211/2004

S höfðaði mál gegn K m.a. til greiðslu fjögurra víxla, útgefinna árið 2003 af þáverandi framkvæmdastjóra K. Studdi K sýknukröfu sína einkum með því að framkvæmdastjórinn hafi farið út fyrir umboð sitt, þar sem um óvenjulegar og meiriháttar ráðstafanir hafi verið að ræða og K hafi verið það ljóst. Var talið að framkvæmdastjóri K hafi með útgáfu víxlanna leitast við að tryggja hag K vegna skuldbindinga hans samkvæmt samningum um kaup K á Hótel Selfossi árið 2000. Var því fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að framkvæmdastjóri K hafi haft heimild til að gefa út hina umdeildu víxla, og greiðsluskylda K vegna þeirra því staðfest. Hafnað var kröfu S um staðfestingu veðréttar fyrir skuldinni í greiðslum frá greiðslumiðlun F. Þótt yfirlýsing K, sem fyrir lá í málinu, fæli í sér skýra viljayfirlýsingu af hans hálfu, var hún ekki samkvæmt efni sínu talin fela í sér að S hafi verið veitt veð eða önnur tryggingarréttindi í hinum umræddu greiðslum frá F.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. maí 2004 og krefst sýknu af kröfum stefnda. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir höfðaði stefndi málið gegn áfrýjanda annars vegar til greiðslu fjögurra víxla útgefinna 11. apríl 2003 af þáverandi framkvæmdastjóra félagsins og samþykktra til greiðslu af Eignarhaldsfélaginu Brú hf. Hins vegar krefst hann staðfestingar veðréttar fyrir skuldinni í greiðslum frá greiðslumiðlun Flugleiða hf. í vörslum LOGOS lögmannsþjónustu. Áfrýjandi styður sýknukröfu sína einkum með því að framkvæmdastjórinn, sem gaf út víxlana, hafi farið út fyrir umboð sitt þar sem um óvenjulegar og meiriháttar ráðstafanir hafi verið að ræða og stefnda hafi mátt vera það ljóst.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti reisti stefndi kröfur sínar meðal annars á því að framkvæmdastjóri áfrýjanda hafi haft prókúru, sbr. 25. gr. laga nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, og gefið fyrrnefnda víxla út í skjóli hennar. Áfrýjandi mótmælti þessu sem nýrri málsástæðu, sem ekki hafi verið borin fram í héraði og sé því of seint fram komin. Gögn málsins bera með sér að framkvæmdastjóranum hafi verið gefin prókúra á stjórnarfundi félagsins 14. maí 1999. Af þeim verður hins vegar ekki séð að stefndi hafi byggt á þessari málsástæðu í héraði og er hún því of seint fram borin í Hæstarétti samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994, og kemur því ekki til álita. Eftir stendur það ágreiningsefni hvort framkvæmdastjórinn hafi farið út fyrir umboð sitt í því starfi hjá áfrýjanda.

Áfrýjandi er samvinnufélag. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 22/1991 um samvinnufélög fer stjórn félagsins með málefni þess í samræmi við lög þessi og samþykktir félagsins og skal gæta þess að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í góðu horfi. Stjórnin ræður framkvæmdastjóra og gerir við hann ráðningarsamning. Hann annast daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir ákvæðum samþykkta félagsins, stefnumótun félagsfunda og stjórnar og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Tekið er fram í ákvæðinu að hinn daglegi rekstur taki ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar. Í starfssamningi, sem gerður var við framkvæmdastjórann 4. maí 1999, segir í 2. gr., sem fjallar um ábyrgðar- og starfssvið, að hann beri ábyrgð gagnvart stjórn á að starfsemi fyrirtækisins sé í samræmi við stefnu stjórnar, hefðir og landslög. Öll vandamál sem teljist meiri háttar og varði hag fyrirtækisins skuli hann leggja fyrir stjórn eða stjórnarformann áður en ákvörðun sé tekin. Jafnframt hafi framkvæmdastjóri umsjón með og stjórni starfsemi dótturfyrirtækja félagsins.

Með kaupsamningi 9. mars 2000 keypti áfrýjandi af Sveitarfélaginu Árborg fasteignina Eyravegi 2 á Selfossi og tók samningurinn jafnframt til reksturs Hótels Selfoss þar. Samkvæmt 4. gr. kaupsamningsins skuldbatt áfrýjandi sig til þess að standa að um 60 herbergja viðbyggingu við hótelið ásamt frágangi menningarsalar og skyldi þeim framkvæmdum lokið eigi síðar en 1. júní 2002. Tekið var fram í samningnum að áfrýjandi myndi stofna hlutafélag sem yfirtæki réttindi og skyldur kaupanda samkvæmt samningnum, og var það Eignarhaldsfélagið Brú hf., sem í skjölum málsins er talið til dótturfélaga áfrýjanda, og var framkvæmdastjóri áfrýjanda stjórnarformaður þess. Það félag leigði áfrýjanda húsnæðið og aðstöðu til að reka hótel og veitingastarfsemi með samningi 28. febrúar 2002.

Hinir umdeildu víxlar voru til framlengingar víxli að fjárhæð 30.000.000 krónur, sem upphaflega var gefinn út 30. apríl 2002 til greiðslu 25. júlí sama árs. Samkvæmt yfirliti um samþykktir stjórnarfunda áfrýjanda 1. júlí 1999 til 3. júní 2003 fjallaði stjórnin aðeins tvisvar um veitingu ábyrgða, 23. júní 2001 og 27. júní 2002, til félaga, sem hann átti hlut í. Verður ekki séð að stjórn áfrýjanda hafi á fundum sínum fjallað almennt um ábyrgðarveitingar vegna dótturfélaga sinna. Þrátt fyrir þetta rituðu stjórnarmenn án athugasemda undir ársreikninga félagsins 2001 og 2002, þar sem fram komu upplýsingar um ábyrgðarskuldbindingar sem samkvæmt gögnum málsins var ekki fjallað um í stjórninni. Við kaup víxilsins fékk stefndi ársreikning áfrýjanda fyrir rekstarárið 2001 til skoðunar og gat af honum gert sér grein fyrir stöðu áfrýjanda og þá áhættu sem hann tæki.

Þegar þetta er virt og haft í huga það sem að framan greinir um kaup áfrýjanda á Hótel Selfoss, viðbyggingu þess og leigu, verður að líta svo á að framkvæmdastjóri hans hafi með útgáfu víxlanna, sem um ræðir í máli þessu, leitast við að tryggja hag áfrýjanda vegna skuldbindinga hans samkvæmt samningum um hótelið við Eignarhaldsfélagið Brú hf. og Sveitarfélagið Árborg. Vegna þessa og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti, verður fallist á þá niðurstöðu dómsins að framkvæmdastjóri áfrýjanda hafi haft heimild til að gefa út hina umdeildu víxla fyrir hönd áfrýjanda, enda hafi þar ekki í þessu ljósi verið um óvenjulegar eða mikils háttar ráðstafanir að ræða. Verður héraðsdómur því staðfestur um greiðsluskyldu áfrýjanda.

II.

Síðari krafa stefnda lýtur að staðfestingu veðréttar í greiðslum frá greiðslumiðlun Flugleiða hf. Hann vísar til tveggja skjala, sem dagsett voru á útgáfudegi víxlanna 11. apríl 2003. Annars vegar er um að ræða yfirlýsingu áfrýjanda og Flugleiða hf. sem „lýsa því hér með yfir að allar greiðslur frá greiðslumiðlun Flugleiða hf. til KÁ, frá og með 15.04.2003, munu fara inn á reikning 1103-05-403157 hjá Sparisjóði Mýrasýslu ...“. Hins vegar er um að ræða ávísun á greiðslur þar sem áfrýjandi gaf stefnda „fulla heimild til að ráðstafa til sín neðangreindum greiðslum út af reikningi KÁ hjá Sparisjóðnum“, og eru fjárhæðir víxlanna þar tilgreindar á gjalddögum þeirra. Stefndi telur að með fyrri yfirlýsingunni hafi áfrýjandi sett stefnda að veði tilgreindar fjárkröfur á hendur Flugleiðum hf., sbr. 45. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, og að réttarvernd veðsetningarinnar hafi verið tryggð með því að Flugleiðum hf. hafi verið gert kunnugt um hana og félagið ritað samþykki sitt á veðsetningarskjalið. Undir rekstri málsins í héraðsdómi kom fram af hálfu stefnda að LOGOS lögmannsþjónusta hafi tekið til varðveislu greiðslur frá Flugleiðum hf. handa áfrýjanda að fjárhæð samtals 45.205.934 krónur. Í þessari eða lægri fjárhæð krefst stefndi staðfestingar veðréttar fyrir höfuðstóli skuldarinnar auk dráttarvaxta og kostnaðar.

Þegar virt er framangreind yfirlýsing áfrýjanda og Flugleiða hf. 11. apríl 2003, sem einnig var undirrituð af stefnda, er ljóst að í henni er ekki tekið fram að um veðsamning sé að ræða og engin fjárkrafa er þar samkvæmt orðalagi hennar sett að veði, heldur lýsir áfrýjandi því yfir að allar greiðslur frá greiðslumiðlun Flugleiða hf. fari inn á tiltekinn reikning hjá stefnda og að ekki sé heimilt að gera breytingu þar á nema með samþykki stefnda. Þótt hér sé um skýra viljayfirlýsingu að ræða af hálfu áfrýjanda, sem geymir skuldbindingu hans sem ekki verður breytt nema með samþykki stefnda, felur hún samkvæmt efni sínu ekki í sér að stefnda hafi verið veitt veð eða önnur tryggingarréttindi í hinum umræddu greiðslum frá Flugleiðum hf. Er því fallist á með áfrýjanda að hér sé ekki um veðsamning að ræða og verður krafa stefnda um staðfestingu veðréttar ekki tekin til greina.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um greiðsluskyldu áfrýjanda, Kaupfélags Árnesinga svf., við stefnda, Sparisjóð Mýrasýslu.

Kröfu stefnda um staðfestingu veðréttar er hafnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.