355/2003

B lést í umferðarslysi en hafði áður tekið líftryggingu hjá F og tilnefnt K sem rétthafa. A, sem var einkaerfingi B, krafðist bóta úr tryggingunni og viðurkenningar á því að K ætti ekki tilkall til hennar. Talið var að A hefði ekki sýnt fram á að skilyrðum 103. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga hefði ekki verið fullnægt við tilnefningu B á K, sem rétthafa tryggingarinnar. Taldist K því réttilega tilnefnd samkvæmt 1. mgr. 102 gr. sömu laga og vátryggingartaki hafa afsalað sér rétti til að afturkalla ákvörðunina eftir 2. mgr. 102. gr.  Af því leiddi að ekki reyndi á aðrar málsástæður A né varakröfu hans og voru kröfur hans því ekki teknar til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar með stefnu 9. september 2003 og krefst þess að gagnáfrýjandi Friends Provident Life and Pensions Limited greiði sér 78.815 bresk pund, en til vara 52.543 bresk pund, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 5. maí 2002 til greiðsludags og að viðurkennt verði að stefnda K-kvk-nf J-kvk-nf eigi ekki tilkall til greiðslu úr líftryggingu B-kk-ef O-kk-ef V-kk-ef hjá gagnáfrýjanda samkvæmt skírteinisnúmeri 11690396. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 10. desember 2003 og krefst staðfestingar hans að öðru leyti en því að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði. Hann krefst og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar.

Svo sem í héraðsdómi greinir er ágreiningslaust að B-kk-nf O-kk-nf V-kk-nf sótti 28. mars 2000 um að kaupa líftryggingu hjá gagnáfrýjanda, sem er félag í Englandi, hjá hérlendum löggiltum vátryggingarmiðlara, og tilnefndi sama dag stefndu K-kvk-þf J-kvk-þf sem rétthafa líftryggingarfjárhæðar, og var tilnefningin óafturkallanleg. Líftryggingin tók gildi með útgáfu vátryggingarskírteinis gagnáfrýjanda nr. 11690396 hinn 25. apríl 2000, en í skírteininu er stefndu ekki getið sem rétthafa. B-kk-nf O-kk-nf lést af völdum bifreiðaslyss 8. nóvember 2001. Áfrýjandi er sonur hins látna og eini erfingi hans og krefst í máli þessu bóta úr líftryggingunni.

Aðaláfrýjandi styður kröfu sína fyrst og fremst þeim rökum, að skjal það, sem B-kk-nf O-kk-nf heitinn hafi undirritað, þar sem stefnda K-kvk-nf er tilnefnd sem rétthafi vátryggingarinnar og B-kk-nf O-kk-nf afsalar sér rétti til að afturkalla tilnefninguna, vísi ekki í vátryggingarskírteinið, enda sé stefnda ekki tilgreind þar sem rétthafi. Tilnefning þessi hafi ekki verið send vátryggingarfélaginu í Englandi. Skjalið uppfylli því ekki formskilyrði 103. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Skilyrðin séu ófrávíkjanleg og eftir skýru orðalagi ákvæðisins valdi vanræksla á að gæta formskilyrðanna því að ákvörðunin verði ógild. Héraðsdómur hafi fallist á þetta í forsendum sínum, en engu að síður talið að vilji vátryggingartaka ætti að ganga framar. Þetta sé ekki rétt niðurstaða að norrænum rétti, sem viðurkenni einungis að frá formreglunum megi víkja í neyðartilvikum.

Fram er komið að B-kk-nf O-kk-nf samdi við löggiltan tryggingarmiðlara 28. mars 2000 um líftrygginguna og tilnefndi á sérstöku blaði, sem miðlarinn lét honum í té, stefndu K-kvk-þf sem rétthafa í sinn stað og afsalaði sér um leið rétti sínum til að afturkalla þessa tilnefningu. Þetta var í samræmi við ákvæði 102. gr. laga nr. 20/1954. Í 103. gr. laganna segir að ákvörðun sem þessi sé því aðeins gild, að félaginu sé skýrt frá því skriflega, eða að öðrum skilyrðum uppfylltum sem hér reynir ekki á. Ekki er annað leitt í ljós en B-kk-nf O-kk-nf hafi við þessa samningsgerð afhent tryggingarmiðlaranum þetta skjal með öðrum skjölum, enda tók líftryggingin gildi 25. næsta mánaðar með útgáfu vátryggingarskírteinis. Tryggingarmiðlarinn kom fram fyrir hönd félagsins gagnvart B-kk-þgf O-kk-þgf og er sýnt að hinn síðarnefndi hafi falið hinum fyrrnefnda að ganga frá vátryggingunni. Verður að telja að við þessar aðstæður hafi það ekki verið í höndum B-kk-ef O-kk-ef að tilkynna félaginu skriflega um tilnefninguna um stefndu sem rétthafa, enda hefur félagið ekki haldið því fram að tilnefning stefndu sem rétthafa hafi verið ógild gagnvart því.

Vegna þessa er ekki sýnt fram á af hálfu aðaláfrýjanda að skilyrði 103. gr. laga nr. 20/1954 hafi ekki verið uppfyllt. Telst stefnda K-kvk-nf því hafa svo að gilt sé verið tilnefnd rétthafi samkvæmt 1. mgr. 102. gr. laganna og vátryggingartaki afsalað sér rétti sínum til að afturkalla ákvörðunina eftir 2. mgr. 102. gr. sömu laga. Af því leiðir að hvorki reynir á aðrar málsástæður aðaláfrýjanda né varakröfu hans, sbr. lokamálslið 2. mgr. 104. gr. laganna. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu gagnáfrýjanda og stefndu af kröfum aðaláfrýjanda.

Gagnáfrýjandi hefur krafist málskostnaðar í héraði á þeim forsendum að ekki hafi verið þörf á að stefna honum í málið og gera hann að aðila deilunnar um rétt á fjárhæðinni, sbr. 3. mgr. 104. gr. laganna. Eftir atvikum, sem reifuð hafa verið hér að framan, verður fallist á ákvæði héraðsdóms um málskostnað. Verður dómurinn því staðfestur.

Rétt er að hver aðila beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda, A-kk-ef B-kk-ef, og stefndu, K-kvk-ef J-kvk-ef, þar með talin þóknun lögmanna þeirra, 300.000 krónur til hvors um sig, greiðist úr ríkissjóði.