462/2010

D hf. krafðist þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík að afmá úr þinglýsingarbókum embættisins veðskuldabréf útgefið til S, en skuldari samkvæmt því var A. Skuldabréfið var með veði í fasteign í eigu B, C og D. Í október 2009 var staðfestur nauðasamningur A til greiðsluaðlögunar, en samkvæmt honum féllu niður eftirstöðvar skuldar hennar við D. Að kröfu eigenda fasteignarinnar afmáði þinglýsingarstjóri veðbönd samkvæmt skuldabréfinu af eigninni með vísan til 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Af gögnum málsins varð ráðið að þinglýsingarstjórinn hefði talið að ákvæði 3. mgr. 9. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn skyldu leiða til þess að bersýnilegt teldist að veðið hvíldi ekki lengur á fasteigninni. Snerist ágreiningur aðila um það hvort af fyrrgreindu ákvæði laga nr. 32/2009 leiddi að rétti D hefði bersýnilega lokið við nauðasamning SS eins og áskilið væri í 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga. Talið var að veðréttur D nyti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar, en til hans hefði verið stofnað áður en lög nr. 32/2009 tóku gildi. Ekki var fallist á að rétti D væri bersýnilega lokið og því hefði skilyrði 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga ekki verið uppfyllt er þinglýsingarstjóri tók ákvörðun um að afmá veðskuldabréfið. Var ákvörðunin því felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. júlí 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2010, þar sem staðfest var sú ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 8. mars 2010 að afmá úr þinglýsingabókum embættisins veðskuldabréf útgefið til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis 11. nóvember 2004, með númerið [...] og þinglýsinganúmerið [...], en skuldari samkvæmt því er A. Kæruheimild er í 5. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að afmá umrætt veðskuldabréf úr þinglýsingabókum embættisins verði ógilt. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

A gaf út skuldabréf til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis 11. nóvember 2004 að höfuðstól 5.750.000 krónur. Málavextir eru að öðru leyti réttilega raktir í hinum kærða úrskurði, en sóknaraðili hefur tekið við eignum og tryggingarréttindum sem áður tengdust kröfum Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Eins og greinir í úrskurði héraðsdóms var skuldabréfið með veði í fasteigninni [...], Reykjavík, sem er nú eign varnaraðilanna B, C og D. Hinn 30. október 2009 staðfesti Héraðsdómur Reykjaness nauðasamning A til greiðsluaðlögunar, en samkvæmt honum féllu niður eftirstöðvar skuldar A við sóknaraðila. Að kröfu eigenda fasteignarinnar afmáði þinglýsingarstjórinn í Reykjavík 8. mars 2010 veðbönd samkvæmt skuldabréfinu af eigninni með vísan til 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga. Hvorki í erindi þinglýstra eigenda fasteignarinnar til þinglýsingarstjóra né rökstuðningi þinglýsingarstjóra fyrir ákvörðun sinni er að finna tilvísun til annarra lagagreina en tilgreint var að fyrir lægi staðfestur nauðasamningur A við kröfuhafa sem leiða skyldi til þessarar niðurstöðu. Af gögnum málsins verður ráðið að þinglýsingarstjórinn hafi talið að ákvæði 3. mgr. 9. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn skyldu leiða til þess að bersýnilegt teldist að veðið hvíldi ekki lengur á fasteigninni. Með hinum kærða úrskurði var staðfest ákvörðun þinglýsingarstjóra. Eru málsástæður og lagarök aðila rakin í úrskurði héraðsdóms.

II

Ágreiningur um ákvörðun þinglýsingarstjóra varðar ekki lögvarða hagsmuni A og telst hún af þeim sökum ekki aðili að málinu. Kemur krafa hennar á hendur sóknaraðila ekki til álita fyrir Hæstarétti.

Mál þetta sætir úrlausn samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þinglýsingarlaga. Fallist er á með héraðsdómi að málið varði aðeins úrlausn þinglýsingarstjóra um að afmá veðbönd af umræddri fasteign og verði í slíku máli almennt ekki tekið á öðrum atriðum en þeim sem var á valdi þinglýsingarstjóra að ákveða. Hér eru málavextir óumdeildir og snýst ágreiningur aðila um túlkun laga, það er hvort af ákvæði 3. mgr. 9. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 leiði að rétti sóknaraðila hafi bersýnilega lokið við fyrrgreindan nauðasamning eins og áskilið er í 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga. Því hafi þinglýsingarstjóra borið að afmá veðið úr þinglýsingarbók.

Hvað sem líður heimildum þinglýsingarstjóra til þess að taka afstöðu til þess hvort ákvæði 3. mgr. 9. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 brjóti í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar við meðferð máls samkvæmt. 38. gr. þinglýsingarlaga, er ljóst að varnaraðila er heimilt að hafa uppi slíka málsástæðu um lagagrundvöll málsins þegar úrlausn þinglýsingarstjóra um aflýsingu er borin undir dómstóla samkvæmt 3. gr. þinglýsingarlaga, enda eru fyrirmæli 3. mgr. 9. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 lagstoðin fyrir því að veðréttindi sóknaraðila voru afmáð úr þinglýsingarbókum án aðkomu annarra stjórnvalda en þinglýsingarstjóra.

III

Með lögum nr. 24/2009 bættist við 3. þátt laga nr. 21/1991 nýr kafli, X. kafli a., með reglum um greiðsluaðlögun eins og þá sem um ræðir í þessu máli. Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. h. er slíkri greiðsluaðlögun ætlað að hafa sömu réttaráhrif og nauðasamningur, sbr. 3. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991. Í 4. mgr. 60. gr. sömu laga kemur fram að nauðasamningur haggar ekki rétti lánardrottins skuldarans til að ganga að tryggingu sem þriðji maður kann að hafa sett fyrir efndum skuldbindingar til fullnustu á henni allri eða til að krefja ábyrgðarmann um fulla greiðslu. Með ákvæðum laga nr. 24/2009 var ekki hróflað við gildi þess ákvæðis heldur tekið sérstaklega fram í athugasemdum með frumvarpi að lögunum að greiðsluaðlögun skyldi ekki frekar en nauðasamningur samkvæmt öðrum ákvæðum 3. þáttar laga nr. 21/1991 hagga rétti lánardrottins skuldarans til að ganga að veði sem hann hefur sett fyrir efndum skuldbindingar til fullnustu á henni allri eða til að krefja ábyrgðarmann um fulla greiðslu.

Í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 segir að lögin gildi um lánveitingar stofnana og fyrirtækja þar sem maður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Þá segir í 2. mgr. greinarinnar að með ábyrgðarmanni sé átt við einstakling sem gengst persónulega í ábyrgð eða veðsetur tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágu fjárhagslegs ávinnings hans. Í meðförum þingsins var að tillögu viðskiptanefndar bætt inn nýju ákvæði er varð 3. mgr. 9. gr. laganna þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 skuli nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þar með talinn nauðasamningur til greiðsluaðlögunar, sem kveður á um lækkun kröfu á hendur lántaka, hafa sömu áhrif til lækkunar kröfu á hendur ábyrgðarmanni.

VI

Veðréttur sóknaraðila nýtur verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar. Til veðréttarins hafði verið stofnað áður en lög nr. 32/2009 tóku gildi. Samkvæmt 1. mgr. 38. gr. þinglýsingarlaga fylgist þinglýsingarstjóri með því eftir föngum, hvort réttaráhrif tiltekinnar þinglýsingar séu fallin brott, og ber honum að má haftið úr fasteignabók, ef því er að skipta, að eigin frumkvæði. Sama máli gegnir, ef rétti er bersýnilega lokið. Þegar allt framanritað er virt verður ekki fallist á að síðastgreint skilyrði 1. mgr. 38. gr. þinglýsingalaga hafi verið uppfyllt er þinglýsingarstjóri tók ákvörðun þá er um er deilt í málinu. Verður hún því úr gildi felld.

Rétt þykir að hver aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun þinglýsingarstjórans í Reykjavík 8. mars 2010 um að afmá úr þinglýsingabókum embættisins veðskuldabréf útgefið 11. nóvember 2004, með númerið [...] og þinglýsinganúmerið [...].

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.