744/2009

C, MV, MJ, RC, RÞ og RP voru sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa veist með ofbeldi að tveimur nafngreindum lögreglumönnum, sem kvaddir höfðu verið á vettvang til að stöðva hávaðasamt samkvæmi sem ákærðu tóku þátt í. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að báðir lögreglumennirnir hlutu alvarlega áverka með varanlegum afleiðingum fyrir heilsu þeirra. Þá var litið til þeirrar breytingar sem gerð var til þyngingar á refsimörkum 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlögum með lögum nr. 25/2007 og þess að ákærðu réðust að tilefnislausu og margir saman á lögreglumennina tvo og beittu við aðförina verulegu ofbeldi. Var refsing C, RÞ og RP ákveðin fangelsi í níu mánuði, refsing MV og MJ fangelsi í sex mánuði og refsing RC fangelsi í sjö mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. desember 2009 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærðu, en að refsing þeirra verði þyngd.

Ákærði, C-x-x P-x-x M-x-x, krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing hans verði milduð.

Ákærði, M-x-x V-x-x C-x-x A-x-x, krefst þess að refsing hans verði milduð og hún bundin skilorði að öllu leyti. Þá krefst hann þess að gæsluvarðhald, sem hann sætti undir rannsókn málsins, komi til frádráttar refsingu.

Ákærði, M-x-x J-x-x C-x-x A-x-x, krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu en að því frágengnu að refsing hans verði milduð og bundin skilorði að öllu leyti.

Ákærði, R-x-x C-x-x A-x-x, krefst þess að refsing hans verði milduð og hún bundin skilorði að öllu leyti. Hann krefst þess að við ákvörðun refsingar verði tekið tillit til gæsluvarðhalds, sem hann sætti undir rannsókn málsins.

Ákærði, R-kk-nf Þ-kk-nf R-x-x, krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins, en til vara að refsing hans verði milduð og að vistun sem hann sætti í sólarhring undir rannsókn málsins komi til frádráttar refsingu.

Ákærði, R-x-x P-x-x B-x-x, krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu en að því frágengnu sýknu af broti samkvæmt II. kafla ákæru og að refsing hans verði milduð og bundin skilorði. Þá krefst hann þess að gæsluvarðhald sem hann sætti undir rannsókn málsins komi til frádráttar refsingu.

I

Krafa ákærðu M-x-x J-x-x og R-x-x P-x-x um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins er reist á því að héraðsdómara hafi mátt vera ljóst frá öndverðu að niðurstaða um sök ákærðu myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna ákærðu, brotaþola og annarra vitna, sem gefnar væru fyrir dóminum. Atvik máls væru flókin, margir ákærðir, sakarefni alvarlegt og nokkuð um liðið frá því atvik áttu sér stað. Sönnunarmatið hefði því verið snúið og þess vegna hefði átt að neyta heimildar 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og ákveða að þrír héraðsdómarar skipuðu dóm í málinu.

Eins og málið er vaxið má fallast á með þessum ákærðu að héraðsdómara hefði frá upphafi mátt vera ljóst að niðurstaða málsins myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna ákærðu og vitna fyrir dómi. Í því ljósi, og með því að um alvarlegar sakargiftir var að ræða, hefði að réttu lagi átt að neyta í héraði heimildar tilvitnaðs lagaákvæðis og ákveða að þrír héraðsdómarar skipuðu dóm í málinu. Þrátt fyrir það, og með hliðsjón af því að ákvæðið veitir heimild en kveður ekki á um skyldu, eru ekki næg efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til nýrrar meðferðar.

II

Ákærðu er gefið að sök að hafa aðfaranótt 19. október 2008 veist með ofbeldi að tveimur nafngreindum lögreglumönnum að [...], Reykjavík. Háttsemin er, að undangenginni þessari almennu lýsingu, tilgreind nánar í tveimur töluliðum í ákærunni. Í fyrri lið er því lýst að ákærði R-x-x P-x-x hafi, á bílastæði fyrir framan fjöleignarhúsið, komið aftan að öðrum lögreglumanninum og rifið í axlir hans en við það hafi einkennismerki farið af. Í síðari lið er öllum ákærðu gefið að sök að hafa, í framhaldi af þessari háttsemi R-x-x P-x-x, í sameiningu veist að lögreglumönnunum tveimur með hnefahöggum í stigagangi hússins. Í þessum lið er einnig lýst tilgreindri háttsemi tveggja ákærðu. Loks er í ákæru gerð grein fyrir afleiðingum árásanna á lögreglumennina tvo.

Brot ákærðu er talið varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í þeirri grein er lýst refsiverð háttsemi, sem felst í að ráðist er ,,með ofbeldi eða hótunum um ofbeldi á opinberan starfsmann, þegar hann er að gegna skyldustarfi sínu ... og eins [háttsemi þess], sem á sama hátt leitast við að hindra framkvæmd slíks starfa ...“

Eins og ákæra er úr garði gerð er málatilbúnaður ákæruvalds reistur á því að um samverknað allra ákærðu sé að ræða. Verður fallist á með héraðsdómi að sannað sé að allir ákærðu hafi í sameiningu veist að lögreglumönnunum með þeim hætti að um brot á 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga sé að ræða. Skiptir þá ekki máli um sakfellinguna, hvort sannað sé að hver og einn hinna ákærðu hafi veist að báðum lögreglumönnunum eða einungis öðrum þeirra. Framganga einstakra ákærðu, að því leyti sem sönnuð er, kemur á hinn bóginn til athugunar, eins og í hinum áfrýjaða dómi, við útmælingu refsingar hvers og eins þeirra. Er einnig fallist á með héraðsdómi að sönnuð sé sú háttsemi sem ákærða R-x-x P-x-x er gefin að sök í fyrri og síðari lið ákærunnar og sú háttsemi sem ákærða R-x-x C-x-x er í síðari liðnum sérstaklega gefið að sök að hafa viðhaft.

III

Áverkum þeim sem lögreglumennirnir tveir hlutu við árásir ákærðu er lýst í stuttu máli í ákæru. Lögð hafa verið fram örorkumöt unnin af A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, dr. med., sérfræðingi í bæklunarskurðlækningum, um afleiðingar líkamstjóns lögreglumannanna tveggja. Er matið vegna A gert 6. október 2009 en vegna B 22. desember 2009. Í fyrra örorkumatinu er því lýst að varanlegar afleiðingar líkamstjóns þess er A hlaut við árásir ákærðu séu ör á hnakka, óþægindi í hálsi við tilteknar aðstæður vegna hálstognunar og að hann hafi einnig þurft að gangast undir tannviðgerð. Þá er hann talinn bera ,,vægar menjar andlegs eðlis sem tengjast líkamsárásinni.“ Varanleg örorka hans er metin 3% en varanlegur miski 5 stig. Í síðarnefnda örorkumatinu eru varanlegar afleiðingar fyrir B taldar vera viðbótarhálstognun og að hún hafi einkenni áfallastreituröskunar. Varanleg örorka hennar er talin vera 8% og varanlegur miski 12 stig.

Samkvæmt framansögðu er sannað að báðir lögreglumennirnir hlutu alvarlega áverka við árásir ákærðu sem hafa haft varanlegar afleiðingar fyrir heilsu þeirra. Kemur þetta til athugunar við ákvörðun refsingar ákærðu.

IV

Með lögum nr. 25/2007, sem tóku gildi 29. mars það ár, var 106. og 107. gr. almennra hegningarlaga breytt. Gerð var sú breyting á 1. mgr. 106. gr. að refsing fyrir brot samkvæmt málsgreininni, sem beindist gegn opinberum starfsmanni, er heimild hefði til líkamlegrar valdbeitingar, skyldi vera fangelsi allt að átta árum í stað sex eins og áður gilti. Markmið þessarar lagabreytingar, eins og það er skýrt í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til breytingalaganna, er að skerpa á og auka refsivernd þeirra opinberu starfsmanna sem heimild hafa til valdbeitingar sem veitt er í lögum.

Ákærðu réðust að tilefnislausu á lögreglumennina tvo, sem kvaddir höfðu verið á vettvang til að stöðva hávaðasamt samkvæmi í íbúð fjöleignarhúss, sem ákærðu tóku þátt í. Höfðu ákærðu hlítt fyrirmælum um að fara úr samkvæminu og voru að minnsta kosti flestir komnir út úr íbúðinni. Ákærðu réðust margir saman á lögreglumennina meðal annars með höggum. Þeir beittu verulegu ofbeldi eins og lýst er að framan. Þykir hvorki ástæða til að fallast á kröfur ákærðu um mildun refsinga sem þeim var ákvörðuð í héraðsdómi né þykir ástæða til að skilorðsbinda refsingu þeirra. Verður einnig hafnað kröfu ákærða R-kk-ef Þ-kk-ef um að til frádráttar dæmdri fangelsisrefsingu hans komi sá tími, sem hann var í haldi lögreglu í framhaldi af handtöku, enda standa sett lög ekki til slíks frádráttar. Á hinn bóginn er fallist á með héraðsdómi að draga skuli frá tildæmdri refsingu, þar sem við á, þann tíma sem ákærðu sættu gæsluvarðhaldi.

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Ákærðu verður gert að greiða óskipt áfrýjunarkostnað málsins, annan en málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna, sem þeir greiði hver fyrir sig. Verða málsvarnarlaunin ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærðu greiði óskipt 81.939 krónur af áfrýjunarkostnaði málsins, en hver fyrir sig málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem í öllum tilvikum eru ákveðin 313.750 krónur, ákærði C-x-x P-x-x M-x-x málsvarnarlaun S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði M-x-x V-x-x C-x-x A-x-x málsvarnarlaun B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði M-x-x J-x-x C-x-x A-x-x málsvarnarlaun B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði R-x-x C-x-x A-x-x málsvarnarlaun B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði R-kk-nf Þ-kk-nf R-x-x málsvarnarlaun E-kk-ef E-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, og ákærði R-x-x P-x-x B-x-x málsvarnarlaun K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns.