186/1999

Í keypti fasteign K á uppboði og rann hluti uppboðsandvirðisins til greiðslu á kröfum Í vegna opinberra gjalda. K stefndi Í til að þola lækkun á kröfum sínum um mismun markaðsverðs og nauðungarsöluverðsins í samræmi við ákvæði laga um nauðungarsölu. Þá aflaði hann sér mats dómkvaddra matsmanna um hvert hefði verið verðmæti hússins á söludegi. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, taldi ekki unnt að byggja á matsgerðinni þar sem ekki hafði verið staðið réttilega að gerð hennar. Féllst hann á kröfu K og lækkaði kröfu Í um þann mismun, sem hinir sérfróðu meðdómsmenn töldu hafa verið á raunvirði og nauðungarsöluverði. Hæstiréttur taldi að krafa K hefði verið vanreifuð, meðal annars  að því leyti að ekki hefði verið gerð nægilega grein fyrir þeim kröfum Í, sem krafist væri lækkunar á. Þar sem mat hinna dómkvöddu matsmanna yrði ekki lagt til grundvallar, hefðu engar sönnur verið færðar á fullyrðingar K um verðmæti hússins og væri sérfróðum meðdómsmönnum ekki ætlað að bæta úr þeim annmörkum á málatilbúnaði. Var málinu vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, A-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. maí 1999. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 15. júlí 1999 og krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að lækka eftirstöðvar krafna sinna á hendur honum vegna launaskatts, virðisaukaskatts og annarra opinberra gjalda áranna 1988 til 1996 um 2.800.000 krónur miðað við 11. maí 1994, svo og að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins var fasteign K-kk-ef L. K-kk-ef að Grenigrund 33 á Akranesi seld nauðungarsölu á uppboði 11. maí 1994, þar sem innheimtumaður ríkissjóðs á Akranesi varð hæstbjóðandi með því að bjóða í eignina 7.200.000 krónur. Þetta boð var samþykkt hinn 19. sama mánaðar. Við nauðungarsöluna hafði innheimtumaðurinn lýst kröfu á hendur K-kk-þgf vegna launaskatts áranna 1989 og 1990, tryggingagjalds frá árinu 1992, virðisaukaskatts áranna 1990 til 1993 og staðgreiðslu opinberra gjalda 1992, sem með álagi og dráttarvöxtum nam samtals 5.272.997 krónum. Krafa þessi mun hafa verið tryggð með veðrétti í fasteigninni samkvæmt tveimur fjárnámum. Samkvæmt frumvarpi sýslumannsins á Akranesi 25. maí 1994 til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar áttu 1.378.094 krónur að koma til greiðslu upp í fyrrnefnda kröfu. Liggja fyrir í málinu kvittanir fyrir greiðslu þeirrar heildarfjárhæðar inn á gjaldaskuldir K-kk-ef 26. ágúst sama árs. Þann dag gaf sýslumaður út afsal fyrir fasteigninni til ríkissjóðs. Nýi eigandinn bauð fasteignina til sölu með útboðum, sem ríkiskaup önnuðust. Tókst að selja hana með samningi 24. maí 1995 fyrir 7.000.000 krónur.

Með beiðni 12. mars 1997 leitaði innheimtumaður ríkissjóðs á Akranesi eftir fjárnámi hjá K-kk-þgf fyrir eftirstöðvum fyrrnefndra opinberra gjalda ásamt síðar tilkomnum gjöldum, samtals að fjárhæð 7.968.051 króna að meðtöldum dráttarvöxtum og kostnaði. Var fjárnámið gert án árangurs 21. sama mánaðar. Krafðist innheimtumaðurinn í kjölfarið gjaldþrotaskipta á búi K-kk-ef 21. apríl 1997 og varð Héraðsdómur Vesturlands við þeirri kröfu með úrskurði 19. júní sama árs.

K-kk-nf L. K-kk-nf höfðaði mál þetta með stefnu útgefinni 19. júní 1997 og krafðist þess með vísan til 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu að aðaláfrýjanda yrði gert að lækka eftirstöðvar krafna sinna á hendur sér vegna launaskatts, virðisaukaskatts og annarra opinberra gjalda frá árunum 1988 til 1996 um fjárhæð, sem næmi mismun uppboðsverðs fasteignarinnar Grenigrund 33 á Akranesi og markaðsverðs hennar á uppboðsdegi 11. maí 1994. Stefnan var birt aðaláfrýjanda 23. júní 1997 og málið þingfest 26. sama mánaðar. Með bréfi 18. júní 1997 til Héraðsdóms Vesturlands leitaði K-x-x eftir dómkvaðningu matsmanna til að meta söluverðmæti fasteignarinnar í maímánuði 1994 miðað við þau greiðslukjör, sem aðaláfrýjandi keypti hana á við uppboð. Í matsgerð tveggja dómkvaddra manna 21. desember 1997 var komist að þeirri niðurstöðu að umrætt söluverðmæti skyldi talið 10.000.000 krónur. Því til samræmis var dómkröfu í stefnu breytt á dómþingi 6. maí 1998 í það horf, sem greinir í aðalkröfu gagnáfrýjanda hér fyrir dómi. Í sama þinghaldi var lögð fram yfirlýsing skiptastjóra gagnáfrýjanda, þar sem fram kom að ekki væru gerðar athugasemdir við að þrotamaðurinn ræki þetta dómsmál áfram. Var um leið fært til bókar að gagnáfrýjandi hefði tekið við aðild að málinu af þrotamanninum.

II.

Þegar málið var höfðað 23. júní 1997 hafði K-x-x L. K-kk-nf samkvæmt áðurgreindu ekki lengur forræði á þeim fjárhagslegu réttindum, sem málsókn hans laut að, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en í engu var þess getið við þingfestingu málsins hvort hann hefði aflað sér heimildar skiptastjóra til að höfða það. Kröfugerð hans í héraðsdómsstefnu var að auki svo óákveðin að frávísun málsins varðaði, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Undir rekstri málsins var kröfugerðinni að vísu breytt, en eftir sem áður er þó sá meginannmarki á henni að ekki er gerð viðhlítandi grein fyrir þeirri kröfu aðaláfrýjanda, sem gagnáfrýjandi krefst að færð verði niður samkvæmt 57. gr. laga nr. 90/1991. Stoðar gagnáfrýjanda ekki að vísa í því sambandi til þess að fyrir liggi í málinu kröfulýsing, sem innheimtumaður ríkissjóðs á Akranesi lagði fram við uppboð 11. maí 1994 á fasteigninni að Grenigrund 33, enda krefst gagnáfrýjandi þess í málinu að færð verði niður krafa aðaláfrýjanda vegna tiltekinna gjalda frá árunum 1988 til 1996, án þess að greina frá fjárhæð hennar.

Í héraðsdómi var réttilega komist að þeirri niðurstöðu að slíkir annmarkar hafi verið á matsgerð dómkvaddra manna að ekki yrði við hana stuðst til að ákveða markaðsverð umræddrar fasteignar þegar boð í hana var samþykkt 19. maí 1994. Að þessu gættu lágu ekki fyrir í málinu fullnægjandi gögn til þeirrar ákvörðunar. Sérfróðum meðdómsmönnum er ekki að lögum ætlað að bæta úr annmörkum á gagnaöflun málsaðila með því að leggja á grundvelli eigin þekkingar mat á atvik, sem viðhlítandi gögn skortir um, sbr. 1. mgr. 44. gr. og 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Er málið því vanreifað af hendi gagnáfrýjanda um hvert markaðsverð fasteignarinnar hafi verið á þeim tíma, sem hér um ræðir.

Með skírskotun til þess, sem að framan greinir, verður fallist á kröfu aðaláfrýjanda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjanda verður gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi, þrotabú K-kk-ef L. K-kk-ef, greiði aðaláfrýjanda, íslenska ríkinu, samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.