497/2009

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að fá afhent endurrit af skýrslum á hljóð- og mynddiski af öðrum sakborningum og vitnum í máli gegn honum sem var til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara. Talið var að skylda til afhendingar afrita skjala máls, samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, næði einungis til afrita af skjölum í pappírsformi en ekki til eftirgerðar af öðrum gögnum hvort heldur eru hljóð- eða mynddiskar. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. ágúst 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. september sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. ágúst 2009, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila þess efnis að sóknaraðili verði skyldaður til að afhenda verjanda hans afrit af skýrslum á hljóð- og mynddiski af vitnum og öðrum sakborningum í máli nr. 090-2009-00012, sem sóknaraðili hefur haft í vörslum sínum í meira en þrjár vikur. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að sóknaraðila verði með dómi gert skylt að afhenda verjanda hans afrit af skýrslum á hljóð- og mynddiski af vitnum og sakborningum í framangreindu máli sem nú er til rannsóknar hjá sóknaraðila. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Sóknaraðili rannsakar nú kaup Q Iceland Finance ehf. á 5,01% hlut í Kaupþingi banka hf. á árinu 2008 og hefur varnaraðili réttarstöðu sakbornings við þá rannsókn. Skýrslur af sakborningum og vitnum í málinu hafa verið teknar upp í hljóði og mynd. Sóknaraðili tók þá ákvörðun að yfirheyrslurnar yrðu endurritaðar orðrétt og er það í samræmi við b. lið 12. gr. reglugerðar nr. 651/2009 um réttarstöðu handtekinna manna, yfirheyrslur hjá lögreglu o.fl., en endurritun hefur dregist. Verjandi varnaraðila óskaði eftir því 23. júlí 2009 að fá afhent afrit af öllum rannsóknargögnum málsins sem höfðu bæst við eftir afhendingu rannsóknargagna 25. júní sama ár. Þann 13. ágúst voru gögnin afhent að undanskildum afritum af skýrslum á hljóð- og mynddiskum af sakborningum og vitnum. Skýrsla af varnaraðila sjálfum var þó afhent á mynddiski. Verjanda var boðin aðstaða til að kynna sér upptökur af öðrum yfirheyrslum. Taldi sóknaraðili að með þessu hefði hann uppfyllt skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008. Þá var verjandanum tilkynnt að sóknaraðili hefði í hyggju að afhenda skýrslur af sakborningum og vitnum í endurriti eftir því sem þau yrðu til. Með bréfi 18. ágúst krafðist verjandinn þess því að héraðsdómur úrskurðaði um skyldu sóknaraðila til að afhenda sér afrit af skýrslum á hljóð- og mynddiski af öðrum sakborningum og vitnum í málinu sem verið hefðu í vörslum sóknaraðila í meira en þrjár vikur. Til stuðnings kröfunni vísaði hann til 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008. Með hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómari því að sóknaraðila væri skylt að afhenda verjanda varnaraðila umrædd gögn þar sem ekki væri um skjöl að ræða í merkingu ákvæðisins.

II

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 segir að verjandi skuli jafnskjótt og unnt sé fá afrit af öllum skjölum máls sem varði skjólstæðing hans, svo og aðstöðu til að kynna sér önnur gögn í málinu, og eigi síðar en þegar þrjár vikur eru liðnar frá því að þau hafi orðið til eða komist í vörslur lögreglu. Þá segir í 3. mgr. ákvæðisins að lögregla geti synjað verjanda um aðgang að einstökum skjölum og öðrum gögnum meðan á rannsókn máls standi ef öryggi ríkisins eða almennings er í húfi ellegar brýnir einkahagsmunir annarra en skjólstæðings hans eða samskipti við yfirvöld í öðrum ríkjum standa því í vegi. Í athugasemdum með frumvarpi því, sem varð að lögum nr. 88/2008 er sérstaklega fjallað um hagsmuni þriðja manns og til þess vísað að litið hafi verið til slíkra atriða í dómaframkvæmd, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 432/1999 sem var kveðinn upp 29. október 1999 og birtur í dómasafni réttarins það ár á bls. 3944. Segir í athugasemdunum að rétt þyki að lögfesta vernd einkahagsmuna annarra en skjólstæðings verjanda.

Samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga nr. 88/2008 skal það sem fram kemur við skýrslutöku hljóðritað, tekið upp á myndband eða mynddisk eða ritað af þeim sem skýrslu tekur. Samkvæmt 12. gr. reglugerðar nr. 651/2009, sbr. 67. gr. laganna, skal fyrirkomulag við skráningu framburðar sem tekinn er upp vera með einhverjum þeim hætti sem hér er talinn: „a. Samantekt, sem byggð er á upptökunni, er rituð eftir á sem skýrsla; b. Orðrétt endurrit upptöku skráð eftir á; c. Skýrsla er skráð, því sem næst orðrétt, samhliða upptöku.“ Til þess að vanda sem best rannsókn málsins kveðst sóknaraðili hafa ákveðið að skýrslutökur í því skuli endurritaðar í samræmi við b. lið 12. gr. reglugerðarinnar og að endurritin verði afhent verjanda varnaraðila. Þá er í 18. gr. mælt fyrir um að verjandi, sakborningur og réttargæslumaður eigi rétt á að hlýða eða horfa á upptöku lögregluyfirheyrslu.

III

Við úrlausn málsins verður leitað orðskýringar á hugtakinu skjal í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008. Orðið kemur víða fyrir í lögum, en ljóst er að það er ekki ætíð notað í nákvæmlega sömu merkingu. Í sumum tilvikum verður það skýrt eftir almennum málskilningi og á þá ekki við um gögn í öðru formi en pappír með áletruðum texta, myndum eða öðru efni. Í öðrum tilvikum verður það skýrt rýmra þannig að það geti einnig tekið til gagna, sem birtast í öðru formi en á pappír.

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 er í senn fjallað annars vegar um skjöl og hins vegar önnur gögn, þar sem sitt hvor reglan gildir um meðferð þeirra án þess að frekari skýring sé gefin á því hvað felist í hvoru um sig. Lög á sviði réttarfars hafa að geyma fjölmörg ákvæði, þar sem með ýmsu móti er kveðið á um skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn og meðferð þeirra. Hefðbundin skýring á þessu sviði réttarins er sú að með skjölum er átt við gögn í pappírsformi, en annað falli undir það að vera önnur sýnileg sönnunargögn. Ekki eru efni til að telja annað eiga við um ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 að þessu leyti og breytir engu þótt þar sé rætt um önnur gögn, en ekki önnur sýnileg sönnunargögn. Almenn málnotkun á orðinu skjal styður þessa skýringu. Afhendingarskylda samkvæmt lagagreininni tekur samkvæmt því til afrita af skjölum sem eru í pappírsformi, en ekki til eftirgerðar af öðrum gögnum hvort heldur eru hljóð- eða mynddiskar. Skiptir ekki máli við skýringu ákvæðisins þótt tækniframfarir geri út af fyrir sig kleift að fjölfalda gögn, sem koma fyrir í öðru formi, sem áður var ekki unnt eða erfitt að gera. Samkvæmt framanröktu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.