181/2001

AI varð fyrir slysi við skíðaiðkun. Lítill snjór var í fjallinu í umrætt sinn og aðeins ein braut opin, en snjólitlir móar beggja vegna. Var AI á leið niður fjallið er hún sá skyndilega vélsleða koma á móti sér. Henni var brugðið og skrikaði til með þeim afleiðingum, að hún lenti út af brautinni og út í móa, þar sem hún fór margar veltur áður en hún stöðvaðist. Krafði hún VÍS hf. og sveitarfélagið A um bætur samkvæmt 88. gr. og 90. gr., sbr. 91. umferðarlaga nr. 50/1987. Til vara krafði hún A um bætur samkvæmt almennum skaðabótareglum. Við úrlausn málsins var litið til þess að AI var alvön skíðakona og þekkti vel allar aðstæður í fjallinu. Nægilegt rými hefði verið fyrir hana til að mæta snjósleðanum í brautinni, sem var um 10 m á breidd, en snjósleðanum var ekið upp brautina í jaðri hennar. Talið var, að röng viðbrögð AI hefðu valdið slysinu en ekki akstur vélsleðans eða notkun hans. Engin raunveruleg hætta hefði stafað af sleðanum og tjón AI væri því ekki sennileg afleiðing af hættueiginleikum og notkun vélsleðans í skilningi 1 mgr. 88. gr. umferðarlaga. A og VÍS hf. voru því sýknuð af aðalkröfu AI. Þá var A einnig sýknað af varakröfu AI, þar sem ekki var á það fallist að óforsvaranlegt hefði verið að hafa skíðasvæðið opið þótt snjólítið hafi verið utan brauta. Skíðamenn verði sjálfir að meta aðstæður og taka áhættu af því að vera á skíðum, þegar þannig stendur á. Auk þess var ekki talið að starfsmenn A hefðu átt sök á slysinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 25. maí 2001. Þeir krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að sök verði skipt, kröfur stefndu lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hún þess, að áfrýjandanum Akureyrarbæ verði gert að greiða sér hinar dæmdu fjárhæðir samkvæmt hinum áfrýjaða dómi og málskostnað fyrir Hæstarétti. Stefnda hefur fengið gjafsókn fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og frá greinir í héraðsdómi varð stefnda fyrir slysi, er hún var við skíðaiðkun í Hlíðarfjalli á Akureyri 14. janúar 1996. Lítill snjór var í fjallinu og aðeins ein braut opin, en snjólitlir móar beggja vegna. Stefnda var á leið niður fjallið, er hún sá skyndilega vélsleða koma á móti sér. Henni var brugðið og skrikaði til með þeim afleiðingum, að hún lenti út af brautinni og út í móa, þar sem hún fór margar veltur áður en hún stöðvaðist.

Í máli þessu krefur stefnda áfrýjendur um bætur samkvæmt 88. gr. og 90. gr., sbr. 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Telur hún tjón það, sem hún beið við slysið, vera beina afleiðingu notkunar vélsleðans í merkingu 1. mgr. 88. gr. laganna. Til vara krefst hún bóta úr hendi áfrýjandans Akureyrarbæjar samkvæmt almennum skaðabótareglum, þar sem óforsvaranlegt hafi verið að hafa skíðasvæðið opið vegna snjóleysis og ámælisvert að hafa vélsleða vegna þjónustu og eftirlits með brautunum án nokkurra aðvörunarmerkja.

Áfrýjendur telja, að slys stefndu hafi ekki hlotist af notkun vélsleðans í skilningi 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987. Þá telja þeir, að slysið hafi ekki heldur hlotist af gáleysi starfsmanna áfrýjandans Akureyrarbæjar, en sé eingöngu um að kenna stórkostlegu gáleysi stefndu sjálfrar.

II.

Í 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987 segir, að sá, sem beri ábyrgð á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki, skuli bæta það tjón, sem hlýst af notkun þess, enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Orsakatengsl þurfa að vera milli notkunar ökutækisins og þess tjóns, sem það veldur, og verður tjón að stafa af hættueiginleikum ökutækis til þess að hin hlutlæga ábyrgðarregla umferðarlaga eigi við.

Fyrir liggur, að lítill snjór var í Hlíðarfjalli er slysið varð og aðeins unnt að skíða í troðinni braut. Veður var gott þennan dag, hálfskýjað og úrkomulaust. Stefnda var alvön skíðakona og hafði stundað skíði frá unglingsaldri. Hún var búin að fara nokkrar ferðir í brautinni, þegar slysið varð, og hún hafði einnig verið í fjallinu deginum áður. Hún sagði í lögregluskýrslu, sem tekin var þremur vikum eftir slysið, að hún hefði alveg vitað hvernig brautin var, en hún hefði verið ágæt og færi gott. K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, ökumaður vélsleðans, og Ö-kk-nf J-kk-nf, sem var að skíða í sömu braut og stefnda, sögðu brautina hafa verið í kringum 10 m á breidd. Töldu þeir, að nægt rými hafi verið til að mætast og engin hætta á árekstri. G-kk-nf B-kk-nf, sem var fótgangandi í fjallinu, taldi brautina hafa verið innan við 10 m á breidd, en hún hefði verið nógu breið til þess, að stefnda hefði getað mætt sleðanum.

Í Hlíðarfjalli var alvanalegt, að starfsmenn skíðasvæðisins væru á ferð á snjósleðum, og bar stefnda fyrir dómi, að hún hefði séð snjósleða starfsmanna aka um í fjallinu „í gegnum árin annað slagið.“ Þegar slysið varð var K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður skíðasvæðisins á leið upp fjallið á snjósleða til að gera við bilaða lyftu. Fáir voru í fjallinu þennan dag, en K-kk-nf sagðist hafa séð fólk frekar til vinstri í brautinni, það er nær nyrðri jaðri brautarinnar. Hann hafi því verið sunnan megin í brautinni og haldið sig við jaðar hennar. Honum hafi ekki fundist nein hætta vera á ferðum, er hann sá stefndu koma niður brautina og taldi að hún myndi skíða fram hjá honum. Þá hafi hún allt í einu beygt til hægri á brautinni fyrir framan sleðann og farið út af henni. Svo mikið bil hafi verið á milli þeirra, þegar hún beygði fyrir framan sleðann, að þau hefðu bæði getað stöðvað og engin hætta hefði verið á árekstri. Ekki hefði skapast nein hætta hefði hún farið beint áfram en ekki beygt.

Vitnið G-kk-nf B-kk-nf sagðist hafa tekið eftir vélsleðanum, er hann fór frá skíðahótelinu og upp brautina. Hann sagði, að sleðinn hefði verið nyrst í brautinni „alveg úti í kanti eins og hann gat verið“, en stefnda hefði verið hinum megin. Vitnið Ö-kk-nf J-kk-nf var á niðurleið í brautinni, er hann sá til ferða snjósleðans, sem var ekið upp eftir fjallinu á móti honum. Rétt áður en slysið varð hefði stefnda rennt sér fram úr honum. Hún hefði rennt sér í „bruni“ og verið á „þó nokkurri ferð“, rennt sér beint niður. Hann hefði átt von á, að hún myndi mæta sleðanum í brautinni eins og hann ætlaði að gera, en nægt rými hefði verið til að mætast. Hann hefði hins vegar ekki séð, er slysið varð.

Stefnda sagði, að í umrætt sinn hafi hún farið með stólalyftu upp í Strýtu og þaðan með T-lyftu upp á topp. Hún hafi síðan farið í bruni niður brautina og staðið upprétt á skíðunum. Hún hafi verið í brautinni norðan við Hjallalyftuna, þegar hún sá allt í einu snjósleða koma á móti sér á „góðri ferð“. Hún gat ekki gert sér grein fyrir því hvar hún sjálf eða sleðinn voru staðsett í brautinni. Henni hafi brugðið mjög við að sjá sleðann og sveigt aðeins til vinstri til að komast fram hjá honum, en þá hafi ökumaður sleðans sveigt í sömu átt og hún því sveigt aftur til hægri og við það farið út úr brautinni. Spurð að því fyrir dómi, hver væri ástæða þess, að hún hefði ekki séð sleðann á leið sinni niður fjallið, svaraði stefnda: „Ég er ekkert að skima langar leiðir.“

III.

Samkvæmt skíðareglum á skíðasvæðinu í Hlíðarfjalli eiga skíðaiðkendur að haga hraða sínum í samræmi við aðstæður og getu og er allt brun stranglega bannað í skíðabrekkum. Skíðaiðkandi, sem er ofar í brekku, skal gæta varúðar gagnvart þeim, sem neðar eru. Ætlast verður og til þess af skíðamanni, að hann fylgist með því, sem fram undan er og sé fær um að bregðast við hindrunum um leið og þær verða sýnilegar.

Eins og að framan greinir var stefnda alvön skíðakona og þekkti vel allar aðstæður í Hlíðarfjalli. Nægilegt rými var fyrir hana til að mæta snjósleðanum í brautinni, sem var um 10 m á breidd, en snjósleðanum var ekið í syðri jaðri hennar. Ósannað er, að ökumaður vélsleðans hafi beygt í sömu átt og stefnda, þegar hún ætlaði að skíða framhjá honum, en stefnda ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni. Stefnda var að koma úr brattri brekku á hraðri ferð niður. Hún átti að hafa vald á því að stjórna ferð sinni, er hún sá sleðann, sem hún hafði ekki veitt eftirtekt. Með eðlilegri aðgát hefði hún átt að taka eftir ferðum sleðans mun fyrr. Ekkert bendir til þess, að stefnda hafi verið þvinguð til að fara út af brautinni til að afstýra yfirvofandi hættu af völdum vélsleðans. Verður því að telja, að röng viðbrögð hennar hafi valdið slysinu en ekki akstur vélsleðans eða notkun hans. Engin raunveruleg hætta stafaði af sleðanum og er tjón stefndu því ekki sennileg afleiðing af hættueiginleikum og notkun vélsleðans í skilningi 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987. Eru áfrýjendur því sýknaðir af aðalkröfu stefndu.

IV.

Varakrafa stefndu byggir á sök starfsmanna áfrýjandans Akureyrarbæjar. Ekki er fallist á það, að óforsvaranlegt hafi verið að hafa skíðasvæðið opið, þótt snjólítið hafi verið utan brauta. Skíðamenn verða sjálfir að meta aðstæður og taka áhættu af því að vera á skíðum, þegar þannig stendur á. Þótt vélsleðaakstur sé bannaður á skíðasvæðinu, þykir það ekki eiga við um akstur rekstraraðila í sambandi við þjónustu. Það er alvanalegt, að starfsmenn á skíðasvæðinu aki á vélsleðum á jaðri brauta, þegar snjólítið er utan þeirra, og er það eðlilegt. Sleðinn, sem hér um ræðir, var rauður á lit og með ökuljósum og átti ekki að leynast stefndu með eðlilegri aðgát. Verður ekki talið, að starfsmenn áfrýjandans Akureyrarbæjar hafi átt sök á slysinu, og verður einnig sýknað af varakröfunni.

Rétt þykir að fella niður málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Akureyrarbær og Vátryggingafélag Íslands hf., skulu vera sýkn af kröfu stefndu, A-kvk-ef I-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 400.000 krónur.