74/2001

Til verksins notaði hann álstiga og háþrýstidælu, en gólfið í lestinni var hált af grút og vatni. Umræddur stigi var með gripflötum úr riffluðu harðplasti neðan á stigakjálkum og þeirrar gerðar að unnt var að festa saman tvo stigahluta og lengja hann. S stóð í miðjum stiganum, sem hann hafði reist upp við skemmri hlið lestarhólfsins, þegar stiginn rann undan honum þannig að hann féll niður og slasaðist. Hæstiréttur taldi að slysið yrði rakið til vanbúnaðar stigans, sem útgerðarmaður skipsins hafði lagt S til við verkið, enda hefðu gripfletir á stigakjálkunum ekki hentað við aðstæður í lestinni. Þá hefði mátt draga úr hálku á gólfi lestarinnar með því að setja á það málningu með hálkuvörn. Aftur á móti var S, sem hafði gegnt starfi stýrimanns um borð í skipinu samfellt um átta ára skeið, látinn bera tvo þriðju hluta tjóns síns sjálfur þar sem hann var þaulkunnugur öllum aðstæðum um borð og átti að bera skynbragð á hvort stiginn hentaði til verksins. Þá ákvað hann alla tilhögun við verk sitt sjálfur og gat óskað eftir manni til að halda við stigann eða gert gangskör að því að útvega hinn hluta stigans, þannig að unnt hefði verið að lengja hann og skorða að því búnu milli langhliða lestarhólfsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. febrúar 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 10.644.678 krónur með 2% ársvöxtum af 11.150.655 krónum frá 31. ágúst 1996 til 27. janúar 1997, af 11.600.978 krónum frá þeim degi til 15. apríl 1999, af 10.684.228 krónum frá þeim degi til 27. sama mánaðar, en af 10.644.678 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 1999. Frá þeim degi krefst áfrýjandi dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til 1. júli 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Verði vátryggingafélagi til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi varð fyrir slysi 31. ágúst 1996 við vinnu sína um borð í fiskiskipinu Oddeyrinni EA 210. Stefndi hafði eignast skipið fyrr á því sumri, en áfrýjandi hafði starfað á því frá árinu 1981, þar af samfellt sem stýrimaður frá 1988. Þegar áfrýjandi varð fyrir slysinu hafði skipið verið við loðnuveiðar og landað afla á Siglufirði, en síðan haldið til Akureyrar, þar sem 1. stýrimaður ásamt áfrýjanda, sem þá gegndi starfi 2. stýrimanns, og fleiri úr áhöfninni unnu við þrif á lestum þess. Áfrýjandi vann við að þrífa gólf og veggi í neðstu lest skipsins og var einn að störfum þar, en lestin var hólfuð niður á þverveginn. Lestarhólfið, þar sem áfrýjandi var við störf, var 160 til 190 cm breitt. Notaði hann álstiga og háþrýstidælu til verksins. Álstiginn var 275 cm langur og 42 cm breiður. Var hann þeirrar gerðar að unnt var að festa saman tvo stigahluta og lengja hann þannig í allt að 425 cm, en áfrýjandi mun aðeins hafa haft annan hluta hans til verksins. Gripfletir undir kjálkum stigans voru úr riffluðu harðplasti. Gólf lestarinnar, sem var steinsteypt, var málað, en málningin tekin að flagna af. Áfrýjandi hafði nýlega hafið verkið og stóð í miðjum stiganum, sem hann hafði reist upp við skemmri hlið lestarhólfsins bakborðsmegin, þegar stiginn rann undan honum þannig að hann féll á gólf lestarinnar og hlaut líkamstjón af. Slysið var tilkynnt lögreglu, sem gerði samdægurs skýrslu um það og tók ljósmyndir á vettvangi.

Áfrýjandi tilkynnti stefnda með bréfi 13. október 1997 að hann teldi stefnda bera skaðabótaábyrgð á tjóni sínu. Stefndi hafnaði bótaskyldu með bréfi 3. mars 1998. Áfrýjandi aflaði sér örorkumats hjá lækni 10. janúar 1999. Var þar komist að þeirri niðurstöðu að tímabundið atvinnutjón áfrýjanda væri 100% frá 31. ágúst 1996 til 27. janúar 1997. Teldist hann hafa verið rúmliggjandi í tvo mánuði eftir slysið, en veikur eftir það með fótaferð til 27. janúar 1997. Varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins var metinn 15% og varanleg örorka einnig 15%. Höfðaði áfrýjandi mál þetta til heimtu bóta vegna slyssins 1. nóvember 1999 og miðaði dómkröfu sína við framangreint mat. Stefndi vildi ekki una niðurstöðu matsins varðandi varanlegan miska og varanlega örorku og leitaði mats Örorkunefndar á þeim þáttum 7. janúar 2000. Í álitsgerð nefndarinnar 27. júní 2000 var varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins metinn 12%, en varanleg örorka 20%. Breytti áfrýjandi kröfu sinni til samræmis við þessa niðurstöðu og er ekki ágreiningur um fjárhæð hennar.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms leitaði áfrýjandi 27. janúar 2001 álits Vinnueftirlits ríkisins um orsakir framangreinds slyss. Hann hefur lagt fyrir Hæstarétt svar Vinnueftirlits ríkisins 2. febrúar sama árs við þessu erindi. Þá hafa aðilar að tilhlutan Hæstaréttar aflað skoðunar- og álitsgerðar G-kk-ef J-kk-ef verkfræðings 20. október 2001 um tiltekin atriði varðandi stigann, sem áfrýjandi notaði við verk sitt þegar slysið varð, sem og um nokkra aðra þætti, er tengjast aðstæðum á slysstað.

II.

Áfrýjandi vann við þrif á lest loðnuskips þegar slysið varð. Var gólfið í lestinni hált af grút og vatni. Til verksins lét stefndi áfrýjanda í té álstiga með gripflötum neðan á stigakjálkum úr riffluðu harðplasti. Í fyrrnefndri álitsgerð G-kk-ef J-kk-ef kemur fram að stiginn hafi hentað illa til nota við þessar aðstæður, þar sem hvorki voru festingar á honum né nægjanlegt grip í stigakjálkunum. Veiti gripfletir þessarar gerðar litla mótstöðu á hálu yfirborði. Séu til stigar með annars konar gripflötum á stigakjálkum, sem myndi mun meiri mótstöðu við þær aðstæður.

Stefndi heldur því fram að áfrýjandi hefði getað framkvæmt verkið án áhættu með því að reisa stigann upp við lengri hlið lestarhólfsins í stað skemmri hliðarinnar. Þar sem lestarhólfið sé tiltölulega mjótt hefði hann með því getað skorðað stigann á milli lengri hliða hólfsins og þannig tryggt að hann rynni ekki til þrátt fyrir hálku á gólfinu. Leggja verður til grundvallar að til verksins hafi áfrýjandi aðeins fengið annan hluta stigans, en hann var sem áður segir 275 cm að lengd. Samkvæmt álitsgerð G-kk-ef J-kk-ef hefði halli á svo stuttum stiga, sem stillt væri upp á milli lengri hliða hólfsins, orðið 46 til 55°. Slíkur halli er allt of mikill til að unnt hefði verið að vinna í stiganum með tryggum hætti, en í framlögðum leiðbeiningum Vinnueftirlits ríkisins er gert ráð fyrir því að við vinnu í stiga þurfi halli á honum að vera um 75°. Gat áfrýjandi því ekki tryggt stöðugleika stigans, sem honum var fenginn til verksins, með því að skorða hann á milli lengri hliða lestarhólfsins.

Að því virtu, sem að framan greinir, verður að rekja slysið til vanbúnaðar stigans, sem stefndi lagði áfrýjanda til við verk hans. Verður einnig í þessu sambandi að líta til þess, sem fram kemur í álitsgerð G-kk-ef J-kk-ef, að draga hefði mátt úr hálku á gólfi lestarinnar með því að setja á það málningu með hálkuvörn, en fyrir liggur að málning á gólfinu var nokkuð tekin að flagna. Samkvæmt þessu verður stefndi að bera skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

Við mat á sök verður þó einnig að líta til þáttar áfrýjanda. Hann var reyndur sjómaður og hafði gegnt starfi stýrimanns um borð í skipinu samfellt um átta ára skeið þegar slysið varð. Hann var því þaulkunnugur öllum aðstæðum um borð og einn af yfirmönnum skipsins. Stefndi hafði nýlega eignast skipið og bjó áfrýjandi yfir meiri þekkingu á aðstæðum um borð en fyrsti stýrimaður, sem hafði tekið við því starfi eftir eigendaskiptin. Kom fram í framburði fyrsta stýrimanns fyrir héraðsdómi að hann hafi litið svo á að áfrýjandi væri verkstjóri við þrifin ásamt sér og hefði hann leiðbeint öllum, sem við þau unnu, nema áfrýjanda. Áfrýjandi átti því að bera skynbragð á hvort stiginn, sem honum var fenginn, hentaði til verksins. Hann hafði stöðu til að hafna stiganum ef hann teldi svo ekki vera og neita að vinna verkið ella. Þá ákvað áfrýjandi alla tilhögun við verk sitt sjálfur. Hann hefði getað óskað eftir manni til að halda við stigann eða gert gangskör að því að útvega hinn hluta stigans, þannig að unnt hefði verið að lengja hann og skorða að því búnu á milli lengri hliða lestarhólfsins með viðunandi halla. Átti áfrýjandi því verulega sök á slysinu. Er að þessu gættu hæfilegt að hann beri sjálfur 2/3 hluta tjóns síns, en stefndi 1/3 hluta.

Eins og áður segir er ekki ágreiningur um fjárhæð kröfu áfrýjanda. Ber stefnda því að greiða honum 3.548.226 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Samherji hf., greiði áfrýjanda, S-kk-þgf Ó-kk-þgf Ó-kk-þgf, 3.548.226 krónur með 2% ársvöxtum af 3.716.885 krónum frá 31. ágúst 1996 til 27. janúar 1997, af 3.866.993 krónum frá þeim degi til 15. apríl 1999, af 3.561.409 krónum frá þeim degi til 27. sama mánaðar, en af 3.548.226 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 1999. Frá þeim degi greiðist dráttarvextir samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.