140/2014

J höfðaði mál gegn L hf. og krafðist viðurkenningar á því að lán J samkvæmt skuldabréfi væri bundið ólögmætri gengistryggingu. Fram kom að þegar textaskýring skuldbindingar tæki ekki af skarið um hvers efnis hún væri hefði í dómaframkvæmd Hæstaréttar verið litið til atriða sem lúti að efndum viðkomandi skuldbindingar og framkvæmdar að öðru leyti. Í því sambandi var tekið fram að LÍ hf., forveri L hf., hefði greitt fyrir skuldabréfið með því að leggja fjárhæðina inn á reikning J í íslenskum krónum. Þá hefði upphaflega verið gert ráð fyrir því að sami reikningur yrði skuldfærður fyrir greiðslum af bréfinu. L hf. hefði ekki andmælt því að J hefði verið heimilt að greiða af bréfinu í íslenskum krónum og gilti þá einu þótt hann sjálfur hefði kosið að láta skuldfæra gjaldeyrisreikninga sína í öðrum myntum en þeim sem tilgreindar væru í skuldabréfinu. Þá fengi það engu breytt þótt LÍ hf. hefði upphaflega gefið út kaupnótu vegna gjaldeyrisviðskipta eða fært fjárhæð, sem svaraði til efni skuldabréfsins, inn á gjaldeyrisreikning í aðdraganda viðskiptanna. Var því talið að skuldbinding J hefði verið í íslenskum krónum bundin gengi erlendra gjaldmiðla.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. apríl 2014. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í mars 2007 óskaði stefndi eftir að taka lán að fjárhæð 10.000.000 krónur hjá Landsbanka Íslands hf. Samkvæmt svonefndu ákvörðunarblaði 16. sama mánaðar vegna útláns til einstaklings var tilgangurinn með láninu að greiða upp lán hjá Sparisjóðnum í Sandgerði. Það lán tók stefndi með lánssamningi 17. nóvember 2003 og nam fjárhæð þess 120.000 bandaríkjadölum. Lán þetta var upphaflega tekið í útibúi Landsbanka Íslands hf. í Sandgerði, en útibúið var síðar selt sparisjóðnum sem tók yfir lánið. Á ákvörðunarblaðinu kom fram að samþykkt hefði verið að veita lánið og þar var mynt þess tilgreind í jöfnum hlutföllum í svissneskum frönkum og japönskum jenum. Jafnframt var fjárhæð lánsins tilgreind í íslenskum krónum og tekið fram að það væri gengistryggt.

Hinn 28. mars 2007 gaf stefndi út skuldabréf fyrir láninu en í yfirskrift þess sagði að það væri „í erlendum myntum“. Fjárhæð bréfsins var tilgreind 10.000.000 krónur „eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í eftirtöldum myntum og hlutföllum: JPY 50,0% CHF 50,0%.“ Lánið var til 12 ára og átti að greiða það með jöfnum mánaðarlegum afborgunum með fyrsta gjalddaga 15. apríl 2007. Um vexti af láninu sagði að greiða ætti LIBOR-vexti auk 2% álags, en með þeim vöxtum væri átt við vexti á millibankamarkaði í London eins og þeir væru auglýstir. Í bréfinu var tekið fram að skuldari gæti á gjalddaga óskað eftir breytingu á myntsamsetningu lánsins þannig að eftirstöðvar skuldarinnar miðuðust að öllu leyti eða að hluta við aðrar erlendar myntir eða mynteiningar, eina eða fleiri, og í öðrum hlutföllum en upphaflega var um samið. Þá var upphaflega í texta bréfsins reikningur stefnda í íslenskum krónum hjá bankanum tilgreindur til að skuldafæra fyrir afborgunum og vöxtum, en því var síðan breytt að ósk stefnda þannig að reikningur hans í evrum yrði skuldfærður. Loks var tekið fram í bréfinu að heimilt væri að gjaldfella það, ef dráttur yrði á greiðslu afborgana og vaxta, en skuldin bæri þá dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, nema um annað yrði samið. Sama dag og stefndi gaf út bréfið ritaði hann undir lánsumsókn þar sem tegund lánsins var tilgreind „Erlent lán (100% erl. myntkarfa)“ en lánsfjárhæðin tilgreind í íslenskum krónum. Sú umsókn var hins vegar ekki í samræmi við skuldabréfið annars vegar að því er varðaði lánstíma, sem var tilgreindur 15 ár, og hins vegar að því er varðaði myntir og hlutfall þeirra, sem sagt var eftirfarandi: „EUR 45%, USD 25%, CHF 20% og JPY 10%.“ Þá var þess óskað í umsókninni að fyrrgreindur reikningur stefnda í íslenskum krónum yrði skuldfærður fyrir greiðslum af láninu.

Hinn 2. apríl 2007 lagði Landsbanki Íslands hf. 9.747.200 krónur inn á þann reikning stefnda hjá bankanum sem upphaflega var gert ráð fyrir að yrði skuldfærður fyrir greiðslu af skuldabréfinu. Sama dag gaf bankinn út kaupnótu fyrir 8.893.632 japönskum jenum og 92.013,25 svissneskum frönkum. Á kaupnótunni var tekið fram að andvirðið að teknu tilliti til kostnaðar hefði verið lagt inn á umræddan reikning stefnda og svaraði sú fjárhæð til greiðslunnar sem lögð var inn á reikninginn. Jafnfram lagði bankinn sömu fjárhæðir inn á gjaldeyrisreikninga í eigin nafni.

Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., víkja stjórn félagsins frá og setja yfir það skilanefnd. Í framhaldi af því var stofnaður Nýi Landsbanki Íslands hf. sem nú ber heiti áfrýjanda. Tók hann við ýmsum réttindum og skyldum eldri bankans, en þar á meðal var krafan á hendur stefnda samkvæmt skuldabréfinu 28. mars 2007.

Samkvæmt yfirlitum áfrýjanda var reikningur stefnda í evrum skuldfærður fyrir greiðslum af skuldabréfinu á tímabilinu 16. apríl 2007 til 15. október 2012. Frá 15. nóvember það ár til 19. júní 2013 var hins vegar reikningur stefnda í bandaríkjadölum í bankanum skuldfærður fyrir greiðslum af bréfinu. Þá tók áfrýjandi ákvörðun á árinu 2011 um að endurgreiða hluta vaxta til skilvísra lántakenda og var sú greiðsla til stefnda innt af hendi 4. október 2011 og 28. febrúar 2012 í íslenskum krónum með greiðslum inn á bréfið samtals að fjárhæð 184.724 krónur.

II

Stefndi reisir málatilbúnað sinn á því að skuldabréfið sem hann gaf út 28. mars 2007 til Landsbanka Íslands hf. hafi verið í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla. Því hafi verið um að ræða tengingu höfuðstóls bréfsins við gengi tiltekinna erlendra gjaldmiðla, en það hafi farið í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 13. gr. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Áfrýjandi telur aftur á móti að stefndi hafi tekið á sig skuldbindinguna í erlendum gjaldmiðlum en það stríði ekki gegn þeim lagaákvæðum.

Í dómum sínum um hvort lán sé í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið gengi erlendrar myntar hefur Hæstiréttur fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta þeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengist undir. Þegar sú textaskýring tekur ekki af skarið um hvers efnis skuldbindingin er að þessu leyti, eins og á við um skuldabréfið sem hér reynir á, hefur verið litið til atriða sem lúta að því hvernig hún hefur verið efnd og framkvæmd að öðru leyti.

Í máli þessu var greitt fyrir skuldabréfið með því að leggja fjárhæðina inn á reikning stefnda í íslenskum krónum hjá Landsbanka Íslands hf. Þannig skipti fé í íslenskum krónum í reynd um hendur þegar bankinn efndi aðalskyldu sína í lögskiptum aðila. Í því tilliti fær engu breytt þótt bankinn hafi einhliða gefið út kaupnótu vegna gjaldeyrisviðskipta eða fært fjárhæð, sem svaraði til skuldabréfsins, inn á gjaldeyrisreikninga í eigin nafni í aðdraganda þess að andvirði skuldabréfsins var lagt inn á fyrrgreindan reikning stefnda í bankanum. Þá er þess að gæta að upphaflega var gert ráð fyrir því af hálfu bankans að sami reikningur stefnda yrði skuldfærður fyrir greiðslum af bréfinu. Hefur áfrýjandi ekki andmælt því að stefnda hafi verið heimilt að greiða af bréfinu í íslenskum krónum og gildir þá einu þótt hann sjálfur hafi kosið að láta skuldfæra gjaldeyrisreikninga sína í öðrum myntum en þeim sem tilgreindar voru í skuldabréfinu. Samkvæmt þessu verður fallist á það með héraðsdómi að skuldbinding stefnda hafi verið í íslenskum krónum bundin gengi erlendra gjaldmiðla. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., greiði stefnda, J-kk-þgf Ó-kk-þgf S-kk-þgf, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.