422/2013

K var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið A hnefahöggi í andlitið þannig að hann féll aftur fyrir sig með höfuðið utan í vegg. Refsing hans var ákveðin fangelsi í tvo mánuði, en fresta skyldi fullnustu refsingarinnar og félli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins héldi K almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá var K gert að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 400.000 krónur. Fyrir Hæstarétti var höfð uppi krafa um að einkaréttarkröfu brotaþola yrði vísað frá dómi sökum útivistar í héraði. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu og um það sagði meðal annars í dómi réttarins að lögfræðingur sá er samdi bótakröfuna fyrir brotaþola hefði ekki haft lögmannsréttindi á þeim tíma og því ekki verið heimilt að mæta í þinghald fyrir hans hönd . Í stað þess að boða lögfræðinginn til þingfestingar hefði héraðsdómara borið að boða brotaþola sjálfan til þinghaldsins samkvæmt 1. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Héraðsdómari hefði síðan réttilega brugðist við þeim mistökum sem urðu til þess að útivist varð af hálfu brotaþola, er jafna mætti til þess að hann hefði haft lögmæt forföll.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma E-kk-nf T-kk-nf hæstaréttardómari, I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og H-kvk-nf H-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hún verði lækkuð.

Brotaþoli, A, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Verður litið svo á að hann krefjist þess að staðfest verði ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu sína, sbr. 1. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um refsiákvörðun.

Ákærði krefst þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi vegna útivistar brotaþola við þingfestingu málsins 13. mars 2013, en þá bókaði dómari að ekki væri sótt þing af hálfu kröfuhafa sem þó hefði verið boðaður til þinghaldsins og væri „bótakrafa því felld niður sbr. 2. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008.“ Daginn eftir þingfestinguna tilkynnti dómarinn málsaðilum að mistök hefðu orðið við boðun í þinghald vegna bótakröfu og væri því rétt að hún kæmist að í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008 skal dómari tilkynna kröfuhafa um stað og stund þegar sakamál verður þingfest. Sæki kröfuhafi ekki þing við þingfestingu málsins skal einkaréttarkrafa hans felld niður nema hann hafi lögmæt forföll eða ákærandi hafi tekið að sér að mæta fyrir hans hönd, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Í lögum nr. 88/2008 er ekki mælt fyrir um skyldu dómara til að leiðbeina ólöglærðum kröfuhafa sem fer með kröfu sína sjálfur, öfugt við sakborning, sbr. 29. gr. þeirra laga. Hins vegar var tekið fram í almennum athugasemdum með frumvarpi til laganna að ýmsar almennar reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skyldu gilda jöfnum höndum um meðferð sakamála. Samkvæmt því verður litið svo á að reglan um leiðbeiningarskyldu dómara í 4. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 eigi við þegar kröfuhafi sem ekki er löglærður fer með einkaréttarkröfu sína sjálfur fyrir dómi.

Lögfræðingur sá sem samdi bótakröfuna fyrir brotaþola og var boðaður til þingfestingar málsins hafði ekki lögmannsréttindi á þeim tíma og var því ekki heimilt að mæta í þinghald fyrir hönd brotaþola samkvæmt 1. mgr. 2. gr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn. Í stað þess að boða lögfræðinginn til þingfestingar bar héraðsdómara eins og atvikum var háttað að leiðbeina brotaþola um afleiðingar þess að lögfræðingurinn hefði ekki lögmannsréttindi og boða brotaþola sjálfan til þinghaldsins samkvæmt 1. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008. Dómarinn brást síðan réttilega við þeim mistökum sem urðu til þess að útivist varð af hálfu brotaþola er jafna má til þess að hann hefði haft lögmæt forföll við fyrirtöku málsins. Með þessum athugasemdum er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna frávísunarkröfu ákærða.

Miskabætur til handa brotaþola eru hæfilega ákveðnar 400.000 krónur og krafa hans um útlagðan kostnað er tekin til greina með 35.228 krónum með vöxtum eins og í dómsorði greinir en ákærði hefur ekki hreyft athugasemdum við upphafstíma þeirra vaxta sem krafist er. Staðfest er ákvörðun héraðsdóms um málskostnað brotaþola.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, K-kk-ef J-x-x U-kk-ef.

Ákærði greiði A 435.228 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. júní 2012 til 13. apríl 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og málskostnað brotaþola skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 268.578 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef H. Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.