163/2001

M og K deildu um forsjá fjögurra barna sinna. Í héraði varð að lokum ekki ágreiningur um að M fengi forsjá X, fæddrar 1987, og Y, fædds 1993. Bæði áfrýjuðu fyrir sitt leyti þeirri niðurstöðu héraðsdóms að M skyldi auk þess fá forsjá Z, fædds 1996, en K forsjá Þ, fædds 1989. Við úrlausn málsins var höfð hliðsjón af skýrslu dómkvadds sálfræðings sem komist hafði að þeirri niðurstöðu að M og K væru bæði hæf en í samanburði væri M hæfara foreldri. Þar sem talið var að það myndi raska mjög stöðu Z að taka hann úr umsjá M og úr þeim systkinahópi sem hann hafði verið bundinn og að sú röskun yrði honum mjög í óhag, var það álitið Z fyrir bestu að vera áfram hjá M. Fallist var á það með M að sömu sjónarmið ættu að gilda um Þ, en tekið var fram að miðað væri við að gott samband héldist við K og umgengni yrði komið í fast horf. Samkvæmt þessu var M dæmd forsjá Z og Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. maí 2001. Hann krefst þess að sér verði veitt forsjá barns síns og gagnáfrýjanda, Þ, kt. [...] en að héraðsdómur verði staðfestur um að sér verði veitt forsjá barnsins Z, kt. [...]. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 20. júlí 2001. Hún krefst þess aðallega, að sér verði falin forsjá nefndra barna en til vara, að héraðsdómur verði staðfestur. Hún krefst og málskostnaðar að skaðlausu.

Aðilar hafa gjafsókn fyrir Hæstarétti.

Nokkur ný skjöl hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Aðaláfrýjandi hefur lagt fram fundargerð viðtals starfsmanna skóla- og fjölskylduskrifstofu [...] við Þ 24. ágúst 2001 og greinargerð M-kvk-ef G-kvk-ef ráðgjafa á sömu stofnun 15. október 2001, ásamt umsögnum um Þ og Z. Gagnáfrýjandi hefur lagt fram bréf K-kvk-ef L. D-kvk-ef fyrir hönd Félagsþjónustunnar í Reykjavík 12. september og 19. október 2001 varðandi málefni gagnáfrýjanda.

I.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Svo sem þar greinir eignuðust aðilar fjögur börn í sambúð sinni og gerðu samkomulag um forsjá þeirra eftir sambúðarslitin. Í máli þessu, sem aðaláfrýjandi höfðaði fyrir héraðsdómi í september 1999 á grundvelli 34. gr. barnalaga nr. 20/1992, varð að lokum ekki ágreiningur um að hann fengi forsjá X, sem er elst systkinanna, fædd 1987, og Y, sem fæddur er 1993. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að faðirinn skyldi auk þess fá forsjá yngsta sonarins, Z, sem fæddur er 1996, en móðirin forsjá Þ, sem er næstelstur, fæddur 1989.

Fram er komið að aðaláfrýjandi hafi flust til [...] og búi þar í rúmgóðu húsnæði með börnum sínum, sem öll hafi dvalist hjá honum nær óslitið frá því í desember 1998. Í greinargerð frá skóla- og fjölskylduskrifstofu [...] 15. október 2001 segir að fjölskylda aðaláfrýjanda sé samheldin og stór. Í [...] búi tvær systur hans og í næsta nágrenni hans búi móðir hans og fósturfaðir og mikill samgangur sé milli heimilanna. Börn hans heimsæki oft ömmu sína og afa og systkinabörnin séu miklir leikfélagar. Börnin búi þarna við reglu og öryggi.

Um gagnáfrýjanda er fram komið, að hún búi í Reykjavík, sé í sambúð og hafi eignast tvíburadrengi í maí 2001. Í greinargerð félagsþjónustunnar í Reykjavík 12. september 2001 kemur fram, að hún sé heimavinnandi og annist syni sína tvo og hafi skapað sér og börnum sínum vistlegt heimili.

II.

Í héraðsdómi er rakið meginefni skýrslu M-kvk-ef B-kvk-ef sálfræðings, sem dómkvödd var í héraði til þess að meta þar greinda þætti er varða aðila og deilu þeirra. Í niðurstöðu matsmannsins er komist að þeirri niðurstöðu að báðir aðilar séu hæfir en í samanburði sé faðirinn hæfara foreldri, og eru rökin fyrir þeirri niðurstöðu rakin í héraðsdómi. Það varð niðurstaða héraðsdóms að það myndi raska stöðu Z mjög mikið að taka hann úr umsjá föður síns og úr þeim systkinahópi, sem hann hefur verið bundinn. Sú röskun yrði honum mjög í óhag og verði því að álíta honum fyrir bestu að vera áfram hjá föður sínum. Á þetta ber að fallast og verður héraðsdómur staðfestur um forsjá Z.

Þ er nú 12 ára gamall. Hann hefur í viðtölum eftir uppkvaðningu héraðsdóms ýmist lýst því að hann vilji vera hjá móður sinni eða föður. Þetta er skiljanleg og eðlileg afstaða, og hefur hinn dómkvaddi matsmaður lýst þessu viðhorfi og gefið sitt álit á því. Þegar litið er til þess að Þ gengur nú í skóla á [...] og á þar sinn systkinahóp og föðurfjölskyldu verður að fallast á með föður hans, að sömu sjónarmið ættu að gilda um hann og um Z bróður hans. Með því að taka hann nú úr systkinahópi sínum og umsjá föður væri stöðu hans mjög raskað og það yrði honum í óhag. Því er fallist á að honum sé fyrir bestu að vera áfram hjá föður sínum og forsjá hans verði breytt að kröfu aðaláfrýjanda. Er þá við það miðað að gott samband haldist við móður og umgengni verði komið í fast horf.

Samkvæmt framansögðu verður krafa aðaláfrýjanda um forsjá barnanna tekin til greina.

Rétt er að staðfesta ákvæði héraðsdóms um máls- og gjafsóknarkostnað en að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, M, skal hafa forsjá sona hans og gagnáfrýjanda, K, þeirra Z og Þ.

Máls- og gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður málsaðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns áfrýjanda, 250.000 krónur, og þóknun lögmanns gagnáfrýjanda, 250.000 krónur.