334/2004

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni B á árunum 1990 til og með 1994, þá er hún var 9 til 13 ára gömul. Var X sýknaður af brotunum utan að talið var sannað að hann hefði áreitt B kynferðislega á árinu 1994. Brotið var hins vegar talið fyrnt þegar rannsókn hófst fyrir lögreglu á árinu 2003. Dómur var lagður á kröfu B um miskabætur þar sem X var eingöngu sýknaður vegna fyrningar. Var X gert að greiða B 800.000 krónur í miskabætur ásamt vöxtum og dráttarvöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst sakfellingar samkvæmt ákæru, þó þannig að brot samkvæmt 1. lið hennar verði talin hafa átt sér stað einu sinni til tvisvar í viku [...] og fallið er frá þeirri verknaðarlýsingu að ákærði hafi í nokkur skipti brotið gegn B á heimili sínu. Þá er krafist staðfestingar héraðsdóms um greiðslu miskabóta til stúlkunnar.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir er ákærði borinn sökum um kynferðisbrot gegn B á árunum 1990 til og með 1994 [...], þá er stúlkan var 9 til 13 ára gömul. Er ákæran í tveimur liðum. Í fyrri liðnum eru brot hans talin hafa falist í því að hafa oft í viku á árunum 1990 til 1994 tekið stúlkuna í fang sér og látið hana finna fyrir getnaðarlim sínum meðan hann hélt henni fastri, strauk henni um brjóst, maga og rass, og nuddaði getnaðarlimnum við rass og læri stúlkunnar. Brotin eiga oftast að hafa verið framin [...] en í nokkur skipti á heimili ákærða eða heimili stúlkunnar. Ákæruvaldið hefur lítillega breytt þessari lýsingu í greinargerð sinni til Hæstaréttar. Héraðsdómur sýknaði ákærða af þessum lið ákærunnar með þeim rökum að framburður stúlkunnar um efni hans hljóti ekki næga stoð í öðrum vitnaframburði. Tekið var fram að ákærði héldi því fram að stúlkan hafi sótt í fang hans og eins að láta hann klóra sér á bakinu. Fengi þetta stoð í framburði [...] og fleiri, sem að þessu hafi orðið vitni. Þessi vitni hafi aldrei tekið eftir neinu, sem þeim hafi þótt óeðlilegt.

Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, endurmetur Hæstiréttur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar komi hlutaðeigandi vitni ekki þar fyrir dóm til skýrslugjafar. Í málinu nýtur ekki annarra sönnunargagna en munnlegs framburðar. Ekki eru efni til að kalla vitnin fyrir Hæstarétt til skýrslugjafar. Með vísun til forsenda héraðsdóms verður að staðfesta hann varðandi fyrri lið ákærunnar.

II.

Í síðari lið ákærunnar er ákærði sakaður um að hafa í apríl eða maí 1994, í sófa á heimili stúlkunnar, haft samræði við hana. Ágreiningslaust er í málinu að fljótlega eftir að kastast hafði í kekki milli ákærða og stúlkunnar í greint sinn hafi hún sagt móður sinni að ákærði hefði áreitt sig kynferðislega og var endir bundinn á samgang þeirra eftir það.

Ákærði neitar þessum áburði og heldur því fram að stúlkan hafi reiðst sér þar sem hann hafi neitað henni um að setjast í fang sér og klóra henni á bakinu. Honum hafi þótt beiðni hennar óþægileg, meðal annars vegna þess að þau voru tvö ein og hún að komast til þroska. Heldur hann því fram að móðir stúlkunnar hafi orðið tvísaga um hvað stúlkan sagði henni fljótlega eftir atburðinn. Hafi móðirin greint með öðrum hætti frá því fyrir héraðsdómi en hjá lögreglu. Héraðsdómur hafi byggt niðurstöðu sína um áreiðanleika framburðar stúlkunnar á framburði móður hennar fyrir dómi um að stúlkan hafi í lok aprílmánaðar 1994 sagt henni eða gefið í skyn að ákærði hafi átt við sig kynmök.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, verður Hæstiréttur að meta, hvort ákæruvaldinu hafi í heild tekist að færa fram nægilega sönnun um sök ákærða, sem ekki verði vefengd með nægilegum rökum, sbr. 45. og 46. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 48. gr. laganna skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.

Fyrir héraðsdómi bar móðir stúlkunnar fyrst að hún hafi sagt að ákærði léti sig aldrei í friði. Hann væri að káfa á sér á ósæmilegan hátt. Móðirin hafi reiknað með því að um kynmök hafi verið að ræða. Þegar hins vegar var nánar gengið á hana um hvað stúlkan hefði sagt nákvæmlega hafði móðirin eftir henni að hann hefði káfað á henni innan klæða og verið með kynferðislega tilburði. Stúlkan hefur borið að hún hafi fljótlega eftir atburðinn sagt móður sinni að hún vildi ekki hafa ákærða nálægt sér en hafi ekki þorað að segja henni nákvæmlega hvað hefði gerst. Ákæran er reist á framburði stúlkunnar hjá lögreglu. Framburður hennar fyrir dómi er með svipuðum hætti og hefur héraðsdómur metið hann afar trúverðugan en framburð ákærða hins vegar ótrúverðugan. Í dóminum er rakið að framburður stúlkunnar um að ákærði hafi misboðið henni kynferðislega sé studdur framburði þó nokkurra vitna, sem hún hafi sagt frá atvikum samkvæmt þessum ákærulið. Þegar til alls þessa er litið og þess að ráðstafanir voru gerðar til að koma í veg fyrir samneyti ákærða við stúlkuna fljótlega eftir atburðinn, verður með vísun til forsendna héraðsdóms, sem skipaður var þremur dómurum, að fallast á það að fram sé komin sönnun fyrir því að ákærði hafi misnotað stúlkuna kynferðislega. Þótt framburður stúlkunnar sé út af fyrir sig trúverðugur, verður hins vegar ekki fallist á það með héraðsdómi að fram sé komin sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, fyrir því að ákærði hafi haft samræði við stúlkuna eða haft við hana önnur kynferðismök, sem falli undir 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, eins og hún er nú orðuð, sbr. 4. gr. laga nr. 40/2003. Um að svo hafi verið nýtur ekki annarra gagna en frásagnar hennar einnar. Þá liggur ekki skýrlega fyrir að hún hafi lýst atburðinum með þeim hætti fyrir vitnum fyrr en löngu síðar. Verður, þegar litið er til þess hvernig hún lýsti atvikum fyrir móður sinni og öðrum vitnum fljótlega eftir atburðinn, að meta það svo að ekki sé næg sönnun fyrir því að brot hans verði færð til annarrar háttsemi en um getur í 2. mgr. 202 gr. almennra hegningarlaga, áður 2. ml. 1. mgr. þeirrar greinar. Fyrningarfrestur brotsins telst í síðasta lagi frá 1. júní 1994. Rannsókn málsins hófst fyrir lögreglu 27. apríl 2003. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga er fyrningarfrestur þessa brots 5 ár og var það því fyrnt þegar rannsókn þess hófst. Verður ákærði því sýknaður af kröfu ákæruvaldsins.

Ákæruvaldið hefur gert kröfu til miskabóta af hálfu stúlkunnar að kröfu hennar. Samkvæmt 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 þykir mega leggja dóm á þá kröfu þar sem ákærði er eingöngu sýknaður af refsikröfu vegna fyrningar. Ákærði hefur ekki mótmælt fjárhæð kröfunnar tölulega eða vöxtum af henni. Með vísun til forsendna héraðsdóms er rétt að hann verði staðfestur að því er miskabæturnar varðar.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði að undanskilinni þóknun til skipaðs réttargæslumanns stúlkunnar í héraði og fyrir Hæstarétti sem rétt er að greiðist af ákærða.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur og réttargæslulaun svo og fjárhæð málsvarnarlauna skulu vera óröskuð.

Allur sakarkostnaður málsins að undanskildum réttargæslulaunum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin laun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, G-kk-ef Á-kk-ef héraðsdómslögmanns, 250.000 krónur. Ákærði greiði þóknun skipaðs réttargæslumanns bótakrefjanda fyrir Hæstarétti, S-kvk-ef K-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 70.000 krónur.