320/2004

Þ, sem starfaði sem vélstjóri á fiskiskipinu B, sem S hf. átti og gerði út, var sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti 31. október 2002, en skipið hafði verið selt úr landi í september sama árs. Eftir að skipinu var siglt utan 18. september fór Þ í frí, en tók í fyrri hluta október við starfi vélstjóra í afleysingum á öðru skipi S hf. þar sem hann starfaði til áramóta. Ekki var farið fram á vinnuframlag Þ frá áramótum til loka uppsagnarfrests 31. janúar 2003. Þ taldi laun sín frá því að síðustu veiðiferð B lauk til loka uppsagnarfrests eiga að miða við meðallaun hans á skipinu á tímabilinu frá 1. janúar 2002 til síðustu veiðiferðar þess. Talið var að 22. gr. sjómannalaga ætti ekki við um lögskipti aðila þar sem Þ hafi ekki nýtt rétt sinn til að rifta samningi aðila þegar B var selt úr landi. Væri ósönnuð sú staðhæfing að Þ hafi verið lofað skiprúmi á því skipi sem kom í stað B. Fyrir störf sem vélstjóri í afleysingum á skipi S hf. hafi Þ tekið hlut af afla viðkomandi skips, en fyrir janúarmánuð 2003 hafi hann fengið greitt með sama hætti og hefði hann átt rétt á aflahlut sem vélstjóri á skipinu sem kom í stað B. Var fallist á að framangreint launauppgjör væri í samræmi við ráðningarsamning og kjarasamning, sem Þ tók laun eftir. Hafi S hf. því gert upp við Þ með fullnægjandi hætti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júlí 2004. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi var vélstjóri á fiskiskipinu Barða NK 120, sem áfrýjandi átti og gerði út. Síðasta veiðiferð skipsins var farin í ágúst 2002 áður en það var afhent nýjum eiganda í Namibíu. Lauk henni 3. september 2002 og var skipið tekið af íslenskri skipaskrá 10. sama mánaðar. Vann stefndi um borð við að undirbúa skipið í hendur kaupanda þar til því var siglt utan 18. september.

Áfrýjandi keypti annað fiskiskip í stað Barða, sem kom til landsins 10. október 2002. Fékk það sama nafn og eldra skipið. Kveður áfrýjandi íslenskan vélstjóra hafa starfað á þessu skipi allt frá því að það var tekið í notkun 1989 og einnig meðan erlendur útgerðarmaður átti skipið og gerði það út. Hafi stefnda og öðrum skipverjum verið ljóst að þessi vélstjóri yrði áfram á nýja skipinu og því yrði einn vélstjóranna á hinu eldra að víkja og yrði ekki ráðinn á nýja skipið. Hafi það orðið hlutskipti stefnda, enda hafi hann verið yngstur vélstjóranna. Eftir að stefndi lauk störfum í Barða fór hann í frí, en tók síðan við starfi vélstjóra í afleysingum á öðru skipi áfrýjanda, Beiti NK 123 í fyrri hluta október 2002. Var hann á skipinu til áramóta þegar fastráðinn vélstjóri kom aftur til starfa. Áfrýjandi sagði upp ráðningarsamningi stefnda 31. október 2002 með þriggja mánaða uppsagnarfresti og lauk ráðningarsambandi aðilanna 31. janúar 2003. Ekki var farið fram á vinnuframlag stefnda frá áramótum til loka uppsagnarfests.

Í málinu krefst stefndi launa á biðtíma eftir að síðustu veiðiferð Barða lauk til þess dags, sem honum var sagt upp, auk launa á þriggja mánaða uppsagnarfesti til 31. janúar 2003. Kveðst hann krefjast efndabóta samkvæmt 27. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 fyrir allt tímabilið, sem felist í mismun á þegar greiddum launum fyrir þennan tíma og meðallaunum hans á Barða á tímabilinu 1. janúar til 5. september 2002. Málavextir og málsástæður aðilanna eru nánar raktar í héraðsdómi.

II.

Samkvæmt 1. mgr. 22. gr. sjómannalaga á skipverji rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi ef skip missir rétt til að sigla undir íslenskum fána nema um annað hafi verið sérstaklega samið. Um greiðslu á kaupi fer þá samkvæmt því, sem segir í 25. gr. laganna. Vísar stefndi í fyrrnefndu lagagreinina til stuðnings kröfu sinni og heldur fram að ekki hafi verið um annað samið. Þá hafi hann sem yfirmaður notið þriggja mánaða uppsagnarfrests samkvæmt 9. gr. sjómannalaga.

Áfrýjandi kveðst hafa reynt að finna stefnda skiprúm á öðru skipi. Allar stöður hafi hins vegar verið mannaðar og því einungis um að ræða störf í afleysingum. Þegar ljóst var að ekki yrði unnt að tryggja stefnda fast skiprúm hafi honum verið sagt upp.

Stefndi nýtti ekki rétt sinn samkvæmt 22. gr. sjómannalaga til að rifta samningi aðila þegar skipið, sem hann starfaði á, var selt úr landi. Þess í stað fór hann til starfa á öðru skipi áfrýjanda og samþykkti þannig í verki breytingu á ráðningarsamningi sínum. Er fram komið að hann hafi haft vilja til að starfa áfram í þágu áfrýjanda þrátt fyrir að hafa misst skiprúm sitt á Barða. Er ósönnuð sú staðhæfing hans að honum hafi verið lofað skiprúmi á hinu nýja skipi áfrýjanda. Að svo komnu á 22. gr. sjómannalaga ekki við um lögskipti aðilanna og var áfrýjanda heimilt að segja upp ráðningarsamningi stefnda. Liggur ekki annað fyrir en að launauppgjör við hann hafi verið í samræmi við ráðningarsamninginn og kjarasamning, sem hann tók laun eftir. Fyrir störf um borð í Beiti tók hann hlut af afla skipsins, en fyrir janúarmánuð 2003 var stefnda greitt með sama hætti og hefði hann átt rétt á aflahlut sem vélstjóri á hinu nýja skipi, Barða. Þau laun voru hærri en launin fyrir jafnlangan tíma á Beiti og verður fallist á með áfrýjanda að hann hafi gert upp við stefnda með fullnægjandi hætti.

Samkvæmt öllu því, sem að framan er rakið, verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda. Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Síldarvinnslan hf., er sýkn af kröfu stefnda, Þ-kk-ef A-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.