669/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum F sem hann hafði lýst við slit L ehf. þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þær væru fallnar niður fyrir vanlýsingu samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. F krafðist þess að kröfur sínar yrðu teknar til efnismeðferðar við slitin. Ágreiningur málsins er varðaði aðalkröfu laut eingöngu að því hvort að F gæti krafist vaxta til viðbótar höfuðstól kröfu sinnar eins og þeirra var krafist í uppfærði kröfulýsingu. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annar fram að F hefði frá upphafi krafist vaxta en lækkað einungis fjárhæð hennar að teknu tilliti til breytts lagagrundvallar og vaxtaviðmiðunar sem hefðu komið fram í hinni nýju kröfulýsingu og F hefði útlistað til fullnaðar í greinargerð sinni í héraði á hvaða rökum vaxtakrafan byggði. Var því hinn kærði úrskurður er varðaði aðalkröfu F fellur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. október 2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 6. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. október 2017 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila sem hann hafði lýst við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að teknar verði til efnismeðferðar kröfur hans við slitin sem lúta annars vegar að skilyrtri almennri kröfu að fjárhæð 58.247.847,95 sterlingspund en hins vegar til vara að fjárhæð 12.253.553,12 sterlingspund með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði neytti Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að víkja frá störfum stjórn varnaraðila, sem þá hét Landsbanki Íslands hf., taka yfir vald hluthafafundar í félaginu og setja yfir það skilanefnd. Slitameðferð á varnaraðila hófst 22. apríl 2009 og gaf slitastjórn út innköllun til skuldheimtumanna hans, en kröfulýsingarfresti mun hafa lokið 30. október sama ár.

Varnaraðili keypti bankann Heritable Bank Plc. árið 2000 og gaf út yfirlýsingu 19. janúar 2004 þar sem hann gekkst í ábyrgð fyrir skuldbindingum hans en ábyrgðin náði meðal annars til innlánaskuldbindinga bankans. Sama dag og Fjármálaeftirlitið vék stjórn varnaraðila frá störfum, var dótturfélag hans, Heritable Bank Plc. settur í slitameðferð að kröfu breskra yfirvalda.

Sóknaraðili er innstæðutryggingarsjóður í Bretlandi og er hlutverk hans að veita innstæðueigendum og viðskiptavinum fyrirtækja á Bretlandi, sem stunda fjárfestingarstarfsemi, lágmarksvernd gegn greiðsluörðugleikum viðkomandi fyrirtækis. Þegar Heritable Bank Plc. var tekinn til slitameðferðar greiddi sóknaraðili þeim sem áttu innstæðu í þeim banka fjárhæð sem samsvaraði innlánsskuldbindingum bankans við þá. Til að standa undir þeim greiðslum tók sóknaraðili lán hjá Englandsbanka.

Með bréfi 22. október 2009 lýsti sóknaraðili kröfu við slit varnaraðila á grundvelli fyrrnefndar ábyrgðar sem varnaraðili hafði gefið út til að tryggja greiðslu skulda Heritable Bank Plc. Sóknaraðili krafðist greiðslu höfuðstóls þeirra innstæðna sem hann hafði leyst til sín auk skilyrtrar kröfu vegna innstæðna sem hann taldi mögulegt að hann þyrfti að greiða. Auk höfuðstóls krafðist sóknaraðili aðallega dráttarvaxta samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu en til vara 8% enskra vanskilavaxta á grundvelli laga Englands og Wales.

Með bréfi 8. nóvember 2011 samþykkti slitastjórn varnaraðila kröfuna sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 án fjárhæðar, þar sem ekki var komið endanlega í ljós hvað bú Heritable Bank Plc. myndi greiða upp í kröfuna, en öllum kröfum um vexti og kostnað var hafnað.

Sóknaraðili sendi varnaraðila 17. september 2015 uppfærða kröfulýsingu en í henni var höfuðstóll kröfunnar færður niður þar sem slitastjórn Heritable Bank Plc. hafði úthlutað sóknaraðila 98% höfuðstólsins sem sóknaraðili hafði upphaflega lýst við slit varnaraðila. Var því höfuðstólskrafan færð niður í 10.987.320,15 sterlingspund úr 549.366.007,81 sterlingspundum. Þá krafðist sóknaraðili vaxta á grundvelli skoskra gjaldþrotalaga en til vara krafðist hann skaðabóta sem nam fjármögnunarkostnaði sóknaraðila. Sóknaraðili breytti því vaxtakröfu sinni sem og féll frá skilyrtri kröfu vegna mögulegra innstæðukrafna og kröfu um kostnað. Varnaraðili samþykkti höfuðstól kröfunnar sem skilyrta kröfu með bréfi 18. september 2015 en hafnaði kröfum sóknaraðila að öðru leyti.

II

Ágreiningur í aðalkröfu lýtur eingöngu að því, öndvert við varakröfu, hvort sóknaraðili geti krafist vaxta til viðbótar höfuðstól kröfu sinnar eins og þeirra var krafist í uppfærðri kröfulýsingu hans 17. september 2015. Í þinghaldi 24. mars 2017 var ákveðið með stoð í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að skipta sakarefni málsins á þann hátt að fyrst yrði leyst úr því hvort kröfur sóknaraðila væru fallnar niður fyrir vanlýsingu en að því búnu yrði eftir atvikum leyst úr efnisatriðum þeirra. Það athugist að ekki verður séð að héraðsdómara hafi verið rétt að fallast á ósk varnaraðila um að skipta sakarefni málsins með þessum hættu en það varðar þó ekki ómerkingu hins kærða úrskurðar.

Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að kröfurnar væru fallnar niður fyrir vanlýsingu samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 og kröfum sóknaraðila því hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 skal kröfu, sem lýst er á hendur þrotabúi, tiltekin eins skýrt og verða má, svo sem fjárhæð kröfu í krónum og hverrar stöðu sé krafist að hún njóti í skuldaröð. Í kröfulýsingu skal enn fremur greina þær málsástæður sem kröfuhafi byggir rétt sinn á hendur þrotabúinu, svo og önnur atvik sem þarf að greina samhengis vegna. Þegar kröfulýsingarfresti er lokið skal skiptastjóri gera skrá um þær kröfur sem komið hafa fram, þar sem hann lætur í ljós sjálfstæða afstöðu sína til þess hvort og þá hvernig hann telji að viðurkenna eigi hverja kröfu um sig, sbr. 1. mgr. 119. gr. laganna. Rísi ágreiningur um lýsta kröfu og ekki tekst að jafna hann skal skiptastjóri beina honum til héraðsdóms eftir 171. gr. sömu laga. Skal héraðsdómari gefa kröfuhafa sem sóknaraðila málsins kost á að skila greinargerð af sinni hálfu þar sem fram á að koma til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi fyrir dómi og á hverju þær séu byggðar, sbr. 1. mgr. 177. gr. laganna.

Af framangreindum ákvæðum leiðir að kröfulýsing á hendur þrotabúi skal vera ákveðin og ljós, einkum um fjárhæð sé um peningakröfu að ræða. Einnig þarf að greina helstu málsástæður, sem búa að baki kröfunni, þar á meðal hvernig kröfufjárhæðin er reiknuð eða fundin út, en eftir atvikum má vísa um það til meðfylgjandi gagna. Þá skal við þingfestingu ágreiningsmáls af því tagi sem hér um ræðir gefa sóknaraðila kost á að leggja fram greinargerð, þar sem komi fram til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi og á hverju þær séu byggðar ásamt frekari gögnum sem hann hyggst styðja málstað sinn við. Að framkomnum gögnum sóknaraðila skal varnaraðila gefinn kostur á að leggja fram greinargerð af sinni hálfu, þar sem fram komi kröfur hans ásamt gögnum þeim til stuðnings. Samkvæmt þessu verður grundvöllur málsins treystur með greinargerðum aðila í héraði.

III

Í hinni uppfærðu kröfulýsingu kom fram að sóknaraðili krefðist hvorki lengur vaxta samkvæmt lögum nr. 38/2001 né samkvæmt breskum lögum heldur krefðist hann nú aðallega dráttarvaxta að fjárhæð 58.247.847,95 sterlingspund samkvæmt skoskum lögum og tiltók að vaxtafótur væri 15%. Samkvæmt framangreindum ákvæðum laga nr. 21/1991 markar kröfulýsing ákveðinn ramma sem ekki verður verulega vikið frá en ekki leiðir það til þess að kröfuhafa sé með öllu óheimilt að gera breytingar er varða málatilbúnað hans, svo framarlega sem það er innan marka upphaflegrar kröfulýsingar. Samkvæmt því er ljóst að fjárhæð hinnar uppfærðu vaxtakröfu sóknaraðila samkvæmt aðalkröfu hans rúmast innan upphaflegrar kröfu hans um vexti. Þannig var sóknaraðili með aðalkröfu sinni ekki að lýsa nýrri kröfu. Hafði hann frá upphafi krafist vaxta á höfuðstól kröfunnar en lækkaði einungis fjárhæð hennar að teknu tilliti til breytts lagagrundvallar og vaxtaviðmiðunar er komu fram í hinni nýju kröfulýsingu og sóknaraðili útlistaði til fullnaðar í greinargerð sinni í héraði á hvaða rökum vaxtakrafan byggði. Með vísan til þessa féll hin umdeilda vaxtakrafa ekki niður fyrir vanlýsingu samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991. Bar héraðsdómi að taka efnislega afstöðu til hennar og hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi hvað hana varðar. Eins og mál þetta er lagt fyrir Hæstarétt verður á hinn bóginn staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um varakröfu sóknaraðila.

Rétt er að málskostnaður í héraði bíði efnisúrlausnar þar en hvor aðila beri kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Það athugast að við málskot þetta hefur sóknaraðili ekki farið eftir reglum nr. 677/2015 um kærumálsgögn í einkamálum, sem settar voru með stoð í 6. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991. Þannig hefur hann ekki gætt þess að leggja einungis fyrir Hæstarétt þau skjöl sem þörf er á til úrlausnar um ágreining þann er kærumálið varðar. Efnisyfirlit er ekki í samræmi við 4. gr. reglnanna og röð skjala er ekki sú sem mælt er fyrir um í 5. gr. Þá eru gögnin ekki með síðutali, svo sem boðið er í 7. gr. reglnanna. Ber að átelja sóknaraðila fyrir þessa ágalla.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi hvað aðalkröfu sóknaraðila, Financial Services Compensation Scheme Ltd. varðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.