268/2005

Hjartavernd hafði keypt segulómtæki af H hf. Tækið var flutt til Reykjavíkur á vöruflutningabifreið sem HG hafði umráð yfir og notaði við atvinnurekstur sinn. Er segulómtækið var híft af bifreiðinni, með krana hennar og annarrar vörubifreiðar, féll það á jörðina úr nokkurra metra hæð og eyðilagðist, þar sem bretti er tækið var á gaf sig vegna þunga þess. T, vátryggingafélag H hf., greiddi H hf. bætur vegna tjónsins. T taldi tjónið verða rakið til notkunar fyrrnefnds ökutækis HG og hann bæri, sem umráðamaður þess, ábyrgð á grundvelli sérreglu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga, en SA, sem ábyrgðartryggði ökutækið, bæri ábyrgð samkvæmt 1. mgr. 91. gr. og 1. mgr. 95. gr. laganna. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í fyrri dómum réttarins, þar sem reynt hafði á gildissvið umræddrar bótaábyrgðarreglu umferðarlaga, hafi það verið lagt til grundvallar að lestun og losun vörubifreiða væri þáttur í notkun þeirra. Þegar litið væri til málsatvika allra, einkum þess að hífa átti tækið alllanga leið af palli bifreiðarinnar með tveimur öflugum krönum sem hvor um sig hefði dugað til losunar bifreiðarinnar, yrði ekki talið að sú sérstaka aðferð sem var viðhöfð við flutning tækisins við húsnæði Hjartaverndar yrði felld undir sérreglu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 90. gr. laganna. Voru SA og HG sýknuð af kröfu T.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júní 2005. Hann krefst þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt 61.881.750 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. september 2002 til 7. nóvember 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda og að dráttarvextir verði dæmdir frá dómsuppsögudegi og málskostnaður í því tilviki falli niður.

Atvikum málsins er ítarlega lýst í héraðsdómi, en eins og þar greinir keypti Hjartavernd segulómtæki af Heklu hf. Framleiðandi tækisins var GE Medical Systems S.A., en GM Medirad A.S. mun hafa verið umboðsmaður framleiðanda í viðskiptum við kaupanda. Tækið kom til Keflavíkurflugvallar í janúar 2002, en 13. mars það ár var það flutt úr vörugeymslu á flugvellinum að húsnæði Hjartaverndar við Holtasmára 1 í Kópavogi á vöruflutningabifreiðinni OB 728, sem óumdeilt er að stefndi H-kk-nf G-kk-nf muni hafa haft umráð yfir og notað við atvinnurekstur sinn sem sjálfstæður atvinnurekandi. Er segulómtækið var híft af bifreiðinni féll það á jörðina úr nokkurra metra hæð og eyðilagðist, þar sem bretti er tækið var á gaf sig vegna þunga þess, eins og nánar er rakið í héraðsdómi. Áfrýjandi, sem vátryggingafélag Heklu hf., greiddi síðarnefnda félaginu bætur vegna tjónsins og höfðaði mál í héraði á hendur stefndu og GE Medirad A.S. til óskiptrar greiðslu skaðabóta, auk vaxta. Taldi áfrýjandi tjónið verða rakið til notkunar ökutækisins OB 728 og bæri stefndi H-kk-nf, sem umráðamaður þess, ábyrgð á því á grundvelli sérreglu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, en stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sem ábyrgðartryggði ökutækið, bæri ábyrgð samkvæmt 1. mgr. 91. gr. og 1. mgr. 95. gr. laganna. Þá byggði áfrýjandi á því í héraði að tjónið mætti rekja til sakar stefnda H-kk-ef og GE Medirad A.S. Héraðsdómur sýknaði alla stefndu í héraði af kröfu áfrýjanda. Fyrir Hæstarétti gerir áfrýjandi ekki kröfu á hendur síðastgreinda fyrirtækinu. Kröfugerð hans á hendur stefndu er nú ekki byggð á sök stefnda H-kk-ef vegna flutninganna heldur eingöngu grundvölluð á sérreglu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 90. gr., 1. mgr. 95. gr. og 1. mgr. 97. gr. laganna.

Bifreiðin OB 728 er 19.140 kg að eigin þyngd, en leyfð heildarþyngd hennar er 38 tonn. Hún er 10,6 metra löng, en 2,55 metra breið, með flötum vörupalli og sérstökum öflugum krana, staðsettum milli stýrishúss og palls bifreiðarinnar og knúnum af aflvél hennar. Hann mun hafa verið tryggður sérstaklega frjálsri ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Umrætt segulómtæki var töluvert umfangsmikið. Mun það hafa vegið rúm sex tonn og skömmu fyrir flutning þess frá Keflavíkurflugvelli höfðu um 900 lítrar af helíum verið settir á geymi í tækinu. Tækið var í kassa og á bretti og var það flutt þannig úr geymslu á flugvellinum á pall vöruflutningabifreiðarinnar OB 728. Var notaður sérstakur lyftari við flutning tækisins úr vörugeymslu og á pall bifreiðarinnar, en ekki krani hennar. Ökumaður hennar var J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, sonur stefnda H-kk-ef, og var ekki lagt af stað með tækið til Reykjavíkur fyrr en stefndi H-kk-nf hafði fullvissað sig um að Hekla hf. hafði tekið sérstaka flutningstryggingu vegna þessa. Sérstakur undirbúningsfundur hafði verið haldinn 12. mars 2002 fyrir utan húsnæði Hjartaverndar í Kópavogi þar sem aðstæður voru skoðaðar og rætt um hvernig best yrði staðið að því að koma tækinu fyrir í húsnæði Hjartaverndar. Er efni fundarins rakið í hinum áfrýjaða dómi, en aðila greinir á um hvort þar hafi verið ákveðið að nota einungis krana bifreiðarinnar OB 728 við hífingu segulómtækisins af bifreiðinni, eða tvo krana til verksins sem raun varð á. Eins og lýst er í héraðsdómi var krani á vöruflutningabifreiðinni TH 055 einnig notaður til verksins, en hún er sambærileg bifreiðinni OB 728 að gerð og mun stefndi H-kk-nf einnig vera umráðamaður hennar. Stefndi H-kk-nf stjórnaði krana fyrrnefndu bifreiðarinnar við hífinguna, en sonur hans krana bifreiðarinnar OB 728 og mun stefndi H-kk-nf hafa haft yfirumsjón með hífingunni. G-kk-nf R-kk-nf Á-kk-nf, starfsmaður vinnueftirlits, sem gerði skýrslu um umrætt atvik bar fyrir héraðsdómi að slík aðferð væri alvanaleg við verk sem þetta og síður en svo varhugaverðari en að nota einn krana. Er fram komið í málinu að ástæða þess að notaðir voru tveir kranar hafi verið sú að stefndi H-kk-nf taldi það öruggara, þótt kraninn á bifreiðinni OB 728 hafi haft næga lyftigetu til losunar segulómtækisins af vörubifreiðinni, til að tryggja stöðugleika tækisins með tilliti til þess að það innihéldi vökva. Þá er fram komið að bifreiðin OB 728 var ekki losuð þannig að tækið væri flutt stystu leið af palli hennar, heldur átti jafnframt að hífa það fjóra til fimm metra upp á efri hæð bifreiðastæðahúss og rúmlega fjóra metra inn eftir henni. Var bifreiðunum stillt upp kyrrstæðum hlið við hlið við verkið. Efri hæð bifreiðastæðahússins mun hafa verið notuð sem bifreiðastæði, en ekki var talið víst að hún þyldi þunga flutningabifreiðarinnar OB 728 ásamt segulómtækinu. Var bifreiðinni því ekki ekið þangað, en eins og fram kemur í héraðsdómi mun hafa komið til athugunar að nota sérstakan krana til verksins í stað þeirrar aðferðar notuð var.

Í dómum réttarins, þar sem reynt hefur á gildissvið hinnar sérstöku bótaábyrgðarreglu umferðarlaga um tjón af notkun skráningarskyldra vélknúinna ökutækja, hefur það verið lagt til grundvallar að lestun og losun vörubifreiða sé þáttur í notkun þeirra. Þegar litið er til framangreindra atriða, einkum þess að hífa átti segulómtækið alllanga leið af palli bifreiðarinnar OB 728 með tveimur öflugum krönum sem hvor um sig hefði dugað til losunar bifreiðarinnar, verður ekki talið að sú sérstaka aðferð sem var viðhöfð við flutning umrædds segulómtækis við húsnæði Hjartaverndar í Kópavogi verði felld undir sérreglu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 90. gr. laganna og ber því að staðfesta hinn áfrýjaða dóm.

Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og H-kk-nf G-kk-nf, eru sýkn af kröfu áfrýjanda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Áfrýjandi greiði stefndu hvorum um sig samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.