5/2018

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu X um að landsréttardómari viki sæti í máli ákæruvaldsins gegn honum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í röksemdum X fyrir kröfu sinni væri hvergi haldið fram nokkru því, sem valdið gæti eftir 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að landsréttardómarinn teldist vanhæf til að fara með málið gegn honum og bæri af þeim sökum að víkja sæti í því, heldur sneru röksemdir hans að því að ekki hefði verið farið að lögum við skipun dómarans. Hefði hann klætt álitaefnið sem hann í raun leitaði úrlausnar um ranglega í búning kröfu um að dómarinn viki sæti í málinu. Úrskurður Landsréttar sneri þannig ekki að réttu lagi að ágreiningi um það efni og gæti hann af þeim sökum ekki átt undir kæruheimild til Hæstaréttar samkvæmt b. lið 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008. Var málinu því vísað frá Hæstarétti án kröfu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. febrúar 2018, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Landsréttar 22. febrúar 2018, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að A-kvk-nf E-kvk-nf landsréttardómari viki sæti í máli sóknaraðila gegn honum. Um kæruheimild vísar varnaraðili til b. liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að „A-kvk-nf E-kvk-nf verði talin vanhæf til þess að dæma í máli Landsréttar nr. 6/2018 og gert að víkja sæti í málinu.“

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Með ákæru 31. janúar 2017 höfðaði lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu mál á hendur varnaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjaness vegna nánar tilgreindra umferðarlagabrota. Málið var þingfest 2. mars 2017 og dómtekið 16. sama mánaðar í framhaldi af því að varnaraðili játaði að hafa framið þau brot, sem greindi í ákæru. Dómur gekk síðan í héraði 23. mars 2017 og var varnaraðila þar gert að sæta fangelsi í 17 mánuði auk þess að vera sviptur ökurétti ævilangt. Varnaraðili lýsti yfir áfrýjun dómsins í tilkynningu til ríkissaksóknara 6. apríl 2017 og var áfrýjunarstefna gefin út sama dag. Í greinargerð varnaraðila til Hæstaréttar 31. maí 2017 var þess krafist að refsing samkvæmt héraðsdómi yrði milduð, en í greinargerð ríkissaksóknara til réttarins sama dag var krafist staðfestingar dómsins. Við svo búið var málið tilbúið til flutnings fyrir Hæstarétti. Með því að málið hafði á hinn bóginn ekki verið munnlega flutt í Hæstarétti fyrir lok ársins 2017 færðist frekari meðferð þess til Landsréttar samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, og voru gögn málsins send þeim dómstóli með bréfi Hæstaréttar 2. janúar 2018.

Fyrir liggur að Landsréttur tilkynnti sakflytjendum með tölvubréfi 29. janúar 2018 að málið, sem hafi fengið auðkennið nr. 6/2018, yrði munnlega flutt þar fyrir dómi 6. febrúar sama ár, svo og að landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf myndu skipa dóm í málinu. Af þessu tilefni ritaði verjandi varnaraðila bréf til Landsréttar 2. febrúar 2018, þar sem sagði meðal annars: „Af dómum Hæstaréttar í málum nr. 591 og 592/2017, uppkveðnum 19. desember 2017, þar sem fjallað var um skipan dómara við Landsrétt, má ráða að skipan þeirra fjögurra dómara sem dómsmálaráðherra gerði tillögu um, en voru ekki í hópi þeirra fimmtán sem dómnefnd mat hæfasta, hafi ekki verið í samræmi við lög. Af nýlegri dómaframkvæmd í Evrópu er jafnframt ljóst að með vísan til þess hversu mikilvægt það er að dómarar séu sjálfstæðir og óhlutdrægir í störfum sínum verði að gera strangar kröfur til þess að lögmætri málsmeðferð sé fylgt við skipan þeirra. Sé út af því brugðið kann það að leiða til þess að sá sem var skipaður dómari telst ekki með réttu handhafi dómsvalds. Hvað varðar skipan þeirra fjögurra dómara við Landsrétt, sem voru ekki í hópi þeirra fimmtán ... sem dómnefnd mat hæfasta, er mögulegt að niðurstaða skipunarferlisins hefði orðið önnur ef tillaga ráðherra hefði verið sjálfstæð fyrir hvern og einn hinna fjögurra. Auk þess má ætla að niðurstaðan hefði getað orðið önnur hefði verið framkvæmd fullnægjandi rannsókn á hæfni einstakra umsækjenda til samræmis við 10. gr. stjórnsýslulaga. Þegar af þeirri ástæðu er unnt að líta svo á að framangreindir fjórir dómarar hafi ekki verið skipaðir í samræmi við lög, en slíkt er fortakslaust skilyrði, sbr. 59. gr. stjórnarskrár og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og kann að leiða til þess að dómsúrlausnir þeirra séu ekki gildar. Fyrir liggur að A-kvk-nf E-kvk-nf, sem skipar dóm í máli Landsréttar nr. 6/2018, er einn ofangreindra fjögurra dómara. Með vísan til alls framangreinds telur ákærði óhjákvæmilegt að krefjast þess að hún víki sæti við dómsmeðferð í máli Landsréttar nr. 6/2018.“

Þegar málið var tekið fyrir í þinghaldi í Landsrétti 6. febrúar 2018 lagði verjandi varnaraðila fram skriflega samantekt á rökstuðningi fyrir þeirri kröfu sinni að „A-kvk-nf E-kvk-nf verði úrskurðuð vanhæf til þess að dæma í máli Landsréttar nr. 6/2018 og gert að víkja sæti í málinu“, svo sem þar var komist að orði. Í þinghaldinu var málið munnlega flutt um þetta efni og gekk síðan hinn kærði úrskurður eins og áður segir 22. sama mánaðar.

II

Í 6. gr. laga nr. 88/2008 er að finna talningu á þeim tilvikum, þar sem dómari, hvort heldur í héraðsdómi, Landsrétti eða Hæstarétti, er vanhæfur til að fara með sakamál. Er það nánar tiltekið í fyrsta lagi ef dómari er sjálfur sakborningur, brotaþoli eða fyrirsvarsmaður annars hvors eða hann hefur gætt réttar sakbornings eða brotaþola í málinu, í öðru lagi ef dómari hefur borið eða verið kvaddur til að bera vitni um atvik málsins af réttmætu tilefni eða verið mats- eða skoðunarmaður um sakarefnið, í þriðja lagi ef dómari tengist einhverjum áðurnefndum með því að vera eða hafa verið maki hans, skyldur honum eða mægður í beinan legg eða að öðrum lið til hliðar eða tengdur honum á einhvern þennan hátt vegna ættleiðingar, í fjórða lagi ef fyrir hendi eru önnur atvik eða aðstæður, sem eru fallnar til að draga óhlutdrægni dómara með réttu í efa og loks í fimmta lagi ef dómari hefur áður tekið til greina kröfu um að ákærði í málinu sæti gæsluvarðhaldi eftir 2. mgr. 95. gr. sömu laga. Telji aðili að sakamáli eitthvert framangreindra atriða eiga við um dómara getur aðilinn krafist þess að dómarinn víki sæti í málinu, en að lögum geta þessi atriði ein og engin önnur orðið til þess að svo fari. Komi slík krafa fram tekur dómari, sitji hann í héraðsdómi eða Landsrétti, afstöðu til hennar með úrskurði, sbr. 2. mgr. 7. gr. og 1. mgr. 207. gr. laga nr. 88/2008. Lúti úrskurður að því hvort dómari við Landsrétt víki sæti er unnt að kæra úrskurðinn til Hæstaréttar samkvæmt b. lið 1. mgr. 211. gr. sömu laga.

Í úrskurði Landsréttar er greint frá því, sem varnaraðili tefldi fram til stuðnings fyrrnefndri kröfu sinni þar fyrir dómi, en röksemdir hans í kæru og greinargerð til Hæstaréttar eru efnislega þær sömu. Þar er hvergi haldið fram nokkru því, sem valdið gæti eftir 6. gr. laga nr. 88/2008 að landsréttardómarinn A-kvk-nf E-kvk-nf teldist vanhæf til að fara með mál þetta og bæri af þeim sökum að víkja sæti í því, heldur snúa röksemdir varnaraðila í hvívetna að því að ekki hafi verið farið að lögum við skipun þessa dómara. Jafnvel þótt á það yrði fallist gæti það samkvæmt framansögðu aldrei orðið til þess að krafa varnaraðila yrði tekin til greina. Hefur hann því í málatilbúnaði sínum klætt það álitaefni, sem hann í raun leitar úrlausnar um, ranglega í búning kröfu um að dómarinn víki sæti í málinu. Úrskurður Landsréttar 22. febrúar 2018 snýr þannig ekki að réttu lagi að ágreiningi um það efni og getur hann af þeim sökum ekki átt undir kæruheimild til Hæstaréttar samkvæmt b. lið 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008. Máli þessu verður því án kröfu vísað frá Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.