175/2005

Árið 2000 skipaði félagsmálaráðherra V í embætti framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu til næstu fimm ára en samhliða því starfi var hún formaður stjórnar Leikfélags Akureyrar. Árið 2002 tók hún þátt í ráðningu nýs leikhússtjóra hjá leikfélaginu. Í áliti kærunefndar jafnréttismála frá sama ári var sú ákvörðun talin stangast á við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 og komst héraðsdómur að sömu niðurstöðu ári síðar. Í kjölfar dómsins óskaði V eftir fundi með ráðherra, sem haldinn var skömmu síðar. Í upphafi fundarins lýsti ráðherra því yfir að hún nyti ekki lengur trausts hans og lagði að henni að láta sjálf af störfum. Á það féllst V og gaf ráðherra þá út fréttatilkynningu þess efnis að þau hefðu orðið sammála um að hún léti af störfum. Hálfu ári síðar féll dómur Hæstaréttar um ráðningu leikhússtjórans þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að leikfélagið hefði ekki brotið gegn lögum nr. 96/2000. V krafði Í um bætur vegna starfslokanna og byggði á því að hún hefði látið af störfum að kröfu ráðherra og án sakar af hennar hálfu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að engin rök hefðu verið færð fyrir því að ekki hefði mátt ná því markmiði ráðherrans að skapa frið um starfsemi Jafnréttisstofu með því að V viki tímabundið úr starfi þar til Hæstiréttur hefði dæmt í máli leikfélagsins, eins og hún lagði til. Með þessu var talið að ekki hefði verið virt regla um meðalhóf við töku stjórnvaldsákvörðunar. Þá yrði að líta svo á að með eindregnum yfirlýsingum sínum á fundinum hafi ráðherra stytt sér leið að settu marki með því að knýja V í reynd til að fallast á að láta af starfinu. Var þessi leið talin ósamrýmanleg þeirri meginreglu stjórnsýsluréttar að óheimilt sé að undirbúningur og úrlausn máls miði að því að komast hjá að fylgja lögboðinni málsmeðferð, sem ætlað sé að tryggja réttaröryggi aðila. Var því talið að ráðherra hefði bakað Í skaðabótaskyldu gagnvart V. Með hliðsjón af dómaframkvæmd og aðstæðum í málinu var talið hæfilegt að Í greiddi V 6.000.000 krónur í bætur og hafði þá verið tekið tillit til miskabóta, sem hún átti rétt til á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, og greiðslu til hennar, sem þegar hafði verið innt af hendi og svaraði til 6 mánaða launa.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. apríl 2005 og krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 13.276.001 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. október 2003 til greiðsludags. Hún krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Félagsmálaráðherra skipaði áfrýjanda 9. ágúst 2000 til að vera framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu frá 1. september 2000 til 31. ágúst 2005, en stofnunin starfar samkvæmt lögum nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Jafnréttisstofa er sérstök ríkisstofnun og heyrir undir yfirstjórn ráðherrans, sbr. 2. gr. laganna. Annast hún stjórnsýslu á því sviði, sem lögin taka til, en verksvið hennar er nánar afmarkað í 3. gr. þeirra. Áfrýjandi taldist til embættismanna samkvæmt 13. tölulið 1. mgr. 22. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins með áorðnum breytingum.

Jafnframt því að gegna áðurnefndu opinberu starfi var áfrýjandi formaður stjórnar Leikfélags Akureyrar, sem hún sinnti í frístundum. Í febrúar 2002 var að undangenginni auglýsingu ráðinn nýr leikhússtjóri til félagsins. Karlmaður úr hópi umsækjenda var ráðinn í starfið og tók áfrýjandi þátt í ákvörðun um það val. Kona, sem einnig sótti um starfið, taldi að með þessu hefði með óréttmætum hætti verið framhjá sér gengið og ráðning karlmannsins falið í sér brot á lögum nr. 96/2000. Kærði hún þessa ákvörðun leikfélagsins til kærunefndar jafnréttismála, sem starfar samkvæmt sömu lögum. Leikfélagið mótmælti að ráðningin færi í bága við ákvæði laganna. Kynferði umsækjenda hefði ekki skipt máli, enda hefðu önnur sjónarmið legið að baki því hver talinn var hæfastur til að gegna þessu starfi. Álit kærunefndar lá fyrir 1. júlí 2002, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að við ráðningu leikhússtjóra hafi Leikfélag Akureyrar brotið gegn ákvæði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000, þar sem kveðið er á um að atvinnurekendum sé óheimilt að mismuna umsækjendum um starf á grundvelli kynferðis.

Áfrýjandi ritaði félagsmálaráðherra bréf 16. júlí 2002, þar sem hún gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum vegna álits kærunefndar. Sagði þar meðal annars að málið væri sérstakt „að því leyti að sú sem þetta skrifar, framkvæmdastýra Jafnréttisstofu, er jafnframt formaður Leikfélags Akureyrar og ber því meginábyrgð á þessu meinta broti á jafnréttislögum. Að mati undirritaðrar er hér komin upp alvarleg staða, sem hefur bein áhrif á möguleika Jafnréttisstofu til að sinna hlutverki sínu við eftirlit jafnréttislaganna.“ Síðar í bréfinu sagði: „Ef ég hefði séð nokkurn flöt á því að sættast á úrskurð kærunefndar, vegna þess að þar eru dregin fram atriði sem ég í tvöföldu hlutverki mínu, hefði ekki komið auga á við ráðninguna, þá hefði ég manna fyrst verið tilbúin til að viðurkenna mistök mín. Staðan er hins vegar sú, að niðurstaða kærunefndar er mér óskiljanleg og ég er ósammála henni í grundvallaratriðum, og get því ekki sætt mig við hana, hvorki f.h. Leikfélags Akureyrar né f.h. þeirrar stofnunar sem á, jafnréttislögum samkvæmt, að hafa eftirlit með því að þau sömu lög séu ekki brotin.“ Óskaði áfrýjandi eftir að ráðherra tæki afstöðu til þess hvort Jafnréttisstofa gæti sinnt hlutverki sínu „við þessar aðstæður, þegar framkvæmdastýra stofunnar hefur verið rúin trausti á þessu sviði af opinberri kærunefnd“ eða hvort „víkja beri undirritaðri úr starfi tímabundið á meðan rannsókn málsins fer fram eða hvort aðrar leiðir eru færar í stöðunni.“

Félagsmálaráðherra svaraði með bréfi 31. júlí 2002. Í niðurlagi þess sagði: „Ráðuneytið telur ekki ástæðu til að víkja framkvæmdastjóranum úr starfi tímabundið vegna máls þessa, enda stendur ekki yfir af hálfu ráðuneytisins sérstök „rannsókn málsins“ heldur er fylgst með framvindu þess.“

Áliti kærunefndar jafnréttismála var fylgt eftir með málshöfðun fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra gegn Leikfélagi Akureyrar. Var kveðinn upp dómur í málinu 14. júlí 2003 og varð niðurstaða hans sú sama og áður hafði orðið fyrir kærunefndinni um það að með ráðningu leikhússtjóra hafi félagið brotið gegn lögum nr. 96/2000. Áfrýjandi mun degi síðar hafa sagt af sér sem formaður stjórnar Leikfélags Akureyrar.

Áfrýjandi ritaði félagsmálaráðherra bréf af þessu tilefni 21. júlí 2003, en þá hafði ráðherra, sem ritaði fyrrnefnt bréf 31. júlí 2002, látið af störfum. Bréf áfrýjanda bar fyrirsögnina: „Staða framkvæmdastýru Jafnréttisstofu eftir héraðsdóm í máli stofunnar gegn Leikfélagi Akureyrar.“ Í bréfinu sagði meðal annars að skiptar skoðanir væru um niðurstöðu héraðsdóms, en ýmist væri talið að „þarna sé meðferð jafnréttislaganna komin út í öfgar“ eða að beint lægi við að áfrýjandi bæðist lausnar eins og málum væri komið. Kvaðst áfrýjandi ekki mundu eiga frumkvæði að því að biðjast lausnar, en það „skiptir hins vegar bæði mig og annað starfsfólk Jafnréttisstofu öllu máli að fá að vita einarða afstöðu ráðherra í þessu máli. Ég er tilbúin til að starfa áfram að þessum mikilvægu málum, þrátt fyrir þessa erfiðu stöðu, en ég er einnig tilbúin til að víkja ef ráðherra og samstarfsaðilar Jafnréttisstofu í félagsmálaráðuneytinu telja það fyrir bestu.“ Þá sagði í bréfi áfrýjanda að allar líkur væru á að héraðsdómi yrði vísað til Hæstaréttar og til dæmis hafi jafnréttisráðgjafi Reykjavíkurborgar lýst þeirri skoðun að mikilvægt væri að það yrði gert til að fá svör við áleitnum spurningum.

Jafnframt því að rita ráðherra bréf óskaði áfrýjandi eftir að fá fund með honum til að ræða málið. Var hann haldinn í ráðuneytinu 21. júlí 2003 eða sama dag og áðurnefnt bréf var dagsett. Óumdeilt er að ráðherra hafi þar tjáð áfrýjanda að hún nyti ekki trausts hans til að starfa áfram sem framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu og að hann hafi lagt að henni að biðjast sjálf lausnar. Féllst áfrýjandi við svo búið á að láta af starfi og var jafnframt ákveðið að starfslokin skyldu miðast við 1. september 2003. Gaf ráðherra þá þegar út fréttatilkynningu um að hann og áfrýjandi hafi „orðið sammála um að hún láti af störfum“, en þessi ákvörðun væri tekin í kjölfar áðurnefnds dóms 14. júlí 2003 „sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum“. Var einnig tekið fram að það væri samdóma álit ráðherra og áfrýjanda að hún hafi ekki brotið gegn lögum nr. 70/1996 í störfum sínum.

Þrem dögum síðar lagði ráðherra á fundi á Akureyri fyrir áfrýjanda drög að samkomulagi um starfslok hennar, sem dagsett voru 21. júlí 2003. Samkvæmt þeim skyldi hún fá eingreiðslu 1. september 2003, sem svaraði til sex mánaða launa, en um frekari skuldbindingar vegna starfslokanna yrði ekki að ræða. Áfrýjandi hafnaði að gera slíkt samkomulag. Stefndi greiddi henni engu að síður 3.650.288 krónur í október 2003. Áfrýjandi gerir ekki tölulegar athugasemdir við að fjárhæðin svari til sex mánaða launa hennar.

Áðurnefndum dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra í máli gegn Leikfélagi Akureyrar var áfrýjað til Hæstaréttar 22. ágúst 2003 og féll dómur í málinu 22. janúar 2004. Varð niðurstaða Hæstaréttar sú að með ráðningu leikhússtjóra hafi Leikfélag Akureyrar ekki brotið gegn lögum nr. 96/2000 og var það sýknað.

II.

Áfrýjandi gaf ítarlega skýrslu fyrir dómi. Kom þar meðal annars fram að dómur héraðsdóms 14. júlí 2003 hafi orðið henni mikið áfall og ráðning leikhússtjórans aftur orðið að fjölmiðlamáli. Sjálf hafi hún túlkað lög nr. 96/2000 á annan hátt en héraðsdómur gerði. Þótt einhverjir hafi gagnrýnt hana hart og lýst þeirri skoðun að henni bæri að segja af sér hafi hún ekki talið að það væri besta lausnin. Henni hafi hins vegar þótt mikilvægt að vera alveg viss um að ráðherra treysti sér, enda vissi hún að „hversu vel sem ég ynni og hversu vel sem stofan ynni þá næðum við ekki árangri nema við hefðum ráðuneytið með okkur og ráðherra. Þannig að það var fyrir mér grundvallaratriði.“ Að héraðsdómi gengnum hafi hún því tafarlaust haft samband við ráðuneytið til að óska eftir fundi með ráðherra. Henni hafi svo verið tilkynnt að tími til þess hafi verið ákveðinn 21. júlí 2003.

Þegar að fundinum kom kvaðst áfrýjandi hafa verið „dálítið í keng“ og liðið illa, en verið þarna komin til að ræða við ráðherra og heyra hans afstöðu. Hún hafi hins vegar rétt verið sest í byrjun fundar þegar ráðherrann kvað upp úr um að hann óskaði eftir að hún hætti störfum. Afstaða hans hafi verið alveg afdráttarlaus. Hafi þetta gerst í þann mund sem hún afhenti honum bréfið, sem getið var að framan. Hafi áfrýjanda brugðið mikið við, enda alls ekki átt von á þessum viðtökum og verið komin á hans fund „svolítið til að fá stuðning til að rétta úr kútnum.“ Tillögu hennar um að þau skyldu hugsa málið aðeins nánar í nokkra daga eða til 5. ágúst 2003 hafi ráðherra svarað með því að langbest væri að ljúka þessu af hér og nú og að hún hætti samdægurs, en fengi tíma til að skila af sér. Í stefnu til héraðsdóms er einnig haldið fram að tilboði áfrýjanda um að láta af störfum tímabundið meðan beðið yrði dóms Hæstaréttar í máli Leikfélags Akureyrar hafi ráðherra látið sem vind um eyru þjóta. Henni hafi þótt þetta hart og átt „fullt í fangi með að halda haus þarna.“ Ráðuneytisstjórinn hafi síðan verið kallaður inn á fundinn og honum skýrt frá þessu. Hann og ráðherrann hafi verið sammála um að senda út fréttatilkynningu, en fréttamenn hafi beðið á staðnum og því vitað af þessum fundi. Kvað áfrýjandi efni fréttatilkynningarinnar ekki hafa verið borið undir sig, en hún þó séð tilkynninguna áður en hún var send út. Áfrýjandi hafi óskað sérstaklega eftir að tekið yrði fram að hún hafi ekki brotið af sér í starfi.

Málsástæður áfrýjanda eru á því reistar að starfslok hennar hafi orðið eins og að framan er lýst að kröfu ráðherra og án sakar af hennar hálfu. Krafa áfrýjanda felur í sér að henni verði greidd laun í þá átján mánuði, sem ógreiddir séu af skipunartíma hennar. Þá er krafist launa í þrjá mánuði til viðbótar samkvæmt 35. gr. laga nr. 70/1996 og loks miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum, en með því að vega að starfsheiðri hennar hafi ráðherra bakað stefnda bótaskyldu.

III.

Félagsmálaráðherra gaf hvorki skýrslu fyrir dómi né nýtur við skriflegrar aðilaskýrslu hans í málinu. Um málsatvik, eins og þau horfa við stefnda, verður því einungis stuðst við greinargerð hans til héraðsdóms og ýmis viðtöl ráðherra við fjölmiðla á þeim tíma, sem um ræðir, en endurrit þeirra liggja fyrir. Í greinargerð stefnda í héraði sagði að á fundinum 21. júlí 2003 hafi áfrýjandi afhent ráðherra bréf, dagsett sama dag. Á grundvelli sjónarmiða, sem þar komu fram, og umræðna á fundinum hafi orðið að samkomulagi að áfrýjandi léti af störfum, enda „kynni það að vera málaflokknum fyrir bestu.“ Að því búnu hafi ráðherra og áfrýjandi samið sameiginlega fréttatilkynningu, sem send var fjölmiðlum. Í viðtölum við þá sama dag og þann næsta hafi áfrýjandi staðfest að það hafi verið sameiginleg ákvörðun beggja að hún léti af störfum og ekkert í ummælum hennar þá bendi til að hún hafi verið beitt ómálefnalegum þrýstingi til að láta af störfum. Þannig hafi hún til dæmis lýst yfir í útvarpsviðtali 21. júlí 2003 að hún væri sátt við að fara frá þótt hún væri ósátt við aðstæðurnar. Áfrýjanda hafi því ekki verið veitt einhliða lausn úr starfi á ólögmætan hátt eins og málatilbúnaður hennar sé reistur á, en lausn úr starfi geti ekki verið ólögmæt þegar hún byggist á gagnkvæmum vilja embættismanns og yfirmanns hans. Þá hafi einnig verið gert samkomulag á áðurnefndum fundi um starfslokin þess efnis að áfrýjandi fengi laun í sex mánuði frá 1. september 2003 að telja. Við það hafi stefndi staðið og eigi áfrýjandi enga kröfu til frekari launa eða bóta.

Í sjónvarpsviðtali 21. júlí 2003 var félagsmálaráðherra spurður að því hvort ekki hefði verið rétt að bíða með ákvörðun eftir því að Hæstiréttur dæmdi í máli Leikfélags Akureyrar. Svar hans var: „Út af fyrir sig má segja að það hefði verið ein leið. Það er hins vegar leið sem getur tekið eitt til tvö ár að komast að ef að aðilar málsins ákveða að áfrýja því. Og það er svo langur tími sem að Jafnréttisstofa ætti þá svona í erfiðleikum með að fóta sig og kannski ávinna sér það traust og viðhalda því trausti sem henni er nauðsynlegt, að við vorum sammála um að þetta væri besta leiðin úr því sem komið væri.“

IV.

Óumdeilt er í málinu að dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 14. júlí 2003 var til þess fallinn að veikja traust á starfsemi Jafnréttisstofu vegna tengsla áfrýjanda við Leikfélag Akureyrar, sem tapaði málinu. Átti það því frekar við þegar litið er til eðlis þeirrar starfsemi, sem Jafnréttisstofa sinnir að lögum, en hún felur á ýmsan hátt í sér íhlutun og afskipti af mikilvægum þjóðfélagsmálefnum. Áfrýjandi hefur í málatilbúnaði sínum lýst því svo að ráðherra hafi sýnilega þótt málið „pólitískt óþægilegt“. Þeirri lýsingu hefur ekki verið mótmælt af stefnda. Í knöppum skýringum ráðherra hefur komið fram að í þeirri stöðu, sem málið var komið, hafi skipt mestu að Jafnréttisstofa gæti áunnið sér og viðhaldið því trausti, sem henni væri nauðsynlegt að njóta til að geta sinnt hlutverki sínu. Að svo komnu bar ráðherra að taka ákvörðun, þar sem í senn yrði leitast við að ná framangreindu markmiði, jafnframt því sem ekki yrði gengið harðar fram gagnvart áfrýjanda en nauðsynlegt gæti talist.

Áfrýjandi fór á fund ráðherra til að kynna sér afstöðu hans um framtíð sína í starfi framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu. Vilji hennar sjálfrar var ótvírætt sá að gegna starfinu áfram, að minnsta kosti þar til endanlegur dómur í máli Leikfélags Akureyrar lægi fyrir, og að fá svar um að hún nyti trausts ráðherra til þess. Mat hans var hins vegar augljóslega það að þessi leið væri ekki fær. Er engin ástæða til að vefengja að ákvörðun hans um að áfrýjandi yrði að víkja úr starfi hafi þegar verið tekin er hún kom á hans fund.

Áfrýjandi byggir meðal annars á því að hún hafi, þegar vilji ráðherra lá fyrir, hreyft þeirri hugmynd að hún viki tímabundið úr starfi þar til Hæstiréttur hefði dæmt í máli Leikfélags Akureyrar. Í því máli væri um að ræða flókna lagalega stöðu og niðurstaðan ekki augljós. Þessu er ekki mótmælt af hálfu stefnda og í áðurnefndu sjónvarpsviðtali við ráðherrann var að þessu vikið. Svaraði hann spurningu fréttamanns efnislega á þann veg að eitt til tvö ár myndu líða þar til dómur Hæstaréttar lægi fyrir, sem væri langur tími fyrir Jafnréttisstofu að bíða í óvissu. Af hálfu stefnda hefur engum rökum verið stutt að ekki hefði mátt ná því markmiði að skapa frið um starfsemi Jafnréttisstofu með því að fara þá leið, sem áfrýjandi lagði til. Dómur Hæstaréttar var kveðinn upp sex mánuðum eftir áðurnefndan fund. Með því að ljúka málinu á þennan hátt í sátt við áfrýjanda hefði mátt ná því markmiði, sem að var stefnt, án þess að ganga svo harkalega fram gegn henni sem gert var. Var þannig ekki virt regla um meðalhóf við töku stjórnvaldsákvörðunar, sem ráðherra var bundinn af er hann tók afstöðu til þeirra kosta, sem voru fyrir hendi.

Í 1. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996 segir að stjórnvald, er skipar í embætti, veiti og lausn frá því um stundarsakir. Í 2. mgr. sömu greinar eru síðan tilfærð ýmis atvik, sem valdi því að rétt sé að veita embættismanni lausn, en meðal þess er að framkoma hans eða athafnir í starfi eða utan þess þyki ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar því embætti, sem hann gegnir. Samkvæmt þessu þurfa ávirðingar, sem leitt geta til lausnar um stundarsakir, ekki nauðsynlega að hafa varðað framkvæmd embættisstarfa, heldur geta þær hafa tengst athöfnum á öðrum og óskyldum vettvangi. Aðrar ástæður en þær, sem tilgreindar eru í lögum, geta hins vegar ekki komið til álita þegar tekin er ákvörðun um að embættismaður skuli láta af starfi, eins og ráða má af 25. gr. laga nr. 70/1996.

Í 26. til 28. gr. laga nr. 70/1996 er mælt fyrir um hvað skuli gert þegar ákvörðun hefur verið tekin um lausn um stundarsakir, eftir atvikum að undangenginni áminningu. Samkvæmt 27. gr. skal þá mál rannsakað af nefnd sérfróðra manna, en leiði niðurstaða hennar til að ætlaðar ávirðingar gefi ekki tilefni til lausnar að fullu tekur embættismaður að nýju við starfi sínu. Miðað við það, sem fram er komið í málinu, verður að leggja til grundvallar að ástæða þess að ráðherra vildi ekki að áfrýjandi gegndi áfram embætti sínu hafi verið sú að gerðir hennar hjá Leikfélagi Akureyrar hafi verið ósamrýmanlegar stöðu hennar sem framkvæmdastjóri Jafnréttisstofu. Hafi því komið til álita að fyrir hendi væri brottvikningarástæða vegna háttsemi áfrýjanda utan starfs, sem ráðherra veigraði sér engu að síður við að beita. Þó að lög nr. 70/1996 geri ráð fyrir að við aðstæður sem þessar skuli fara með málið í samræmi við 26. til 28. gr. þeirra er ekki unnt að útiloka að samkomulag geti náðst milli ráðherra og embættismannsins um að sá síðarnefndi óski sjálfur eftir því að verða leystur frá embætti í samræmi við 37. gr. laganna. Leiðir það til þess að ekki þarf að líta til þeirra sérstöku skilyrða fyrir frávikningu embættismanna, sem koma fram í 26. til 28. gr. Í ljósi almennra reglna stjórnsýsluréttar hljóta þó ákveðnar skorður að vera reistar við því að unnt sé að fara þessa leið.

Eins og málatilbúnaði stefnda er háttað eru engin efni til annars en að leggja til grundvallar lýsingu áfrýjanda á því hvernig samskipti hennar og ráðherra voru á áðurnefndum fundi. Hún naut þar ekki aðstoðar lögmanns og virðist hafa verið óviðbúin því að ráðherra óskaði eftir að hún bæðist þegar í stað lausnar. Lýsti ráðherra þessu yfir áður en henni hafði gefist ráðrúm til að gera grein fyrir afstöðu sinni og léði ekki máls á öðru en því að hún viki þá þegar úr starfinu. Í ljósi eindreginna yfirlýsinga ráðherra á fundinum mátti hún gera ráð fyrir því að henni væri ekki sætt í embættinu áfram í andstöðu við skýran vilja hans. Verður því að líta svo á að með þessu hafi hann stytt sér leið að settu marki með því að knýja áfrýjanda í reynd til að fallast á að láta af starfinu. Val ráðherra á leið til að leysa málið var ósamrýmanlegt þeirri meginreglu stjórnsýsluréttar að óheimilt sé að undirbúningur og úrlausn máls miði að því að komast hjá að fylgja lögboðinni málsmeðferð, sem ætlað er að tryggja réttaröryggi aðila. Með þessu og því að virða ekki reglu um meðalhóf í stjórnsýslu hefur ráðherra bakað stefnda skaðabótaskyldu gagnvart áfrýjanda.

V.

Stefndi hefur ekki sannað staðhæfingu sína um að samkomulag hafi orðið á fundinum 21. júlí 2003 um starfslokakjör áfrýjanda.

Áfrýjandi styður bótakröfu sína þeim rökum að stefnda hafi borið að efna þá skuldbindingu um greiðslu launa, sem falist hafi í fimm ára skipunartíma hennar, og að engin atvik séu fyrir hendi, sem geti leyst hann undan því að greiða laun til loka hans og að auki í þrjá mánuði, sbr. 35. gr. laga nr. 70/1996. Við ákvörðun skaðabóta verður í máli þessu að líta til dómvenju um bætur handa þeim, sem sæta ólögmætri uppsögn eða frávikningu úr starfi hjá stefnda, eftir atvikum í tilvikum þar sem um æviráðningu eða æviskipun hefur verið að ræða, og taka jafnframt mið af þeim atriðum, sem koma fram í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 70/1996. Verður þá einnig litið til þess að með hliðsjón af því hvernig félagsmálaráðherra kom fram starfslokum áfrýjanda andstætt ákvæðum laga nr. 70/1996 verður hún talin hafa orðið fyrir ólögmætri meingerð á æru sinni og persónu, svo að miskabótum varði samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Ekki liggja fyrir upplýsingar um tekjur áfrýjanda frá því hún lét af starfi sínu í þjónustu stefnda og þar til skipunartími hennar átti að renna út, en stefndi hefur ekki skorað á áfrýjanda að leggja fram gögn þar að lútandi. Áfrýjandi var 49 ára við hin umdeildu starfslok og verður ekki talið að aldur hennar hafi átt að verða henni fjötur um fót við atvinnuleit. Með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar og aðstæðum í þessu máli, þar á meðal launum til áfrýjanda í sex mánuði að fjárhæð 3.650.288 krónur, er hæfilegt að stefndi greiði áfrýjanda 6.000.000 krónur í bætur og hefur þá verið tekið tillit til miska hennar. Skulu bæturnar greiddar með dráttarvöxtum frá 12. júní 2004 þegar mánuður var liðinn frá því að kröfugerð áfrýjanda var endanlega sett fram.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, V-kvk-þgf H. B-kvk-þgf, 6.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júní 2004 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.