221/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Þ ehf. gegn íslenska ríkinu var vísað frá dómi. Í málinu krafðist Þ ehf. þess að viðurkennd yrði með dómi skaðabótaábyrgð íslenska ríkisins vegna tjóns sem Þ ehf. taldi sig hafa orðið fyrir vegna vanrækslu þess á að koma upp fullnægjandi brunavörnum í Hótel Valhöll, en Þ ehf. hafði húsnæðið á leigu og starfrækti þar hótel- og veitingaþjónustu. Í málinu lá fyrir að Þ ehf. hefði fengið greiddar bætur frá tryggingarfélagi sínu á grundvelli bruna- og rekstrarstöðvunartryggingar, en hvorki í stefnu né öðrum gögnum málsins var gerð nánari grein fyrir því að hve miklu leyti tjónið hefði fengist bætt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 hefði í fjölda dóma réttarins verið skýrð svo að sá sem höfði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist svo og tengslum þess við hið ætlaða skaðaverk. Þ ehf. hefði verið rétt að taka fram þegar í stefnu að hann hefði verið vátryggður og fengið greiddar bætur frá tryggingarfélagi sínu vegna eldsvoðans. Ennfremur hvaða tjón hefði fengist bætt úr tryggingum og hvað ekki og þá hvernig á því hefði staðið. Skorti af þessum sökum á að félagið hefði leitt nægar líkur að því tjóni sem það teldi íslenska ríkið bera ábyrgð á og var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 24. mars 2014 og réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. mars 2014 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Til vara er þess krafist að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði krefst sóknaraðili þess að viðurkennd verði bótaskylda varnaraðila „vegna óbætts fjárhagstjóns“ sem sóknaraðili kveðst hafa orðið fyrir þegar Hótel Valhöll brann til grunna 10. júlí 2009. Rúmum tveimur mánuðum áður hafði sóknaraðili tekið hótelið á leigu af varnaraðila og þá tekið við réttindum og skyldum fyrri leigutaka samkvæmt leigusamningi hans og varnaraðila. Í þeim samningi sagði meðal annars að leigutaki tæki allar nauðsynlegar tryggingar vegna rekstursins.

Samkvæmt stefnu er viðurkenningarkrafa sóknaraðila á hendur varnaraðila byggð á „almennu sakarreglunni og reglum skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð fasteignareiganda“ þar sem varnaraðili „hafi ekki sinnt þeirri lögbundnu skyldu sinni að koma upp fullnægjandi brunavörnum í Valhöll“. Skýr orsakatengsl séu á milli þessa athafnaleysis varnaraðila og „þeirra afleiðinga sem bruninn hafði fyrir“ sóknaraðila. Í stefnunni kveðst sóknaraðili hafa orðið fyrir tjóni á „eignum og munum“, sem ekki hafi fengist bætt frá vátryggingafélagi hans, Tryggingamiðstöðinni hf., en ekki er vikið nánar að því í hverju það tjón hafi verið fólgið. Þá hafi sóknaraðili jafnframt orðið fyrir rekstrartjóni vegna eldsvoðans, en ekki kemur fram hvort og þá að hve miklu leyti það tjón hafi verið bætt af tryggingarfélaginu. Samkvæmt gögnum, sem sóknaraðili hefur lagt fram hér fyrir dómi, kemur fram að hann hafi fengið greiddar bætur á grundvelli brunatryggingar og rekstrarstöðvunartryggingar frá félaginu vegna tjóns af völdum brunans.

Eftir 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 getur aðili leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar, enda hafi hann lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í fjölmörgum dómum Hæstaréttar verið skýrður svo að sá, sem höfðar mál til viðurkenningar skaðabótaskyldu, verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við ætlað skaðaverk. Samkvæmt 1. mgr. 80. gr. sömu laga verður stefnandi að gera þetta í stefnu, nema tilefni gefist fyrst til þess síðar eða gagnaðili samþykki, sbr. 5. mgr. 101. gr. laganna.

Með skírskotun til þessa var sóknaraðila rétt að taka skýrt fram þegar í stefnu að hann hafi verið vátryggður, svo sem gert var ráð fyrir í leigusamningi aðila, og fengið greiddar bætur frá vátryggingarfélagi sínu vegna tjóns af völdum eldsvoðans. Ennfremur hvaða tjón hafi fengist bætt úr tryggingum og hvað ekki og þá hvernig á því hafi staðið. Af þessum sökum skortir á að sóknaraðili hafi leitt nægar líkur að því tjóni sem hann telur varnaraðila bera ábyrgð á. Þegar af þeirri ástæðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Þingrétta ehf., greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 250.000 krónur í kærumálskostnað.