62/2001

Á var ákærður fyrir manndráp með því að hafa ýtt ÁP yfir handrið á 10. hæð fjölbýlishúss með þeim afleiðingum að hún féll fram af svölunum og lést af völdum mikilla áverka er hún hlaut, er hún lenti á steinstétt. Að virtum gögnum málsins og nokkrum sérstaklega tilteknum atriðum taldi Hæstiréttur það vera hafið yfir skynsamlegan vafa, að Á hefði banað ÁP. Þau hefðu bæði verið verulega ölvuð og hefði atlaga Á að stúlkunni í kjölfar samfara, sem rofnar voru eftir hennar kröfu, og svívirðinga af hans hálfu verið snörp og aflmikil, en hún hefði ekki haft svigrúm eða getu til að verjast henni. Þótti ljóst af álitsgerðum dómkvaddra matsmanna, að Á hefði þurft að fylgja hrindingu sinni eftir með verulegum krafti. Var talið fullvíst, að það hefði hann einmitt gert. Bent var á, að Á væri einn til frásagnar um síðustu atvikin, er leiddu ÁP til dauða. Héraðsdómur hefði ekki talið framburð hans um þau fá staðist og ekki væri efni til að ætla, að mat á sönnunargildi munnlegs framburðar Á fyrir dómi væri rangt svo að einhverju skipti um úrslit málsins. Var talið, að Á hefði hlotið að vera ljóst, að svo ofsafengin atlaga við jafn hættulegar aðstæður og raun var á myndi óhjákvæmilega leiða til dauða ÁP. Var hann sakfelldur og refsing hans ákveðin 16 ára fangelsi. Á var jafnframt dæmdur til að greiða foreldrum ÁP miskabætur og bætur vegna útfararkostnaðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. febrúar 2001 að tilhlutan ákærða. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar á sakfellingu, þyngingar á refsingu og greiðslu skaðabóta, eins og í ákæru greinir. Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins og verði öllum einkaréttarlegum kröfum vísað frá dómi.

Dómarar Hæstaréttar gengu á vettvang 11. júní 2001 ásamt ríkissaksóknara og skipuðum verjanda ákærða.

I.

Ákærða er gefið að sök manndráp með því að hafa að morgni laugardagsins 27. maí 2000 ýtt Á-kvk-þgf P-kvk-þgf K-kvk-þgf yfir 119 cm hátt handrið á svölum á 10. hæð fjölbýlishússins við Engihjalla 9 í Kópavogi með þeim afleiðingum, að hún féll fram af svölunum og lést af völdum mikilla áverka, sem hún hlaut, er hún lenti á steinstétt við bakdyrainngang hússins.

Í héraðsdómi er gerð ítarleg grein fyrir málavöxtum og framburði ákærða og vitna. Þar er jafnframt greint frá álitsgerð dr. Þ-kk-ef V-kk-ef prófessors í eðlisfræði, sem dómkvaddur var til að láta í té álit um eðlisfræðilega þætti í falli hinnar látnu. Þar kom fram, að fallið hafi tekið um 2,3 sekúndur og að láréttur hraði stúlkunnar hefði verið um það bil 1,6 - 1,8 m/s. Kvað hann þann hraða ekki nógu mikinn til þess, að hún hefði á einhvern hátt spyrnt sér af afli og vilja fram af svölunum með fótunum. Hún hefði ekki heldur látið sig falla sem næst lóðrétt niður með húsinu, eins og stundum komi fyrir í sjálfsvígum. Hins vegar kæmi hraðinn vel heim við það, að einhvers konar handalögmál, stympingar eða spyrna með höndum hefði orðið til þess, að hún féll. Meðal annars þyrfti að gera ráð fyrir því, að stúlkan kynni sjálf að hafa ýtt sér ósjálfrátt með höndum frá húsinu, eftir að hún var byrjuð að falla. Matsmaðurinn taldi einnig hugsanlegt, að hinni látnu hefði verið kastað yfir handriðið með takmörkuðum krafti eða hún látin falla niður. Hann taldi það ekki fá staðist, með hliðsjón af lögmálum eðlisfræðinnar og fyrirliggjandi upplýsingum, að hinni látnu hefði verið ýtt fram af handriðinu með svonefndri einfaldri hrindingu.

Eftir uppsögu héraðsdóms óskaði ákærði þess, að dómkvaddur yrði matsmaður til að gefa skriflegt og rökstutt álit um tilteknar spurningar. Héraðsdómur synjaði beiðninni með úrskurði 6. apríl 2001, sem kærður var til Hæstaréttar. Í dómi Hæstaréttar 27. sama mánaðar var talið, að í ljósi þeirra afdrifaríku afleiðinga, sem niðurstaða slíks mats kynni að geta haft, yrði ákærða ekki meinað að leita álits fleiri kunnáttumanna. Var lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn til að veita svör við þremur spurningum í matsbeiðni ákærða. Álitsgerð hinna dómkvöddu matsmanna, þeirra Þ-kk-ef I. S-kk-ef prófessors í eðlisfræði og S-kk-ef B. S-kk-ef prófessors í lífeðlisfræði, hefur verið lögð fyrir Hæstarétt. Fyrsta spurningin laut að því, hvort matsmenn væru sammála áliti dr. Þ-kk-ef V-kk-ef um það, að lárétt hröðun hinnar látnu, 1,6 - 1,8 m/s, kæmi heim og saman við það, að beitt hafi verið höndum, annaðhvort að stúlkunni hafi verið ýtt eða hún ýtt sér sjálf frá húsinu og hvort ekki hafi getað verið um að ræða meðvitaða fótspyrnu með afli miðað við fjarlægð hennar frá húsinu. Samkvæmt áðurnefndum dómi Hæstaréttar varð þessi spurning borin undir matsmennina sem yfirmatsmenn. Síðari spurningarnar tvær voru hins vegar lagðar fyrir kunnáttumennina sem matsmenn. Önnur þeirra var á þá leið, hvort unnt væri út frá eðlisfræðilegri þekkingu einni saman að álykta, hvort væri líklegra, að stúlkunni hafi verið ýtt eða kastað af svölunum af öðrum eða hún hafi sjálf ýtt sér með handafli frá svölunum eða notað til þess eigin krafta með öðrum hætti. Síðasta spurningin var um það, hvort unnt væri að útiloka á grundvelli eðlisfræðilegrar þekkingar, að stúlkan hafi með eigin handafli eða með eigin kröftum ýtt sér frá svölunum og þannig fengið þá láréttu hröðun, sem þurft hafi til þess, að hún lenti á þeim stað, sem raun var á.

Í svari matsmannanna við fyrstu spurningunni kemur fram, að þeir telji eðlisfræðilega útreikninga dr. Þ-kk-ef V-kk-ef vel gerða. Þrjár forsendur, sem geti haft veruleg áhrif á eðlisfræðilega framvindu atviksins, komi þó ekki fram í álitsgerðinni. Í fyrsta lagi séu líkur á, að hin látna hafi lent utan í húsinu í fallinu. Hafi hún gert það, breyti það verulega eðlisfræðilegum forsendum á mati á láréttum hraða hennar og lendingarstað miðað við upphafsstað. Í öðru lagi hafi hin látna lent á hallandi steinsteyptri stétt, sem leitt hafi til þess, að hún hafi orðið fyrir láréttum krafti samsíða hallanum, þegar hún lenti. Lendingarstaður geti því hafa verið einungis um 3 metrar frá svalavegg, en í matsgerð dr. Þ-kk-ef V-kk-ef var gert ráð fyrir, að fjarlægðin hafi verið 4,3 metrar. Í þriðja lagi bendi krufningarskýrsla sterklega til þess, að hin látna geti hafa lent með fætur á undan og síðan skollið niður á vinstri hliðina. Miðað við þessar forsendur er niðurstaða matsmannanna sú, að láréttur upphafshraði stúlkunnar geti hafa verið tiltölulega lítill, hann breyst við snertingu við húsið og hún snúist og runnið til við lendingu á hallandi stéttinni. Einnig sé hugsanlegt, að lárétti upphafshraðinn hafi verið meiri eða allt að 1,7 m/s og hún hafi ekki snert húsið á leiðinni niður. Álíta matsmennirnir, að ekki sé unnt að ákvarða, hvort lárétta hröðunin hafi verið fengin með höndum eða fótum. Taka þeir undir, að mjög ólíklegt sé, að spyrnt hafi verið með fótum með miklu afli, því að þá hefði hún lent lengra frá húsinu, en hins vegar sé mjög auðvelt að spyrna með minna afli með fótum og fá þannig þá hröðun, sem hér um ræði. Höndum gæti einnig hafa verið beitt og sama niðurstaða fengist. Telja þeir sig þó ekki geta ályktað, að höndum frekar en fótum hafi verið beitt. Annarri spurningunni svara matsmennirnir á þá leið, að ekki sé unnt út frá eðlisfræðilegri þekkingu að álykta, hvort sé líklegra, að hinni látnu hafi verið kastað af svölunum af öðrum eða hún komið sér sjálf fram af. Þyngdarpunktur hennar hafi verið um það bil 20 cm neðan við brún handriðsins og því hafi þurft að ýta mjög kröftuglega og ofarlega á líkama hennar til að þyngdarpunktur hennar færðist upp fyrir brún handriðsins. Aðstæður virðist gera það kleift, að ýtt hafi verið svo kröftuglega, að stúlkan hafi farið yfir handriðið. Með vísan til svara við fyrri spurningunum töldu matsmennirnir í svari við þeirri þriðju, að ekki væri unnt að útiloka, að hin látna hafi ýtt sér frá svölunum með eigin handafli eða með eigin kröftum og fengið á þann hátt þann lárétta hraða, sem þurft hafi til þess, að hún lenti á þeim stað, sem raun var á.

Í þinghaldi í Héraðsdómi Reykjaness 11. júní 2001 var skýrsla tekin af matsmönnunum í síma samkvæmt heimild í 3. mgr. 49. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. lög nr. 36/1999, en þeir voru báðir erlendis. Í svörum Þ-kk-ef I. S-kk-ef kom meðal annars fram, að hann teldi fall Á-kvk-ef P-kvk-ef af svölunum hafa „stafað af annað hvort eða hvort tveggja hrindingu með afli sem lyfti og eða þá afli hennar með vilja og við getum ekki gert upp á milli þessara tveggja.” Um orðalagið í matsgerðinni „þarf því að ýta mjög kröftuglega og ofarlega á líkama stúlkunnar” sagði S-kk-nf B. S-kk-nf, að það hefði þurft að ýta það kröftuglega, að þyngdarpunkturinn hefði færst upp fyrir handriðið, „hann þarf sem sagt að fylgja, driftinni, það þarf að ýta og fylgja því vel eftir þannig að stúlkan halli fram yfir handriðið þannig að þyngdarpunktur hennar fari upp fyrir brún handriðsins.”

II.

Eins og fram kemur í héraðsdómi og gögnum málsins var ákærði í fyrstu tregur til að tjá sig um atburði að Engihjalla 9 í Kópavogi umræddan morgun. Hann sagði þó í annarri yfirheyrslu hjá lögreglu þremur dögum síðar, að hann hefði átt „sök á því, að stúlkan féll fram af.” Við síðari yfirheyrslur hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi lýsti ákærði því, að hann hefði hrint Á-kvk-þgf P-kvk-þgf og í framhaldi þess séð hana falla niður af svölunum. Hann hafi jafnframt séð hana lenda á stéttinni fyrir neðan. Hjá lögreglu sagði ákærði, að hann hefði staðið á sama stað, þegar hann hrinti henni og sá hana falla fram af, en svo hafi hann stigið fram og séð hana lenda. Samkvæmt gögnum málsins er einn og hálfur metri frá þeim stað að svalahandriðinu. Fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði hafa talið sig eiga sök á láti stúlkunnar með því að hrinda henni, þangað til hann sá ljósmyndir hjá lögreglu 6. júní 2000, en þær sýndu stúlku af sömu hæð og hin látna við svalahandriðið. Þá hafi hann séð, að „það væri ekki hægt, mjög lítill möguleiki á því.” Hann kvaðst jafnframt vera í algjörum vafa um það, að hún hafi fallið yfir handriðið við þessa hrindingu.

Ákærði sagði fyrir lögreglu og héraðsdómi, að tilgangur sinn með því að fara með Á-kvk-þgf P-kvk-þgf að Engihjalla 9 hafi verið sá að halda áfram drykkju og sofa hjá stúlkunni. Þau hafi haft samfarir á stigaganginum við svalirnar á 10. hæð með samþykki hennar, en hún hafi þó fljótlega viljað hætta þeim til að fá eiturlyf. Hann hafi þá staðið upp og úthúðað henni og ætlað að fara í burtu. Áður hafði hann rifið nærbuxur af stúlkunni og fundust þær tættar í vasa hans við handtöku. Hann gaf ekki aðra skýringu á því en að um hefði verið að ræða „harkalegt kynlíf.” Þá kemur fram í gögnum málsins, að Á-kvk-nf P-kvk-nf hafi verið með 4x1 cm langan áverka aftarlega á vinstri skapabarmi, sem ekki er líklegt, að verði rakinn til falls hennar. Eins og mál þetta liggur fyrir hefur það hins vegar úrslitaþýðingu í málinu, hver voru í raun samskipti þeirra í kjölfarið.

Svo sem greinir í héraðsdómi voru smekkbuxur vafðar um ökkla og kálfa Á-kvk-ef P-kvk-ef, þegar lík hennar fannst. Í krufningarskýrslu G-kk-ef G-kk-ef prófessors kemur fram það álit, að þær hafi verið þannig dregnar niður, er konan lenti á jörðinni, því að þær hafi fallið fremur þétt að fótleggjum hennar. Undir þetta tók Þ-kk-nf I. S-kk-nf prófessor í áðurnefndu þinghaldi. Þá voru hliðartölur á buxunum aðhnepptar. Ljósmyndir af Á-kvk-þgf P-kvk-þgf, sem teknar voru kvöldið áður, virðast gefa til kynna, að buxurnar hafi fallið nokkuð þétt að líkama hennar ofan við mjaðmir. Verður að taka undir það mat héraðsdóms, að afar ólíklegt sé, þrátt fyrir frásögn ákærða, að buxurnar hafi verið um mitti hennar, þegar hún féll fram af svölunum.

Í vörn ákærða hefur verið látið að því liggja, að Á-kvk-nf P-kvk-nf hafi grandað sér, þegar ákærði hafði hrint henni frá sér á svölunum. Ekkert í gögnum málsins rennir í raun stoðum undir þessa kenningu. Ákærði sagði bæði fyrir lögreglu og dómi, að hann hefði ekki séð hana stíga upp á steypta kantinn undir handriðinu eða gera nokkuð til að koma sér sjálf yfir það. Haldlaust er að vísa til einhverra orða hennar um slíka ætlun, sem kunna að hafa fallið áður fyrr. Fyrir liggur, að hún átti í baráttu við áfengi og fíkniefni en jafnframt, að hún hafði hug á að sigrast á þeim vanda og átti vísa frekari vistun á meðferðarstofnun eftir helgina. Það er hins vegar fjarstæðukennt, að stúlkan hafi á þessum tíma og við þessar aðstæður, þegar hún var grátt leikin af ákærða, tekið afdráttarlausa ákvörðun um að ráða sér bana. Verður ekki lagt til grundvallar dómi, að svo hafi verið.

Ákærði lýsti því hjá lögreglu og fyrir dómi, að hann hefði ekkert aðhafst, eftir að hann sá Á-kvk-þf P-kvk-þf lenda á stéttinni, heldur haldið beint til hálfsystur sinnar á jarðhæð hússins. Þar strunsaði hann inn að hennar sögn, stjarfur og með öllu ólíkur sér frá því fyrr um morguninn og lagðist þegar til svefns. Þegar lögreglumenn voru komnir á vettvang og höfðu handtekið ákærða hafði hann uppi hótanir um að vinna þeim og börnum þeirra mein, þegar hann losnaði úr fangelsi eftir 15 til 20 ár eftir þann verknað, sem hann hefði framið. Við mat á þýðingu þessa framferðis ákærða verður að líta til þeirrar staðhæfingar hans, sem að framan er rakin, að hann hafi í fyrstu talið sig eiga sök á falli stúlkunnar en síðar séð, að það væri miklum vafa bundið.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti lagði verjandi ákærða ríka áherslu á, að hvorki ákærði né hin látna hefðu borið sérstök merki þess, að til átaka hefði komið á ögurstund samskipta þeirra. Samkvæmt krufningarskýrslu og framburði G-kk-ef G-kk-ef prófessors fyrir héraðsdómi virðast aðrir áverkar en hlutust af fallinu hafa verið óverulegir. Ekki verður þó fallist á, að þetta hafi sérstaka þýðingu í málinu. Veruleg líkindi eru fyrir því, að átök milli ákærða og stúlkunnar hafi orðið með þeim hætti, að þau hafi ekki borið þeirra sérstök merki, enda hljóta átökin þá með hliðsjón af framburði ákærða sjálfs af hafa tekið afar skamman tíma. Í því efni er þess jafnframt að gæta, að einungis einn íbúa Engihjalla 9 varð á þessum tíma var við einhver hljóð, en hann kvaðst fyrir dómi hafa heyrt einhvern hrópa eitthvað og ekkert meira og taldi það hafa verið unglingspilt að rífast við einhvern.

Fram er komið, að ákærði var 181 cm að hæð og 65 kg að þyngd. Á-kvk-nf P-kvk-nf var tæplega 170 cm há, en ekki liggja fyrir skýrar upplýsingar um þyngd hennar. Samkvæmt krufningarskýrslu G-kk-ef G-kk-ef var hún grannvaxin og líkamsbygging hennar fremur fíngerð.

III.

Þegar virt eru í heild gögn málsins og sérstaklega þau atriði, sem reifuð hafa verið, þykir það vera hafið yfir skynsamlegan vafa, að ákærði hafi banað Á-kvk-þgf P-kvk-þgf K-kvk-þgf að morgni laugardagsins 27. maí 2000 með því að koma henni fram af svölum 10. hæðar Engihjalla 9. Þau voru bæði verulega ölvuð og hefur atlaga hans að stúlkunni í kjölfar samfara, sem rofnar voru eftir hennar kröfu, og svívirðinga af hans hálfu verið snörp og aflmikil, en hún hefur ekki haft svigrúm eða getu til að verjast henni. Það er ljóst af álitsgerðum dómkvaddra matsmanna, að ákærði hefur þurft að fylgja hrindingu sinni eftir með verulegum krafti. Telja verður fullvíst, að það hafi hann einmitt gert. Í þessu sambandi ber að hafa í huga, að ákærði var einn til frásagnar um síðustu atvikin, er leiddu til dauða Á-kvk-ef P-kvk-ef. Héraðsdómur telur, að framburður hans um þau fái ekki staðist. Í því felst það mat dómsins, að framburður hans hafi verið ótrúverðugur. Eru ekki efni til að ætla, að þetta mat á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða fyrir dómi sé rangt, svo að einhverju skipti um úrslit málsins, sbr. 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, sbr. lög nr. 37/1994.

Ákærða hlaut að vera ljóst, að svo ofsafengin atlaga við jafn hættulegar aðstæður og raun var á myndi óhjákvæmilega leiða til dauða Á-kvk-ef P-kvk-ef. Hefur hann því orðið sekur um háttsemi, sem er réttilega færð undir 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Fallist er á það mat héraðsdóms, að ekki sé ástæða til að efast um sakhæfi ákærða. Sakarferill hans, sem rakinn er í héraðsdómi, skiptir ekki máli við ákvörðun refsingar. Ákærði á sér engar málsbætur. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 16 ár. Rétt er, að óslitið gæsluvarðhald ákærða frá 28. maí 2000 komi með fullri dagatölu til frádráttar refsingunni, sbr. 76. gr. almennra hegningarlaga.

IV.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er fallist á, að foreldrar Á-kvk-ef P-kvk-ef eigi báðir rétt til miskabóta samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Þykja þær hæfilega ákveðnar 800.000 krónur til hvors um sig. Þá á faðir hinnar látnu jafnframt rétt á bótum vegna útfararkostnaðar, sbr. 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga. Af hálfu ákærða hafa ekki verið bornar brigður á tölulega framsetningu kröfunnar og verður hún að fullu tekin til greina með 538.670 krónum. Um vexti mælir í dómsorði.

Ákvörðun héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað sakarinnar, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Á-kk-nf I-kk-nf Á-kk-nf, sæti fangelsi í 16 ár og komi óslitin gæsluvarðhaldsvist hans frá 28. maí 2000 refsingu til frádráttar.

Ákærði greiði G-kvk-þgf B-x-x 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27. maí 2000 til 5. febrúar 2001 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði K-kk-þgf H-kk-þgf 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga frá 27. maí 2000 til 5. febrúar 2001 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði ákærði K-kk-nf jafnframt 538.670 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga af 413.670 krónum frá 1. júlí 2000 til 5. febrúar 2001 en með dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.