138/2001

Ó var vélstjóri á fiskiskipi í eigu Ú hf. Eigendur Ú hf. ákváðu að skipta félaginu upp í tvö félög, þ.e. Ú hf. og Ú ehf., og var umrætt fiskiskip meðal þeirra eigna er komu í hlut Ú ehf. Í kjölfarið voru öll hlutabréf í Ú ehf. seld G hf. Ó taldi sig af þessu tilefni geta krafist lausnar úr skipsrúmi sínu og kaups í sex mánuði samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Hæstiréttur taldi að yfirfærslu skipsins til hins nýja félags yrði ekki jafnað við sölu þess til annars innlends útgerðarmanns, sbr. 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga. Sölu hlutabréfa í útgerðarfélagi yrði heldur ekki jafnað til sölu skips í merkingu ákvæðisins, enda yrði ekki breyting á eignaraðild að skipi við sölu hlutabréfa í þeim lögaðila sem væri eigandi skipsins. Kröfu Ó var hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. apríl 2001. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 645.393 krónur með dráttarvöxtum frá 6. september 2000 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var dómtekið í héraði að lokinni aðalmeðferð 4. desember 2000. Var héraðsdómur kveðinn upp á dómþingi 19. janúar 2001 eftir að aðilar höfðu lýst yfir að þeir teldu óþarft að málið yrði flutt á ný og dómarinn lýst sig sammála því.

I.

Áfrýjandi réði sig til starfa sem 1. vélstjóri á fiskiskipinu Heiðrúnu GK 505 í apríl 1998, en það var í eigu Útgerðarfélagsins Njarðar hf. og gert út af því félagi. Á skipinu störfuðu lengst af á starfstíma áfrýjanda þrír vélstjórar þannig að tveir störfuðu um borð í senn en einn var í fríi. Vélstjórarnir fóru því almennt í tvær veiðiferðir með skipinu en áttu frí þá þriðju. Samkvæmt gögnum málsins landaði skipið í Sandgerði 24. nóvember 1999 og var áfrýjandi afskráður þann 27. þess mánaðar, enda var komið að því að hann ætti frí í næstu veiðiferð. Skipið landaði afla á Ísafirði 2. desember sama árs og aftur í Sandgerði 9. þess mánaðar. Yfirvélstjóri skipsins bar fyrir héraðsdómi að þegar skipið var á landleið til Sandgerðis í það sinn hafi sá vélstjóri, sem gegndi stöðu 1. vélstjóra í þeirri ferð, hringt í áfrýjanda og boðist til að fara einnig í næstu veiðiferð í hans stað. Hafi áfrýjandi þegið það. Fór áfrýjandi ekki í þá veiðiferð, en henni lauk 16. desember 1999 og landaði skipið í Sandgerði þann dag.

Þann 17. desember 1999 var undirritaður kaupsamningur um öll hlutabréf í Útgerðarfélaginu Nirði ehf. milli H-kk-ef Þ-kk-ef og H-kvk-ef E-kvk-ef sem seljenda og forráðamanna Guðmundar Runólfssonar hf. sem kaupanda. Í 1. gr kaupsamningsins er hinu selda lýst svo að það séu „öll hlutabréf í Útgerðarfélaginu Nirði ehf ... sem er nýskráð hlutafélag sem er í eigu H-kk-ef Þ-kk-ef að 99 hundraðshlutum og H-kvk-ef E-kvk-ef að 1 hundraðshluta. Skráð hlutafé í félaginu er kr. 500.000.-. Samkvæmt gögnum sem eru fylgiskjal með kaupsamningi þessum liggur fyrir ákvörðun eigenda Útgerðarfélagsins Njarðar hf.... um að skipta upp félaginu í tvö félög og verður hið nýskráða einkahlutafélag sem selt er með samningi þessum skipta félagið. Vegna ákvæða hlutafélagalaga mun ekki verða lokið við að skipta félögunum fyrr en í febrúarmánuði 2000.“ Eru síðar í greininni taldar upp í sjö stafliðum forsendur fyrir kaupum á hlutafénu, þar á meðal að hið nýstofnaða félag muni við skiptinguna „í samræmi við fyrirliggjandi gögn“ eignast fiskiskipið Heiðrúnu og annað nafngreint skip. Er skipunum og fylgifé þeirra nánar lýst í 3. og 4. gr. samningsins. Þau gögn um stofnun hins nýja einkahlutafélags, sem vitnað er til í 1. gr. kaupsamningsins, hafa ekki verið lögð fram í málinu. Í 12. gr. samningsins er kveðið á um að kaupandi taki við undirritun samningsins við formlegum umráðum allra þeirra eigna, sem verða eign Útgerðarfélagsins Njarðar ehf. eftir skiptingu félaganna. Samkvæmt þessu var Útgerðarfélaginu Nirði hf. skipt upp í tvö félög, Útgerðarfélagið Njörð hf. og Útgerðarfélagið Njörð ehf., og var fiskiskipið Heiðrún meðal þeirra eigna er komu í hlut síðarnefnda félagsins. Voru öll hlutabréf í síðarnefnda félaginu jafnframt seld Guðmundi Runólfssyni hf.

Samkvæmt gögnum málsins virðist skipinu hafa verið siglt til Grundarfjarðar 20. desember 1999 og þar landaði það eftir næstu veiðiferð 30. desember þess árs. Enn landaði skipið á Grundarfirði 10. janúar 2000. Áfrýjandi var ekki um borð í þessum veiðiferðum. Bar yfirvélstjóri skipsins fyrir héraðsdómi að hann hefði ítrekað reynt að ná í áfrýjanda milli jóla og nýárs í því skyni að fá hann til starfa en án árangurs. Fær sá framburður stoð í framburði skipstjóra skipsins fyrir héraðsdómi. Áfrýjandi bar fyrir héraðsdómi að hann hefði frétt af sölu skipsins 9. desember 1999 og hafi eftir það beðið eftir að heyra frá kaupendum þess, sem ekki hafi orðið, og hafi hann hvorki átt samskipti við forsvarsmenn Útgerðarfélagsins Njarðar hf. né kaupanda hlutabréfanna fyrr en hann ritaði þeim fyrrnefnda bréf 8. janúar 2000. Í því bréfi taldi hann að störfum sínum hjá félaginu hafi lokið við sölu skipsins. Ekki hafi verið haft samband við sig af hálfu nýs eiganda þegar skipið fór í sína fyrstu veiðiferð eftir eigendaskiptin. Óskaði hann eftir að fá „greiddan uppsagnafrest samkvæmt kjarasamningum.“ Er í máli þessu deilt um hvort áfrýjandi eigi rétt á kaupi samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 vegna starfsloka hans um borð í fiskiskipinu Heiðrúnu.

II.

Samkvæmt 2. mgr 22. gr. sjómannalaga er skipverja heimilt að krefjast lausnar úr skiprúmi sé skip selt öðrum innlendum útgerðarmanni og á hann þá rétt til kaups í sex vikur samkvæmt 3. mgr. sömu greinar að öðrum þar greindum skilyrðum uppfylltum. Af þessu ákvæði verður dregin sú almenna regla að áhöfn fylgir skipi við eigendaskipti innanlands, sbr. dóm Hæstaréttar 17. maí 2000 í málinu nr. 169/2000. Ákvæði 2. mgr 22. gr. sjómannalaga um heimild skipverja til að krefjast lausnar úr skiprúmi við sölu skips er undantekning frá þeirri meginreglu og verður því að skýra ákvæðið bókstaflega samkvæmt orðanna hljóðan.

Samkvæmt framansögðu var Útgerðarfélaginu Nirði hf. skipt upp í tvö félög, Útgerðarfélagið Njörð hf. og Útgerðarfélagið Njörð ehf. Takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir í málinu um þessa skiptingu, en af fyrirliggjandi gögnum verður ekki annað ráðið en að við hana hafi hluti af eignum og réttindum sem og skuldum og skyldum hins eldra félags flust yfir til hins nýja einkahlutafélags án afsals, þar á meðal fiskiskipið Heiðrún. Hafi hluthafar eldra félagsins fengið hlutabréf í nýja einkahlutafélaginu við skiptinguna. Verður þessari yfirfærslu skipsins til hins nýja félags ekki jafnað við sölu þess til annars innlends útgerðarmanns í merkingu 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga.

Hlutabréfin í hinu nýja einkahlutaféalagi voru samkvæmt framansögðu seld með kaupsamningnum 17. desember 1999. Sölu hlutabréfa í útgerðarfélagi verður ekki jafnað til sölu skips í merkingu 2. mgr. 22. gr. sjómannalaganna, enda verður ekki breyting á eignaraðild að skipi við sölu hlutabréfa í þeim lögaðila, er skipið á. Samkvæmt framansögðu eiga ákvæði 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga ekki við í því tilviki, sem til úrlausnar er í máli þessu. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Í ljósi atvika málsins er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af því í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.