248/2007

G keypti bátavél af R á miðju ári 2000. Vélin brotnaði í maí 2001. Var það innan þess tíma sem R hafði með sérstakri ábyrgðaryfirlýsingu ábyrgst vélina. R útvegaði G strax nýja vél í bát sinn. Með þessu viðurkenndi R að vélin væri gölluð og G sætti sig við að úr gallanum væri bætt með þessum hætti, sbr. 49. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Var því ekki fallist á kröfu G um riftun á kaupunum. G krafðist einnig skaðabóta vegna galla á báðum vélunum, þ.e. einnig þeirri sem R afhenti honum þegar sú fyrri bilaði. Kröfu hans var hafnað varðandi seinni vélina þar sem ósannað var að hún hefði verið haldin galla. Hins vegar var fallist á að G ætti rétt á skaðabótum vegna fyrri vélarinnar, sbr. 2. mgr. 42. og 49. gr. laga nr. 39/1922. Var niðurstaða mats dómkvadds matsmanns lagt til grundvallar við mat á tjóni G. Ekki var fallist á kröfu G um skaðabætur vegna afhendingardráttar þar sem hann skýrði R ekki frá því að hann hygðist bera fyrir sig vanefnd af hans hálfu vegna dráttar á afhendingu innan þess frests sem greinir í 27. gr. laga nr. 39/1922.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. maí 2007. Hann krefst þess að staðfest verði riftun 13. mars 2002 á kaupum á bátavél af gerðinni Iveco SRM 40 sem gerð hafi verið í maí 2000, að gagnáfrýjandi endurgreiði sér 3.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 1.000.000 krónum frá 17. nóvember 2000 til 12. febrúar 2001 en af 3.000.000 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags og skaðabætur að fjárhæð 83.296.621 króna með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 frá 14. nóvember 2000 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 17. júlí 2007 og krefst þess að framhaldssök aðaláfrýjanda í héraði verði vísað frá dómi og að aðaláfrýjandi greiði sér 2.671.737 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. janúar 2004 til greiðsludags, en að héraðsdómur verði að öðru leyti staðfestur um annað en málskostnað. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi gerðu málsaðilar kaup um bátavél af gerðinni Iveco SRM 40 á miðju ári 2000. Aðaláfrýjandi keypti vélina af gagnáfrýjanda á grundvelli sölutilboðs 16. maí 2000 en með bréfi 13. mars 2002 krafðist hann riftunar á kaupunum þar sem vélin og sú vél sem gagnáfrýjandi afhenti honum í stað hinnar fyrri hafi verið gallaðar, auk endurgreiðslu kaupverðsins og skaðabóta vegna galla og afhendingardráttar.

Aðaláfrýjandi höfðaði mál þetta í héraði 16. júní 2003 og krafðist staðfestingar riftunar frá 13. mars 2002, endurgreiðslu á 3.000.000 krónum og skaðabóta vegna galla og afhendingardráttar samtals að fjárhæð 10.611.712 krónur, hvorttveggja með nánar tilgreindum dráttarvöxtum, auk málskostnaðar. Hann höfðaði framhaldssök sem þingfest var 2. desember 2004 og krafðist skaðabóta samtals að fjárhæð 83.296.621 króna með nánar tilgreindum dráttarvöxtum auk málskostnaðar. Gagnáfrýjandi, sem tekið hafði til varna um frumsökina, krafðist frávísunar framhaldssakarinnar. Með úrskurði Héraðsdóms Vestfjarða 10. apríl 2006 var kröfunni hafnað. Forsendur úrskurðarins voru þær að skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri fullnægt og ekki yrði metið aðaláfrýjanda til vanrækslu að hafa ekki gert kröfur sínar í einu lagi í öndverðu, enda hafi síðasta veiðitímabilið, sem hann hafi talið sig hafa orðið fyrir tjóni á, ekki verið liðið við höfðun frumsakar og endanlegt ætlað tjón hans vegna hagnaðarmissis og verðmætisrýrnunar því ekki legið fyrir. Kröfur í framhaldssök þóttu að auki ekki svo óskýrar að efnisdómur yrði ekki á þær lagður. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða úrskurðar er fallist á að skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991 um höfðun framhaldssakar hafi verið uppfyllt og verður því hafnað frávísunarkröfu gagnáfrýjanda.

II.

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi styður aðaláfrýjandi kröfu sína um riftun kaupanna og endurgreiðslu kaupverðs með því að samkvæmt kauptilboði 16. maí 2000 hafi verið á vélinni árs ábyrgð frá prufukeyrslu og hið sama komi fram á reikningi yfir hana 14. nóvember sama ár, þar sem tekið sé fram að ábyrgðin sé þó ekki lengur en 18 mánuði frá afgreiðslu. Vélin hafi verið afhent í nóvember 2000, prufukeyrsla hafi verið í febrúar 2001 og ársábyrgð því runnið út í febrúar 2002. Vélin hafi brotnað í maí 2001, innan ábyrgðartímans, og beri gagnáfrýjandi á því ábyrgð á grundvelli yfirlýsinga sinna. Í þeim felist að ábyrgð sé tekin á þeim göllum sem upp komi á ábyrgðartímanum og nái hún yfir allt tjón aðaláfrýjanda, enda hafi hún verið án takmarkana.

Skilja verður ábyrgðaryfirlýsingu gagnáfrýjanda svo að með henni hafi hann lengt tíma ábyrgðar til viðbótar þeim ábyrgðartíma sem hann bæri á grundvelli þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Vélin brotnaði í siglingu bátsins í maí 2001. Gagnáfrýjandi útvegaði strax nýja vél sem tafarlaust var sett í bátinn. Verður hvorki séð að gagnáfrýjandi hafi á þessum tíma haft uppi kröfu um endurgjald fyrir þá vél né að aðaláfrýjandi hafi gert frekari kröfur vegna vélarbilunarinnar. Verður að telja að með þessu hafi gagnáfrýjandi viðurkennt að eldri vélin væri gölluð og aðaláfrýjandi sætt sig við að úr gallanum væri bætt með þessum hætti, sbr. 49. gr. laga nr. 39/1922. Lauk þar með þessum þætti málsins, enda er fallist á með héraðsdómi, með vísan til forsendna hans, að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að nýja vélin hafi verið haldin göllum. Verður því krafa aðaláfrýjanda um riftun kaupanna ekki tekin til greina og hvorki fallist á kröfu hans um endurgreiðslu kaupverðs eldri vélarinnar né kröfu gagnáfrýjanda vegna þeirrar nýju. Niðurstaða héraðsdóms verður því staðfest um þessar kröfur málsaðila.

Aðaláfrýjandi krefst skaðabóta að fjárhæð 15.238.148 krónur vegna galla á vélunum. Þegar hefur verið tekin sú afstaða að ekki hafi verið sýnt fram á að nýja vélin hafi verið haldin galla í skilningi laga nr. 39/1922 og verður því ekki fallist á kröfu aðaláfrýjanda um skaðabætur vegna hennar. Varðandi eldri vélina hefur, eins og að framan greinir, verið fallist á að gagnáfrýjandi hafi með því að útvega nýja vél í stað þeirrar sem brotnaði viðurkennt að þá eldri hafi skort kosti sem ætla mætti að áskildir væru og þar með skaðabótaábyrgð sína samkvæmt 2. mgr. 42. gr. og 49. gr. laga nr. 39/1922. Nær skaðabótaábyrgðin til beins og óbeins tjóns. Aðaláfrýjandi fékk mat dómkvadds manns 10. maí 2004 á hagnaðarmissi sínum og verðmæti veiðiheimilda svo sem nánar er rakið í héraðsdómi. Niðurstaða matsins um greindan hagnaðarmissi í heild var 10.093.951 króna á verðlagi í janúar 2004. Aðaláfrýjandi reisir kröfu sína í framhaldssök ekki á þeirri niðurstöðu heldur á svari matsmanns við spurningu um hvert væri verðmæti veiðiheimilda sambærilegra báta á Suðureyri miðað við upphaf fiskveiðiársins 2003-2004. Aðaláfrýjandi hefur engin rök fært fram fyrir því hver tengsl séu milli verðmætis þessara heildarveiðiheimilda og frátafa hans frá veiðum fiskveiðiárið 2000-2001. Verður framangreind niðurstaða matsins lögð til grundvallar enda hefur því ekki verið hnekkt. Aðaláfrýjandi telur óbeint tjón vegna gallans á vélinni vera 1/6 hluta heildartjóns vegna frátafa en 5/6 vegna afhendingardráttar á vélinni. Verður fallist á þá skiptingu í ljósi upplýsinga um frátafir frá veiðum. Samkvæmt þessu telst krafa aðaláfrýjanda um skaðabætur vegna galla á grundvelli missis hagnaðar í kjölfar frátafanna nema 1.682.325 krónum. Telst þessi krafa ekki of seint fram komin og verður tekin til greina.

Aðrir kröfuliðir þessa þáttar eru samtals 698.809 krónur vegna útlagðs kostnaðar og vinnu vegna bilunar á fyrri vél, 27.645 krónur vegna viðgerðar á túrbínu í síðari vél og 900.000 krónur vegna leigu á bát. Fyrstnefndur kröfuliður, 698.809 krónur, var fyrst settur fram í bréfi lögmanns aðaláfrýjanda 13. mars 2002, einu og hálfu ári eftir afhendingu og rúmu ári eftir prufukeyrslu vélarinnar. Þar sem meira en ár var liðið frá prufukeyrslunni þar til krafan var sett fram verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna þessum kröfulið. Að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að aðaláfrýjanda hafi ekki tekist að sýna fram á að nýja vélin hafi verið gölluð og verður því kröfuliður vegna viðgerðar á túrbínu hennar ekki tekinn til greina. Krafa um 900.000 krónur vegna leigu á bát er lítt rökstudd. Þar sem ekki hefur verið sýnt fram á að nýja vélin hafi verið gölluð verður ekki séð að leiga á bát fyrir tímabilið 1. nóvember 2002 til 1. apríl 2003 tengist ætluðum vanefndum gagnáfrýjanda. Verður krafan þegar af þeirri ástæðu ekki tekin til greina. Krafa aðaláfrýjanda um skaðabætur vegna galla á vél bátsins verður samkvæmt framansögðu tekin til greina með 1.682.325 krónum ásamt vöxtum frá dagsetningu matsgerðar eins og í dómsorði greinir.

Aðaláfrýjandi krefst og skaðabóta að fjárhæð 68.058.473 krónur vegna afhendingardráttar bátavélarinnar sem keypt var í maí 2000. Í héraðsdómi er lagt til grundvallar að dráttur á afhendingu vélarinnar hafi verið tæpir þrír mánuðir og að hún hafi verið tilbúin til afhendingar í byrjun október 2000. Fallist verður á með héraðsdómi að aðaláfrýjandi hafi ekki skýrt gagnáfrýjanda frá því að hann hygðist bera fyrir sig vanefnd af hans hálfu vegna dráttar á afhendingu vélarinnar innan þess frests sem greinir í 27. gr. laga nr. 39/1922. Verður niðurstaða héraðsdóms um þessa kröfu því staðfest með vísan til forsendna hans.

Þegar litið er til atvika málsins þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Verður því niðurstaða héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað staðfest.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, R. Sigmundsson ehf., greiði aðaláfrýjanda, G-kk-þgf K-kk-þgf P-kk-þgf, 1.682.325 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. maí 2004 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.