197/2009

M og K deildu um forsjá dóttur sinnar. Dómkvaddur matsmaður hafði komist að þeirri niðurstöðu að aðilar væru bæði hæf til að fara með forsjá barns þeirra og hafði því mati ekki verið haggað með yfirmatsgerð. Héraðsdómur, skipaður tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, komst einnig að sömu niðurstöðu, en taldi það þjóna hagsmunum barnsins best að móðirin hefði forsjána. Í skýrslu matsmannsins kom ennfremur fram að það væri álit hans að K hefði komið í veg fyrir eðlileg tengsl barnsins við föðurfólk sitt og sú afstaða hefði vakið upp spurningar um hæfi hennar til að gæta hagsmuna stúlkunnar að þessu leyti. Talið var að þrátt fyrir að fram hefði komið í málinu að umgengni barnsins við föður og föðurfólk sitt hefði verið lítil sem engin frá því héraðsdómur gekk og K hefði verið ósamvinnuþýð varðandi umgengnina yrði að líta til þess að ekki væri enn fullreynt hvort K réði bót þar á. Því væri ekki að svo komnu nægileg ástæða til að raska þeirri skipan sem hefði verið á forsjá barnsins í rúm átta og hálft ár með því að fela hana M. Var niðurstaða héraðsdóms um að K færi með forsjá barnsins staðfest. Þá þótti rétt að ákveða barninu rýmri umgengni við M en gert hafði verið í héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. apríl 2009. Hann krefst þess að sér verði dæmd forsjá dóttur aðila, A, og stefndu gert að greiða frá uppsögu dóms í málinu einfalt meðlag með henni til fullnaðs 18 ára aldurs. Hver sem úrslit málsins verða krefst áfrýjandi þess að ákveðið verði hvernig umgengni við barnið verði háttað. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var það niðurstaða dómkvadds matsmanns að aðilar væru bæði hæf til að fara með forsjá barns þeirra og hefur því mati ekki verið haggað með yfirmatsgerð. Héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, sálfræðingi og félagsráðgjafa, komst að sömu niðurstöðu, en taldi það þjóna barninu best að móðirin hefði forsjána með vísan til 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Var jafnframt til þess litið að með því að raska ekki forsjánni væri best tryggður stöðugleiki í umönnun barnsins. Í skýrslu matsmanns fyrir héraðsdómi kom fram að það væri álit hans að stefnda hafi komið í veg fyrir eðlileg tengsl barnsins við föðurfólk sitt og vekti sú afstaða hennar upp spurningar um hæfi hennar til að gæta hagsmuna stúlkunnar að þessu leyti. Aðspurður um það hvort það myndi þjóna hagsmunum barnsins best að móðirin hefði áfram forsjána sagði matsmaðurinn: „Ef það yrðu tryggð eðlileg samskipti við föðurfjölskylduna þá kannski væri það svona best fyrir hana.“ Fram er komið í málinu að umgengni barnsins við föður og föðurfólk sitt hefur verið lítil sem engin frá því að héraðsdómur gekk, meðal annars vegna þess að móðir hefur flutt tímabundið af landi brott, en einnig sýna gögn málsins að hún hefur verið ósamvinnuþýð varðandi umgengnina. Þrátt fyrir það verður að líta til þess að ekki er enn fullreynt hvort stefnda ráði bót þar á og er því ekki að svo komnu alveg nægileg ástæða til að raska þeirri skipan sem verið hefur á forsjá barnsins í rúm átta og hálft ár með því að fela hana áfrýjanda. Með vísan til framangreinds og forsendna héraðsdóms að öðru leyti verður niðurstaða hans um að stefnda fari með forsjá barnsins staðfest.

Báðir aðilar krefjast þess að kveðið verði á um umgengnisrétt, sbr. 4. mgr. 34. gr. barnalaga. Rétt er að ákveða barninu rúma umgengni við föður sinn og haga henni meðan barnið er búsett erlendis á þann veg að það dvelji hér á landi hjá honum önnur hver jól í tvær vikur frá og með 20. desember, í fyrsta sinn næstkomandi jól, í níu daga aðra hvora páska frá og með pálmasunnudegi, í fyrsta sinn árið 2010, og fjórar vikur að sumarlagi, en þar að auki á tveggja mánaða fresti í fimm daga í senn, frá og með síðasta miðvikudegi mánaðarins, í fyrsta sinn í nóvember 2009. Aðilar una niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um umgengnina þegar svo stendur á að barnið er búsett hér á landi að öðru leyti en því að áfrýjandi krefst þess að það dvelji hjá sér aðra hvora helgi frá föstudegi síðdegis til mánudagsmorguns. Er sú krafa hans tekin til greina. Ekki er ágreiningur um að það foreldranna sem ekki fær forsjá barnsins skuli greiða hinu einfalt meðlag með því.

Ákvæði héraðsdóms um máls- og gjafsóknarkostnað verða staðfest, en rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um að stefnda, K, fari með forsjá A, dóttur hennar og áfrýjanda, M, svo og um greiðslu meðlags, málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Umgengni áfrýjanda við barnið skal þannig háttað á meðan stefnda og barnið búa erlendis: Barnið dvelji hér á landi hjá áfrýjanda önnur hver jól í tvær vikur frá og með 20. desember, í fyrsta sinn jólin 2009, aðra hvora páska í níu daga frá og með pálmasunnudegi, í fyrsta sinn árið 2010, fjórar vikur að sumarlagi og þar að auki á tveggja mánaða fresti í fimm daga í senn frá og með síðasta miðvikudegi mánaðarins, í fyrsta sinn í nóvember 2009. Staðfest er ákvæði héraðsdóms um umgengni á meðan barnið er búsett á Íslandi, þó þannig að það dvelji hjá áfrýjanda aðra hvora helgi frá föstudegi síðdegis til mánudagsmorguns.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.