320/2011

S og B kærðu úrskurð héraðsdóms, þar sem leyst var úr ágreiningi sem risið hafði við gjaldþrotaskipti á N um ráðstöfun hagsmuna hans. Kröfðust þau þess aðallega að atkvæðagreiðsla, sem fram fór á skiptafundi N 5. mars 2010, yrði ógilt með dómi en til vara viðurkennt að hún væri ólögmæt. Talið var að af ákvæðum XIX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri ljóst að í máli, sem rekið væri samkvæmt XXIII. og XXIV. kafla laganna um ákvörðun skiptastjóra um ráðstöfun hagsmuna þrotabús, yrði hvorki ógilt með dómsúrlausn atkvæðagreiðsla á skiptafundi né viðurkennt að hún væri ólögmæt, enda lyti slíkt dómsmál að ákvörðun skiptastjóra en ekki atkvæðagreiðslu á skiptafundi að baki henni. Þegar af þessum sökum varð sjálfkrafa að vísa þessum hluta dómkrafna S og B frá héraðsdómi. Þá kröfðust S og B þess að felld yrði úr gildi ákvörðun skiptastjóra N um að ljúka samningi við A á grundvelli samkomulags, svo sem samþykkt hafði verið með atkvæðagreiðslu á skiptafundinum 5. mars 2010. Talið var að gæta yrði að því að skiptafundurinn hefði verið ályktunarfær og hefði tillaga skiptastjóra verið samþykkt með atkvæði, sem greidd hefðu verið í skjóli 78,5% almennra krafna eftir fjárhæðum þeirra. Samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. mgr. 127. gr. laga nr. 21/1991 hefði skiptastjórum N verið rétt að fylgja þessari ályktun meiri hlutans nema þeir hefðu talið ákvörðun á grundvelli hennar andstæða lögum, óheiðarlega, óframkvæmanlega eða bersýnilega fara í bága við hagsmuni fjarstaddra lánardrottna eða að valdi meiri hluta hefði á skiptafundinum verið beitt minni hlutanum til tjóns. S og B hefðu ekki lagt fram í málinu gögn til stuðnings því að söluverð eignanna hefði verið óhæfilegt. Þá hefðu þau heldur ekki fært fram í málinu nokkur haldbær rök fyrir því að eitthvert framangreindra skilyrða 127. gr. laga nr. 21/1991 hefði átt að leiða til þess að skiptastjórum N hefði borið að ganga gegn ályktun skiptafundarins. Var síðari hluta dómkrafna S og B því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 14. maí 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 3. maí 2011, þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi, sem risið hafði við gjaldþrotaskipti á varnaraðila um ráðstöfun hagsmuna hans. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess annars vegar aðallega að „atkvæðagreiðsla sem fram fór á skiptafundi í þb. Nýsis hf. þann 5. mars 2010 um tillögu skiptastjóra „að þeim verði falið að ganga frá samningi við Austurhöfn á fyrirliggjandi grundvelli sem felur í sér greiðslu á u.þ.b. 500 milljónum til búsins að meðtöldu uppgjöri vegna vaxta“ verði ógilt með dómi“, en til vara að „viðurkennt verði með dómi“ að atkvæðagreiðsla þessi „sé ólögmæt.“ Hins vegar krefjast sóknaraðilar þess aðallega að „ákvörðun skiptastjóra um að framfylgja ákvörðun skiptafundar í þb. Nýsis hf. þann 5. mars 2010 um að ganga frá samkomulagi við Austurhöfn TR ehf. um viðskipti með 50% hlut í Situsi og byggingareit 6 á lóðinni Austurbakka 2, Reykjavík verði ógilt með dómi“, en til vara að „viðurkennt verði með dómi“ að þessi ákvörðun „sé ólögmæt.“ Sóknaraðilar krefjast einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins átti Nýsir hf. meðal annars helmingshlut á móti Landsbankanum Fasteignafélagi ehf. í Situsi ehf., svo og réttindi yfir byggingarreit nr. 6 á lóð að Austurbakka 2 í Reykjavík, svokölluðum viðskiptamiðstöðvarreit. Eignir þessar munu hafa tengst samningum, sem Eignarhaldsfélagið Portus ehf. gerði á árinu 2006 við Austurhöfn-TR ehf. um byggingu og rekstur tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar á hafnarsvæðinu í miðborg Reykjavíkur. Austurhöfn-TR ehf. gerði samning 31. mars 2009 við NBI hf., Landsbanka Íslands hf. og Landsbankann Fasteignafélag ehf. meðal annars um kaup á öllu hlutafé í Eignarhaldsfélaginu Portusi ehf. og helmingshlut í Situsi ehf., en með þessu mun Austurhöfn-TR ehf. hafa tekið við eignum og framkvæmdum, sem vörðuðu fyrrnefnt tónlistarhús og ráðstefnumiðstöð. Ekki kemur fram í gögnum málsins hvert hafi verið kaupverð hlutafjárins í Eignarhaldsfélaginu Portusi ehf., en fyrir helmingshlut í Situsi ehf. var greidd 1 króna. Í framhaldi af þessu gerði Austurhöfn-TR ehf. samning við Nýsi hf. 14. apríl 2009 um kaup á helmingshlut þess félags í Situsi ehf. ásamt réttindum þess yfir áðurnefndum byggingarreit að Austurbakka 2 fyrir samtals 450.000.000 krónur, sem greiða átti „með reiðufé við undirskrift kaupsamningsins“, en samningurinn var samþykktur á fundi stjórnar Nýsis hf. sama dag. Greiðsla þessi mun ekki hafa verið innt af hendi eins og kveðið var á um í samningnum að því er virðist sökum þess að kaupandinn hafi ætlað með samþykki seljandans að afla lánsfjár í þessu skyni gegn veði í byggingarreitnum, en það hafi ekki tekist með því að sóknaraðilar hafi 29. maí 2009 fengið gerð fjárnám í þeirri eign fyrir kröfum á hendur Nýsi hf. Að kröfu stjórnar Nýsis hf. var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta 13. október 2009 og hafði söluverð þessara eigna þá ekki enn verið greitt. Samkvæmt skrá, sem skiptastjórar varnaraðila gerðu 17. febrúar 2010 um lýstar kröfur á hendur honum, námu þær samtals 25.378.790.414 krónum, en meðal þeirra voru kröfur, sem sóknaraðilar höfðu gert hvort fyrir sitt leyti um greiðslu á 120.940.129 krónum. Samkvæmt kröfuskránni höfðu sóknaraðilar krafist þess að kröfur þeirra nytu stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991, en skiptastjórar tekið þá afstöðu að viðurkenna þær sem almennar kröfur eftir 113. gr. sömu laga með þeim fjárhæðum, sem lýst var. Ekki liggur annað fyrir en að þessar hafi orðið endanlegar lyktir um viðurkenningu krafna sóknaraðila, en af því, sem fram er komið í málinu, verður ráðið að með úrskurði héraðsdóms hafi endanlega verið slegið föstu að fjárnám, sem þau virðast hafa fengið fyrir þessum kröfum samkvæmt áðursögðu, hafi fallið niður vegna gjaldþrotaskipta varnaraðila.

Í málinu hefur verið lagt fram óundirritað skjal, sem dagsett var 22. febrúar 2010 og lýsti samkomulagi skiptastjóra varnaraðila við Austurhöfn-TR ehf. vegna áðurnefnds kaupsamnings félagsins við Nýsi hf. frá 14. apríl 2009. Í samkomulaginu var þess getið að varnaraðili hafi aflað sér mats fyrirtækjasviðs KPMG hf. á verðmæti þeirra eigna, sem kaupsamningurinn tók til, og teldi hann á grundvelli þess að ekki væri tilefni til að gera athugasemdir um kaupverð, sem þar var samið um. Ágreiningur hafi á hinn bóginn staðið um vexti, sem Austurhöfn-TR ehf. bæri að greiða af kaupverðinu, en óumdeilt væri að við gerð kaupsamningsins 14. apríl 2009 hafi verið ráðgert að félagið hefði „nokkrar vikur“ til að afla fjár fyrir kaupverðinu, sem síðan hafi ekki tekist vegna fyrrnefndra fjárnámsgerða sóknaraðila. Með tilliti til þessa hafi orðið að samkomulagi að Austurhöfn-TR ehf. greiddi varnaraðila samtals 500.000.000 krónur til uppgjörs á kaupverðinu að meðtöldum vöxtum. Frá þessu skyldi endanlega gengið 26. febrúar 2010 að fengnu samþykki skiptafundar í þrotabúi Nýsis hf.

Í samræmi við framangreint skjal var á skiptafundi 26. febrúar 2010, sem haldinn var samkvæmt 120. gr. laga nr. 21/1991 til að fjalla um lýstar kröfur á hendur varnaraðila, gerð grein „fyrir stöðu mála að því er varðar sölu 50% hlutar í Situs og lóð merktri nr. 6 við Austurhöfn í Reykjavík“, svo sem komist var að orði í fundargerð. Kom þar fram að skiptastjórar hafi greint frá því að þeir hafi „náð efnislegu samkomulagi við Austurhöfn um uppgjör krafna vegna sölunnar“, en frá samningi hafi þó ekki enn verið gengið, einkum vegna athugasemda, sem sóknaraðilar hefðu hreyft, og áskilnaðar þeirra um að leita riftunar á sölunni. Samkvæmt fundargerðinni urðu ítarlegar umræður um þetta málefni og var ákveðið að fresta ákvörðun um það til annars fundar 5. mars 2010. Þann dag var á ný haldinn skiptafundur í þrotabúinu til að fjalla frekar um þetta. Samkvæmt fundargerð var þar meðal annars lýst þeirri skoðun sóknaraðila að eignirnar, sem samningurinn frá 14. apríl 2009 tók til, hafi verið verulega vanmetnar af fyrirtækjaráðgjöf KPMG hf., en að loknum miklum umræðum var gengið til atkvæða „um þá tillögu skiptastjóra að þeim verði falið að ganga frá samningi við Austurhöfn um uppgjör á fyrirliggjandi grundvelli sem felur í sér greiðslu á u.þ.b. 500 milljónum til búsins að meðtöldu uppgjöri vegna vaxta.“ Sagði í fundargerðinni að atkvæði hafi verið greidd í skjóli 97,5% af samþykktum almennum kröfum og hafi 78,5% samþykkt tillögu skiptastjóra, 2,1% lagst gegn henni og 16,9% setið hjá. Hafi skiptastjórar þá lýst yfir að þeir myndu ljúka uppgjöri við Austurhöfn-TR ehf. á þessum grunni, en sóknaraðilar hafi óskað bókað að þau teldu þessa ákvörðun ólögmæta og myndu bera ágreining um hana undir héraðsdóm. Þessu til samræmis beindu skiptastjórar þessu ágreiningsefni til Héraðsdóms Reykjaness 9. mars 2010, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 21/1991, en af því tilefni var mál þetta þingfest 8. apríl sama ár.

II

Samkvæmt 124. gr. laga nr. 21/1991 tekur skiptastjóri ákvarðanir um hvernig ráðstafað verði eignum og réttindum þrotabús, þar á meðal hvernig og hverjum þær verði seldar og gegn hverju verði, en honum ber þó að taka þessi málefni á dagskrá skiptafundar, sem haldinn er eftir 120. gr. laganna, og er það heimilt endranær til að leita tillagna eða ályktana um ráðstafanir, sem enn eru ógerðar. Samkvæmt niðurlagsorðum 2. mgr. 124. gr. sömu laga eru slíkar ályktanir skiptafundar bindandi fyrir skiptastjóra eftir ákvæðum 127. gr. laganna. Í 3. mgr. þeirrar lagagreinar er mælt fyrir um þá meginreglu að skiptastjóra sé rétt að fylgja ályktun meiri hluta á ályktunarfærum skiptafundi, en frá því geti hann þó vikið og annaðhvort lagt málefnið fyrir skiptafund á ný eða ráðið því sjálfur til lykta. Eftir 1. mgr. 128. gr. laganna skal skiptastjóri kynna ákvarðanir sínar um málefni sem þessi jafnharðan á skiptafundi nema hann fresti ákvörðun til nýs fundar, en lánardrottni, sem á atkvæði um málefni þrotabúsins og telur ákvörðun skiptastjóra ólögmæta, getur mótmælt henni á skiptafundinum, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Takist ekki að jafna ágreining um ákvörðunina ber skiptastjóra að beina honum til héraðsdóms.

Eins og áður greinir hafa sóknaraðilar í fyrri hluta dómkrafna sinna krafist þess aðallega að „atkvæðagreiðsla sem fram fór á skiptafundi Nýsis hf. þann 5. mars 2010 ... verði ógilt með dómi“, en til vara viðurkennt að hún „sé ólögmæt“. Af þeim ákvæðum XIX. kafla laga nr. 21/1991, sem hér voru rakin, er ljóst að í máli, sem rekið er samkvæmt XXIII. og XXIV. kafla laganna um ákvörðun skiptastjóra um ráðstöfun hagsmuna þrotabús, verður hvorki ógilt með dómsúrlausn atkvæðagreiðsla á skiptafundi né viðurkennt að hún sé ólögmæt, enda lýtur slíkt dómsmál að ákvörðun skiptastjóra en ekki atkvæðagreiðslu á skiptafundi að baki henni. Þegar af þessum sökum verður sjálfkrafa að vísa þessum hluta dómkrafna sóknaraðila frá héraðsdómi, en að því verður og að gæta að í raun eru þessar kröfur sama efnis og síðari hluti dómkrafnanna.

Skilja verður orðalag síðari hluta dómkrafna sóknaraðila svo að þau leiti þar eftir því að felld verði úr gildi ákvörðun skiptastjóra varnaraðila, sem þeir kynntu á skiptafundi 5. mars 2010, um að ljúka samningi við Austurhöfn-TR ehf. á grundvelli samkomulags frá 22. febrúar sama ár, svo sem samþykkt var með atkvæðagreiðslu á fundinum. Um þessa kröfu verður að gæta að því að skiptafundurinn, þar sem atkvæðagreiðslan fór fram, var ályktunarfær samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga nr. 21/1991 og var tillaga skiptastjóra samþykkt með atkvæði, sem greidd voru í skjóli 78,5% almennra krafna eftir fjárhæðum þeirra, sbr. 1. mgr. 126. gr. laganna. Samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. mgr. 127. gr. sömu laga var skiptastjórum varnaraðila rétt að fylgja þessari ályktun meiri hlutans nema þeir teldu ákvörðun á grundvelli hennar andstæða lögum, óheiðarlega, óframkvæmanlega eða bersýnilega fara í bága við hagsmuni fjarstaddra lánardrottna eða að valdi meiri hluta hafi á skiptafundinum verið beitt minni hlutanum til tjóns. Sóknaraðilar hafa ekki lagt fram í málinu gögn til stuðnings því að söluverð eigna, sem Nýsir hf. samdi um við Austurhöfn-TR ehf. 14. apríl 2009, hafi verið óhæfilegt. Þau hafa heldur ekki fært fram í málinu nokkur haldbær rök fyrir því að eitthvert framangreindra skilyrða 127. gr. laga nr. 21/1991 hefði átt að leiða til þess að skiptastjórum varnaraðila bæri að ganga gegn ályktun skiptafundarins 5. mars 2010 við töku ákvörðunar um að ljúka samningi við Austurhöfn-TR ehf. Síðari hluta dómkrafna sóknaraðila verður samkvæmt þessu hafnað.

Rétt er að ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað standi óraskað, en sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að aðfinnsluverður dráttur varð á rekstri þessa máls fyrir héraðsdómi, auk þess sem samningu hins kærða úrskurðar er í verulegum atriðum áfátt.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfum sóknaraðila, S-kk-ef H-kk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef, aðallega um að atkvæðagreiðsla á skiptafundi í varnaraðila, þrotabúi Nýsis hf., 5. mars 2010 verði ógilt með dómi og til vara að viðurkennt verði að hún hafi verið ólögmæt.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að felld verði úr gildi ákvörðun skiptastjóra varnaraðila um að ljúka nánar tilgreindum samningi við Austurhöfn-TR ehf. á grundvelli ályktunar skiptafundar 5. mars 2010.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðilar greiði í sameiningu varnaraðila 500.000 krónur í kærumálskostnað.