154/2016

B var sakfelldur fyrir kynferðisbrot samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A sem ekki gat spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Var refsing B ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. febrúar 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvaldsins og þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur.

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.800.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

I

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi voru ákærði og brotaþoli í sama samkvæmi að [...], [...], laugardaginn 20. desember 2014. Þau þekktust fyrir, en áttu að eigin sögn hvorki samskipti í samkvæminu né á dansleik sem einhverjir samkvæmisgesta fóru á síðar um kvöldið. Að loknum dansleik, eða um klukkan hálffjögur þá um nóttina, mun brotaþoli hafa gengið til náða á heimili foreldra sinna að [...].

Ákærði og B vinur hans munu á hinn bóginn að loknum dansleiknum hafa um síðir farið á ný í samkvæmi að [...]. Þegar klukkan var að líkindum töluvert gengin í sex þá um nóttina fóru þeir saman að [...]. Þar hafði B næturstað en hann var kærasti systur brotaþola sem þar bjó. Fóru þeir inn í herbergi brotaþola sem var sofandi. B var þar í stutta stund áður en hann lagðist til svefns hjá kærustu sinni í næsta herbergi. Áður tók hann með símtæki sínu tvær ljósmyndir af ákærða eftir að hann hafði lagst í rúmið við hlið brotaþola. Jafnframt sendi hann ljósmyndirnar til tveggja vina sinna sem tengd voru brotaþola. Ákærði heldur því fram að brotaþoli hafi vaknað um leið og þeir B komu inn í herbergið, en brotaþoli og B segja hana hafi verið sofandi og einnig þegar ljósmyndirnar voru teknar.

Eftir að B var farinn úr herberginu hafði ákærði samræði við brotaþola. Kveðst hann hafa gert það með vilja og fullri þátttöku hennar. Á hinn bóginn heldur brotaþoli því fram að ákærði hafi nýtt sér svefndrunga hennar og ölvun til að ná fram vilja sínum, en hún hafi vaknað við að hann lá nakinn ofan á henni. Eftir þetta yfirgaf brotaþoli herbergið, vakti systur sína og lét vita um hvað gerst hefði. Fór systirin í herbergi brotaþola þar sem ákærði lá allsnakinn í rúminu og sagði honum að fara út. Í kjölfarið vaknaði heimilisfólkið, hringt var í lögreglu sem kom skömmu síðar á vettvang, handtók ákærða og færði til réttarlæknisfræðilegrar skoðunar, en brotaþoli fór á neyðarmóttöku.

Brotaþoli kvaðst hafa drukkið áfengi frá því um daginn, en ekki geta nákvæmlega sagt um hvenær þeirri neyslu lauk. Hún hefði á hinn bóginn fundið til áfengisáhrifa er hún lagðist til svefns en ekki telja þau hafa verið mikil. Ákærði kvaðst ekki hafa verið mikið ölvaður, þrátt fyrir neyslu áfengis fram eftir nóttu.

Ákærða var dregið blóð um klukkan 8 þá um morguninn og sýndi niðurstaða rannsóknar þess 1,18‰ alkóhóls. Þá voru á tímabilinu frá klukkan 8.45 til 9.45 tekin blóð- og þvagsýni úr brotaþola. Þvagsýni var með niðurstöðunni 2,39‰, en blóðsýnin annars vegar 1,41‰ og hins vegar 1,23‰. Í mati Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði 29. janúar 2015 sagði: „Þegar litið er á niðurstöður mælinga á ofangreindum sýnum, sýna þær að hlutaðeigandi hefur verið ölvaður, þegar sýnin voru tekin. Einnig sýna niðurstöður mælinganna að etanólstyrkur í blóðinu hefur náð hámarki þegar fyrra blóðsýnið var tekið þ.e. kl. 08:45. Það styður niðurstaða úr síðara blóðsýninu. Út frá þessum niðurstöðum má sjá að brotthvarfshraði viðkomandi einstaklings er 0,18‰ á klst. Etanólstyrkur í þvaginu þ.e. 2,39‰ segir til um meðalstyrk etanóls í blóðinu einhvern tíma á undan. Sambærilegur etanólstyrkur í blóðinu hefur því verið a.m.k. 1,9‰ einhvern tíma fyrir klukkan 08:45 ... Ef reiknað er til baka með brotthvarfshraða etanóls úr blóði viðkomandi (0,18‰ á klst.) hefur etanólstyrkur verið um 1,9‰ um 2½ klukkustund fyrir sýnatöku.“

II

Af hálfu ákærða er meðal annars á það bent að við mat á aðstæðum umrætt sinn verði að líta til þess að B hafi boðið honum í herbergi brotaþola, tekið ljósmyndir af honum og brotaþola liggjandi í rúmi hennar, sent vinum sínum ljósmyndirnar, hringt í annan þeirra og sagt honum frá aðstæðum. Loks hafi B eytt ljósmyndunum úr síma sínum er lögregla kom á vettvang, en þær hafi þó fundist í síma vinarins. Hafi B kveikt loftljósið í herberginu, en slökkt það aftur er hann yfirgaf það. Á hinn bóginn hafi ekki orðið aldimmt við þetta þar sem bjarmi hafi borist frá öðru ljósi. Hafi brotaþoli verið vakandi er ljósmyndirnar voru teknar og sjáist að hún hafi þá haldið utan um hann. Þá verði við mat um sekt hans að horfa til þess að hann hafi legið rólegur í rúmi brotaþola er systir hennar kom að honum. Til viðbótar þessu hafi bæði hann og brotaþoli borið um kossa fyrir samræðið og við líkamsrannsókn hafi ekki komið í ljós áverkar sem bent gætu til valdbeitingar. Allt þetta styðji framburð hans um aðdraganda að samræði þeirra brotaþola.

Ákærði kveðst hafa verið trúverðugur og stöðugur í framburði við alla meðferð málsins, öfugt við brotaþola. Hafi hún til að mynda fyrst við síðari skýrslutöku fyrir dómi viðurkennt frekari atlot þeirra á milli og þá ekki fyrr en eftir að lögreglumaður hafi borið um frásögn hennar á vettvangi. Þá byggir ákærði á því að frásögn vitnisins B hafi verið ótrúverðug og ákærða æ óhagstæðari eftir því sem liðið hafi á meðferð málsins.

III

Samkvæmt framburði þeirra tveggja lögreglumanna sem höfðu afskipti af ákærða við handtöku og á lögreglustöð var hann áberandi ölvaður. Samræmist þetta niðurstöðu rannsóknar um alkóhólmagn í blóði hans. Þá er ekki fallist á með ákærða að miða verði við að brotaþoli hafi verið vakandi er umræddar ljósmyndir voru teknar. Hefur enga þýðingu í því sambandi hvort loftljós hafi verið kveikt.

Fram er komið að ljósasería var í glugga á herbergi brotaþola og kvaðst móðir hennar telja, líkt og ákærði, að kveikt hafi verið á seríunni. Samkvæmt framburði brotaþola var myrkur í herberginu er ákærði athafnaði sig. Bar systir hennar að svo hafi verið áður en hún kveikti loftljósið og sá ákærða í rúmi brotaþola. Þótt miðað verði við að logað hafi á ljósaseríu í glugga ber ljósmynd lögreglu af vettvangi með sér að dregið var fyrir gluggann. Þrátt fyrir að héraðsdómur hafi látið hjá líða að fjalla sérstaklega um þetta atriði telst það óverulegt við mat á sönnun um sekt ákærða. Gildir hið sama um þá staðreynd að ekki fundust áverkar á brotaþola, enda er framburður hennar ekki á þá lund að ætla megi að hún hafi fengið áverka við atferli ákærða.

Brotaþoli bar einatt að hún hefði rumskað við að nakinn maður væri að kyssa hana á munninn og í fyrstu hefði hún ósjálfrátt tekið á móti. Ekki kvaðst hún geta lýst atvikum nákvæmlega og vildi ekki vefengja að hennar fyrstu viðbrögð hefðu verið að taka undir atlot, enda hefði hún verið ringluð, hrædd og í losti sökum þess að hún hefði ekki áttað sig á hvað væri að gerast. Er þessi frásögn í samræmi við framangreinda lýsingu lögreglumanns fyrir dómi um að brotaþoli hafi sagt sér að hún hefði „kysst á móti og tekið þátt í þessu. Svo þarna undir restina þá var hún farin að átta sig á því hvað væri í gangi.“ Samræmist þetta einnig frumskýrslu lögreglumannsins þar sem fram kom að brotaþoli hefði verið „ný-vöknuð, ringluð og svolítið ölvuð ... ekki hafa áttað sig á því hvað var í gangi“.

Í héraðsdómi er rakinn framburður vitna um bágt ástand brotaþola eftir þennan atburð og hefur hún ekki sagst geta fullyrt nákvæmlega um atvik. Ákærði hefur bent á að brotaþoli hafi haft orð á því í upphafi fyrstu skýrslutöku lögreglu 21. desember 2014 að hún hefði farið í sturtu eftir að hún yfirgaf herbergið. Af næstu orðum hennar við sömu skýrslugjöf verður á hinn bóginn ekki annað ráðið en að hún hafi klætt sig í einhver föt sem voru innan handar, farið úr herberginu og þegar í framhaldinu vakið systur sína. Síðar við sömu skýrslutöku ítrekaði hún svo að hafa farið „strax“ og vakið systur sína. Er það sú frásögn sem hún hélt sig við.

Fallist er á með ákærða að framburður vitnisins B hafi um sumt verið óskýr. Er haft eftir vitninu í héraðsdómi að hann hafi verið mjög drukkinn og litið á framferði sitt sem grín. Margítrekaði vitnið við alla meðferð málsins að ölvun sín hefði verið svo veruleg að hann myndi ekki skýrt eftir atvikum. Er í héraðsdómi rétt eftir vitninu haft að hann hafi ekki talið að brotaþoli hefði vaknað við umganginn í þeim ákærða. Sú frásögn hans var á sömu lund bæði hjá lögreglu og fyrir dómi. Er í héraðsdómi nægilega rökstutt með hvaða hætti litið er til framburðar B við niðurstöðu máls.

Fyrir liggur af framangreindu mati að brotaþoli var ölvuð er hún lagðist til svefns. Styrkir það framburð hennar um svefndrunga og viðbrögð hennar við atferli ákærða.

Í málinu hefur fjölskipaður héraðsdómur metið framburð brotaþola trúverðugan. Hafi hann verið skýr og stöðugur í öllum höfuðatriðum og samræmst öðrum gögnum, þar á meðal vitnisburði B, auk þess að fá ríkan stuðning í fyrrgreindum ljósmyndum af ákærða uppi í rúmi hennar umrædda nótt. Þá fái framburður brotaþola stuðning í vætti fimm vitna um ástand hennar eftir að hún kom út úr herbergi sínu, svo og í vottorði og framburði sálfræðinga um líðan hennar.

Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki fallist á með ákærða að annmarkar séu á sönnunarmati héraðsdóms sem valdið gætu að vísa beri málinu til nýrrar meðferðar í héraði, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verður ákærði sakfelldur fyrir að hafa nýtt sér ölvun og svefndrunga brotaþola til að hafa við hana samræði og þannig gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Refsing ákærða verður ákveðin fangelsi tvö ár og sex mánuðir.

Að virtum þeim ítarlegu gögnum sem fyrir liggja um miklar andlegar afleiðingar sem brotaþoli hefur þurft að glíma við vegna brots ákærða, einkum fyrstu mánuði eftir atvik, verða miskabætur henni til handa ákveðnar 1.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Ákærði, B-kk-nf V-kk-nf, sæti fangelsi í 2 ár og 6 mánuði.

Ákærði greiði A 1.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, samtals 1.197.570 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.