312/2004

V, sem gegndi starfi forstöðumanns ríkisstofnunar, var sakfelldur fyrir að hafa í 67 tilvikum dregið sér af fé stofnunarinnar, samtals um tvær milljónir krónur. Var refsing V ákveðin fangelsi í átta mánuði. Þar sem alls óviðunandi dráttur varð á rannsókn málsins, sem hafði með engu verið réttlættur, og V hafði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi var fullnustu fimm mánaða af refsingunni frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af þeim liðum ákæru, sem hann gekkst ekki við en var sakfelldur fyrir í héraðsdómi, svo og að refsing verði milduð.

I.

Samkvæmt gögnum málsins mun ákærði hafa verið skipaður framkvæmdastjóri Íslenska dansflokksins af menntamálaráðherra 1. september 1998. Vorið 2001 tók ríkisendurskoðun bókhald og fjárreiður stofnunarinnar til athugunar, þar sem í ljós hafði komið við skil bókhaldsgagna vegna ársins 2000 að uppgjör tékkareiknings hafi verið ófullnægjandi og fylgiskjöl vantað fyrir fjölmörgum útborgunum af honum. Ákærði mun hafa látið af starfi að eigin ósk 4. maí 2001. Ríkisendurskoðun sendi menntamálaráðherra 16. júlí 2001 greinargerð um athugun sína, sem tók til tímabilsins frá ársbyrjun 1999 til þess dags, sem ákærði hætti störfum. Í niðurstöðum greinargerðarinnar sagði að athugunin hefði leitt í ljós að ákærði sýndist bæði hafa dregið sér fé frá Íslenska dansflokkum og lánað sér án heimildar, en til að dylja úttektir hafi hann útbúið reikninga. Hann hafi einnig fært kostnað, sem sneri að honum sjálfum, til gjalda hjá stofnuninni, auk þess að nota nafn hennar til að afla sér fyrirgreiðslu. Taldi ríkisendurskoðun ákærða hafa á þennan hátt tekið til sín samtals 2.702.078 krónur.

Menntamálaráðherra sendi 19. júlí 2001 greinargerð ríkisendurskoðunar til ríkissaksóknara, sem degi síðar fól ríkislögreglustjóra rannsókn málsins. Hjá þeim síðastnefnda voru teknar skýrslur af ákærða 21. og 22. maí 2003, svo og af einu vitni 3. júlí sama ár. Að lokinni rannsókn 30. október 2003 endursendi ríkislögreglustjóri málið ríkissaksóknara, sem gaf út ákæru 9. janúar 2004. Í henni var ákærða gefinn að sök fjárdráttur í opinberu starfi með því að hafa í 78 nánar greindum tilvikum dregið sér af fé Íslenska dansflokksins samtals 2.348.442 krónur. Fyrir héraðsdómi gekkst ákærði við sakargiftum samkvæmt 56 liðum ákærunnar, sem vörðuðu samtals 1.607.009 krónur, en neitaði á hinn bóginn sök í 22 tilvikum. Var þar um að ræða 1. til og með 5. lið ákærunnar, sem mynduðu A. kafla hennar, liði 6, 8, 9, 11, 12 og 15, sem heyrðu til B. kafla, liði 20 til og með 22 og 26 til og með 32, sem voru í C. kafla ákærunnar, og lið 66 í F. kafla hennar. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af síðastnefndum ákærulið, sem varðaði greiðslu að fjárhæð 9.067 krónur, en sakfelldur að öðru leyti. Af hálfu ákæruvaldsins er unað við niðurstöðu héraðsdóms um þetta, en ákærði krefst sem fyrr segir sýknu af þeim liðum ákæru, sem hér var getið og hann var sakfelldur fyrir í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Fyrir Hæstarétti er ekki til endurskoðunar sakfelling ákærða fyrir brotin, sem hann gekkst við í héraði. Stendur hinn áfrýjaði dómur því óraskaður varðandi þau.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt 1., 2., 3., 4. og 5. lið ákæru, svo og 6. og 8. lið hennar.

Í 9., 11., 12. og 15. lið ákæru er ákærði sakaður um að hafa dregið sér alls 221.366 krónur í tengslum við ferðalög erlendis á vegum Íslenska dansflokksins. Í hinum áfrýjaða dómi er lýst nánari atvikum varðandi 9. lið ásamt skýringum ákærða, en í umfjöllun um 11. og 12. lið er þar að nokkru vísað til þess, sem segir um 9. lið varðandi afstöðu hans. Loks er í héraðsdómi lýst sömu atriðum varðandi 15. lið. Í niðurstöðum dómsins eru teknir í einu lagi til meðferðar 11., 12. og 15. liður ákæru, en ekki er vikið þar að 9. lið. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var því borið við af hálfu ákæruvaldsins að hér sé bersýnileg ritvilla í hinum áfrýjaða dómi, enda ljóst af öðru því, sem þar komi fram, að niðurstaðan hafi í senn átt að taka til 9. liðar ákæru og 11., 12. og 15. liðar. Af hálfu ákærða var því lýst yfir að ekki væru gerðar athugasemdir við þennan málatilbúnað ákæruvaldsins. Að þessu virtu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um 11., 12. og 15. lið ákæru, sem tekur samkvæmt framansögðu jafnframt til saka, sem ákærði er borinn í 9. lið hennar.

Í C. kafla ákæru er ákærði sakaður um að hafa á tímabilinu 19. nóvember 1999 til 10. febrúar 2000 dregið sér samtals 512.000 krónur með þrettán greiðslum, sem taldar eru upp í 20. til og með 32. lið hennar og allar skýrðar í bókhaldsgögnum Íslenska dansflokksins sem greiðslur til erlends manns að nafni J-x-x U-x-x. Ákærði hefur gengist við sakargiftum í 23., 24. og 25. lið ákæru, sem varða fjárdrátt á samtals 220.000 krónum, en neitar að öðru leyti sök samkvæmt þessum kafla hennar.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi liggur fyrir í málinu samningur, sem ákærði gerði fyrir hönd Íslenska dansflokksins 9. nóvember 1999 við J-x-x U-x-x um sýningarrétt að tilteknu dansverki hans, en fyrir þetta bar honum að fá greidd samtals 25.000 þýsk mörk, að þriðjungi við undirritun samningsins, að þriðjungi 1. desember 1999 og eftirstöðvarnar 10. febrúar 2000. Átti J-x-x U-x-x að taka þátt í undirbúningi sýninga dansflokksins á verkinu, en kostnað af ferðum til og frá landinu vegna þessa og gistingu hér skyldi hann sjálfur bera. Samkvæmt gögnum málsins var J-x-x U-x-x greitt frá ríkisféhirði jafnvirði 316.500 króna 16. nóvember 1999 og 318.170 króna 11. janúar 2000, en óumdeilt er að þetta séu tvær fyrstu greiðslurnar, sem honum báru eftir samningnum. Þá liggur fyrir að ríkisféhirðir greiddi í þágu Íslenska dansflokksins í desember 1999 fyrir tvo flugfarseðla vegna sama manns, alls 106.800 krónur, og í febrúar 2000 gistikostnað að fjárhæð 120.589 krónur. Samkvæmt því hefðu staðið eftir ógreiddar um 90.000 krónur af þeirri þóknun, sem Íslenska dansflokknum bar að greiða J-x-x U-x-x. Í málatilbúnaði ákæruvaldsins er byggt á því að þessi mismunur hafi verið gerður upp með tveimur greiðslum af tékkareikningi Íslenska dansflokksins, annars vegar tékka að fjárhæð 42.000 krónur, sem innleystur var í banka 9. nóvember 1999 af nafngreindum starfsmanni dansflokksins, og hins vegar millifærslu á 40.000 krónum 7. janúar 2000 inn á bankareikning þess sama. Fyrir þessu tvennu liggja kvittanir, sem virðast undirritaðar af J-x-x U-x-x, en starfsmaðurinn, sem hér átti í hlut, kvaðst hafa látið hann fá þessar fjárhæðir í peningum eftir að hafa fengið þær á þennan hátt í hendur.

Greiðslur til J-x-x U-x-x virðast í þrettán öðrum tilvikum en hér að framan greinir hafa verið færðar í bókhaldsgögnum Íslenska dansflokksins, en þar er um að ræða samtals 512.000 krónur, sem ákærði er sakaður um að hafa dregið sér samkvæmt C. kafla ákæru. Sem fyrr segir neitar ákærði sök í tíu tilvikum. Í þremur þeirra, sem varða samtals 72.000 krónur, var greitt með tékkum, sem ákærði innleysti í banka, en fyrir greiðslunum eru kvittanir, sem virðast vera undirritaðar af J-x-x U-x-x á sama hátt og kvittanirnar 9. nóvember 1999 og 7. janúar 2000, sem áður var getið. Í hinum tilvikunum sjö virðast hafa verið útbúnar kvittanir í nafni sama manns, sem hann ritaði þó ekki undir. Í þremur þeirra var greitt með tékkum, sem ákærði innleysti í banka, í þremur öðrum með millifærslu inn á bankareikning hans og í einu tilviki með úttekt af bankareikningi Íslenska dansflokksins, sem ákærði kvittaði fyrir. J-x-x U-x-x gaf hvorki skýrslu við meðferð málsins fyrir dómi né lögreglurannsókn. Liggur því ekkert fyrir af hans hálfu um hvort hann hafi tekið við fénu, sem hér um ræðir, eða greiðslunum 9. nóvember 1999 og 7. janúar 2000, sem ákæruvaldið miðar þó í málatilbúnaði sínum við að hann hafi fengið. Af þeim gögnum, sem liggja fyrir um þetta efni og áður er lýst, er því ófært að telja sannað gegn neitun ákærða að hann hafi gerst sekur um þau brot, sem 20. liður til og með 22. og 26. til og með 32. lið ákæru taka til. Verður hann því að þessu leyti sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

III.

Samkvæmt framansögðu er ákærði sakfelldur fyrir brot samkvæmt 67 liðum í ákæru, sem varða fjárdrátt á samtals 2.047.375 krónum. Brot þessi eru réttilega heimfærð í ákæru til 247. gr., sbr. 138. gr. og 141. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 6. gr. laga nr. 54/2003. Við ákvörðun refsingar verður að taka tillit til þeirrar fjárhæðar, sem ákærði dró sér, en hann hefur að engu leyti bætt tjón af brotum sínum. Fjöldi þeirra var mikill, þau voru drýgð skipulega á rúmum tveimur árum og í mörgum tilvikum var það gert með aðferðum, sem báru með sér eindreginn ásetning til brots. Með þessari háttsemi allri misnotaði ákærði sér alvarlega þann trúnað, sem honum var sýndur sem forstöðumanni ríkisstofnunar. Hann hefur á hinn bóginn ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi svo að kunnugt sé og við rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi játaði hann hreinskilnislega verulegan hluta þeirra brota, sem hann var sakaður um. Að þessu virtu er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í átta mánuði.

Eins og áður var getið fól ríkissaksóknari ríkislögreglustjóra rannsókn málsins með bréfi 20. júlí 2001, en því fylgdi greinargerð ríkisendurskoðunar, þar sem greint var í meginatriðum frá þeirri háttsemi ákærða, sem síðar varð tilefni ákæru. Málið barst ekki ríkissaksóknara á ný fyrr en með bréfi ríkislögreglustjóra 30. október 2003. Á þeim tíma hafði verið aflað nokkurs fjölda gagna, sem ekki lágu fyrir við athugun ríkisendurskoðunar, einkum frá viðskiptabanka Íslenska dansflokksins, en annars teknar tvær skýrslur af ákærða og skýrsla af einu vitni. Miðað við þetta umfang rannsóknarinnar varð alls óviðunandi dráttur á framkvæmd hennar, sem hefur með engu verið réttlættur. Að þessu virtu og því að ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi verður hluti refsingar hans bundinn skilorði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Um áfrýjunarkostnað málsins fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf V-kk-nf, sæti fangelsi í átta mánuði. Fresta skal fullnustu fimm mánaða af þeirri refsivist og sá hluti hennar falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu þessa dóms ef ákærði heldur almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, R-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem samtals eru ákveðin 250.000 krónur. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.