467/2007

J keypti opinn trébát af I ásamt veiðiheimildum. Söluverð var 900.000 krónur. Samkvæmt mati dómkvaddra manna voru veiðiheimildir bátsins 7.500.000 króna virði. I krafðist þess að kaupsamningi aðila yrði breytt þannig að kaupverð yrði í samræmi við markaðsverð hins selda eins og það var við gerð kaupsamnings. Reisti I kröfu sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar sagði að umræddur kaupsamningur væri á milli tveggja einstaklinga. Ekki væri á því byggt að I hefði á þeim tíma er kaupsamningur var gerður verið haldinn andlegum annmarka. Þá bæri að hafa í huga að um tvö ár liður frá sölunni þar til J var formlega krafinn um hærra verð fyrir hið selda auk þess sem framburður vitna styddu þá fullyrðingu J að I hefði verið gert ljóst fyrir kaupsamningsgerð að báturinn væri mun meira virði en kaupsamningurinn kvað á um. Þá lýsti vitni því að I og eiginkona hans hefðu í samtali við sig sagst vilja skipa málum á þennan veg. Þegar litið var til alls þessa var ekki fallist á með I að víkja bæri ákvæði kaupsamningsins til hliðar til hækkunar á kaupverði. Var J því sýknaður af kröfu I.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. september 2007. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara lækkunar á henni. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavextir, málsástæður og lagarök eru rakin í héraðsdómi, en málavextir eru í stuttu máli þeir að 22. nóvember 2003 keypti áfrýjandi af stefnda opinn trébát ásamt veiðiheimildum. Stefndi mun hafa látið smíða bátinn árið 1974, en lítið sem ekkert róið honum, en þó ætíð viðhaldið veiðiheimildum og greitt veiðileyfagjald. Áfrýjandi hafði hjálpað stefnda með bátinn, gert hann upp þar sem hann var í slæmu ásigkomulagi og leigt hann fyrir kaup og nýtt tæpa 6 sóknardaga af 21 sem bátnum var úthlutað á fiskveiðiárinu 2002/2003. Áfrýjandi sá um gerð kaupsamningsins, en vottar að honum voru eiginkonur málsaðila. Söluverð var 900.000 krónur. Í september 2003 var bátnum úthlutað 19 sóknardögum og fylgdu þeir við sölu bátsins. Samkvæmt mati dómkvaddra manna voru 19 sóknardagar 7.500.000 króna virði.

Stefndi hefur skýrt málatilbúnað sinn fyrir Hæstarétti þannig að skírskotun til þess að svikum og misneytingu hafi verið beitt við kaupsamningsgerð eigi ekki að líta á með öðrum hætti en til stuðnings sjónarmiðum um þá einu kröfu hans að kaupsamningi aðila verði breytt samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hafi samningurinn verið ósanngjarn vegna atvika við samningsgerð, en ekki sé byggt á forsendubresti vegna síðar tilkominna atvika. Hækka beri kaupverð í samræmi við markaðsverð hins selda eins og það var við gerð kaupsamnings og vísar stefndi um það til framangreindrar matsgerðar.

Eins og greinir í héraðsdómi heldur áfrýjandi því fram að vilji stefnda hafi staðið til þess að selja sér bátinn og því sem honum fylgdi á undirverði. Hann kvað stefnda fyrst hafa viljað selja bátinn fyrir 600.000 krónur, en áfrýjandi hafi ítrekað sagt stefnda að hann vildi greiða honum hærri fjárhæð. Að lokum hafi þeir ákveðið að verðið skyldi vera 900.000 krónur. Eins og rakið er í héraðsdómi skírskotar áfrýjandi meðal annars til þess að mikil samskipti hafi verið milli fjölskyldna stefnda og áfrýjanda gegnum árin og hafi hann aðstoðað stefnda og eiginkonu hans á ýmsan hátt. Meira síðustu ár eftir því sem aldur fór að færast yfir þau hjónin, sem verið hafi barnlaus.

II.

Samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við það mat skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Óumdeilt er að samningur sá sem um ræðir var afar hagfelldur áfrýjanda. Það leiðir þó ekki eitt og sér til þess að honum skuli vikið til hliðar þannig að hækka beri kaupverð, hafi vilji aðila á samningstíma staðið til að skipa málum með þeim hætti. Í þessu sambandi ber að líta til þess að af hálfu stefnda hefur því ekki verið haldið fram að hann hafi á þeim tíma er samningur var gerður á einhvern hátt verið haldinn andlegum annmörkum. Hins vegar eru aðilar sammála um að honum hafi verið farið að förlast er hann gaf skýrslu fyrir dómi. Við þá skýrslugjöf sagði stefndi að hann myndi ekki sérstaklega eftir því er hann seldi bátinn og þá ekki heldur hvor samningsaðila hafi stungið upp á kaupverði hans. Kvaðst hann heldur ekki muna hvenær hann hefði orðið óánægður með kaupverðið. Um ástæðu málsóknarinnar sagði hann: „Það breyttist svo mikið í lögunum gagnvart, það var alltaf að breytast.“

Vitnið B-kk-nf O-kk-nf, sem sagði eiginkonu stefnda vera „fósturömmu“ eiginkonu sinnar, kvaðst hafa hitt áfrýjanda í ágúst 2003 og hafi áfrýjandi þá sagt að ákveðið hefði verið að hann myndi kaupa bátinn af stefnda. Hafi áfrýjandi nefnt að hann teldi að kaupverð yrði um það bil 6.000.000 krónur. Vitnið kvaðst því hafa talið síðar að kaupverðið hefði verið á þeim nótum. Vitnið kvaðst einnig hafa rætt lítillega við stefnda þá um sumarið um verðmæti bátsins og þess sem honum fylgdi. Hann hafi sagt stefnda það vera um 7-8.000.000 krónur. Hafi stefndi jánkað því, en talað um söluverð bátsins yrði annað hvort 90.000 eða 900.000 krónur. Það hafi hins vegar ekki verið fyrr en „í kringum 2004“ sem stefndi hafi lýst yfir óánægju sinni með söluverðið. Vitnið kvaðst telja stefnda ekki hafa verið í stakk búinn til að gera kaupsamning við áfrýjanda á þeim tíma sem hann var gerður.

Vitnið Ó-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf, bróðir áfrýjanda, kvað sig og fjölskyldu sína hafa nytjað tún stefnda og eiginkonu hans í yfir 20 ár. Hann skýrði frá samgangi milli fjölskyldna stefnda og áfrýjanda. Vitnið lýsti því að einhverju sinni í kaffi við slátt hafi þau verið „að tala um það að þau væru búinn að láta J-kk-þf hafa bátinn og það væru nú einhverjir ekki ánægðir með það“. Við það tækifæri hafi eignkona stefnda látið þau orð falla að „þetta væri búið og svona ætlum við að hafa þetta.“ Vitnið kvaðst telja að þegar samtal þetta átti sér stað hafi stefndi verið við góða heilsu.

III.

Umræddur kaupsamningur er á milli tveggja einstaklinga. Hann er ekki flókinn að efni til og má fallast á með stefnda að hann hefði að ósekju mátt vera ítarlegri. Þar er hið selda þó tilgreint sem „smábátur með sóknardaga“ og jafnframt kaupverð. Auk samningsaðila rituðu undir kaupsamninginn eiginkonur þeirra sem vottar. Hvorug þeirra gaf þó skýrslu fyrir dómi. Einnig er frásögn stefnda fyrir dómi um málsatvik ekki skýr. Þá er ekki á því byggt að stefndi hafi á þeim tíma er kaupsamningur var gerður verið haldinn andlegum annmarka en því verið lýst yfir af hans hálfu að heilsu hans hafi hrakað frá kaupsamningsgerð. Ber einnig að hafa í huga í þessu sambandi að um tvö ár liðu frá sölunni þar til áfrýjandi var formlega krafinn um hærra verð fyrir hið selda. Auk þess styður framburður vitna þá fullyrðingu áfrýjanda um að stefnda hafi verið gert ljóst fyrir kaupsamningsgerð að hið selda var mun meira virði en kaupsamningurinn kvað á um. Þá lýsti bróðir áfrýjanda, Ó-kk-nf D-kk-nf, því að stefndi og eiginkona hans hafi í samtali við sig sagst vilja skipa málum á þennan veg. Þegar litið er til alls þessa verður ekki fallist á með stefnda að víkja beri ákvæðum kaupsamningsins til hliðar og til hækkunar á kaupverði. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda.

Rétt þykir að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnda, I-kk-ef G. J-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.