463/2015

X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr., 2. mgr. 218. gr., 225. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. og 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 gagnvart þremur börnum sínum og eiginkonu samkvæmt sex ákæruliðum. Í fimm ákæruliðanna hafði X verið sakaður um stórfelldar ærumeiðingar, sbr. 233. gr. b. almennra hegningarlaga. Var hann sýknaður af sakargiftum um brot gegn ákvæðinu samkvæmt þremur þeirra þar sem hvorki hefði komið fram í lýsingu þeirra á háttsemi ákærða né annars staðar í ákæru hvort eða með hvaða hætti hann hefði smánað eða móðgað brotaþola. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að um mörg brot hefði verið að ræða sem beinst hefðu að þremur ungum börnum hans og eiginkonu á heimili þeirra um átta ára skeið. Á hinn bóginn var horft til þess að óhæfilegur dráttur hafði orðið á meðferð málsins hjá ákæruvaldinu. Var refsing X ákveðin fangelsi í 15 mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A og þremur börnum sínum skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. júní 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verið ómerktur. Að þessu frágengnu krefst hann sýknu en ella að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að fjárhæð þeirra verði lækkuð.

Brotaþolinn A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 900.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Brotaþolarnir B, C og D krefjast staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfur sínar.

I

Aðalkröfu sína um frávísun málsins byggir ákærði í fyrsta lagi á því að rannsókn málsins hafi verið áfátt í verulegum atriðum. Brotaþolinn A, þáverandi eiginkona ákærða, hafi átt við andlega vanheilsu að stríða og liggi fyrir að hún hafi haft í hótunum við nafngreinda lögreglumenn. Hafi starfsmenn lögreglu á Suðurlandi verið vanhæfir til að fara með rannsókn málsins. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð gögn sem sýna að áðurnefndar hótanir brotaþolans hafi komið fram eftir að rannsókn máls þessa lauk. Eru því ekki efni til að verða við kröfu ákærða um frávísun málsins af þessum sökum. Þá vísar ákærði einnig til þess að lögregla hafi látið farast fyrir að kanna „áreiðanleika og bakgrunn“ vitnisburðar sem lagður sé til grundvallar í málinu, meðal annars í ljósi geðheilsu brotaþolans A. Við meðferð málsins í héraði lá fyrir að brotaþolinn hafi átt við andlega vanheilsu að stríða. Dómurinn mat framburð hennar í ljósi þess. Er ekkert fram komið í málinu sem hnekkir því mati. Loks er krafa um frávísun málsins reist á því að ákæra uppfylli ekki skilyrði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um að hafna frávísun málsins á þessum grunni.

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á því að mat héraðsdóms á munnlegum framburði ákærða og vitna sé í mikilvægum atriðum rangt. Ekkert er fram komið í málinu um að niðurstaða héraðsdóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitna sé rangt svo einhverju skipti um úrlausn málsins, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því verður ómerkingarkröfu ákærða hafnað.

II

Eins og rakið er í héraðsdómi er ákærða gefið að sök að hafa framið ýmis brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og barnaverndarlögum nr. 80/2002 gagnvart þremur börnum sínum og eiginkonu á heimili þeirra á árunum 2004 til 2012, svo sem nánar er lýst í sex liðum ákæru. Í fimm þeirra er hann að auki sakaður um stórfelldar ærumeiðingar samkvæmt 233. gr. b. almennra hegningarlaga, sbr. 3. gr. laga nr. 27/2006. Að undanskildum 3. og 5. lið ákæru kemur hvorki fram í lýsingu á háttsemi ákærða né annars staðar í henni hvort eða með hvaða hætti hann hafi smánað eða móðgað brotaþola. Staðfest verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn lagaákvæði þessu samkvæmt 3. lið ákærunnar, en að því er varðar 5. lið hennar verður að gæta að því að líkamsárás á hendur brotaþolanum A, sem þar um ræðir, var framin í viðurvist brotaþolanna B og D. Með því verður litið svo á að ákærði hafi með þessari árás sinni brotið gagnvart brotaþolanum A gegn 233. gr. b. almennra hegningarlaga. Þá hefur ákærði haldið því fram að ætluð líkamsárásarbrot ákærða gegn A sem greinir í 5. og 6. lið ákæru og talin eru framin 27. ágúst 2011 og í árslok 2012 séu fyrnd. Háttsemin sem lýst er í þessum liðum ákæru varðar allt að eins árs fangelsi samkvæmt 217. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. sömu laga fyrnist sök á tveimur árum þegar ekki liggur við broti þyngri refsing en eitt ár. Eftir 4. mgr. 82. gr. laganna rofnar fyrningarfrestur þegar rannsókn sakamáls hefst fyrir lögreglu gegn sökuðum manni. Ákærði gaf fyrst skýrslu við rannsókn málsins 7. mars 2013 og engin þau atvik eru fyrir hendi sem um getur í 5. mgr. 82. gr. sömu laga. Voru brot hans samkvæmt 5. og 6. tölulið ákæru því ófyrnd. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann um önnur atriði en að ofan greinir staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu brota hans til refsiákvæða.

Ákærði er sakfelldur fyrir mörg brot gegn almennum hegningarlögum og barnaverndarlögum gagnvart þremur ungum börnum sínum og tvær líkamsárásir gegn eiginkonu sinni, en brotin áttu sér stað á heimili þeirra um átta ára skeið. Á hinn bóginn verður ekki horft fram hjá því að lögregla lauk rannsókn málsins í nóvember 2013, en ákæra var ekki gefin út fyrr en 17. desember 2014. Þá liðu sjö mánuðir frá því að ríkissaksóknara bárust dómsgerðir frá héraðsdómi þar til málsgögn voru afhent Hæstarétti. Vegna þessara tafa á meðferð málsins getur ekki komið til álita að þyngja refsingu ákærða frá því sem ákveðið var í hinum áfrýjaða dómi, sem verður þannig staðfestur um refsingu hans, einkaréttarkröfur og sakarkostnað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanna brotaþola, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og útlagðan kostnað réttargæslumanns, allt eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.882.812 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur, þóknun réttargæslumanna brotaþola, hæstaréttarlögmannanna P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef og T-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef, 248.000 krónur til hvors fyrir sig, og útlagðan kostnað fyrrnefnda réttargæslumannsins, 195.000 krónur.