164/2013

Barnaverndarnefnd B krafðist þess að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar C. Héraðsdómur taldi A ekki uppfylla þær kröfur sem gera yrði til hennar sem uppalanda. Skilyrði a. og d. liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 væru uppfyllt í málinu og hagsmunum stúlkunnar best borgið með því að A yrði svipt forsjá hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að málsmeðferð barnaverndarnefndar B hafi verið haldin annmörkum en þeir væru ekki þess eðlis að hafna bæri kröfu nefndarinnar um að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar. Hæstiréttur taldi ljóst af gögnum málsins að úrræði samkvæmt 23. til 26. gr. laga nr. 80/2002 hafi verið reynd allt frá því að B hóf afskipti af málefnum dætra A á árinu 2008 án þess að þau hafi skilað tilætluðum árangri. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar C.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. mars 2013. Hún krefst þess að hafnað verði kröfu stefnda um að hún skuli svipt forsjá dóttur sinnar, C, fæddrar [...] [...] 2004. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Með bréfi 24. ágúst 2012 gerði Barnaverndarstofa athugasemdir við meðferð stefnda á máli vegna dætra áfrýjanda, D og C, í kjölfar kvörtunar áfrýjanda. Athugasemdir Barnaverndarstofu að því er varðar C lutu meðal annars að því að ekki hafi verið gengið með formlegum hætti frá umgengni hennar við áfrýjanda fyrr en í september 2011 eða sex mánuðum eftir að hún var vistuð utan heimilis á vegum stefnda. Samkvæmt 3. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 hvíldi sú skylda á stefnda þegar við ráðstöfun barnsins utan heimilis að ganga frá samningi við áfrýjanda um umgengni, en stefndi hefur ekki gefið haldbærar skýringar á því að ekki var gengið frá málum með þeim hætti sem þar er gert ráð fyrir. Barnaverndarstofa gerði einnig athugasemdir við að yfirlýsing áfrýjanda 3. mars 2011, þar sem hún samþykkti vistun dætra sinna utan heimilis í sex mánuði, uppfyllti ekki kröfur 48. gr. barnaverndarlaga, sbr. 40. gr. sömu laga og 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Væri umrædd yfirlýsing ekki vottuð af tveimur mönnum um að áfrýjanda hefði verið gerð grein fyrir eðli og réttaráhrifum slíkrar yfirlýsingar. Þá taldi Barnaverndarstofa að verulega hafi skort á að skráning upplýsinga um mál dætra áfrýjanda hafi verið í samræmi við kröfur barnaverndarlaga og upplýsingalaga nr. 50/1996. Fallast ber á það með áfrýjanda að málsmeðferð sú sem að framan er rakin hafi verið haldin annmörkum og er það aðfinnsluvert. Þrátt fyrir þá annmarka eru þeir ekki þess eðlis að það valdi því að hafna beri kröfu stefnda um að svipta áfrýjanda forsjá yfir dóttur sinni, C.

Þá gerði Barnaverndarstofa athugasemdir við það að úrskurður um vistun dætra áfrýjanda utan heimilis hafi ekki verið kveðinn upp fyrr en 20. apríl 2011 þrátt fyrir að hún hafi dregið samþykki sitt fyrir vistun til baka mun fyrr. Taldi Barnaverndarstofa ljóst að vistun dætra áfrýjanda frá lokum mars 2011 til 20. apríl sama ár hafi ekki verið í samræmi við ákvæði barnaverndarlaga. Samkvæmt gögnum málsins mun áfrýjandi hafa dregið samþykki sitt til baka á fundi hjá fjölskyldu- og félagsþjónustu [...] 5. apríl 2011. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að áfrýjandi hafi dregið samþykki sitt til baka varðandi C, heldur eingöngu varðandi D vegna ágreinings áfrýjanda við föður stúlkunnar og fyrirhugaða dvöl hennar hjá honum á [...] hluta vistunartímans. Enda þótt úrskurður stefnda 20. apríl 2011 hafi lotið að báðum dætrum áfrýjanda verður ekki annað séð en að á þeim tíma sem hér um ræðir hafi legið fyrir samþykki hennar um vistun C utan heimilis og var meðferð málsins hvað hana snertir því ekki ábótavant.

Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga skal því aðeins gera kröfu um sviptingu forsjár að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs. Af gögnum málsins er ljóst að úrræði samkvæmt 23. gr. til 26. gr. barnaverndarlaga hafa verið reynd allt frá því að stefndi hóf afskipti af málefnum dætra áfrýjanda á árinu 2008 án þess að þau hafi skilað tilætluðum árangri. Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Mál til forsjársviptingar sæta flýtimeðferð fyrir dómi samkvæmt 53. gr. b. barnaverndarlaga, sbr. XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi fór ekki eftir 2. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 þegar stefna var gefin út og ekki verður séð að héraðsdómur hafi gætt að sérreglum 1. mgr. 124. gr. sömu laga við meðferð málsins fyrr en því hafði verið úthlutað dómara að fram kominni greinargerð um varnir áfrýjanda. Ekki verður komist hjá að finna að þessum annmörkum á rekstri málsins fyrir héraðsdómi.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti verður ekki dæmdur. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.