713/2009

H gerði 12. febrúar 2004 kaupsamning við sameignarfélag E og G um kaup á fasteignum í þess eigu. Ekki varð af afhendingu 1. desember 2005 samkvæmt samkomulagi í afsali og gerðu H og sameignarfélagið í tvígang samkomulag um framlengingu  á afhendingarfresti, í hið fyrra sinn til 30. júní 2006 en hið síðara til 30. júní 2007, og fébætur vegna afhendingardráttarins. H höfðaði mál á hendur E og G þar sem hann krafði þá um umsamdar fébætur, vegna tímabilsins allt fram til 30. júní 2007, og um greiðslu fjárhæðar sem svaraði til framangreindra fébóta, vegna tímabilsins frá 1. júlí 2007 til afhendingardags 25. september 2008. Í héraði var fallist á kröfu H um greiðslu á umsömdum fébótum en kröfu um skaðabætur eftir 30. júní 2007 hafnað. Fyrir Hæstarétti var upplýst að E og G hefðu innt af hendi fullnaðargreiðslu á skuld sinni gagnvart H samkvæmt dómsorði héraðsdóms 4. september 2009. Um kröfuna sem héraðsdómur hafnaði segir í dómi Hæstaréttar að málatilbúnaður H fyrir Hæstarétti hefði í veigamiklum atriðum verið frábrugðinn málatilbúnaði hans í héraði og hefði hann meðal annars aflað matsgerðar eftir að héraðsdómur gekk. Væri þetta andstætt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 og var héraðsdómur staðfestur um þetta. Í dómi Hæstaréttar segir einnig að ekki hefði verið efni til annars en að dæma E og G til greiðslu málskostnaðar í héraði, enda hefði verið fallist á kröfu H um greiðslu umsaminna fébóta. Voru E og G því dæmdir til greiðslu málskostnaðar í héraði, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, en H á hinn bóginn gert að greiða þeim E og G málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 1. október 2009. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 18. nóvember 2009 og áfrýjaði hann öðru sinni 14. desember 2010 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess aðallega að gagnáfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða sér 17.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.500.000 krónum frá 22. mars 2006 til 14. apríl 2007, af 9.500.000 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2007, af 10.000.000 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2007, af 10.500.000 krónum frá þeim degi til 1. september 2007, af 11.000.000 krónum frá þeim degi til 1. október 2007, af 11.500.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2007, af 12.000.000 krónum frá þeim degi til 1. desember 2007, af 12.500.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2008, af 13.000.000 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2008, af 13.500.000 krónum frá þeim degi til 1. mars 2008, af 14.000.000 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2008, af 14.500.000 krónum frá þeim degi til 1. maí 2008, af 15.000.000 krónum frá þeim degi til 1. júní 2008, af 15.500.000 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2008, af 16.000.000 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2008, af 16.500.000 krónum frá þeim degi til 1. september 2008, af 17.000.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu gagnáfrýjenda 4. september 2009 að fjárhæð 14.396.070 krónur. Til vara krefst hann lægri fjárhæðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi gagnáfrýjenda óskipt.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 11. febrúar 2010. Þeir krefjast sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar úr hans hendi í héraði og fyrir Hæstarétti.

Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

I

Hinn 4. september 2009 greiddu gagnáfrýjendur aðaláfrýjanda 14.396.070 krónur. Aðilar eru sammála um að þetta hafi verið full greiðsla á skuld gagnáfrýjenda samkvæmt dómsorði héraðsdóms. Við greiðsluna gerðu gagnáfrýjendur fyrirvara „um endurheimtu að hluta eða öllu leyti, verði niðurstaða Hæstaréttar önnur og lægri en héraðsdóms.“ Verður talið að með þessum fyrirvara hafi þeir við haldið rétti sínum til að áfrýja héraðsdómi af sinni hálfu. Gagnáfrýjendur byggja kröfu sína um sýknu á því að með greiðslunni 4. september 2009 hafi þeir greitt meira en skylt hafi verið til að ljúka skuld sinni við aðaláfrýjanda, því þeir hafa talið að þeim hafi ekki verið skylt að greiða aðaláfrýjanda dráttarvexti af kröfunni fyrr en frá þingfestingu málsins í héraði 10. desember 2008, en ekki frá 14. október 2007, eins og niðurstaða héraðsdóms hljóðaði um. Hafa gagnáfrýjendur skýrt nefndan fyrirvara við greiðsluna svo að hann hafi lotið að þessu, þó að þeir hafi við endanlega kröfugerð fyrir Hæstarétti ekki talið sér unnt að krefjast sérstakrar dómsviðurkenningar á því. Samkvæmt öllu þessu er ljóst að í sýknukröfu gagnáfrýjenda felst efnislega krafa um staðfestingu á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms, með nefndum fyrirvara um upphafsdag dráttarvaxta, en með þeirri breytingu þó að gagnáfrýjendum verði tildæmdur málskostnaður í héraði úr hendi aðaláfrýjanda.

II

Hinn 20. október 2009 dómkvaddi Héraðsdómur Reykjaness að beiðni aðaláfrýjanda matsmann til að meta eftirfarandi: „1. Hvert hefði verið eðlilegt og sanngjarnt leigugjald á markaði fyrir fasteignina Strandgata 82 fyrir hvern mánuð á tímabilinu frá 1. júlí 2007 til 30. september 2008. Hversu há eru fasteignagjöld, brunatryggingariðgjöld og lóðarleiga vegna fasteignarinnar á sama tímabili. 2. Hvert hefði verið eðlilegt og sanngjarnt leigugjald á markaði fyrir fasteignina Strandgata 84 fyrir hvern mánuð á tímabilinu frá 1. júlí 2007 til 30. september 2008. Hversu há eru fasteignagjöld, brunatryggingariðgjöld og lóðarleiga vegna fasteignarinnar á sama tímabili.“ Hefur aðaláfrýjandi lagt fram í Hæstarétti matsgerð hins dómkvadda matsmanns 18. desember 2009. Taldi hann húsaleigu „fyrir Strandgötu 82 og 84 frá 1. júlí 2007 til 30. september 2008 kr. 11.550.000 ...“. Eftir að hafa dregið frá þessari fjárhæð fasteignagjöld, brunatryggingariðgjöld og lóðarleigu, en matsgerðinni fylgdi útreikningur á þessum gjöldum, taldi aðaláfrýjandi leigutap sitt umrætt tímabil nema 7.746.736 krónum. Hann hefði krafist 7.500.000 króna í skaðabætur fyrir sama tímabil og bæri því með tilvísun til matsgerðarinnar að taka þá kröfu til greina að fullu.

III

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi lagði aðaláfrýjandi við málssókn þessa þann grundvöll að kröfu sinni vegna tímabilsins 1. júlí 2007 til 30. september 2008 að um væri að ræða skaðabætur sér til handa vegna þess að sameignarfélag gagnáfrýjenda hefði ekki skilað hinum seldu fasteignum fyrr en við lok þessa tímabils. Byggði hann fjárhæð kröfu sinnar eingöngu á því að félag gagnáfrýjenda hefði skuldbundið sig með samningum til að greiða honum 500.000 krónur fyrir hvern mánuð, sem afhending þeirra hefði dregist fram yfir upphaflega umsaminn afhendingardag fram til 1. júlí 2007, en atvikum sem þetta varða er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Var þessi málatilbúnaður nægilega skýr til þess að dæma kröfu aðaláfrýjanda að efni til. Af forsendum héraðsdóms er ljóst að hann taldi ekki unnt að dæma gagnáfrýjendur til að greiða aðaláfrýjanda bætur á þessum grundvelli. Taldi dómurinn að aðaláfrýjandi bæri sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði orðið fyrir tjóni umrætt tímabil eftir 1. júlí 2007 og jafnframt hvert tjón hans hefði orðið. Þar sem hann hefði ekki lagt fram gögn um þetta yrði að telja tjónið ósannað. Voru gagnáfrýjendur af þessari ástæðu sýknaðir af þessum hluta kröfu aðaláfrýjanda.

Aðaláfrýjandi aflaði fyrrgreindrar matsgerðar eftir að héraðsdómur gekk. Ljóst er að með henni freistar hann þess fyrir Hæstarétti að leggja nýjan grundvöll að kröfu sinni um bætur fyrir tímabilið 1. júlí 2007 til 30. september 2008, sem er í veigamiklum atriðum frábrugðinn málatilbúnaði hans í héraði. Gagnáfrýjendum gafst því ekki kostur á að verjast hinum nýja málatilbúnaði aðaláfrýjanda þar fyrir dómi eða héraðsdómi að dæma um hann. Aðaláfrýjanda er óheimilt að gera þessar breytingar á málinu, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna um þennan þátt í kröfu aðaláfrýjanda.

Svo sem fyrr sagði styðja gagnáfrýjendur sýknukröfu sína af kröfu aðaláfrýjanda vegna tímabilsins fram til 1. júlí 2007 við fullnaðargreiðslu 4. september 2009 á skuldinni samkvæmt dómsorði héraðsdóms. Fallist verður á að taka beri þessa kröfu þeirra til greina að öðru leyti en því sem varðar málskostnað í héraði. Engin efni voru til annars en að dæma gagnáfrýjendur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði, enda var krafa þess síðarnefnda um greiðslu samkvæmt tveimur yfirlýsingum 22. febrúar 2006 og 14. mars 2007, samtals 9.500.000 krónur, tekin til greina að öllu leyti, en gagnáfrýjendur höfðu ekki innt af hendi greiðslu á þessari skuld auk þess sem þeir höfðu mótmælt fjárhæð hennar. Bar því með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að dæma þá til greiðslu málskostnaðar að því er þennan þátt málsins snerti. Samkvæmt þessu verða þeir dæmdir óskipt, sbr. 1. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði sem ákveðst eins og í dómsorði greinir.

Miðað við úrslit málsins verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum óskipt málskostnað fyrir Hæstarétti og ákveðst hann eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjendur, E-kk-nf O-kk-nf V-kk-nf og G-kk-nf H. V-kk-nf, eru sýknir af kröfu aðaláfrýjanda, Hafnarfells hf., að öðru leyti en því að þeir greiði honum málskostnað í héraði, 600.000 krónur.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjendum 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.