284/2016

X og Y voru ákærðir fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í nánar greindum fangaklefa í fangelsinu að Litla-Hrauni „í sameiningu veist með ofbeldi að A og veitt honum högg á kvið með þeim afleiðingum að rof kom á milta A og á bláæð frá miltanu sem leiddi hann til dauða skömmu síðar sökum innvortis blæðinga.“ Fjölskipaður héraðsdómur þar sem sérfróður meðdómsmaður í réttarmeinafræði átti sæti sýknaði X og Y á þeim grunni að ekki væri unnt að útiloka að það að A hefði fallið í fangaklefanum hefði orsakað áverkann eða að aðrir en X og Y hefðu haft möguleika á því að veita A þá áverka sem dregið hefði hann til dauða. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fyrri ályktun héraðsdóms styddist við álit tveggja sérfróðra yfirmatsmanna og að auki við niðurstöðu réttarmeinafræðingsins sem framkvæmt hefði krufningu á líki A. Þá væri ekki að finna í gögnum málsins upplýsingar um að einhver ytri ummerki hefðu fundist, svo sem í klefanum, húsgögnum sem þar voru eða á X og Y, um að átök hefðu átt sér stað umrætt sinn. Að þessu virtu og gegn staðfastri neitun X og Y var talið að ekki hefðu verið færðar viðhlítandi sönnur á, svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, að þeir hefðu valdið dauða A á þann hátt sem í ákæru greindi, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Voru X og Y því sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar af hálfu ákæruvaldsins 30. mars 2016. Hann krefst þess að ákærðu verði sakfelldir samkvæmt ákæru og gerð refsing.

Ákærðu krefjast hvor fyrir sig aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.

Í málinu er ákærðu gefin að sök stórfelld líkamsárás samkvæmt 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa 17. maí 2012 í nánar greindum fangaklefa í fangelsinu að Litla-Hrauni „í sameiningu veist með ofbeldi að [A] og veitt honum högg á kvið með þeim afleiðingum að rof kom á milta [A] og á bláæð frá miltanu sem leiddi hann til dauða skömmu síðar sökum innvortis blæðinga.“ Ákærðu neita báðir sök.

Hinn 21. maí 2012 framkvæmdi B réttarmeinafræðingur réttarkrufningu á líki A. Samkvæmt krufningarskýrslu hennar, sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, voru ekki sýnilegir neinir nýir áverkar á brjósti, kvið og baki hins látna og við lagskipta skoðun á húð, húðbeð, fituvef og vöðvakerfi sáust engin merki um blæðingar. Í skýrslunni var banameinið sagt vera blæðing inn í kviðarhol frá lítilli rifu á milta og bláæð miltans. Þar sem gera yrði ráð fyrir að miltað hafi rifnað sökum ytri bitlauss áverka á kviðarhol kæmu annaðhvort til álita slys eða áverki af annarra völdum. Í kjölfarið var meðal annars fjallað í skýrslunni um aðstæður í fangaklefanum og hvort dauða hins látna hafi getað borið að „af völdum byltu“. Spurð fyrir héraðsdómi hvort hann hafi getað fengið áverkann við fall svaraði réttarmeinafræðingurinn: „Hann hefði getað dottið á tvo hluti ... annars vegar brún klósettsins og hins vegar ... hægri hlið stólarms. Það einkennir þetta tvennt að þetta eru ávalir hlutir, engar ... hvassar brúnir og eru því þess eðlis að geta valdið þessum áverka án þess að hann væri sýnilegur“.

Í matsgerð C réttarmeinafræðings, sem lýst er í héraðsdómi, sagði um síðastgreint atriði: „Ég tel ekki mögulegt að fall í fangaklefa á gólfið eða á þá hluti sem þar voru til staðar hafi valdið áverkanum. Um er að ræða ónóga krafta við fall úr eigin hæð á rúmbrún, kassa undir rúmi, borðbrún, stólbrún eða klósettbrún, til að valda rifu á bláæð miltans í eðlilegu milta með eðlilegar æðar. Laus stóll færist til við fall á hann, sem gerir meiðsli á milta enn ólíklegri, og skorðaðar beygluðust stólfæturnir (stóllinn gaf eftir) þegar 80 kílógramma dúkka féll á hann (í eftirlíkingarklefa). Auk þess er lögun hlutanna í klefanum (þar með talin stólsins) sú að þeir hefðu valdið áverkum á húð og mjúkvefjum á öðrum svæðum (rifjaboga, brjóstkassa, bringubeini og jafnvel víðar) við fall á þá og ekki fundust slíkir áverkar í krufningunni.“ Matsmaðurinn staðfesti skýrslu sína fyrir dómi.

Samkvæmt yfirmati réttarmeinafræðinganna D og E voru þau sammála um að ekki væri útilokað að áverki sá, sem dró A til dauða, hafi verið til kominn vegna falls hans í fangaklefanum miðað við þá forsendu að hann hafi staðið á gólfi, rúmi eða öðru því sem þar var. Spurð fyrir dómi hvort líkur væru á því að hinn látni hafi fengið svo mikla blæðingu við fall svaraði D: „Hann hefur alveg getað dottið, hann hefur þá þurft að detta mjög nákvæmlega á einhvern hlut sem hefur hitt ákkúrat þarna ... á ... ávalan hlut.“ E svaraði þeirri spurningu, hvort áverkinn gæti hafa orðið af falli hins látna, þannig fyrir dómi: „Já fyrst og fremst þá ef hann dettur á húsgögn þar sem er einhver kantur en þá má líka búast við að það verði áverkar á húðinni í þeim tilfellum.“ Í fyrrgreindu yfirmati taldi D ólíklegt, en ekki ómögulegt, að áverkinn á miltanu og einkum bláæð þess hafi verið af völdum högga eða sparka annars manns. Í yfirmati E sagði að fræðilega væri ekki unnt að útiloka áverka á milta vegna beins höggs með fótarsparki eða hnefa án sýnilegra áverka á húð eða í mjúkvef. Venjulega þegar þetta gerðist í átökum fyndust aðrir áverkar á líkama.

Í fjölskipuðum héraðsdómi, sem kvað upp hinn áfrýjaða dóm, sátu tveir sérfróðir meðdómsmenn, þar af var annar þeirra sérfræðingur í réttarmeinafræði. Í forsendum héraðsdóms er tekið fram að ekki sé hægt að útiloka að fall hins látna í fangaklefanum hafi orsakað áverkann sem dró hann til dauða. Þessi ályktun styðst við framangreint álit yfirmatsmannanna tveggja og að auki við áður tilvitnað svar réttarmeinafræðingsins sem framkvæmdi krufningu á líki hans.

Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til að A hafi hlotið áverka, sem leiddi hann til dauða, áður en F fór út úr fangaklefanum um klukkan 18.44 hinn 17. maí 2012 og ákærði X varð þar eftir ásamt A, en ákærði Y kom inn í klefann fimm sekúndum síðar. Þótt vitni, sem gaf skýrslu hjá lögreglu og síðar fyrir dómi án þess að greina frá nafni sínu, segðist á þeim tíma, sem ákærðu voru einir í klefanum með A, hafa heyrt hann öskra eins og verið væri „að berja úr honum líftóruna eða pína hann“ eru ákærðu einir til frásagnar um það sem þar gerðist í þær rúmlega ellefu mínútur er liðu uns ákærði Y fór þaðan og ákærði X skömmu síðar. Ekki er að finna í gögnum málsins upplýsingar um að einhver ytri ummerki hafi fundist, svo sem í klefanum, húsgögnum sem þar voru eða á ákærðu, um að átök hafi átt sér stað umrætt sinn.

Að virtu því, sem að framan greinir, sér í lagi þeirri ályktun héraðsdóms að ekki sé unnt að útiloka að fall í fangaklefanum hafi orsakað áverkann sem dró A til dauða, hafa ekki gegn staðfastri neitun ákærðu verið færðar viðhlítandi sönnur á, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að þeir hafi valdið dauða hans á þann hátt sem í ákæru greinir. Af þeim sökum verður staðfest sú niðurstaða dómsins að sýkna ákærðu af kröfum ákæruvaldsins með vísan til 108. gr., sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, svo og ákvæði hans um sakarkostnað.

Samkvæmt þessum málsúrslitum verður allur áfrýjunarkostnaður málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu hér fyrir dómi sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til þess að annar verjendanna annaðist vörn skjólstæðings síns í héraði, en hinn ekki.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða X, Þ-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 3.720.000 krónur, og verjanda ákærða Y, S-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 2.480.000 krónur.