291/2008

Sóknaraðilar kröfðust þess að viðurkenndur yrði forkaupsréttur þeirra við sölu varnaraðilans E á tilgreindum hlut í jörðinni F til varnaraðilans R. Þá kröfðust sóknaraðilar þess að E yrði gert að selja og afsala eignarhlutanum til þeirra í hlutfalli við eignarhluta þeirra í jörðinni. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, sagði að sú kröfugerð sóknaraðila, þar sem krafist er annars vegar viðurkenningar forkaupsréttar, en ekki tilgreint hversu hátt hlutfall hins selda sóknaraðilar eigi rétt á að fá, og hins vegar sölu og útgáfu afsals eftir eignarhlutföllum sem ekki koma fram í kröfugerðinni hver séu, uppfylli ekki skilyrði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá dómi.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 16. maí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 5. maí 2008, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og lagt fyrir hann að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir þess að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar er nánar rakið lagði varnaraðilinn Ö-kk-nf E-kk-nf eignarhluta sinn í jörðinni Felli í Sveitarfélaginu Hornafirði fram sem hlutafjárframlag við stofnun varnaraðilans Reynivalla ehf. 15. apríl 2006, sbr. yfirlýsingu 7. mars 2007, en varnaraðilinn Ö-kk-nf lagði einnig fram fleiri fasteignir sem hlutafjárframlag til félagsins. Hann seldi síðan með kaupsamningi og afsali 20. mars 2007 varnaraðilanum Jökulsárlóni ehf. 95% af hlutafé Reynivalla ehf. Sóknaraðilar telja sig eiga forkaupsrétt að eignarhluta varnaraðilans A-kk-ef í jörðinni Felli á grundvelli sameignarsamnings 22. apríl 1995. Þeir telja að sá réttur hafi ekki verið virtur við fyrrnefndar ráðstafanir varnaraðilans A-kk-ef. Hafa þeir af því tilefni uppi þær kröfur sem lýst er í hinum kærða úrskurði.

Vilji forkaupsréttarhafi, sem telur að réttur sinn hafi ekki verið virtur við sölu til þriðja manns, höfða mál til að neyta forkaupsréttar síns verður hann að beina þeirri málsókn að aðilum þess samnings sem hann telur að gert hafi forkaupsréttinn virkan. Verður þá kröfugerð forkaupsréttarhafa að vera tvíþætt þar sem fyrri þætti kröfunnar er beint bæði að seljendum eða framseljendum og kaupendum eða viðtakendum samkvæmt viðkomandi samningi. Þessum fyrri þætti kröfugerðarinnar hefur oft verið hagað þannig að leitað sé viðurkenningar forkaupsréttar þess sem málið höfðar í tilefni umræddrar sölu en einnig hefur verið látið óátalið að hann sé látinn beinast að því að samningsaðilum verði gert að þola ógildi samningsins. Síðari þáttur kröfugerðarinnar snýr síðan að seljandanum eða framseljandanum einum og gengur efnislega út á að hann selji eða afsali umræddri eign til forkaupsréttarhafans gegn nánar tilgreindu endurgjaldi. Að þessu athuguðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, B-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf greiði óskipt varnaraðilum, E-kk-þgf E-kk-þgf, Reynivöllum ehf. og Jökulsárlóni ehf., hverjum um sig 50.000 krónur í kærumálskostnað.