715/2009

V hf. höfðaði mál þetta til heimtu skuldar á grundvelli lánssamnings milli V hf., sem lánveitanda, og G, sem lántaka, úr hendi KS og K, ábyrgðarmanna samkvæmt lánssamningnum. Deila málsaðila laut einkum að því hvort stofnast hefði gild sjálfskuldarábyrgð á hendur KS og K samkvæmt lánssamningnum og ef svo væri hvort skilyrði samningsins hefði verið uppfyllt svo krefja mætti þá um efndir hans. Um hið fyrra atriði segir í dómi Hæstaréttar að þegar litið væri til aðdragandans að gerð lánssamningsins og ótvíræðs orðalags hans yrði að telja að KS og K hefðu undirgengist sjálfskuldarábyrgð á skilvísum greiðslum lánsins. Þá segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að þótt lántaki hefði einnig sett greiðslur nytjaleyfisgjalda sem tryggingu fyrir skilvísum greiðslum lánssamningsins hefði það ekki áhrif á greiðsluskyldu KS og K, sem sjálfskuldarábyrgðaraðila, gagnvart V hf., sem kröfuhafa, nema um það hefði sérstaklega verið samið, en slíkan fyrirvara væri ekki að finna í lánssamningnum. Var krafa V hf. á hendur KS og K því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. desember 2009. Hann krefst þess að stefndu verði, hvorum fyrir sig, gert að greiða honum 2.500.000 sterlingspund með 10,45% dráttarvöxtum á ári frá 12. desember 2008 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi stefndu.

Stefndi, K-x-x S-x-x, krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi áfrýjanda. Stefndi, Kcaj LLP, krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms. Til vara krefst hann þess að honum verði einungis gert að greiða áfrýjanda 2.000.000 sterlingspund með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi áfrýjanda.

I

Áfrýjandi gerði lánssamning við enskt félag, Ghost Ltd., 2. ágúst 2007 þar sem félaginu var veitt lán að fjárhæð 5.000.000 sterlingspund. Í inngangi og í 1. kafla samningsins eru stefndu tilgreindir sem ábyrgðaraðilar. Samningurinn er undirritaður af fyrirsvarsmanni Ghost Ltd. sem lántakanda, fyrirsvarsmanni stefnda Kcaj LLP og stefnda K-x-x S-x-x sem ábyrgðaraðila svo og fyrirsvarsmanni áfrýjanda sem lánið veitti. Lánsfjárhæðin skiptist í lán með nánar tilgreindum afborgunum að fjárhæð 2.000.000 sterlingspund og eingreiðslulán að fjárhæð 3.000.000 sterlingspund. Lánsfjárhæðin var greidd út til lántakanda í fjórum hlutum samkvæmt tilkynningum hans, einni sendri með tölvupósti 1. ágúst 2007 en hinum dagsettum 24. september 2007, 11. október 2007 og 23. nóvember 2007. Með fyrstu tilkynningunni fylgdi fundargerð stjórnarfundar Ghost Ltd., sem haldinn var 1. ágúst 2007, þar sem fram kemur að meirihlutaeigendur Ghost Holdings Ltd., Kcaj LLP og K-x-x S-x-x hafi samþykkt að ábyrgjast lánið. Samkvæmt gögnum málsins var Ghost Ltd. að fullu í eigu Ghost Holdings Ltd. en ábyrgðarmenn lánsins áttu hvor um sig 46,85% í því.

Samkvæmt 5. gr. lánssamningsins bar lántakanum Ghost Ltd. að greiða vexti af láninu á þriggja mánaða fresti í fyrsta sinn 31. desember 2007. Afborganir vegna höfuðstóls þess þáttar lánsins, sem var lán með nánar tilgreindum afborgunum, skyldi einnig greiða á þriggja mánaða fresti. Samkvæmt samningnum var fyrsta afborgunin ákveðin 30. september 2008 og kveður áfrýjandi að þá hafi orðið greiðslufall á láninu. Af því tilefni gjaldfelldi áfrýjandi allt lánið 21. október 2008 samkvæmt heimild í grein 11.2 (b) í lánssamningum og krafðist greiðslu. Þar sem greiðsla barst ekki kveðst áfrýjandi hafa krafið ábyrgðarmenn lánsins um greiðslu þess með bréfi 12. nóvember 2008. Upplýst er að bú lántakanda Ghost Ltd. hefur verið tekið til skipta og voru skiptastjórar búsins skipaðir 31. október 2008.

Samkvæmt 20. gr. samningsins var hann gerður á ensku en í málinu hefur verið lögð fram þýðing á íslensku gerð af löggiltum þýðanda. Í 21. gr. samningsins er tekið fram að um hann gildi íslensk lög. Loks er tekið fram í 22. gr. samningsins að íslenskir dómstólar skuli hafa lögsögu til þess að fjalla um og leiða til lykta öll mál og ljúka öllum deilum sem kunna að rísa vegna hans eða í tengslum við hann.

Deila málsaðila lýtur einkum að því hvort stofnast hafi gild sjálfskuldarábyrgð á hendur stefndu samkvæmt lánssamningnum 2. ágúst 2007 og ef svo er hvort skilyrði samningsins hafi þá verið uppfyllt svo krefja megi þá um efndir hans. Málsástæður og lagarök aðila eru ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi.

II

Stefndu reisa sýknukröfu sína á því að ábyrgð þeirra komi hvergi fram í meginmáli samningsins heldur sé hana aðeins að finna í 1. kafla hans sem fjalli samkvæmt fyrirsögn aðeins um skilgreiningar samningsins.

Á forsíðu lánssamningsins eru aðilar samningsins tilgreindir og eru stefndu í hinni löggiltu þýðingu auðkenndir sem „ábyrgðaraðilar“. Nafnritun stefndu undir samninginn á síðustu síðu hans er undir fyrirsögninni „ábyrgðaraðilar“. Í frumtexta lánssamningsins er notað orðið „Guarantors“. Stefndu rituðu einnig upphafsstafi sína á hverja síðu samningsins neðst í hægra horni. Fyrsti kafli umrædds lánssamnings ber fyrirsögnina „skilgreiningar“. Í stað þess að fjalla í sérstökum kafla samningsins um inntak skyldna ábyrgðaraðila er um þær fjallað undir skilgreiningu hugtaksins „trygging“ í fyrsta kafla samningsins. Ekki verður fallist á að þessi framsetning samningsins leiði til þess að umsamin ákvæði um tryggingu séu óskuldbindandi fyrir stefndu, heldur ráðast skyldur þeirra af skýringu á þessum texta samningsins eftir almennum túlkunarreglum.

Stefndu byggja á því að verði talið að þeir hafi undirgengist ábyrgð á efndum samningsins sé aðeins um að ræða einfalda ábyrgð, skilyrta og til vara. Þeir halda því auk þess fram að þýðing á samningnum, sem lögð hefur verið fram, sé röng.

Í 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála segir að komi aðilar sér ekki sjálfir saman um rétta þýðingu skjals skuli hún gerð af löggiltum skjalaþýðanda. Áfrýjandi hefur lagt fram þýðingu löggilts skjalaþýðanda og hafa stefndu ekki sýnt fram á að hún sé röng.

Samkvæmt gögnum málsins sendi B-kk-nf B-kk-nf, starfsmaður áfrýjanda, N-x-x H-x-x, fyrrverandi fjármálastjóra Ghost Ltd., tölvupóst 30. júlí 2007 og gaf honum færi á að koma að athugasemdum við drög að lánssamningnum. Tölvupósturinn ber með sér að hafa einnig verið sendur á póstföng stefndu. N-x-x H-x-x sendi B-kk-þgf B-kk-þgf tölvupóst daginn eftir og óskaði upplýsinga um nokkur atriði samningsdraganna þar á meðal um ábyrgð ábyrgðaraðila. Í þýðingu löggilts skjalaþýðanda segir meðal annars svo í tölvupóstinum: „Ég hélt að sjálfskuldarábyrgðin gilti einungis um eingreiðslulánið. Ef hún gildir um lánssamninginn í heild sinni, þá setjið þið ekkert verð á rétthafagreiðslur - vinsamlegast staðfestið. Fylgja einhver skjöl með lánssamningnum varðandi sjálfskuldarábyrgðir eða er samningurinn heildstæður hvað það snertir.“ B-kk-nf B-kk-nf svaraði tölvupóstinum samdægurs og við þennan lið skrifaði hann: „Okkar skilningur hefur verið sá að verði vanskil á rétthafagreiðslum þá beri Kcaj LLP og K-x-x S-x-x fulla sjálfskuldarábyrgð gagnvart okkur á lánssamningnum í heild sinni.“ N-x-x H-x-x svaraði um hæl sama dag varðandi þennan lið samningsins: „Ég hef samband við ábyrgðaraðilana hvað þetta atriði snertir.“

Í lánssamningnum segir meðal annars svo um ábyrgð stefndu í þýðingu löggilts skjalaþýðanda: „Trygging merkir m.a. ... b. Sjálfskuldarábyrgð af hálfu K-x-x S-x-x ... og Kcaj LLP ... til tryggingar á endurgreiðslu lánsins ásamt áföllnum vöxtum. Hvor ábyrgð fyrir sig gildir fyrir 50% af útistandandi höfuðstól ásamt áföllnum vöxtum hverju sinni. Hámarks höfuðstólshluti hvorrar ábyrgðar er GBP 2.500.000.“ Með þessu efni undirrituðu stefndu samninginn undir fyrirsögnina „ábyrgðaraðilar“ eða „Guarantors“, eins og áður segir.

Kröfuábyrgð er að íslenskum rétti ekki formbundinn löggerningur. Í ljósi hins íþyngjandi eðlis sjálfskuldarábyrgðar verður ábyrgðarmaður á hinn bóginn almennt ekki talinn hafa gengist undir slíka ábyrgð nema það verði með skýrum hætti leitt af ábyrgðaryfirlýsingunni. Ekki er þó skilyrði að heitið sjálfskuldarábyrgð sé orðað í skuldbindingunni ef ótvírætt er að efndatími ábyrgðarmanns sé við vanefnd aðalskuldara.

Þegar litið er til aðdragandans að gerð lánssamningsins svo og ótvíræðs orðalags hans verður að telja að stefndu hafi undirgengist sjálfskuldarábyrgð á skilvísum greiðslum lánsins.

Stefndu byggja ennfremur á því að samkvæmt grein 4.2.c. samningsins hafi borið að afla sérstakra ábyrgðaryfirlýsinga stefndu í sérhvert sinn sem Ghost Ltd. sendi tilkynningu um útborgun samkvæmt lánssamningnum. Þar sem það hafi ekki verið gert sé sjálfskuldarábyrgð þeirra ekki gild.

Í ákvæði 4.2. gr. samningsins er fjallað um skilyrði sem þarf að uppfylla svo lánveitanda beri skylda til að veita lán samkvæmt samningnum. Samkvæmt c. lið greinarinnar áttu tryggingaskjöl að hafa verið undirrituð með gildum hætti ásamt öllum skjölum sem því tengdust. Fallist er á með áfrýjanda að ákvæði þetta vísi til trygginga samkvæmt a. lið, um skilgreiningu tryggingar í 1. kafla samningsins, en þar er fjallað um framsal lántaka til bankans á öllum hagnaði vegna greiðslu nytjaleyfisgjalda sem Procter and Gamble Ltd. bar að greiða lántaka samkvæmt nytjaleyfissamningi 26. september 1998, milli lántaka sem leyfisveitanda og Cosmopolitan Cosmetics GmbH sem leyfishafa. Í ljósi efnis og eðlis sjálfskuldarábyrgða stefndu átti ákvæði c. liðar greinar 4.2. í lánssamningnum á hinn bóginn ekki við um þær.

Loks byggja stefndu á því að áfrýjanda sé óheimilt að krefja þá um greiðslu á grundvelli lánssamningsins þar sem ósannað sé að um vanefndir hafi verið að ræða samkvæmt nytjaleyfissamningi, sem Procter and Gamble Ltd. hafi borið að greiða Ghost Ltd., en greiðslur samkvæmt hinum síðarnefnda samningi hafi einnig verið settar til tryggingar skilvísum greiðslum lánssamningsins. Þá sé einnig ljóst að áfrýjandi hafi fallið frá kröfu um nytjaleyfisgreiðslur og því geti hann ekki gengið að sjálfskuldarábyrgðaraðilum.

Í fundargerð stjórnar Ghost Ltd. frá 1. ágúst 2007, sem barst með tölvupósti sama dag til áfrýjanda, er vikið að forsendum lántaka varðandi nytjaleyfissamninginn en þar segir m.a. svo: „Tekjur fyrirtækisins af ilmvatnsnytjaleyfinu nægðu fyrir vaxta- og höfuðstólsgreiðslum og samkvæmt áætlunum myndi rekstur fyrirtækisins verða nægilega arðbær til að standa undir eingreiðsluhlutanum að sex árum liðnum.“ Óumdeilt er að áfrýjandi gerði ekki kröfu um að hærri greiðslur bærust samkvæmt nytjaleyfissamningnum en nægði til að halda láninu í skilum. Voru greiddir vextir af láninu á gjalddögum þeirra fram að gjalddaga fyrstu afborgunar af höfuðstól með tekjum af nytjaleyfinu. Ósannað er að áfrýjandi hafi fallið frá nytjaleyfisgreiðslum sem tryggingu fyrir skilvísum greiðslum lánssamningsins. Þótt lántaki hafi sett greiðslur nytjaleyfisgjalda til tryggingar lánssamningnum hefur það ekki áhrif á greiðsluskyldu stefndu sem sjálfsskuldarábyrgðaraðila, nema um það hefði sérstaklega verið samið. Samkvæmt meginreglum um ábyrgðir þurfti áfrýjandi sem kröfuhafi ekki að leita fullnustu í framangreindri tryggingu áður en hann gekk að stefndu sem sjálfskuldarábyrgðaraðilum, nema um það hafi sérstaklega verið samið. Slíkan fyrirvara er ekki að finna í lánssamningnum. Þar segir á hinn bóginn að áfrýjanda sé heimilt að krefja ábyrgðaraðila um greiðslu „ef greiðslur vegna nytjaleyfisgjalda eru ekki inntar af hendi til bankans.“ Upplýst er að greiðslufall varð á láninu 30. september 2008 þar sem greiðsla barst hvorki frá lántaka né greiðanda nytjaleyfisgjaldanna og eru því samkvæmt framansögðu uppfyllt skilyrði til þess að taka kröfu áfrýjanda til greina með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Í þessu felst jafnframt að ekki eru efni til að taka varakröfu stefnda Kcaj LLP til greina þar sem ábyrgð stefnda var ekki bundin við afborgunarhluta lánsins heldur hlutfall af „útistandandi höfuðstól ásamt áföllnum vöxtum hverju sinni“ eins og segir í lánssamningnum.

Samkvæmt úrslitum málsins verða stefndu með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 dæmdir til að greiða óskipt áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til útlagðs kostnaðar áfrýjanda.

Dómsorð:

Stefndu, K-x-x S-x-x og Kcaj LLP, greiði hvor fyrir sig áfrýjanda, VBS Fjárfestingabanka hf., 2.500.000 sterlingspund ásamt 10,45% dráttarvöxtum á ári frá 12. desember 2008 til greiðsludags.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt samtals 3.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.