430/2016

Þb. H ehf. krafðist riftunar á greiðslum sem millifærðar voru af bankareikningum H ehf. inn á tilgreinda reikninga K og byggði meðal annars á því að ósannað væri að H ehf. hefði staðið í skuld við K. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 839/2015, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, var talið að fyrir lægi dómsniðurstaða um að K hefði veitt H ehf. lán í tengslum við kaup félagsins á F ehf. Var því talin brostin forsenda fyrir þeim málatilbúnaði þb. H ehf. að H ehf. hefði ekki staðið í skuld við K. Þá var talið að í málatilbúnaði þb. H ehf. hefði skort verulega á að gerð hefði verið grein fyrir atvikum sem hefðu að þessu frágengnu getað rennt stoðum undir kröfugerð hans og í meginatriðum látið við það sitja að lýsa efni lagaákvæða að baki henni. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 2016. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, en að því frágengnu að hann verði sýknaður af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Bú Háttar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 12. júlí 2012. Eins og rakið er í héraðsdómi var áfrýjandi eini hluthafi félagsins, auk þess sem hann var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri þess. Með kaupsamningi 10. apríl 2007 keypti félagið alla hluti í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. og nam kaupverðið 525.000.000 krónum. Samkvæmt samningnum átti að greiða 225.000.000 krónur við afhendingu hins selda en sex mánuðum síðar átti að greiða 300.000.000 krónur. Af hálfu áfrýjanda hefur því verið haldið fram að hann hafi lánað Hætti ehf. 395.000.000 krónur til að standa skil á kaupverðinu. Þetta hafi hann gert annars vegar með því að greiða beint til seljanda þá fjárhæð sem inna átti af hendi við afhendingu hlutanna og hins vegar með því að leggja 170.000.000 krónur inn á reikning Háttar ehf. 4. janúar 2008. Hafi Háttur ehf. af þessu tilefni gefið út tvö veðskuldabréf til áfrýjanda, annars vegar 2. júní 2007 að fjárhæð 225.000.000 krónur og hins vegar 4. janúar 2008 að fjárhæð 170.000.000 krónur. Samkvæmt ljósritum af skuldabréfunum voru áfrýjanda settir að veði til tryggingar greiðslu skuldarinnar allir eignarhlutir í Hrossaræktarbúinu Feti ehf.

Stefndi höfðaði mál 2. apríl 2013 til að fá rift ráðstöfun Háttar ehf. sem fólst í samkomulagi um skuldauppgjör 15. september 2011, en með því var öllum eignarhlutum í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. ráðstafað til áfrýjanda til greiðslu á framangreindri skuld við hann. Kom fram í samkomulaginu að skuldin væri að fjárhæð 610.353.990 krónur, en andvirði hlutanna, sem kæmi til frádráttar, næmi 400.000.000 krónum eftir sameiginlegu mati Háttar ehf. og áfrýjanda. Jafnframt var þess krafist að áfrýjanda yrði gert að afhenda stefnda alla hluti í félaginu. Var þessi málatilbúnaður í stefnu til héraðsdóms byggður á því að samkomulagið væri málamyndagerningur til að skjóta fjármunum undan fullnustugerðum skuldheimtumanna og að Háttur ehf. hefði aldrei skuldað áfrýjanda þá fjárhæð sem hann kveðst hafa lánað félaginu. Með dómi héraðsdóms 21. september 2015 var fallist á kröfur stefnda. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar, sem með dómi 24. nóvember 2016 í máli nr. 839/2015 vísaði því frá vegna vanreifunar. Var sú niðurstaða aðallega byggð á því að við flutning málsins fyrir Hæstarétti hafi komið fram að ágreiningslaust væri að áfrýjandi hafi lánað Hætti ehf. 395.000.000 krónur í tengslum við kaup félagsins á Hrossaræktarbúinu Feti ehf.

II

Í máli þessu gerir stefndi þá kröfu að rift verði með dómi greiðslum sem millifærðar voru af tveimur bankareikningum Háttar ehf. inn á tilgreinda reikninga áfrýjanda á tímabilinu 19. júní 2009 til 27. mars 2012, samtals að fjárhæð 51.979.000 krónur. Jafnframt er þess krafist að áfrýjanda verði gert að greiða stefnda þessa fjárhæð ásamt vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi, sem var kveðinn upp 9. mars 2016, var fallist á kröfur stefnda. Var sú niðurstaða reist á þeirri málsástæðu stefnda að ósannað væri að Háttur ehf. hafi staðið í skuld við áfrýjanda. Var greiðslum til áfrýjanda, sem inntar voru af hendi fyrir frestdag við skiptin, samtals að fjárhæð 12.500.000 krónur, rift með vísan til þess að um hafi verið að ræða örlætisgerninga sem falli undir reglu 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá var niðurstaða héraðsdóms um riftun á greiðslum eftir frestdag, samtals að fjárhæð 39.479.000 krónur, byggð á 2. mgr. 139. gr. laganna.

III

Áfrýjandi krafðist þess í héraði að málinu yrði vísað frá dómi. Þeirri kröfu hafnaði héraðsdómur með úrskurði 20. desember 2013 og leitar áfrýjandi meðal annars endurskoðunar á þeirri niðurstöðu. Er krafa hans þar að lútandi reist á því að málatilbúnaður af hálfu stefnda sé óglöggur og lýsingu málsástæðna svo áfátt að óhjákvæmilegt sé sökum vanreifunar að vísa málinu frá héraðsdómi.

Með framangreindum dómi Hæstaréttar 24. nóvember 2016 liggur fyrir sú dómsniðurstaða um málsatvik, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að áfrýjandi hafi lánað Hætti ehf. 395.000.000 krónur í tengslum við kaup félagsins á Hrossaræktarbúinu Feti ehf. Í ljósi þessa og þess sem áður er rakið um stöðu lánsins að undangengnu samkomulagi um uppgjör á hluta þess, en ekki liggja fyrir aðrar upplýsingar um hana, er brostin forsenda fyrir þeim málatilbúnaði stefnda að Háttur ehf. hafi ekki staðið í skuld við áfrýjanda. Þá er engin grein gerð fyrir því í stefnu með hvaða hætti ákvæði 131. gr. laga nr. 21/1991 geti allt að einu átt við um riftunarkröfu stefnda. Að þessu frágengnu byggir stefndi kröfugerð sína í málinu á 134. gr. laganna að því er varðar greiðslur til áfrýjanda fyrir frestdag og ákvæðum 1. mgr. 139. gr. og 141. gr. þeirra eftir hann. Sá annmarki er á málatilbúnaði stefnda að þessu leyti að í stefnu til héraðsdóms skortir verulega á að gerð sé grein fyrir atvikum sem rennt gætu stoðum undir kröfugerð hans og í meginatriðum látið við það sitja að lýsa efni lagaákvæða að baki henni. Á þetta ekki hvað síst við um þann málsgrundvöll stefnda að greiðslur til áfrýjanda fyrir frestdag hafi skert greiðslugetu Háttar ehf. verulega. Að þessu gættu verður að fallast á það með áfrýjanda að málið sé svo vanreifað að óhjákvæmilegt sé að vísa því frá héraðsdómi.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, þrotabú Háttar ehf., greiði áfrýjanda, K-kk-þgf E-kk-þgf W-kk-þgf, samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.