320/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu F o.fl. um ógildingu tveggja kaupmála á milli A og B. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ósannað væri að gætt hafi verið þeirra aðferða við vottun kaupmálanna sem gert væri ráð fyrir í 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Var hinn kærði úrskurður staðfestur þegar af þeirri ástæðu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 19. apríl 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 3. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 5. apríl 2016 þar sem tveir kaupmálar milli A og B frá 26. nóvember 2005 voru ógiltir þannig að þeir yrðu ekki lagðir til grundvallar við skipti á dánarbúi þess fyrrnefnda. Jafnframt var kveðið á um að kaupmálarnir skyldu afmáðir úr kaupmálabók sýslumannsins í Reykjavík. Kæruheimild er sögð vera í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að kröfum varnaraðila verði hafnað. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar ásamt álagi.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilarnir C, D og E létu mál þetta ekki til sín taka í héraði. Af þeim sökum brast þau heimild til að kæra úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar, sbr. 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. og 2. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991. Verður kröfum þeirra því vísað frá Hæstarétti.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði voru kaupmálar þeir, sem varnaraðilar krefjast að verði ógiltir, báðir dagsettir 26. nóvember 2005. Neðan við meginmál skjalanna beggja og undirskriftir sóknaraðilans B og þáverandi eiginmanns hennar, A, var svofelldur texti: „Vottar að kaupmála þessum“. Undir textann rituðu nöfn sín og kennitölur á annað skjalið L og N og á hitt M og áðurnefnd N, en allar þrjár störfuðu þær sem hjúkrunarfræðingar á Landspítalanum þar sem A lá sjúkur. Fyrir héraðsdómi staðfestu þær allar að hafa ritað eigin hendi undir skjölin. Aðspurð kvaðst N ekki muna eftir hvort hún hafi verið viðstödd þegar hjónin skrifuðu undir kaupmálana, en taldi líklegra að svo hefði verið. L sagði sig ráma „í þennan atburð“ og minnti að hún hafi verið frammi á gangi en ekki á sjúkrastofunni þegar hún ritaði undir. M kvaðst ekki muna eftir „þessu ákveðna tilviki“ eða „hvernig þetta var“. Það hafi, að hún hélt, gerst tvisvar að hún hafi „vottað eitthvað svona“. Nánar aðspurð sagðist hún hvorki geta játað né neitað því að hafa verið viðstödd undirritun hjónanna. Hún hafi eingöngu verið „að staðfesta að það væri rétt manneskja sem væri í rúminu“.

Samkvæmt 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 skal kaupmáli vera skriflegur og undirritun hjóna staðfest eftir atvikum af tveimur vottum sem skulu vera samtímis viðstaddir og rita nöfn sín og kennitölur á kaupmálann. Orðalag þessarar lagagreinar hefur verið skýrt svo að kaupmáli sé því aðeins gildur að gætt sé þeirra aðferða við vottun hans, sem þar greinir, sbr. dóma Hæstaréttar 14. janúar 2008 í máli nr. 668/2007 og 27. maí 2011 í máli nr. 251/2011.

Áritun vottanna L, M og N á kaupmálana tvo, sem um er deilt í máli þessu, ber ekki með sér að þær hafi verið samtímis viðstaddar þegar sóknaraðilinn B og A rituðu nöfn sín undir hvorn kaupmála um sig. Að því virtu og með skírskotun til fyrrgreinds vitnisburðar þeirra þriggja fyrir dómi, einkum L og M, verður talið ósannað að gætt hafi verið þeirra aðferða við vottun kaupmálanna á sínum tíma sem mælt er fyrir um í 80. gr. hjúskaparlaga. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Vísað er frá Hæstarétti kröfum sóknaraðilanna C, D og E.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Fyrrgreindum sóknaraðilum ásamt sóknaraðilanum B verður sameiginlega gert að greiða varnaraðilum, F, G og H, 125.000 krónur í kærumálskostnað til hvers þeirra um sig.