453/2004

PE krafði PGR um bætur vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir er til ryskinga kom með aðilum á veitingahúsi. Hafði PGR verið sakfelldur vegna þessa í opinberu máli. Talið var að PGR bæri fébótaábyrgð á því tjóni sem hann olli PE með saknæmri háttsemi sinni umrætt sinn. Með vísan til þess að PE hefði átt upptök að því að líkamlegu ofbeldi var beitt í samskiptum aðila var talið rétt að hann bæri tjón sitt að 1/3 hluta sjálfur. Í málinu lágu fyrir tvær mismunandi matsgerðir um örorku PE, annars vegar frá einum lækni og hins vegar örorkunefnd. Munur á niðurstöðu matsgerðanna var rakinn til þess að í þeirri síðarnefndu væri tekið tillit til taugasálfræðilegra veikleika og sálfræðilegra vandamála PE sem talin væru stafa af höfuðáverka er hann hlaut af völdum PGR. Með vísan til þess að ekki væri í ljós leitt að þeir taugasálfræðilegu erfiðleikar sem PE virtist haldinn yrðu raktir til höfuðhöggs sem PGR veitti honum var matsgerð læknisins lögð til grundvallar. Var PGR gert að greiða PE 7.262.178 krónur að frádreginni þeirri greiðslu sem hann fékk greiddar samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 14. september 2004. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 27. október sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 16. nóvember 2004 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 18.933.394 krónur með 2% ársvöxtum frá 14. ágúst 1993 til 12. ágúst 2003 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags allt að frádregnum 3.100.000 krónum sem hann fékk greiddar 7. september 2001. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu krefur áfrýjandi stefnda um bætur vegna stórfellds líkamstjóns sem hann varð fyrir af völdum stefnda á veitingahúsi aðfaranótt 14. ágúst 1993. Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Vegna þessa var höfðað opinbert mál á hendur stefnda og var hann með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 1998 sakfelldur fyrir brot á 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum, en ákvörðun refsingar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þegar þetta gerðist var áfrýjandi tryggður slysatryggingu. Höfðaði hann mál á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og krafðist bóta úr slysatryggingunni. Með dómi Hæstaréttar 1. mars 2001, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 1047, var félagið sýknað af kröfu áfrýjanda. Samkvæmt forsendum dómsins var talið í ljós leitt að stefndi hafi í umrætt sinn ögrað áfrýjanda með orðum og áfrýjandi hafi í framhaldi af því greitt stefnda hnefahögg í höfuðið, sem stefndi hafi síðan svarað með því að slá stefnda í andlitið með glas í hendi. Verður þessi úrlausn um málsatvik lögð til grundvallar niðurstöðu í því máli sem hér er til umfjöllunar, sbr. 4. mgr 116. gr. laga nr. 91/1991, enda hefur ekki annað verið sannað við meðferð þessa máls fyrir dómi. Ber stefndi fébótaábyrgð á því tjóni sem hann samkvæmt framansögðu olli áfrýjanda með saknæmri háttsemi sinni umrætt sinn. Áfrýjandi á þó einnig nokkra sök á tjóni sínu enda átti hann upptökin að því að líkamlegu ofbeldi var beitt í samskiptum aðila og er rétt að hann beri tjón sitt að 1/3 hluta sjálfur.

II.

Ekki er tölulegur ágreiningur um kröfu stefnda um þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sem nemur 251.600 krónum. Verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 2/3 hluta þeirrar fjárhæðar eða 167.733 krónur.

Eins og rakið er í héraðsdómi liggja í málinu fyrir tvær matsgerðir um örorku áfrýjanda. Í mati B-kk-ef Ö-kk-ef læknis 2. maí 1995 var varanlegur miski áfrýjanda metinn 25 stig en varanleg örorka 40%. Í álitsgerð örorkunefndar 27. júní 2000 var varanlegur miski hans hins vegar metinn 35 stig en varanleg örorka 50%. Sýnist munur á niðurstöðu matsgerðanna fyrst og fremst verða rakinn til þess að í þeirri síðarnefndu, en ekki í þeirri fyrrnefndu, er tekið tillit til taugasálfræðilegra veikleika og sálfræðilegra vandamála áfrýjanda, sem talin eru stafa af höfuðáverka er hann hlaut af völdum stefnda. Í álitsgerð örorkunefndar er ekki að finna ítarlega umfjöllun um hugsanlegan heilaskaða áfrýjanda eða rökstuðning fyrir því að slíkur skaði verði rakinn til fyrrnefnds höfuðhöggs, en um þessi atriði er vísað til vottorðs J-kk-ef G. H-kk-ef sálfræðings 5. apríl 1998. Niðurstaða sálfræðingsins er sú að miklar líkur séu til þess að þeir taugasálfræðilegu veikleikar sem fram hafi komið við prófun áfrýjanda eigi rót sína að rekja að verulegu leyti til heilaáverka af völdum umrædds höfuðhöggs. Í framburði sínum fyrir héraðsdómi sagðist sálfræðingurinn hafa byggt niðurstöðu sína á frásögn áfrýjanda og taugasálfræðilegum prófum en engra upplýsinga hafa aflað um sjúkrasögu áfrýjanda eða stuðst við læknisfræðileg gögn. Hafa engin slík gögn verið lögð fram í málinu. Áfrýjandi hefur heldur ekki lagt fram upplýsingar um sjúkrasögu sína frá því að hið bótaskylda atvik átti sér stað þrátt fyrir áskorun stefnda í greinargerð fyrir héraðsdómi. Verður að fallast á það með héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að ekki sé í ljós leitt að þeir taugasálfræðilegu veikleikar sem áfrýjandi virðist haldinn verði raktir til höfuðhöggs þess er stefndi veitti honum. Að þessu athuguðu verður matsgerð B-kk-ef Ö-kk-ef lögð til grundvallar um stig varanlegs miska áfrýjanda og stefndi dæmdur til að greiða honum 908.389 krónur í bætur vegna varanlegs miska.

Með vísan til þess sem að framan er ritað og forsendna héraðsdóms verður matsgerð B-kk-ef Ö-kk-ef einnig lögð til grundvallar við mat á varanlegri örorku áfrýjanda. Áfrýjandi miðar kröfu sína vegna varalegrar örorku að mestu við greiðslur sem flugmálastjórn innti af hendi til hlutafélagsins Bjarkar frá ágúst 1992 til júlí 1993. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að miða ákvörðun bóta til handa áfrýjanda vegna varanlegrar örorku við framtaldar tekjur hans fyrir árin 1992 og 1993, en áfrýjandi féll við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti frá kröfu um að árslaun hans skyldu metin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Verður stefndi á grundvelli framanritaðs dæmdur til að greiða áfrýjanda 6.186.056 krónur í bætur vegna varanlegrar örorku.

Engin efni eru til að verða við kröfu stefnda um lækkun bóta með vísan til ákvæðis 24. gr. skaðabótalaga.

Áfrýjandi mun 7. september 2001 hafa fengið greiddar 3.100.000 krónur í bætur samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, í samræmi við ákvörðun bótanefndar 17. ágúst 2001. Áfrýjandi krefst þess að þessi greiðsla verði dregin frá fjárhæð þeirra bóta, sem ákveðnar eru, áður en til sakarskiptingar kemur til samræmis við dómvenju varðandi greiðslur frá þriðja manni. Markmið með umræddum lögum var að styrkja fjárhagslega stöðu brotaþola að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Samkvæmt athugasemdum með frumvarpi því er síðar varð að lögum nr. 69/1995 gildir sú meginregla að samræmi sé á milli kröfu tjónþola á hendur brotamanni og kröfu hans gagnvart ríkissjóði. Því til samræmis er ákvæði í 19. gr. þeirra þess efnis að greiði ríkissjóður bætur samkvæmt lögunum eignist hann rétt tjónþola gagnvart tjónvaldi sem nemur fjárhæð bótanna. Þessi sérstaða bóta samkvæmt lögum nr. 69/1995 veldur því að þrátt fyrir framangreinda dómvenju ber að draga umrædda greiðslu frá bótum til áfrýjanda eftir að tillit hefur verið tekið til sakarskiptingar.

Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 7.262.178 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum, eins og í dómsorði greinir, en að frádregnum 3.100.000 krónum er hann fékk greiddar úr ríkissjóði 7. september 2001.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Stefndi verður dæmdur til að greiða í ríkissjóð málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, P-kk-nf G-kk-nf R-kk-ef, greiði áfrýjanda, P-kk-þgf E-kk-þgf, 7.262.178 krónur með 2% ársvöxtum frá 14. ágúst 1993 til 12. ágúst 2003 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags allt að frádreginni greiðslu á 3.100.000 krónum 7. september 2001.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru óröskuð.

Stefndi greiði 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti er renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans 300.000 krónur.