77/2001

S varð fyrir slysi þegar timburborð féllu á hann úr stæðu, sem hafði verið lyft frá jörðu með krana, sem var festur við vörubifreið og knúinn af aflvél hennar. Hæstiréttur taldi að slysið yrði rakið til atvika við fermingu bifreiðarinnar með tæki, sem væri hluti af búnaði hennar. Var eigandi bifreiðarinnar talinn bera skaðabótaskyldu á tjóni S samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðar­laga nr. 50/1987, ásamt umráðamanni hennar, sem hreyfði ekki sérstökum mótmælum við skaðabótaskyldu sinni á þessum grunni. Voru þeir dæmdir ásamt vátryggingafélagi, sem bifreiðin var ábyrgðartryggð hjá, til greiðslu bóta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 2. mars 2001. Þeir krefjast sýknu af kröfu stefnda, svo og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi varð stefndi fyrir slysi að morgni 15. október 1996 á byggingarsvæði að Gullsmára 10 í Kópavogi, þar sem hann var við störf á vegum Járnbendingar ehf. Var stefndi að raða þar mótatimbri í stæður og binda um þær með mótavír til að undirbúa flutning þess af svæðinu. Munu stæðurnar hafa verið um 6,5 metrar á lengd, 0,8 metrar á hæð og 0,6 metrar á breidd, en í hverri um 50 borð. Til að flytja timbrið brott hafði verið fengin vörubifreiðin LK 361. Hún var á þessum tíma skráð eign Landsbanka Íslands, eignarleigu, sem áfrýjandinn Landsbanki Íslands hf. kemur nú í stað fyrir, og vátryggð hjá Vátryggingafélaginu Skandía hf., sem áfrýjandinn Vátryggingafélag Íslands hf. hefur tekið yfir, en í umráðum áfrýjandans H-kk-ef L. J-kk-ef.

Samkvæmt gögnum málsins var vörubifreiðin af gerðinni Scania R142H 6X2. Eigin þyngd hennar var 14.990 kg, en heildarþyngd með farmi mátti verða allt að 33.000 kg. Á bifreiðina hafði verið festur krani af gerðinni HIAB, sem hafði 29 tonna lyftigetu og var knúinn af aflvél hennar. Í umrætt sinn var kraninn notaður til að lyfta timbrinu af jörðu upp á flutningapall bifreiðarinnar. Í því skyni var svokallaðri flatstroffu, 10 cm breiðri, brugðið um miðja timburstæðu, sem að öðru leyti hafði verið bundið um með 3 mm mótavír á tveimur stöðum, um 1,3 metra frá hvorum enda, en lykkja á stroffunni síðan fest í krók kranans.

Í lögregluskýrslu, sem gerð var í tilefni af slysi stefnda, sagði áfrýjandinn H-kk-nf að umræddan morgun hafi einni timburstæðu verið lyft upp á pall bifreiðarinnar. Hann hafi síðan fært bifreiðina á annan stað, þar sem nokkrar timburstæður hafi verið vinstra megin við hana, sömu megin og stjórntæki kranans, en ein hægra megin. Hafi staðið til að lyfta þeim upp á pallinn með krananum. Fyrir Hæstarétti eru aðilarnir sammála um að stoðfætur á krananum hafi þá verið settir niður báðum megin við bifreiðina til að halda jafnvægi hennar. Í skýrslu sinni sagðist áfrýjandinn hafa ákveðið að svo komnu máli að taka fyrst upp timburstæðuna, sem var hægra megin við bifreiðina. Til þess hafi hann þurft leiðsögn til að stjórna krananum, þar sem bifreiðin hafi byrgt honum sýn. Nafngreindur starfsmaður Járnbendingar ehf. hafi veitt honum þá aðstoð. Hafi áfrýjandinn samkvæmt bendingum þess manns tekið stæðuna upp með krananum og snúið henni síðan til að koma henni inn á pallinn. Þegar stæðan hafi verið á lofti aftan við bifreiðina hafi timbur skyndilega byrjað að renna út úr henni. Hann hafi öskrað til að vara nærstadda við hættu. Stefndi, sem hafi verið að búa um timburstæðu vinstra megin við bifreiðina og snúið baki í áfrýjandann, hafi risið upp og litið við, en fengið þá yfir sig 15 til 20 borð úr stæðunni, sem enn hékk í krananum. Við það hlaut stefndi þau meiðsl, sem greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Í málinu eru ekki bornar brigður á að stefndi hafi enga sök átt á framangreindu slysi. Þá er heldur ekki deilt um hversu lengi stefndi var óvinnufær vegna slyssins eða það stig varanlegrar örorku og varanlegs miska, sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi unir við niðurstöðu héraðsdóms og er því ekki lengur ágreiningur um hvaða tekjur eigi að leggja til grundvallar við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku. Aðilarnir deila á hinn bóginn um hvort stefndi geti leitað bóta vegna tjóns síns úr hendi áfrýjenda á grundvelli 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. og 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Þá er jafnframt uppi ágreiningur um ákvörðun þjáningabóta handa stefnda samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, lækkun örorkubóta vegna aldurs hans, sbr. 2. mgr. 9. gr. sömu laga, hvort greiðslur að fjárhæð alls 1.216.470 krónur, sem hann fékk frá Tryggingu hf. á árinu 1997, eigi að dragast frá kröfu hans á hendur áfrýjendum og loks um vexti af kröfunni.

II.

Samkvæmt framansögðu verður að leggja til grundvallar að stefndi hafi orðið fyrir slysi með því að timburborð féllu á hann úr stæðu, sem hafði verið lyft frá jörðu með krana, sem var festur við bifreiðina LK 361, til að færa stæðuna upp á flutningapall bifreiðarinnar. Slysið verður því rakið til atvika, sem gerðust beinlínis við fermingu bifreiðarinnar með tæki, sem var hluti af búnaði hennar. Þegar leyst er úr því hvort þessi aðgerð verði talin þáttur í notkun bifreiðarinnar getur engu breytt hvort hún hafi almennt ekki verið nýtt til að flytja vörur eða kraninn á henni hafi að einhverju eða verulegu leyti verið nýttur yfirleitt til annars en að ferma eða afferma bifreiðina. Er þá haft í huga að óumdeilt er að í þetta sinn var bifreiðin í raun notuð til að flytja vörur og kraninn á henni til að ferma hana. Þá getur heldur engu breytt að tveir stoðfætur voru þessu sinni settir niður til að halda jafnvægi á bifreiðinni á meðan kraninn yrði í notkun, enda getur þetta eitt og sér ekki ráðið úrslitum um að litið verði á krana bifreiðarinnar sem sérstaka vinnuvél þá stund, sem stoðfætur eru hafðir niðri. Að þessu gættu eru atvik hér í öllu, sem máli skiptir, sambærileg atvikum í máli, sem leyst var úr með dómi Hæstaréttar í dómasafni 1997, bls. 1071. Því til samræmis verður að líta svo á að bifreiðin LK 361 hafi verið í venjulegri og eðlilegri notkun sem vörubifreið þegar slys stefnda bar að höndum. Af þeim sökum ber áfrýjandinn Landsbanki Íslands hf. skaðabótaskyldu á tjóni stefnda samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga, ásamt áfrýjandanum H-kk-þgf, sem ekki hefur hreyft sérstökum mótmælum gegn skaðabótaskyldu sinni á þessum grunni. Ber áfrýjandinn Vátryggingafélag Íslands hf. jafnframt greiðsluskyldu á skaðabótum til stefnda samkvæmt 1. mgr. 95. gr. sömu laga.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um fjárhæð skaðabóta til stefnda úr hendi áfrýjenda, svo og um vexti, að öðru leyti en því að um dráttarvexti af kröfu stefnda fer samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2001 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest. Áfrýjendur verða í sameiningu dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að um dráttarvexti af kröfu stefnda, S-kk-ef K-kk-ef, fer samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2001 til greiðsludags.

Áfrýjendur, Landsbanki Íslands hf., H-kk-nf L. J-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði í sameiningu stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.