353/2000

A, sem var skipstjóri hjá B, rifti ráðningarsamningi sínum við B. Hafði A ásamt öðrum skipverjum verið sagt upp störfum á skipinu G eftir að bilun hafði komið upp í því og því verið siglt til hafnar. Degi síðar var haffærisskírteini G afturkallað og rifti A þá ráðningarsamningi sínum við B. Afturköllunin var síðan felld úr gildi með úrskurði samgönguráðuneytis en það var þó ekki talið leiða til þess að telja bæri skipið hafa verið haffært þegar A rifti ráðningarsamningnum. Byggði A rétt sinn til riftunar á 19. gr. sjómannalaga, sem heimilaði skipverja að krefjast lausnar úr skiprúmi ef skip yrði óhaffært og skipstjóri bætti ekki úr því. Ósannað var talið að A eða aðrir skipverjar hefðu talið skipið óhaffært og andmælt framlengingu haffærisskírteinisins þegar eftir því var leitað nokkrum dögum áður en skipið bilaði. Þá var lagt til grundvallar að ekki hefði verið ætlunin að halda skipinu til veiða eftir að það bilaði. Fallist var á að 19. gr. sjómannalaga næði til skipstjóra eins og annarra skipverja. Á hinn bóginn var ekki fallist á að A hefði sýnt fram á að B hefði vanefnt ráðningarsamning þeirra með þeim hætti að 19. gr. sjómannalaga veitti honum rétt til að rifta honum. Var B því sýknaður af kröfum A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2000. Krefst hann þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til þess að greiða sér 1.606.464 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 16. febrúar 2000 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Aðaláfrýjandi krefst þess ennfremur að staðfestur verði sjóveðréttur í fiskiskipinu Gylli ÍS 261 til tryggingar dómkröfu hans.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 3. nóvember 2000. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Fallist er á með héraðsdómara að leggja beri til grundvallar í málinu að fiskiskipið Gyllir hafi verið haffært fram til þess tímamarks að bilun kom fram í skrúfuhaus þess 28. nóvember 1999. Haffærisskírteini skipsins átti að renna út 26. sama mánaðar. Eins og í héraðsdómi greinir var óskað eftir framlengingu þess 24. nóvember til áramóta og lá ekki annað fyrir en að því yrði haldið til róðra fram til jólaleyfis en færi þá í slipp til viðgerða og endurbóta. Framlenging fékkst 25. nóvember, eins og óskað var. Ósannað er að aðaláfrýjandi eða nokkur annar skipverji hafi andmælt því að haffærisskírteini yrði framlengt, hvorki gagnvart fulltrúa siglingastofnunar né útgerð skipsins. Eftir að framangreind bilun kom fram var skipinu siglt í land og áhöfn þess sagt upp störfum 29. nóvember með löglegum fyrirvara. Verður lagt til grundvallar að ekki hafi verið ætlunin að halda áfram róðrum eftir að bilun þessi kom fram, einungis hafi átt að sigla skipinu suður, þar sem áformað var að taka það í slipp. Skipið var svipt haffærisskírteini 30. nóvember með þeim hætti að áðurnefnd framlenging þess var afturkölluð og rifti aðaláfrýjandi og fleiri skipverjar ráðningarsamningum sínum í kjölfarið.

II.

Þótt ákvörðun Siglingastofnunar Íslands um að afturkalla framlengingu á haffærisskírteini Gyllis hafi verið felld úr gildi með úrskurði samgönguráðuneytis 27. júní 2000, leiðir það ekki til þess að telja beri skipið hafa verið haffært 30. nóvember 1999 er aðaláfrýjandi rifti ráðningarsamningi sínum.

Riftun hans er reist á 19. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Samkvæmt því ákvæði getur skipverji krafist lausnar úr skiprúmi ef skipið verður óhaffært eða íbúðir skipverja eru heilsuspillandi að mati réttra yfirvalda og skipstjóri bætir ekki úr því. Aðaláfrýjandi getur reist rétt á 19. gr. sjómannalaga þótt hann hafi gegnt starfi skipstjóra á skipinu á þeim tíma sem máli skiptir. Samkvæmt 43. gr. sjómannalaga gilda ákvæði þeirra um ráðningarsamning við skipstjóra eftir því sem við getur átt, með þeim breytingum sem leiða af 44. gr. til 48. gr. laganna. Verður því talið að skipstjóri, sem árangurslaust hefur beint kröfum um úrbætur til útgerðar skips, geti að öðrum skilyrðum uppfylltum, rift ráðningarsamningi sínum með vísan til 19. gr. laganna. Ákvæði 19. gr. verður beitt ef skipstjóri eða útgerðarmaður hafa ekki bætt úr vanköntum á búnaði skips þrátt fyrir kröfur skipverja þar um og sigla eigi skipinu svo vanbúnu og þannig stofna velferð skipverja í hættu. Í slíkum tilvikum njóta skipverjar, þar með talið skipsstjóri, þeirrar verndar, sem ákvæðið mælir fyrir um og geta rift ráðningarsamningum sínum og öðlast rétt til bóta samkvæmt fyrirmælum 2. mgr. 19. gr. laganna.

Í málinu liggur fyrir að aðaláfrýjandi og útgerð skipsins ræddu sín á milli um ýmsar viðgerðir og endurbætur á skipinu þegar að slipptöku þess kæmi. Á hinn bóginn er ósannað að aðaláfrýjandi eða aðrir skipverjar hafi talið skipið óhaffært og krafist úrbóta um atriði sem réðu úrslitum um haffæri þess. Ósannað er að þeir hafi andmælt framlengingu haffærisskírteinis þegar eftir því var óskað. Var það þó brýnt fyrir aðaláfrýjanda að hafa uppi slík andmæli enda bar honum samkvæmt 6. gr. siglingalaga nr. 34/1985 að annast um að skip væri haffært og gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja öryggi skipverja. Einnig verður lagt til grundvallar að ekki hafi verið ætlunin að halda skipinu til veiða eftir að það bilaði 28. nóvember 1999. Hefur aðaláfrýjandi því ekki sýnt fram á að gagnáfrýjandi hafi vanefnt ráðningarsamninginn með þeim hætti að 19. gr. sjómannalaga hafi veitt honum rétt til riftunar 30. nóvember 1999. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, A-kk-nf R-kk-nf F-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, Básafelli hf., 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.