704/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu ákæruvaldsins um að X yrði gert að mæta við aðalmeðferð sakamáls á hendur honum. X játaði í þinghaldi þá háttsemi sem hann var sakaður um samkvæmt tveimur ákærum en neitaði að um hafi verið að ræða tilraun til manndráps af sinni hálfu svo sem hann var ákærður fyrir. Verjandi hans lýsti því yfir í síðara þinghaldi að skjólstæðingur hans vildi ekki gefa skýrslu við aðalmeðferð málsins og hefði ekki hug á að mæta við hana. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að í 1. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála væri kveðið á um að ákærða sé rétt og skylt að koma fyrir dóm til skýrslugjafar eftir útgáfu ákæru. Samkvæmt 1. mgr. 166. gr. laganna ætti hann alla jafna rétt á að vera viðstaddur aðalmeðferð í máli sínu og í 2. mgr. sömu lagagreinar væri gert ráð fyrir að skýrsla skuli tekin af honum við það tækifæri. Með hliðsjón af þeirri meginreglu 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð séu fram við meðferð máls fyrir dómi, yrði að skýra ákvæði þeirra svo að ákærða væri skylt að kröfu ákæranda að mæta við aðalmeðferð máls og gefa þar skýrslu. Þótt ákærði gæti afsalað sér rétti sínum til að vera viðstaddur aðalmeðferð þýddi það ekki að hann gæti skorast undan þeirri lagaskyldu sem samkvæmt framansögðu hvíldi á honum. Yfirlýsing X um að hann ætlaði sér ekki að mæta til skýrslutöku yrði ekki lögð að jöfnu við það að hann notfærði sér rétt sinn samkvæmt 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 til að neita fyrir dómi að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun sem honum væri gefin að sök, enda kynni slík neitun að hafa sjálfstæða þýðingu við úrlausn málsins. Með vísan til þessa var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. nóvember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 1. nóvember 2013 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að mæta við aðalmeðferð málsins og gefa skýrslu. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að mæta við aðalmeðferð málsins og gefa skýrslu.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Í máli þessu hafa verið gefnar út tvær ákærur á hendur varnaraðila. Annars vegar er honum samkvæmt ákæru 17. júlí 2013 gefin að sök tilraun til manndráps með því að hafa reynt að svipta [...] ára telpu lífi 27. apríl sama ár. Hins vegar er honum með ákæru 13. ágúst 2013 gefið að sök sams konar brot með því að hafa ráðist inn á heimili [...] ára stúlku 26. mars sama ár í því skyni að ráða henni bana. Af geðrannsókn sem gerð hefur verið á varnaraðila er ljóst að hann á við djúpstæðan og langvarandi geðrænan vanda að etja.

Í þinghaldi 14. ágúst 2013 játaði varnaraðili þá háttsemi, sem hann er sakaður um samkvæmt báðum ákærunum, en neitaði að um hafi verið að ræða tilraun til manndráps af sinni hálfu. Í þinghaldi 22. október sama ár þar sem varnaraðili var fjarstaddur lýsti verjandi hans því yfir að skjólstæðingur hans vildi ekki gefa skýrslu við aðalmeðferð málsins og hefði ekki hug á að mæta við hana. Af hálfu sóknaraðila var þess krafist að héraðsdómari úrskurðaði um að varnaraðila yrði gert að mæta við aðalmeðferð og gefa skýrslu. Í kjölfarið var hinn kærði úrskurður kveðinn upp.

II

Í 1. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið á um að ákærða sé jafnan rétt og skylt að koma fyrir dóm til skýrslugjafar eftir að mál hefur verið höfðað gegn honum. Eftir 3. mgr. sömu greinar getur ákærandi lagt fyrir lögreglu að sækja ákærða eða færa hann síðar fyrir dóm með valdi ef hann mætir ekki til skýrslutöku án þess að um lögmæt forföll sé að ræða. Er lögreglu skylt að verða við slíkum fyrirmælum ákæranda, sbr. og c. lið 3. mgr. 90. gr. laganna.

Þau ákvæði sem vísað hefur verið til eru almenns eðlis og verður því samkvæmt viðteknum lögskýringaraðferðum ekki gagnályktað frá sérákvæðum um þetta efni sem er að finna í XXV. kafla laga nr. 88/2008. Samkvæmt 1. mgr. 166. gr. laganna á ákærði alla jafna rétt á að vera viðstaddur aðalmeðferð í máli sínu og í 2. mgr. sömu greinar er gert ráð fyrir að skýrsla skuli tekin af honum við það tækifæri. Með hliðsjón af þeirri meginreglu, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 111. gr. laganna, um að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi verður að skýra öll hin tilvitnuðu lagaákvæði svo að ákærða sé skylt að kröfu ákæranda að mæta við aðalmeðferð máls og gefa þar skýrslu. Ber lögreglu að verða við fyrirmælum ákæranda þess efnis og færa ákærða fyrir dóm með valdi ef þörf krefur. Þótt ákærði geti afsalað sér rétti sínum til að vera viðstaddur aðalmeðferð eins og réttilega er tekið fram í hinum kærða úrskurði þýðir það ekki að hann geti skorast undan þeirri lagaskyldu sem samkvæmt framansögðu hvílir á honum til að mæta og gefa þar skýrslu ef ákærandi krefst þess. Yfirlýsing ákærða um að hann ætli sér ekki að mæta til skýrslutöku verður ekki lögð að jöfnu við það að hann notfæri sér rétt sinn samkvæmt 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 til að neita fyrir dómi að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun sem honum er gefin að sök, enda kann slík neitun að hafa sjálfstæða þýðingu við úrlausn málsins.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.