530/2008

S krafðist bóta vegna umferðarslyss sem hann varð fyrir 25. október 1996. Í apríl 2000 greiddi V honum bætur vegna slyssins. Við uppgjörið naut S aðstoðar hæstaréttarlögmanns sem gaf fyrir hans hönd kvittun fyrir bótunum, þar sem tekið var fram að um væri að ræða lokauppgjör bóta og S félli frá frekari kröfum. S taldi að eftir uppgjörið hefðu komið fram breytingar á heilsufari hans sem gæfu tilefni til frekari kröfu samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. S krafðist ómerkingar héraðsdóms á þeim grundvelli að héraðsdómara hefði borið að kveðja sérfræðinga í læknisfræði sem meðdómendur til setu í dómi með sér, þar sem úrlausn málsins réðist af mati á læknisfræðilegum úrlausnarefnum sem komist væri að mismunandi niðurstöðu um í þeim álitsgerðum sem fyrir lægju í málinu. Hæstiréttur taldi að niðurstaða héraðsdóms hefði ráðist af því að S hefði ekki tekist að sýna fram á að hann hefði orðið fyrir frekara tjóni af völdum slyssins en það sem hann hefði fengið að fullu bætt í apríl 2000. Því hefði ekki verið þörf sérfróðra meðdómenda. Þá taldi Hæstiréttur að S hefði ekki tekist að færa fram sönnur fyrir því að slíkar ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu hans eftir uppgjörið í apríl 2000 að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga væru uppfyllt. Í þeirri niðurstöðu fælist að ekki væru efni til að taka til greina málsástæður S sem lytu að brostnum forsendum fyrir uppgjöri bóta og ógildingu þess samkomulags sem í uppgjörinu fólst með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Þá var talið að ekki væru efni til að fjalla um málsástæðu V og R um fyrningu kröfu S samkvæmt 99. gr. umferðalaga nr. 50/1987, þar sem því væri hafnað að S ætti fjárkröfu á hendur þeim. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu V og R af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. september 2008. Hann krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og að málinu verði vísað heim í hérað til meðferðar á ný. Til vara krefst hann þess að stefndu greiði sér óskipt 2.891.152 krónur með 2% ársvöxtum frá 25. október 1996 til 19. nóvember 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Að því frágengnu krefst hann þess að stefndu verði dæmd til að greiða sér óskipt 1.970.077 krónur með sömu vöxtum og í varakröfu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem hann naut í héraði.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast þau lækkunar á kröfu áfrýjanda og niðurfellingar málskostnaðar.

Áfrýjandi hefur lagt fram í Hæstarétti yfirmatsgerð 22. nóvember 2008, sem einkum virðist hafa verið beint að úrlausnarefnum í undirmatsgerðinni 25. september 2006 um afleiðingar slyss áfrýjanda 15. júlí 2001. Í beiðni áfrýjanda um dómkvaðningu yfirmatsmanna til þessa mats eru allt að einu settar fram spurningar um örorku áfrýjanda eftir slysið 25. október 1996, sem um hafði verið fjallað í annarri yfirmatsgerð, sem grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi og vikið verður að. Í hinni nýju yfirmatsgerð eru veitt svör við þessum spurningum. Samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður einungis aflað einnar yfirmatsgerðar til endurmats á atriðum sem metin eru undirmati. Samkvæmt þessu verður litið framhjá svörum yfirmatsmanna í matsgerðinni 22. nóvember 2008, sem lúta að afleiðingum slyssins 25. október 1996 og svarað var í fyrri yfirmatsgerðinni.

I

Svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi krefst áfrýjandi í málinu bóta vegna umferðarslyss sem hann varð fyrir 25. október 1996. Hinn 10. apríl 2000 greiddi stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. honum bætur vegna slyssins, samtals 1.629.779 krónur. Við uppgjörið naut áfrýjandi aðstoðar hæstaréttarlögmanns sem gaf fyrir hans hönd kvittun fyrir bótunum, þar sem tekið var fram að um væri að ræða lokauppgjör bóta og áfrýjandi félli frá frekari kröfum. Áfrýjandi telur að eftir uppgjörið hafi komið fram breytingar á heilsufari hans sem gefi tilefni til frekari kröfu samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í hinum áfrýjaða dómi er vikið að tveimur öðrum umferðarslysum sem áfrýjandi varð fyrir 12. febrúar 1996 og 15. júlí 2001 og sjónarmiðum aðila um þýðingu þeirra fyrir úrlausnarefni þessa máls. Áfrýjandi byggir kröfu sína á mati tveggja dómkvaddra matsmanna 25. september 2006, þar sem honum var metin hærri varanleg örorka og miski vegna slyssins 25. október 1996, en við hafði verið miðað við uppgjörið 10. apríl 2000. Stefndi telur hins vegar réttara að miða við niðurstöðu þriggja dómkvaddra yfirmatsmanna. Matsgerð þeirra er ódagsett, en var lögð fram á dómþingi í málinu 11. september 2007. Er í hinum áfrýjaða dómi gerð grein fyrir þessum matsgerðum sem og eldri álitsgerðum þar sem metnar höfðu verið afleiðingar slyssins fyrir áfrýjanda og í hverju munur á niðurstöðu þeirra felst. Meðal annars felst veigamikill munur í því að undirmatsmenn töldu áfrýjanda hafa orðið fyrir heilaskaða við höfuðhögg sem hann hlaut í slysinu, en aðrir matsmenn hafa ekki metið afleiðingar slíks skaða. Leggja undirmatsmenn til grundvallar mati sínu meðal annars að áfrýjandi hafi misst meðvitund í slysinu og megi af því draga ályktanir um skerðingu á andlegri heilsu hans. Þá hafa þeir einnig viljað miða við að afleiðingar annarra áverka áfrýjanda gefi tilefni til hærra mats en aðrir matsmenn hafa talið.

II

Í málinu liggja fyrir ýmis læknisfræðileg gögn um kvartanir áfrýjanda og læknismeðferð eftir slysið. Í vottorði Heilsugæslustöðvarinnar Höfn í Hornafirði, en þangað leitaði áfrýjandi eftir áreksturinn, er sagt frá áverkum áfrýjanda og kvörtunum. Þar er gerð grein fyrir áverkum á höfði en ekki minnst á að hann hafi misst meðvitund eða sett fram kvartanir sem bent gætu til heilaáverka. Í matsgerð læknanna A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef 9. mars 2000 er áverkum lýst og meðal annars sagt: „Hann kveðst ekki hafa misst meðvitund.“ Ekki er þar heldur vikið að kvörtunum sem bent hefðu getað til áverka á heila.

Áfrýjandi leitaði til M-kk-ef P. H-kk-ef læknis 5. janúar 2005. Svo sem fyrr greinir hafði áfrýjandi þá lent í öðru slysi 15. júlí 2001. Í vottorði læknisins 15. janúar 2005 lýsir hann læknisskoðun á áfrýjanda. Þar segir meðal annars: „Gróf skoðun á æðri heilastarfsemi er eðlileg. Heilataugar eru eðlilegar. Vöðvakraftur er alls staðar 5/5 eða eðlilegur og það er hvergi um staðbundna vöðvarýrnun að ræða. Sinaviðbrögð eru um 2 og jöfn báðum megin. Iljarsvörun er eðlileg báðum megin. Skynskoðun er eðlileg. Skoðun á litla heila er eðlileg.“ Síðar í vottorðinu segir svo: „Vegna verulegs gruns um taugaskaða út frá baki bæði frá hálshrygg og lendhrygg var ítarlegt vöðvarafrit og taugaleiðningarannsókn framkvæmd af undirrituðum 11. janúar 2005 en sú rannsókn reyndist algjörlega eðlileg.“ Í niðurstöðu læknisins er meðal annars tekið fram að áfrýjandi þjáist af slæmum tognunum í hálsi, herðum, olnbogum, niður eftir öllu baki og utanvert á mjöðmum auk þess sem hann sé með skaða á brjóski í hægra hné. Kveðst læknirinn ekki hafa getað sýnt fram á neinn taugaskaða sem orsakaði þau einkenni sem áfrýjandi kvartaði um.

Það er fyrst í vottorði Á-kk-ef K-kk-ef geðlæknis 5. apríl 2005 sem fram koma athugasemdir sem bent gætu til heilaskaða af völdum höfuðhöggs. Læknirinn lýsir stuttlega frásögn áfrýjanda af atvikum hinna þriggja umferðarslysa. Hefur hann meðal annars eftir áfrýjanda að hann hafi í slysinu 12. febrúar 1996 fengið allmikið högg og „steinrotast“. Frásögn áfrýjanda af slysinu 25. október 1996, sem um er fjallað í þessu máli, er lýst svo: „Hann kastaðist á framrúðuna og fékk mikið högg, skarst mikið í andliti, fann til í vi. olnboga og var mjög marinn og með verki í hálsi og herðum.“ Um slysið 15. júlí 2001 er sagt að áfrýjandi hafi einnig fengið höfuðhögg „og rotaðist og var vankaður um tíma og telur sig hafa misst meðvitund.“ Þrátt fyrir að áfrýjandi hafi samkvæmt þessu lýst meðvitundarleysi í fyrsta og síðasta slysinu, en ekki í því sem fjallað er um í þessu máli, segir í framhaldinu svo í vottorði læknisins: „Í öllum þessum þremur umferðarslysum hefur sjúklingur rotast“. Í niðurstöðukafla vottorðsins lætur læknirinn í ljós þá skoðun að áfrýjandi hafi fengið áverka á heila í síðasta slysinu 2001. Ekki sé heldur hægt að útiloka að fyrri slys hafi einnig stuðlað að núverandi líðan.

Í beiðni lögmanns áfrýjanda um dómkvaðningu matsmanna 6. september 2005 er haft eftir áfrýjanda að hann hafi rotast í slysinu 25. október 1996. Í undirmatinu 25. september 2006 er þetta lagt til grundvallar og talið að áfrýjandi hafi misst „langvarandi meðvitund vegna höfuðáverka í síðara slysinu á árinu 1996“. Svo sem fyrr segir mátu þessir matsmenn heilaáverka til varanlegrar örorku og miska og hefur áfrýjandi miðað kröfugerð sína við matsgerð þeirra. Yfirmatsmenn hafna þessu í matsgerð sinni. Segja þeir að hvergi í samtímaheimildum meðferðaraðila komi fram að áfrýjandi hafi fengið alvarlegan heilaáverka og rotast. Einkenni um slíkt hefðu leitt til viðbragða meðferðarlækna. Að auki segja yfirmatsmenn að ekkert komi fram við skoðun á áfrýjanda nú „í þá veru að yfirmatsþoli hafi einkenni heilaskaða.“ Yfirmatsmenn staðfestu niðurstöðu um varanlega örorku og miska sem lögð hafði verið til grundvallar við uppgjör bóta til áfrýjanda 10. apríl 2000.

III

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms byggir áfrýjandi á því að héraðsdómara hafi borið að kveðja sérfræðinga í læknisfræði sem meðdómendur til setu í dómi með sér, þar sem úrlausn málsins ráðist af mati á læknisfræðilegum úrlausnarefnum sem komist sé að mismunandi niðurstöðu um í þeim álitsgerðum lækna sem fyrir liggja í málinu.

Af hinum áfrýjaða dómi verður ráðið að niðurstaða hans ræðst af því að áfrýjanda hafi ekki tekist að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir frekara tjóni af völdum slyssins en hann hafi að fullu fengið bætt 10. apríl 2000. Er ljóst af forsendum dómsins að því er hafnað að lýsing áfrýjanda á tjónsatvikinu, sem fyrst kom fram meira en átta árum eftir slysið, geti orðið grundvöllur mats á afleiðingum þess fyrir heilsufar hans. Verður ekki talið að þörf hafi verið sérfróðra meðdómenda til að leysa úr þessu og verður kröfu áfrýjanda um ómerkingu héraðsdóms því hafnað.

IV

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga er það skilyrði fyrir kröfu tjónþola um að tekin verði upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Áfrýjanda hefur ekki tekist að færa fram sönnur fyrir því að slíkar ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu hans eftir uppgjörið 10. apríl 2000 að skilyrði greinarinnar séu uppfyllt.

Í framangreindri niðurstöðu felst að ekki eru efni til að taka til greina málsástæður áfrýjanda sem lúta að brostnum forsendum fyrir uppgjöri bóta og ógildingu þess samkomulags sem í uppgjörinu fólst með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Þar sem því er hafnað að áfrýjandi eigi fjárkröfu á hendur stefndu eru ekki efni til að fjalla um málsástæðu stefndu um fyrningu kröfu áfrýjanda samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Samkvæmt því sem að framan segir verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjandi verður með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 dæmdur til að greiða stefndu óskipt upp í málskostnað þeirra fyrir Hæstarétti fjárhæð sem ákveðst eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kk-nf S-kk-nf, greiði stefndu, Vátryggingafélagi Íslands hf. og R-kvk-þgf S-kvk-þgf G-kvk-þgf, óskipt 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.