49/2011

Þ ehf. var eigandi landskika á H sem hann hafði keypt 9. september 2005. Jarðvegslosun mun hafa hafist á svæðinu í kjölfar samþykktar borgarráðs R 3. apríl 2001. Nýtt deiliskipulag á H vegna jarðvegsfyllingar og miðlunartanka tók gildi 14. desember 2010. Felldi það úr gildi deiliskipulag fyrir miðlunartanka frá árinu 2008 og deiliskipulag vegna jarðvegsfyllingar frá árinu 2010. Í málinu krafðist Þ ehf. m.a. að fyrrnefnd samþykkt borgarráðs R um samþykki varðandi losunarstað á H yrði felld úr gildi. Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 26. október 2010. Í dómi Hæstaréttar kom fram að framkvæmdir við jarðvegslosun á H færu nú ekki lengur fram á grundvelli fyrrnefndrar samþykktar R frá 3. apríl 2001. Eftir 14. desember 2010 gæti samþykktin ekki haft verkanir að lögum sem gild skipulags- og framkvæmdaheimild. Fæli dómkrafa Þ ehf. nú eingöngu það í sér að leitað yrði álits dómstóla um lögfræðilegt efni en veitti Þ ehf. ekki úrlausn um tiltekin réttindi sem málsókn væri ætlað að tryggja. Af slíkri úrlausn hefði Þ ehf. ekki lögvarða hagsmuni og væri óhjákvæmilegt að vísa málinu frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. janúar 2011. Hann krefst þess að felld verði úr gildi samþykkt borgarráðs stefnda 3. apríl 2001 um samþykki varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni. Þá krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert skylt að viðlögðum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppsögu að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Í báðum tilvikum gerir hann kröfu um málskostnað fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er getið skipulagsákvarðana sem varða Hólmsheiði og aðkomu áfrýjanda að þeim, meðal annars samþykktar borgarráðs Reykjavíkur 25. mars 2010 á tillögu um breytt deiliskipulag fyrir hluta Hólmsheiðar sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda skömmu síðar og nýs framkvæmdaleyfis til jarðvegslosunar á Hólmsheiði sem gefið var út 12. maí 2010.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 27. maí 2009 og gerði þær dómkröfur í fyrsta lagi að felld yrði úr gildi samþykkt borgarráðs Reykjavíkur 3. apríl 2001 um samþykki varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni, í öðru lagi að viðurkennt yrði að jarðvegslosun á Hólmsheiði á grundvelli samþykktarinnar væri ólögmæt, í þriðja lagi að stefnda yrði gert skylt að viðlögðum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppsögu er rynnu til áfrýjanda að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði og í fjórða lagi að viðurkennd yrði skaðabótaskylda stefnda vegna jarðvegslosunar á Hólmsheiði.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júní 2010 var málinu vísað frá dómi. Þann úrskurð kærði áfrýjandi til Hæstaréttar og með dómi réttarins 23. ágúst 2010 í máli nr. 415/2010 var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi um frávísun á fyrstu og þriðju kröfu áfrýjanda. Var önnur krafa áfrýjanda ekki talin sjálfstæð krafa heldur forsenda fyrstu kröfu hans og skorti áfrýjanda því lögvarða hagsmuni af því að fá sjálfstæða úrlausn um hana. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun þeirrar kröfu frá héraðsdómi. Þá var fallist á með héraðsdómi að áfrýjandi hefði ekki reifað nægilega í héraðsdómsstefnu í hverju ætlað tjón hans fælist, hver skaðabótagrundvöllur væri og hvers vegna og tengsl ætlaðrar bótaskyldrar háttsemi stefnda og tjóns áfrýjanda. Var því einnig staðfest frávísun héraðsdóms á fjórðu kröfu áfrýjanda. Í forsendum dóms Hæstaréttar var fallist á með áfrýjanda að deiliskipulag það sem samþykkt var í borgarráði 25. mars 2010 hefði verið reist á þeirri forsendu að með því hefði verið aukið 12 hekturum lands við það 20 hektara losunarsvæði, sem ákveðið var með samþykkt borgarráðs 3. apríl 2001, og gert ráð fyrir að magn losunarefna mætti auka frá því sem ákveðið var árið 2001. Segir í dómi Hæstaréttar að hið nýja deiliskipulag sé reist á þeirri forsendu að fyrri ákvarðanir um losunarsvæði og magn hafi verið gildar. Samkvæmt því hafi áfrýjandi lögvarða hagsmuni af því að fá efnisúrlausn um kröfu sína um að felld verði úr gildi samþykkt borgarráðs frá 3. apríl 2001 um losunarstað fyrir jarðvegsefni á Hólmsheiði og kröfu sína um að varnaraðila verði að viðlögðum dagsektum skylt að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði.

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 26. október 2010. Var þar lagður efnisdómur á fyrstu og þriðju kröfu áfrýjanda samkvæmt framansögðu og stefndi sýknaður af þeim. Einum og hálfum mánuði eftir uppkvaðningu héraðsdóms, eða 14. desember 2010, tók gildi við birtingu auglýsingar nr. 974/2010 í B-deild Stjórnartíðinda nýtt deiliskipulag fyrir hluta Hólmsheiðar. Segir í auglýsingunni að í samræmi við skipulags- og byggingarlög hafi borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkt deiliskipulag vegna jarðvegsfyllingar á Hólmsheiði 21. október 2010. Uppdrættir hafi hlotið þá meðferð sem skipulags- og byggingarlög mæli fyrir um. Samkvæmt gögnum málsins var tillaga að hinu nýja skipulagi auglýst á tímabilinu frá 11. ágúst 2010 til og með 22. september sama ár, meðal annars með auglýsingu í Morgunblaðinu 11. ágúst 2010 sem er meðal gagna málsins. Þar segir meðal annars að í samræmi við 25. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 með síðari breytingum séu auglýstar tillögur að nýju deiliskipulagi í Reykjavík. Þá segir orðrétt: „Tillaga að nýju deiliskipulagi á Hólmsheiði sem felur í sér heimild til losunar á ómenguðum jarðvegi til ársins 2020. Stærð losunarsvæðisins er um 32 ha. Athygli hagsmunaaðila er sérstaklega vakin á því að í tillögunni er gert ráð fyrir nýrri afmörkun á skipulagssvæðinu. [...] Skipulagssvæðið hefur nú verið minnkað töluvert og nær nú eingöngu til jarðvegsfyllingarinnar og miðlunargeyma á Hólmsheiði. Í tillögunni er jafnframt gert ráð fyrir því að gildandi deiliskipulag á Hólmsheiði sem tók gildi 7. apríl 2010 og deiliskipulag fyrir miðlunargeyma á Hólmsheiði sem tók gildi 30. febrúar 2008, falli úr gildi við samþykkt tillögunnar.“ Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar sem fyrr segir 21. janúar 2011.

II

Kröfu sína fyrir Hæstarétti um frávísun málsins frá héraðsdómi reisir stefndi á því að við gildistöku þess deiliskipulags sem nú gildi fyrir Hólmsheiði hafi fallið úr gildi allar fyrri skipulagsheimildir, þar með talið áður gildandi deiliskipulag sem samþykkt var í borgarráði 25. mars 2010. Það deiliskipulag sem nú gildi hafi enga skírskotun til ákvörðunar borgarráðs 3. apríl 2001 um losunarstað á Hólmsheiði, heldur sé það sjálfstæð heimild til jarðvegslosunar á svæðinu og gildi nú um staðsetningu og stærð svæðisins ásamt því magni jarðvegs sem þar megi losa. Þar að auki sé framkvæmdum á grundvelli ákvörðunarinnar frá árinu 2001 lokið og þegar af þessum ástæðum sé þýðingarlaust að fella þá ákvörðun úr gildi. Þar sem ákvörðunin frá árinu 2001 hafi ekki lengur verkanir að lögum verði ekki séð að áfrýjandi hafi af því lögvarða hagsmuni að fá hana fellda úr gildi.

Áfrýjandi, sem keypti landskika á Hólmsheiði 9. september 2005, reisir kröfur sínar í málinu á atvikum er lúta að framangreindri samþykkt borgarráðs frá 3. apríl 2001, en jarðvegslosun mun hafa hafist á svæðinu í kjölfar samþykktarinnar. Telur áfrýjandi að síðari skipulagsákvarðanir stefnda geti ekki raskað lögvörðum hagsmunum hans sem tengjast ákvörðuninni frá árinu 2001 og framkvæmdum á grundvelli hennar. Ákvörðun borgaryfirvalda frá 3. apríl 2001 hafi ekki verið tekin á réttum lagalegum grundvelli og hún hafi ekki verið felld úr gildi með formlegum hætti. Kveðst áfrýjandi því hafa ótvíræða hagsmuni af því að fá dóm um ólögmæti ákvörðunarinnar, eins og skýrlega komi fram í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar 23. ágúst 2010 í máli nr. 415/2010. Slíkur dómur sé forsenda þess að áfrýjandi geti haft uppi frekari kröfur vegna ólögmætra athafna borgaryfirvalda á Hólmsheiði, til dæmis um að umhverfi heiðarinnar verði fært í upprunalegt horf eða sér dæmdar skaðabætur vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir og rekja megi til jarðvegslosunarinnar.

III

Í máli þessu gerir áfrýjandi kröfu um „[a]ð felld verði úr gildi samþykkt borgarráðs, dagsett 3. apríl 2001, um samþykki varðandi losunarstað á Hólmsheiði fyrir jarðvegsefni. Þá er þess krafist að stefnda verði gert skylt að viðlögðum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppsögu, að stöðva jarðvegslosun á Hólmsheiði.“ Eins og fyrr greinir tók nýtt deiliskipulag á Hólmsheiði vegna jarðvegsfyllingar og miðlunartanka gildi 14. desember 2010, eða einum og hálfum mánuði eftir uppsögu héraðsdóms, og felldi það úr gildi áðurgreint deiliskipulag fyrir miðlunartanka frá árinu 2008 og deiliskipulag vegna jarðvegsfyllingar frá árinu 2010. Eftir gildistöku deiliskipulagsins frá 14. desember 2010 fer jarðvegslosun á Hólmsheiði eingöngu fram á grundvelli þess deiliskipulags og ákvarðana þar til bærra yfirvalda sem teknar eru með vísan til þess. Á það við um stærð svæðisins, mörk þess, það magn jarðvegs sem þar er heimilt að losa og tímalengd heimildar til jarðvegslosunar.

Af framansögðu leiðir að framkvæmdir við jarðvegslosun á Hólmsheiði fara ekki lengur fram á grundvelli fyrrgreindrar samþykktar borgarráðs frá 3. apríl 2001, þótt ekki verði séð af gögnum málsins að sú samþykkt hafi formlega verið felld úr gildi. Með fyrri dómkröfu sinni leitar áfrýjandi samkvæmt þessu eftir því að fá fellda úr gildi stjórnvaldsákvörðun sem eftir 14. desember 2010 getur ekki haft verkanir að lögum sem gild skipulags- og framkvæmdaheimild. Að þessu virtu, og að teknu tilliti til þess samhengis sem óhjákvæmilega er á milli fyrri og seinni dómkröfu áfrýjanda, felur fyrri dómkrafan nú eingöngu það í sér að leitað er álits dómstóla um lögfræðilegt efni en veitir áfrýjanda ekki úrlausn um tiltekin réttindi sem málsókn hans er ætlað að tryggja, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af slíkri úrlausn hefur áfrýjandi ekki lögvarða hagsmuni og er því óhjákvæmilegt að vísa máli þessu frá Hæstarétti. Með þessari niðurstöðu er ekki tekin afstaða til þess hvort áfrýjandi kunni að lögum að hafa öðlast rétt á hendur borgaryfirvöldum vegna þess að ákvörðunin frá 3. apríl 2001, og þær framkvæmdir sem fram fóru á grundvelli hennar, hafi verið teknar með þeim hætti að brotinn hafi verið réttur á áfrýjanda.

Rétt er að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.