657/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að sameiginleg erfðaskrá G og H frá 1970 skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi G, en ekki erfðaskrá hennar frá 1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild G til að ráðstafa þeim eignum, sem hún fékk með sameiginlegu og gagnkvæmu erfðaskrárinnar, var ekki takmörkuð með samningnum á þann hátt að slík ráðstöfun gæti ekki gerst með dánargjafagerningum eða erfðaskrá. Var því ekki girt fyrir að annað hjónanna gæti, án atbeina hins, ráðstafað eignunum með þeim takmörkunum sem leiðir af ákvæðum 19. og 20. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Samkvæmt þessu og að því gættu að í erfðaskránni frá 1993 var tekið fram að hún hróflaði á engan hátt við gagnkvæmu erfðaskránni frá 1970, taldi Hæstiréttur að G hafi verið heimilt að ráðstafa eignunum með þeim hætti sem hún gerði í erfðaskránni frá 1993. Var því kveðið á um að við skipti á dánarbúi G skyldi erfðaskrá hennar frá 1993 lögð til grundvallar.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. september 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2014 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að við skipti á dánarbúi G skuli lögð til grundvallar sameiginleg erfðaskrá hennar og H frá 8. september 1970. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að við skipti á dánarbúinu verði lögð til grundvallar erfðaskrá G frá 20. desember 1993. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Í greinargerð varnaraðila fyrir Hæstarétti er vakin athygli á því að í hinum kærða úrskurði sé tilgreining varnaraðila sem niðja H ekki tæmandi en jafnframt tekið fram að það komi ekki að sök við úrlausn málsins.

Í hinum kærða úrskurði er rakið meginmál sameiginlegrar og gagnkvæmrar erfðaskrár sem H og G gerðu 8. september 1970. Jafnframt er þar rakið meginmál þeirrar erfðaskrár er G gerði 20. desember 1993. Af því sem þar kemur fram um efni erfðaskrárinnar 8. september 1970 er ljóst að heimild langlífari maka til að ráðstafa þeim eignum, sem hann fékk með þeirri erfðaskrá, var ekki takmörkuð með erfðasamningi á þann hátt að slík ráðstöfun gæti ekki gerst með dánargjafagerningum eða erfðaskrá. Með þeim erfðasamningi sem fólst í ákvæðum sameiginlegu og gagnkvæmu erfðaskrárinnar 8. september 1970 var því ekki girt fyrir að annað hjónanna gæti, án atbeina hins, ráðstafað eignunum með þeim takmörkunum sem leiðir af ákvæðum 19. og 20. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Samkvæmt þessu og að því gættu að í erfðaskránni 20. desember 1993 var tekið fram að hún hróflaði á engan hátt við gagnkvæmu erfðaskránni frá 8. september 1970 gat G ráðstafað eignunum með þeim hætti sem hún gerði í erfðaskránni 20. desember 1993. Er því fallist á með sóknaraðila að við skipti á dánarbúi G verði erfðaskrá hennar frá 20. desember 1993 lögð til grundvallar.

Rétt er að málskostnaður í héraði falli niður en eftir framangreindum úrslitum verður varnaraðilum gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Við skipti á dánarbúi G skal erfðaskrá hennar frá 20. desember 1993 lögð til grundvallar.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Varnaraðilar, B, C, D, E og F, greiði óskipt sóknaraðila, A, 350.000 krónur í kærumálskostnað.