433/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi við slit V. I hafði lýsti kröfu í bú V og krafist þess í fyrsta lagi að V afhendi sér tiltekið skuldabréf og vísaði til 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þeirri kröfu til stuðnings. Var talið að þótt umfjöllun I í kröfulýsingunni væri knöpp teldist krafan ekki vanreifuð þannig að henni yrði hafnað þegar af þeirri ástæðu. Í öðru lagi kom fram í kröfulýsingu I að ef V teldi sig eiga veðrétt eða einhverskonar eignarréttindi í framangreindu skuldabréfi væri lýst yfir riftun á slíkum rétti og vísaði I í því sambandi til 137. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Talið var að kröfulýsing með þeim hætti fullnægði ekki áskilnaði 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað og að I hefði haft uppi fyrir dómi riftunarkröfur sem ekki rúmuðust innan þeirra sem hann hefði haft uppi í kröfulýsingunni. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna bæri riftunarkröfum I. Þá var með vísan til forsenda hins kærða úrskurðar staðfest sú niðurstaða að handveðsréttur V í skuldabréfinu stæði því í vegi að honum yrði að svo komnu gert að afhenda I það.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. júní 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. júní 2015 þar sem leyst var úr ágreiningi við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að slitastjórn varnaraðila afhendi honum skuldabréf að fjárhæð 110.181.714 krónur gefið út 7. október 2008 af Valiant Fjárfestingum ehf. til Sunds ehf. Einnig krefst sóknaraðili viðurkenningar á riftun veðréttar varnaraðila í greiðslum af áðurgreindu skuldabréfi og riftun veðréttar varnaraðila í bankareikningi sóknaraðila nr. 0117-26-60513 í Landsbankanum hf. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varnaraðili er fjármálafyrirtæki í slitameðferð og hét áður VBS fjárfestingarbanki hf. Með lánssamningi 24. apríl 2007 tók IceCapital ehf. að láni hjá VBS fjárfestingarbanka hf. 565.791.960 krónur sem skyldu endurgreiðast í einu lagi ekki síðar en 25. apríl 2008. Aðilar lánssamningsins gerðu viðauka við hann 5. mars 2008 þar sem gjalddagi lánsins var færður til 25. september það ár. Í 4. grein viðaukans sagði að samkvæmt „beiðni lántaka samþykkir VBS fjárfestingarbanki hf. skuldskeytingu þannig að IceProperties ehf. ... verði skuldari að skuld skv. lánssamningnum í stað lántaka og taki þar með yfir allar skyldur lántaka skv. lánssamningnum.“ Þá sagði í 5. grein viðaukans sagði að „IceProperties ... lýsir því sérstaklega yfir að hafa kynnt sér skilmála lánssamningsins og sættir sig við þá að öllu leyti.“

Í tilkynningu hlutafélagaskrár ríkisskattstjóra sem dagsett var 23. júlí 2008 og gefin út tveimur dögum síðar sagði að borist hefði samrunaáætlun Sunds ehf. sem yfirtökufélags og IceCapital ehf. sem yfirtekins félags. Samkvæmt henni væri uppgjörsdagur 29. desember 2007 og frá og með þeim degi tæki yfirtökufélagið við öllum skuldum, réttindum og skyldum yfirtekna félagsins sem teldist þá reikningslega lokið. Yfirtökufélagið væri eigandi að öllu hlutafé í yfirtekna félaginu og væri því ekki um endurgjald að ræða. Þá sagði að við „samrunann renna eignir og skuldir yfirtekna félagsins inn í yfirtökufélagið og koma í stað hlutafjáreignar í yfirtekna félaginu. Félagið mun bera nafn yfirtökufélagsins eftir samrunann og samþykktir þess með þeim breytingum, sem samrunanum fylgja, munu gilda um hið sameinaða félag.“ VBS fjárfestingarbanki hf. og IceProperties ehf. gerðu 30. september 2008 viðauka við lánssamninginn frá 24. apríl 2007 og var gjalddagi lánsins þar færður til 25. september 2010.

Valiant Fjárfestingar ehf. gáfu 7. október 2008 út skuldabréf til Sunds ehf. að fjárhæð 110.181.714 krónur sem skyldu endurgreiðast í einu lagi 7. október 2013. Á framhlið skuldabréfsins var ritað að það væri ekki framseljanlegt en á bakhlið þess sagði að það væri „veðsett VBS fjárfestingarbanka hf., kt. 621096-3039, dags. 4.12.2008.“

VBS fjárfestingarbanki hf. og IceProperties ehf. gerðu 4. desember 2008 viðauka við lánssamninginn frá 24. apríl 2007. Í 1. grein viðaukans sagði að samkvæmt beiðni IceProperties ehf. samþykkti VBS fjárfestingarbanki hf. skuldskeytingu þannig að Sund ehf. yrði skuldari samkvæmt umræddum lánssamningi í stað IceProperties ehf. og tæki þar með yfir allar skyldur skuldara samkvæmt samningnum. Í 4. grein viðaukans sagði að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á láninu setti Sund ehf. að handveði „skuldabréf dags. 7.10.2008 milli Sunds ehf. ... sem kröfuhafa og Valiant Fjárfestingar ehf. ... sem skuldara að fjárhæð kr. 110.181.714 ... auk áfallinna vaxta og geiðslur samkvæmt því sem leggjast skulu inná reikning Sunds ehf. nr. 0117-26-60513 sem er handveðsettur VBS fjárfestingarbanka hf.“ Þá sagði í 6. grein viðaukans að „Sund ehf. og IceCapital ehf. hafa verið sameinuð, sbr. samrunaáætlun samþykkt af stjórnum félaganna dags. 27. júní 2008.“

Sama dag og síðastgreindur viðauki var gerður við lánssamninginn frá 24. apríl 2007 beindi Sund ehf. tilkynningu til Valiant Fjárfestinga ehf. Þar var fyrst vísað til skuldabréfsins frá 7. október 2008 að fjárhæð 110.181.714 krónur sem Valiant Fjárfestingar ehf. gáfu út til Sunds ehf. Þá sagði að það „tilkynnist yður hér með að Sund ehf. ... hefur veðsett VBS fjárfestingarbanka hf. ... ofangreint skuldabréf og greiðslur samkvæmt því og skulu greiðslur vegna skuldabréfsins greiddar beint inn á reikning Sunds ehf. nr. 0117-26-60513. Skuldabréfið hefur verið áritað um veðsetninguna. Vakin er athygli á því að annar greiðsluháttur telst ekki fullnægjandi greiðsla.“ Samdægurs var af hálfu Valiant Fjárfestinga ehf. rituð svofelld yfirlýsing á tilkynninguna: „Valiant Fjárfestingar ehf. hafa móttekið tilkynningu þessa og kynnt sér efni hennar. Jafnframt skuldbinda Valiant Fjárfestingar ehf. sig til að semja ekki um breytingar á ofangreindu skuldabréfi án fyrirframgefins skriflegs samþykkis VBS fjárfestingarbanka hf.“

Sund ehf. gaf út 5. desember 2008 skjal sem bar heitið: „Yfirlýsing um veð í bókarlausum reikningi Allsherjarveð“. Þar kom fram að til tryggingar öllum skuldum og öðrum fjárskuldbindingum Sunds ehf. við VBS fjárfestingarbanka hf. væri „bankanum hér með sett að sjálfsvörsluveði innstæða á reikningi útgefanda/veðsala nr. 0177-26-60513 í Landsbanka Íslands hf. eins og hún er á hverjum tíma, þar með taldir vextir og verðbætur. VBS fjárfestingarbanki hf. hefur einn aðgang að hinu veðsetta og er útgefanda/veðsala þá óheimilt að taka út fé af reikningnum.“

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var með bréfi slitastjórnar varnaraðila 27. júlí 2010 til sóknaraðila og dótturfélags hans IceProperties ehf. kynnt sú afstaða slitastjórnarinnar að hún liti svo á að áðurgreind skuldskeyting frá 4. desember 2008 væri óskuldbindandi fyrir varnaraðila og að slitastjórnin áformi að krefjast ógildingar eða riftunar hennar nema fullnægjandi skýringar verði gefnar og sýnt fram á greiðslugetu sóknaraðila. Sóknaraðili heldur því fram að með þessu bréfi hafi varnaraðili lýst yfir riftun umræddrar skuldskeytingar og að sóknaraðili hafi fallist á þá riftun með kröfulýsingu 28. desember 2012. Varnaraðili mótmælir framangreindum skilningi sóknaraðila á efni umræddrar yfirlýsingar. Af gögnum málsins verður ekki ráðið hvenær nafn sóknaraðila breyttist úr Sund ehf. í IceCapital ehf.

II

Í hinum kærða úrskurði kemur fram að með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki o.fl., sbr. 4. gr. laga nr. 44/2009, hafi Fjármálaeftirlitið 3. mars 2010 skipað bráðabirgðastjórn yfir varnaraðila. Félagið mun hafa verið tekið til slitameðferðar 9. apríl sama ár og því skipuð slitastjórn samkvæmt heimild í 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009. Mun frestdagur við skiptin vera 3. mars 2010 og kröfulýsingarfresti hafa lokið 12. nóvember 2010. Í hinum kærða úrskurði er þess getið að bú sóknaraðila muni hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 14. mars 2012 og varnaraðili lýst kröfum við gjaldþrotaskiptin og talið sig njóta veðréttar í fyrrgreindu skuldabréfi frá 7. október 2008.

Þrotabú sóknaraðila lýsti 28. desember 2012 kröfu í bú varnaraðila og er krafa hans nr. 284 í kröfuskrá við slitameðferðina. Sagði í kröfulýsingunni að með „vísan til innköllunar yðar í Lögbirtingablaði þá lýsi ég eftirfarandi kröfu f.h. þb. IceCapital ehf: Andlag: Skuldabréf útgefið af Valiant fjárfestingum ehf. ... að fjárhæð kr. 110.181.714,-dagsett 7. október 2008. Kröfuhafi samkvæmt skuldabréfinu er Sund ehf., (nú þb. IceCapital ehf.). Gjalddagi skuldabréfsins er 7. október 2013. Skuldabréfið er óframseljanlegt. Skuldabréf þetta er í vörslum slitastjórnar VBS fjárfestingarbanka og fylgdi það kröfulýsingu VBS í þrotabú IceCapital. Þess er vinsamlega farið á leit við slitastjórn að hún afhendi undirrituðum frumrit skuldabréfsins án dráttar ... Kröfu þessari er lýst sem sértökukröfu samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 ... Telji VBS sig eiga veðrétt eða einhverskonar eignarréttindi í skuldabréfinu er lýst yfir riftun á slíkum rétti, sé hann til staðar, sbr. 137. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Þá er sérstaklega á það bent að skuldabréfið er ekki framseljanlegt og getur VBS því ekki verið lögmætur kröfuhafi og byggt rétt sinn á skuldabréfinu.“

Í hinum kærða úrskurði kemur fram að slitastjórn varnaraðila hafi hafnað kröfum sóknaraðila með bréfi 23. janúar 2013. Mun þar annars vegar hafa verið vísað til þess að kröfulýsingin væri ekki í samræmi við 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, þar sem í engu hafi verið gerð grein fyrir þeim málsástæðum sem riftunarkrafan væri byggð á eða öðrum þeim atvikum sem þörf hafi verið að greina frá samhengisins vegna. Þá mun í framhaldinu hafa verið gerð grein fyrir þeirri afstöðu slitastjórnar að greiðslur samkvæmt skuldabréfinu frá 7. október 2008 hafi verið réttilega veðsettar og sú veðsetning réttilega hlotið réttarvernd í samræmi við ákvæði 45. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Sóknaraðili mótmælti framangreindri afstöðu slitastjórnar varnaraðila og var ágreiningur þar að lútandi án árangurs tekinn fyrir og loks vísað til úrlausnar héraðsdóms.

III

Í 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 sem gildir við slitameðferð varnaraðila segir að kröfulýsing skuli vera skrifleg og tekið fram í hvers þágu hún sé gerð svo ekki verði um villst. Í henni skuli kröfur tilteknar svo skýrt sem verða megi, svo sem fjárhæð kröfu og vaxta í krónum og hverrar stöðu sé krafist að hún njóti í skuldaröð, eða um afhendingu tiltekins hlutar, ákvörðun á tilgreindum réttindum á hendur þrotabúinu, lausn undan tiltekinni skyldu við það, skyldu þess til ákveðinnar athafnar eða til að láta af henni, greiðslu kostnaðar af innheimtu kröfunnar eða gæslu hagsmuna af henni o.s.frv. Í kröfulýsingu skuli ennfremur greina þær málsástæður sem kröfuhafi byggi rétt sinn á hendur þrotabúinu á, svo og önnur atvik sem þurfi að greina samhengis vegna.

Kröfulýsing sóknaraðila í bú varnaraðila var tvíþætt eins og áður er rakið. Hann krafðist þess í fyrsta lagi að varnaraðili afhenti sér skuldabréf það sem Valiant Fjárfestingar ehf. gáfu út 7. október 2008 og vísaði í þeim efnum til 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 þeirri kröfu til stuðnings. Með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að þótt umfjöllun sóknaraðila í kröfulýsingunni sé knöpp teljist krafa þessi ekki vanreifuð þannig að henni verði hafnað þegar af þeirri ástæðu. Í öðru lagi krafðist sóknaraðili þess í kröfulýsingu sinni að teldi varnaraðili „sig eiga veðrétt eða einhverskonar eignarréttindi í skuldabréfinu er lýst yfir riftun á slíkum rétti, sé hann til staðar, sbr. 137. og 141. gr. laga nr. 21/1991.“ Með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að kröfulýsing með þessum hætti fullnægi ekki áskilnaði 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað og að sóknaraðili hafi fyrir dómi uppi riftunarkröfur sem ekki rúmist innan þeirra sem hann hafði uppi í kröfulýsingunni. Er því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna beri riftunarkröfum sóknaraðila af þessari ástæðu. Loks er með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar staðfest sú niðurstaða að handveðréttur varnaraðila í skuldabréfinu frá 7. október 2008 standi því í vegi að honum verði að svo komnu gert að afhenda sóknaraðila það. Þá verður hinn kærði úrskurður staðfestur um málskostnað.

Eftir framangreindum úrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, þrotabú IceCapital ehf., greiði varnaraðila, VBS eignasafni hf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.