359/2002

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn mágkonu sinni um tveggja til þriggja ára skeið og dóttur sinni í framhaldi af því á næstu tveimur árum þegar þær voru á aldrinum níu til tólf ára. Tekið var fram að hvert brot um sig sætti sjálfstæðu mati og yrði sakfelling af einu ekki notuð til sönnunar um sök af öðru, þótt hún kynni að geta gefið ákveðna vísbendingu um hvatir ákærða. Var sakarmat héraðsdóms staðfest að öðru leyti svo og heimfærsla brota ákærða til 1. mgr. 200. gr. og fyrri málsliðs 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Tekið var fram að við ákvörðun refsingar yrði að líta til þess, að brot ákærða voru ítrekuð og alvarleg og stóðu yfir um árabil, gegn annarri stúlkunni í átta tilvikum en hinni tvisvar sinnum. Stúlkurnar voru á barnsaldri og misnotaði ákærði sér aðstöðu sína og trúnaðartraust þeirra, en hann hafði ýmist uppeldis- eða umsjárskyldum að gegna gagnvart þeim á heimili sínu. Var atferli hans til þess fallið að valda þeim sálarháska og tjóni og átti hann sér engar málsbætur. Þótti refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði. Var niðurstaða héraðsdóms um skaðabætur staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 16. júlí 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu og ákvörðun skaðabóta auk þyngingar á refsingu.

Ákærði krefst aðallega sýknu af refsikröfu ákæruvaldsins og verði skaðabótakröfu vísað frá dómi, en til vara er krafist ómerkingar og heimvísunar. Til þrautavara krefst ákærði þess, að refsing verði milduð og skilorðsbundin auk þess sem fjárhæð dæmdra bóta verði lækkuð.

Ákæruvaldið krefst þess, að ákærði verði sakfelldur fyrir mörg tilvik sama efnis samkvæmt 1. tl. II. kafla ákæru, og sé það í samræmi við framburð brotaþola fyrir héraðsdómi. Krafa þessa efnis hafi verið sett fram við munnlegan málflutning í héraði með skírskotun til 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, en um það hafi ekkert verið bókað. Í niðurstöðu héraðsdóms skorti á umfjöllun um það, hvort ákærði er sakfelldur fyrir eitt tilvik eða fleiri samkvæmt þessum ákærulið.

Af c-lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 er ljóst, að í ákæru verður að greina nákvæmlega það brot, sem talið er hafa verið framið, og stað þess og stund eins skýrt og kostur er. Samkvæmt því verður ótvírætt að koma fram í ákæru, hvort um eitt eða fleiri brot sömu tegundar er talið vera að ræða. Ákæra þessa máls verður ekki skilin á annan veg en þann, að í 1. tl. II. kafla sé einungis saksótt vegna eins brots á tilteknum stað á árinu 1990. Í 1. mgr. 117. gr. laga um meðferð opinberra mála segir, að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá, sem í ákæru greinir, né aðrar kröfur á hendur honum. Að fullnægðum ákveðnum skilyrðum má þó dæma áfall á hendur ákærða, þótt minniháttar atriði séu ekki réttilega greind í ákæru, en þó aldrei aðrar kröfur en þar koma fram. Þetta lagaákvæði veitir dómstólum ekki heimild til þess að dæma ákærða fyrir fleiri brot en skýrlega eru greind í ákæru og breytir framburður brotaþola fyrir dómi engu þar um, enda verður ákæruvaldið að axla ábyrgð á því, hvernig að saksókninni var staðið. Kemur því ekki til álita og úrlausnar í málinu, hvort ákærði kunni að hafa gerst sekur um fleiri brot en greinir í framangreindum ákærulið.

Ákærði er í máli þessu borinn sökum um kynferðisbrot gegn tveimur ungum stúlkum á aldrinum níu til tólf ára, mágkonu sinni um tveggja til þriggja ára skeið og dóttur sinni í framhaldi af því á næstu tveimur árum. Hvert brot um sig sætir sjálfstæðu mati og verður sakfelling af einu ekki notuð til sönnunar um sök af öðru, þótt hún kunni að geta gefið ákveðna vísbendingu um hvatir ákærða.

Með þessum athugasemdum verður sakarmat héraðsdóms staðfest með vísun til forsendna hans að öðru leyti svo og heimfærsla brota ákærða til refsiákvæða.

Við ákvörðun refsingar ákærða verður að líta til þess, að brot hans voru ítrekuð og alvarleg og stóðu yfir um árabil, gegn annarri stúlkunni í átta tilvikum en hinni tvisvar sinnum. Stúlkurnar voru á barnsaldri og misnotaði ákærði sér aðstöðu sína og trúnaðartraust þeirra, en hann hafði ýmist uppeldis- eða umsjárskyldum að gegna gagnvart þeim á heimili sínu. Atferli ákærða var til þess fallið að valda þeim sálarháska og tjóni og á hann sér engar málsbætur. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af röksemdum héraðsdóms að öðru leyti þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um skaðabætur staðfest, enda er miskabótakröfum brotaþola í hóf stillt.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjú ár og sex mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur og sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað sakarinnar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns beggja brotaþola, Þ-kvk-ef I. J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur.