165/2001

S starfaði sem fyrsti vélstjóri á fiskiskipi í eigu J ehf. Eftir að skipið kom til hafnar vann S um borð eftir því sem þurfti, en skipið var skömmu síðar selt S hf. Í máli sem S höfðaði á hendur J ehf. krafðist hann sex vikna kaups frá þeim degi er skipið var afhent S hf., sbr. 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Hæstiréttur féllst á að S ætti rétt á kaupi í sex vikur á framangreindum grundvelli, en taldi að miða bæri upphaf umræddra sex vikna við tilkynningu S til J ehf. um að hann óskaði ekki eftir áframhaldandi ráðningu á skipið eftir eigendaskiptin. Var J ehf. gert að greiða það sem eftir stóð af launum S á því tímabili.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. maí 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 473.599 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 6. júlí 2000 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

I.

Áfrýjandi starfaði sem fyrsti vélstjóri á fiskiskipi stefnda, Arnarnúpi ÞH 272, sem gert var út frá Raufarhöfn. Óumdeilt er að stefndi gerði við hann ráðningarsamning, þar sem fram kom að um ráðningarkjör áfrýjanda færi samkvæmt kjarasamningum Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Hann skyldi þó fá sérstök laun í formi tryggingar, sem greiddust í hlutfalli við fjölda vinnudaga um borð í skipinu að lágmarki 350.000 krónur. Í ráðningarsamningnum mun jafnframt hafa komið fram að þetta sérstaka kauptryggingarákvæði væri uppsegjanlegt með eins mánaðar fyrirvara.

Arnarnúpur kom til Raufarhafnar að lokinni loðnuvertíð 23. mars 2000. Var skipinu þá lagt og ekki ráðgert að halda því aftur til veiða fyrr en á síldarvertíð þá um vorið eða sumarið. Við lok loðnuvertíðar hafði stefndi hafið tilraunir til að selja skipið. Þeim lauk að því ráðið verður um mánaðamót mars og apríl 2000 með því að það var selt SR-mjöli hf. Samkvæmt framburði framkvæmdastjóra stefnda, M-kvk-ef V-kvk-ef, var skipið afhent kaupandanum á Reyðarfirði 5. maí sama árs. Lýsti áfrýjandi skriflega yfir 14. apríl að hann óskaði ekki eftir áframhaldandi ráðningu á Arnarnúpi eftir eigendaskiptin.

Í málinu leitar áfrýjandi eftir greiðslu skaðabóta vegna ráðningarslitanna. Vísar hann um rétt sinn til 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem fjalli um rétt sjómanna til að rifta skiprúmssamningi við sölu skips innanlands. Hinn eiginlegi riftunardagur hljóti að miðast við afhendingu skipsins í byrjun maí 2000 og samkvæmt lagagreininni séu bæturnar fast ákveðnar miðað við sex vikna kaup frá þeim degi. Kröfufjárhæð miðist við aflareynslu skipsins síðustu mánuðina fyrir eigendaskiptin.

II.

Eftir að Arnarnúpur kom til hafnar 23. mars 2000 vann áfrýjandi um borð eftir því sem þurfti. Fór hann einnig með skipinu 3. maí 2000 til Reyðarfjarðar, þar sem það var afhent kaupandanum tveim dögum síðar.

Ákvæði 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga veitir sjómanni rétt til að krefjast lausnar úr skiprúmi ef skip er selt öðrum innlendum útgerðarmanni. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar á hann þá rétt á kaupi í sex vikur og er honum jafnframt skylt að vinna innan frestsins allt þar til skipið er afhent nýjum eiganda. Þennan rétt nýtti áfrýjandi sér 14. apríl 2000. Uppsögnin varð bindandi fyrir báða aðila þegar hún kom til vitundar forráðamanns stefnda, en ekki liggur annað fyrir en að það hafi verið sama dag. Á áfrýjandi samkvæmt því rétt á kaupi í sex vikur frá þeim degi, eins og nánar greinir hér á eftir.

III.

Fyrir dómi skýrði áfrýjandi svo frá að ef skipið hefði ekki verið selt hefði hann væntanlega haldið áfram störfum á því. Eftir loðnuvertíðina hafi orðið hefðbundið hlé á veiðum en framundan verið sumarvertíð, sem líklega byrjaði í júní eða júlí. Framkvæmdastjóri stefnda gat þess í skýrslu sinni að í samningaviðræðum við SR- mjöl hf. hafi komið til álita að stefndi myndi gera út skipið fyrir kaupandann og þá í maí, en fallið hafi verið frá þeim hugmyndum. Í málatilbúnaði sínum heldur stefndi fram að með óbreyttu eignarhaldi á skipinu hefði það ekki verið gert út fyrr en í lok maí eða í júní.

Þegar áfrýjandi sagði upp skiprúmssamningi sínum var óvíst hvenær sumarsíldveiði hæfist. Sjálfur taldi hann ekki að hún hefði hafist fyrr en eftir lok þess sex vikna uppsagnarfrests, sem áður er getið. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að áfrýjandi hefði ekki getað vænst þess að skipinu yrði haldið til veiða á þeim tíma, sem hann átti rétt á kaupi eftir slit skiprúmssamningsins.

Launaseðlar áfrýjanda fyrir apríl og maí 2000 eru meðal málsskjala. Hefur stefndi samkvæmt þeim greitt honum laun til loka maí. Við uppgjör fyrir apríl fékk áfrýjandi kauptryggingu samkvæmt kjarasamningi og jafnframt því sérákvæði í ráðningarsamningi, sem áður er getið um, fyrir þá daga, sem hann vann um borð. Sama aðferð var viðhöfð fyrir fimm fyrstu dagana í maí. Frá sjötta degi sama mánaðar til mánaðarloka fékk hann kauptryggingu samkvæmt kjarasamningi.

Samkvæmt framanröktu hefur stefndi gert laun áfrýjanda réttilega upp fyrir þrjár fyrstu vikurnar af sex í uppsagnarfresti hans. Að því er varðar hinar þrjár verður litið til þess að áfrýjandi vann um borð í Arnarnúpi nærfellt allan janúarmánuð 2000 meðan undirbúningur loðnuvertíðar stóð yfir. Þykir ekki varhugavert að leggja til grundvallar að hið sama hefði að öllu óbreyttu einnig átt við um undirbúning síldarvertíðar í maí. Á áfrýjandi samkvæmt því rétt á kauptryggingu, alls 245.000 krónum samkvæmt sérákvæði í ráðningarsamningi hans, en ekkert er fram komið um að því hafi verið sagt upp sérstaklega, sem aðilum var þó heimilt. Til frádráttar koma greidd laun samkvæmt kauptryggingarákvæði kjarasamnings 6. - 31. maí, samtals 110.760 krónur. Niðurstaða málsins verður því sú að stefndi skal greiða áfrýjanda 134.240 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Skal stefndi jafnframt greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Jökull ehf., greiði áfrýjanda, S-kk-þgf Ó-kk-þgf G-kk-þgf, 134.240 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 6. júlí 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.