274/2001

S var sakfelldur fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og lögum um bókhald, með því að hafa komið sér undan því að skila virðisaukaskatti í ríkissjóð samtals að fjárhæð 1.104.998 kr. og að hafa látið undir höfuð leggjast að færa bókhald og varðveita bókhaldsgögn. Þá var S ennfremur sakfelldur fyrir að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var því lýst yfir af ákæruvaldsins hálfu að þess væri ekki krafist að refsað yrði samkvæmt 262. gr. laga nr. 19/1940 fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt. Að þessu virtu og með hliðsjón af atvikum málsins var S ekki dæmdur til að sæta fangelsi fyrir brot gegn þeim lögum, en gert að greiða 1.800.000 kr. í sekt. Brot S gegn bókhaldslögum voru talin stórfelld og engar málsbætur voru í ljós leiddar. Hafði hann með þessari háttsemi sinni unnið til fangelsisrefsingar. Þá var S jafnframt gert að sæta fangelsi fyrir ítrekaðan ölvunarakstur. Við ákvörðun refsingar var litið til 78. gr. laga nr. 19/1940 og S samkvæmt því gert að sæta fangelsi í 7 mánuði. Fullnustu 4 mánaða af refsingunni var þó frestað skilorðsbundið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2001 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að sakfelling ákærða og ævilöng svipting ökuréttar verði staðfest og refsing hans jafnframt þyngd.

Ákærði krefst sýknu af sakargiftum, er lúta að virðisaukaskatti af sex nánar tilgreindum sölureikningum, sem I. kafli ákæru 15. mars 2001 tekur til. Hann krefst jafnframt sýknu af sakargiftum samkvæmt II. kafla sömu ákæru og ákæru 2. apríl 2001. Að öðru leyti krefst hann þess að refsing verði milduð og dæmd sem hegningarauki við dóma frá 10. júlí 1995, 4. júní 1996 og 14. febrúar 1997. Hún verði jafnframt ákveðin sem sekt og skilorðsbundin að öllu leyti. Verði sakfellt samkvæmt ákæru 2. apríl 2001 krefst hann þess að svipting ökuréttar verði tímabundin og að upphaf hennar miðist þá við 10. ágúst 2000.

I.

Samkvæmt I. kafla ákæru 15. mars 2001 er ákærða gefið að sök að hafa á árunum 1994, 1995 og 1996 brotið gegn lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988 með áorðnum breytingum í sjálfstæðum atvinnurekstri sínum, eins og nánar greinir í ákæru. Eru brotin tengd meðferð ákærða á 48 sölureikningum og hafi hann þannig komið sér undan því að skila virðisaukaskatti í ríkissjóð samtals að fjárhæð 1.104.998 krónur. Ákærði hefur gengist við sakargiftum samkvæmt þessum kafla ákærunnar að undanskildum sex þessarra reikninga, sem hann kannast ekki við að hafa gefið út eða tekið við greiðslu fyrir, en virðisaukaskattur samkvæmt þeim nam samtals 95.354 krónum. Með vísan til forsenda héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða vegna allra þeirra sölureikninga, sem I. kafli ákærunnar tekur til. Verður jafnframt staðfest sú niðurstaða að um framhaldsbrot hafi verið að ræða og að brotin séu ófyrnd.

Í II. kafla sömu ákæru er ákærða gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að færa bókhald og varðveita bókhaldsgögn í samræmi við það sem lög áskilja vegna sjálfstæðrar atvinnustarfsemi sinnar á árunum 1994, 1995 og 1996. Giltu í upphafi þessa tímabils lög nr. 51/1968 um bókhald, en samkvæmt þeim var ákærða skylt að færa bókhald og varðveita bókhaldsgögn sín. Lög nr. 145/1994 um bókhald leystu eldri lög um sama efni af hólmi 1. janúar 1995, en sambærileg skylda hvíldi á ákærða samkvæmt þeim og eftir eldri lögum. Refsiákvæðum yngri laganna var breytt með lögum nr. 37/1995, sem tóku gildi 9. mars 1995, sbr. II. kafla hér á eftir. Verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu í þessum þætti málsins staðfest með vísan til forsendna hans, en þau brot ákærða sem hér um ræðir verða virt sem framhaldsbrot og eru þau ófyrnd.

Með ákæru 2. apríl 2001 var ákærða gefin að sök sú háttsemi að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og sviptur ökurétti 10. ágúst 2000. Ákærði neitar sök. Með hinum áfrýjaða dómi var hann sakfelldur fyrir ölvunarakstur, en sýknaður af sakargiftum um akstur sviptur ökurétti. Ákæruvaldið unir héraðsdómi um síðarnefnda þátt ákærunnar. Að því er varðar ætlaðan ölvunarakstur ber ákærði fyrir sig að lögreglumenn hafi ekki séð áfengisáhrif á honum þegar hann var stöðvaður á Ólafsfjarðarvegi í umrætt sinn og að meðferð á blóðsýni, sem tekið var úr honum eftir það, hafi verið áfátt eins og nánar er rakið í héraðsdómi. Af hans hálfu hafa jafnframt verið lagðar fyrir H-kk-þf ljósmyndir, sem sýna kæli á lögreglustöðinni á Akureyri þar sem blóðsýni eru geymd, og aðstöðu á skrifstofu þar sem lyklar að geymslukassa í kælinum eru varðveittir. Er í héraðsdómi rakinn framburður vitna, sem gátu borið um þennan þátt málavaxta. Eru ekki í ljós leiddir þeir annmarkar á vörslum og meðferð sýnisins sem nægi til að draga megi í efa að rétt niðurstaða um alkóhólmagn í blóði ákærða í umrætt sinn hafi fengist við greiningu á því. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sakfelling ákærða fyrir akstur undir áhrifum áfengis 10. ágúst 2000.

II.

Brot ákærða á lögum um virðisaukaskatt stóðu yfir frá miðju ári 1994 til ársloka 1996 og varða þau við 1. mgr. sbr. 6. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988. Við ákvörðun refsingar er til þess að líta að ákvæðinu var breytt með 3. gr. laga nr. 42/1995 um breyting á refsiákvæðum nokkurra skattalaga, sem hertu mjög refsingar við brotum, meðal annars á lögum um virðisaukaskatt. Eiga lögin svo breytt við um virðisaukaskattsskil ákærða allt árið 1995 og árið 1996 og nam fjárhæð hins vangreidda skatts á því tímabili 823.249 krónum. Þá var 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 jafnframt breytt með lögum nr. 39/1995, en samkvæmt ákvæðinu svo breyttu skal sá, sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gerist sekur um meiri háttar brot á 1. eða 6. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt sæta fangelsi allt að 6 árum. Telst verknaður meiri háttar brot meðal annars ef það lýtur að verulegum fjárhæðum eða ef sá, sem dæma skal til refsingar, hefur áður verið dæmdur fyrir sams konar brot. Tók þessi lagabreyting gildi 1. júlí 1995 og nam virðisaukaskattur, sem ákærði stóð ekki skil á eftir það, 700.063 krónum. Er ekki uppfyllt það skilyrði laganna að brot lúti að verulegum fjárhæðum til að verknaður teljist vera meiri háttar brot. Þá var ákærði með dómi Héraðsdóms Suðurlands 4. júní 1996 dæmdur til refsingar fyrir ýmis brot, þar á meðal gegn 1. sbr. 6. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt. Hluti brota hans á lögunum, sem hann er nú sakfelldur fyrir, var framinn á síðari hluta árs 1996 og þar með eftir að hann var dæmdur fyrir sams konar brot, en það er eitt þeirra atriða sem kemur til álita við mat á því hvort um meiri háttar brot sé að ræða. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var því hins vegar lýst yfir af hálfu ákæruvalds að um svo lága fjárhæð væri að ræða á nefndu tímabili að þess væri ekki krafist að refsað yrði samkvæmt 262. gr. almennra hegningarlaga af þessari ástæðu. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður ákærði ekki dæmdur til að sæta fangelsi fyrir brot sem I. kafli ákæru 15. mars 2001 tekur til. Verður honum gert að greiða sekt í ríkissjóð fyrir þessi brot, sem er hæfilega ákveðin í héraðsdómi sem og vararefsing, verði sektin ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms, en við ákvörðun vararefsingar er litið til sömu atriða og lögð voru til grundvallar dómi Hæstaréttar 1999, bls. 544 í dómasafni réttarins það ár.

Með 1. gr. laga nr. 37/1995 var meðal annars breytt 36. og 37. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Samkvæmt þeim ákvæðum svo breyttum varða brot á 37. gr. fangelsi allt að sex árum samkvæmt 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga eða fésektum, ef málsbætur eru miklar. Telst það ætíð meiri háttar brot gegn lögunum ef bókhaldsskyldur maður færir ekki tilskilið bókhald fyrir sjálfan sig eða lögaðila þannig að hann uppfylli ekki kröfur laganna í meginatriðum og ef hann varðveitir ekki fylgiskjöl eða önnur bókhaldsgögn. Brot ákærða á lögunum eftir 1. júlí 1995 voru stórfelld og engar málsbætur eru í ljós leiddar. Hefur ákærði með háttsemi sinni unnið til fangelsisrefsingar.

Samkvæmt sakavottorði ákærða var hann dæmdur í fangelsi í einn mánuð með dómi Héraðsdóms Suðurlands 14. febrúar 1997 fyrir ölvunarakstur. Fyrir sama dómstóli hafði hann áður verið dæmdur til að greiða sekt 10. júlí 1995 fyrir sams konar brot og með sátt við sýslumanninn á Selfossi gekkst hann sömuleiðis undir sektargerð 9. nóvember 1992 fyrir ölvunarakstur. Að þessu virtu verður ákærða gert að sæta fangelsi fyrir ölvunarakstur, sem hann er nú sakfelldur fyrir, en refsing hans fyrir það brot og brot gegn lögum um bókhald þykir hæfilega ákveðin fangelsi í sjö mánuði. Er þá jafnframt litið til 78. gr. almennra hegningarlaga, en refsing hans er að hluta ákveðin sem hegningarauki við þá dóma, sem vísað er til í kröfugerð ákærða. Þykir mega fresta fullnustu fjögurra mánaða af refsingunni ef ákærði heldur almennt skilorð samkvæmt 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955, í þrjú ár frá uppsögu þessa dóms.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og sviptingu ökuréttar verður staðfest. Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf S-kk-nf Þ-kk-nf, sæti fangelsi í sjö mánuði. Fullnustu fjögurra mánaða af þeirri refsingu skal frestað og hún falla niður að liðum þremur árum frá uppsögu þessa dóms ef ákærði heldur skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði í ríkissjóð 1.800.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms, en sæti ella fangelsi í tvo mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og sviptingu ökuréttar skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 75.000 krónur.