777/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákæru á hendur X var vísað frá dómi á þeirri forsendu að lögreglustjóri hefði verið vanhæfur til að rannsaka meintan nytjastuld á bifreið sem X var gefið að sök í ákæru. Hæstiréttur vísaði til þess að upplýst var í málinu að bifreiðin hefði verið í eigu einkahlutafélags en í umráðum lögreglumanns við embættið er hún var tekin ófrjálsri hendi. Var ekki talið að lögreglustjórinn væri aðili máls né að hann hefði átt sérstakra og verulegra hagsmuna að gæta við rannsókn á meintu nytjastuldarbroti X. Þá hafði ákvörðun um saksókn verið falin öðru embætti. Loks skipti ekki máli í þessu sambandi þótt húsbrot sem X var jafnframt gefið að sök hefði beinst að lögreglumanni við embættið, enda ollu þau starfstengsl ekki ein út af fyrir sig vanhæfi lögreglustjóra eða þeirra sem unnu að rannsókninni, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 155/2010. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. nóvember 2016 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 16. nóvember 2016 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í a. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt rannsóknargögnum lögreglustjórans á Suðurlandi barst lögreglu tilkynning, aðfaranótt 16. ágúst 2015, um að bifreiðin [...], sem var í eigu [...] ehf. en í umráðum lögreglumanns við embætti lögreglustjórans á Suðurlandi, hefði verið tekin ófrjálsri hendi fyrir utan íbúðarhúsnæði lögreglumannsins að [...] á [...]. Varnaraðili var stöðvaður af lögreglu á bifreiðinni skömmu síðar. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að varnaraðili hafi verið illa áttaður og ekki getað gefið skýringar á því hvar eða hvernig hann hafi komist yfir kveikjuláslykla bifreiðarinnar en hann mun hafa verið leigjandi umrædds lögreglumanns að [...]. Var varnaraðili handtekinn og vistaður í fangageymslu fram yfir hádegi sama dag, en þá var tekin skýrsla af honum á lögreglustöðinni. Jafnframt voru teknar skýrslur af fjórum nafngreindum vitnum auk blóðsýnis úr varnaraðila sem sent var til rannsóknar. Þá liggur fyrir framburðarskýrsla og kæra umrædds lögreglumanns fyrir húsbrot.

Að lokinni rannsókn málsins sendi lögreglustjórinn á Suðurlandi málið til ríkissaksóknara með bréfi 13. nóvember 2015 og fór þess á leit að ákærumeðferð yrði falin öðru embætti þar sem málið varðaði meðal annars meint húsbrot gegn rannsóknarlögreglumanni sem starfaði við embættið og nytjastuld á bifreið í umráðum þess. Með bréfi 4. desember sama ár fól ríkissaksóknari lögreglustjóranum í Vestmannaeyjum ákærumeðferð í málinu. Var málið á hendur varnaraðila höfðað af því embætti með ákæru 27. maí 2016 þar sem varnaraðila var gefið að sök húsbrot, nytjastuldur, umferðarlagabrot og að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu. Með hinum kærða úrskurði var ákæru á hendur varnaraðila vísað frá dómi eins og áður segir á þeirri forsendu að lögreglustjórinn á Suðurlandi hafi verið vanhæfur til að fara með rannsókn á ætluðu broti varnaraðila þar sem embætti lögreglustjórans hafi sjálft haft stöðu brotaþola í málinu.

Samkvæmt 7. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 mega lögreglustjórar og aðrir þeir sem fara með lögregluvald ekki rannsaka brot ef þeir eru vanhæfir til þess samkvæmt stjórnsýslulögum, sbr. þó 5. mgr. 5. gr. laganna. Starfsmenn þess lögreglustjóra, sem vanhæfur er, geta þó rannsakað mál undir stjórn annars lögreglustjóra nema þeir séu sjálfir vanhæfir til að fara með málið samkvæmt stjórnsýslulögum.

Upplýst er, sem fyrr segir, að bifreiðin [...] var í eigu [...] ehf. en í umráðum lögreglumanns við embætti lögreglustjórans á Suðurlandi er hún var tekin ófrjálsri hendi aðfaranótt 16. ágúst 2015. Eins og málum er háttað fæst hvorki séð að lögreglustjórinn geti talist aðili máls né að hann hafi átt sérstakra og verulegra hagsmuna að gæta við rannsókn á meintu broti varnaraðila gegn 1. mgr. 259. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákvörðun um saksókn var eins og áður greinir falin embætti lögreglustjórans í Vestmannaeyjum en dómur í málinu verður reistur á sönnunargögnum sem færð verða fram við meðferð þess fyrir dómi en ekki á lögreglurannsókn umfram það sem heimilt er í 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Þá skiptir ekki máli í þessu sambandi þótt áðurgreint húsbrot hafi beinst að lögreglumanni við embætti lögreglustjórans á Suðurlandi þar sem þau starfstengsl valda ekki ein út af fyrir sig vanhæfi lögreglustjóra eða þeirra sem unnu að rannsókninni, sbr. dóm Hæstaréttar 19. apríl 2010 í máli nr. 155/2010. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður dæmist ekki, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.