144/2016

Ó, sem starfað hafði sem framkvæmdastjóri M ehf. á árunum 2008 til 2014, höfðaði mál gegn félaginu og krafðist greiðslu vegna kaupauka sem hann taldi sig hafa átt rétt á fyrir rekstrarárin 2012 og 2013 og viðurkenningar á rétti hans til kaupauka vegna hluta ársins 2014. Árið 2012 hafði M ehf. gert ráðningarsamning við Ó þar sem fram kom að hann ætti rétt á kaupaukagreiðslum eins og lýst væri í viðauka við samninginn. Sá viðauki var hins vegar aldrei gerður skriflega. Talið var að Ó hefði sem framkvæmdastjóri M ehf. ásamt stjórn félagsins borið ábyrgð á samningu ársreiknings fyrir félagið, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Hefði hann því, ásamt stjórninni, samkvæmt 1. mgr. 5. gr. sömu laga borið ábyrgð á því að ársreikningar gæfu glögga mynd af afkomu félagsins og efnahag þess. Ef hann hefði talið sig eiga kröfu á félagið vegna kaupauka hefði honum verið skylt að sjá til þess að slíkrar kröfu væri getið í bókhaldi og ársreikningi vegna rekstraráranna 2012 og 2013. Þessa hefði hann ekki gætt heldur hefði hann fyrst haft uppi kröfuna eftir að hann lét af störfum. Hefði krafan því komið svo seint fram að hann hafði þá þegar glatað ætluðum rétti sínum til að hafa hana uppi fyrir tómlætis sakir. Var M ehf. því sýknað af kröfu Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. febrúar 2016. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.684.680 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.310.000 krónum frá 31. maí 2013 til 31. maí 2014 og af 4.684.680 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann þess að viðurkennt verði að „samningur stefnda við áfrýjanda um árangurstengdar greiðslur (bónus), sem geti numið allt að þreföldum mánaðarlaunum“ verði afkoma stefnda áður en tekið er tillit til vaxta, skatta, fyrninga og afskrifta ,,sem hlutfall af heildartekjum 7,4% samkvæmt endurskoðuðum ársreikningi, gildi einnig um þann hluta rekstrarársins 2014 sem áfrýjandi starfaði fyrir stefnda, þ.e. frá 1. janúar 2014 til 31. ágúst 2014.“ Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi var ráðinn til starfa hjá stefnda á árinu 2005 og var framkvæmdastjóri félagsins frá maí 2008. Í tölvubréfi G-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef, 27. október 2010, sem þá var í stjórn móðurfélags stefnda, kom fram að stefndi hefði samþykkt að greiða áfrýjanda ,,árangurstengda greiðslu fyrir rekstararárangur ársins 2010.“ Greiðslan væri þó háð því að tilgreind markmið næðust í rekstri félagsins fyrir þetta ár. Í framhaldinu var tafla þar sem lýst var í þremur dálkum þrenns konar markmiðum um heildartekjur á árinu og um rekstrarárangur. Kom fram að ef markmið í fyrsta dálki næðust skyldi áfrýjandi fá eingreiðslu sem næmi einum mánaðarlaunum sem kaupauka, ef markmið í öðrum dálki næðust skyldi hann fá sem næmi tvennum mánaðarlaunum og þrennum ef markmið í þriðja dálki næðust. Í lok tölvubréfsins sagði: ,,Stjórn félagsins mun síðan endurskoða viðmið þessa árangurstengda kerfis þegar áætlanir félagsins fyrir 2011 liggja fyrir og í kjölfarið útbúa samskonar fyrir rekstrarárið 2011.“ Ágreiningslaust er að áfrýjandi fékk einnig kaupauka vegna rekstrarársins 2011 en ekki er upplýst hvaða rekstrartekjur og rekstrarárangur voru lagðar til grundvallar við útreikning kaupaukans.

Á vormánuðum ársins 2012 var hafinn undirbúningur að sölu hlutafjár í stefnda og ákvað G-kk-nf V-kk-nf, sem þá var orðinn formaður stjórnar félagsins, að rétt væri að gera skriflegan ráðningarsamning við áfrýjanda. Í 5. grein samningsins var fjallað um endurgjald fyrir vinnu áfrýjanda og greiðslu ,,hlunninda“. Í grein 5.1 sagði meðal annars: ,,Fyrir vinnu og þjónustu sem veitt er í samræmi við og samkvæmt ákvæðum samnings þessa á starfsmaðurinn rétt á föstum mánaðarlaunum sem samanstanda af neðangreindri greiðslu að fjárhæð ISK 770.000 ... Greiðsla fastra mánaðarlauna, kaupauka og hlunninda samkvæmt þessari ... grein skal teljast fullnaðargreiðsla fyrir alla vinnu og þjónustu sem starfsmaðurinn innir af hendi fyrir félagið ... Laun starfsmannsins verða endurskoðuð af stjórn félagsins með reglulegu millibili eins og kveðið er á um í 18. gr. samnings þessa. Við endurskoðun launa mun stjórnin taka mið af frammistöðu starfsmannsins á undanfarandi mánuðum.“ Í grein 5.2 sagði: ,,Starfsmaðurinn á rétt á kaupaukagreiðslum eins og lýst er í viðauka 1 við samning þennan.“ Ágreiningslaust er að viðauki sá sem vísað var til var aldrei gerður skriflega.

Með kaupsamningi, sem mun hafa verið gerður 16. nóvember 2012, keyptu 365 miðlar hf. allt hlutafé í stefnda og samþykkti Samkeppniseftirlitið kaupin með skilyrðum 8. maí 2013. Fóru kaupin fram að undangenginni áreiðanleikakönnun og er ekki ágreiningur í málinu um að við þá könnun hafi fulltrúar kaupanda haft aðgang að ráðningarsamningi stefnda við áfrýjanda.

Áfrýjandi fékk ekki kaupaukagreiðslur vegna rekstraráranna 2012, 2013 og þess hluta ársins 2014 sem hann var í starfi hjá stefnda. Hann sagði upp störfum með ódagsettu bréfi og miðaði uppsögn við 1. apríl 2014 en gegndi áfram starfi sínu til 31. ágúst sama ár. Með bréfi 25. september 2014 til stefnda krafðist áfrýjandi greiðslu kaupauka vegna rekstraráranna 2012 og 2013. Vísaði hann um útreikning greiðslnanna til rekstrarafkomu samkvæmt ársreikningi fyrir rekstrarárið 2012 og þess að þótt ekki lægi fyrir ársreikningur fyrir árið 2013 væri sýnt að rekstrarárangur væri slíkur að hann ætti rétt á kaupauka vegna þess árs sem næmi þreföldum mánaðarlaunum. Í lok bréfsins var tekið fram að eftir kaup 365 miðla hf. á hlutafé í stefnda hefði áfrýjandi átt í viðræðum við stjórnarmenn félagsins um kaupaaukagreiðslur fyrir árið 2012 og 2013 ,,en þær viðræður skiluðu ekki niðurstöðu.“

II

Kröfu sína um kaupauka reisir áfrýjandi á því að í gildi hafi verið samningur milli sín og stefnda um að hluti launakjara sinna væri kaupauki eins og áður greinir, sem reiknaður skyldi út miðað við rekstrarárangur félagsins. Krafa hans um viðurkenningu á rétti til kaupauka vegna þess hluta ársins 2014 sem hann var í starfi hjá stefnda sé reist á sama grundvelli. Hafi fulltrúum kaupanda félagsins og þeim sem tóku sæti í stjórn þess eftir kaupin verið kunnugt um rétt hans til kaupauka og hvernig sá kaupauki skyldi reiknaður.

Eins og að framan greinir var skriflegur ráðningarsamningur áfrýjanda hluti þeirra gagna, sem fulltrúar kaupanda, 365 miðla hf., áttu aðgang að áður en kaup á hlutafé í stefnda voru afráðin. Fulltrúum kaupanda sem settust í stjórn stefnda var því kunnugt um starfskjör hans, meðal annars launakjör eins og þau voru tilgreind í 5. grein ráðningarsamningsins. Samkvæmt þessu er sannað að stjórnendum félagsins var kunnugt um að meðal starfskjara hans var réttur til kaupauka. Í málinu er einnig sannað að fljótlega eftir kaupin hafi áfrýjandi rætt við nýja stjórnendur félagsins um að gerður yrði við sig viðauki við ráðningarsamninginn þar sem samið yrði um árangurstengdar greiðslur. Fékk hann þau svör að slíkar viðræður ættu að bíða betri tíma. Þá liggur einnig fyrir að á stjórnarfundi í stefnda 14. janúar 2014 var rædd ósk áfrýjanda um að fram færu viðræður við hann um launamál og bókað að hann myndi senda tillögur um þetta til stjórnar. Þær munu ekki hafa verið sendar.

Þótt sannað sé samkvæmt framansögðu að samið hafi verið um að hluti starfskjara áfrýjanda hafi átt að vera réttur til kaupaukagreiðslna og nýjum stjórnendum félagsins hafi verið það kunnugt er ósannað að samið hafi verið við hann um hvernig þær greiðslur skyldu ákvarðaðar. Áfrýjandi reisir kröfu sína í málinu á því að miða eigi við þá aðferð sem notuð var við ákvörðun kaupauka til hans fyrir rekstrarárin 2010 og 2011 og telur að ef það yrði gert myndi fjárhæð kaupaukans vegna rekstraráranna 2012 og 2013 vera hin sama og töluleg krafa hans. Hann miðar kröfu sína við tilgreindan árangur í rekstri þessi ár og hefur stefndi lýst því yfir að ekki séu gerðar athugasemdir við þann útreikning ef talið verður sannað að gerður hafi verið við hann samningur þessa efnis og tómlæti hans standi kröfunni ekki í vegi.

Áfrýjandi bar sem framkvæmdastjóri stefnda ásamt stjórn félagsins ábyrgð á samningu ársreiknings fyrir félagið vegna hvers reikningsárs, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Hann bar því, ásamt stjórninni, samkvæmt 1. mgr. 5. gr. sömu laga ábyrgð á því að ársreikningar gæfu glögga mynd af afkomu félagsins og efnahag þess, sbr. einnig 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Ef hann taldi sig eiga kröfu á félagið vegna kaupauka var honum skylt að sjá til þess að slíkrar kröfu væri getið í bókhaldi og ársreikningi vegna rekstraráranna 2012 og 2013. Þessa gætti hann ekki. Hann hafði fyrst uppi kröfu um greiðslu kaupauka sem hann reisti á útreikningi er hann taldi samrýmast því sem gert hafði verið vegna rekstraráranna 2010 og 2011, eftir að hann lét af störfum. Verður, hvað sem öðru líður, staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að þessi krafa hans hafi komið svo seint fram að hann hafi þá þegar glatað ætluðum rétti sínum til að hafa hana uppi fyrir tómlætis sakir.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ó-kk-nf T-kk-nf, greiði stefnda, Midi.is ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.