93/2010

X var gefið að sök að hafa í starfi sem umsjónarmaður á meðferðarstöð sett fingur í leggöng A þegar hann var að sinna henni og meðal annars gefið henni slævandi lyf gegn fráhvarfseinkennum eftir fíkniefnaneyslu, en A sem hafi komið til vímuefnameðferðar daginn áður, eftir að hafa skömmu áður sprautað sig með vímuefni, hafi ekki getað spornað við þessu vegna  lyfjaáhrifa sem hún hafi verið undir. Í ákæru var þessi háttsemi ákærða talin varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga. X gekkst við þessum sakargiftum að því frátöldu að hann andmælti því að A hafi ekki getað spornað við verknaði hans vegna lyfjaáhrifa, en af þeim sökum taldi hann háttsemina eingöngu varða við síðarnefnda lagaákvæðið. Í málinu var talið ósannað að X hafi gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, enda sakargiftir á hendur honum að þessu leyti ekki studdar við matsgerð dómkvadds manns eða önnur sérfræðileg gögn. Við aðalmeðferð málsins í héraði var sú varakrafa gerð af hálfu ákæruvaldsins að háttsemi X yrði talin varða við 1. mgr. 194. gr. fyrrgreindra laga, ef ekki yrðu skilyrði til að fella hana undir ákvæði 2. mgr. sömu greinar. Með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var talið að ekki væru fyrir hendi skilyrði til að fjalla frekar um þessa varakröfu að efni til. X var sakfelldur fyrir brot gegn 197. gr. almennra hegningarlaga og refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði, þar af 6 mánuðir skilorðsbundnir. Þá var X dæmdur til að greiða A 250.000 krónur í bætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2010 af hálfu ákæruvaldsins og krefst aðallega að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, en til vara fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Í báðum tilvikum er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Í málinu er ákærða gefið að sök að hafa aðfaranótt 25. september 2009 í starfi sem umsjónarmaður á meðferðarstöðinni F sett fingur í leggöng A þegar hann hafi verið að sinna henni og meðal annars gefið henni slævandi lyf gegn fráhvarfseinkennum eftir fíkniefnaneyslu, en A, sem hafi komið til vímuefnameðferðar í F 24. sama mánaðar eftir að hafa skömmu áður sprautað sig með vímuefni, hafi ekki getað spornað við þessu vegna lyfjaáhrifa, sem hún hafi verið undir. Í ákæru var þessi háttsemi ákærða talin varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði hefur gengist við þessum sakargiftum að því frátöldu að hann andmælir því að A hafi ekki getað spornað við verknaði hans vegna lyfjaáhrifa, en af þeim sökum varði háttsemi hans eingöngu við síðarnefnda lagaákvæðið.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi bar ákærða og A ekki saman í skýrslum fyrir dómi um hvernig hún hafi verið á sig komin þegar framangreind atvik gerðust með tilliti til þess hvort henni hefði verið fært að aftra því að hann bryti gegn henni. Fyrir héraðsdómi gaf skýrslu læknir, sem veitt hefur þjónustu við meðferðarstöðina F, og lét í ljós álit á því hvaða áhrif lyf, sem A hafi fengið eftir komuna þangað, gætu hafa haft á færni hennar í þessu sambandi, eftir atvikum með tilliti til undangenginnar neyslu hennar á vímuefnum. Hvorki mun þessi læknir né aðrir hafa skoðað hana þar á staðnum, en að virtum framburði hans var í hinum áfrýjaða dómi talinn vera fyrir hendi skynsamlegur vafi á því að henni hafi verið ófært að sporna við háttsemi ákærða. Af hálfu ákæruvaldsins hafa sakargiftir á hendur ákærða ekki verið studdar að þessu leyti við matsgerð dómkvadds manns eða önnur sérfræðileg gögn. Verður því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um að ósannað sé að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

Af hálfu ákæruvaldsins var við aðalmeðferð málsins í héraði gerð sú varakrafa að háttsemi ákærða yrði talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga ef ekki yrði fallist á að skilyrði væru til að færa hana undir ákvæði 2. mgr. sömu lagagreinar, enda hafi ákærði beitt ólögmætri nauðung til hafa önnur kynferðismök en samræði við A. Um þetta verður að gæta að því að verknaði ákærða er ekki lýst á þann hátt í ákæru að fundin verði þar stoð fyrir sakargiftum um að hann hafi beitt ólögmætri nauðung í háttsemi sinni gagnvart konunni og brestur því skilyrði samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til að fjalla frekar um þessa varakröfu ákæruvaldsins að efni til.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sakfella ákærða fyrir brot gegn 197. gr. almennra hegningarlaga. Að virtu því, sem þar greinir varðandi ákvörðun refsingar á hendur ákærða, er hún hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði, en rétt er að binda hana að hluta skilorði á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Í málinu hafa engin sérfræðileg gögn verið lögð fram um hverjar afleiðingar brot ákærða hafi haft á A. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um skaðabætur henni til handa.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest. Rétt er að áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 9 mánuði, en fresta skal fullnustu 6 mánaða af þeirri refsingu og sá hluti hennar falla niður að liðnum fimm árum frá uppsögu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, D-kvk-ef P-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur.