648/2015

Í málinu kröfðust ES og EÞ þess að fellt yrði úr gildi veð sem þau veittu árið 2007 í fasteign sinni með undirritun á tryggingarbréfi útgefnu af B og að A hf. yrði gert að aflýsa því. Ekki var fallist á með ES og EÞ að A hf. hefði brotið gegn Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001, 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og 4. og 6. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti með því að kynna þeim ekki niðurstöðu greiðslumats fyrir undirritun þeirra á tryggingarbréfið. Talið var að með undirritun sinni hefðu þau staðfest að þau hefðu kynnt sér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni samkomulagsins, en þar væri meðal annars tilgreint að ábyrgðarmenn skyldu kanna fjárhag lántakandans. Þá var ekki heldur fallist á með ES og EÞ að greiðslugeta B hefði aldrei verið könnuð. Loks var ekki talið að skilyrði væru í málinu til að ógilda veðsetninguna á grundvelli 30., 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var A hf. sýknað af kröfu ES og EÞ.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. september 2015. Þau krefjast þess að fellt verði úr gildi veð sem þau veittu í fasteign sinni að Tungubakka 12 í Reykjavík með undirritun á tryggingarbréfi útgefnu af B-kk-þgf B-kk-þgf B-kk-þgf 13. apríl 2007 og að stefnda verði gert að aflýsa því. Þá krefjast þau aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda.

Í greinargerð sinni til Hæstaréttar og við munnlegan flutning málsins hafa áfrýjendur teflt fram þeirri málsástæðu að lántakinn B-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf hefði ekki staðist eða hefði ekki átt að standast greiðslumat á þeim tíma sem fyrrnefnt tryggingarbréf var gefið út. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að þessi málsástæða hafi verið höfð uppi undir rekstri málsins í héraði. Fær hún því ekki komist að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Áfrýjendur reisa kröfur sínar á hendur stefnda meðal annars á því að greiðslugeta lántakanda hafi aldrei verið könnuð. Í málinu liggur fyrir skjal með yfirskriftinni „Niðurstaða greiðslumats“ sem stafaði frá lánveitandanum og áfrýjendur rituðu undir. Í skjalinu sagði að matið benti til þess að lántakandi gæti efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu. Í skjalinu kom fram að lánveitandi hefði metið getu lántakanda til að standa við fjárskuldbindingar sínar og að greiðslumatið byggði á gögnum sem lánveitandi hefði aflað eða lántakandi látið í té. Kom þar og fram að niðurstaða greiðslumats byggði meðal annars á upplýsingum um framfærslukostnað og önnur föst útgjöld, meðaltekjur heimila og greiðslubyrði lána. Er því ljóst að til þess að unnt hafi verið að meta greiðslugetu lántakandans þurfti atbeina hans til öflunar gagna.

Í málinu liggur fyrir yfirlýsing lántakandans um að hann viti ekki til þess að greiðslumat hafi verið gert á sér vegna umrædds láns. Hann hafi ekki fengið um það neinar upplýsingar og ekki verið beðinn um nein gögn. Framburður lántakandans fyrir dómi var ekki skýr um þetta. Þannig sagði hann fyrst að hann hefði haldið að umrætt skjal um niðurstöðu greiðslumats væri hið svokallaða greiðslumat og að í því hefði falist að hann stæðist einhvers konar greiðslumat hjá sínum banka. Þegar hann var spurður um hvort hann hefði vitað hvað greiðslumat væri á þeim tíma sem hér um ræðir sagði hann: „Svona eftir á að hyggja nei.“ Síðan kom fram hjá honum að hann hefði talið að í þessu skjali fælist að hann væri ekki á vanskilaskrá og að ekkert greiðslumat hafi verið gert.

Miðað við orðalag umrædds skjals verður að leggja til grundvallar að lánveitandinn hafi metið greiðslugetu lántakandans meðal annars með tilliti til gagna frá honum þrátt fyrir fullyrðingar hans um hið gagnstæða. Þegar litið er til þess að engin skylda hvíldi á lánveitanda að geyma undirgögn til stuðnings greiðslumati þannig að aðgengileg væru áfrýjendum rúmum sjö árum síðar, sbr. dóm Hæstaréttar 17. apríl 2012 í máli nr. 141/2012, hafa þau ekki sýnt fram á að greiðslumat hafi ekki farið fram í samræmi við það sem greinir í fyrrnefndu skjali um niðurstöðu greiðslumats.

Með framangreindum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, E-kk-nf S-kk-nf B-kk-nf og E-kvk-nf Þ-kvk-nf S-kvk-nf, greiði óskipt stefnda, Arion banka hf., 700.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.