30/2008

P var sakfelldur fyrir skjalafals og skjalabrot með því að hafa framvísað pólsku vegabréfi á nafni H í blekkingarskyni og fengið þannig afhent dvalarleyfi frá útlendingastofnun á nafni H, sem P hafði áður sótt um og fyrir að hafa í sama skipti falsað undirskrift G á móttökukvittun til lögreglu. Var háttsemi hans heimfærð til 1. mgr. 155. gr. og 1. mgr. 157. gr. almennra hegningarlaga. Þá var P einnig ákærður fyrir að hafa falsað nafn H undir umsókn um dvalarleyfi til útlendingastofnunar, undir umsókn um ökuskírteini, undir ráðningarsamning og undir vottorð um verklegt próf á vinnuvél frá vinnueftirlitinu. Héraðsdómur sýknaði P af tveimur síðastnefndum liðum. Fyrir Hæstarétti krafðist ákæruvaldið staðfestingar á sakfellingu samkvæmt I. ákærulið en frávísunar á öðrum liðum ákærunnar. P krafðist einnig frávísunar á ákæruliðum II og IV. Í dómi Hæstaréttar sagði að ekki yrði talið að ákæruvaldið gæti nú, eftir að P hefði verið sýknaður í héraði, krafist þess að ákæruliðum III og V yrði vísað frá héraðsdómi, sbr. að sínu leyti 2. mgr. 118. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Yrði litið svo á að ákæruvaldið sætti sig við niðurstöðu héraðsdóms um þessa liði og kæmi héraðsdómur því ekki til endurskoðunar að því þá varðar. Af þessum ástæðum væri fallist á kröfu P um að ákæruliðum II og IV yrði vísað frá héraðsdómi og staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ákæruliði III og V. Refsing P fyrir skjalafalsið og skjalabrotið samkvæmt ákærulið I,

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 17. desember 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu samkvæmt I. ákærulið, að ákæruliðum II til V verði vísað frá héraðsdómi og að refsing ákærða verði milduð.

Ákærði krefst þess aðallega að ákæruliðum I, II og IV verði vísað frá héraðsdómi. Til vara að niðurstaða héraðsdóms um sömu ákæruliði verði ómerkt og meðferð málsins hvað þá varðar verði vísað heim í hérað. Til þrautavara að hann verði sýknaður af ákæruliðum I, II og IV en að því frágengnu að refsing verði milduð. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hálfu ákærða tekið fram að hann teldi kröfugerðina fela í sér kröfu um staðfestingu á sýknu héraðsdóms að því er varðar ákæruliði III og V.

I.

Ákæra er í fimm liðum. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæruliðum I, II og IV, en sýknaður af ákæruliðum III og V. Krafa ákæruvalds um frávísun ákæruliða II til V frá héraðsdómi verður ekki skilin öðru vísi en svo að tekið sé undir frávísunarkröfu ákærða að því er tekur til ákæruliða II og IV. Ekki verður talið að ákæruvaldið geti nú, eftir að ákærði hefur verið sýknaður í héraði, krafist þess að ákæruliðum III og V verði vísað frá héraðsdómi, sbr. að sínu leyti 2. mgr. 118. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður litið svo á að ákæruvaldið sætti sig við niðurstöðu héraðsdóms um þessa liði og kemur héraðsdómur því ekki til endurskoðunar að því þá varðar. Af þessum ástæðum er fallist á kröfu ákærða um að ákæruliðum II og IV verði vísað frá héraðsdómi og staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ákæruliði III og V.

II.

Krafa ákærða um frávísun I. ákæruliðar frá héraðsdómi kom hvorki fram í yfirlýsingu um áfrýjun 13. desember 2007, né í áfrýjunarstefnu 17. sama mánaðar. Með vísan til 2. mgr. 151. gr. laga nr. 19/1991 verður frávísunarkrafa ákærða varðandi I. ákærulið því aðeins tekin til skoðunar að því marki sem dóminum ber sjálfkrafa að gæta þeirra atriða sem leiða kunna til frávísunar. Er ekki um slíkt að ræða.

III.

Varakrafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun til efnismeðferðar að nýju er nú aðeins til athugunar að því er varðar ákærulið I. Í fyrsta lagi byggir ákærði kröfuna á því, að héraðsdómari hafi tekið efnislega afstöðu til sakarefnisins áður en málið var tekið til dóms og telur ákærði þetta leiða af bókun dómarans í þingbók þegar ákærði kom fyrir dóminn til skýrslugjafar. Bókunin er svohljóðandi: „Kl. 10.15 gefur ákærði P-x-x J-x-x, sem kveðst vera H-x-x S-x-x S-x-x, skýrslu í réttinum.“ Mál ákæruvaldsins er höfðað gegn ákærða P-x-x J-x-x og er framangreind bókun eðlileg í ljósi þess. Skiptir þar ekki máli þó að ákærði haldi því fram að hann sé annar maður. Er ekki fallist á með ákærða að dómari taki efnislega afstöðu til sakarefnisins með bókuninni.

Í öðru lagi telur ákærði að sú afstaða ákæruvalds og héraðsdóms, að gera ráð fyrir að hann væri P-x-x J-x-x, hafi leitt til þess að rannsókn málsins sé ábótavant og að auki að sönnunarbyrði hafi í raun verið snúið við. Ákæruvaldinu hafi borið að sýna fram á að hann væri ekki H-x-x S-x-x S-x-x með því að leiða þann mann fyrir dóminn eða sanna tilvist hans með öðrum hætti. Þess í stað hafi verið lagt á ákærða að sýna fram á að hann væri H-x-x S-x-x S-x-x. Ákæruvaldið höfðar mál þetta á þeirri forsendu að ákærði sé grunaður um að vera P-x-x J-x-x og þar af leiðandi hafi hann gerst brotlegur með því að framvísa skilríkjum, sækja um réttindi og undirrita skjöl sem annar maður. Ekki er fallist á að það sé galli á málsmeðferð ákæruvalds að byggja á því að sannað sé að ákærði sé P-x-x J-x-x og geti því ekki verið H-x-x S-x-x S-x-x, en niðurstaða málsins veltur síðan á því hvort ákæruvaldinu hafi tekist þessi sönnun.

Loks byggir ákærði kröfu um ómerkingu á því að verulegir annmarkar hafi verið á sönnunarfærslu ákæruvalds og málsmeðferð, með því að nefndur H-x-x hafi ekki verið leiddur fyrir dóm, heimilað hafi verið að leggja fram skjal eftir að ákærði hafði gefið skýrslu sína við aðalmeðferð málsins þrátt fyrir mótmæli hans og túlkun hjá lögreglu hafi verið ábótavant. Ekki er fallist á með ákærða að greind atriði eigi að varða ómerkingu niðurstöðu dómsins um ákærulið I. Um fyrsta atriðið eiga við sömu rök og hér áður komu fram og hin tvö atriðin verða ekki talin hafa þýðingu fyrir úrlausn málsins.

IV.

Kröfu sína um sýknu af I. ákærulið byggir ákærði á því að ekki hafi verið sýnt fram á að hann sé ekki umræddur H-x-x. Vegabréfið sé ekki falsað og því ósannað að hann hafi framvísað því í blekkingarskyni eða að hann hafi falsað undirskrift annars manns. Ákæruvaldinu beri að sýna fram á að hann sé ekki H-x-x, sem sé ómögulegt, þar sem hann sé H-x-x, að minnsta kosti leiki slíkur vafi á því hver H-x-x sé að sönnun hafi ekki tekist um hið gagnstæða. Þess vegna leiði ákvæði 45. gr. laga nr. 19/1991 til þess að það beri að sýkna hann. Jafnvel þó að talið yrði sannað að hann væri P-x-x J-x-x hafi ekki verið sannað að hann sé ekki H-x-x S-x-x S-x-x.

Upphaf máls þessa er að lögreglunni á Fáskrúðsfirði höfðu borist ábendingar um að ákærði villti á sér heimildir. Þegar hann sótti dvalarleyfi á lögreglustöðina fannst lögreglu mynd í vegabréfi sem hann framvísaði ekki eiga við manninn og var í framhaldi farið að rannsaka málið. Ákærði var þrisvar yfirheyrður hjá lögreglu, 20. ágúst og 2. og 8. nóvember 2007. Í fyrstnefnd tvö skipti, 20. ágúst og 2. nóvember 2007, var honum kynnt að tilefni skýrslutöku væri rannsókn á því hvort hann væri sá sem hann segðist vera, en honum var ekki kynnt að hann gæti neitað að svara spurningum og ætti rétt á að hafa lögmann viðstaddan. Hinn 8. nóvember var verjandi viðstaddur og var ákærða þá kynnt réttarstaða. Í tveimur fyrri yfirheyrslunum var L túlkur en í síðasta skiptið M, sem einnig túlkaði fyrir dómi. Hefur ákærði vefengt að túlkun hafi verið fullnægjandi í fyrri tvö skiptin. Þegar af þeirri ástæðu að honum var ekki kynnt réttarstaða sín, sbr. 32. gr. laga nr. 19/1991, verður ekki byggt á lögregluskýrslum frá 20. ágúst og 2. nóvember 2007.

Ákærði neitar sök og kveðst vera H-x-x S-x-x S-x-x. Hann hefur framvísað vegabréfi nr. AM 0191009 með því nafni og undirritað sem slíkur umsókn um dvalarleyfi og móttöku þess. Staðfesti hann þetta hjá lögreglu 8. nóvember 2007, en neitaði að svara spurningu um þetta fyrir dómi. Vitnið H, lögreglufulltrúi, bar fyrir dómi að ákærði hefði komið á lögreglustöðina á Fáskrúðsfirði, fengið þar afhent dvalarleyfi og kvittað fyrir móttöku þess. Kvað vitnið það vera verklagsreglu að taka afrit af vegabréfi. Á þessum tíma hafi dvalarleyfi verið límd inn í vegabréf. Ákærði staðfesti einnig hjá lögreglu að hafa undirritað afrit af fingraförum sínum með nafninu H-x-x og gefið rithandarsýnishorn. Kvaðst hann hafa framvísað greindu vegabréfi þegar hann kom til landsins, en fyrir dómi neitaði hann að svara spurningu um þetta. Þá neitaði hann fyrir dómi að svara því hvort hann staðfesti skýrslu sem vitnað er til og hann gaf hjá lögreglu 8. nóvember 2007. Ákærði bar fyrir dómi að hann hefði verið skírður og kallaður P-x-x, en H-x-x væri í raun hans rétta nafn því það hefði hann átt að heita.

Lögreglan á Eskifirði sendi mynd úr vegabréfi H-x-x S-x-x S-x-x og myndir af ákærða til vegabréfarannsóknarstofu landamæradeildar lögreglunnar á Suðurnesjum til greiningar. Skýrsla um samanburðarskoðun á þessum gögnum er gerð af A aðalvarðstjóra 15. nóvember 2007. Niðurstaða hennar er að ekki sé um sama mann að ræða. A gaf símaskýrslu fyrir dóminum og útskýrði og staðfesti niðurstöður sínar.

Með þeim gögnum sem hér hefur verið gerð grein fyrir þykir fram komin nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, að ákærði sé sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt I. ákærulið og þarf þá ekki að taka afstöðu til andmæla hans við fingrafararannsókn sem fram fór fyrir milligöngu alþjóðadeildar ríkislögreglustjóra hjá Interpol í Varsjá. Er háttsemi hans rétt heimfærð til refsiákvæða Ekki eru í málinu gögn sem byggt verður á um að ákærði hafi áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Er refsing ákærða ákveðin fangelsi í tvo mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku og sakarkostnað verða staðfest. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákæruliðum II og IV er vísað frá héraðsdómi.

Ákærði, P-x-x J-x-x, sæti fangelsi í tvo mánuði.

Hinn áfrýjaði dómur er óraskaður um upptöku og sakarkostnað.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins 434.987 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, H-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.