461/2015

Í málinu krafðist H ehf. endurgreiðslu veiðigjalda sem hann greiddi fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Taldi hann að veiðigjöld af þessu tagi væru skattar og að skattlagningin uppfyllti ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Talið var að veiðar H ehf. á umræddum tegundum hefðu verið háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. þeirra að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi. Ekki var fallist á með H ehf. að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hefði falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var talið að sú málsástæða H ehf. að umrædd gjaldtaka stæðist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar væri engum haldbærum rökum studd og var henni því hafnað. Við mat á því hvort skattlagningin hefði farið í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar var litið til þess að aðstaða H ehf., sem gerði út aflamarksbát, og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hefði á umræddum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga. Hefðu álögð veiðigjöld á H ehf. vegna þessara tegunda því ekki brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að aðstaða þeirra væri sú sama þegar um væri að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða hafði ekki verið gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gætu í báðum tilvikum verið þau sömu. Talið var að í þessu hefði falist ómálefnaleg mismunun sem hefði verið í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því gert að greiða H ehf. nánar tilgreinda fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. júlí 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér aðallega 877.769 krónur, en til vara 871.718 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2013 til 24. sama mánaðar en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilfellum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður falli niður.

I

Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerir áfrýjandi út aflamarksbátinn Halldór NS 302 og voru á hann lögð veiðigjöld fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Áfrýjandi hefur greitt álögð veiðigjöld að þessu leyti og krefst endurgreiðslu þeirra á þeim forsendum að veiðigjöld af þessu tagi séu skattur og skattlagningin uppfylli ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að veiðar áfrýjanda á framangreindum tegundum voru háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. laganna að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi.

II

Ágreiningslaust er að álögð veiðigjöld af þeim toga sem fjallað er um í máli þessu teljist skattur í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Eins og að framan greinir telur áfrýjandi að álagning veiðigjaldanna uppfylli ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Sú málsástæða hans að umdeild gjaldtaka standist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar er engum haldbærum rökum studd og verður henni hafnað.

Á þeim tíma sem hin umdeildu veiðigjöld voru lögð á áfrýjanda sagði í 3. gr. laga nr. 74/2012 að í lögunum hefðu hugtökin aflahlutdeild, aflamark, fiskveiðiár, veiðiheimild, þorskígildi og þorskígildisstuðull þá merkingu sem í þau væri lögð í lögum um stjórn fiskveiða. Þá var í fyrri málslið 1. mgr. 7. gr. laganna kveðið á um að gjaldstofn almenns og sérstaks veiðigjalds væri afli hvers gjaldskylds aðila í þorskígildum samkvæmt úthlutuðu aflamarki, öðrum aflaheimildum eða lönduðum afla. Í 2. mgr. sagði að þegar um væri að ræða tegundir sem úthlutað væri til einstakra skipa skyldu gjöldin miðast við úthlutað aflamark í kílóum talið og í fyrri málslið 3. mgr. að færi stjórn veiða fram með öðrum hætti en greindi í 2. mgr. skyldu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund samkvæmt aflaupplýsingakerfi Fiskistofu á tólf mánaða tímabili sem lyki einum mánuði fyrir upphaf fiskveiðiárs eða veiðitímabils.

Samkvæmt fyrsta málslið 19. gr. laga nr. 116/2006 skal reikna þorskígildi fyrir 15. júlí hvert ár fyrir hverja fisktegund sem sætir ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr. laganna. Samkvæmt þeirri grein skulu þeir sem fá úthlutað aflaheimildum eða landa afla, fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks, greiða veiðigjöld svo sem í lögum um veiðigjöld greinir. Í þessu felst að reikna skal þorskígildi fyrir hverja þá tegund sem sætir veiðistjórn, hvort sem sú stjórn fer fram með úthlutun aflamarks eða með öðrum hætti. Fær annar málsliður 19. gr. laga nr. 116/2006 engu breytt þar um. Verður þágildandi fyrri málsliður 1. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 skýrður svo að með þorskígildum, sem þar var vísað til, væri átt við þorskígildi fyrir allar þær tegundir sem hið almenna og sérstaka veiðigjald náði til. Að öðrum kosti hefði ekki verið unnt að leggja gjaldið á afla vegna veiða, sem ekki voru bundnar takmörkunum, eins og þar var mælt fyrir um, sbr. 2. mgr. og fyrri málslið 3. mgr. sömu lagagreinar. Í samræmi við þetta var með tilvísun 3. gr. laganna til hugtaksins þorskígildi í lögum nr. 116/2006 einungis átt við þá aðferð sem viðhöfð skyldi við útreikning þess. Að því virtu sem að framan er rakið verður ekki fallist á með áfrýjanda að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hafi falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.

III

Áfrýjandi byggir einnig á því að álagning veiðigjaldanna hafi falið í sér óheimila mismunun, sbr. 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem veiðigjöld hafi ekki verið lögð á afla krókaaflamarksbáta í sömu fisktegundum. Slíkir bátar hafi verið í sambærilegri stöðu og bátur áfrýjanda og hafi löggjafinn ekki lagt málefnalegt mat til grundvallar því að ekki hafi þurft að greiða veiðigjöld af afla þeirra báta sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en sér hafi verið gert að greiða gjaldið af sams konar afla. Á þeim tíma sem veiðigjöldin voru lögð á áfrýjanda var kveðið á um í fyrri málslið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 að færi stjórn veiða fram með öðrum hætti en í 2. mgr. greindi skyldu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund. Þá sagði í síðari málslið 3. mgr. að gjöld vegna strandveiða skyldu miðast við landaðan afla í strandveiðum og miða skyldi við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum sem þeir væru ekki bundnir aflatakmörkunum í en sættu ákvörðun um heildarafla.

Ágreiningslaust er með aðilum að tegundirnar tindaskata, hlýri, rauðmagi og grásleppa voru á umræddu fiskveiðiári ekki háðar ákvörðun um heildarafla. Samkvæmt orðalagi síðari málsliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 átti aðeins að leggja veiðigjöld á landaðan afla krókaaflamarksbáta í tegundum sem sættu ákvörðun um heildarafla og voru þeir því samkvæmt orðalagi ákvæðisins undanþegnir veiðigjöldum á þessar tegundir, öfugt við afla hjá áfrýjanda. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á að aðstaða áfrýjanda og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hafi á þessum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga og því ekki um það að ræða að álögð veiðigjöld á áfrýjanda vegna þessara tegunda hafi brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Veiðum á grásleppu er stýrt með reglugerð settri á grundvelli 7. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Fiskveiðiárið 2012/2013 gilti um veiðarnar reglugerð nr. 106/2013 um hrognkelsaveiðar en samkvæmt 1. gr. hennar voru allar veiðar á grásleppu í fiskveiðilandhelgi Íslands óheimilar nema að fengnu sérstöku leyfi Fiskistofu. Ekki liggur því annað fyrir en að staða þeirra sem gerðu út báta í aflamarkskerfi eins og áfrýjandi hafi verið sú sama og þeirra sem stunduðu útgerð í krókaaflamarkskerfi þegar um var að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða var ekki gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gátu í báðum tilvikum verið þau sömu. Af þeim sökum er ekki sýnt fram á neitt sem réttlætir þá mismunun sem fólst í 7. gr. laga nr. 74/2012 að áfrýjanda hafi verið gert að greiða veiðigjöld vegna þeirra veiða en þeim sem stunduðu veiðar í krókaaflamarkskerfi ekki. Fólst í þessu ómálefnaleg mismunun sem var í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar og verður varakrafa áfrýjanda sökum þess tekin til greina.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Halldóri fiskvinnslu ehf., 871.718 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. til 24. október 2013 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.