523/2004

X var gefinn að sök fjárdráttur og brot í opinberu starfi með því að hafa í starfi sínu sem lögreglufulltrúi dregið sér haldlagt fé sem hann hafði fengið til varðveislu í kjölfar leitar og haldlagningar lögreglumanna hjá einum sakborningi. X hafði frá upphafi rannsóknar málsins staðfastlega neitað að hafa dregið sér umrætt fé. Hélt hann því fram að hann hefði sett hin haldlögðu gögn í pappaöskju á hillu í sameiginlegu rými en að einhver þeirra lögreglumanna sem fóru með rannsókn málsins hefðu gengið frá peningunum og komið þeim til gjaldkera. Í ljósi þess að engar reglur giltu um það hver skyldi sjá um að koma haldlögðum fjármunum í vörslur skrifstofustjóra sem sæi um að leggja þá inn á sérgreindan bankareikning og framburðar lögreglumanna fyrir dómi var talið ósannað að X hefði verið eða átt að vera ljóst að peningunum var ekki skilað til gjaldkera í framhaldi af haldlagningu þeirra. Sú vanræksla hans sem yfirmanns þeirra lögreglumanna sem stóðu að húsleitinni umrætt sinn um að ganga úr skugga um að búið væri að koma fjármununum til gjaldkera var ekki talin leiða til refsiábyrgðar. Þá var ekki talið eins og hér stóð á að skýringar X á þeim drætti sem urðu á afhendingu peninganna hefðu verið óeðlilegar, þrátt fyrir að hann hefði sýnt af sér nokkurt tómlæti í þeim efnum. Framburður yfirlögregluþjóns um að X hefði í samtölum viðurkennt með óbeinum hætti að hafa dregið sér peningana var gegn neitun X ekki talinn hafa sönnunargildi í málinu. Gegn neitun X var ákæruvaldið ekki talið hafa sannað sekt hans og var hann því sýknaður af kröfum þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. desember 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst þyngingar á refsingu hans.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og að málinu verði vísað heim í hérað, en til vara sýknu. Að því frágengnu krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfa.

I.

Ákærði krefst ómerkingar hins áfrýjaða dóms á þeirri forsendu að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum. Ákvæðið felur í sér heimild til að ákveða að þrír héraðsdómarar skuli skipa dóm í máli ef sýnt þykir, að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Ræðst nauðsyn þessa úrræðis af aðstæðum hverju sinni. Eins og hér stendur á verður þessu mati héraðsdómara ekki haggað. Mat á sönnunarfærslu á hendur ákærða sætir hins vegar endurskoðun fyrir Hæstarétti, eftir því sem efni málsins gefur tilefni til, þar með talið hvort munnleg sönnunarfærsla, eins og héraðsdómari hefur metið hana, fái nægilega stoð í öðrum gögnum.

II.

Í máli þessu er ákærða gefinn að sök fjárdráttur og brot í opinberu starfi með því að hafa í starfi sínu sem lögreglufulltrúi í ávana- og fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík á tímabilinu 31. desember 2002 til 10. mars 2004 dregið sér haldlagt fé að fjárhæð 870.000 krónur sem hann hafi fengið til varðveislu í kjölfar leitar og haldlagningar lögreglumanna í sömu deild hjá einum sakborningi dagana 30. og 31. desember 2002.

Ákærði hefur frá upphafi rannsóknar málsins staðfastlega neitað að hafa dregið sér umrætt fé. Hann hefur kannast við að gögn málsins hafi legið á skrifborði hans þegar hann mætti til vinnu 31. desember 2002 og hann þá lesið skýrslu þeirra lögreglumanna sem stóðu að húsleitinni um nóttina en ekki kannað gögnin að öðru leyti. Hann hafi þó séð svarta öskju meðal þess haldlagða. Í framhaldinu hafi hann falið lögreglumanni sem var á vakt að taka skýrslu af sakborningnum en þá skýrslu kveðst hann hafa lesið þegar hann kom á ný til vinnu eftir áramótin. Hafi sá lögreglumaður sett málsgögnin í bakka á borðinu hjá ákærða eins og venja var. Hann hafi nokkrum dögum síðar sett hin haldlögðu gögn í pappaöskju á hillu í sameiginlegu rými í ávana- og fíkniefnadeildinni, en vegna skorts á geymslurými væri algengt að haldlögð gögn væru geymd hér og þar í deildinni á meðan rannsókn stæði yfir, meðal annars í læstum skúffum í borðum lögreglumanna. Í pappaöskjunni hafi meðal annars verið svört askja, sem hann hafi síðar fundið við leit 10. mars 2004 í geymslu, sem var á gangi fyrir framan ávana- og fíkniefnadeildina. Þá hafi hann fyrst séð að í svörtu öskjunni voru peningaseðlar, en ágreininglaust er að hluta þeirra hafði verið skipt út með nýjum seðlum, eins og rakið er í héraðsdómi.

Óumdeilt er að í kjölfar húsleitarinnar var ákærða tjáð að hald hafi verið lagt á talsverða fjármuni. Hann kveðst hins vegar ekki hafa gert sér grein fyrir fjárhæðinni fyrr en við undirbúning skýrslutöku af sakborningnum í september 2003. Ákærði heldur því fram að venjulega hafi einhver þeirra lögreglumanna sem fóru með rannsókn máls gengið frá haldlögðum peningum og komið þeim til gjaldkera. Hafi hann í samræmi við það talið að sú hefði verið raunin í þessu tilviki. Hann hafi þó ekki kannað það sérstaklega.

Í reglum lögreglunnar í Reykjavík um haldlagningu fjármuna frá 1998, sem óumdeilt er að fara átti eftir á þeim tíma sem haldið á fjármununum stóð, kemur fram að haldlagða peninga skuli afhenda skrifstofustjóra, sem sjái um að leggja þá inn á sérgreindan bankareikning. Þar er þess þó ekki sérstaklega getið hver skuli sjá um að koma slíkum fjármunum í vörslur skrifstofustjóra. Ríkislögreglustjóri hefur sett reglur með sambærilegu efni. Af framburði þeirra lögreglumanna sem komu fyrir dóm við meðferð málsins má ráða að engar reglur hafi verið um hver ætti að sjá um þetta, en oftast hafi það verið í verkahring þess lögreglumanns sem var skráður fyrir rannsókninni hverju sinni. Virðist viðkomandi lögreglumaður þá einatt hafa farið með haldlagða peninga beint til gjaldkera. Þegar framangreint er virt er ósannað að ákærða hafi verið eða átt að vera ljóst að peningunum var ekki skilað til gjaldkera í framhaldi af haldlagningu þeirra. Í málinu liggur fyrir að peningunum var ekki skilað til gjaldkera, sem ekki var við störf þegar lögreglumennirnir héldu rannsókn áfram næsta dag. Ákærði var einn af yfirmönnum þeirra lögreglumanna sem stóðu að húsleitinni umrætt sinn. Eins og hér stóð á og þar sem ljóst var að um talverða fjármuni var að ræða var honum rétt og skylt að ganga úr skugga um að búið væri að koma þeim til gjaldkera. Sú vanræksla leiðir þó ekki til refsiábyrðar.

Eins og fyrr segir heldur ákærði því fram að fjölmargir starfsmenn hafi haft aðgang að geymslunni, sem peningarnir fundust í, bæði starfsmenn ávana- og fíkniefnadeildar og aðrir utan hennar. Þessi framburður hans er í samræmi við vætti þeirra lögreglumanna sem komu fyrir dóm. Er því ljóst að fleiri en ákærði höfðu færi á að nálgast peningana eftir að hald var á þá lagt, bæði í rými ávana- og fíkniefnadeildarinnar og í umræddri geymslu.

Fullyrðingu eiganda peninganna um að hann hafi vorið 2003 haft samband við ákærða í þeim tilgangi að fá þá afhenta verður, gegn neitun ákærða, að telja ósannaða enda ekkert fram komið sem styður hana. Í málinu liggur fyrir að verið var að rannsaka tvö önnur mál á hendur umræddum sakborningi og eigandi peninganna hafði áður sætt rannsókn vegna gruns um fíkniefnabrot. Gekkst sá fyrrnefndi undir sátt 2. september 2004 vegna vörslu fíkniefna, sem fundust við húsleitina aðfaranótt 31. desember 2002. Verður ekki talið eins og hér stóð á að skýringar ákærða á þeim drætti sem varð á afhendingu peninganna hafi verið óeðlilegar, þrátt fyrir að hann hafi sýnt af sér nokkurt tómlæti í þeim efnum. Eins og fram kemur í héraðsdómi bar vitnið D yfirlögregluþjónn við rannsókn málsins og fyrir dómi að ákærði hefði í samtölum þeirra viðurkennt með óbeinum hætti að hafa dregið sér peningana. Framburður þessa vitnis var stöðugur en gegn neitun ákærða hefur hann ekki sönnunargildi í málinu þar sem orð stendur gegn orði. Þegar allt framangreint er virt þykir ákæruvaldinu ekki hafa tekist gegn neitun ákærða að sanna sekt hans, sbr. 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991. Verður hann því sýknaður af kröfum ákæruvalds og allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti lagður á ríkissjóð, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvalds.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 600.000 krónur.