337/2004

S var ákærður fyrir að hafa í félagi við tvo aðra menn rænt sölutekjum sem starfsmenn Skeljungs hf. voru með á leið í banka. S játaði sakargiftir hjá lögreglu en neitaði sök fyrir dómi þó að hann staðfesti þar að rétt væri eftir sér haft í skýrslum lögreglunnar. Talið var að ekkert hefði komið fram sem rýrði sönnunargildi játningar S fyrir lögreglu. Þvert á móti væru ýmis atriði málsins til þess fallin að styrkja hana. Var því talið hafið yfir allan skynsamlega vafa að S hefði gerst sekur um verknaðinn og hann því sakfelldur fyrir brot gegn 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að S framdi ránið á ófyrirleitinn hátt í félagið við tvo aðra menn og voru þeir allir hettuklæddir. Þá beitti hann annan starfsmanninn ofbeldi auk þess sem ránið var fyrirfram skipulag og ránsfengurinn hafði ekki komist til skila nema að litlu leyti. Var þetta allt metið S til refsiþyngingar en hann átti sér engar málsbætur. Var S gert að sæta fangelsi í tvö og hálft ár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu og greiðslu skaðabóta en þyngingar á refsingu.

Ákærði krefst sýknu.

I.

Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi, en eins þar kemur fram játaði ákærði sakargiftir í tveimur skýrslum hjá lögreglu, annars vegar 9. apríl 2003 og hins vegar 28. maí sama ár.

Ákærði reisir vörn sína meðal annars á því að við mat á sök hans sé, gegn neitun hans fyrir dómi, óheimilt að byggja á játningu hans hjá lögreglu, sbr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 16. gr. laga nr. 36/1999.

Við rannsóknina skýrði ákærði meðal annars svo frá að hann hefði ætlað að hræða aðra stúlkuna sem flutti peningana með slökkvitæki, en ekki ætlað að meiða hana. Taldi hann að hann hafi „snert hana eitthvað með tækinu“ en hún hafi orðið mjög skelkuð og lagst á jörðina. Hann hafi misst slökkvitækið og „handfangið hafi brotnað af tækinu í atganginum.“ Frásögn ákærða um brotið handfang á slökkvitækinu er í samræmi við það sem fram kom við rannsókn lögreglu. Ákærði skýrði einnig svo frá að hann hafi síðar um daginn fengið að láni bifreið systur sinnar, rauða Daihatsu fólksbifreið, og farið á henni ásamt öðrum manni, sem nú er látinn, í Hvammsvík til að brenna þar sönnunargögn tengd ráninu. Systir ákærða var skráð á þessum tíma fyrir slíkri bifreið. Hefur hún staðfest fyrir dómi að hafa lánað ákærða bifreiðina þennan dag. Tvö vitni báru hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi að hafa séð rauða Daihatsu bifreið kyrrstæða í Hvammsvík síðdegis þann dag sem ránið var framið. Hafi tveir menn verið að kveikja bál þar í fjörunni. Í málinu er ekkert fram komið um að fjallað hafi verið opinberlega um tegund bifreiðarinnar eða brotið handfang slökkvitækisins. Lögreglumennirnir, sem yfirheyrðu ákærða, báru fyrir dómi að ákærði hafi sjálfur sýnt þeim flóttaleiðina. Kemur sú leið heim og saman við nákvæman framburð vitnisins C, fund lögreglu á reiðhjóli og bifreiðum, sem ákærði lýsti að hafi verið notuð við ránið, og undankomu ránsmanna af vettvangi. Hefur ákærði engin haldbær rök fært fyrir þeirri staðhæfingu sinni að lögreglumennirnir hafi sýnt honum þessa leið.

Í fyrstu skýrslu sinni hjá lögreglu 1. mars 2003 lét D, fyrrum eiginkona ákærða, þess ekki getið að hún hafi geymt ránsféð fyrir ákærða og síðar fengið hluta þess að láni. Í skýrslunni 9. apríl 2003 greindi ákærði sjálfur frá því að D hafi geymt fyrir sig peninga og síðar fengið sjálf 200.000 krónur til eigin afnota. Það var fyrst í skýrslu 17. apríl 2003 að hún skýrði frá þessu og þá í öllum atriðum á sama veg og ákærði. Það er því ljóst að ákærði gat ekki haft upplýsingar um þetta frá lögreglu, svo sem hann hefur haldið fram.

Ákærði játaði svo sem fyrr greinir sakargiftir í skýrslum sínum hjá lögreglu 9. apríl 2003 og 28. maí sama ár. Er efni þeirri rakið í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði hefur staðfest fyrir dómi að rétt sé eftir sér haft í fyrrgreindum lögregluskýrslum, en þar lýsti hann atvikum af nákvæmni. Við þá fyrri kvaðst hann aðspurður ekki óska eftir verjanda. Í upphafi hennar sagðist hann vilja viðurkenna aðild sína að ráninu. Gerði lögreglumaðurinn þá hlé á skýrslutökunni, þar sem hann hafði ákveðið að tilnefna ákærða verjanda. Ekki tókst að ná sambandi við verjandann og var skýrslutöku haldið áfram að ósk ákærða. Verjandinn svaraði símleiðis skilaboðum lögreglu meðan yfirheyrslan stóð enn yfir og ræddi tvívegis við ákærða símleiðis áður en henni lauk. Var verjandinn síðan viðstaddur skýrslugjöf ákærða 28. maí. Staðfesti ákærði þá að rétt væri eftir sér haft í skýrslunni 9. apríl. Þegar framangreint er virt og litið er til annarra gagna málsins er ekkert fram komið, sem rýrir sönnunargildi játningar ákærða fyrir lögreglu.

Ákærði heldur því jafnframt fram að framburður D sé ómarktækur og hafi ekkert sönnunargildi meðal annars í ljósi þess að hún hafi séð sjónvarpsþátt, sem fjallaði um ránið, áður en hún gaf skýrslu hjá lögreglu. Hún hafi því getað hagað framburði sínum samkvæmt því sem kom fram þar og einnig í fjölmiðlum sem skýrðu frá ráninu. Í skýrslu D hjá lögreglu komu strax fram atriði sem ekki verður séð að hafi komið fram opinberlega. Greindi hún meðal annars frá því að ákærði hafi tjáð sér að ránsmennirnir hafi notað reiðhjól við undanförina af vettvangi. Þessi framburður hennar var í samræmi við upplýsingar sem lögreglu höfðu borist á fyrstu dögum rannsóknarinnar og skráðar voru eftir vitninu C. Framburð sinn um móttöku peninganna gaf hún þrátt fyrir að hann gæti komið sök á hana sjálfa, en eins og fram kom í héraðsdómi var framburður hennar metinn trúverðugur.

Þegar allt framangreint er virt og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti er hafið yfir allan skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þann verknað sem hann er sakaður um í ákæru. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og heimfærslu brots ákærða til refsiákvæðis.

II.

Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann frá árinu 1995 fjórum sinnum hlotið dóm eða gengist undir sátt með greiðslu sektar fyrir fíkniefnalagabrot, síðast 15. desember 2003. Í september 1997 var hann dæmdur í fangelsi í fimm mánuði, skilorðsbundið í þrjú ár, fyrir þjófnað og nytjastuld. Þá var hann dæmdur til greiðslu sektar árið 1999 fyrir skjalafals.

Við ákvörðum refsingar er litið til þess að ákærði framdi ránið á ófyrirleitinn hátt í félagi við tvo aðra menn og voru þeir allir hettuklæddir. Hann beitti aðra stúlkuna ofbeldi með því að slá hana í höfuðið með slökkvitæki þannig að hún féll í götuna. Marðist hún á kinnbeini en hlaut ekki aðra líkamlega áverka. Ljóst er að ránið var fyrirfram skipulagt, meðal annars með það í huga að komast yfir mikil verðmæti og tryggja undankomu ræningjanna. Hefur ránsfengurinn, um sex milljónir króna, ekki komist til skila nema að litlu leyti. Verður þetta allt metið ákærða til refsiþyngingar, sbr. 1., 2., 6., 7. og 8. töluliði 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. mgr. sömu greinar. Ákærði á sér engar málsbætur. Verður refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um skaðabætur er staðfest um annað en vexti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt yfirliti um sakarkostnað frá lögreglustjóranum í Reykjavík 19. janúar 2004 nam sakarkostnaður þess embættis vegna upphaflegrar rannsóknar málsins 467.623 krónum. Er þar meðal annars kostnaður vegna DNA-rannsóknar. Í bréfi Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júní 2004 til Fangelsismálastofnunar ríkisins kemur fram að auk þessa kostnaðar hafi fallið til sakarkostnaður við meðferð málsins í héraði vegna þóknunar og málsvarnarlauna verjanda ákærða og annars kostnaðar. Verður ákærði dæmdur til að greiða 1/3 hluta kostnaðar, sem til féll við upphaflega rannsókn málsins, eða 155.874 krónur. Að öðru leyti verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakarkostnað, þar með talin þóknun og málsvarnarlaun verjanda.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar segir í dómsorði.

Það athugast að við gerð ágrips var án samráðs við verjanda felldur niður stór hluti málsgagna. Fengu Hæstiréttur og verjandinn þessi gögn fyrst í hendur skömmu fyrir málflutning. Er þetta í andstöðu við 2. mgr. 154. gr. laga nr. 19/1991 með síðari breytingum.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákærði greiði Sjóvá-Almennum tryggingum hf. 5.738.180 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. mars 2000 til 1. júní 2001 en með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 29. mars 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð um annað en sakarkostnað af upphaflegri rannsókn málsins, en af honum greiði ákærði 1/3 hluta, 155.874 krónur.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, R-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur.