93/2001

G tók að sér að annast tiltekið verk við Skeiðsfossvirkjun í Fljótum fyrir R og samdi við B, sem rak steypustöð, um kaup á steypu. B afhenti G steypu eftir því sem verkinu miðaði á tímabilinu frá apríl til ágúst 1999 og gerði honum reikninga fyrir samtals 558,5m3 af steypu. G greiddi reikningana athugasemdalaust þar til kom að síðasta reikningnum fyrir afhendingu á 45m3 af steypu. Við verklok varð samkomulag milli G og R um að R skyldi greiða G fyrir 521m3 af steypu í samræmi við útboðsskilmála vegna verksins. Þegar B hafði árangurslaust reynt að fá G til að greiða síðasta reikninginn höfðaði hann mál á hendur G í því skyni. Hæstiréttur taldi ósannað að G hefði dregið í efa að hann hefði tekið á móti því steypumagni, sem B krefði hann um greiðslu fyrir, eða mótmælt reikningum á þeim grundvelli fyrr en með greinargerð sinni fyrir héraðsdómi, þ.e. átta mánuðum eftir útgáfu síðasta reikningsins. Hefði G með þessu tómlæti glatað rétti til að bera fyrir sig að hann hefði ekki tekið við því magni steypu, sem B krefði hann um greiðslu fyrir. Var G gert að greiða kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. mars 2001. Hann krefst aðallega sýknu að svo stöddu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að honum verði aðeins gert að greiða stefnda 315.864 krónur með dráttarvöxtum frá dómsuppsögudegi til greiðsludags og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Stefndi gerir kröfu um að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi tók áfrýjandi að sér að undangengnu útboði að annast tiltekið verk við Skeiðsfossvirkjun í Fljótum fyrir Rafmagnsveitur ríkisins. Var í skilmálum útboðsins gert ráð fyrir að í verkið færi 521 rúmmetri af steypu. Óskaði áfrýjandi eftir tilboði stefnda, sem rekur steypustöð á Siglufirði, í steypu til verksins. Gerði stefndi 27. janúar 1999 „tilboð í verð á 530 m3 af C35 steypu“. Skyldi verð fyrir hvern rúmmetra vera 19.547 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti en án svonefndra þjálniefna. Samþykkti áfrýjandi tilboðið munnlega. Skýringu á því að stefndi miðaði við þennan rúmmetrafjölda í tilboði sínu kveður hann vera þá að annar verktaki, sem bauð í verkið við Skeiðsfossvirkjun en fékk ekki, hafi áður en hann skilaði tilboði sínu til Rafmagnsveitna ríkisins leitað tilboðs í steypu hjá stefnda miðað við þetta magn og gerði stefndi áfrýjanda síðar sama tilboð og hann hafði áður gert fyrrnefndum verktaka. Er ekki ágreiningur um að sá rúmmetrafjöldi, sem í tilboðinu greinir, sé viðmiðunartala og að ekki felist í samningi aðila að greiðslur skuli miðast við það magn án tillits til þess hversu mikil steypa var afhent.

Stefndi afhenti steypu eftir því sem verki áfrýjanda miðaði. Sést af gögnum málsins að steypa var afhent 27 daga á tímabilinu frá 9. apríl til 10. ágúst 1999. Fyrir héraðsdómi bar S-kk-nf Á-kk-nf, verkstjóri hjá stefnda, að steypa hafi verið afhent með þeim hætti að forsvarsmaður og einn eigenda áfrýjanda, R-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, hafi haft símsamband við sig þá daga, sem áfrýjandi óskaði eftir að fá steypu afhenta. Hafi áfrýjandi áætlað hversu mikla steypu hann þyrfti þann daginn og hafi stefndi þá sent steypubíla með heila farma sem dugði sem næst upp í þá áætlun, en hver bíll tók 5 rúmmetra fullfermdur. Hafi áfrýjandi síðan aftur haft símsamband við stefnda með nánari áætlun um hversu mikið vantaði og hafi síðasti steypubíll dagsins verið fermdur í samræmi við þá áætlun. Ef áfrýjandi áætlaði til dæmis að hann þyrfti 18 til 19 rúmmetra tiltekinn dag hafi stefndi fyrst sent þrjá bíla með fullfermi eða 15 rúmmetra en síðan hafi forsvarsmaður áfrýjanda hringt aftur og áætlað hvað vantaði til að ljúka verkinu þann daginn. Hafi stefndi fermt síðasta steypubíl dagsins í samræmi við það. Staðfesti R-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að afhending steypunnar hafi verið með þessum hætti í samræmi við óskir sínar um tiltekið magn.

Vegna hverrar ferðar með steypu gerði stefndi afhendingarseðil þar sem meðal annars kom fram magn steypu. Er reitur á afhendingarseðlunum þar sem gert er ráð fyrir að kvittað sé fyrir móttöku. Hefur ekki verið kvittað fyrir móttöku á allmörgum seðlum og áfrýjandi kannast ekki við kvittanir á nokkrum til viðbótar. M-kk-nf J-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnda, skýrði svo frá fyrir héraðsdómi að hann hafi útbúið reikninga vegna steypunnar fyrst mánaðarlega en síðan hálfsmánaðarlega að beiðni áfrýjanda. Hafi reikningarnir alltaf verið byggðir á afhentu magni samkvæmt afhendingarseðlunum og hafi seðlarnir fylgt hverjum reikningi. Jafnframt hafi eftirlitsmaður Rafmagnsveitna ríkisins með verkinu fengið afrit af afhendingarseðlunum. R-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf bar fyrir héraðsdómi að hann hafi, þegar hann bað M-kk-þf að gefa reikningana út hálfsmánaðarlega í stað mánaðarlega, jafnframt beðið um að þeir yrðu í samræmi við það magn sem hann fengi samþykkt á verkfundum með Rafmagnsveitum ríkisins. Stefndi hafi ekki orðið við þeirri beiðni. M-kk-nf kannaðist í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi ekki við að slík beiðni hefði komið fram. Síðasti reikningur stefnda vegna framangreinds samnings að fjárhæð 947.570 krónur var útgefinn 13. september 1999 og var hann vegna afhendingar á 45 rúmmetrum af steypu ásamt tilheyrandi þjálniefni þann 10. ágúst þess árs. Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi jafnan greitt stefnda reikninga vegna steypunnar um hálfum mánuði eftir útgáfu þeirra uns kom að síðasta reikningnum. Þ-kk-nf J-kk-nf, sem var eftirlitsmaður Rafmagnsveitna ríkisins með verki áfrýjanda, staðfesti fyrir héraðsdómi að hann hafi fengið afrit af öllum afhendingarseðlum stefnda og borið þá saman við dagskýrslur, sem áfrýjandi útfyllti fyrir hvern verkþátt, enda hafi hann átt að sjá um að „stemma þetta saman svo ekki kæmi fram neinn mismunur.“

Fyrir liggur að áfrýjandi vigtaði steypuna við móttöku á byggingarstað með vigt sem var í krana þeim sem hífði steypuna og hélt skrá yfir þær vigtanir. R-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf taldi fyrir héraðsdómi að þessi vigtun væri svo ónákvæm að hún væri ekki marktæk. Ekki hafa verið lögð fram í málinu gögn um hana.

Við lok verks áfrýjanda við Skeiðsfossvirkjun, líklega í september 1999, fór fram úttekt á verkinu og uppgjör vegna þess milli áfrýjanda og Rafmagnsveitna ríkisins. Var Þ-kk-nf J-kk-nf fulltrúi Rafmagnsveitna ríkisins við það verk en H-kk-nf H-kk-nf verkfræðingur fulltrúi áfrýjanda. Varð samkomulag um að áfrýjanda skyldi greitt fyrir 521 rúmmetra af steypu. Bar Þ-kk-nf fyrir héraðsdómi að sú niðurstaða hafi fengist samkvæmt mælingum á verkstað, sem hafi að því er varðar viðgerðir á eldri mannvirkjum farið fram áður en steypumót voru sett upp og byggst á mælingum á teinum sem stóðu út úr eldri steypu. Hafi mælingunni að hluta til bæði verið ætlað að ákveða það magn eldri steypu sem brotið var af stífluvegg virkjunarinnar og það magn sem steypa átti í þess stað. Þar sem um nýja veggi hafi verið að ræða hafi steypumagn verið reiknað eftir teikningum af mótunum.

Stefndi ritaði áfrýjanda innheimtubréf 9. febrúar 2000 og krafðist greiðslu 947.570 króna samkvæmt framangreindum reikningi 13. september 1999 vegna síðustu steypuafhendingarinnar auk dráttarvaxta og innheimtukostnaðar. Stefna í máli þessu er dagsett 29. febrúar 2000 og var málið þingfest 28. mars þess árs.

II.

Í máli þessu deila aðilar um hve mikið magn af steypu stefndi hafi afhent áfrýjanda. Kemur í því sambandi meðal annars til álita hvort áfrýjandi hafi glatað rétti sínum til að gera athugasemdir við það magn sem stefndi krefur hann um greiðslu fyrir vegna tómlætis.

Eins og að framan er rakið var magn þeirrar steypu, sem stefndi taldi sig hafa afhent, tilgreint á hverjum reikningi, sem hann gerði áfrýjanda á meðan á verkinu stóð. Fylgdu afhendingarseðlar reikningunum. Áfrýjandi greiddi þessa reikninga athugasemdalaust uns kom að síðasta reikningnum 13. september 1999. Er ósannað gegn andmælum stefnda að áfrýjandi hafi beðið um að reikningsgerð yrði hagað á annan hátt. Við verklok síðsumars 1999 fór fram uppgjör vegna verksins við Skeiðsfossvirkjun milli áfrýjanda og Rafmagnsveitna ríkisins þar sem samkomulag varð um að áfrýjanda skyldi greitt fyrir 521 rúmmetra af steypu. Þannig lá fyrir í september 1999 hver munur var á því magni steypu, sem stefndi krafði áfrýjanda um greiðslu fyrir, og því magni, sem við var miðað í uppgjöri áfrýjanda við Rafmagnsveitur ríkisins. Fyrir liggur að áfrýjandi gerði fljótlega athugasemdir við magn þjálniefnis í reikningum stefnda vegna rangra magntalna, er fram komu í reikningunum vegna galla í tölvukerfi stefnda. Féllst áfrýjandi að sögn framkvæmdastjóra stefnda á framkomnar skýringar stefnda varðandi þetta atriði og er ekki í þessu máli deilt sérstaklega um þjálniefnið. Þá bar framkvæmdastjórinn fyrir héraðsdómi að R-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf hafi farið þess á leit við hann að stefndi tæki við 400.000 krónum sem lokagreiðslu vegna þess að í uppgjörinu við Rafmagnsveitur ríkisins hafi verið miðað við minna steypumagn. Gegn andmælum stefnda er hins vegar ósannað að áfrýjandi hafi dregið í efa að hafa tekið á móti því steypumagni, sem stefndi krafði hann um greiðslu fyrir, eða mótmælt reikningunum á þeim grundvelli fyrr en með greinargerð sinni fyrir héraðsdómi í máli þessu, sem lögð var fram í þinghaldi 23. maí 2000.

Viðskipti aðila voru verslunarkaup í merkingu 4. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Kemur sú meginregla fram í 6. gr. og 52. gr., sbr. 50. gr. þeirra laga, að vilji kaupandi í slíkum viðskiptum gera athugasemdir við verð eða magn hins selda þá beri honum að gera það tafarlaust, en missi ella rétt sinn til að hafa uppi mótbárur. Samkvæmt framansögðu liggur ekki fyrir að áfrýjandi hafi hreyft andmælum við reikningsgerð stefnda á meðan á framkvæmd samnings þeirra stóð. Gekk áfrýjandi til samninga við Rafmagnsveitur ríkisins um uppjör miðað við 521 rúmmetra af steypu, enda þótt þá hafi legið fyrir að stefndi teldi sig hafa afhent áfrýjanda 558,5 rúmmetra. Er ósannað að áfrýjandi hafi hreyft andmælum við afhent magn steypu fyrr en meira en átta mánuðum eftir að honum var gerður reikningur fyrir síðustu afhendingu hennar og hann gerði upp við Rafmagnsveitur ríkisins. Hefur hann með þessu tómlæti glatað rétti til að bera fyrir sig að hann hafi ekki tekið við því magni steypu, sem stefndi krefur hann um greiðslu fyrir. Verður samkvæmt framangreindu staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda kröfu hans með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, G.R. Verktakar ehf., greiði stefnda, Bás ehf., 947.570 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 13. október 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.