23/2017

G og K gáfu út tryggingarbréf til S hf. á árinu 2007 fyrir öllum skuldum L ehf. og veittu með bréfinu veðrétt í fasteign sinni. Bú L ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta árið 2012, en nafni félagsins hafði þá verið breytt í LP ehf. Lauk skiptum án þess að nokkuð fengist greitt upp í lýstar kröfur, þ. á m. kröfur sem féllu undir tryggingarbréfið. Við sölu fasteignar G og K féllst L hf., sem þá hafði tekið við öllum réttindum og skyldum S hf., á að aflýsa tryggingarbréfinu af fasteign þeirra gegn tiltekinni greiðslu af þeirra hálfu. Var greiðslan innt af hendi með fyrirvara um réttmæti kröfunnar. Að því er varðaði kröfu G og K um endurgreiðslu fjárhæðarinnar vísaði Hæstiréttur til þess að veðréttur í eign fyrnist ekki og hefðu þær fjárkröfur sem féllu undir tryggingarbréfið verið ófyrndar þegar greiðslan var innt af hendi. Fallist var á með G og K að að L hf. hefði vanrækt tilkynningaskyldu sína samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Á hinn bóginn var ekki talið að L hf. hefði sýnt af sér verulega vanrækslu í skilningi 2. mgr. 7. gr. laganna þannig að ábyrgð G og K teldist fallin niður. Loks var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ekki væru efni til að ógilda eða víkja til hliðar skuldbindingu G og K eftir reglum samningaréttar sem þau báru fyrir sig. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfu G og K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari, Á-kvk-nf Ó-kvk-nf lögmaður og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. janúar 2017. Þau krefjast þess aðallega að stefnda verði gert að greiða þeim 15.054.200 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 14.000.000 krónum frá 6. mars 2014 til 2. október sama ár, en af 15.040.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gera þau þá kröfu að stefnda verði gert að greiða þeim aðra lægri fjárhæð. Í báðum tilvikum krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Hinn 27. mars 2007 gáfu áfrýjendur út tryggingarbréf til SP-Fjármögnunar hf. fyrir öllum skuldum Leturprents ehf. Með bréfinu veittu þau veðrétt í fasteign sinni að Krossalind 24 í Kópavogi. Hámarksfjárhæð bréfsins nam 10.000.000 krónum og var fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs, sem var þann dag 268 stig.

Þær skuldbindingar Leturprents ehf. sem féllu undir tryggingarbréfið voru sjö fjármögnunarleigusamningar og einn kaupleigusamningur sem félagið gerði við SP-Fjármögnun hf. til að fjármagna kaup á vélum og öðrum rekstrartækjum. Fjármögnunarleigusamningarnir voru gerðir á tímabilinu 13. mars 2003 til 20. desember 2007. Allir voru þeir verðtryggðir miðað við gengi erlendra gjaldmiðla, en tveir þeirra voru að hálfu leyti bundnir vísitölu neysluverðs. Samningar þessir voru í vanskilum frá síðari hluta árs 2008 eða upphafi árs 2009. Kaupleigusamningurinn var gerður 19. ágúst 2009 og mun hann hafa verið bundinn vísitölu neysluverðs. Hann fór í vanskil 1. október sama ár. Öllum þessum samningum var rift með bréfi SP-Fjármögnunar hf. 1. desember 2009. Í kjölfarið fékk félagið þau tæki og tól sem samningarnir tóku til afhent með beinni aðför.

Með samþykki Fjármálaeftirlitsins 8. júní 2011 var SP-Fjármögnun hf. sameinað stefnda og tók hann við öllum réttindum og skyldum félagsins frá 1. janúar það ár.

Bú Leturprents ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 3. október 2012, en nafni félagsins hafði þá verið breytt í LP 2007 ehf. Lýstar kröfur í búið námu samtals 187.083.861 krónu, en þar af námu kröfur stefnda samtals 169.268.225 krónum. Af þeirri fjárhæð voru kröfur vegna fyrrgreindra fjármögnunarleigusamninga og kaupleigusamningsins samtals 142.659.305 krónur. Skiptum búsins lauk 14. desember 2012 án þess að nokkuð fengist greitt upp í lýstar kröfur.

Með kaupsamningi 24. september 2013 seldu áfrýjendur fyrrgreinda fasteign sína að Krossalind 24. Af því tilefni fóru þau þess á leit við stefnda að tryggingarbréfinu 27. mars 2007 til SP-Fjármögnunar hf. yrði létt af eigninni. Eftir nokkur samskipti milli aðila var bréfinu aflýst gegn því að áfrýjendur greiddu 14.000.000 krónur til stefnda. Fór greiðslan fram 6. mars 2014, en hún var innt af hendi með fyrirvara um réttmæti kröfunnar, auk þess sem því var lýst yfir að endurkröfu yrði beint að stefnda. Þegar áfrýjendur stóðu skil á þessari greiðslu nam uppreiknuð hámarksfjárhæð tryggingarbréfsins 15.518.656 krónum.

Með aðilum er ágreiningslaust að fjármögnunarleigusamningarnir milli Leturprents ehf. og SP-Fjármögnunar hf., sem tryggingarbréf áfrýjenda tók til, voru lánssamningar en ekki leigusamningar. Í samræmi við það endurreiknaði stefndi undir rekstri málsins í héraði kröfur eftir samningunum að því leyti sem þeir fólu í sér lán í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Tók sá útreikningur mið af því að greiddir vextir hefðu falið í sér fullnaðargreiðslu og yrðu ekki hækkaðir fyrir liðna tíð. Þá voru ekki reiknaðir vextir frá því samningunum var rift 1. desember 2009 þar til kröfur voru endurútreiknaðar miðað við 30. júní 2015. Að þessu gættu og að teknu tilliti til andvirði eigna sem stefndi tók til sín í kjölfar riftunar námu eftirstöðvar samninganna 38.323.636 krónum. Þá námu eftirstöðvar kaupleigusamningsins, sem féll undir tryggingarbréfið, 12.044.271 krónu miðað við 18. nóvember 2013.

II

Áfrýjendur gera í fyrsta lagi kröfu um að fá endurgreiddar þær 14.000.000 krónur sem þau greiddu til stefnda 6. mars 2014 gegn því að tryggingarbréfinu 27. mars 2007 yrði létt af fasteign þeirra. Í öðru lagi gera þau kröfu um að fá greiddar 1.054.200 krónur sem svarar til kostnaðar við aðstoð lögmanns til að gæta hagsmuna þeirra gagnvart stefnda vegna þessara lögskipta. Með hinum áfrýjaða dómi var síðari kröfuliðnum vísað frá dómi. Áfrýjendur kærðu ekki til Hæstaréttar frávísunarþátt héraðsdóms og sætir sá hluti dómsins ekki endurskoðun Hæstaréttar, sbr. til hliðsjónar meðal annars dóm Hæstaréttar 3. júní 2010 í máli nr. 489/2009. Kemur því aðeins til úrlausnar krafa áfrýjenda um að fá endurgreitt það sem þau inntu af hendi til að tryggingarbréfinu yrði aflýst af eign þeirra.

Með tryggingarbréfinu stofnuðu áfrýjendur ekki til fjárkröfu gegn sér heldur veittu þau veðrétt í eign sinni til tryggingar kröfum á hendur þriðja manni. Var því ekki um að ræða að þau gengjust í ábyrgð með persónulegri skuldbindingu sinni. Veðréttur í eign fyrnist ekki og þær fjárkröfur sem féllu undir tryggingarbréfið voru ófyrndar þegar áfrýjendur inntu greiðslu sína af hendi. Samkvæmt þessu verður hafnað málsástæðum áfrýjenda sem reistar eru á fyrningu.

Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn nær hugtakið ábyrgðarmaður í skilningi laganna til einstaklings sem hefur veðsett tiltekna eign sína til tryggingar efndum lántaka. Af 1. mgr. 7. gr. laganna leiðir að lánveitanda ber að senda slíkum veðþola skriflega tilkynningu, svo fljótt sem kostur er, meðal annars um vanefndir lántaka, ef bú hans hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta og eftir hver áramót með upplýsingum um stöðu láns sem fellur undir veðið. Þessar skyldur sem hvíla á lánveitanda eftir lögunum tóku til skuldbindinga sem stofnað var til fyrir gildistöku þeirra, sbr. 12. gr. laganna. Þær hvíldu því á stefnda gagnvart áfrýjendum, en fyrir liggur í málinu að þeim var ekki sinnt allt þar til áfrýjendur báru sig sjálf upp við stefnda í því skyni að fá umræddu tryggingarbréfi aflýst af eign þeirra, eins og fyrr er rakið.

Í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 segir að ábyrgðarmaður skuli vera skaðlaus af vanrækslu lánveitanda á tilkynningarskyldu samkvæmt 1. mgr. sömu greinar og ef vanrækslan er veruleg skuli ábyrgðin falla niður. Áfrýjendur byggja málatilbúnað sinn á því að vanræksla stefnda á tilkynningarskyldu sinni gagnvart þeim hafi verið veruleg. Af þeim sökum hafi skuldbinding þeirra samkvæmt tryggingarbréfinu fallið niður.

Þegar áfrýjendur inntu af hendi greiðslu sína 6. mars 2014 að fjárhæð 14.000.000 krónur nam uppreiknuð hámarksfjárhæð tryggingarbréfsins 15.518.656 krónum. Einnig voru þær fjárkröfur sem bréfið tók til mun hærri en þessu nam, svo sem áður er komið fram. Samkvæmt þessu hélt stefndi ekki fram sínum ítrasta rétti við uppgjörið gagnvart áfrýjendum.

Með tryggingarbréfi áfrýjenda stofnaðist veðréttur í eign þeirra og er þar um að ræða eignarréttindi sem varin eru af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Að því gættu og með hliðsjón af orðalagi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 er ljóst að þau eignarréttindi stefnda geta ekki á grunni þess lagaboðs fallið niður að hluta til eða öllu leyti nema áfrýjendur leiði í ljós að stefndi hafi við beitingu réttinda sinna valdið þeim öðrum og meiri skaða en tekið hefur verið tillit til í uppgjörinu gagnvart þeim, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 5. nóvember 2015 í máli nr. 229/2015. Það hafa þau ekki gert og verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að stefndi hafi ekki sýnt af sér verulega vanrækslu í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009.

Loks verður með skírskotun til forsendna héraðsdóms staðfest sú niðurstaða að ekki séu efni til að ógilda eða víkja til hliðar skuldbindingu áfrýjenda eftir þeim reglum samningaréttar sem þau vísa til.

Af öllu framangreindu leiðir að hinn áfrýjaði dómur verður staðfestur.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf og K-kvk-nf H-kvk-nf, greiði óskipt stefnda, Landsbankanum hf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.