283/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli fjármálafyrirtækisins L hf. gegn aðallega T en til vara K að því er T varðaði. L hf. hafði verið tekið til slita og höfðaði málið til riftunar greiðslu sem K hafði milligöngu um til T. Með vísan til 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki var talið að L hf. hefði mátt reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Málshöfðunarfrestur hafði með lagabreytingu verið framlengdur áður en skemmri málshöfðunarfrestur eftir eldri lögum var liðinn. Þótti þetta ekki stangast á við stjórnlög. Talið var að L hf. hefði ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að miða bæri upphaf málshöfðunarfrests samkvæmt fyrrnefndu lagaákvæði við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests. Þar sem sótt hafði verið þing af hálfu T við þingfestingu málsins skipti engu hvort honum hefði verið birt stefna á lögmætan hátt. L hf. hafði farið þess á leit að stefna yrði birt fyrir fyrirsvarsmanni T í Þýskalandi í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum. Var stefnan birt fyrir fyrirsvarsmanni T í Þýskalandi. Þá fékk L hf. stefnuna einnig birta í Lögbirtingablaði. Við þingfestingu málsins lagði L hf. fram eintak stefnunnar eins og hún var birt fyrirsvarmanni T í Þýskalandi og vottorð um birtinguna. Síðar lagði T fram afrit af stefnunni sem birt var í Lögbirtingablaði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við þingfestingu málsins hefðu hvorki verið lögð fram gögn um né hefði L hf. látið þess getið að stefna hefði verið birt í Lögbirtingablaði og af hvaða ástæðu slík birting gæti talist fullnægjandi eins og L hf. hefði verið í lófa lagið að gera. Varð því að líta svo á að L hf. hefði höfðað málið þegar stefna var birt fyrirsvarsmanni T í Þýskalandi, en þá var liðinn sá frestur sem L hf. hafði til að höfða málið samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2013, þar sem máli sem sóknaraðili beindi aðallega að varnaraðila og til vara að Kreissparkasse Köln var vísað frá dómi að því er varnaraðila varðar. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um frávísun. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta sem fyrr segir aðallega gegn varnaraðila, en til vara á hendur Kreissparkasse Köln. Í málinu leitar sóknaraðili riftunar á greiðslu, sem hann innti af hendi til varnaraðila fyrir milligöngu varastefnda í héraði 26. júní 2008 eins og nánar er gerð grein fyrir í hinum kærða úrskurði, og endurheimtu fjárhæðarinnar sem greidd var. Varnaraðili og varastefndi kröfðust þess báðir að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Með úrskurðinum var þeirri kröfu varastefnda hafnað, en málinu vísað frá dómi að því er varnaraðila varðar.

Frávísunarkrafa varnaraðila er reist á því í fyrsta lagi að héraðsdómsstefna í málinu hafi ekki verið birt honum með lögmætum hætti innan málshöfðunarfrests samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum og málið því ekki höfðað í tæka tíð. Í öðru lagi að lenging á málshöfðunarfresti þessum sem gerð var með 1. gr. laga nr. 146/2011 hafi verið andstæð stjórnlögum. Í þriðja lagi byggir varnaraðili á því að hann eigi ekki varnarþing hér á landi og loks í fjórða lagi að málatilbúnaður sóknaraðila í héraðsdómsstefnu uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 er slitastjórn fjármálafyrirtækis veitt heimild til að krefjast riftunar á ráðstöfunum fyrirtækisins ef ekki er sýnt að eignir þess muni nægja til að efna skuldbindingar þess, eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt þriðja málslið málsgreinarinnar, sem tekinn var upp í hana með 1. gr. laga nr. 146/2011, skal mál sem slitastjórn höfðar á grundvelli hennar þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki var tekið til slita. Að virtu þessu síðastgreinda lagaákvæði og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 21. september 2012 í máli nr. 485/2012 er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að reka megi málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Með 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og málsgreinin hljóðaði eftir breytingu með 7. gr. laga nr. 44/2009, sem tóku gildi 22. apríl 2009, var mælt fyrir um heimild slitastjórnar fjármálafyrirtækis til að leita riftunar á ráðstöfun þess og skyldu gilda um hana reglur XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 148. gr. síðastnefndu laganna eins og þau voru þá var frestur til slíkrar málshöfðunar sex mánuðir frá þeim tíma, sem kostur var á að gera riftunarkröfu, en hann skyldi þó aldrei byrja að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Sóknaraðila var skipuð slitastjórn 29. apríl 2009 og lauk kröfulýsingarfresti við slit hans 30. október sama ár þannig að fresti slitastjórnar til að höfða riftunarmál hefði eftir þágildandi lögum aldrei lokið fyrr en 30. apríl 2010. Áður en sá dagur rann upp var 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 breytt með 1. gr. laga nr. 125/2009 sem tóku gildi 30. desember 2009, en með þeirri lagabreytingu var málshöfðunarfrestur lengdur úr sex mánuðum í 24 mánuði. Þessi regla stóð óbreytt þegar 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 var aftur breytt með 1. gr. laga nr. 132/2010. Með 1. gr. laga nr. 146/2011, sem tóku gildi 26. október 2011, var 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 enn breytt og þá á þann veg að málshöfðunarfrestur, sem mælt var orðið fyrir um í öðrum málslið síðastnefndrar málsgreinar, varð 30 mánuðir í stað 24 mánaða. Lagaákvæðin sem hér um ræðir og leiddu til lengingar á málshöfðunarfresti tóku öll gildi áður en skemmri frestur eftir eldri lögum var liðinn. Málshöfðunarfrestur ræðst því hér af ákvæði annars málsliðar 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og því var breytt með 1. gr. laga nr. 146/2011 og telst þannig 30 mánuðir, sbr. dóm Hæstaréttar 7. desember 2011 í máli nr. 614/2011. Stangast þessar reglur um breytingar á málshöfðunarfresti ekki á við stjórnlög svo sem varnaraðili heldur fram. Sóknaraðili hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að atvik málsins séu með þeim hætti að miða beri upphaf þessa rúma málshöfðunarfrests við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests. Málsástæða sem sóknaraðili hreyfði fyrst í bréfi til Hæstaréttar 3. maí 2013 um að vitneskja hafi ekki legið fyrir fyrr en 4. janúar 2011 um að varnaraðili hafi notið góðs af greiðslunni sem leitað er riftunar á er of seint fram komin samkvæmt 2. mgr. 163. gr., sbr. 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991. Verður því litið svo á að málshöfðunarfresturinn hafi runnið út 30 mánuðum eftir lok kröfulýsingarfrests eða 30. apríl 2012.

Þar sem varnaraðili sótti þing við þingfestingu málsins skiptir engu hvort honum var birt stefna á lögmætan hátt, sbr. 4. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því og með vísan til þess sem áður segir stendur eftir að leysa úr því hvort sóknaraðili hafi höfðað málið á hendur varnaraðila innan þess frests sem að framan greinir.

Samkvæmt 93. gr. laga nr. 91/1991 telst mál höfðað þegar stefna er birt eða árituð um viðtöku samrits hennar, sbr. 3. mgr. 83. gr. laganna, ellegar stefndi mætir að öðrum kosti fyrir dómi þar sem stefnandi afhendir honum samrit stefnu og þingfestir mál. Í samræmi við það segir í 1. mgr. 94. gr. sömu laga að mál sé þingfest með því að stefna er lögð fram fyrir dómi. Við þingfestingu skal stefnandi leggja fram stefnu og þau skjöl sem varða málatilbúnað hans eða hann byggir annars kröfur sínar á, sbr. 1. mgr. 95. gr. laganna.

Sóknaraðili fór þess á leit 18. janúar 2012 við sýslumanninn í Keflavík að hann hlutaðist til um að héraðsdómsstefna í máli þessu yrði birt í Þýskalandi fyrir fyrirsvarsmönnum varnaraðila og varastefnda í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum frá 15. nóvember 1965. Sýslumaður framsendi stefnuna til hlutaðeigandi yfirvalda í Þýskalandi. Þegar frestur til stefnubirtingar var við að renna út án þess að gögn hefðu borist frá þýskum yfirvöldum um birtingu stefnunnar gagnvart varnaraðila fékk sóknaraðili birta í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012 stefnu sem óumdeilt virðist að hafi verið samhljóða þeirri upphaflegu að öðru leyti en því að í kafla með fyrirsögninni „lagatilvísanir“ hafði til samræmis við 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 verið bætt svohljóðandi málslið: „Stefna þessi er birt í Lögbirtingablaði á grundvelli b-liðar 89. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem birting stefnunnar hefur ekki tekist á hendur stefnda.“ Með bréfi 22. maí 2012 sendi sýslumaður sóknaraðila vottorð um að stefnan hafi verið birt fyrir fyrirsvarsmanni varnaraðila í Frankfurt í Þýskalandi 8. sama mánaðar. Við þingfestingu málsins 29. maí 2012 lagði sóknaraðili fram eintak stefnunnar eins og hún hljóðaði í upphafi ásamt fyrrnefndu vottorði um birtingu hennar fyrir varnaraðila, en engin gögn fylgdu um birtingu stefnunnar á hendur varastefnda. Auk stefnunnar lagði sóknaraðili meðal annars fram bréf sín til varnaraðila og varastefnda 11. maí 2012, þar sem þeim var tilkynnt um málshöfðunina og jafnframt að óskað hafi verið eftir að stefnan yrði birt í heimalandi þeirra í samræmi við ákvæði áðurnefnds samnings, en sökum þess að ekki hafi borist staðfesting á að það hafi verið gert hafi stefnan verið birt í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012. Sóknaraðili lagði á hinn bóginn hvorki fram afrit af stefnunni sem hafði verið birt í Lögbirtingablaði né gögn um þá birtingu eða til stuðnings því að uppfyllt væri það skilyrði b. liðar 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 fyrir slíkri birtingu stefnu fyrir varnaraðila að erlend yfirvöld hafi neitað eða látið hjá líða að verða við ósk um að birta hana. Varnaraðili lagði hins vegar fram í þinghaldi 9. október 2012 gögn um birtingu stefnunnar í Lögbirtingablaði.

Samkvæmt framansögðu lagði sóknaraðili við þingfestingu málsins 29. maí 2012 hvorki fram gögn um né lét hann þess getið að stefna í því hafi verið birt í Lögbirtingablaði 27. apríl sama ár og af hvaða ástæðu slík birting gæti talist fullnægjandi gagnvart varnaraðila, en það hefði honum verið í lófa lagið að gera. Þess í stað kom fyrst fram í málatilbúnaði varnaraðila að stefna hafi verið birt í Lögbirtingablaði og verður ekki séð af gögnum málsins að sóknaraðili hafi borið fyrir sig að málið hafi verið höfðað gagnvart varnaraðila með þeirri stefnubirtingu fyrr en það var flutt 4. mars 2013 um frávísunarkröfu hans. Eins og sóknaraðili lagði málið fyrir héraðsdóm verður, að virtum dómi Hæstaréttar 15. febrúar 2013 í máli nr. 74/2013, að líta svo á að það hafi fyrst verið höfðað gegn varnaraðila við birtingu stefnu 8. maí 2012, sbr. 93. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem frestur sóknaraðila til málshöfðunar var þá liðinn samkvæmt framansögðu verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi að því er varnaraðila varðar og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Það athugist að til viðbótar kæru í málinu lagði sóknaraðili fyrir Hæstarétt athugasemdir við greinargerð varnaraðila, svo sem þeim fyrrnefnda var heimilt samkvæmt 1. mgr. 149. gr. laga nr. 91/1991. Að því búnu beindi sóknaraðili frekari skriflegum málflutningi til Hæstaréttar með bréfi 3. maí 2013, sem varnaraðili svaraði fyrir sitt leyti með bréfi til réttarins 6. sama mánaðar. Þessi málatilbúnaður aðilanna er andstæður lögum.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, LBI hf., greiði varnaraðila, Tass Wertpapierhandelsbank GmbH, 350.000 krónur í kærumálskostnað.