367/2000

B réð G til starfa á Sléttanesi ÍS-808 með munnlegum ráðningarsamningi og var hann lögskráður á skipið í júní 1998. Í lok júlí 1998 missteig B sig illa í veiðiferð og við það tóku sig upp gömul hnémeiðsli. Samkvæmt læknisvottorði var G óvinnufær frá 30. júlí til 5. september 1998. Á þessu tímabili missti hann af tveimur veiðiferðum og fékk engin laun frá B. Þann 1. desember 1999 krafðist B launa í veikindaforföllum sínum. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að sökum tómlætis G yrði að fallast á sýknukröfu B. Hæstiréttur féllst á kröfu G. Var talið að þar sem látið var hjá líða að gera skriflegan ráðningarsamning við hann, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, væri ekki sannað að G hefði einungis verið ráðinn til einnar veiðiferðar í senn. Yrði því að miða við að hann hefði notið ótímabundinnar ráðningar í skiprúm og ætti þannig rétt á launum í veikindaforföllum samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985. Þótt að G hefði ekki tilkynnt útgerðinni skriflega um veikindi sín hefði skipstjórinn vitað um orsakir fjarvista hans og vegna stöðuumboðs skipstjóra yrði að líta svo á að þar með hefði útgerðinni jafnframt verið kunnugt um veikindi G og því borið að huga að réttindum hans. Var ekki fallist á, að G hefði fyrirgert lögvarinni launakröfu sinni með tómlæti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. september 2000. Hann krefst þess, að gagnáfrýjandi greiði sér 968.014 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 90.965 krónum frá 7. ágúst 1998 til 5. september sama ár en af stefnufjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 30. nóvember 2000. Hann krefst staðfestingar á héraðsdómi og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi krefst aðaláfrýjandi launa í veikindaforföllum á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Launakrafan nær til tveggja veiðiferða frá 31. júlí til 5. september 1998 og er ekki ágreiningur um útreikning hennar. Aðaláfrýjandi var lögskráður á Sléttanes ÍS 808 frá 10. júní til 30. júlí 1998 og aftur frá 6. september til 13. nóvember sama ár.

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt yfirlýsingu S-kk-ef P-kk-ef skipstjóra frá 7. desember 2000. Þar staðfestir hann, að aðaláfrýjandi hafi farið í land af skipinu í lok júlí 1998 vegna meiðsla í hné. Hann hafi gert sér sem skipstjóra grein fyrir því, að hann þyrfti að fara í aðgerð á hnénu og myndi af þeim sökum verða óvinnufær. Sér hafi þannig á þessum tíma verið fullkunnugt um orsakir þess, að aðaláfrýjandi mætti ekki í næstu tvær veiðiferðir. Yfirlýsing skipstjóra fær samrýmst útdrætti úr dagbók skipsins 26. júlí 1998 þess efnis, að aðaláfrýjandi hafi þennan dag verið frá vinnu vegna meiðsla í hné. Þessi gögn verða lögð til grundvallar í málinu, en gagnáfrýjandi hefur hvorki kvatt skipstjórann fyrir dóm, eins og hann boðaði í greinargerð sinni í héraði, né gert reka að því að afla frumrits skipsdagbókar.

Krafa aðaláfrýjanda hefur verið verið studd læknisfræðilegum gögnum. Er þar annars vegar um að ræða tvö vottorð B-kk-ef Y. J-kk-ef bæklunarlæknis frá 17. nóvember 1998 og 16. nóvember 1999 og hins vegar örorkumat A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef sérfræðings í bæklunarskurðlækningum 14. desember 1998. Í fyrra vottorði B-kk-ef kemur fram, að áfrýjandi hafi komið til hnéspeglunar 30. júlí 1998 og hafi þá verið tekinn hluti af liðþófanum. Hann hafi komið til endurmats 18. ágúst sama ár og þá varla verið orðinn vinnufær og muni hann þurfa á frekari meðferð og hjálpartækjum að halda. Í síðara vottorði læknisins segir, að áfrýjandi hafi verið óvinnufær með öllu frá 30. júlí til 5. september 1998. Þá kemur einnig fram, að áfrýjandi hafi þurft að fara í sérstaka aðgerð á hnénu réttu ári eftir speglunina eða 30. júlí 1999. Í örorkumati A-kk-ef Þ-kk-ef er því nánar lýst, hvernig aðaláfrýjandi varð fyrir meiðslum sínum í vinnu hjá öðrum atvinnurekanda á árinu 1997 og hvernig þau leiddi til þess, að hann varð óvinnufær um skeið sumarið 1998. Ekki eru efni til að bera brigður á þessi læknisfræðilegu gögn, þótt höfundar þeirra hafi ekki komið fyrir dóm, sbr. 71. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Með hliðsjón af öllu framansögðu verður að telja sannað, að aðaláfrýjandi hafi orðið óvinnufær af völdum meiðsla í lok júlí 1998 og verið það til 6. september sama ár, er hann kom til skips að nýju. Skriflegur ráðningarsamningur var ekki gerður við aðaláfrýjanda, svo sem þó er boðið í 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga. Verður á það fallist með héraðsdómi, að gagnfrýjandi hafi ekki sannað, að aðaláfrýjandi hafi verið ráðinn til einnar veiðferðar í senn, og verður við það að miða, að hann hafi notið ótímabundinnar ráðningar í skiprúm. Átti hann því kröfu til launa í veikindaforföllum á þessum tíma samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga.

II.

Af hálfu aðaláfrýjanda var ekki sett fram krafa á hendur gagnáfrýjanda um vangoldin laun fyrr en 1. desember 1999. Voru þá liðnir tæpir fimmtán mánuðir frá því, að aðaláfrýjandi hóf að nýju störf eftir veikindin, og rúmt ár frá því, að hann fór í land eftir tvær veiðiferðir haustið 1998. Í sjómannalögum er ekki að finna ákvæði, er takmarki rétt sjómanna til veikindalauna við ákveðinn tíma, en í kjarasamningi Sjómannasambands Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna á árinu 1998 var kveðið svo á í gr. 1.21, að skipverji ætti að tilkynna útgerðarmanni eða skipstjóra um veikindi eða meiðsl, svo fljótt sem verða mætti. Fyrir liggur, að aðaláfrýjandi tilkynnti útgerðinni ekki skriflega um veikindi sín og krafðist hvorki veikindalauna, þegar hann kom aftur til starfa 6. september 1998, né þegar hann fór alfarinn frá borði 13. nóvember sama ár. Fyrir héraðsdómi lýsti aðaláfrýjandi því svo, að hann hefði ekki verið viss um réttarstöðu sína og talið „betra að reyna halda plássinu heldur en að fara út í eitthvað sem ég þekkti, þekki ekki nákvæmlega, ekki fyrr en núna.”

Eins og áður er fram komið vissi skipstjóri Sléttaness ÍS 808 frá upphafi um orsakir fjarvista aðaláfrýjanda fram í september 1998. Vegna hins sérstaka stöðuumboðs skipstjóra, sem á bæði stoð í sjómannalögum og siglingalögum nr. 34/1985, verður að líta svo á, að þar með hafi útgerð skipsins jafnframt verið kunnugt um veikindi aðaláfrýjanda og því borið að huga að réttindum hans vegna þeirra. Ekki liggur fyrir, að aðaláfrýjandi hafi með nokkrum hætti gefið til kynna, að hann hafi haft í hyggju að afsala sér tilkalli til veikindalauna, þótt hann hefði vissulega átt að hafa kröfuna uppi mun fyrr en hann gerði. Þegar á allt er litið verður ekki á það fallist, að aðaláfrýjandi hafi fyrirgert lögvarinni launakröfu sinni með tómlæti.

Samkvæmt framansögðu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 968.014 krónur og þykir rétt vegna seinlætis við framsetningu kröfunnar, að hún beri ekki dráttarvexti fyrr en frá 1. janúar 2000, er mánuður var liðinn frá kröfubréfi aðaláfrýjanda, sbr. 3. mgr. 9. gr. vaxtalaga.

Gagnáfrýjandi skal greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Básafell hf., greiði aðaláfrýjanda, G-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf, 968.014 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. janúar 2000 til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.