244/2009

V krafðist skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna ólögmæts samráðs K, O og S um verð, sem félögin buðu fyrir eldsneyti í útboði hans á árinu 1997. Bar hann því við að markmið þeirra hefði verið að halda viðskiptum við V um eldsneytiskaup óbreyttum með því að gera samkomulag um að bjóða honum einungis verð samkvæmt verðlista. Smávægilegt frávik í tilboði S hefði engu skipt. K, O og S mótmæltu því að skilyrði fyrir skaðabótaskyldu væru fyrir hendi. Talið var að bréf framkvæmdastjóra markaðssviðs stórviðskipta hjá S 10. mars 1998 til K og O veitti eindregna vísbendingu um að félögin þrjú hefðu haft með sér samráð við gerð tilboða til V við útboð hans og samið um skiptingu framlegðar. Þá styddi minnisblað framkvæmdastjóra markaðssviðs stórnotenda hjá O ennfremur sömu niðurstöðu. Tilgreind gögn, sem fram komu við rannsókn samkeppnisstofnunar, á ætluðum brotum olíufélaganna á þágildandi samkeppnislögum, renndu einnig stoðum undir þá niðurstöðu. Ekkert þótti fram komið af hálfu K, O og S sem mælti gegn því að tilgangur alls þessa hefði verið að halda viðskiptum hvers þeirra við V óbreyttum gegn verði, sem ekki hefði staðist ef reglur samkeppnislaga hefðu verið virtar. Á móti skyldu S og O greiða hinum tveimur hluta af þeim ágóða, sem vænst var að þessi háttsemi leiddi af sér á kostnað V. Nægar líkur hefðu þannig verið leiddar að því að K, O og S hefðu valdið V tjóni svo að skaðabótaskyldu þeirra varðaði. Skipti þá ekki máli hvort samningur þeirra um skiptingu fyrrnefnds ágóða hefði verið efndur. Var fallist á aðalkröfu V, en þar sem hluti kröfunnar var talinn fyrndur var hún lækkuð sem því nam.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar hver fyrir sitt leyti 15. maí, 30. júní og 1. júlí 2009.

Aðaláfrýjandinn Ker hf. krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, til vara að hún verði lækkuð, en að því frágengnu beri hún fyrst dráttarvexti frá þeim degi, sem málið var höfðað. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjandinn Olíuverzlun Íslands hf. krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Aðaláfrýjandinn Skeljungur hf. krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 12. ágúst 2009 og krefst aðallega að aðaláfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða sér 16.600.670 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. febrúar 2004 til 20. nóvember 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að aðaláfrýjendum verði óskipt gert að greiða sér „skaðabætur að álitum réttarins sem nemur hærri fjárhæð en dæmd var í héraði, kr. 10.000.000“ með vöxtum eins og í aðalkröfu, en ella krefst hann staðfestingar héraðsdóms. Að þessu frágengnu krefst gagnáfrýjandi að aðaláfrýjendur verði dæmdir til að greiða honum „skaðabætur að álitum réttarins allt að fjárhæð kr. 10.000.000“ með vöxtum eins og í aðalkröfu, en verði ekki á það fallist krefst hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu allra aðaláfrýjenda gagnvart sér. Í öllum tilvikum krefst gagnáfrýjandi þess að aðaláfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Gagnáfrýjandi leitaði í apríl 1997 tilboða fyrir sig og stofnanir sínar vegna kaupa á olíuvörum. Í útboðslýsingu hans, sem barst aðaláfrýjendum 14. sama mánaðar, var greint frá áætlaðri þörf gagnáfrýjanda og einstakra stofnana hans fyrir slíkar vörur á ári og tekið fram um tegund í hverju tilviki, en aðallega var um að ræða brennsluolíu og bensín. Jafnframt var farið fram á afslátt af öðrum olíuvörum. Þá kom fram hvaða búnað bjóðandi þyrfti að hafa við tilgreindar starfstöðvar gagnáfrýjanda, sem einkum voru birgðatankar, og hver ætti þann búnað sem fyrir væri. Sá búnaður mun ýmist hafa verið eign Olíufélagsins hf., sem nú er aðaláfrýjandinn Ker hf., eða Olíuverzlunar Íslands hf. Í útboðslýsingu gagnáfrýjanda var tekið fram að tilboð þyrftu að berast eigi síðar en 23. apríl 1997. Samningur á grundvelli útboðsins ætti að gilda til fimm ára og verð taka almennum breytingum sem yrðu á vörunum á tímabilinu.

Aðaláfrýjendur sendu gagnáfrýjanda skrifleg svör, sem öll eru dagsett 23. apríl 1997. Í bréfi Olíufélagsins hf. var boðið verð á olíuvörum samkvæmt gildandi verðlistum félagsins á hverjum tíma og tekið fram að það sæi sér ekki fært að bjóða afslátt af því verði. Svör hinna aðaláfrýjendanna voru sama efnis með því fráviki að Skeljungur hf. bauð að veita hafnarsjóði gagnáfrýjanda 8% afslátt af smurefnum fyrir nánar tilgreinda báta og 20 aura afslátt af hverjum lítra eldsneytis fyrir þá. Í niðurlagi bréfs þessa aðaláfrýjanda kom fram sú skýring að viðskiptum samkvæmt útboðinu fylgdi mikill stofnkostnaður fyrir nýjan seljanda, en staða þess, sem fram að því var skipt við, væri sterk þar sem hann ætti þegar mest allan búnað hjá kaupanda, sem í flestum tilvikum væri að fullu afskrifaður. Með þessu mun hafa verið átt við Olíufélagið hf., en gagnáfrýjandi keypti þá mun meira af olíuvörum hjá því félagi en hinum aðaláfrýjendunum tveimur. Framangreind viðbrögð aðaláfrýjenda við útboði gagnáfrýjanda leiddu ekki til samninga og verður ekki ráðið að sá síðastnefndi hafi svarað bréfunum skriflega. Kaup hans á olíuvörum af aðaláfrýjendum sýnast hafa haldið áfram eftir þetta í líku horfi og áður hafði verið að öðru leyti en því að frá fyrri hluta árs 1998 var kaupum á brennsluolíu fyrir sorpbrennslu gagnáfrýjanda beint að Olíufélaginu hf. í stað Olíuverzlunar Íslands hf. af ástæðum, sem varða ekki atvik þessa máls.

II

Samkvæmt gögnum málsins hóf samkeppnisstofnun á árinu 2001 rannsókn á því hvort aðaláfrýjendur hafi haft ólögmætt samráð í viðskiptum og brotið með því gegn ákvæðum 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993. Liður í rannsókninni var húsleit, sem gerð var hjá þeim 18. desember 2001. Samkeppnisráð lauk því máli með ákvörðun 28. október 2004 og áfrýjunarnefnd samkeppnismála, sem ákvörðuninni var skotið til, með úrskurði 29. janúar 2005. Meðal þess, sem kom samkvæmt gögnum málsins til rannsóknar hjá samkeppnisstofnun og síðan úrlausnar í ákvörðuninni og úrskurðinum, voru atriði varðandi útboð gagnáfrýjanda 1997 og viðbrögð aðaláfrýjenda við því.

Í ákvörðun samkeppnisráðs sagði að gögn málsins bæru með sér að aðaláfrýjendur hafi haft með sér samvinnu vegna þessa útboðs. Framkvæmdastjóri markaðssviðs Olíufélagsins hf. hafi greint samkeppnisstofnun frá því að hann hafi rætt útboðið við fulltrúa annarra aðaláfrýjenda og framkvæmdastjóri markaðssviðs stórnotenda hjá Olíuverzlun Íslands hf. sagt þá hafa rætt saman um útboðið. Yfirlýsingar þeirra séu í samræmi við gögn málsins frá 1997, en í fundargerð framkvæmdastjórnar Olíufélagsins hf. 22. apríl sama ár, eða degi áður en frestur til að gera gagnáfrýjanda tilboð rann út, sé bókað að fyrrnefndur framkvæmdastjóri markaðssviðs hafi sagt „frá útboði Vestmannaeyjabæjar og að olíufélögin ættu erfitt með að gefa afslátt frá listaverðum vegna þess fordæmis sem því fylgdi.“ Í tölvubréfi fyrrnefnds framkvæmdastjóra hjá Olíuverzlun Íslands hf. til forstjóra félagsins sé útboðinu lýst svo: „Í apríl 1997 sóttist Vestmannaeyjabær eftir tilboðum í allan sinn rekstur. Tilboð komu á listaverði frá öllum aðilum þannig að ljóst var að hver héldi sínu.“ Þá hafi fundist hjá þessum tveimur aðaláfrýjendum afrit af tilboðum annarra aðaláfrýjenda, sem virðist hafa borist þeim áður en gagnáfrýjandi opnaði tilboðin. Samkomulagi aðaláfrýjenda um að bjóða gagnáfrýjanda verðlistaverð hafi í meginatriðum verið hrundið í framkvæmd. Þá greinir í niðurstöðu samkeppnisráðs frá minnisblaði fyrrnefnds framkvæmdastjóra hjá Olíuverzlun Íslands hf. 2. maí 1997, þar sem tiltekin séu ýmis „samkomulög“ milli aðaláfrýjenda, en þar segi: „Vestmannaeyjabær fór í útboð en engin niðurstaða er komin í það mál sem komið er. Verður sennilega óbreytt þar sem Esso er með ca. 8 milljónir, Olís 2 milljónir og Shell er óþekkt stærð (lóðsinn í Eyjum).“ Viðskiptin við gagnáfrýjanda hafi sýnilega verið hluti af samkomulagi milli aðaláfrýjenda.

Í ákvörðun samkeppnisráðs sagði ennfremur að framkvæmdastjóri markaðssviðs stórviðskipta hjá Skeljungi hf. hafi sagst ekki muna eftir því að hafa átt fundi með starfsmönnum annarra aðaláfrýjenda vegna útboðs gagnáfrýjanda. Félagið hafi svarað útboðinu án nokkurs samkomulags við þá. Í ákvörðuninni sagði um þetta að skýringar Skeljungs hf. væru hvorki trúverðugar né í samræmi við gögn, sem fundist hafi hjá félaginu sjálfu. Var síðan rakið efni bréfs þessa starfsmanns Skeljungs hf. til annarra aðaláfrýjenda 10. mars 1998, en þar hafi verið vísað til „samkomulagsins“ og meðal annars gagnáfrýjandi nefndur í því samhengi. Í bréfinu bjóðist Skeljungur hf. til að greiða öðrum aðaláfrýjendum hluta af framlegð vegna viðskipta við hafnarsjóð gagnáfrýjanda og krefjist þess jafnframt að Olíufélagið hf. greiði hinum tveimur hlutdeild í framlegð vegna annarra viðskipta við gagnáfrýjanda. Uppgjörið skuli miðað við tímamarkið frá og með maí 1997. Nefndur starfsmaður Skeljungs hf. hafi fyrir samkeppnisstofnun skýrt bréfið með því að „sótt hafi verið að Skeljungi um uppgjör vegna annarra mála“ og að uppsetning bréfsins hafi verið „til þess að skapa félaginu samningsstöðu og búa til aðlaðandi pakka til að fallist yrði á uppgjörið.“ Teldi samkeppnisráð mjög ósennilegt að Skeljungur hf. hafi í formlegu bréfi til keppinauta sinna lýst slíku uppgjöri án þess að samkomulag félaganna hafi legið þar að baki. Þessar útskýringar væru ótrúverðugar og í mótsögn við skýr gögn málsins. Þá hafi komið fram í athugasemdum Olíufélagsins hf. að það gengist við því að hafa haft samráð við aðra aðaláfrýjendur vegna útboðsins og að þeir hafi samið um að skipta viðskiptum gagnáfrýjanda á milli sín. Að virtum öllum gögnum málsins var niðurstaða samkeppnisráðs sú að aðaláfrýjendur hafi haft með sér samráð um gerð tilboða í útboði gagnáfrýjanda og hafi sú samvinna verið liður í áðurgerðu heildarsamkomulagi þeirra vegna allra útboða. Í tengslum við útboð gagnáfrýjanda hafi þeir samið um að skipta viðskiptum við hann á milli sín. Orðrétt sagði um þetta í ákvörðuninni: „Olíufélögin náðu á árinu 1997 samkomulagi um að skipta á milli sín framlegð vegna viðskipta OHF og Skeljungs við Vestmannaeyjabæ. Samkomulagið var í gildi fram á árið 2001. Samkomulagið var ekki efnt af hálfu OHF og Skeljungs en umræður og önnur samskipti áttu sér stað til að knýja fram efndir á því.“

Í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála sagði að aðaláfrýjendur hafi haft með sér víðtækt ólögmætt samráð, sem staðið hafi yfir í mörg ár, og sameiginlegt markmið þeirra hafi verið að raska kerfisbundið samkeppni með ýmsum samráðsaðgerðum, sem hafi einkum verið í því fólgnar að eyða samkeppni og hækka vöruverð. Ekki var þó talið sannað að samráð hafi verið jafn víðtækt og lagt var til grundvallar í áliti samkeppnisráðs. Nauðsynlegt var talið að kanna hvert samráðstilvik sérstaklega. Í úrskurðinum voru síðan rakin þau gögn og atvik, sem að framan greinir í tengslum við álit samkeppnisráðs og staðfest sú niðurstaða að aðaláfrýjendur hafi náð samkomulagi um að skipta á milli sín framlegð vegna viðskipta Olíufélagsins hf. og Skeljungs hf. við gagnáfrýjanda og samkomulagið verið í gildi fram á árið 2001. Í þessu hafi falist brot á 10. gr. þágildandi samkeppnislaga.

III

Í málinu krefst gagnáfrýjandi skaðabóta vegna tjóns, sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna ólögmæts samráðs aðaláfrýjenda um verð, sem þeir buðu fyrir eldsneyti í útboði hans á árinu 1997. Sú háttsemi, sem hafi falið í sér brot á 10. gr. þágildandi samkeppnislaga, hafi verið ólögmæt og saknæm og þeir fellt á sig bótaskyldu með henni. Sök aðaláfrýjenda sé sönnuð og við rannsókn málsins fyrir samkeppnisstofnun hafi þeir viðurkennt brot á nefndu lagaákvæði í tengslum við útboð gagnáfrýjanda. Brotin hafi þeir framið með skýrum ásetningi í þeim tilgangi að hafa áhrif á tilboð til gagnáfrýjanda við útboðið. Markmið þeirra hafi verið að halda viðskiptum við gagnáfrýjanda um eldsneytiskaup óbreyttum með því að gera samkomulag um að bjóða honum einungis verð samkvæmt verðlista. Smávægilegt frávik í tilboði Skeljungs hf. hafi engu skipt. Hefði ekki komið til samráð aðaláfrýjenda við gerð tilboða til gagnáfrýjanda sé ljóst að hann hefði fengið betri tilboð en samkvæmt verðlista. Gegn því að njóta áfram óbreyttra viðskipta við hann hafi Olíufélagið hf. og Skeljungur hf. hvor um sig samþykkt að greiða hinum félögunum tveimur hluta af þeim ágóða, sem vænst var af þessari háttsemi. Nægar líkur séu leiddar að því að gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir tjóni af háttsemi aðaláfrýjenda. Ábyrgð þeirra á tjóninu sé óskipt, enda ekki unnt að greina hlutdeild hvers þeirra í samráðinu. Gagnáfrýjandi kveður sér hafa verið ókunnugt um samráðið allt þar til álit samkeppnisráðs lá fyrir síðla árs 2004.

Aðaláfrýjendur mótmæla því að skilyrði fyrir skaðabótaskyldu séu fyrir hendi, en málsástæður þeirra fyrir kröfu um sýknu eru að verulegu leyti hinar sömu. Aðaláfrýjandinn Ker hf. viðurkennir að hafa haft samskipti við aðra aðaláfrýjendur við tilboðsgerð vegna útboðs gagnáfrýjanda, en þau hafi að mestu verið óformleg. Í málum Reykjavíkurborgar og Strætó bs. gegn aðaláfrýjendum, sem leyst var úr með dómum Hæstaréttar 7. febrúar 2008 í málum nr. 142/2007 og 143/2007, hafi verið um að ræða augljóst samráð og skiptingu framlegðar vegna viðskipta með olíuvörur, sem sé ekki í þessu máli. Ekki sé sýnt fram á að gagnáfrýjanda hafi verið valdið tjóni og sé mótmælt að gerður hafi verið samningur um skiptingu framlegðar, enda engar slíkar greiðslur farið milli aðaláfrýjenda. Mistök hafi legið að baki því að aðaláfrýjandinn hafi viðurkennt við rannsókn samkeppnisstofnunar að samið hafi verið um skiptingu framlegðar. Áðurnefnt bréf Skeljungs hf. 10. mars 1998 og minnisblað starfsmanns Olíuverzlunar Íslands hf. 2. maí 1997 sanni það ekki. Aðaláfrýjandinn Olíuverzlun Íslands hf. neitar því að þeir hafi sammælst um að bjóða einungis samkvæmt verðlistum og mótmælir að gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir tjóni vegna athafna hans. Viðskiptalegar ástæður hafi ráðið efni tilboðsins. Aðaláfrýjandinn Skeljungur hf. ber sams konar málsástæður fyrir sig til sýknu, en varðandi síðastnefnda atriðið áréttar hann að gagnáfrýjandi hafi verið lítill viðskiptavinur og samkvæmt útboðslýsingu hans hafi bjóðandi þurft að útvega og setja upp dýran búnað hjá honum, en sá búnaður sem fyrir var hafi að mestu verið í eigu Olíufélagsins hf. Jafnvel þótt sannað teldist að aðaláfrýjendur hefðu rætt sín á milli fyrir útboð gagnáfrýjanda og með því brotið gegn samkeppnislögum séu ekki uppfyllt þau skilyrði skaðabótaskyldu að um saknæma og ólögmæta háttsemi hafi verið að ræða. Hann mótmælir ennfremur að samkomulag hafi verið milli aðaláfrýjenda um að skipta á milli sín framlegð í viðskipum við gagnáfrýjanda og hafi engar slíkar greiðslur farið milli þeirra.

IV

Fyrrnefnt bréf framkvæmdastjóra markaðssviðs stórviðskipta hjá Skeljungi hf. 10. mars 1998 til annarra aðaláfrýjenda veitir eindregna vísbendingu um að félögin þrjú hafi haft með sér samráð við gerð tilboða til gagnáfrýjanda við útboð hans og samið um skiptingu framlegðar. Í bréfinu var vísað til „samkomulagsins“ um að Skeljungur hf. greiði hvorum hinna aðaláfrýjendanna tiltekna fjárhæð vegna gagnáfrýjanda og Olíufélagið hf. aðra hærri fyrir tímabilið frá maí til desember 1997. Fyrirsögn bréfsins var: „Trúnaðarmál. Varðar: Óuppgerð þjónustugjöld.“ Við rannsókn málins fyrir samkeppnisstofnun kom fram hjá forstjóra Olíufélagsins hf. að orðið þjónustugjald hafi í samskiptum aðaláfrýjenda þýtt hlutdeild í sölu eða framlegð. Ekki er fram komið að móttakendur bréfsins hafi svarað og andmælt staðhæfingu um samkomulag eða efni þess. Minnisblað framkvæmdastjóra markaðssviðs stórnotenda hjá Olíuverzlun Íslands hf. styður ennfremur sömu niðurstöðu um samráð og samning um skiptingu framlegðar vegna tilboða til gagnáfrýjanda. Þessir framkvæmdastjórar hjá Skeljungi hf. og Olíuverzlun Íslands hf. gáfu skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins, en skýringar þeirra á efni umræddra gagna, sem frá þeim stafa, eru ótrúverðugar og haldlausar með öllu. Hinu sama gegnir um vitnaskýrslu lögmanns, sem við meðferð málsins fyrir samkeppnisstofnun viðurkenndi fyrir hönd Olíufélagsins hf. að samið hafi verið um skiptingu framlegðar við útboð gagnáfrýjanda, en hélt fram fyrir dómi að um mistök sín hafi verið að ræða. Skýrslur starfsmanna aðaláfrýjenda fyrir samkeppnisstofnun, einkum Olíufélagsins hf., og önnur gögn sem greinir í kafla II að framan, renna einnig stoðum undir sömu niðurstöðu. Ekkert er fram komið af hálfu aðaláfrýjenda sem mælir gegn því að tilgangur alls þessa hafi verið að halda viðskiptum hvers þeirra við gagnáfrýjanda óbreyttum gegn verði, sem ekki hefði staðist ef reglur samkeppnislaga hefðu verið virtar. Á móti skyldu Skeljungur hf. og Olíufélagið hf. greiða hinum tveimur hluta af þeim ágóða, sem vænst var að þessi háttsemi leiddi af sér á kostnað gagnáfrýjanda. Nægar líkur hafa þannig verið leiddar að því að aðaláfrýjendur hafi valdið gagnáfrýjanda tjóni svo að skaðabótaskyldu þeirra varði. Skiptir þá ekki máli hvort samningur aðaláfrýjenda um skiptingu fyrrnefnds ágóða hafi verið efndur.

V

Gagnáfrýjandi krefst aðallega að aðaláfrýjendur greiði honum 16.600.670 krónur í skaðabætur. Kröfuna reiknar hann með því að þrefalda þær fjárhæðir, sem Skeljungur hf. hafi samkvæmt áðursögðu boðist til að greiða hvorum hinna aðaláfrýjendanna af hverjum lítra eldsneytis. Samkvæmt bréfi Skeljungs hf. 10. mars 1998 og fylgiskjölum með því nemi fjárhæðin 1,33 krónu af hverjum lítra dieselolíu og gasolíu, en 2,01 krónum af hverjum lítra bensíns. Við útreikning kröfunnar miðar gagnáfrýjandi við heildarinnkaup sín á dieselolíu, gasolíu og bensíni af aðaláfrýjendum á tímabilinu frá maí 1997 til ársloka 2001. Lítrafjöldi vegna innkaupa á árinu 1997 tekur mið af fylgiskjölum með bréfi Skeljungs hf. 10. mars 1998, en innkaup frá Olíuverzlun Íslands hf. á þeim tíma koma þar ekki fram og er sleppt í kröfugerð gagnáfrýjanda. Innkaup af öllum aðaláfrýjendum 1998 til 2001 að báðum árum meðtöldum eru sýnd á sérstöku yfirliti, þar sem fram koma dagsetningar í kaupum af hverjum þeirra á einstökum tegundum eldsneytis og fjöldi lítra hverju sinni. Samkvæmt þessu kveður gagnáfrýjandi heildarinnkaup sín á dieselolíu á öllu tímabilinu, sem um ræðir, hafa numið 3.272.283 lítrum, gasolíu 770.157 lítrum og bensíni 78.165 lítrum. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu að þessu leyti. Fjárhæð aðalkröfu gagnáfrýjanda er eins og áður greinir fundin með því að margfalda heildarlítrafjölda einstakra tegunda eldsneytis með ýmist 3,99 krónum eða 6,03 krónum.

Líta verður svo á að þær fjárhæðir til hvers aðaláfrýjanda af hverjum lítra eldsneytis, sem fram koma í bréfi Skeljungs hf. 10. mars 1998 og fylgiskjölum með því, sýni að lágmarki hvaða hag aðaláfrýjendur töldu sig hafa af því að viðhafa samráð um viðskipti við gagnáfrýjanda í stað þess að keppa um þau. Ekki er því ástæða til annars en að ætla að tilboð, sem gefið hefði verið án slíks samráðs, hefði að minnsta kosti orðið lægra en sem nemur þrefaldri fjárhæðinni sem Skeljungur hf. bauðst til að greiða hvorum hinna aðaláfrýjendanna. Sú aðferð að styðja útreikning tjóns við ávinning tjónvalds hefur verið viðurkennd í áðurnefndum dómum Hæstaréttar í málum nr. 142/2007 og 143/2007. Verður fallist á aðferð gagnáfrýjanda, sem liggur að baki aðalkröfu hans í málinu.

Aðaláfrýjendur bera fyrir sig að krafa gagnáfrýjanda sé fyrnd að því leyti sem liðin voru við höfðun málsins tíu ár eða lengri tími frá því að einstök viðskipti aðilanna um eldsneyti voru gerð. Um það vísa þeir til 2. töluliðar 4. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Gagnáfrýjandi mótmælir lækkun kröfunnar á þessum grundvelli og vísar um það til 7. gr. sömu laga. Síðastnefnt lagaákvæði tekur ekki til atvika eins og þeirra, sem uppi eru í málinu, og verður krafa aðaláfrýjenda um sýknu að þessu marki því tekin til greina. Málið var höfðað 11. og 15. febrúar 2008 og samkvæmt því er fyrnd krafa gagnáfrýjanda vegna einstakra viðskipta aðilanna, sem urðu fyrir þá daga á árinu 1998 og tóku til 438.253 lítra af dieselolíu, 56.464 lítra af gasolíu og 42.382 lítra af bensíni. Krafa gagnáfrýjanda verður því tekin til greina með 14.371.186 krónum, sem aðaláfrýjendum verður gert að greiða óskipt með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Aðaláfrýjendur verða dæmdir til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, Ker hf., Olíuverzlun Íslands hf. og Skeljungur hf., greiði óskipt gagnáfrýjanda, Vestmannaeyjabæ, 14.371.186 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2004 til 20. nóvember 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Aðaláfrýjendur greiði gagnáfrýjanda óskipt 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.