242/2001

J festi kaup á vörukassa í október 1992, en kassinn var horfinn af geymslustað þegar J hugðist sækja hann nokkrum dögum síðar. Var óumdeilt að vörukassi þessi var áður notaður til flutninga á pallbifreið af gerðinni Mercedes Benz, en hafði verið tekinn af henni áður en J festi kaup á kassanum. Kom hann aftur í leitirnar sumarið 1995. Umráðamaður kassans vísaði á H og D og kvaðst hafa eignast kassann í viðskiptum við þá. Höfðaði J síðan mál á hendur þessum þremur mönnum 8. október 1997, sem lauk með dómi Hæstaréttar 10. desember 1998. Niðurstaða málsins varð sú að nægilega taldist sannað að H og D hefðu tekið kassann í heimildarleysi af geymslustaðnum og að þeim bæri að bæta J það tjón, sem af háttsemi þeirra leiddi. Hins vegar lægi ekki fyrir hvert hafi verið verð vörukassans í samningi J 1992 við fyrri eiganda og að hann hafi ekki gert grein fyrir tjóni sínu með viðhlítandi hætti. Af þessum sökum yrði ekki komist hjá að vísa kröfum J frá vegna vanreifunar. Vegna þessa höfðaði J mál á hendur H og D 8. og 10. júní 1999 og krafðist bóta fyrir tjón vegna vörukassans, afnotamissis og margs konar kostnaðar, sem hann taldi sig hafa haft í viðleitni sinni við að gæta réttar síns. Hæstiréttur taldi ósannað að málmplata, sem H og D töldu að staðfestu framleiðsluár kassans, hefði verið tekin af umræddum kassa. Var yfirlýsing V hf. um líklegt verðmæti sambærilegs ellefu ára gamals kassa því talin þýðingarlaus. Með hlið­sjón af því að bifreiðin, sem kassinn var áður hafður á, var framleidd 1988 og skráð hér á landi 1990, taldi Hæstiréttur að kassinn hafi verið allt að fjögurra ára gamall þegar hann var tekinn af bifreiðinni og J keypti hann. Ekkert tillit væri hins vegar tekið til þessa í matsgerð dómkvaddra manna og því ókleift að reisa niðurstöðu um verðmæti kassans á henni. Með hliðsjón af skýrslum H og D annars vegar og J hins vegar fyrir lögreglu þar sem þeir lýstu viðhorfum sínum til verðmætis kassans var lagt til grundvallar að verð­mæti hans hafi numið 150.000 krónum í október 1992. Voru H og D dæmdir til að greiða J þá fjárhæð auk rúmlega 300.000 króna fyrir afnotamissi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júní 2001. Hann krefst þess aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt 1.540.053 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 1.170.052 krónum frá 8. nóvember 1997 til 8. júní 1999 og af 1.540.053 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt 1.235.853 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga af 865.853 krónum frá 22. október 1992 til 8. júní 1999 og af 1.235.853 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara krefst hann þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt 1.764.762 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 8. júní 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, en verði ekki á það fallist að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndu krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til að greiða þeim málskostnað fyrir Hæstarétti.

I.

Í málinu deila aðilar um fjárhæð skaðabóta fyrir vörukassa, sem áfrýjandi keypti í október 1992, en var horfinn af geymslustað við Kleppsmýrarveg í Reykjavík þegar áfrýjandi hugðist sækja hann nokkrum dögum síðar. Er óumdeilt að vörukassi þessi var áður notaður til flutninga á pallbifreið af gerðinni Mercedes Benz, en hafði verið tekinn af henni áður en áfrýjandi festi kaup á kassanum. Kom hann aftur í leitirnar sumarið 1995 og tilkynnti áfrýjandi það til lögreglu 2. ágúst sama árs. Sá maður, sem þá hafði umráð kassans, vísaði á stefndu og kvaðst hafa eignast kassann í viðskiptum við þá. Höfðaði áfrýjandi síðan mál á hendur þessum þrem mönnum 8. október 1997, sem lauk með dómi Hæstaréttar 10. desember 1998, sem birtur er í dómasafni það ár á bls. 4117. Krafðist áfrýjandi aðallega skaðabóta úr hendi stefndu, en til vara að umráðamaður vörukassans yrði dæmdur til að skila honum. Niðurstaða málsins varð sú að nægilega taldist sannað að stefndu hefðu tekið kassann í heimildarleysi af geymslustaðnum og að þeim bæri að bæta áfrýjanda það tjón, sem af háttsemi þeirra leiddi. Hins vegar lægi ekki fyrir hvert hafi verið verð vörukassans í samningi áfrýjanda 1992 við fyrri eiganda og að hann hafi ekki gert grein fyrir tjóni sínu með viðhlítandi hætti. Af þeim sökum yrði ekki komist hjá að vísa kröfum áfrýjanda frá héraðsdómi vegna vanreifunar. Kröfum hans gegn umráðamanni kassans var einnig vísað frá. Höfðaði áfrýjandi síðan mál þetta 8. og 10. júní 1999 gegn stefndu og krafðist bóta fyrir tjón vegna vörukassans, afnotamissis og margs konar kostnaðar, sem hann taldi sig hafa haft af viðleitni sinni við að gæta réttar síns og nánar er rakið í héraðsdómi.

II.

Í dómi héraðsdóms er getið um málmplötu, sem stefndu lögðu fram og kveðast hafa tekið af vörukassanum, sem um ræðir í málinu. Kemur fram í dóminum að tölurnar 2 83 sjáist á plötunni. Þá hafi dómendur skoðað kassann og sé það álit hinna sérfróðu meðdómsmanna að vel geti staðist að kassinn hafi verið framleiddur í febrúar 1983. Áfrýjandi mótmælti þegar eftir að áðurnefnd málmplata var lögð fram að hún hefði nokkurt gildi í málinu. Telur hann ekkert vera fram komið um að platan hafi verið á vörukassanum, sem ágreiningur aðila snýst um, og að stefndu geti hæglega hafa aflað hennar annars staðar. Hafi hún verið á kassanum, svo sem stefndu haldi fram, hafi þeir beinlínis spillt sönnunargagni með því að fjarlægja hana, þannig að ekki hafi verið unnt við skoðun að ganga úr skugga um þetta. Við úrlausn um þetta atriði verður litið til þess að ekkert kemur fram í héraðsdómi um að við skoðun hafi mátt sjá ummerki þess að platan eða merki frá framleiðanda hafi verið rifin af vörukassanum, en platan sjálf ber merki þess að hafa verið slitin frá því, sem hún var fest á. Ekkert annað er heldur fram komið, sem styður þá staðhæfingu stefndu að platan hafi verið á þessum vörukassa. Verða stefndu að bera hallann af skorti á sönnun um þetta atriði. Er þegar af þeirri ástæðu jafnframt þýðingarlaus yfirlýsing frá Vögnum og þjónustu ehf. um líklegt verðmæti ellefu ára gamals sambærilegs vörukassa, sem vísað er til í héraðsdómi.

Fyrir Hæstarétti heldur áfrýjandi því fram að vörukassinn hafi verið nýr eða því sem næst þegar hann festi kaup á honum 1992. Hefur hann lagt fram mat dómkvadds manns um verðmæti vörukassans og er niðurstaða hans sú að verð á nýjum, sambærilegum flutningskassa í október 1992 hafi verið 833.179 krónur. Fram er komið að bifreiðin, sem kassinn var áður hafður á, var framleidd 1988 og skráð hér á landi 1990. Getur kassinn samkvæmt því hafa verið allt að fjögurra ára gamall þegar hann var tekinn af bifreiðinni og áfrýjandi keypti hann. Ekki er tekið neitt tillit til þessa í matsgerðinni og er að því virtu ókleift að reisa niðurstöðu um verðmæti kassans á henni.

Í skýrslu annars stefndu hjá lögreglu í febrúar 1996 var haldið fram að kassinn hafi verið verðlagður á 100.000 krónur er þeir eignuðust hann 1992. Hinu sama er haldið fram í greinargerð stefndu fyrir héraðsdómi. Þótt skýringum þeirra um kaup á kassanum hafi verið hafnað í hinum fyrri dómi Hæstaréttar varðandi ágreining aðila staðfesta þessar yfirlýsingar stefndu engu að síður að þeir hafi talið kassann þetta mikils virði þegar þeir komust yfir hann. Þá er einnig meðal málsskjala áðurnefnd lögregluskýrsla 2. ágúst 1995, sem tekin var af áfrýjanda þegar hann tilkynnti lögreglu að vörukassinn væri fundinn. Er í upphafi skýrslunnar haft eftir áfrýjanda að kassinn sé „að verðmætum kr. 150.000.-“ og í lok hennar er skráð krafa hans um að „hver sá sem er valdur að þessum verknaði bæti tjónið að fullu með því að skila ofangreindum mun, óskemmdum, ella verði dæmdur til að greiða samtals kr.150.000.- og verði jafnframt látinn sæta ábyrgð lögum samkvæmt.“ Ritaði áfrýjandi nafn sitt undir skýrsluna. Að virtu öllu framanröktu verður lagt til grundvallar dómi að verðmæti vörukassans í október 1992 hafi numið 150.000 krónum.

Í áðurnefndri matsgerð var tjón áfrýjanda vegna tapaðra afnota af kassanum talið nema 327 krónum á dag miðað við verðlag í október 1992. Við skýrslugjöf fyrir dómi skýrði annar stefndi svo frá að þeir hefðu notað kassann fyrir geymslu „sem við gátum læst og var vatnsheld.“ Matinu hefur ekki verið hnekkt með yfirmati og eru engir annmarkar í ljós leiddir á því að þessu leyti. Verður matið lagt til grundvallar úrlausn um kröfu áfrýjanda um bætur fyrir missi afnota af kassanum að því gættu þó að í stefnu krafðist áfrýjandi 300 króna á dag fyrir afnotamissinn í 1014 daga á tímabilinu frá 22. október 1992 til 2. ágúst 1995. Verður krafan samkvæmt því tekin til greina með 304.200 krónum.

Niðurstaða málsins verður samkvæmt öllu framanröktu sú að stefndu verða dæmdir til að greiða áfrýjanda samtals 454.200 krónur með dráttarvöxtum, eins og hann krefst í aðalkröfu. Verður þeim jafnframt gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og segir í dómsorði. Hefur þess þá verið gætt að áfrýjandi hefur haft nokkurn útlagðan kostnað af málinu, meðal annars vegna öflunar matgerðar.

Dómsorð:

Stefndu, H-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf og D-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf, greiði áfrýjanda, J-kk-þgf A. T-kk-þgf, óskipt 454.200 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. nóvember 1997 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.