460/2004

Gerð var krafa um að X viki úr þinghaldi á meðan tiltekin þrjú vitni gæfu skýrslu fyrir dómi með vísan til 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991. Þótti skilyrðum ákvæðisins ekki vera fullnægt þar sem ekki hefði verið sýnt nægilega fram á raunverulega ógn við öryggi vitnanna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. nóvember 2004. Kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærð er ákvörðun Héraðsdóms Reykjaness, sem tekin var 17. nóvember 2004 í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila, um að þeim síðarnefnda beri að víkja af dómþingi á meðan skýrslur verða teknar af tilteknum þremur vitnum og að þau skuli að auki njóta þeirrar verndar sem 8. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991, sbr. b. lið 2. gr. laga nr. 86/2004, mælir fyrir um. Kæruheimild er í d. lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að ákvörðun héraðsdóms um að varnaraðila verði gert að víkja af dómþingi á meðan tiltekin þrjú vitni gefi skýrslur í málinu verði felld úr gildi.

Sóknaraðili krefst þess að ákvörðun héraðsdóms verði staðfest.

I.

Varnaraðili er í máli þessu ákærður fyrir tilraun til manndráps og sjö líkamsárásir auk annarra brota á tímabilinu 30. október 2003 til 31. ágúst 2004. Þar á meðal er hann sakaður um að hafa aðfaranótt 31. ágúst 2004 ráðist með öxi á tvo nafngreinda menn sem staddir voru á veitingastað í Hafnarfirði. Vitni eru sögð hafa verið að þessari ætluðu árás, meðal annars þau þrjú sem mál þetta varðar. Að lokinni lögreglurannsókn höfðaði ríkissaksóknari mál á hendur varnaraðila með ákæru 12. október 2004, þar sem honum er gefin að sök tilraun til manndráps og sérstaklega hættuleg líkamsárás og hafa með því brotið gegn 211. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Í þinghaldi 21. október 2004, þar sem ákæruefnið var borið undir varnaraðila, neitaði hann sök. Var málinu frestað til aðalmeðferðar 9. nóvember 2004. Aðalmeðferð hófst þann dag og var síðan fram haldið 15. og 16. sama mánaðar.

Í bréfi 13. nóvember 2004, sem afhent var héraðsdómara sem trúnaðarmál í þinghaldi tveimur dögum síðar, krafðist ríkissaksóknari fyrir hönd sjö nafngreindra vitna, sem höfðu verið auðkennd í lögreglugögnum með tilteknum bókstöfum, að varnaraðili yrði látinn víkja af dómþingi á meðan þau gæfu skýrslu við aðalmeðferð málsins. Var krafan reist á 6. og 8. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 2. gr. laga nr. 86/2004. Umrædd krafa ríkissaksóknara var borin undir ákærða, sem mótmælti henni að því er varðaði veru hans í dómsal en gerði að öðru leyti ekki athugasemdir við að nafnleyndar yrði gætt varðandi vitnin. Í þinghaldi 16. sama mánaðar upplýsti sóknaraðili að fjögur vitnanna hefðu fallið frá kröfu sinni um vitnavernd. Með hinni kærðu ákvörðun tók héraðsdómari kröfu ríkissaksóknara til greina varðandi þau þrjú vitni sem eftir stóðu.

II.

Fyrir Hæstarétti reisir sóknaraðili kröfu sína um staðfestingu ákvörðunar héraðsdóms á því að nafnleyndin ein og sér sé umræddum vitnum ekki fullnægjandi vernd. Sé brottvísun varnaraðila úr dómsal nauðsynleg þar sem allar líkur séu á að hann beri kennsl á vitnin. Tekur sóknaraðili fram að ástæða kröfunnar sé sú að við upphaf lögreglurannsóknar hafi komið í ljós að mörg þeirra vitna sem boðuð voru til skýrslutöku hjá lögreglu hefðu færst undan því að gefa skýrslur vegna ótta um hefndaraðgerðir af hálfu varnaraðila. Hefðu þessi vitni notið nafnleyndar þegar skýrslur voru teknar af þeim fyrir lögreglu. Í skýrslum þessum sé varnaraðila lýst sem stórhættulegum manni sem sé til alls líklegur og kemur fram að vitnin óttist um líf sitt.

Varnaraðili telur að ekki séu uppfyllt skilyrði 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991, til að honum verði gert að víkja úr þinghaldi á meðan skýrslur eru teknar af vitnunum. Bendir varnaraðili á að dómari geti ekki lagt huglægt mat vitna til grundvallar ákvörðunar, heldur verði hún að byggja á hlutlægum forsendum um að fyrir hendi sé raunveruleg alvarleg ógn við öryggi. Þá gerir hann athugasemdir við að héraðsdómarinn hafi byggt á sakavottorði hans og ætluðum líkamsárásum sem eru til meðferðar í málinu. Eigi sakborningur að vera talinn saklaus þar til sekt hans hafi verið sönnuð, en grundvallarréttur sakbornings sé réttlát málsmeðferð fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstól.

III.

Samkvæmt 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991 getur dómari orðið við kröfu í opinberu máli um að ákærði verði látinn víkja úr þinghaldi á meðan vitni gefur skýrslu fyrir dómi ef dómarinn telur nærveru ákærða geta orðið vitninu sérstaklega til íþyngingar eða haft áhrif á framburð þess. Það sama á við ef ætla má að öryggi vitnis geti stafað alvarleg ógn af því að sakborningur komist með nærveru sinni í þinghaldi að raun um persónuauðkenni þess, enda sé þá um leið gætt leyndar um nafn þess, sbr. 8. mgr. sömu greinar. Við skýringu þessa ákvæðis verður að taka tillit til þess að ákærður maður nýtur þess grundvallarréttar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, að mál hans hljóti réttláta meðferð fyrir dómi. Í því felst meðal annars að honum verður að meginreglu að gefast kostur á að vera staddur við þinghöld í máli sínu, þar á meðal til að hlýða á og taka afstöðu til sönnunarfærslu, láta leggja spurningar fyrir þá sem gefa skýrslu fyrir dómi og taka þannig þátt í málsvörn sinni. Verður í þessum efnum einnig að líta til ákvæða 1. mgr. og d. liðar 3. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu.

Ljóst er að fyrir dómi verður eftir því leitað að vitnin, sem eiga hér hlut að máli, lýsi í skýrslum sínum í einstökum atriðum þeim ætluðu atvikum, sem þau kveðast hafa orðið vitni að. Frásögn um slík atvik getur verið vitni til óþæginda ef skýrslan er gefin að viðstöddum þeim sem sökum er borinn og jafnvel valdið ótta vitnis vegna hættu sem það telur sér stafa af honum í ljósi þeirra atvika sem vitnið ber um. Skilyrði ákvæðis 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991 er að nærvera sakbornings geti orðið vitni sérstaklega til íþyngingar eða geti haft áhrif á framburð þess eða að ætla megi að öryggi þess geti stafað alvarleg ógn af því að sakborningur komist með nærveru sinni í þinghaldi að raun um persónuauðkenni þess. Hefur í máli þessu ekki verið sýnt nægilega fram á raunverulega ógn við öryggi vitnanna og telst því þessum skilyrðum ekki fullnægt.

Að gættu því, sem að framan greinir, verður ekki fallist á að atvik séu hér með þeim sérstaka hætti að beita megi undantekningarheimild 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991, sbr. a. lið 2. gr. laga nr. 86/2004 til að víkja varnaraðila úr þinghaldi á meðan umræddar vitnaskýrslur verða gefnar. Verður því að fella þennan hluta hinnar kærðu ákvörðunar úr gildi.

Dómsorð:

Hin kærða ákvörðun er felld úr gildi af því er varðar þá kröfu sóknaraðila að varnaraðili skuli víkja úr þinghaldi meðan á skýrslutöku vitnanna A, D og G stendur.