665/2013

K hf. krafði B hf. um greiðslu samkvæmt vaxtaskiptasamningi frá 10 apríl 2000, en samningurinn var réttilega efndur fram í október 2008. Hinn 9. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar í KB hf., sem síðar varð K hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Var vaxtaskiptasamningurinn réttilega efndur á gjalddaga 14. október 2008, en ekki fóru fram frekari greiðslur á grundvelli hans á síðari gjalddögum. B hf. byggði sýknukröfu sína einkum á því að K hf. hefði, frá 9. október 2008 til 22. apríl 2009, verið í aðstöðu sem jafna mætti til þess að bú hans hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og hefði það leitt til þess að vaxtaskiptasamningurinn hefði gjaldfallið. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að B hf. hefði ekki reist vörn sína í héraði á því að sú aðstaða sem K hf. hefði verið í á framangreindu tímabili eða eftir það tímamark, hefði leitt til þess að honum hefði borið að fara að reglum XV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. ef hann vildi að hin gagnkvæma efndaskylda vaxtaskiptasamningsins gilti áfram. Yrði því ekki leyst úr málinu á þeim grundvelli. Féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að B hf. bæri að greiða K hf. hina umkröfðu fjárhæð, en upphafsdagur dráttarvaxta var ákveðinn frá því tímamarki er mánuður var liðinn frá því krafa K hf. var með réttum hætti sett fram gagnvart B hf.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. október 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í máli þessu krefur stefndi áfrýjanda um greiðslu samkvæmt vaxtaskiptasamningi frá 10. apríl 2000. Samkvæmt samningnum skyldi áfrýjandi greiða stefnda fasta vexti, 2,32%, af 430.000.000 japönskum jenum á sex mánaða fresti í fyrsta sinn 12. október 2000 en stefndi, á sömu gjalddögum og af sömu fjárhæð, greiða áfrýjanda breytilega vexti, sem tilgreindir voru sem ,,JPY LIBOR BBA“ og voru í upphafi samnings 0,16125%. Ágreiningslaust er að samningurinn var efndur réttilega fram í október 2008. Hinn 9. þess mánaðar tilkynnti Fjármálaeftirlitið að það tæki yfir vald hluthafafundar í Kaupþingi banka hf., sem þá var heiti stefnda, viki stjórn félagsins frá störfum og skipaði því skilanefnd sem tæki við öllum heimildum stjórnar þess samkvæmt ákvæðum laga nr. 2/1995 um hlutafélög.

Í gögnum málsins kemur fram að stefndi tilkynnti áfrýjanda 14. október 2008 að teknir hefðu verið fjármunir út af tilgreindum reikningi hans og keypt japönsk jen fyrir. Er ekki ágreiningur um að með þessu var gerður upp gjalddagi vaxtaskiptasamningsins, sem var þann dag. Í framhaldi af samskiptum vegna þessa óskaði áfrýjandi eftir upplýsingum frá stefnda um hverjir vextirnir yrðu ,,fyrir tímabilið frá október“. Því var svarað sama dag að þeir yrðu 1,17125%, en það voru þeir breytilegu vextir, sem miða bar við samkvæmt vaxtaskiptasamningnum, frá október 2008 og til gjalddagans 14. apríl 2009. Engar tilkynningar bárust frá stefnda til áfrýjanda vegna þess gjalddaga og heldur ekki þess sem vera átti 13. október 2009. Efni tilkynninga stefnda til áfrýjanda í desember 2009 og janúar 2010 er lýst í héraðsdómi.

Í greinargerð áfrýjanda í héraði var sýknukrafa hans einkum reist á því að stefndi hefði, eftir yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á bankanum, verið í aðstöðu sem jafna mætti til þess að bú hans hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Hafi sú aðstaða leitt til þess að vaxtaskiptasamningur aðila hafi ,,gjaldfallið“. Stefndi hafi heldur ekki sent tilkynningu um gjalddaga í apríl og október 2009. Það hafi auk þess verið stefndi sem vanefndi samning þeirra og hann hefði því ekki getað öðlast rétt til að rifta samningnum svo sem hann gerði. Eigi þetta að leiða til sýknu áfrýjanda af kröfu stefnda.

Áfrýjandi reisti vörn sína fyrir héraðsdómi ekki á því að sú aðstaða sem stefndi var í frá 9. október 2008 til 22. apríl 2009, er lög nr. 44/2009 um breyting á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum tóku gildi, eða eftir það tímamark, hefði leitt til þess að honum hefði borið að fara að reglum XV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. ef hann vildi að hin gagnkvæma efndaskylda vaxtaskiptasamningsins gilti áfram. Verður því ekki leyst úr málinu á þeim grundvelli.

Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en dráttarvexti. Stefndi setti með réttum hætti fram kröfu sína á hendur áfrýjanda með bréfi 8. janúar 2010. Þótt gjalddagar samnings aðila hafi verið ákveðnir hvíldi sú skylda á stefnda, samkvæmt þeim skilmálum sem um samninginn giltu, að reikna út vexti á hverjum gjalddaga og tilkynna áfrýjanda um þá. Þessari skyldu sinnti hann ekki og það var fyrst ljóst framangreindan dag hver fjárkrafa hans var. Verður upphafsdagur dráttarvaxta því ákveðinn 8. febrúar 2010, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Mál þetta var þingfest í héraði 10. mars 2011 og lagði stefndi þá fram stefnu og önnur skjöl af sinni hálfu. Var áfrýjanda veittur frestur til 7. apríl sama ár til þess að leggja fram greinargerð af sinni hálfu. Það gerði hann ekki á þeim degi og var málinu frestað í sama skyni fjórtán sinnum uns áfrýjandi lagði fram greinargerð 10. janúar 2012. Málið var næst tekið fyrir 7. mars 2012 og fór aðalmeðferð fram 15. mars 2013. Dómur var þó ekki kveðinn upp innan þess frests, sem greinir í 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Aðalmeðferð fór fram á nýjan leik 29. ágúst 2013 og var dómur upp kveðinn 4. september sama ár. Sá dráttur sem orðið hefur á meðferð málsins skýrist ekki af umfangi þess eða öðrum atriðum. Er þessi óhæfilegi dráttur á meðferð málsins aðfinnsluverður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að dráttarvextir af kröfu stefnda, Kaupþings hf., á hendur áfrýjanda, Brimi hf., falla til frá 8. febrúar 2010.

Áfrýjandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.