245/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa K við slit fjármálafyrirtækisins A hf. var viðurkennd með stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafa K var til komin vegna láns til A hf. sem tryggt var með veði í hlut A hf. í tilteknu félagi en þegar lánið var veitt var K stjórnarformaður A hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ráðstöfunin hefði verið óvenjuleg og mikils háttar í skilningi 2. mgr. 68. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Samkvæmt reglum A hf. um framkvæmd starfa stjórnar áttu viðskiptaerindi stjórnarmanna að vera borin undir stjórn félagsins. Ekki var fallist á með K að stjórn A hf. hefði tekið ákvörðun um lántökuna og voru því ekki skilyrði til að krafa K fengi notið stöðu samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991. Var hún viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. mars 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. mars 2013, þar sem krafa varnaraðila að fjárhæð 406.433.572 krónur var viðurkennd við slit sóknaraðila með stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað við slitin. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar er lýst í úrskurði héraðsdóms á ágreiningur aðilanna rætur að rekja til þess að varnaraðili kveðst hafa veitt sóknaraðila lán 18. september 2008 að fjárhæð 300.000.000 krónur og fengið þá um leið tryggingu fyrir endurgreiðslu þess með veðrétti í þriðjungshlut, sem sóknaraðili hafi átt í félagi með heitinu OLC (India) BuyCo ehf. Varnaraðili var á þessum tíma stjórnarformaður sóknaraðila og segir hann lán þetta hafa verið veitt vegna brýnna þarfa sóknaraðila svo að hann gæti staðið skil á skuld við Lánasjóð sveitarfélaga. Af þeim sökum hafi forstjóri og fjármálastjóri sóknaraðila leitað þennan dag til varnaraðila og þeir átt fund með tveimur öðrum mönnum, sem hafi átt sæti í stjórn sóknaraðila, svo og einum manni til viðbótar sem þar hafi verið varamaður. Upphaflega hafi gjalddagi skuldarinnar verið 25. september 2008, en lánið hafi margsinnis verið framlengt og að endingu samið um gjalddaga 15. júlí 2009. Varnaraðili hafi ekki fengið skuldina greidda, en sóknaraðili var 14. júlí 2010 tekinn til slita eftir reglum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum og lýsti varnaraðili kröfu um greiðslu skuldarinnar, sem að meðtöldum dráttarvöxtum til þess dags nam 406.433.572 krónum. Krafðist varnaraðili þess að kröfunni yrði skipað í réttindaröð sem veðkröfu samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991. Í skrá um lýstar kröfur hafnaði slitastjórn sóknaraðila kröfu varnaraðila að öllu leyti, en með því að ekki tókst að leysa ágreining aðilanna um viðurkenningu hennar var honum beint til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 1. mars 2012.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á að sannað sé að varnaraðili hafi veitt sóknaraðila fyrrgreint lán 18. september 2008. Óumdeilt er að sóknaraðili hefur ekki endurgreitt lán þetta og á varnaraðili því kröfu á þessum grunni við slit sóknaraðila.

Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir meginatriðum veðsamnings aðilanna 18. september 2008, en við hann styður varnaraðili kröfu sína um að endurgreiðslu fyrrgreinds láns verði skipað í réttindaröð eftir 111. gr. laga nr. 21/1991. Af hálfu sóknaraðila undirrituðu forstjóri og yfirlögfræðingur hans samninginn. Samkvæmt gögnum málsins tók stjórn sóknaraðila, sem skipuð var sjö aðalmönnum, ekki ákvörðun um þessa ráðstöfun, en varnaraðili vísar á hinn bóginn til þess, sem áður greinir, að auk sín hafi tveir menn, sem áttu sæti sem aðalmenn í stjórninni, og einn varamaður verið staddir á fundi síðastgreindan dag, þar sem ákvörðun hafi meðal annars verið tekin um þessa veðsetningu og samningurinn undirritaður.

Samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög fer stjórn slíks félags með málefni þess og skal sjá til þess að skipulag félagsins og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, en stjórnin og framkvæmdastjóri fara með stjórn félagsins. Í 2. mgr. sömu lagagreinar er mælt svo fyrir að framkvæmdastjóri annist daglegan rekstur félagsins og skuli í þeim efnum fara eftir stefnu og fyrirmælum stjórnar. Hinn daglegi rekstur taki ekki til ráðstafana, sem séu óvenjulegar eða mikils háttar, og þurfi sérstaka heimild til þeirra frá stjórninni nema ófært sé að bíða ákvörðunar hennar vegna verulegs óhagræðis fyrir félagið. Líta verður svo á að veðsetning eignar hlutafélags til að tryggja skuld við stjórnarformann þess hljóti almennt að teljast til óvenjulegrar ráðstöfunar í skilningi síðastnefnds lagaákvæðis. Er þess og að gæta að samkvæmt 1. mgr. 28. gr. reglna sóknaraðila frá 2. mars 2007 um framkvæmd starfa stjórnar og forstjóra, sem hann hefur lagt fyrir Hæstarétt, átti að bera svonefnd viðskiptaerindi stjórnarmanna fyrir félagsstjórnina og var tekið þar fram að með þessu væri leitast við að tryggja að þeir gætu ekki „í krafti stöðu sinnar komið á viðskiptum sem ella hefðu ekki verið samþykkt.“ Í málatilbúnaði sóknaraðila er jafnframt vísað til þess að samkvæmt ársreikningi hans fyrir árið 2008 hafi bókfært verð eignarhlutans í OLC (India) BuyCo ehf., sem veðsamningurinn frá 18. september sama ár tók til, numið 1.096.163.000 krónum. Samkvæmt sama ársreikningi var andvirði eigna sóknaraðila í lok ársins 2007 samtals 34.251.032.000 krónur og í árslok 2008 alls 36.139.626.000 krónur, en eigið fé hans var neikvætt á fyrra tímamarkinu um 848.884.000 krónur og því síðara um 2.499.497.000 krónur. Í þessu ljósi verður að telja veðsetningu þessara verðmæta til mikils háttar ráðstafana í skilningi sama lagaákvæðis. Varnaraðili var einnig vanhæfur til að að fjalla sem formaður stjórnar sóknaraðila um gerð samnings við sjálfan sig, sbr. 72. gr. laga nr. 2/1995, og verður því þegar af þeirri ástæðu ekki litið svo á að meiri hluti stjórnar hafi vitað um og samþykkt þessa ráðstöfun, svo sem varnaraðili heldur fram. Samkvæmt þessu eru ekki skilyrði til að krafa varnaraðila fái notið stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 við slit sóknaraðila og ber því að telja hana þar til almennra krafna.

Eftir þessum úrslitum málsins er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af því í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Krafa varnaraðila, K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, að fjárhæð 406.433.572 krónur er viðurkennd með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit sóknaraðila, Askar Capital hf.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.