357/2004

K varð fyrir slysi í starfi sínu hjá F ehf. Í málinu var deilt um hvort vátryggingarfélaginu S hf. hafi á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga verið rétt að draga frá bótum K fyrir varanlega örorku eingreiðsluverðmæti barnalífeyris til hans samkvæmt lögum um almannatryggingar, en skattyfirvöld höfðu farið þannig með barnalífeyri að hann teldist ekki til skattskyldra tekna. F ehf. var sýknað af aðalkröfu K sem var reist á því að eingreiðsluverðmæti barnalífeyris bæri ekki að draga frá bótunum vegna tilgangs barnalífeyris. Talið var að fylgja yrði þeirri almennu reglu við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 4. mgr. 5. gr. að eingreiðsluverðmæti þess, sem tjónþoli ætti rétt til úr almannatryggingum, kæmi aðeins að 2/3 hlutum til frádráttar bótum þegar um væri að ræða tekjuskattskyldan lífeyri, sem greiddist ekki í einu lagi. Þrátt fyrir að barnalífeyrir hafi ekki verið talinn til skattskyldra tekna krafðist K þess að eingreiðsluverðmætið kæmi ekki að fullu til frádráttar þar sem enn ætti eftir að taka tillit til áhrifa af því að hann færi á mis við hagræði af því að fá bætur að fullu greiddar í einu lagi en hluti þeirra kæmi í formi barnalífeyris sem myndi dreifast á mánaðarlegar útborganir um fjölda ára úr almannatryggingum. Ekki var talið fært að fella efnisdóm á þessa kröfu K, en að engu leyti hafði verið rakið af hendi hans hver þau atriði væru önnur en tekjuskattfrelsi bótanna, sem gætu búið að baki því að bætur fyrir varanlega örorku sættu lækkun vegna hagræðis tjónþola af eingreiðslu þeirra, og enn síður hvert væri reikningslegt vægi slíkra atriða. Var varakröfu F ehf. því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2004. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér aðallega 4.982.818 krónur, en til vara 1.660.939 krónur, með 4,5% ársvöxtum frá 30. maí 2002 til 4. apríl 2003 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, svo og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem hann nýtur hér fyrir dómi. Verði stefndi sýknaður krefst áfrýjandi þess til þrautavara að stefndi verði allt að einu dæmdur til að greiða málskostnað á báðum dómstigum.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er í máli þessu deilt um uppgjör skaðabóta til áfrýjanda vegna slyss, sem hann varð fyrir í starfi hjá stefnda 24. júní 2001. Að fengnu örorkumati 6. febrúar 2003 krafði áfrýjandi réttargæslustefnda 4. mars sama ár um bætur að fjárhæð samtals 22.305.887 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Samkomulag tókst um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningar og varanlegan miska, svo og um útreikning bóta fyrir varanlega örorku að öðru leyti en um frádrátt vegna greiðslna, sem áfrýjandi átti rétt til úr lífeyrissjóðum og almannatryggingum. Voru skaðabætur gerðar upp við áfrýjanda 25. apríl 2003 að því leyti, sem ágreiningur var ekki uppi. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 26. nóvember sama ár til greiðslu á 6.305.082 krónum, en hann taldi bætur fyrir varanlega örorku ranglega hafa verið skertar um þá fjárhæð vegna áðurgreindra frádráttarliða. Eftir að málið var höfðað greiddi réttargæslustefndi áfrýjanda 1.322.264 krónur af stefnufjárhæðinni auk vaxta eða samtals 1.559.894 krónur. Stóð þá eftir ágreiningur milli aðilanna um hvort réttargæslustefnda hafi verið rétt að draga frá bótum áfrýjanda fyrir varanlega örorku eingreiðsluverðmæti barnalífeyris til hans frá Tryggingastofnun ríkisins, en óumdeilt er í málinu að það verðmæti nemi 4.982.818 krónum, sem er aðalkrafa áfrýjanda fyrir Hæstarétti. Í varakröfu hans er við það miðað að þessi fjárhæð geti aðeins komið til frádráttar bótum fyrir varanlega örorku að 2/3 hlutum. Áfrýjandi rökstyður þrautavarakröfu sína með því að krafa hans hafi að hluta verið greidd eftir að hann höfðaði mál þetta, en af þeim sökum eigi hann rétt á málskostnaði úr hendi stefnda, hver sem niðurstaða þess verður að öðru leyti.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um aðalkröfu áfrýjanda.

Áfrýjandi vísar til þess um varakröfu sína að í lögskýringargögnum, sem varða breytingar á skaðabótalögum nr. 50/1993 með lögum nr. 37/1999, komi meðal annars fram að gæta verði að því, þegar greiðslur til tjónþola af félagslegum toga eru dregnar frá bótum fyrir varanlega örorku eftir núgildandi reglum 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, að þær séu sambærilegar með tilliti til skattskyldu og greiðsluforms áður en þær komi til frádráttar skattfrjálsum og afvöxtuðum bótum. Þá komi og fram í þeim gögnum að við ákvörðun margföldunarstuðla, sem nú eru í 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga, hafi meðal annars verið tekin með í reikninginn almenn regla um að tekjuskattfrelsi bóta fyrir varanlega örorku og hagræði af eingreiðslu þeirra leiddi samanlagt til lækkunar þeirra um 33,3%. Fyrir Hæstarétti er ekki ágreiningur um að skattyfirvöld hafi farið þannig með barnalífeyri samkvæmt 14. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar með áorðnum breytingum að hann teljist ekki til skattskyldra tekna, þrátt fyrir orðalag 3. málsliðar 2. töluliðar A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og eignarskatt. Áfrýjandi telur að þrátt fyrir þetta eigi eingreiðsluverðmæti barnalífeyris ekki að koma að fullu til frádráttar skaðabótum fyrir varanlega örorku, þar sem enn eigi eftir að taka tillit til áhrifa af því að áfrýjandi fari að þessu leyti á mis við hagræði af því að fá bætur að fullu greiddar í einu lagi og komi þess í stað hluti þeirra í formi barnalífeyris, sem muni dreifast á mánaðarlegar útborganir um fjölda ára úr almannatryggingum. Með því að ekki verði ráðið frekar af fyrrnefndum lögskýringargögnum að hve miklu leyti bætur fyrir varanlega örorku lækki nákvæmlega í útreikningi vegna tekjuskattfrelsis annars vegar og hagræðis af eingreiðslu hins vegar verði áfrýjandi að njóta vafans á þann hátt að þriðjungslækkunin í heild verði rakin hér til eingreiðsluhagræðis.

Fallast verður á með áfrýjanda að fylgja verði þeirri almennu reglu við ákvörðun skaðabóta vegna varanlegrar örorku eftir 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að eingreiðsluverðmæti þess, sem tjónþoli á rétt til úr almannatryggingum, komi aðeins að 2/3 hlutum til frádráttar bótum þegar um er að ræða tekjuskattskyldan lífeyri, sem greiðist ekki í einu lagi, sbr. að nokkru dóma Hæstaréttar 18. september 2003 í máli nr. 520/2002 og 27. nóvember 2003 í máli nr. 223/2003. Verður þetta rakið til þess, sem áður segir, að eftir lögskýringargögnum hefur við ákvörðun margföldunarstuðla í 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga verið reiknað með því að bætur fyrir varanlega örorku skerðist um þriðjung samtals vegna tekjuskattfrelsis bótanna og hagræðis af eingreiðslu þeirra. Ljóst er að þessi skerðing hlýtur að mestu að verða rakin til tekjuskattfrelsis bótanna, enda felst að öðru leyti í útreikningi þeirra að áætlað tekjutap tjónþola vegna örorku sætir lækkun, sem svarar til frambúðarávöxtunar þeirra, en með þessu er þá þegar að verulegu leyti tekið tillit til áhrifa af því að bæturnar séu inntar af hendi með eingreiðslu. Í málinu hefur að engu leyti verið rakið af hendi áfrýjanda hver þau atriði séu önnur, sem geti búið að baki því að bætur fyrir varanlega örorku sæti lækkun vegna hagræðis tjónþola af eingreiðslu þeirra, og enn síður hvert sé reikningslegt vægi slíkra atriða. Af þessum sökum er ekki fært að fella efnisdóm á varakröfu áfrýjanda og verður henni því vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Eins og áður segir greiddi réttargæslustefndi eftir málshöfðun hluta af þeirri fjárhæð, sem áfrýjandi krafðist í héraðsdómsstefnu. Er því rétt að dæma stefnda til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði, eins og nánar greinir í dómsorði, en málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um sýknu stefnda, Frostfisks ehf., af aðalkröfu áfrýjanda, K-kk-ef S-kk-ef, um greiðslu á 4.982.818 krónum.

Varakröfu áfrýjanda um greiðslu á 1.660.939 krónum er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi greiði áfrýjanda 400.000 krónur í málskostnað í héraði.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.