27/2020

A höfðaði mál á hendur Í til ógildingar á ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun A frá Íslandi og úrskurði kærunefndar útlendingamála sem staðfesti þá ákvörðun og kvað á um endurkomubann A í 20 ár. B, dóttir A, gerðist aukameðalgöngumaður í málinu í héraði og átti einnig aðild að málinu fyrir Landsrétti þar sem hún gerði sömu efniskröfu og A. Fallist var á kröfur þeirra í hinum áfrýjaða dómi. Dómi Landsréttar var eingöngu áfrýjað til Hæstaréttar gagnvart A. Í dómi Hæstaréttar var talið að eins og atvikum væri háttað hefði borið nauðsyn til að dómi Landsréttar yrði einnig áfrýjað gagnvart B vildi Í freista þess að koma fram endurskoðun á honum, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Væri því óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf, B-kvk-nf T-kvk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júlí 2020. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti en ella að málskostnaður verði látinn niður falla.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins frá Hæstarétti en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með ákvörðun Útlendingastofnunar 17. nóvember 2014 var stefnda vísað brott frá Íslandi á grundvelli a- og b-liðar 1. mgr. 20. gr. b þágildandi laga nr. 96/2002 um útlendinga. Jafnframt var honum bönnuð endurkoma til landsins að fullu og öllu, sbr. 2. mgr. 20. gr. c sömu laga. Kærunefnd útlendingamála staðfesti ákvörðun stofnunarinnar um brottvísun stefnda með úrskurði 16. mars 2017 en stytti endurkomubann hans í 20 ár.

Stefndi höfðaði mál á hendur áfrýjanda og gerði þær dómkröfur aðallega að felld yrði úr gildi fyrrgreind ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála en til vara að endurkomubann hans til landsins í 20 ár yrði stytt verulega.

C höfðaði meðalgöngusök í málinu fyrir hönd ólögráða dóttur sinnar og stefnda, B, með stefnu 21. júní 2019 og krafðist þess annars vegar að vera heimiluð meðalganga í málinu en hins vegar gerði hún kröfu sama efnis og stefndi. Meðalgöngusökin var þingfest við upphaf aðalmeðferðar málsins í héraði 28. sama mánaðar. Í þingbók var bókað að ,,lögmenn [gerðu] ekki athugasemd við meðalgönguna“. Ber þingbókin með sér að B hafi eftirleiðis átt aðild að málinu við hlið stefnda.

Með dómi 16. ágúst 2019 hafnaði héraðsdómur kröfu stefnda um ógildingu á fyrrgreindri ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála en stytti endurkomubann hans í 10 ár. Enn fremur var í dóminum kveðið á um málskostnaðarkröfur og kröfur aðila um gjafsóknarkostnað, þar á meðal kröfur meðalgöngustefnanda þess efnis. Stefndi og B áfrýjuðu dóminum til Landsréttar 12. og 13. september 2019 og kröfðust þau hvort fyrir sitt leyti að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála yrðu felld úr gildi. Í greinargerð B til Landsréttar kom meðal annars fram að hún teldi sig eiga sjálfstæðra og lögvarinna hagsmuna að gæta af niðurstöðu málsins og að brotið hefði verið gegn stjórnarskrárvörðum rétti hennar til umgengni við báða foreldra sína. Í forsendum hins áfrýjaða dóms var meðal annars fjallað um umgengni hennar við stefnda og í því samhengi lagt mat á hvort tengsl þeirra í milli hafi notið verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, þannig að einhverju varðaði fyrir niðurstöðu málsins. Með dómi Landsréttar var fallist á kröfur stefnda og B.

Með beiðni 26. júní 2020 leitaði áfrýjandi eftir leyfi Hæstaréttar til að áfrýja dómi Landsréttar. Í áfrýjunarstefnu kemur fram að tilgangur áfrýjunar sé að fá hnekkt þeirri niðurstöðu Landsréttar að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurð kærunefndar útlendingamála. Áfrýjandi taldi niðurstöðu Landsréttar ranga að efni til og að byggt hefði verið á efnislega röngum forsendum sem ekki hefðu komið fram í úrskurði kærunefndar útlendingamála eða ákvörðun Útlendingastofnunar.

Stefndi og B skiluðu bæði athugasemdum af því tilefni og lögðust gegn því að leyfið yrði veitt. Með ákvörðun Hæstaréttar 28. júlí 2020 var beiðni áfrýjanda um áfrýjunarleyfi tekin til greina og var áfrýjunarstefna gefin út sama dag. Í henni er kveðið á um að stefndi í máli þessu fyrir Hæstarétti sé A og því var dóminum ekki áfrýjað gagnvart B.

II

Eins og áður greinir gerðist dóttir stefnda, B, aukameðalgöngumaður í máli þessu í héraði, sbr. 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá átti hún aðild að málinu fyrir Landsrétti þar sem fallist var á þá kröfu hennar að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála í máli stefnda yrðu felld úr gildi og dæmt um kröfur hennar um málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Eins og rakið hefur verið er B ekki aðili málsins fyrir Hæstarétti. Af því leiðir að rétturinn getur ekki tekið til endurskoðunar hvort skilyrði hafa í öndverðu staðið til þess að meðalgönguaðild hennar yrði heimiluð.

Samkvæmt því sem að framan greinir var í héraði og fyrir Landsrétti fallist á meðalgöngu hennar og gerði hún þar sömu efniskröfu og stefndi sem fallist var á í hinum áfrýjaða dómi. Því bar nauðsyn til að dómi Landsréttar yrði einnig áfrýjað gagnvart henni ef áfrýjandi vildi freista þess að koma fram endurskoðun á honum, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, enda laut aðild stefnda og B að sama sakarefni. Þar sem áfrýjandi lét þetta hjá líða er óhjákvæmilegt að vísa máli þessu sjálfkrafa frá Hæstarétti.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður milli aðila en um gjafsóknarkostnað stefnda hér fyrir dómi fer eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að ekki bar nauðsyn til að krafa um ógildingu tæki til ákvörðunar Útlendingastofnunar 17. nóvember 2014 heldur var nægjanlegt að krefjast þess að einvörðungu úrskurður kærunefndar útlendingamála 16. mars 2017 yrði felldur úr gildi, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2011 í máli nr. 72/2011.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður milli aðila.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.