273/2002

P gaf út tryggingarbréf, þar sem hann setti fasteignina F að veði til tryggingar hvers konar skuldum, sem hann stæði í við SH, að fjárhæð allt að 2.000.000 krónur. Þá gaf hann út tvö önnur tryggingarbréf til SH með veði í sömu fasteign og var hvort þeirra fyrir skuldum að fjárhæð allt að 2.500.000 krónur. P seldi fasteignina á árinu 2001 og tók kaupandinn að sér að standa SH skil á skuldum P að samanlagðri fjárhæð tryggingarbréfanna. SH höfðaði síðan mál á hendur P til greiðslu skuldar samkvæmt víxli að fjárhæð 4.000.000 krónur. Var stefnan árituð um aðfararhæfi kröfu SH, sem leitaði fjárnáms fyrir henni. Við gerðina benti P annars vegar á tryggingabréfin sem hann hafði gefið út til SH og hins vegar áðurnefnda fasteign, en hann taldi sig hafa heimild þinglýsts eiganda hennar fyrir ábendingunni. Hæstiréttur taldi sýslumann réttilega hafa lokið gerðinni án árangurs. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að við gerðina hafi ekki legið nægilega fyrir boð þinglýsts eiganda á fasteigninni til fjárnáms fyrir skuld P. SH hafi ekki leitað fjárnáms fyrir kröfu sinni hjá eiganda fasteignarinnar, svo sem SH hafi þó verið í lófa lagið með stoð í tryggingarbréfunum. Hafi því ekki komið til álita að gera fjárnám í fasteigninni eftir ábendingu P. Enn síður hafi getað komið til þess að fjárnám yrði gert í tryggingarbréfunum sem slíkum, enda hafi þau hvorki tilheyrt P né gætu þau talist hafa sjálfstætt fjárhagslegt gildi. Þá voru ákvæði 8. kafla laga nr. 90/1989 um aðför ekki talin standa í vegi fyrir því að árangurslaust fjárnám yrði gert hjá P þótt SH kynni vegna áðurgreindra veðréttinda að njóta tryggingar fyrir greiðslu þeirrar skuldar P, sem um ræddi í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. júní 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 5. júní 2002, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að gerðar yrðu nánar tilgreindar breytingar á fjárnámi, sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði gerði hjá honum 24. janúar 2002 að kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fjárnámsgerðinni verði breytt þannig að fjárnám sé gert í fasteigninni Fagrahvammi 16 í Hafnarfirði á grundvelli þriggja tryggingarbréfa, sem veiti varnaraðila 5., 6. og 7. veðrétt í henni. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gaf sóknaraðili út 29. ágúst 1986 tryggingarbréf, þar sem hann setti fasteignina að Fagrahvammi 16 að veði til tryggingar hvers konar skuldum, sem hann stæði í við varnaraðila, að fjárhæð allt að 2.000.000 krónur. Þá gaf sóknaraðili út 7. nóvember 1990 tvö önnur tryggingarbréf til varnaraðila með veði í sömu fasteign og var hvort þeirra fyrir skuldum að fjárhæð allt að 2.500.000 krónur. Þessum tryggingarbréfum mun öllum hafa verið þinglýst og virðast þau nú hvíla sem áður segir á 5., 6. og 7. veðrétti í fasteigninni. Í málatilbúnaði sóknaraðila kemur fram að hann hafi á selt fasteignina á árinu 2001 og hafi kaupandinn tekið að sér að standa varnaraðila skil á skuldum sóknaraðila að samanlagðri fjárhæð þessara tryggingarbréfa.

Varnaraðili þingfesti fyrir Héraðsdómi Reykjaness 12. september 2001 mál á hendur sóknaraðila meðal annarra til greiðslu skuldar samkvæmt víxli að fjárhæð 4.000.000 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 19. ágúst sama árs og málskostnaði. Mun stefnan hafa verið árituð um aðfararhæfi kröfu varnaraðila, sem leitaði fjárnáms fyrir henni með beiðni 13. nóvember 2001. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði tók beiðnina fyrir 11. desember sama árs, en samkomulag tókst með aðilunum um að fresta gerðinni. Henni var síðan fram haldið 23. janúar 2002. Lýsti sóknaraðili þá yfir að hann hefði ekkert við kröfu varnaraðila að athuga. Kvaðst hann vilja benda á til fjárnáms „tryggingarbréf á 5., 6. og 7. veðrétti í fasteigninni Fagrihvammur 16, Hafnarfirði“, svo sem segir í endurriti af gerðinni. Varnaraðili mótmælti þessari ábendingu og frestaði sýslumaður gerðinni til næsta dags til að taka afstöðu til hennar. Þegar gerðin var tekin fyrir á ný 24. sama mánaðar kvaðst sóknaraðili hafa heimild þinglýsts eiganda fasteignarinnar fyrir ábendingu sinni, en hann gæti þó ekki að svo stöddu framvísað skriflegri yfirlýsingu um það. Sýslumaður hafnaði ábendingu sóknaraðila og lauk gerðinni að kröfu varnaraðila án árangurs.

Sóknaraðili lagði 20. mars 2002 fyrir Héraðsdóm Reykjaness tilkynningu um að hann leitaði úrlausnar um ágreining við varnaraðila um hvort fjárnám mætti gera í samræmi við fyrrgreinda ábendingu hans og var mál þetta þingfest af því tilefni 27. sama mánaðar. Undir rekstri þess í héraði lagði sóknaraðili fram yfirlýsingu eiganda fasteignarinnar að Fagrahvammi 16 frá 19. mars 2002, þar sem staðfest var að sóknaraðila væri heimilt að benda á hana í skjóli áðurnefndra tryggingarbréfa til fjárnáms fyrir kröfum varnaraðila á hendur sér.

II.

Varnaraðili beindi sem áður segir kröfu sinni um fjárnám að sóknaraðila. Samkvæmt þeirri meginreglu, sem fram kemur í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1989, gat sýslumaður af þessum sökum ekki gert fjárnám í eignum annarra en sóknaraðila eða þess, sem byði sjálfur eign sína fram í því skyni. Óumdeilt er í málinu að fasteignin að Fagrahvammi 16 tilheyrði ekki sóknaraðila þegar fjárnám var gert 24. janúar 2002. Við framkvæmd gerðarinnar lá ekki nægilega fyrir af hendi þinglýsts eiganda boð á fasteigninni til fjárnáms fyrir skuld sóknaraðila og fær síðbúin yfirlýsing hans þess efnis, sem áður er getið, engu breytt við úrlausn málsins. Varnaraðili leitaði ekki fjárnáms fyrir kröfu sinni hjá eiganda fasteignarinnar, svo sem honum hefði þó verið í lófa lagið með stoð í tryggingarbréfunum frá 29. ágúst 1986 og 7. nóvember 1990. Að þessu öllu athuguðu gat ekki komið til álita að gera fjárnám í fasteigninni eftir ábendingu sóknaraðila, sem sýslumaður virti þannig réttilega að vettugi. Enn síður gat komið til þess að fjárnám yrði gert í tryggingarbréfunum sem slíkum, svo sem málatilbúnaður sóknaraðila virðist að einhverju marki hafa snúist um fyrir sýslumanni og dómi, enda hvorki tilheyra þau sóknaraðila né geta þau talist hafa sjálfstætt fjárhagslegt gildi.

Vegna áðurgreindra veðréttinda í fasteigninni að Fagrahvammi 16 kann varnaraðili að njóta tryggingar fyrir greiðslu þeirrar skuldar sóknaraðila, sem um ræðir í málinu. Þótt þetta geti girt fyrir að varnaraðili fái bú sóknaraðila tekið til gjaldþrotaskipta, sbr. 1. tölulið 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., stóðu ákvæði 8. kafla laga nr. 90/1989 því ekki í vegi að árangurslaust fjárnám yrði gert hjá sóknaraðila án tillits til þessa. Verður því ekki fallist á varnir, sem sóknaraðili hefur fært fram í málinu á þessum grunni.

Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, P-kk-nf E-kk-nf, greiði varnaraðila, Sparisjóði Hafnarfjarðar, 100.000 krónur í kærumálskostnað.