462/2006

J ehf. hafði frá árinu 1996 annast vinnslu á fiskhausum og hryggjum fyrir markað í Nígeríu samkvæmt verksamningi við L hf. í verkstæðishúsi í eigu L hf. í Þorlákshöfn. Að frumkvæði J ehf., og með samþykki L hf., var á árunum 2001 til 2002 ráðist í framkvæmdir við endurbætur á húsinu og tækjabúnaði þar, sem báðir aðilar töldu sig hafa hagsmuni af, og var tekið lán í því skyni frá F hf. Lánið var endurgreitt á árunum 2002 til 2003 með þeim hætti að lánveitandinn hélt eftir andvirði eins afurðagáms á mánuði sem hvor aðili, J ehf. og L hf., átti nánar tilgreinda hlutdeild í. Hvorki var gerður skriflegur samningur um lántökuna né endurgreiðslu lánsins. Í málinu krafðist J ehf. endurgreiðslu úr hendi L hf. á andvirði sinnar hlutdeildar í gámunum og byggði m.a. á því að L hf. yrði sem eigandi hússins og tækjanna að bera kostnað af endurbótum á þeim. Talið var ósannað að J ehf. hefði gert endurgreiðslukröfu á hendur L hf. fyrr en nær tvö ár voru liðin frá því að lánið var að fullu greitt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að telja yrði að J ehf. hafi mátt vera ljóst að L hf. leit svo á að í gildi væri samningur um að J ehf. tæki þátt í endurgreiðslu lánsins með þeim hætti sem gert var og að J ehf. sætti sig við að fá ekki greiddan sinn hluta í skilaverði hvers gáms. Benti sá háttur sem J ehf. hafði á bókhaldi sínu til þess að hann hafi haft sama skilning og L hf. um þetta atriði. Þá var ljóst J ehf. var í lófa lagið að gera formlega athugasemdir við L hf. um þennan skilning ef hann taldi hann rangan. Yrði því að leggja sönnunarbyrðina á J ehf. fyrir því að L hf. hefði skuldbundið sig til að greiða J ehf. hlut félagsins í andvirði þessara gáma síðar en sú sönnun hefði ekki tekist. L hf. var því sýknað af kröfum J ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. ágúst 2006. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Óumdeilt er að forsvarsmaður stefnda óskaði eftir að ráðist yrði í framkvæmdir við endurbætur á verkstæðishúsi og tækjabúnaði áfrýjanda í Þorlákshöfn, þar sem stefndi annaðist vinnslu á fiskhausum og hryggjum fyrir markað í Nígeríu samkvæmt verksamningi við áfrýjanda. Áfrýjandi var tregur til að leggja fé í þetta og hafði stefndi þá samband við Fiskmiðlun Norðurlands hf., sem sá um útflutning afurðanna, og fékk það fyrirtæki til að lofa lánsfé til framkvæmdanna. Féllst áfrýjandi þá á óskir stefnda um endurbæturnar og þessa lántöku í því skyni að standa straum af kostnaðinum. Samningur málsaðila gerði á þessum tíma ráð fyrir að stefndi fengi greitt fyrir hvern gám sem svaraði 32,5% af skilaverði hans. Báðir aðilar töldu sig hafa hagsmuni af nefndum endurbótum enda leiddu þær til þess að framleiðslan jókst umtalsvert og þar með hagnaður beggja. Varð að samkomulagi að lánið yrði endurgreitt með þeim hætti að lánveitandinn héldi eftir andvirði eins gáms á mánuði, þar til lánið yrði að fullu greitt. Hvorki var gerður skriflegur samningur um lántökuna né endurgreiðslu lánsins. Áfrýjandi heldur því fram að samningur aðila hafi falið það í sér að stefndi tæki þátt í endurgreiðslu lánsins með þeim hætti að gera ekki kröfu til greiðslu fyrir sinn hlut í skilaverði þeirra gáma sem gengu til endurgreiðslunnar. Stefndi telur sig hins vegar ekki hafa gengist undir slíka skuldbindingu og byggir á því að áfrýjandi beri sönnunarbyrði fyrir staðhæfingu sinni um þetta.

Fiskmiðlun Norðurlands hf. innti lánsféð af hendi í tveimur samfelldum lotum, fyrst með fjórum greiðslum á tímabilinu 19. október 2001 til 14. janúar 2002, 41.696.000 krónur, og síðan með jafnmörgum greiðslum á tímabilinu 29. október 2002 til 15. janúar 2003, 25.000.000 krónur, þannig að samtals nam lánið 66.696.000 krónum. Gekk andvirði eins gáms á mánuði upp í lánið, vegna fyrri hlutans á tímabilinu 31. janúar 2002 til 24. janúar 2003 og vegna þess síðari á tímabilinu 21. febrúar 2003 til 31. október sama ár. Voru þá báðir lánshlutarnir að fullu greiddir.

Á þessu tímabili útbjó áfrýjandi mánaðarlega yfirlit yfir alla gáma sem seldir voru og hlut stefnda í andvirði þeirra, að undanskildum þeim gámi sem gekk til endurgreiðslu á láninu. Gerði stefndi síðan reikninga á hendur áfrýjanda fyrir sínum hlut samkvæmt yfirlitunum. Óumdeilt er að Fiskmiðlun Norðurlands hf. útbjó jafnframt mánaðarlega skjal þar sem fram kom andvirði þess gáms, sem notaður var til endurgreiðslu lánsins, og sendi báðum málsaðilum. Stefndi gerði áfrýjanda aldrei reikninga vegna ætlaðrar hlutdeildar sinnar í andvirði þessara gáma, bókaði engar tekjur vegna þeirra í bókhaldi sínu og færði þá heldur ekki mótfærslu með kröfu á hendur áfrýjanda, en þetta bar honum að gera samkvæmt þeim skilningi á þessum lögskiptum sem hann segist hafa haft og byggir kröfur sínar á.

Ósannað er að stefndi hafi gert kröfu á hendur áfrýjanda af því tilefni sem hér um ræðir, fyrr en eftir að honum hafði borist bréf áfrýjanda 3. ágúst 2005, þar sem samningi aðila um starfsemi stefnda í þágu áfrýjanda í verksmiðjunni í Þorlákshöfn var sagt upp. Voru þá liðin nær tvö ár frá því að lán Fiskmiðlunar Norðurlands hf. var að fullu greitt. Fram er komið að fyrirsvarsmenn málsaðila hafi rætt um málið á fundi 14. febrúar 2003 þar sem mismunandi sjónarmið voru uppi um skyldu stefnda til að taka þátt í endurgreiðslu lánsins. Þrátt fyrir það hafðist stefndi þá ekkert frekar að.

Samkvæmt framansögðu er ljóst að stefndi samþykkti frá upphafi að andvirði eins gáms í hverjum mánuði yrði notað til að greiða upp lánið og sætti sig við að fá ekki greiddan sinn hluta í skilaverði hans. Jafnframt verður að telja að honum hafi mátt vera ljóst, að áfrýjandi leit svo á að í gildi væri samningur um að stefndi tæki með þessum hætti þátt í endurgreiðslu lánsins. Bendir sá háttur sem stefndi hafði á bókhaldi sínu til þess að hann hafi haft sama skilning og áfrýjandi á því hvernig endurgreiðslum lánsins yrði skipt á milli aðilanna. Þá er ljóst að stefnda var í lófa lagið að gera formlega athugasemdir við áfrýjanda um þennan skilning á efni samnings þeirra um lántökuna og endurgreiðslu lánsins ef hann taldi skilning hans rangan. Við svo búið verður að leggja sönnunarbyrðina á stefnda fyrir því að áfrýjandi hafi skuldbundið sig til að greiða honum hlut hans í andvirði þessara gáma síðar. Sú sönnun hefur ekki tekist. Samkvæmt þessu verður lagt til grundvallar að samningur málsaðila hafi verið þess efnis sem áfrýjandi heldur fram og verður hann því sýknaður af kröfu stefnda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af meðferð málsins í héraði.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í Hæstarétti svo sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Lýsi hf., er sýkn af kröfu stefnda, J.H.S. ehf.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Stefndi greiði áfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.