439/2001

Aðilar deildu um heimild BÍ til þess að ráðstafa hluta fjárhæðar, sem sett hafði verið til tryggingar yfirdráttarskuld Í við bankann. Bankinn hafði nýtt hluta fjárhæðarinnar til að gera upp víxilskuld fyrirtækisins B við sig. Í var að öllu leyti í eigu B en félögin höfðu þó ekki verið sameinuð. Í beiðni um viðbótaryfirdrátt kom fram af hálfu Í að til tryggingar yrði meðal annars sett greiðsluávísun vegna væntanlegrar greiðslu frá skipasmíðastöð í Kína, sem Í var að vinna fyrir. Jafnframt kom fram að Í framvísaði hluta af þessari fjárhæð til greiðslu á vanskilaskuldum B við BÍ. Þótti verða að telja að með þessu hafi Í fallist á skilyrði bankans fyrir veitingu yfirdráttarheimildarinnar sem óskað var eftir. Af hálfu Í var því haldið fram í málinu, að umbeðin fyrirgreiðsla hjá BÍ hafi verið ófullnægjandi þar sem hún hafi einungis verið veitt í áföngum, en ekki þegar í stað eins og brýna nauðsyn hafi borið til. Þetta hafi meðal annars leitt til þess að Í hafi ákveðið að semja ekki við bankann um greiðslu vanskilaskulda B. Í sérstakri greiðsluávísun Í, sem útbúin var af BÍ og lögð var fram til tryggingar yfirdrætti Í, var ekki minnst á greiðslu vanskilaskulda B við bankann. Var talið að það hefði þó verið nauðsynlegt að gera, ef ráðstafa átti greiðslunni vegna þeirra í samræmi við yfirdráttarbeiðni Í, en á hana þótti ekki unnt að líta sem fyrirvaralausa greiðsluávísun eða fullgerðan samning. Gera yrði þá kröfu til lánastofnana, sem hafi yfir að ráða sérfræðiþekkingu og reynslu í viðskiptum af þessu tagi, að þær tryggðu sér skýrar og ótvíræðar heimildir til ráðstöfunar á þeim fjármunum, sem bærust viðskiptamönnum þeirra. Bankinn yrði að bera hallann af því að orðalag greiðsluávísunarinnar var ekki að öllu leyti í samræmi við þá skilmála, sem boðnir höfðu verið í yfirdráttarbeiðni Í. Var BÍ dæmdur til að greiða Í þá fjárhæð sem ráðstafað hafði verið til greiðslu á vanskilaskuldum B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. nóvember 2001. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Kæling hf., stefnandi í héraði, var sameinuð Ískerfum hf. í lok maí 2001 miðað við uppgjörsdag 31. desember 2000. Tók síðarnefnda félagið við öllum réttindum og skyldum hins fyrrnefnda og þar á meðal aðild í þessu máli.

Málavöxtum og sjónarmiðum aðila er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram lýtur ágreiningur þeirra að heimild áfrýjanda til þess að ráðstafa á árinu 2000 hluta fjárhæðar, sem sett hafði verið til tryggingar yfirdráttarskuld stefnda við áfrýjanda. Var þar um að ræða 3.816.217 krónur af greiðslu, sem stefnda barst vegna skipasmíðastöðvar í Kína, er hann átti í viðskiptum við, en fjárhæðina nýtti áfrýjandi til að gera upp víxilskuld Brunna hf. við sig. Það félag hafði eignast Kælingu hf. árið 1998, en félögin höfðu þó ekki enn verið sameinuð.

Í beiðni um viðbótaryfirdrátt 26. apríl 2000 vegna verkefnis stefnda í Kína fyrir Ístún ehf. kom fram, að til tryggingar yrði meðal annars sett greiðsluávísun vegna væntanlegrar greiðslu á 965.000 bandaríkjadölum frá umræddri skipasmíðastöð. Jafnframt kom fram, að stefndi framvísaði hluta af þessari fjárhæð til greiðslu á vanskilaskuldum Brunna hf. við áfrýjanda. Ljóst er af framburði fyrirsvarsmanna aðila fyrir héraðsdómi, að bréf þetta var skrifað í framhaldi viðræðna þeirra um frekari yfirdráttarheimild fyrir stefnda og skilmála hennar. Verður að telja, að með því hafi stefndi fallist á skilyrði áfrýjanda fyrir veitingu þeirrar heimildar, sem óskað var eftir.

Stefndi heldur því fram, að umbeðin fyrirgreiðsla hjá áfrýjanda hafi verið ófullnægjandi, þar sem hún hafi einungis verið veitt í áföngum, en ekki þegar í stað, eins og brýna nauðsyn hafi borið til. Þetta hafi meðal annars leitt til þess, að hann hafi ákveðið að semja ekki við áfrýjanda um greiðslu vanskilaskulda Brunna hf. Þegar yfirdráttarheimildin hafi að fullu verið veitt 22. maí 2000 hafi aðstæður verið breyttar, þar sem tveimur dögum áður hafi borist tilkynning Íslandsbanka hf. þess efnis, að Bank of China hefði veitt félaginu umbeðna skjalaábyrgð vegna ofangreindrar fjárhæðar.

Í sérstakri greiðsluávísun stefnda 22. maí 2000, sem útbúin var af áfrýjanda, var tekið fram, að félagið ávísaði bankanum greiðslu vegna tilgreindrar útflutningsábyrgðar að fjárhæð 965.000 bandaríkjadalir og síðan sagði: „Greiðsla þessi gengur til Búnaðarbankans vegna yfirdráttarláns á tékkareikning Kælingar hf., nr. 0327-26-179.“ Ekki var hér minnst á greiðslu vanskilaskulda Brunna hf. við áfrýjanda. Það hefði þó verið nauðsynlegt að gera, ef greiðslunni átti að ráðstafa vegna þeirra í samræmi við beiðni stefnda um viðbótaryfirdrátt 26. apríl 2000, en á hana er ekki unnt að líta sem fyrirvaralausa greiðsluávísun eða fullgerðan samning. Gera verður þá kröfu til lánastofnana, sem hafa yfir að ráða sérfræðiþekkingu og reynslu í viðskiptum af þessu tagi, að þær tryggi sér skýrar og ótvíræðar heimildir til ráðstöfunar á þeim fjármunum, sem viðskiptamönnum þeirra berast. Áfrýjanda var í lófa lagið að taka það skýrlega fram í hinni sérstöku greiðsluávísun, sem ástæða þótti til að gefa út 22. maí 2000, hvernig verja mætti greiðslunni vegna útflutningsábyrgðar umfram greiðslu yfirdráttarláns á tékkareikningi stefnda sjálfs. Verður áfrýjandi að bera hallann af því, að orðalag greiðsluávísunarinnar var ekki að öllu leyti í samræmi við þá skilmála, sem boðnir voru í áðurnefndri beiðni stefnda um frekari yfirdráttarheimild, og tók því ekki af tvímæli um fyrirætlan áfrýjanda.

Samkvæmt þessu ber að fallast á kröfu stefnda um endurgreiðslu, en dráttarvaxtakrafa hans hefur ekki sætt andmælum af hálfu áfrýjanda.

Rétt þykir, að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Búnaðarbanki Íslands hf., greiði stefnda, Ískerfum hf., 3.816.217 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 11. október 2000 til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.