271/2017

P, fyrirsvarsmaður og eigandi V ehf., og S hf. gerðu með sér samning í apríl 2011 og laut samningurinn að vinnuframlagi P í verktöku í þágu S hf. S hf. innti af hendi greiðslur eftir samningnum fyrir mánuðina apríl til og með október 2011. S hf. rifti samningnum með bréfi í lok nóvember 2011 og hafnaði sama dag frekara vinnuframlagi P og vísaði honum á brott af vinnustaðnum. V ehf. mótmælti riftun samningsins og krafðist greiðslu á tveimur reikningum, annars vegar vegna vinnu í nóvember 2011 og hins vegar fyrir tímabilið desember sama ár til og með mars 2012. Hæstiréttur féllst á hluta krafna V ehf. vegna vinnu P í nóvember 2011 og var S hf. dæmt til að greiða V ehf. nánar tilgreindra fjárhæð. Að því er varðaði kröfu fyrir tímabilið desember 2011 til og með mars 2012 var ekki fallist á að vanefndir V ehf. á samningnum yrðu taldar svo verulegar að S hf. hefði verið heimil riftun. Þrátt fyrir það hefði S hf. verið kleift, eftir þeim reglum sem giltu um verksamninga, að hafna efndum af hálfu P, eins og S hf. gerði með því að vísa honum af brott af vinnustaðnum í lok nóvember 2011. Með því hefði fallið niður skylda beggja aðila til að efna samninginn eftir aðalefni sínu, en eftir atvikum hefði getað stofnast skaðabótakrafa á hendur S hf. eftir almennum reglum, sem fælu meðal annars í sér að P bæri eftir mætti að takmarka tjón sitt. V ehf. hefði hins vegar ekki teflt fram kröfu sinni á þessum grunni heldur hefði hann krafist efnda á reikningi fyrir umrætt tímabil rétt eins og P hefði staðið skil á vinnuframlagi sínu eftir samningnum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna S hf. af kröfu eftir þessum reikningi.

Dómar Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf prófessor.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. maí 2017. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 6.275.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. desember 2011 til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 12. júlí 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda, til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en að því er varðar málskostnað, en að því frágengnu að kröfur aðaláfrýjanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Eftir að hinn áfrýjaði dómur gekk fékk aðaláfrýjandi aftur nafnið VPO ehf.

I

Svo rakið er í hinum áfrýjaða dómi gerði P-kk-nf S. Ó-kk-nf, fyrirsvarsmaður og eigandi aðaláfrýjanda, samning við gagnáfrýjanda 8. apríl 2011. Samningurinn laut að vinnuframlagi P-kk-ef við markaðs- og sölustörf á framleiðsluvörum gagnáfrýjanda, en tekið var fram að vinnan væri unnin í verktöku og hafði P-kk-nf heimild til að innheimta greiðslu samkvæmt samningnum „í gegnum rekstarfélag á hans vegum.“ Í samningnum sagði að P-kk-nf skyldi gegna starfi sínu annars vegar á starfsstöð gagnáfrýjanda og hins vegar á vettvangi hjá erlendum viðskiptavinum hans. Um vinnutíma kom fram að hann ætti að jafnaði að vera að minnsta kosti átta stundir á virkum dögum, þegar P-kk-nf væri ekki erlendis, en vinnutíminn væri sveigjanlegur frá klukkan 7 til 18 og mældur með stimpilklukku. Jafnframt sagði að matartími skyldi vera 30 til 60 mínútur hvern vinnudag og átti að taka hann á tímabilinu frá klukkan 12 til 14.15, en sá tími teldist ekki til vinnutíma. Þá var tekið fram að P-kk-nf sinnti starfi sínu heima hjá sér þegar hann væri ekki í vinnuferðum erlendis eða á starfstöð gagnáfrýjanda. Fyrir vinnuna átti P-kk-nf að fá greiddar 1.000.000 krónur á mánuði auk virðisaukaskatts. Átti að inna greiðsluna af hendi eftir á gegn framvísun reiknings. Samningurinn var uppsegjanlegur frá og með desember 2011 með þriggja mánaða fyrirvara miðað við mánaðamót.

Gagnáfrýjandi innti af hendi greiðslur eftir samningnum fyrir mánuðina apríl til og með október 2011. Með bréfi 30. nóvember það ár rifti gagnáfrýjandi samningnum og hafnaði sama dag frekara vinnuframlagi P-kk-ef með því að vísa honum brott af vinnustað. Þetta var reist á því að hann hefði verulega vanefnt að skila vinnuframlagi sínu eins og áskilið væri í samningnum. Til stuðnings þessu var í bréfinu bent á að í október hefði hann unnið 147,44 klukkustundir í stað 168 stunda. Því hefðu átt að dragast 122.381 króna frá reikningi vegna þess mánaðar. Jafnframt hefðu vinnustundir hans í nóvember verið 90 í stað 184 og því ætti greiðsla fyrir þann mánuð að nema 489.130 krónum. Var þess farið á leit að reikningur vegna þessa mánaðar tæki mið af þessu og yrði 366.749 krónur auk virðisaukaskatts.

Með bréfi aðaláfrýjanda 8. desember 2011 var riftun samningsins mótmælt. Einnig var krafist greiðslu á tveimur reikningum aðaláfrýjanda á hendur gagnáfrýjanda samtals að fjárhæð 6.275.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Annars vegar var um að ræða reikning að fjárhæð 1.255.000 krónur vegna vinnu í nóvember 2011 og hins vegar reikning að fjárhæð 5.020.000 krónur fyrir tímabilið desember sama ár til og með mars 2012. Báðir reikningarnir voru með gjalddaga 30. nóvember 2011 en eindaga 7. desember það ár. Aðaláfrýjandi höfðaði málið til heimtu þessara reikninga.

II

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður fallist á þá niðurstöðu að gagnáfrýjandi verði ekki sýknaður af kröfum aðaláfrýjanda vegna aðildarskorts.

Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu jafnframt á því að honum hafi verið heimilt að rifta verksamningnum frá 8. apríl 2011 um störf P-kk-ef í sína þágu vegna verulegra vanefnda hans á að skila vinnuframlaginu. Heldur gagnáfrýjandi því fram að P-kk-nf hafi allt frá því að samningurinn komst á vanefnt skyldur sínar að þessu leyti. Til stuðnings þessu vísar gagnáfrýjandi til samantektar um viðveru P-kk-ef á starfstöð gagnáfrýjanda.

Eins og áður greinir var gert ráð fyrir að vinnutími P-kk-ef á starfstöð gagnáfrýjanda ætti að jafnaði ekki að vera skemmri en átta klukkustundir. Þó átti hann að fara í vinnuferðir til útlanda, auk þess sem gert var ráð fyrir að hann sinnti starfinu á heimili sínu. Í málinu hefur komið fram að störf P-kk-ef á heimili hans hafi helgast af því að samskipti við helsta viðskiptavin í Bandaríkjunum þurftu að fara fram síðdegis eða að kvöldlagi vegna tímamismunar milli landanna. Að þessu gættu var ekki einhlít mæling á vinnuframlagi P-kk-ef með stimpilklukku á starfstöð gagnáfrýjanda.

Af því sem komið hefur fram í málinu verður ekki ráðið að gagnáfrýjandi hafi gert athugasemdir við vinnuframlag P-kk-ef fyrr en með bréfi 30. nóvember 2011 þegar samningnum við hann var rift. Leggja verður til grundvallar að frá upphafi samningssambandsins og fram að riftuninni hafi gagnáfrýjandi liðið þessa tilhögun vinnunnar eða í öllu falli ekki gefið aðaláfrýjanda tilefni til að ætla annað en að hann sætti sig við hana. Að virtum þeim aðdraganda og með hliðsjón af gagnkvæmri tillitsskyldu samningsaðila, í skuldarsambandi af þessu tagi, bar gagnáfrýjanda að hreyfa athugasemdum við störf P-kk-ef, ef hann taldi þau í ósamræmi við samninginn, og gera kröfu um að úr því yrði bætt. Þegar þetta er haft í huga fer því fjarri að vanefndir aðaláfrýjanda á samningnum verði taldar svo verulegar að gagnáfrýjanda hafi verið heimil riftun. Þessi málsástæða fyrir kröfu gagnáfrýjanda um sýknu verður því heldur ekki tekin til greina.

Gagnáfrýjandi stóð aðaláfrýjanda skil á greiðslum vegna vinnu P-kk-ef fyrir tímabilið frá apríl til og með október 2011. Þessar greiðslur innti gagnáfrýjandi af hendi eftir reikningum aðaláfrýjanda og gerði enga fyrirvara við réttmæti þeirra. Til þess hafði hann þó beint tilefni miðað við eigin málatilbúnað um ófullnægjandi vinnuframlag P-kk-ef allt frá því að hann hóf störf hjá gagnáfrýjanda. Jafnframt er þess að gæta að um var að ræða endurgjald fyrir vinnu í þágu gagnáfrýjanda, þótt samningurinn væri í búningi verksamnings. Af þeim sökum var enn meiri ástæða til að gera athugasemdir við reikningana, enda ríkir hagsmunir fyrir móttakanda slíkrar greiðslu að uppgjörið væri að öðrum kosti endanlegt. Að þessu gættu verður ekki talið að gagnáfrýjandi geti borið fyrir sig gegn kröfu aðaláfrýjanda að endurgjald fyrir umrætt tímabil hafi falið í sér ofgreiðslu úr hans hendi.

Í málinu liggur fyrir að P-kk-nf tók átta frídaga í nóvember 2011, en samningur hans við gagnáfrýjanda gerði ekki ráð fyrir að hann ætti slíkan rétt á kostnað gagnáfrýjanda. Verður krafa um endurgjald vegna þess mánaðar því lækkuð sem því nemur, en virkir dagar í þeim mánuði voru 23. Aftur á móti verður ekki fallist á það með gagnáfrýjanda að taka eigi daglega mið af 30 mínútna matartíma, enda verður samningurinn ekki skilinn þannig að P-kk-þgf hafi borið að gera hlé á störfum hvort sem hann kaus að taka matartíma eða ekki. Samkvæmt þessu verður reikningur vegna þessa mánaðar tekinn til greina með 818.478 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti, ásamt dráttarvöxtum eftir kröfu aðaláfrýjanda.

Þótt gagnáfrýjanda hafi verið óheimilt að rifta samningi sínum við P-kk-þf var honum kleift, eftir þeim reglum sem gilda um verksamninga, að hafna efndum af hálfu P-kk-ef, eins og gagnáfrýjandi gerði með því að vísa honum á dyr 30. nóvember 2011. Með því féll niður skylda beggja aðila til að efna samninginn eftir aðalefni sínu, en eftir atvikum gat stofnast skaðabótakrafa á hendur gagnáfrýjanda eftir almennum reglum, sem fela meðal annars í sér að P-kk-þgf bar eftir mætti að takmarka tjón sitt. Aðaláfrýjandi hefur ekki teflt fram kröfu sinni á þessum grunni heldur krefst hann efnda á reikningi vegna tímabilsins frá desember 2011 til og með mars 2012, rétt eins og P-kk-nf hefði staðið skil á vinnuframlagi sínu eftir samningnum. Þá kröfu gat hann ekki haft uppi samkvæmt því sem hér hefur verið rakið og verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna gagnáfrýjanda af kröfu eftir þessum reikningi.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Skaginn hf., greiði aðaláfrýjanda, VPO ehf., 818.478 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. desember 2011 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.