195/2001

K fékk heimild til greiðslustöðvunar 21. maí 1999 vegna greiðsluerfiðleika. Tíu dögum síðar var M sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Með kaupsamningi 27. júlí 1999 keypti H hf. tiltekinn hluta starfsemi K og tók við rekstrinum 1. september sama ár. M, sem ekki fékk endurráðningu hjá H hf., taldi K hafa brotið gegn lögvörðum rétti hennar með ólögmætri uppsögn. Ekkert lá fyrir um að skylda til að standa reikningsskap þeirrar gerðar hefði færst yfir á H og var hafnað kröfu K um sýknu á grundvelli aðildarskorts. Með hliðsjón af atvikum málsins var ekki talið, að lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum nr. 77/1993 hefðu staðið í vegi uppsagna starfsmanna K 31. maí 1999, sem voru til komnar af brýnum efnahagslegum ástæðum, sbr. einkum 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laganna. Þegar litið var á aðstæður í heild og þá óvissu sem ríkti á þessum tíma um framtíð starfsemi K, var ekki talið, að framferði K gagnvart starfsmönnum, sem ekki var í fullu samræmi við fyrirmæli þágildandi laga um hópuppsagnir nr. 95/1992, ætti að leiða til þess, að uppsögn M yrði metin ólögmæt. Var K því sýknað af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. maí 2001 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt ódagsett bréf sitt til Svæðisvinnumiðlunar Norðurlands eystra, Vinnumálastofnunar og Verslunarmannafélags Húsavíkur ásamt listum með nöfnum þeirra starfsmanna, sem sagt var upp störfum hjá félaginu 31. maí 1999. Í bréfinu sagði, að uppsagnirnar hefðu verið ráðnar, þar sem komin væri á greiðslustöðvun og sýnt væri, að starfsemin yrði endurskipulögð og kæmist að verulegu leyti í hendur annarra rekstraraðila. Þessi gögn voru send með símbréfi hinn 28. júlí 1999.

Stefnda hefur einnig lagt ný gögn fyrir Hæstarétt. Meðal þeirra eru bréfaskipti Á-kk-ef Ó-kk-ef formanns Verslunarmannafélags Húsavíkur og Á-kk-ef G-kk-ef í júlí 2001, þar sem sá síðarnefndi staðfestir, að hann hafi afhent áfrýjanda 1. júní 1999 kauptilboð í K.Þ. Smiðju eftir viðræður við stjórnarmenn áfrýjanda og forsvarsmenn Landsbanka Íslands hf. dagana á undan. Jafnframt hafi hann á þessum tíma haft vitneskju um, að Húsasmiðjan hf. hafi auk annarra sýnt kaupum á K.Þ. Smiðju áhuga.

II.

Atvikum málsins og málsástæðum aðila er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram fékk áfrýjandi heimild til greiðslustöðvunar 21. maí 1999 vegna greiðsluerfiðleika. Tíu dögum síðar var stefndu sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti ásamt öllum starfsmönnum félagsins. Þar sem hún tók áunnið orlof á þessu skeiði lét hún ekki af störfum fyrr en 10. september 1999 að beiðni áfrýjanda og hefur fengið greidd laun í uppsagnarfresti.

Með kaupsamningi 27. júlí 1999 keypti Húsasmiðjan hf. rekstur og allar vörubirgðir K.Þ. Smiðju af áfrýjanda og tók við rekstrinum 1. september sama ár. Í 6. gr. samningsins kom fram, að kaupandi myndi bjóða öllum starfsmönnum yfirtekinnar starfsemi áfrýjanda forgang að störfum við þá starfsemi, sem rekin yrði á hans vegum í Smiðjunni. Áfrýjandi var önnur tveggja starfsmanna áfrýjanda, sem ekki fengu endurráðningu hjá Húsasmiðjunni hf. Engra gagna nýtur í málinu um það, hvernig þeim verkefnum, sem stefnda hafði fengist við á skrifstofu, var fyrir komið í höndum hins nýja eiganda, en í málflutningi fyrir Hæstarétti kvað lögmaður áfrýjanda þeim sinnt í starfsstöð Húsasmiðjunnar hf. á Akureyri eða í Reykjavík.

III.

Dómkrafa stefndu er á því reist, að áfrýjandi hafi brotið gegn lögvörðum rétti hennar með ólögmætri uppsögn. Ekkert liggur fyrir um það, að skylda til að standa reikningsskap þeirrar gerðar hafi færst yfir til Húsasmiðjunnar hf. við kaup félagsins á rekstri og vörubirgðum áfrýjanda. Verður ekki fallist á sýknukröfu áfrýjanda á grundvelli aðildarskorts.

IV.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 77/1993 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum gilda þau um aðilaskipti eða samruna fyrirtækja, atvinnurekstrar eða hluta atvinnurekstrar á hinu Evrópska efnahagssvæði að svo miklu leyti sem atvinnureksturinn heyrir undir íslenska lögsögu. Lögin gilda þó ekki, þegar bú fyrirtækis er tekið til gjaldþrotaskipta, og heldur ekki um haffær skip. Í 1. mgr. 3. gr. laganna er sagt, að aðilaskipti, sbr. 1. gr., geti ein sér ekki verið ástæða fyrir uppsögn starfsmanna af hálfu atvinnurekanda, hvorki fyrir né eftir aðilaskipti. Ákvæði þetta komi þó ekki í veg fyrir uppsagnir starfsmanna af efnahagslegum, tæknilegum eða skipulagslegum ástæðum, sem hafi í för með sér breytingar á starfsmannahaldi. Þessi lög voru sett með hliðsjón af lögum nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið í því skyni að lögfesta reglur, sem fram koma í tilskipun ráðsins nr. 77/187/EBE.

Af gögnum málsins er ljóst, að rekstrarerfiðleikar áfrýjanda vorið 1999 hafi átt sér nokkurn aðdraganda en þá hafi hins vegar stefnt í þrot. Við blasir, að óhjákvæmilegt hafi verið að selja eignir og rekstur áfrýjanda í ríkum mæli og gera verður ráð fyrir, að ýmsar hugmyndir í þessum efnum hafi verið til umræðu, bæði innan félagsins og utan, en málefni þess voru mjög til umræðu í fjölmiðlum. Við þessar aðstæður var öllu starfsfólki sagt upp störfum 31. maí 1999 með lögboðnum uppsagnarfresti. Þann dag héldu forráðamenn áfrýjanda fund með starfsmönnum og kynntu þeim stöðu mála. Eins og mál þetta liggur fyrir verður að telja ósannað, að á þessum fundi hafi verið gerð grein fyrir formlegum tilboðum í rekstur og eignir kaupfélagsins. Verður ekki séð, að nokkur vissa hafi verið fyrir því í lok maí 1999, að starfsemi félagsins yrði haldið áfram, þótt eignir yrðu seldar, né hvernig henni yrði þá hagað. Á þessum tíma lá því ekki fyrir með óyggjandi hætti, að til aðilaskipta kæmi að rekstri áfrýjanda á þann veg, að starfsmenn mættu vænta áframhaldandi ráðningar. Að þessu virtu verður ekki talið, að lög nr. 77/1993 hafi staðið í vegi uppsagna starfsmanna áfrýjanda 31. maí 1999, sem voru til komnar af brýnum efnahagslegum ástæðum, sbr. einkum 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laganna.

V.

Þágildandi lög nr. 95/1992 um hópuppsagnir áttu við um framangreindar uppsagnir, enda verður c. lið 1. mgr. 5. gr. þeirra um starfslok, þegar starfsemi fyrirtækis stöðvast vegna dómsúrskurðar, ekki beitt með lögjöfnun í þessu tilviki, sem ekki verður öldungis jafnað til slíkrar aðstöðu. Í 2. og 3. gr. laganna er mælt fyrir um samráð við trúnaðarmann eða fulltrúa starfsmanna um fyrirhugaðar hópuppsagnir og skriflega tilkynningu um þær til stjórnar vinnumiðlunar í umdæminu, sbr. nú 5.-7. gr. laga nr. 63/2000 um hópuppsagnir. Með nýjum gögnum fyrir Hæstarétti hefur verið sýnt fram á, að tilkynning samkvæmt 3. gr. eldri laganna var ekki send fyrr en 28. júlí 1999 eða tveimur mánuðum eftir uppsagnirnar. Þá liggur ekkert fyrir um það, að formlegt samráð hafi verið haft við umboðsmann starfsmanna fyrir fundinn 31. maí 1999, þar sem uppsagnir voru kynntar. Hins vegar er þess að gæta, að Á-kk-nf Ó-kk-nf, sem bæði var formaður Verslunarmannafélags Húsavíkur og starfsmaður á skrifstofu stéttarfélaganna, sýnist hafa fylgst náið með framvindu mála hjá áfrýjanda vorið 1999 og haft þá vitneskju, sem skipt gat máli um hagsmuni starfsmanna. Hann sat jafnframt fundinn 31. maí fyrir þeirra hönd að beiðni trúnaðarmanns. Þegar litið er á aðstæður í heild og þá óvissu, sem ríkti á þessum tíma um framtíð starfsemi áfrýjanda, verður ekki talið, að framferði hans gagnvart starfsmönnum að þessu leyti, sem ekki var í fullu samræmi við fyrirmæli laga nr. 95/1992 um samráð og tilkynningarskyldu, eigi að leiða til þess, að uppsögn stefndu verði metin ólögmæt.

VI.

Samkvæmt öllu framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefndu. Með hliðsjón af framvindu mála við uppsögnina verður málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti látinn falla niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Kaupfélag Þingeyinga, er sýkn af kröfu stefndu, M-kvk-ef B-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.