202/2015

A höfðaði mál gegn S hf. til greiðslu fjárhæðar sem á vantaði til að bæta að fullu líkamstjón hennar sem hún varð fyrir við akstur fjórhjóls á árinu 2008 og stóð ágreiningur aðilanna um það eitt hvort hún þyrfti að una því að bera tjón sitt sjálf að hálfu eða eftir atvikum í öðru lægra hlutfalli. Óumdeilt var að A, sem var 14 ára þegar umrætt atvik átti sér stað, hafði ekki fyrr ekið ökutæki sem þessu og hafði í undanfara þessa atviks aðeins notið takmarkaðs leiðsagnar jafnaldra síns, en þær hefðu haft heimild umráðamanns fjórhjólsins til að aka því. A hafði ekki réttindi til að stjórna vélknúnu ökutæki, en um nauðsyn slíkra réttinda var sérstakt ákvæði í skilmálum S hf. fyrir lögboðna slysatryggingu ökumanns. Þótti hún því hafa sýnt af sér stórfellt gáleysi sem varðaði lækkun eða missi bóta samkvæmt 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Var talið að A hefði haft aldur og þroska til að gera sér grein fyrir því að sér væri óheimilt að aka fjórhjólinu án ökuréttar, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Að virtum atvikum málsins væri óhjákvæmilegt að líta svo á að A hefði einnig sýnt af sér stórfellt gáleysi sem hefði átt þátt í því að vátryggingaratburðurinn hefði orðið, enda hefði mátt ætlast til að hún gerði sér þrátt fyrir ungan aldur grein fyrir því að hún hefði enga kunnáttu til að stjórna vélknúnu ökutæki. Samkvæmt framansögðu ásamt því að A hefði ekki leitt líkur að því að ástandi fjórhjólsins hefði verið áfátt voru ekki talin efni til að dæma henni frekari bætur úr hendi S hf. en hann hafði þegar greitt. Var S hf. því sýknað af kröfu A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. mars 2015. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 3.107.433 krónur með 4,5% ársvöxtum af 807.898 krónum frá 22. júlí 2008 til 22. október sama ár og af 3.107.433 krónum frá þeim degi til 23. janúar 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi varð áfrýjandi, sem er fædd í júní 1994, fyrir líkamstjóni af völdum slyss þegar hún ók fjórhjóli 22. júlí 2008 eftir túni á jörðinni Einhamri nærri Akranesi. Óumdeilt er að áfrýjandi, sem þar var gestkomandi, hafi ekki fyrr ekið ökutæki sem þessu og hafi í undanfara þessa atviks aðeins notið takmarkaðrar leiðsagnar vinar síns, sem er fædd 1993 og var búsett að Einhamri, en þær hafi haft heimild umráðamanns fjórhjólsins til að aka því á þessum stað. Stefndi hafði veitt lögboðnar tryggingar fyrir ökutækið, þar á meðal slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Áfrýjandi leitaði 27. mars 2009 svars stefnda við því hvort hann viðurkenndi skyldu sína til að greiða henni bætur úr þeirri tryggingu vegna tjóns af slysinu. Því hafnaði stefndi samdægurs með vísan til þess að áfrýjandi hafi með akstri án ökuréttar valdið slysinu af stórfelldu gáleysi og nyti því ekki réttar til bóta, sbr. 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Áfrýjandi beindi ágreiningi um þetta til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem komst að þeirri niðurstöðu 26. maí 2009 að stefnda bæri að bæta tjón áfrýjanda að hálfu úr slysatryggingunni. Að fenginni matsgerð dómkvaddra manna 19. desember 2013 um líkamstjón áfrýjanda stóð stefndi henni 9. janúar 2014 skil á bótum til samræmis við niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 28. janúar 2014 til greiðslu fjárhæðar, sem á vantar til að bæta tjón hennar að fullu, og stendur ágreiningur aðilanna um það eitt hvort hún þurfi að una því að bera tjón sitt sjálf að hálfu eða eftir atvikum í öðru lægra hlutfalli.

Aðilana greinir ekki á um að fjórhjól af þeim toga, sem áfrýjandi ók umrætt sinn, teljist vera torfærutæki í skilningi 2. gr. umferðarlaga. Samkvæmt 4. mgr. 55. gr. laganna má enginn stjórna slíku tæki nema hann hafi gilt ökuskírteini til að stjórna bifreið eða bifhjóli. Í skilmálum stefnda fyrir lögboðna slysatryggingu ökumanns og eiganda sem farþega er mælt svo fyrir að það sé forsenda fyrir greiðslu bóta að settum varúðarreglum sé ávallt fylgt, en meðal slíkra reglna í skilmálunum er ákvæði um að vátryggðum beri að gæta þess að hafa gild réttindi til að stjórna ökutæki. Samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 má lækka eða fella niður ábyrgð vátryggingafélags hafi vátryggður af stórkostlegu gáleysi valdið því að vátryggingaratburður hafi orðið með því að hlíta ekki varúðarreglum. Áfrýjandi braut gegn fyrrgreindri varúðarreglu með því að aka fjórhjólinu án ökuréttar og verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandi hafi haft aldur og þroska til að gera sér grein fyrir því að sér væri aksturinn óheimill af þessum sökum, sbr. 3. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004. Auk þessa verður að gæta að því að áfrýjandi hafði sem fyrr segir ekki áður ekið fjórhjóli, hún fékk mjög litlar leiðbeiningar um hvernig hún ætti að standa að því og þær veitti að auki ungmenni, sem var nærri jafnaldri hennar og hefur vart haft nokkra þekkingu eða reynslu af akstri til að geta orðið til leiðsagnar. Áfrýjandi lýsti því jafnframt í skýrslu fyrir héraðsdómi að hún hafi ekki verið hrifin af því að aka fjórhjólinu og hafi hún sagt vini sínum að sér fyndist þetta ekki góð hugmynd, svo og að hún óttaðist að eitthvað myndi gerast. Er óhjákvæmilegt samkvæmt öllu framansögðu að líta svo á að áfrýjandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi sem hafi átt þátt í því að vátryggingaratburðurinn hafi orðið, en ætlast mátti til að hún gerði sér þrátt fyrir ungan aldur grein fyrir því að hún hefði enga kunnáttu til að stjórna vélknúnu ökutæki, sbr. 1. málslið 1. mgr. og 3. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004. Að þessu öllu virtu ásamt því að áfrýjandi hefur ekki leitt líkur að því að ástandi fjórhjólsins hafi verið áfátt eru ekki efni til að dæma henni frekari bætur úr hendi stefnda en hann hefur þegar greitt. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.