442/2014

X var sakfelldur fyrir líkamsárás gegn A með því að hafa ráðist að A og slegið hana, tekið höndum um háls hennar og sest klofvega ofan á brjóstkassa hennar með þeim afleiðingum að hún hlaut eymsli, marbletti, bólgur og sár víðsvegar um líkamann. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var X fundinn sekur um að hafa ekið bifreið ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu ávana- og fíkniefna og brot gegn áfengislögum með því að hafa haft í vörslum sínum heimabrugg. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að árásin var tilefnislaus og hrottafengin og að A var sambýliskona X, en árásin hafði verið gerð við heimili þeirra og A ítrekað reynt að komast undan. Þá voru brot X tekin upp sem hegningarauki við sektargerð sem hann hafði hlotið vegna fyrri brots gegn áfengislögum. Vegna dráttar á meðferð málsins var refsing X á hinn bóginn ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 3 mánuði. Þá var hann sviptur ökurétti í 18 mánuði og gert að greiða 160.000 króna sekt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 20. júní 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd og svipting ökuréttar staðfest.

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, en til vara sýknu. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð.

I

Mál þetta var höfðað með tveimur ákærum, útgefnum 2. september 2013 og 24. sama mánaðar.

Ákæra 2. september 2013 var gefin út af lögreglustjóranum í Borgarnesi, en háttsemi ákærða er þar heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Af hálfu ákærða var krafist frávísunar málsins á þeim grunni að ríkissaksóknara hefði borið að fara með mál þetta. Samkvæmt d. lið 3. mgr. og 5. mgr. VII. bráðabirgðaákvæðis laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála með síðari breytingum er lögreglustjóri bær að lögum til að höfða sakamál sem meðal annars varðar brot gegn 217. gr. og 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þegar af þeirri ástæðu verður frávísunarkröfu ákærða hafnað.

II

Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar í Borgarnesi barst henni 6. september 2011 beiðni B um aðstoð vegna ætlaðrar líkamsárásar á brotaþola, A, sambúðarkonu ákærða, en hún er systir B. Er lögregla kom á vettvang hittist brotaþoli þar fyrir ásamt bræðrum sínum, B og C. Höfðu þau komið sér fyrir í bifreið C, en ákærði var inni í íbúðarhúsi. Samkvæmt skýrslu lögreglu var rætt stuttlega við brotaþola á vettvangi og tjáði hún lögreglu að ákærði og hún hefðu slegist. Hann hafi meðal annars sest klofvega ofan á sig, þar sem hún lá í jörðinni og tekið hana kverkataki. Kvað hún að sér hafi fundist sem hún væri að kafna, en hún hafi náð að taka grjóthnullung og slá ákærða í höfuðið. Við það hafi hún losnað úr greipum hans. Kvaðst brotaþoli ætla að leggja fram kæru á hendur ákærða. Í skýrslunni kemur fram að ákærði hafi verið mjög ölvaður, en hann hafi sagt brotaþola hafa lamið sig og neitað að hafa lagt hendur á hana. Á enni hans voru áverkar sem blæddi úr. Bræður brotaþola óku henni á heilsugæslustöð til aðhlynningar, þar sem teknar voru myndir af áverkum hennar. Á brotaþola voru margvíslegir áverkar víðs vegar um líkamann sem lýst er í áverkavottorði D læknis. Þar segir að brotaþoli hafi verið skoðuð ,,eftir að sambýlismaður hennar réðist á hana.“ Um áverka segir að þeir séu kúla á hnakka og fleiður, tvær stórar kúlur á enni, mikil bólga á vinstra augnloki og vinstri kinn, þreifieymsli á neðri brún ,,orbita“ vinstra megin og yfir kjálkaliðum beggja vegna. Marblettir eftir fingur séu á hálsi, þrír hægra megin og tveir minni vinstra megin og mikil eymsli séu við þreifingu yfir barka. Mar sé hægra megin á bringu neðan við mitt viðbein. Mar og fleiður sé á báðum herðablöðum og mar eftir fingur á báðum upphandleggjum. Sár og fleiður séu á hægri olnboga, fleiður á höndum og blæðing í vöðva í hægri hnésbót.

Brotaþoli kom á lögreglustöðina á Akranesi degi síðar, þar sem hún kærði ákærða fyrir árásina og krafðist þess að honum yrði refsað. Henni var ekki bent á að hún gæti skorast undan því að gefa skýrslu um atvik vegna tengsla við ákærða samkvæmt 2. mgr. 65. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 2. mgr. 117. gr. sömu laga. Lýsti hún atvikum þar í samræmi við frumskýrslu lögreglu. Hún kom á lögreglustöð tveimur dögum síðar og dró kæru sína á hendur ákærða til baka, án skýringa. Fyrir dómi kannaðist hún við að hafa farið til lögreglu og gefið skýrslu um atvik þau sem ákæra á rót að rekja til. Hún kvaðst hins vegar ekki muna ,,almennilega“ eftir atburðum og hafi ítrekað reynt að draga kæru á hendur ákærða til baka.

C skýrði svo frá hjá lögreglu að brotaþoli hafi beðið sig um aðstoð umræddan dag og hafi hann ekið að heimili hennar að [...] í [...] ásamt bróður sínum B. Nálægt næsta bæ við [...] hafi hann séð brotaþola á gangi. Hún hafi tjáð sér að ákærði hefði dregið hana út úr bifreið, skellt henni í jörðina og tekið hana kverkataki.

Fyrir dómi kvað vitnið að þeir bræður hafi farið að sækja brotaþola á heimili hennar eftir að hún hafi beðið þá um hjálp. Þeir hafi tekið hana upp í bifreið og hún verið öll lemstruð og ,,sjúskuð.“ Hún hafi tjáð þeim að ákærði hefði lamið sig og reynt að kyrkja sig, en hún náð að slá hann með steini og þá losnað úr greipum hans.

B kvaðst í skýrslu sinni hjá lögreglu hafa farið með C, bróður sínum, að ná í systur sína umræddan dag. Hann kvað brotaþola hafa skolfið eins og hríslu, hún hafi verið berfætt og bersýnilega flúið að heiman í miklum flýti. Hún hafi tjáð sér að ákærði hafi lamið hana ítrekað og tekið um háls henni og reynt að kyrkja hana. Hafi brotaþoli sagt að sér hafi fundist sem hún væri að kafna. Fyrir dómi bar vitnið að brotaþoli hafi tjáð sér að hún hafi þurft að slá til ákærða til að losa um tök hans. Brotaþoli hafi tjáð sér að ákærði hefði reynt að kyrkja hana og það hefðu verið ummerki um það á hálsi hennar.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 20. ágúst 2012. Hann kvaðst ekki vilja tjá sig um málið og neitaði að svara spurningum. Fyrir dómi kvað ákærði að hann og brotaþoli hafi slegist umræddan dag og bæði fengið áverka í þeim slagsmálum. Hann sagðist ekki rengja áverka þá sem lýst er í ákæru og að brotaþoli hafi fengið þá af hans völdum. Kvaðst hann ,,iðrast allavega mjög mikið ... ég er búinn að biðja hana endalaust fyrirgefningar.“

Þ-kk-nf S-kk-nf lögreglumaður kvaðst hafa fengið beiðni um lögregluaðstoð frá B, bróður brotaþola. Er lögregla kom á vettvang hafi brotaþoli verið komin inn í bifreið til bræðra sinna, en hún hafi verið „auðsjáanlega mjög lemstruð ... og aum.“

S-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður kvaðst hafa farið á vettvang. Þegar þangað var komið hafi brotaþoli verið komin upp í bifreið til bræðra sinna og hafi verið á henni ,,smá áverkar“. Bræður hennar hafi ekið henni á slysadeild. Hafi hann rætt við hana þar og hún tjáð sér að hún og ákærði hefðu verið að slást og ákærði meðal annars skellt henni niður í jörðina og setið ofan á henni og ,,verið að kyrkja hana“, en hún hafi náð að slá hann með grjóti.

III

Brotaþoli kom sjálfviljug á lögreglustöð daginn eftir að ætluð líkamsárás átti sér stað og kærði ákærða fyrir líkamsárás. Við skýrslutöku af henni sama dag var þess ekki gætt að benda henni á að hún gæti skorast undan því að tjá sig um atriði sem gætu falið í sér refsiverða háttsemi ákærða.

Eins og rakið hefur verið báru bræður brotaþola fyrir lögreglu og dómi að á vettvangi hefði hún lýst því fyrir þeim að ákærði hafi slegið sig ítrekað og tekið hálstaki svo henni lá við köfnun. Á sama veg bar annar þeirra lögreglumanna sem komu á vettvang og ræddi við brotaþola. Áverkar á brotaþola sem lýst er í vottorði læknis samrýmast frásögn framangreindra vitna, en einnig framburði ákærða fyrir dómi sem kvaðst ekki rengja þá áverka sem á henni voru og í ákæru greinir. Brotaþoli tjáði sig ekki um háttsemi ákærða fyrir dómi og kvaðst ítrekað hafa óskað eftir því að draga kæru sína til baka.

Jafnvel þótt skýrslugjöf brotaþola hjá lögreglu hafi, eins og fyrr er rakið, verið í andstöðu við 2. mgr. 65. gr., sbr. 2. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 og sé því ófullnægjandi sönnun um sekt ákærða, fær frásögn hennar stoð í framburði ákærða fyrir dómi, skýrslugjöf bræðra brotaþola fyrir lögreglu og fyrir dómi, framburði annars þeirra lögreglumanna sem á vettvang komu og vottorði læknis um áverka brotaþola. Að öllu þessu virtu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir.

Í ákæru er afleiðingum árásar ákærða lýst sem kúlum á líkama brotaþola, fleiðri, bólgu, eymslum, sári, marblettum, þar á meðal marblettum eftir fingur beggja megin á hálsi, og blæðingu í vöðva í hægri hnésbót. Því er ekki lýst að brotaþola hafi legið við köfnun er ákærði tók höndum um háls hennar. Þegar litið er til þeirra afleiðinga árásar ákærða, sem lýst er í ákæru, verður háttsemi hans heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt 2. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga skal mál ekki höfðað út af broti samkvæmt 1. mgr. greinarinnar nema almenningshagsmunir krefjist þess. Brot ákærða var í ákæru heimfært undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og fólst í því mati að brotið væri þess eðlis að uppfyllt væru skilyrði þess ákvæðis til útgáfu ákæru. Ekki eru efni til að hrófla við mati á því að tilefni væri til ákæru þótt brotið hafi verið heimfært undir 217. gr. laganna.

Fyrningarfrestur var rofinn með yfirheyrslu ákærða hjá lögreglu 20. ágúst 2012, en brotið var sem fyrr segir framið 6. september 2011. Var sök hans því ekki fyrnd 2. september 2013 þegar málið var höfðað, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 4. mgr. 82. gr. sömu laga.

IV

Með ákæru 24. september 2013 var ákærða gefið að sök að hafa ekið bifreið 29. júní sama ár undir áhrifum áfengis og ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu ávana- og fíkniefna. Þá var hann einnig ákærður fyrir brot gegn áfengislögum. Ákærði játaði þá háttsemi sem greinir í ákæru við þingfestingu málsins, en dró játninguna til baka við aðalmeðferð málsins. Afturhvarf hans frá játningu byggðist á því að hann drægi í efa niðurstöðu rannsóknar á magni áfengis og fíkniefna í blóði, þar sem læknanemi hafi dregið úr honum blóð, en ekki læknir. Samkvæmt 3. mgr. 47. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 annast læknir, hjúkrunarfræðingur eða lífeindafræðingur töku blóðsýnis þegar grunur leikur á að ökumaður hafi ekið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Af gögnum málsins verður ráðið að læknaneminn sem tók blóðsýni úr ákærða var til þess bær þar sem hann var með tímabundið lækningaleyfi á þeim tíma er blóðsýnið var tekið. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákærunni svo og heimfærsla brotsins til refsiákvæða. Þá verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um brot ákærða gegn áfengislögum nr. 75/1998 og heimfærsla þess brots til refsiákvæða.

V

Samkvæmt sakavottorði ákærða var honum gerð 50.000 króna sekt vegna brota gegn áfengislögum með dómi 24. október 2011. Er brot ákærða samkvæmt ákæru 2. september 2013 því hegningarauki við þá sektargerð, en sakaferill ákærða hefur að öðru leyti ekki áhrif á ákvörðun refsingar. Verður refsing ákærða ákveðin með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun hennar verður horft til þess að fyrrgreind líkamsárás var algjörlega tilefnislaus og hrottafengin og hlaut brotaþoli áverka víðs vegar um líkamann af völdum hennar. Er háttsemin sérstaklega vítaverð þegar litið er til þess að brotaþoli er sambúðarkona ákærða og árásin var gerð á og við heimili þeirra, þar sem ákærði veittist ítrekað að henni, þrátt fyrir tilraunir hennar til að komast undan honum. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af 1., 2. og 3. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og 3. mgr. sömu greinar, verður ákvörðun hins áfrýjaða dóms um fangelsisrefsingu ákærða staðfest. Þá verður ákvæði dómsins um sektarrefsingu ákærða staðfest.

Eins og að framan er rakið kom lögregla á vettvang 6. september 2011 er óskað var eftir aðstoð vegna árásar ákærða á sambúðarkonu sína. Hún lagði fram kæru á hendur honum næsta dag og var skipaður réttargæslumaður 31. október 2011. Ákærði var fyrst yfirheyrður hjá lögreglu tæpu ári síðar, 20. ágúst 2012, og ákæra á hendur honum gefin út 2. september 2013. Voru þá liðin um tvö ár frá því að atvik áttu sér stað. Málið var þingfest 17. október 2013, en frestað ótiltekið og aðalmeðferð háð í því sjö mánuðum síðar. Hefur engin haldbær skýring verið gefin á þessum drætti á meðferð málsins og brýtur hún í bága við 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 og meginreglu 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár. Vegna þessa dráttar á málsmeðferðinni verður refsing ákærða skilorðsbundin eins og kveðið er á um í héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar ákærða frá birtingu dómsins 27. maí 2014 og sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 401.933 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.