381/2013

A krafði Í um greiðslu á kjarasamningsbundinni skírteinistryggingu í kjölfar afturköllunar Flugmálastjórnar á skírteini hennar til starfa sem flugumferðarstjóri. Byggði A á því að hún uppfyllti skilyrði innlausnar tryggingarinnar en samkvæmt nánari ákvæðum gildandi kjarasamnings tók tryggingin m.a. að fullu til veikinda sem voru að uppruna sálræns eðlis. Í málinu lágu fyrir fjögur læknisvottorð um að A hafði glímt við slík veikindi. Talið var að A hefði ekki verið svipt réttindum sínum vegna veikinda, líkt og áskilið var í kjarasamningi aðila, heldur á grundvelli þess að hún hefði veitt rangar upplýsingar um heilsufar sitt og lyfjanotkun í umsóknum sínum um heilbrigðisvottorð á fjögurra ára tímabili. Þeirri ákvörðun Flugmálastjórnar hafði A ekki skotið til úrlausnar æðra stjórnvalds né hafði hún höfðað mál til að hnekkja henni. Þar sem skilyrði kjarasamnings til innlausnar tryggingarinnar voru ekki uppfyllt í málinu var Í sýknað af kröfu A.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. júní 2013. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 38.341.161 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. desember 2009 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi hóf nám í flugumferðarstjórn á árinu 2000 og fyllti út af því tilefni umsókn um heilbrigðisvottorð. Hún fékk útgefið skírteini flugumferðarstjóra af Flugmálastjórn Íslands í júní 2002 og hóf störf á Keflavíkurflugvelli hjá þeirri stofnun sem á þeim tíma annaðist flugumferðastjórn í landinu. Er leið á árið fór hún fram á flutning í starfi þar sem starfið í Keflavík var bæði „erilsamt og stressandi“ og hóf hún störf á Reykjavíkurflugvelli í janúar 2004. Kveðst áfrýjandi síðar á því ári hafa fengið áköf vanlíðunarköst samhliða mikilli spennu og martröðum og af þeim sökum farið í sex vikna veikindaleyfi. Í ársbyrjun 2005 var samþykkt ósk áfrýjanda um 50% starf til loka maí sama ár vegna háskólanáms og í október sama ár fór hún í veikindaleyfi vegna meðgöngu. Í framhaldi þess fór áfrýjandi í fæðingarorlof til 1. mars 2007 og kom þá aftur til starfa í 50% starf. Áfrýjandi sagði upp starfi sínu hjá stefnda í apríl 2007 en dró þá uppsögn til baka í júlí sama ár með samþykki stefnda. Hún tilkynnti loks stefnda um varanleg forföll vegna veikindanna um miðjan nóvember 2007 og kom ekki aftur til starfa.

Í bréfi áfrýjanda 22. janúar 2008 til Flugstoða ohf., sem þá hafði tekið við réttindum og skyldum sem atvinnurekandi áfrýjanda, kom meðal annars fram að heilsubrestur hennar væri slíkur að hún væri orðin ófær um að gegna starfinu og ætti hún því rétt á svonefndum lausnarlaunum í samræmi við grein 12.5.1 í kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Félags íslenskra flugumferðarstjóra. Jafnframt tók hún fram að því erindi hafi verið beint til Flugmálastjórnar að taka til skoðunar hvort rök stæðu til að fella atvinnuskírteini hennar úr gildi og kæmi til þess myndi hún áskilja sér rétt til bóta úr skírteinistryggingu samkvæmt ákvæði 7.2 í kjarasamningnum. Áfrýjandi hafði þá degi áður sent Flugmálastjórn bréf þar sem skýrt var frá alvarlegum heilsubresti hennar, sem leitt hafi til þess að hún væri ófær um að gegna starfi flugumferðarstjóra, svo sem læknisvottorð er fylgdu bréfinu bæru með sér. Þá sagði að heilsubrestur hennar virtist slíkur að vera kynni að fella þyrfti atvinnuskírteini hennar úr gildi.

Samkomulag náðist milli áfrýjanda og Flugstoða ohf., forvera stefnda, í september 2008 um greiðslu fullra launa í þrjá mánuði. Kom þar fram að með greiðslunni væri ekki viðurkennt að áfrýjandi hefði átt rétt til lausnarlauna samkvæmt framangreindu kjarasamningsákvæði. Áfrýjandi fór síðan í viðtöl til tiltekins geðlæknis að ósk Flugmálastjórnar og var niðurstaða hans á sama veg og þriggja annarra lækna, sem komu að máli áfrýjanda á tímabilinu frá því síðla árs 2007 fram í maí 2008, um að áfrýjandi væri heilsu sinnar vegna ekki hæf til að gegna starfi flugumferðarstjóra.

Flugmálastjórn tók ákvörðun 13. mars 2009 um að ekki væri að svo stöddu tilefni til að afturkalla flugumferðarstjóraskírteini áfrýjanda, en áður hafði henni verið kynnt að fyrirhugað væri að taka þessa ákvörðun. Reisti stofnunin niðurstöðu sína meðal annars á umsögn fluglæknis Flugumferðarstjórnar. Var það mat stofnunarinnar að þrátt fyrir álit ofangreindra fjögurra lækna gæfu þau ekki sjálfkrafa tilefni til þess að álykta að um varanlegan hæfisbrest væri að ræða hvað heilsufar áfrýjanda varðaði. Vísaði stofnunin í því efni meðal annars til greina 6.5.2.1 og 6.5.2.2 í reglugerð nr. 404/2008 um skírteini flugumferðarstjóra, en í þeim er fjallað um kröfur sem gerðar eru til andlegs heilbrigðis flugumferðarstjóra. Í fyrrnefndu greininni er sagt að umsækjandi megi ekki þjást af neinum sjúkdómi eða vanhæfi til starfa sem gætu stuðlað að því að hann yrði skyndilega ófær um að vinna skyldustörf sín af öryggi en í þeirri síðari eru taldir upp í 11 liðum nánar tilgreindir geðrænir sjúkdómar sem ekki megi koma fram í sjúkrasögu eða læknisskoðun umsækjanda.

Áfrýjandi sætti sig ekki við þessa niðurstöðu og höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu vegna Flugmálastjórnar 23. september 2009 í því skyni meðal annars að fá hana fellda úr gildi. Það mál var fellt niður þar sem Flugmálastjórn tók ákvörðun 18. desember sama ár um að afturkalla flugumferðarstjóraskírteini áfrýjanda, en með bréfi 12. nóvember sama ár hafði henni verið tilkynnt um að fyrirhugað væri að taka þessa ákvörðun. Í forsendum hennar kom meðal annars fram að við nánari athugun á sjúkragögnum áfrýjanda hafi komið í ljós að hún hafi þjáðst af þunglyndi og kvíða allt frá 18 aldri. Samkvæmt greinum 6.5.2.1 og 6.5.2.2 í reglugerð nr. 404/2008, sbr. sömu greinar í eldri reglugerð nr. 419/1999, mættu umsækjendur flugumferðarstjóraskírteinis hvorki þjást af þunglyndi og kvíða né mættu slíkir sjúkdómar koma fram í sjúkrasögu viðkomandi. Umsækjendur skyldu einnig svara því hvort þeir notuðu lyf að staðaldri og tilgreina lyfið ef við ætti. Á umsóknum sínum um heilbrigðisvottorð árin 2000, 2002, 2003 og 2004 og 2005 hafi áfrýjandi hvorki greint frá áðurgreindum veikindum né lyfjameðferð, að undanskildu árinu 2005, en þar hafi verið tekið fram að hún tæki lyf vegna „kvíða/þunglyndis“. Áfrýjanda hafi verið skylt að gera grein fyrir þessu hvoru tveggja samkvæmt greinum 6.1.2 í reglugerð nr. 404/2008 og 6.3.1 eldri reglugerð nr. 419/1999. Sú háttsemi hennar að skýra rangt frá þessum atriðum ætti að leiða til þess að skírteini hennar yrði talið ógilt og afturkallað, sbr. grein 7.6.3 í reglugerð nr. 400/2008 um skírteini útgefin af Flugmálastjórn Íslands, sbr. sömu grein í áður gildandi reglugerð nr. 419/1999. Þá hafi áfrýjandi með undirritun sinni á umsóknirnar staðfest yfirlýsingu um að rangar, villandi eða ónógar upplýsingar varðandi sjúkrasögu gætu leitt til þess að útgefið heilbrigðisvottorð yrði dregið til baka. Af þeim gögnum sem stofnunin hafði kallað eftir frá heimilislækni hennar mætti ráða að áfrýjandi hefði verið á lyfjum vegna þunglyndis og kvíða þegar hún sótti um heilbrigðisvottorð í fyrsta sinn, en ekki getið þess þá. Loks staðhæfði stofnunin að það væri „alveg ljóst“ að áfrýjandi hefði aldrei fengið heilbrigðisvottorð útgefið hefði hún greint rétt frá. Í niðurlagi ákvörðunarinnar kom fram að umrætt skírteini áfrýjanda sé afturkallað með vísan til greinar 7.6 í reglugerð 400/2008, einkum greina 7.6.3 og 7.6.5.

Ákvörðun þessi var kæranleg til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins, skv. 10. gr. laga nr. 100/2006 um Flugmálastjórn Íslands. Óumdeilt er að áfrýjandi kærði ekki þessa ákvörðun Flugmálastjórnar til æðra stjórnvalds.

II.

Í gildi er kjarasamningur milli íslenska ríkisins og Félags íslenskra flugumferðarstjóra þar sem afráðið er um kjör flugumferðarstjóra, þar á meðal ákvæði um lausnarlaun og svokallaða skírteinistryggingu, hvort tveggja ef út af bregður með heilsu flugumferðarstjóra þannig að þeir verða að hverfa frá starfi.

Í máli þessu krefst áfrýjandi greiðslu úr skírteinistryggingunni. Byggir hún á því að heilsubrestur hennar hafi verið slíkur, er hún forfallaðist varanlega í starfi síðla árs 2007, að hún hafi verið óvinnufær sem flugumferðarstjóri og eigi því rétt á greiðslu úr tryggingunni samkvæmt greinum 7.2.1 og 7.2.3 í kjarasamningnum. Samkvæmt grein 7.2.1 skal ríkissjóður tryggja á sinn kostnað skírteini hvers flugumferðarstjóra, sem hefur tiltekin starfsréttindi, fyrir 26.000.000 krónur og er fjárhæðin tryggð með vísitölu neysluverðs. Skal skírteinistryggingin ná yfir réttindamissi vegna ástæðna sem getið er um í grein 7.2.3 en í því ákvæði segir meðal annars að tryggingin taki „að fullu til veikinda sem eru að uppruna sálræns eðlis“. Ágreiningslaust er að séu skilyrði þessara kjarasamningsákvæða uppfyllt beri stefnda að greiða áfrýjanda fjárhæð 38.341.161. krónu. Eins og rakið hefur verið hér að framan reisti Flugmálastjórn ákvörðun sína 18. desember 2009 um að afturkalla flugumferðarstjóraskírteini áfrýjanda á greinum 7.6.3 og 7.6.5 reglugerðar nr. 400/2008, sem fjallar um sviptingu eða ógildingu skírteinis flugumferðarstjóra, en sem fyrr segir voru samsvarandi ákvæði einnig í eldri reglugerð nr. 419/1999. Voru þær settar með stoð í lögum nr. 60/1998 um loftferðir. Flugmálastjórn Íslands reisti því afturköllun skírteinis áfrýjanda ekki á því að hún hafi verið óvinnufær af heilsufarsástæðum heldur á því að hún hafi í umsóknum um heilbrigðisvottorð gefið rangar og ófullnægjandi upplýsingar um heilsufar sitt og lyfjanotkun, eins og nánar hefur verið rakið. Eins og áður greinir var þeirri ákvörðun ekki skotið til úrlausnar æðra stjórnvalds og áfrýjandi hefur ekki höfðað mál til að hnekkja henni. Í þessu máli freistar hún þess á hinn bóginn að fá greidda skírteinistryggingu samkvæmt framangreindum ákvæðum kjarasamnings um starfskjör flugumferðarstjóra þar sem hún hafi, vegna tiltekinna veikinda, glatað hæfi til þess að starfa sem slíkur. Þegar málið var höfðað hafði skírteinið verið afturkallað með áðurnefndri ákvörðun Flugmálastjórnar, sem ekki hefur verið hnekkt. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjandi dæmd til að greiða stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, Isavia ohf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.