147/2003

Í héraðsdómi, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var M fengin forsjá beggja barna málsaðila. Byggðist niðurstaðan meðal annars á matsgerð dómkvadds matsmanns. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms aflaði K einhliða álits sérfræðings um álitaefnið og lagði fyrir Hæstarétt. Var talið að þótt vissar ályktanir héraðsdóms um atriði, sem vörðuðu heilsufar K, kynnu að virtu fyrrnefndu áliti sérfræðingsins að orka tvímælis, fengi það ekki breytt þeirri heildarniðurstöðu um forsjá barnanna, sem þar væri komist að með ítarlegum rökum. Niðurstaða héraðsdóms var því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. apríl 2003. Hún krefst þess aðallega að sér verði dæmd forsjá beggja barna aðilanna, Y og X, en til vara forsjá síðarnefnda barnsins. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi gengu aðilar málsins í hjúskap 1993 og fæddust áðurnefnd börn þeirra á árunum 1995 og 1997. Stefndi flutti af heimilinu 21. júní 2002 og tók börnin með sér, en mál þetta höfðaði hann 22. sama mánaðar til að fá sér dæmda forsjá þeirra. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi var tekin ákvörðun 5. júlí 2002 um að stefndi skyldi fara með forsjá barnanna til bráðabirgða. Þá kvaddi héraðsdómari Á-kvk-þf S-kvk-þf sálfræðing til að gera sérfræðilega álitsgerð um persónulega eiginleika og hagi aðilanna, tengsl þeirra við börn sín og hæfni þeirra sem uppalenda. Álitsgerð sálfræðingsins var lögð fram á dómþingi 5. desember 2002.

Áfrýjandi hefur meðal annars lagt fram í Hæstarétti greinargerð T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis frá 16. maí 2003, en í henni kemur fram að hann hafi að tilhlutan lögmanns áfrýjanda átt fjögur viðtöl við áfrýjanda eftir uppkvaðningu héraðsdóms, ásamt því að kynna sér nákvæmlega áðurnefnda álitsgerð Á-kvk-ef S-kvk-ef og forsendur hins áfrýjaða dóms. Í niðurstöðum þessarar greinargerðar lætur læknirinn það álit uppi að áfrýjandi sé viðkvæm og næm, börn aðilanna séu henni mjög kær og hún virðist vera í traustu sambandi við fjölskyldu sína, sem hún fái stuðning frá. Harkalegar aðgerðir stefnda, þegar hann tók börnin af heimili þeirra, hafi haft mikil áhrif á áfrýjanda. Þrátt fyrir mikið andstreymi hafi hún náð sér vel á strik og sé komin í fasta vinnu. Telur læknirinn að niðurstöður sálfræðiprófa séu oftúlkaðar í hinum áfrýjaða dómi, en slík próf geti ekki, þótt þau séu vandlega gerð eins og í þessu tilviki, staðið ein án þess að jafnframt sé gert svokallað klínískt mat á viðkomandi einstaklingum. Hafi ekkert annað komið fram í viðtölum hans við áfrýjanda en að hún sé mjög vel hæf til að fara með forsjá barnanna, en um það sé hann sammála áliti fyrrnefnds sálfræðings. Að tilhlutan áfrýjanda kom læknirinn fyrir héraðsdóm 20. október 2003 og staðfesti þar greinargerð þessa, auk þess að svara frekari spurningum, sem bornar voru fram af hálfu aðilanna.

Greinargerð sú, sem að framan getur, var unnin af sérfræðingi, sem ekki var kvaddur til þess verks af dómara, heldur fenginn til þess af öðrum aðila málsins. Eins og ráðið verður af áðursögðu átti læknirinn viðtöl við áfrýjanda í tengslum við þetta, en hvorki við stefnda né börn aðilanna, og virðist hann aðeins hafa haft undir höndum hluta af gögnum málsins. Verður að meta gildi þessarar greinargerðar, sem að auki tekur ekki til allra þátta í álitsgerð Á-kvk-ef S-kvk-ef, með tilliti til alls þessa.

Héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, tók við aðalmeðferð málsins meðal annars umfangsmiklar skýrslur af báðum aðilum þess og sálfræðingnum, sem dómkvaddur hafði verið til álitsgerðar samkvæmt áðursögðu. Þótt vissar ályktanir dómsins um atriði, sem varða heilsufar áfrýjanda, kunni að virtri fyrrnefndri greinargerð T-kk-ef Z-kk-ef að orka tvímælis, fær það ekki breytt þeirri heildarniðurstöðu um forsjá barnanna, sem þar var komist að með ítarlegum rökum. Með þessum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur með vísan til forsendna hans.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, K, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.