338/2011

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans gegn Í var vísað frá dómi. X hafði verið handtekinn og færður í fangageymslu í framhaldi af húsleit sem fram fór á heimili hans í tengslum við rannsókn lögreglu á mansalsmáli. Var hann úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli rannsóknarhagsmuna vegna gruns um háttsemi sem einkum var talin varða við 227. gr. a., 244. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Úrskurðurinn var staðfestur í Hæstarétti þar sem nægilega þótti fram komið að rökstuddur grunur beindist að X um brot gegn 248. gr. laganna. X var tilkynnt 15. desember 2009 að rannsókn lögreglu á aðild hans að mansalsmálinu hefði verið hætt en að rannsókn á ætluðum fjársvikabrotum hans héldi áfram. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að þótt þannig mætti telja að skilyrðum 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, til að krefjast bóta vegna upphafsaðgerða lögreglu og gæsluvarðhalds, hefði verði fullnægt að því er varðaði þátt mansalsins þegar X höfðaði málið 10. maí 2010 væri ljóst að reifun þess gat ekki orðið viðhlítandi af hans hálfu þar sem rannsóknaraðgerðir gegn honum voru einnig reistar á grun um aðild hans að málum sem þá höfðu ekki verið felld niður. Var úrskurður héraðsdóms staðfestur með þessum athugasemdum. Var engu talið breyta þeirri niðurstöðu þó ríkislögreglustjóri hefði tilkynnt X eftir uppkvaðningu úrskurðarins að mál vegna ætlaðra fjársvikabrota hefði verið fellt niður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. maí 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfur hans til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar og að kærumálskostnaður verði felldur niður.

I

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði voru fimm erlendir karlmenn úrskurðaðir í gæsluvarðhald 14. og 18. október 2009 vegna gruns um mansal, en í tengslum við það var lagt hald á töluvert þýfi. Í kjölfar þessa vaknaði grunur lögreglu um að sóknaraðili tengdist því máli, en jafnframt beindist grunur að honum vegna tryggingasvika. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum krafðist húsleitar hjá sóknaraðila 19. sama mánaðar vegna gruns um að hann hefði brotið gegn 227. gr. a., 244. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Húsleit hjá sóknaraðila var heimiluð með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 20. sama mánaðar og hún gerð sama dag þar sem lagt var hald á peninga og ýmsa muni. Sóknaraðili var jafnframt handtekinn og færður í fangageymslu. Hann var færður til skýrslutöku 21. október 2009. Sama dag féllst Héraðsdómur Reykjaness á kröfu lögreglustjórans á Suðurnesjum um að sóknaraðila yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi til 28. sama mánaðar á grundvelli rannsóknarhagsmuna vegna rökstudds gruns um háttsemi sem einkum kynni að varða við 227. gr. a., 244. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga. Úrskurðurinn var kærður til Hæstaréttar. Í forsendum fyrir dómi réttarins 23. október 2009 í máli nr. 608/2009 var talið að lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefði ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti að rökstuddur grunur beindist að sóknaraðila um brot gegn 227. gr. a. eða 244. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar væri nægilega fram komið að rökstuddur grunur beindist að honum um brot gegn 248. gr. laganna og var úrskurður héraðsdóms því staðfestur. Sóknaraðili var leystur úr haldi 28. október 2009.

Með bréfi 15. desember 2009 tilkynnti lögreglustjórinn á Suðurnesjum sóknaraðila að hann hefði með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ákveðið að hætta rannsókn á aðild hans að máli vegna ætlaðs mansals. Hins vegar sætti ætluð aðild hans að brotum gegn XXVI. kafla almennra hegningarlaga, einkum 248. gr. þeirra, áframhaldandi rannsókn. Sóknaraðili höfðaði mál þetta 10. maí 2010 og krefst miskabóta vegna ólögmætrar handtöku, vistunar í fangaklefa í sólarhring og gæsluvarðhalds í kjölfar þess. Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp 11. maí 2011. Degi síðar tilkynnti ríkislögreglustjóri sóknaraðila með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 þá ákvörðun að hætta rannsókn vegna ætlaðra brota hans á XXVI. kafla almennra hegningarlaga.

II

Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 á maður sem borinn er sökum rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. sömu greinar, meðal annars ef mál á hendur honum er fellt niður. Eins og að framan er rakið beindist grunur upphaflega að sóknaraðila bæði vegna ætlaðrar hlutdeildar hans að svonefndu mansalsmáli og tengdum brotum og ætlaðra fjársvikabrota hans. Voru upphafsaðgerðir lögreglu og úrskurður héraðsdóms um gæsluvarðhald yfir honum 21. október 2009 því í senn reist á ætluðum brotum hans gegn 227. gr. a., 244. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga. Eftir að dómur Hæstaréttar um staðfestingu gæsluvarðhalds yfir honum var kveðinn upp 23. sama mánaðar var grundvöllur gæsluvarðhaldsins eingöngu ætluð fjársvikabrot sóknaraðila, sbr. 248. gr. almennra hegningarlaga. Sóknaraðila var tilkynnt 15. desember 2009 að rannsókn á aðild hans að mansalsmálinu hefði verið hætt en að rannsókn á ætluðum fjársvikabrotum hans héldi áfram. Þótt þannig megi telja að skilyrðum 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 til að krefjast bóta vegna upphafsaðgerða lögreglu og gæsluvarðhalds til 23. október 2009 hafi verið fullnægt að því er varðar þátt mansalsins þegar málið var höfðað 10. maí 2010 er ljóst að reifun þess gat ekki orðið viðhlítandi af hans hálfu þar sem rannsóknaraðgerðir gegn honum voru einnig reistar á grun um aðild hans málum sem þá höfðu ekki verið felld niður. Með þessum athugasemdum verður hinn kærði úrskurður staðfestur, en engu fær breytt um þá niðurstöðu að ríkislögreglustjóri hefur eftir uppkvaðningu úrskurðarins tilkynnt að mál vegna ætlaðra fjarsvikabrota sóknaraðila hafi verið fellt niður.

Eins og atvikum er háttað verður kærumálskostnaður felldur niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.