488/2017

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi á árinu 2013. Óumdeilt var að líkamstjón A væri bótaskylt en aðila greindi á um eðli þeirra áverka sem A hlaut á hægri öxl í slysinu og hver væri miski hans og örorka á þeim grundvelli. Reisti A kröfu sína um greiðslu skaðabóta á matsgerð örorkunefndar sem taldi að varanlegur miski A vegna hægri axlar væri 5% og varanleg örorka hans 10%. T hf. byggði á hinn bóginn á matsgerð sem aðilar öfluðu sameiginlega og taldi sig hafa greitt skaðabætur að fullu samkvæmt því, en samkvæmt henni voru ekki talin tengsl á milli ástands hægri axlar A og umferðarslyssins á árinu 2013. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að A hefði verið heimilt að leita álits örorkunefndar án þess að aðilar stæðu sameiginlega að slíkri beiðni. Að því er varðaði ólíkar niðurstöður matsgerðanna vísaði Hæstiréttur til þess að í slíkum tilvikum kæmi það í hlut dómstóla að skera úr um sönnunargildi slíkra gagna, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Meðal annars að virtu áliti örorkunefndar, framburði lækna fyrir héraðsdómi og upplýsingum úr sjúkraskrá A taldi Hæstiréttur sannað að A hefði hlotið áverka á öxl í umferðarslysinu. Þar sem örorkunefnd hefði í álitsgerð sinni tekið bæði tillit til áverka sem A hafði hlotið á öxlinni fyrir umferðarslysið og þess að hann væri með insúlínháða sykursýki var lagt til grundvallar að tjón hans væri hvað miskastig og örorku varðaði rétt metið í álitsgerð nefndarinnar. Var krafa A á hendur T hf. því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf S-kk-nf fyrrverandi ríkissaksóknari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. júlí 2017. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 4.609.648 krónur með 4,5% ársvöxtum af 385.807 krónum frá 27. júní 2013 til 1. apríl 2014 og af 4.609.648 krónum frá þeim degi til 27. júní 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í málinu leitar áfrýjandi eftir skaðabótum úr hendi stefnda vegna tjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi 27. júní 2013. Með aðilum er ágreiningslaust að í slysinu varð áfrýjandi fyrir bótaskyldu líkamstjóni en deila stendur um eðli þeirra áverka sem hann hlaut í slysinu og í því sambandi hver sé miski hans og örorka. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi liggja fyrir tvær matsgerðir þar sem afleiðingar slyssins hafa verið metnar samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Er þar annars vegar um að ræða matsgerð B sérfræðings í heimilislækningum og C sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, dagsett 27. ágúst 2014, sem aflað var sameiginlega af málsaðilum, og hins vegar álitsgerð örorkunefndar dagsett 20. maí 2015 sem áfrýjandi aflaði einhliða. Hún var unnin af D og E endurhæfingarlæknum og F hæstaréttarlögmanni. Áfrýjandi reisir kröfu sína í málinu á álitsgerð örorkunefndar en stefndi sýknukröfuna á matsgerð B og C. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

II

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framangreindum matsgerðum og að hvaða marki þar var komist að mismunandi niðurstöðum um eðli þeirra áverka sem áfrýjandi hlaut í umferðarslysinu 27. júní 2013 og um afleiðingar þeirra. Í matsgerð B og C var talið að engin leið væri að tengja ástand hægri axlar áfrýjanda við afleiðingar umferðarslyssins 27. júní 2013 og kæmi þar aðallega til að ekki hafi verið getið um neina skoðun vegna axlareinkenna fyrr en tæpum þremur mánuðum eftir slysið. Við það bættist að áfrýjandi ætti fyrri sögu um áverka á hægri öxl sem þó virtist ekki hafa valdið einkennum hjá honum á síðari árum. Einnig væri horft til þess að umrætt axlarástand áfrýjanda væri engan veginn sértækt fyrir afleiðingar áverka og væri það reyndar mun algengara án þess að nokkur áverki kæmi til. Þá var tekið fram að svokölluð frosin öxl væri um það bil fjórfalt algengari hjá sykursjúkum en öðrum og væri þar ekki um tengingar við áverka að ræða. Var það niðurstaða matsgerðarinnar að varanlegur miski áfrýjanda samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga væri tvö stig en varanleg örorka samkvæmt 5. gr. laganna engin.

Í álitsgerð örorkunefndar var vísað til þess að áfrýjandi hafi orðið fyrir áverka á hægri öxl á árinu 2007 en jafnað sig vel af einkennum sem hann hlaut þá. Eftir slysið í júní 2013 hafi axlareinkennin smám saman orðið meira og meira áberandi, þau leitt til rannsókna haustið 2013 og aðgerðar í lok janúar 2014. Þrátt fyrir það hafi áfrýjandi haft viðvarandi einkenni frá öxlinni. Bæði hafi verið um að ræða hreyfiskerðingu og verki með minnkaðan styrk í hægri hendi og hafi áfrýjandi af þessum sökum fyrst og fremst ekki treyst sér til að snúa aftur til síns fyrra starfs. Þá sagði í álitsgerðinni að auk stoðkerfiseinkenna hafi borið á vaxandi kvíða og depurðareinkennum hjá áfrýjanda eftir slysið 2013 og tekið var fram að hann væri með insúlínháða sykursýki. Skoðun leiddi meðal annars í ljós hreyfiskerðingu í baki en einkum þó hægri öxl og einnig væru eymsli frá bæði ofan- og neðankambsvöðva í hægri öxl svo og frá hægri axlarhyrnulið.

Örorkunefnd taldi að áfrýjandi byggi við ívið meiri einkenni frá baki en hann gerði fyrir umferðarslysið í júní 2013 og væri það rétt metið til tveggja miskastiga í matsgerð B og C. Örorkunefnd féllst á að einkenni um svokallaða frosna öxl eða axlarhylkisheilkenni væru algengari hjá sykursjúkum en það útilokaði ekki að tjónþoli hafi hlotið áverka á öxlina í umferðarslysinu í lok júní 2013. Það væri þegar komið fram að tjónþoli „hafði forskaða í öxlinni ... Hann var þó einkennalítill eða einkennalaus frá öxlinni fyrir umrætt slys og hefur þurft að leita sér meðferðar og aðgerðar vegna viðvarandi einkenna í kjölfar slyssins. Að öllum gögnum virtum og teknu tilliti til þess forskaða sem fyrir hendi er telur nefndin varanlegan miska tjónþola vegna hægri axlar einvörðungu og afleiðingar slyssins í júní 2013 hæfilega metin 5%. Þegar tekið er tillit til þess að tjónþoli hefur áður verið metinn til samanlagt 20% miska er það niðurstaða örorkunefndar að varanlegur miski tjónþola vegna afleiðinga umferðarslyssins 27. júní 2013 sé hæfilega metinn í heild 6% ... Þá telur nefndin af afleiðingar slyssins hafi dregið úr möguleikum tjónþola til að afla sér atvinnutekna og er varanleg örorka hans vegna þess 10%“.

Í forsendum hins áfrýjaða dóms sem skipaður var sérfróðum meðdómendum var meðal annars vísað til upplýsinga í sjúkraskrá áfrýjanda vegna heimsóknar hans á heilsugæsluna 5. júlí 2013, skýrslu læknis sem framkvæmdi aðgerð á hægri öxl áfrýjanda í janúar 2014, þess tíma sem leið frá umferðarslysinu í lok júní 2013 þar til áfrýjandi kvartaði sannanlega yfir óþægindum í hægri öxl og að axlarvandamál það sem áfrýjandi glímdi við væri algengt ástand án þess að viðkomandi hefði orðið fyrir áverka. Samkvæmt þessu og að því gættu að sönnunarbyrði hvíldi á áfrýjanda um orsakasamband milli slyssins 27. júní 2013 og ástands axlarinnar lægi ekki fyrir nægileg sönnun þess að axlarvandamál áfrýjanda í dag væri að rekja til umferðarslyssins 27. júní 2013. Þá væri rétt að líta til eldri áverka á hægri öxl áfrýjanda vegna slyss á árinu 2007 og sykursýki hans. Einnig segir í forsendum dómsins að rétt sé að líta til þess að sú lýsing áfrýjanda að hann hafi við slysið kastast með hægri upphandlegg á viðarklæðningu milli framsæta bifreiðarinnar hafi fyrst komið fram í skýrslu hans við aðalmeðferð málsins og væri hún í ósamræmi við lýsingu hans á slysinu við komu á heilsugæsluna 5. júlí 2013 þar sem hann hafi sagt að hann hafi kastast fram á við í árekstrinum og fengið slink á lendhrygg. Loks var þess getið að fyrir lægi í gögnum málsins að höggið sem hafi komið á bifreið áfrýjanda við áreksturinn hafi komið á vinstri hlið hennar og hefði stefndi því átt að kastast í þá átt en ekki til hægri. Í ljósi alls þessa var það niðurstaða dómsins að tjón áfrýjanda væri hvað miskastig og örorku varðar rétt metið í matsgerð B og C.

III

Aðilar leituðu 7. júlí 2014 sameiginlega eftir því við læknana B og C að þeir mætu afleiðingar umferðarslyssins 27. júní 2013 fyrir áfrýjanda og er matsgerð þeirra dagsett 27. ágúst 2014. Með matsbeiðni 21. janúar 2015 óskaði áfrýjandi eftir því að örorkunefnd léti í té álit á varanlegum afleiðingum umferðarslyssins á heilsufar hans og er álitsgerð nefndarinnar dagsett 20. maí 2015. Í bréfi til örorkunefndar 2. mars 2015 kom stefndi á framfæri við nefndina athugasemdum um örorku og miska áfrýjanda vegna umferðarslyssins. Sagði í niðurlagi bréfsins að stefndi óskaði eftir því að nefndin hefði athugasemdirnar í huga „við endurmatið en að auki vísast til ítarlegra gagna sem liggja fyrir í málinu.“ Er í álitsgerð örorkunefndar tekið fram að með matsbeiðni áfrýjanda hafi fylgt matsgerð B og C. Þá hafi nefndinni auk þess borist greinargerð frá stefnda dagsett 2. mars 2015 og bréf stefnda til matsmannanna B og C dagsett 7. júlí 2014. Að þessu gættu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjanda hafi verið heimilt að leita álits örorkunefndar á miska sínum og örorku vegna umferðarslyssins í júní 2013 án þess að aðilar stæðu sameiginlega að slíkri beiðni, sbr. 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga.

Eins og áður getur var komist að ólíkum niðurstöðum um miska áfrýjanda og örorku í annars vegar matsgerð B og C og hins vegar álitsgerð örorkunefndar sem auk löglærðs formanns nefndarinnar var unnin af endurhæfingarlæknunum D og E. Við þær aðstæður kemur í hlut dómstóla að skera úr um sönnunargildi slíkra gagna, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda leiða réttarreglur ekki til þess að annað þessara gagna hafi ríkara sönnunargildi en hitt. Verða álits- og matsgerðir þar sem niðurstöður eru mismunandi því metnar að verðleikum hverju sinni fyrir dómstólum.

Í héraðsdómi sátu auk embættisdómara tveir sérfróðir meðdómsmenn, embættis- og gigtarlæknir og bæklunarlæknir. Með þeim röksemdum sem áður er gerð grein fyrir taldi héraðsdómur að tjón áfrýjanda væri rétt metið í matsgerð B og C. Hvað þá niðurstöðu varðar er þess að geta að samkvæmt vottorði G heilsugæslulæknis 8. september 2013 leitaði áfrýjandi til hans á stofu 5. júlí 2013 og segir í vottorðinu að samkvæmt dagbókarfærslu „kastaðist fram á við og fékk slink á hrygginn, þ.e. lendhrygg.“ Í vottorði sama læknis 15. nóvember 2013 segir að honum hafi láðst í vottorðinu 8. september sama ár að geta um óþægindi áfrýjanda frá öxlum, enda hafi önnur einkenni þá verið meira áberandi hjá áfrýjanda, sem hafi fengið talsverðan slink á hægri öxlina í umferðarslysinu. Áfrýjandi hafi ekki verið slæmur í byrjun en honum hafi smám saman versnað og hann því leitað aftur til læknisins 15. október 2013 vegna verkja yfir liðnum og hafi hreyfigeta hans þá verið nokkuð skert og talsverð eymsli yfir liðnum. Framburður læknisins í símaskýrslu fyrir héraðsdómi var á sama veg.

Í læknisvottorði H sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum 8. mars 2014 segir að áfrýjandi hafi leitað til læknisins 11. nóvember 2013 vegna bílslyssins 27. júní sama ár. Áfrýjandi hafi lýst því svo að hann hafi haldið fast í stýri bifreiðar sinnar með hægri hendi og rétt úr olnboga og spennt sig í hægri öxlinni til að taka á móti högginu. Áfrýjandi hafi fundið hvernig höggið kom í gegnum handlegginn og upp í öxlina og hann fundið fyrir því að komið hafi slinkur á öxlina. Áfrýjandi hafi byrjað að finna fyrir verk í hægri öxlinni og hún verið aum viðkomu eftir slysið.

Í matsgerð B og C kemur fram að á matsfundi 14. ágúst 2014 hafi áfrýjandi skýrt svo frá að um talsvert högg hafi verið að ræða í árekstrinum 27. júní 2013 og áfrýjandi slengst fram og aftur í bifreiðinni og strax fundið til en þó ekki leitað á slysadeild. Þegar áfrýjandi kom til viðtals hjá læknunum D og E á matsfundi örorkunefndar 9. apríl 2015 kvaðst hann hafa fengið á sig slink en hann hafi verið með þiljur í bifreiðinni milli sætanna og kastast í þær með hægri öxlina. Við aðalmeðferð málsins skýrði áfrýjandi svo frá að töluvert högg hafi komið á bifreiðina og hann sjálfan við áreksturinn. Við höggið hafi áfrýjandi allur stífnað upp og henst í viðarklæðningu milli sætanna og hann eiginlega kastast á stæðuna áður en bifreiðin nam staðar.

Þegar framangreint er virt fær ekki staðist að það hafi fyrst verið við aðalmeðferð málsins sem áfrýjandi lýsti því að við áreksturinn hafi hann kastast með hægri upphandlegg á viðarklæðningu milli framsæta bifreiðar sinnar. Af gögnum málsins er ljóst að við áreksturinn umrætt sinn lenti vinstra framhorn bifreiðar áfrýjanda í hægri hlið bifreiðarinnar [...]. Fær samkvæmt því heldur ekki staðist sem fram kemur í forsendum héraðsdóms að við áreksturinn hafi höggið sem kom á bifreið áfrýjanda komið á vinstri hlið bifreiðar hans.

Örorkunefnd komst að þeirri niðurstöðu eins og áður greinir að ekki væri útilokað að áfrýjandi hafi hlotið áverka á hægri öxl í umferðarslysinu 27. júní 2013. G heilsugæslulæknir taldi óþægindi áfrýjanda í hægri öxl vera afleiðingu umferðarslyssins og læknarnir H og B báru fyrir dómi að það væri ekki útilokað. Í málinu liggja fyrir sjúkraskýrslur áfrýjanda á tímabilinu frá 2007 og fram að slysdegi. Samkvæmt því sem þar kemur fram átti áfrýjandi um 70 símtöl og komur á heilsugæsluna á þessu tímabili og kvartaði þá aldrei undan eymslum í hægri öxl. Þá liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins að tekjur áfrýjanda hafa minnkað verulega eftir slys. Samkvæmt þessu og að gættu öðru því sem að framan er rakið telst sannað að í umferðarslysinu 27. júní 2013 hafi áfrýjandi hlotið áverka á hægri öxl og skal þá ósagt látið hvort heldur áfrýjandi hafi átt að kastast til vinstri eða hægri við höggið sem kom á bifreið hans umrætt sinn.

Þar sem örorkunefnd tók í álitsgerð sinni bæði tillit til þeirra áverka sem áfrýjandi hafði hlotið á hægri öxl fyrir umferðarslysið 27. júní 2013 og þess að hann væri með insúlínháða sykursýki verður lagt til grundvallar að tjón áfrýjanda sé hvað miskastig og örorku varðar rétt metið í álitsgerð örorkumatsnefndar. Samkvæmt því og þar sem ekki er tölulegur ágreiningur í málinu verður krafa áfrýjanda á hendur stefnda tekin til greina með vöxtum eins og krafist er.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði áfrýjanda, A, 4.609.648 krónur með 4,5% ársvöxtum af 385.807 krónum frá 27. júní 2013 til 1. apríl 2014 og af 4.609.648 krónum frá þeim degi til 27. júní 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.000.000 krónur.