði framburðurinn ekki þá stoð, sem gera yrði kröfu um í sakamáli, í skýrslum annarra vitna eða hlutrænum sönnunargögnum. Þá hefði X staðfastlega neitað sök. Taldi Hæstiréttur að ákæruvaldið hefði ekki axlað sönnunarbyrði samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála fyrir því að X hefði framið þau brot sem honum voru gefin að sök. Var X því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða, en að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara mildunar á refsingu. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu A verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð.

A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 2.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara að hinn áfrýjaði dómur verið staðfestur um einkaréttarkröfu sína. Þá krefst hann þess að ákærða verði gert að greiða sér kostnað „við að halda fram kröfum ... undir lögreglurannsókn“ að fjárhæð 277.675 krónur.

I

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir að hafa á tímabilinu frá janúar til nóvember 2001 í íbúðarhúsnæði sínu við [...] í Reykjavík og síðar að [...] í Kópavogi margoft haft munnmök við A, sem ekki hafi getað spornað við kynmökunum, í eitt skipti fengið A til að fróa sér og fyrir tilraun til endaþarmsmaka við A í eitt skipti með því að ýta getnaðarlimi sínum að endaþarmi hans. Sakfellingin var einkum reist á því að framburður A var af héraðsdómi metinn trúverðugur og talið unnt að leggja hann til grundvallar í málinu, auk þess sem dómurinn taldi framburðinn fá stoð í framburðum vitna, sem reifaðir eru í forsendum dómsins. Ekki var sérstakt mat lagt á trúverðugleika framburðar ákærða að öðru leyti en því að í dóminum sagði að framburður hans um ætlaða hassneyslu A væri afar ótrúverðugur.

Mat héraðsdóms á trúverðugleika og þar með sönnunargildi framburðar A verður ekki endurmetið af Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þar sem hann hefur ekki gefið skýrslu hér fyrir dómi. Á hinn bóginn verður að gera kröfu til þess að framburðurinn, eigi hann að vera grundvöllur sakfellingar, fái næga stoð í framburði ákærða, eða annarra vitna en A eða öðrum sönnunargögnum, sem teflt er fram í málinu.

II

Ákærði hefur eindregið neitað sök. Er samræmi í skýrslum hans um atvik máls hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi. Framburður hans um atvik sem lúta að sakargiftum þeim, sem eru bornar á hann, hefur ekki verið metinn ótrúverðugur í hinum áfrýjaða dómi.

Vitnið E, sem gaf símaskýrslu hjá lögreglu 22. september 2011, upplýsti þar að hann hefði verið sjómaður og búið hjá ákærða í landlegum er ákærði bjó í [...] og á [...]. Hann kvað A hafa komið í íbúðina og gist þar nokkuð og verið þá með móður sinni. Hann kvaðst ekki hafa rætt við A og aldrei hafa séð né heyrt að neitt kynferðislegt hafi verið á milli ákærða og A. Fyrir dómi kvaðst þetta vitni hafa gist hjá ákærða þegar hann var í landi. Hann hafi alltaf verið fullur í landlegum og að auki verið að afplána fangelsisrefsingu frá 1. maí til 7. nóvember 2001. Hann var spurður hvort hann hefði orðið var við að einhver kynferðisleg háttsemi hafi verið milli ákærða og A og neitaði hann því. Ítrekað spurður sagði hann að í eitt skipti er hann hafi komið af sjónum til að gista hjá ákærða hafi sér fundist það skrýtið er ákærði hafi komið til dyra að hann var tannlaus, svo vitnið hafi ekki þekkt hann. Vitnið hafi farið inn í stofu íbúðarinnar, en ákærði inn í herbergi og stuttu síðar hafi A komið út úr herberginu. Vitnið kvaðst hafa hugsað um hvað A væri að gera þarna, en hann hafi oft verið búinn að sjá A þarna og vitað til þess að það væru vandræði hjá honum. Hann kvaðst hafa fengið eitthvað á tilfinninguna ,,andrúmsloftið eða hvað það var. Það var bara eitthvað sem ég fann eða fannst, en kynferðislegt sá ég aldrei neitt með berum augum.“ Vitnið E er hið eina af þeim vitnum, sem skýrslu gáfu hjá lögreglu eða fyrir dómi, sem kemst nærri því að hafa getað borið af eigin raun um atvik máls, sem ákært er fyrir. Af skýrslu þessa vitnis verða ekki með neinni vissu dregnar ályktanir sem stutt geta sakargiftir á hendur ákærða.

Engin hlutræn sönnunargögn renna stoðum undir að ákærði hafi framið þau brot sem hann er sakaður um í málinu og önnur vitni en E reisa öll frásögn sína um málsatvik á upplýsingum frá A.

Móðir A gaf skýrslu hjá lögreglu og fyrir dómi en hún þekkti ákærða frá gamalli tíð og höfðu þau umgengist bæði meðan þau bjuggu í [...] og eftir að þau fluttu á höfuðborgarsvæðið. Af framburði hennar er ekki ljóst hve mikið hún vandi komur sínar með A til ákærða, en þó liggur fyrir að hún kom þar nokkuð. Hún kvaðst fyrir dómi hvorki hafa orðið vör við né vitað til þess að ákærði væri að brjóta gegn A kynferðislega og kvaðst ekki einu sinni hafa grunað það. C, bróðir A, sem bjó annars staðar á þessum tíma, bar að hann hefði ekki vitað um að ákærði hefði brotið á A fyrr en nokkru síðar. A mun hafa greint móður sinni og bróður frá ætluðum brotum ákærða þegar A dvaldi til meðferðar á geðdeild seint á árinu 2001.

Með bréfi Barnaverndarnefndar Reykjavíkur 6. desember 2001 til lögreglu var óskað eftir því að rannsakað yrði hvort brotið hefði verið kynferðislega gegn A. Í bréfinu var þess auk annars getið að ábendingar hefðu borist nefndinni um kynferðislega misnotkun á honum og meðal annars að móðir hans hafi haft milligöngu um slíkt. Málið var rannsakað af hálfu lögreglu og teknar skýrslur af vitnum meðal annars af A fyrir dómi 25. janúar 2002. Þar bar A sakir á tiltekinn mann um að hann hefði áreitt hann kynferðislega, en þótt hann væri ítrekað spurður um ætluð brot ákærða gegn honum neitaði hann að tjá sig um þau. Í upplýsingaskýrslu lögreglu 1. nóvember 2002 kom fram að í ágúst sama ár hafi verið óskað eftir því að skýrsla yrði tekin af A fyrir dómi um ætluð kynferðisbrot ákærða. A hafi á síðari stigum greint starfsmanni Barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá því að hann myndi ekki tjá sig um þetta efni og teldi lögregla því ekki ástæðu til annars en að afturkalla beiðni um skýrslutöku. Rannsókn lögreglu vegna beiðni Barnaverndarnefndar Reykjavíkur leiddi ekki til þess að ákæra yrði gefin út.

Framburður vitnisins J-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef sálfræðings, er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Ótvírætt er að A tjáði sig við hann á árinu 2002 um ætluð brot er A dvaldi á meðferðarheimilinu [...] í [...] þar sem J-kk-nf F-kk-nf starfaði. J-kk-nf F-kk-nf ritaði bréf til lögreglu að hennar beiðni 4. nóvember 2011 sem hann reisir á minnispunktum sínum frá þeim tíma er hann vann á [...]. Í bréfinu er ætluðum brotum ákærða lýst í stuttu máli og er það gert nokkuð á sama hátt og A bar síðar og ákært er fyrir í málinu. Vitnisburður þriggja annarra heilbrigðisstarfsmanna, sem með einum eða öðrum hætti komu að læknismeðferð á A og gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi, ber ekki skýrlega með sér að A hafi tjáð sig við þau sérstaklega um þau brot sem ákært er fyrir í þessu máli, fremur en önnur brot sem hann telur sig hafa orðið fyrir í [...] eða þau sem til rannsóknar voru að tilhlutan Barnaverndarnefndar Reykjavíkur og heilbrigðisstarfsfólk hafði skráðar upplýsingar um. Skýrsla starfsmanns nefndarinnar fyrir dómi verður heldur ekki talin styðja sakargiftir á hendur ákærða í máli þessu.

A mætti hjá lögreglu 16. nóvember 2010 og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir þær sakir, sem síðar var ákært fyrir í málinu. Það var níu árum eftir að ætluðum brotum á að hafa lokið. Þótt framburður A hjá lögreglu og fyrir dómi hafi verið efnislega samhljóða og metinn trúverðugur hefur framburðurinn ekki þá stoð, sem gera verður kröfu um í sakamáli, í skýrslum annarra vitna eða hlutrænum sönnunargögnum. Ákærði hefur sem fyrr segir staðfastlega neitað sök. Þótt hann hafi með dómi Hæstaréttar [...], sem birtur er á síðu 639 í dómasafni réttarins það ár, verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn fjórum drengjum á aldrinum níu til tólf ára, fær það í þessu máli ekki breytt þeirri niðurstöðu að ákæruvaldið hefur ekki axlað sönnunarbyrði samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um að ákærði hafi framið þau brot, sem hann er hér sakaður um. Verður hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Samkvæmt þessu verður einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008. Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð ásamt þóknun S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef héraðsdómslögmanns, vegna réttargæslu fyrir A á rannsóknarstigi, sem ákveðst 125.500 krónur og útlögðum kostnaði hans vegna sérfræðilegrar álitsgerðar 43.500 krónur. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns A sem ákveðst að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði, að viðbættri þóknun réttargæslumanns A við lögreglurannsókn 125.500 krónur og útlögðum kostnaði hans 43.500 krónur.

Sakarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 753.000 krónur og þóknun réttargæslumanns A, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur.