324/2015

L hf. krafðist þess að viðurkennt yrði að níu fjármögnunarleigusamningar sem félagið hafði gert við LG hf. væru um lán í íslenskum krónum bundin gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ítrekuðum dómafordæmdum réttarins í málum um hliðstæða samninga LG hf. hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að um væri að ræða samninga um fjármögnunarleigu eins og heiti og ákvæði þeirra bæru glögglega með sér. Var ekki talið að L hf. hefði sannað gegn andmælum LG hf. að samið hefði verið um að L hf. yrði í lok leigutíma eigandi þeirra verðmæta sem samningarnir tóku til eða ætti rétt á að leysa þau til sín gegn greiðslu. Gætu engu breytt slík áform aðila í aðdraganda þess að samningarnir voru gerðir enda hefði þá legið beint við að þeir tækju mið af því. Þá gæti heldur engu breytt þótt eitthvað af verðmætunum yrði ekki skilað að loknum leigutíma en áhætta af því hvíldi á LG hf. Þar sem samningarnir hefðu verið um fjármögnunarleigu var ekki talið að ákvæði laga nr. 38/2001 girtu fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að leigugjaldið tæki mið af gengi erlendra gjaldmiðla. Var LG hf. því sýknuð af kröfum L hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. maí 2015. Hann krefst þess að viðurkennt verði að fjármögnunarleigusamningar aðila nr. 139465-468 frá 22. febrúar 2007, nr. 139911-914 frá 27. mars sama ár, nr. 140949-952 frá 29. maí sama ár, nr. 142269-272 frá 5. júlí sama ár, nr. 142678-681 frá 1. ágúst sama ár, nr. 144156-159 frá 7. nóvember sama ár, nr. 147109-112 frá 14. apríl 2008, nr. 148586-589 frá 9. júlí sama ár og nr. 149674-675 frá 13. nóvember sama ár séu um lán í íslenskum krónum bundin við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Efni þeirra níu fjármögnunarleigusamninga sem mál þetta tekur til og aðdragandi þeirra lögskipta eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir skiptast samningarnir í fyrri hluta, sem hafði að geyma sérstaka skilmála um andlag hvers samnings, leigugrunn, grunnleigutíma og tilhögun leigugreiðslna, og síðari hluta með almennum skilmálum. Hæstiréttur hefur í fjölda dóma fjallað um samninga sem eru sama efnis í meginatriðum, sbr. til að mynda dóma réttarins 24. maí 2012 í máli nr. 652/2011, 13. mars 2014 í máli nr. 638/2013 og 3. apríl 2014 í máli nr. 717/2013.

Áfrýjandi telur öðru gegna í þessu máli en þeim sem fyrri dómar Hæstaréttar taka til sökum þess að aðilar hafi samið sérstaklega um að áfrýjandi myndi eignast hið leigða í lok lánstíma gegn tiltekinni greiðslu eða í öllu falli ætti hann rétt til þess. Því hafi aðilar ekki samið um fjármögnunarleigu, en samkvæmt slíkum samningum verði leigutaki ekki eigandi hlutar án þess að til frekari samninga komi. Til stuðnings þessu vísar áfrýjandi til tölvupósts 27. október 2006 frá þáverandi fyrirsvarsmanni stefnda til áfrýjanda þar sem fram komi að áfrýjandi eignist hið leigða í lok samningstíma gegn greiðslu 2% af upphaflegu stofnverði, en þetta hafi fyrirsvarsmaðurinn staðfest í vætti sínu fyrir héraðsdómi. Það sama hafi einnig komið fram í samningi aðila 15. nóvember 2006 um ádráttarlán. Í ljósi þessa telur áfrýjandi að eðli réttarsambandsins hafi ekki verið breytt með samningunum um fjármögnunarleigu þannig að ekki væri lengur um lán að ræða. Af því leiði að gengistrygging samninganna hafi farið í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Jafnframt telur áfrýjandi að andlag samninganna fái ekki samrýmst því að um leigumuni hafi verið að ræða.

Í umræddum samningum var svofellt ákvæði í 12. grein: ,,Leigutími er tilgreindur í 4. og 6. gr. Leigutaki getur ekki sagt leigusamningi þessum upp á grunnleigutíma. Að loknum grunnleigutíma framlengist hann ótímabundið skv. 6. gr. Leigutaki getur sagt hinum framlengda leigusamningi upp skriflega með 1 mánaðar fyrirvara, enda skili hann þá tafarlaust hinu leigða.“ Í 34. grein samninganna var síðan kveðið á um það að breytingar á þeim mætti einungis gera með skriflegum viðauka, undirrituðum af samningsaðilum. Óumdeilt er að samningunum var ekki breytt með því móti.

Samkvæmt ítrekuðum dómafordæmum Hæstaréttar, sem áður er vikið að í málum um hliðstæða samninga stefnda, hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að um sé að ræða samninga um fjármögnunarleigu, eins og heiti þeirra og fyrrgreind ákvæði í 12. grein bera glögglega með sér. Hefur áfrýjandi ekki sannað gegn andmælum stefnda að samið hafi verið um að áfrýjandi yrði í lok leigutíma eigandi þeirra verðmæta sem samningarnir tóku til eða ætti rétt á að leysa þau til sín gegn tiltekinni greiðslu. Í því tilliti geta engu breytt áform aðila í þeim efnum í aðdraganda þess að samningarnir voru gerðir enda lá þá beint við að samningarnir tækju mið af því. Þá getur heldur engu breytt um þetta þótt eitthvað af þeim verðmætum sem samningarnir tóku til verði ekki skilað að loknum leigutíma en áhætta af því hvílir á stefnda. Þar sem samningar aðila voru um fjármögnunarleigu girða ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 ekki fyrir að aðilum hafi verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Lýsi hf., greiði stefnda, Lýsingu hf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.