45/2013

Þrotabú N ehf. krafðist greiðslu úr hendi E ehf. vegna byggingaframkvæmda við bílastæðahús við verslunarmiðstöðina S. Byggði þrotabúið á því að samið hafi verið um það með bindandi hætti að E ehf. greiddi hluta af kostnaði við framkvæmdirnar þar sem byggt hafi verið í þágu þess umtalsvert fleiri bílastæði en þörf hafi verið á.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. janúar 2013. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.300.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. mars 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins voru Norðurturninn ehf. og stefndi dótturfélög Fasteignafélags Íslands ehf. og að öllu leyti í eigu þess félags. Sömu menn, þeir E-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, G-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf J-kk-nf, skipuðu stjórnir félaganna þriggja fram á mitt ár 2008.

Árið 2007 hóf Norðurturninn ehf. að reisa verslunar- og skrifstofuhúsnæði auk bílastæðahúss og tengibyggingar við verslunarmiðstöðina Smáralind í Kópavogi sem er í eigu stefnda. Fyrirhugað var að verslunar- og skrifstofuhúsnæðið yrði 15 hæðir, en framkvæmdir við bygginguna stöðvuðust í lok ársins 2008 í kjölfar efnahagshrunsins sem reið yfir í október það ár. Var þá aðeins lokið við að reisa fjórar hæðir.

Með kaupsamningi 27. ágúst 2007 seldi stefndi Fasteignafélagi Íslands ehf. hluta lóðarinnar nr. 1 við Hagasmára í Kópavogi. Meðal forsendna samningsins var að Norðurturninn ehf. reisti fyrrgreint húsnæði á lóðarhlutanum, sem er nú sérgreind lóð, nr. 3 við Hagasmára. Í 1.6. grein samningsins var tekið fram að aðilar hafi orðið sammála um að sem hluti af endurgjaldi stefnda fyrir lóðina skyldi gerður samstarfssamningur milli Norðurturnsins ehf. og stefnda þar sem meðal annars yrði kveðið á um afnotaréttindi stefnda „af bílastæðum í bílastæðahúsi Norðurturnsins.“ Óumdeilt er að þessi samstarfssamningur var aldrei gerður.

Í minnisblaði P-kk-ef K-kk-ef, þáverandi framkvæmdastjóra Fasteignafélags Íslands ehf. og Norðurturnsins ehf., til Þ-kk-ef H-kk-ef, starfsmanns Landsbanka Íslands hf., 6. júní 2008 kom fram að stjórn Fasteignafélags Íslands ehf., móðurfélags stefnda, hafi ákveðið að fara þess á leit við lánveitendur stefnda að þeir veittu honum heimild til töku á um 1.300.000.000 króna langtímaláni. Væri tilgangur lántökunnar að fjármagna kostnaðarhlut stefnda vegna byggingar bílastæðahúss og fleiri mannvirkja „í tengslum við byggingu Norðurturnsins“. Samkvæmt vitnisburði P-kk-ef fyrir héraðsdómi kviknaði sú hugmynd að stefndi kæmi að fjármögnun byggingaframkvæmdanna með áðurgreindum hætti fyrst vorið 2008 þegar erfiðleika fór að gæta við að fjármagna þær.

Í skilmálum framkvæmdaláns, sem Norðurturninn ehf. hugðist taka hjá Glitni banka hf., sagði meðal annars: „Lántaki skuldbindur sig til að koma með undirritaða yfirlýsingu Smáralindar ehf. ... við undirritun framkvæmdalánssamningsins, um greiðslu kr. 1.300.000.000,- til Norðurturnsins ehf. Greiðslan skal berast lántaka eigi síðar en 30. mars 2009 á bankareikning lántaka, handveðsettan lánveitanda. Andvirðið skal notað til greiðslu kostnaðar eftir framvindu verksins við Hagasmára 3, Kópavogi“. Þá skuldbatt lántaki sig samkvæmt skilmálunum „til að fara í skuldabréfaútgáfu ... með milligöngu lánveitanda“ að fjárhæð 2.000.000.000 króna. Skrifað var undir skilmálana 19. júní 2008 og gerðu það E-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf Þ-kk-nf fyrir hönd Norðurturnsins ehf. sem lántaka og tveir starfsmenn Glitnis banka hf. fyrir hönd bankans sem lánveitanda. Fyrir héraðsdómi kvaðst E-kk-nf Ö-kk-nf hafa litið á ákvæði skilmálanna um að útvega greiðsluyfirlýsingu stefnda sem viljayfirlýsingu af hálfu Norðurturnsins ehf. er ekki hafi síðan reynst unnt að standa við.

Í samningi um framkvæmdalánið milli Norðurturnsins ehf. og Glitnis banka hf. 17. september 2008 var ekki minnst á fyrrgreinda skuldbindingu lántaka um að útvega yfirlýsingu stefnda um greiðslu á 1.300.000.000 krónum til byggingaframkvæmda á lóðinni nr. 3 við Hagasmára. Á kynningarblaði Glitnis banka hf., sem var tekið saman í tilefni af áðurnefndri skuldabréfaútgáfu sumarið 2008, var gerð grein fyrir fjármögnun framkvæmdanna. Þar sagði meðal annars að stefndi þyrfti „að fjármagna frá sínum rekstri 1.265 mkr. sem kemur til niðurgreiðslu á framkvæmdafjármögnun Norðurturnsins.“

Bú Norðurturnsins ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 2. september 2010. Er krafa áfrýjanda á hendur stefnda reist á því að með þeim samningum, sem gerðir voru vegna byggingaframkvæmdanna á lóðinni nr. 3 við Hagasmára og lýst hefur verið að framan, hafi verið samið um það með bindandi hætti milli Norðurturnsins ehf. og stefnda að hann greiddi hluta af kostnaði við framkvæmdirnar.

II

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer félagsstjórn með málefni slíks félags og stjórn þess ásamt framkvæmdastjóra. Hann annast daglegan rekstur félagsins, en getur aðeins gert ráðstafanir sem eru óvenjulegar eða mikils háttar samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana stjórnarinnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Meginreglan er sú samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga nr. 138/1994 að félagsstjórn kemur fram út á við fyrir hönd einkahlutafélags. Þá er tekið fram í öðrum málslið 1. mgr. 47. gr. laganna að ekki megi taka mikilvæga ákvörðun um málefni slíks félags án þess að allir stjórnarmenn hafi haft tök á því að fjalla um málið sé þess kostur.

Ekki liggja fyrir í málinu fundargerðir eða önnur gögn sem benda til að stjórn stefnda hafi skuldbundið hann til að inna af hendi greiðslu á því fé, sem áfrýjandi krefst úr hendi hans, hvorki til Norðurturnsins ehf. né byggingaframkvæmdanna á lóðinni nr. 3 við Hagasmára. Þá hafa þeir, sem voru í fyrirsvari fyrir stefnda árið 2008, neitað því að stefndi hafi tekist á hendur slíka skuldbindingu. Þótt tveir af þeim, sem áttu sæti í stjórn stefnda, hafi ritað undir lánsskilmála fyrir hönd annars einkahlutafélags, þar sem það félag tókst á hendur skuldbindingu gagnvart væntanlegum lánveitanda, er sú undirskrift á engan hátt bindandi fyrir stefnda vegna áðurnefndra ákvæða laga nr. 138/1994. Skiptir í því sambandi ekki máli þótt bæði félögin hafi verið dótturfélög þriðja einkahlutafélagsins og að öllu leyti í eigu þess. Með skírskotun til þessa verður ekki talið að áfrýjandi hafi sýnt fram á að stefndi hafi tekist á hendur þá skuldbindingu sem hér um ræðir. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu og málskostnað því staðfest.

Eftir þessum málsúrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að í hinum áfrýjaða dómi er ekki gefið stutt yfirlit um atvik málsins og ágreiningsefni í því eins og boðið er í d. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, heldur er lýsing atvika fyrst og fremst byggð á því sem fram kemur í héraðsdómsstefnu. Einnig er þar ekki að finna hnitmiðaða og rökstudda niðurstöðu um sönnunaratriði og lagaatriði málsins svo sem gert er ráð fyrir í f. lið sömu málsgreinar. Þá hefur láðst að geta þess að dómsuppsaga dróst fram yfir þann fjögurra vikna frest, sem tiltekinn er í 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en málið hafi þó ekki verið flutt á ný þar sem héraðsdómari og málsaðilar hafi talið það óþarft.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, þrotabú Norðurturnsins ehf., greiði stefnda, Eignarhaldsfélaginu Smáralind ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.