344/2006

H krafðist í máli gegn SI og ST viðurkenningar á rétti sínum til að skipta fasteigninni S á þann hátt að eignarhluti hennar, sem fólst í tveimur landspildum sem voru afmarkaðar með nánar tilgreindum hnitum, yrði sérgreindur og skráður sérstaklega. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti breytti H kröfugerð sinni til samræmis við loftmynd, sem sýndi mörk spildnanna, og tilgreindi hnit á hornpunktum að nokkru önnur en miðað hafði verið við fram að því. Ekki var talið að H gæti breytt kröfugerð sinni að þessu leyti þar sem samþykki SI og ST lá ekki fyrir. Hins vegar var talið að innan kröfugerðar hennar rúmaðist krafa um að viðurkenndur yrði réttur hennar til að fá fasteigninni skipt með þeim hætti að hún fengi aftur spildurnar tvær, sem hún hafði lagt til sameignarinnar, án þess að þær væru nánar afmarkaðar og var sú krafa talin nægilega ljós til að fella mætti efnisdóm á hana. Vísað var til þess að samkvæmt meginreglu eignaréttar, sem eigi stoð í ákvæðum 20. kapítula kaupabálks Jónsbókar, geti einn sameigenda krafist slita á sérstakri sameign til þess að hver þeirra fái hluta af henni í samræmi við eignarhlutfall sitt, enda sé hún skiptanleg, skiptum verði komið við án þess að það leiði til tjóns að þarflausu og það stangist hvorki á við lög né samning, sem eignina varði. Talið var að þessi skilyrði væru uppfyllt og var krafa H í fyrrgreindri mynd því tekin til greina. H krafðist jafnframt sýknu af kröfum SI og ST um viðurkenningu á rétti þeirra til lífstíðarábúðar á eignarhluta hennar í fasteigninni og forkaupsrétti að honum. Þegar af þeirri ástæðu að SI og ST höfðu ekki hnekkt staðhæfingu H, sem studd var gögnum, um að þau hefðu ekki að minnsta kosti eftir 1991 notað eignina til búrekstrar eða annars atvinnurekstrar á sviði landbúnaðar var ekki talið að þau gætu reist rétt til ábúðar á eignarhluta H á 6. gr. áðurgildandi ábúðarlaga nr. 64/1976. Voru heldur ekki skilyrði til að fallast á kröfu SI og ST um viðurkenningu á forkaupsrétti þar sem hún var eingöngu reist á því að þau nytu hans sem ábúendur samkvæmt 2. mgr. 30. gr. áðurgildandi jarðalaga nr. 65/1976.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júní 2006. Hún krefst þess að viðurkenndur verði réttur hennar til að skipta býlinu Straumnesi í Aðaldælahreppi með því að sérgreina og sérskrá eignarhluta sinn í því, en hann myndi tvær landspildur, sem afmarkist með nánar tilgreindum hnitum. Þá krefst áfrýjandi sýknu af kröfum stefndu um viðurkenningu á rétti þeirra til lífstíðarábúðar á býlinu og forkaupsrétti að eignarhluta áfrýjanda í því. Loks krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins fékk áfrýjandi, sem er fædd 1955, eignarhluta afa síns, Ó-kk-ef J-kk-ef, í jörðinni Nesi í Aðaldælahreppi að gjöf með bréfi 28. janúar 1963, en samkvæmt því var um að ræða þriðjung jarðarinnar ásamt tilheyrandi veiðirétti. Faðir áfrýjanda, J-kk-nf Ó-kk-nf, gerði fyrir hennar hönd 22. ágúst 1966 leigusamning um þennan eignarhluta við stefnda S-kk-þf S-kk-þf til sex ára frá 14. maí á því ári að telja. Í samningnum sagði meðal annars að „landsnytjar allar og hlunnindi fylgja jarðarpartinum og skal leigan að öðru leyti fara eftir gildandi ábúðarlögum.“ Samið var um árlegt leigugjald að fjárhæð 23.000 krónur og skyldi „útlagður kostnaður við fiskirækt“ dragast frá því, en það átti að haldast óbreytt „út samningstímann.“ Frá þessu yrði þó vikið ef laxveiðiréttindi jarðanna Ness og Árness yrðu leigð út gegn vísitölubundnu endurgjaldi, en þá skyldi „jarðarafgjaldið“ breytast í samræmi við þá vísitölu.

Fyrir liggur í málinu að 18. september 1972 var lokið landskiptum „hinnar fornu Nes-jarðar í Aðaldælahreppi“, sem landareign áfrýjanda átti undir, og kom áðurnefndur J-kk-nf Ó-kk-nf fram fyrir hennar hönd við þau. Við landskiptin voru meðal annars lögð til grundvallar sammæli eigendanna um að árbakkar yrðu áfram óskiptir ásamt 20 m breiðri spildu meðfram Laxá að vestan og austan. Niðurstöður landskiptanna urðu í meginatriðum þær að nyrst í landinu vestan Laxár að merkjum við Jarlsstaði yrði jörðin Nes, en sunnan við nánar tilgreind merki kæmi síðan jörðin Laxárnes og því næst Árnes, sem nýbýlið Álftanes hefði verið byggt úr á um 6 hektara spildu með tilteknum merkjum. Syðst í landinu að mörkum hinnar fornu Nesjarðar og Hólmavaðs var loks „jarðarhluti H-kvk-ef J-kvk-ef“ með nánar tilgreindum merkjum. Austan Laxár kom til skipta land hinnar fornu Nesjarðar, sem kallaðist heiði í landskiptagerðinni og var talið um 450 hektarar að stærð. Skiptingu landsins var ekki lýst þar með merkjum, heldur vísað til loftmyndar, þar sem beinar línur frá vestri til austurs áttu að greina landið í fjórar spildur. Sú nyrsta kom í hlut áfrýjanda, sú næsta féll undir jörðina Nes, þar á eftir kom spilda, sem fylgdi Laxárnesi, en sú syðsta Árnesi. Samkvæmt uppdráttum, sem liggja fyrir í málinu, er allnokkur vegalengd á milli þeirra tveggja hluta landsins, sem komu í hlut áfrýjanda, enda var sem fyrr segir spilda hennar fyrir austan Laxá nyrst þeirra fjögurra, sem þar urðu til, en vestan árinnar tilheyrði syðsti hluti landsins áfrýjanda.

Eftir þessi landskipti gerði faðir áfrýjanda fyrir hennar hönd nýjan leigusamning við stefnda S-kk-þf 22. nóvember 1972 um eignarhluta hennar úr landi Ness, sem sagður var 1/6 hluti „upphaflegu jarðarinnar“. Þótt landinu hafi þar verið lýst á þennan hátt virðist enginn ágreiningur vera um að það svari til eignarhlutans, sem fyrri leigusamningurinn frá 22. ágúst 1966 tók til, en þessi nýi samningur var gerður til fimm ára frá lokum leigutíma samkvæmt þeim fyrri, sem eins og áður greinir var 14. maí 1972. Í nýja samningnum var því lýst á sama hátt og áður að allar landsnytjar og hlunnindi fylgdu jarðarpartinum og skyldi leigan að öðru leyti fara eftir gildandi ábúðarlögum. Árlegt leigugjald átti að verða 150.000 krónur, sem yrði óbreytt út leigutímann en fylgja þó gengi bandaríkjadals. Átti stefndi að bera útlagðan kostnað við fiskirækt, en þó væri þar undanskilin „bygging laxastiga, vegagerð og annað sem fylgir útleigu til veiðimanna“.

Hinn 20. janúar 1973 gerðu H-kk-nf G-kk-nf og J-kvk-nf S-kvk-nf afsal til dóttur sinnar og tengdasonar, sem eru stefndu í máli þessu, fyrir nánar afmarkaðri 6 hektara spildu úr landi Árness „til stofnunar iðnaðarbýlis samkvæmt núgildandi nýbýlalögum.“ Þetta býli mun síðan hafa fengið nafnið Straumnes. Samkvæmt gögnum málsins er spildan, sem hér um ræðir, á svæðinu á milli áðurnefndra tveggja spildna, sem komu í hlut áfrýjanda við landskiptin, en nær þó á hvorugan veg að þeim.

Þegar gildistími fyrrgreinds leigusamnings 22. nóvember 1972 var á enda gerði faðir áfrýjanda nýjan samning við stefnda S-kk-þf 23. janúar 1978 um leigu á eignarhluta hennar, sem enn var lýst á sama hátt og áður, og átti hann að gilda frá 14. maí 1977 til sama dags 1982. Leigugjald átti að verða 671.333 krónur á ári og fylgja „landbúnaðarvísitölu“, en að öðru leyti skyldi fjárhæðin haldast „óbreytt út samningstímann nema til komi verðbreytingar á leigu Laxárfélagsins.“ Þegar samningur þessi var gerður var áfrýjandi orðin fjárráða, en samkvæmt málatilbúnaði hennar varð henni ekki kunnugt um hann eða eldri samningana fyrr en eftir lok gildistíma hans. Frekari samningar voru ekki gerðir um leigu á landareign áfrýjanda eftir þann tíma.

Með skjali, sem áfrýjandi undirritaði 11. september 1986 ásamt stefnda S-kk-þgf sem eiganda Straumness, lýsti hún yfir ósk um að jarðarpartur hennar, sem væri 1/6 hluti af „jörðinni Nes í Aðaldælahreppi eins og hún var áður en henni var skipt“ yrði upp frá því talinn „með býlinu Straumnes í Aðaldælahreppi, en ekki lögbýlinu Nesi eins og nú er.“ Yfirlýsing þessi, sem stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf og faðir áfrýjanda undirrituðu sem vottar, var árituð um samþykki af eiganda jarðarinnar Ness og jafnframt af stefnda S-kk-þgf fyrir hönd jarðanefndar Suður-Þingeyjarsýslu. Að fengnu skriflegu samþykki fyrir þessari ráðstöfun af hendi sveitarstjórnar Aðaldælahrepps 14. nóvember 1986 ritaði stefndi S-kk-nf bréf 19. sama mánaðar í nafni jarðanefndarinnar til landbúnaðarráðuneytisins, þar sem leitað var heimildar fyrir þessu. Í bréfinu var þess getið að „þessi tilhögun er fyrst og fremst gerð vegna beiðni eiganda lögbýlisins Nes, A-kvk-ef S-kvk-ef, en hún telur sig ekki frjálsa að jörð sinni meðan núverandi staða varir. Það skal tekið fram að undirritaður hefur haft þennan jarðarhluta á leigu síðan 1965.“ Með bréfi til ráðuneytisins 2. mars 1987 greindi Búnaðarfélag Íslands frá því að það hefði samþykkt fyrir sitt leyti þessa ráðstöfun. Ráðuneytið tilkynnti síðan áfrýjanda 6. sama mánaðar að það hefði með vísan til 3. mgr. 12. gr. þágildandi jarðalaga nr. 65/1976 staðfest að 1/6 hluti jarðarinnar Ness yrði sameinaður býlinu Straumnesi. Við svo búið var yfirlýsingunni frá 11. september 1986 þinglýst 15. apríl 1987. Af framlögðu þinglýsingarvottorði sýslumannsins á Húsavík verður ráðið að málsaðilarnir hafi upp frá þessu talist sameigendur að fasteigninni Straumnesi í Aðaldælahreppi, en eignarheimildir áfrýjanda eru þar raktar til gjafabréfs 28. janúar 1963 og yfirlýsingarinnar 11. september 1986 og heimildir stefndu til afsals 20. janúar 1973. Í vottorðinu er eignarhlutfalla ekki getið. Í gögnum frá Fasteignamati ríkisins kemur á hinn bóginn fram að áfrýjandi sé eigandi jarðarinnar Straumness að 89 hundraðshlutum og stefndu að 5,5 hundraðshlutum hvort, en áfrýjandi ein sé eigandi að veiðiréttindum í Laxá og Mýrarkvísl, sem þar eru talin fylgja Straumnesi. Ekki liggur nánar fyrir á hverju þessar upplýsingar um eignarréttindi hafa verið reistar, en í málinu hefur réttmæti þeirra ekki sérstaklega verið dregið í efa.

Með bréfi til stefndu 21. mars 2003 tilkynnti áfrýjandi að hún hefði ákveðið að „afturkalla yfirlýsingu sína frá 11. september 1986“ og krefjast samkvæmt því slita á sameign að býlinu Straumnesi. Þessu munu stefndu hafa hafnað. Leitaði þá áfrýjandi 11. apríl 2003 samþykkis sveitarstjórnar Aðaldælahrepps og jarðanefndar Suður-Þingeyjarsýslu samkvæmt 3. mgr. 12. gr. þágildandi jarðalaga fyrir því að eignarhluti hennar, sem upphaflega hafi verið 1/6 hluti af jörðinni Nesi, yrði skiptur út úr Straumnesi og sérgreindur. Við þessu brugðust stefndu með því að leita 25. apríl 2003 heimildar landbúnaðarráðuneytisins samkvæmt 14. gr. sömu laga til að innleysa eignarhluta áfrýjanda í Straumnesi. Þessu erindi hafnaði ráðuneytið 26. ágúst 2003. Sveitarstjórn Aðaldælahrepps samþykkti fyrir sitt leyti 3. desember 2003 beiðni áfrýjanda um skiptingu Straumness og það sama gerði jarðanefnd 31. þess mánaðar. Að þessu fengnu leitaði áfrýjandi 16. janúar 2004 staðfestingar landbúnaðarráðuneytisins á skiptingu býlisins. Því hafnaði ráðuneytið 12. júlí 2004 með vísan til þess að það hefði ekki heimild í skjóli 3. mgr. 12. gr. þágildandi jarðalaga til að kveða á um skiptingu jarðar gegn vilja eins eða fleiri eigenda, heldur eingöngu til að staðfesta skiptingu, sem ákveðin hefði verið með lögmætum hætti, en um það væri ekki að ræða hér.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 17. maí 2005 til viðurkenningar á rétti sínum til að skipta býlinu Straumnesi á þann hátt að eignarhluti hennar, sem fælist í áðurnefndum tveimur landspildum úr jörðinni Nesi með nánar tilgreindum hnitasettum mörkum, yrði sérgreindur og skráður sérstaklega. Stefndu höfðuðu gagnsök 15. júní sama ár aðallega til viðurkenningar á forkaupsrétti að eignarhluta áfrýjanda í jörðinni Straumnesi, sem hún hafi gert kaupsamning um við nafngreinda menn í mars 2003, en til vara yrði sá kaupsamningur felldur úr gildi og viðurkenndur „almennur forkaupsréttur“ stefndu að eignarhluta áfrýjanda og réttur þeirra til lífstíðarábúðar á honum. Með hinum áfrýjaða dómi voru stefndu sýknuð af kröfu áfrýjanda og hún jafnframt sýknuð af aðalkröfu þeirra ásamt kröfu um ógildingu kaupsamnings, en að öðru leyti voru framangreindar kröfur stefndu teknar til greina. Fyrir Hæstarétti una stefndu þeim niðurstöðum.

II.

Í greinargerð stefndu í aðalsök fyrir héraðsdómi var því mótmælt án nánari skýringa að landspildurnar, sem áfrýjandi lagði til Straumness með áðurnefndri yfirlýsingu 11. september 1986, væru réttilega afmarkaðar með þeim hnitum, sem greindi í kröfugerð hennar. Í aðilaskýrslu stefnda S-kk-ef við aðalmeðferð málsins í héraði voru athugasemdir hans í þessum efnum raktar ítarlega. Í upphaflegum dómkröfum áfrýjanda fyrir Hæstarétti var tekið mið af sömu hnitum og tilgreind voru í héraðsdómsstefnu. Undir rekstri málsins hér fyrir dómi lagði áfrýjandi á hinn bóginn fram nýja loftmynd af landsvæðinu, þar sem sýnd voru mörk spildnanna tveggja, sem dómkröfur hennar snúa að, og tilgreind hnit á hornpunktum, sem að nokkru voru önnur en miðað hafði verið við fram að því. Nánar tiltekið fólst í þessu sú breyting að hnitasett lína, sem samkvæmt upphaflegum málatilbúnaði áfrýjanda var á suðurmörkum landspildunnar austan Laxár, var á þessum nýja uppdrætti að mestu látin ráða norðurmörkum hennar, en syðri mörkin færð á nýjan stað. Hnitasetning marka spildunnar vestan Laxár var hins vegar óbreytt, svo og önnur hnit á eystri spildunni en áður var getið. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti breytti áfrýjandi kröfugerð sinni þessu til samræmis og bar því við að á þennan hátt hafi verið tekið tillit til athugasemda, sem stefndi S-kk-nf gerði í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi. Stefndu andmæltu því að þessar breytingar fengju komist að, en kváðust ekki taka afstöðu til þess hvort spildurnar væru réttilega sýndar á nýja uppdrættinum.

Eins og áfrýjandi greindi í héraðsdómsstefnu frá hnitum til að afmarka spildurnar, sem áður er getið, gerði hún þau að hluta kröfu sinnar í málinu. Þessu getur hún ekki breytt fyrir Hæstarétti með því að greina frá nýjum mörkum annarrar spildunnar nema með samþykki stefndu, sbr. 2. málslið 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en eins og að framan greinir hefur slíkt samþykki ekki verið veitt. Verður því ekki felldur dómur á kröfu áfrýjanda svo sem henni hefur nú verið breytt og heldur ekki á kröfuna eins og hún upphaflega var gerð, enda felst í breytingunum að horfið sé frá henni. Til þess verður á hinn bóginn að líta að í hinum áfrýjaða dómi er þess getið að áfrýjandi bar því við í flutningi málsins í héraði að innan þessarar kröfugerðar rúmist krafa um að viðurkenndur verði réttur hennar til að fá Straumnesi skipt á þann hátt að hún fái aftur spildurnar tvær, sem hún lagði til sameignarinnar, án þess að þær væru nánar afmarkaðar og var þetta ítrekað í málflutningi fyrir Hæstarétti. Ekki eru efni til annars en að fallast á þetta. Í landskiptagerðinni 18. september 1972 er lýst mörkum beggja spildnanna, sem áfrýjandi fékk í sinn hlut, og er ekki deilt í málinu um að þar sé í öllum atriðum um að ræða sama land og hún lagði til sameignar við stefndu með yfirlýsingunni 11. september 1986. Spildurnar tvær eiga hvergi mörk að landinu, sem stefndu áttu fyrir samkvæmt afsali 20. janúar 1973, heldur eingöngu að löndum annarra. Leiki af einhverjum sökum vafi á nánari afmörkun spildnanna getur hann að minnsta kosti ekki varðað hagsmuni stefndu, sem mál þetta snýr að. Að þessu virtu er krafa áfrýjanda í þeirri mynd, sem að framan er getið, nægilega ljós til að fella megi efnisdóm á hana.

III.

Samkvæmt meginreglu eignaréttar, sem á stoð í ákvæðum 20. kapítula kaupabálks Jónsbókar, getur einn sameigenda krafist slita á sérstakri sameign til þess að hver þeirra fái hluta af henni í samræmi við eignarhlutfall sitt, enda sé hún skiptanleg, skiptum verði komið við án þess að það leiði til tjóns að þarflausu og það stangist hvorki á við lög né samning, sem eignina varða, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. júní 2005 í máli nr. 234/2005. Sameign aðilanna um fasteignina Straumnes varð til með fyrrgreindri yfirlýsingu 11. september 1986, þegar áfrýjandi lagði tvær afmarkaðar landspildur sínar við þriðju spilduna, sem stefndu áttu. Sem áður segir liggja þessar spildur hvergi hver að annarri og verður eins og málatilbúnaði aðilanna er háttað að leggja til grundvallar að þær séu enn til í sömu mynd og þegar til sameignarinnar var stofnað. Samkvæmt þessu er sameignin skiptanleg og engin vandkvæði á að slíta henni með því að hver eigandi taki aftur það, sem hann lagði í byrjun til hennar, enda liggur ekkert fyrir sem bendir til annars en að eignarhlutfall hvers þeirra svari til umfangs eða verðmætis upphaflegs framlags. Í því skilyrði fyrir slitum sameignar að þau valdi ekki tjóni að þarflausu felst sú sjálfsagða ráðagerð að þau geti með margvíslegu móti raskað hagsmunum einstakra eigenda, svo sem af notum sameignarinnar í heild, sem þeir þurfa að þola án þess að rætt verði um tjón, sem staðið gæti slitum í vegi. Í málinu liggur ekkert fyrir um að sameignarslit í samræmi við dómkröfu áfrýjanda geti orðið til þess að annar munur verði á eigninni óskiptri og hverjum útskiptum hluta fyrir sig en mergðarmunur eða magns, en samanlagt verðmæti hlutanna eftir skiptin verði óbreytt. Sameignarslit gætu ein út af fyrir sig hvorki raskað hugsanlegum réttindum stefndu til ábúðar á útskiptum hluta áfrýjanda né forkaupsrétti, sem þau telja sig eiga að njóta yfir honum. Að þessu frágengnu er því ekki borið við að slit á sameigninni geti verið andstæð lögum eða samningi, en fyrir liggur samkvæmt áðursögðu að sveitarstjórn Aðaldælahrepps og jarðanefnd Suður-Þingeyjarsýslu hafa fyrir sitt leyti samþykkt skiptingu landsins, svo sem áskilið var í 3. mgr. 12. gr. áðurgildandi jarðalaga, sem áfrýjandi hefur meðal annars stutt málatilbúnað sinn við. Að þessu öllu athuguðu verður að taka til greina kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á rétti hennar til að fá slitið sameign við stefndu um fasteignina Straumnes á þann hátt að áfrýjandi fái þar í sinn hlut tvær landspildur, sem hún eignaðist með landskiptagerð 18. september 1972 á hinni fornu Nesjörð í Aðaldælahreppi.

IV.

Í hinum áfrýjaða dómi var sem fyrr segir fallist á kröfur, sem stefndu gerðu í gagnsök í héraði um viðurkenningu á rétti þeirra til lífstíðarábúðar á eignarhluta áfrýjanda í Straumnesi og forkaupsrétti að honum. Fyrir Hæstarétti krefst áfrýjandi sýknu af þessum kröfum.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi reisa stefndu kröfu sína um viðurkenningu á rétti til lífstíðarábúðar á því að gerðir hafi verið áðurnefndir þrír samningar um ábúð á eignarhluta áfrýjanda 22. ágúst 1966, 22. nóvember 1972 og 23. janúar 1978, sem hafi tekið til samfellds tímabils frá 14. maí 1966 til sama dags á árinu 1982. Með því að vanrækja að gera byggingarbréf vegna eignarhlutans að þeim tíma liðnum hafi áfrýjandi stofnað til lífstíðarábúðar stefndu, sbr. 6. gr. þágildandi ábúðarlaga nr. 64/1976. Án tillits til þess hvort líta mætti svo á að þessir tímabundnu samningar, sem ekki voru gerðir við bæði stefndu, hafi að efni til verið ábúðarsamningar um eignarhluta áfrýjanda í Straumnesi, sem sameign hafði á þessum tíma ekki enn myndast um, verður ekki horft fram hjá því að eins og málið liggur fyrir hafa stefndu ekki hnekkt þeirri staðhæfingu áfrýjanda, sem er studd gögnum, að þau hafi ekki að minnsta kosti eftir 1991 notað eignina til búrekstrar eða annars atvinnurekstrar á sviði landbúnaðar. Þegar af þeirri ástæðu geta stefndu ekki reist rétt til ábúðar á eignarhluta áfrýjanda í Straumnesi á 6. gr. áðurgildandi ábúðarlaga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. október 2002 í máli nr. 95/2002. Krafa stefndu um viðurkenningu á forkaupsrétti að eignarhluta áfrýjanda er eingöngu reist á því að þau njóti hans sem ábúendur samkvæmt 2. mgr. 30. gr. áðurgildandi jarðalaga. Sökum þess, sem að framan greinir, eru ekki skilyrði til að viðurkenna forkaupsrétt þennan. Áfrýjandi verður því sýknuð af kröfum stefndu.

Samkvæmt þessum úrslitum málsins verða stefndu dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda, H-kvk-ef J-kvk-ef, til að fá slitið sameign við stefndu, S-kvk-þf H-kvk-þf og S-kk-þf S-kk-þf, um fasteignina Straumnes í Aðaldælahreppi á þann hátt að áfrýjandi fái í sinn hlut tvær landspildur, sem hún eignaðist með landskiptagerð 18. september 1972 á hinni fornu Nesjörð í sama hreppi.

Áfrýjandi er sýkn af kröfum stefndu um viðurkenningu á rétti þeirra til lífstíðarábúðar á eignarhluta áfrýjanda í Straumnesi og á forkaupsrétti að honum.

Stefndu greiði í sameiningu áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.