379/2011

L kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur BSI Spain og BSI var vísað frá dómi þar sem ekki þótti hafa verið sýnt fram á að stoð væri í lögum fyrir því að höfða málið hér á landi. Fyrir lá að annað félagið var með heimilisvarnarþing á Spáni en hitt í Sviss. L gaf út skuldabréf 2. janúar 2007 sem félagið B keypti en BSI mun síðar hafa yfirtekið það félag. Samkvæmt skilmálum bréfsins skyldi L greiða það í einu lagi 31. desember 2008 en fyrir lá að hann keypti það 3. október sama ár. L taldi þau kaup hafa falið í sér greiðslu kröfunnar og beindi hann yfirlýsingum um riftun þessarar ráðstöfunar til BSI Spain og BSI sem mótmælt var af þeirra hálfu. L krafðist í málinu staðfestingar á riftun framangreindrar ráðstöfunar. Byggði L aðallega á því honum væri heimilt samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga nr. 161/2002, svo sem ákvæðinu var breytt með 11. gr. laga nr. 130/2004, að höfða mál sem varðaði slit fjármálafyrirtækis, m.a. riftunarmál, á varnarþingi þess fyrirtækis sem til slita væri en til vara að 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála fæli í sér heimild honum til handa til að höfða málið hér á landi. Í dómi Hæstaréttar sagði að ráða mætti af athugasemdum sem fylgdu frumvarpi er varð að lögum nr. 130/2004 að ætlunin hefði m.a. verið að leiða með þeim lögum í íslenskan rétt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/24 EB um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Teldi L ákvæði tilskipunarinnar fela í sér að dómsmál sem varðaði slit fjármálafyrirtækis mætti höfða á heimilisvarnarþingi fyrirtækisins. Í Hæstarétti var ekki fallist á að í lagaákvæðinu fælist slík heimild. Þá var riftun L á greiðslunni talin einhliða yfirlýsing hans sem gefin hefði verið á grundvelli samningssambands sem fólst í skuldabréfinu sem hann greiddi. Ekki væri unnt að fallast á að með þessari yfirlýsingu hefði stofnast nýr löggerningur sem fæli í sér heimild til að nýta 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 enda hefðu varnaraðilar engan atbeina átt að yfirlýsingunni né lýstu þeir samþykki við henni. Var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. júní 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júní 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði að vísa málinu frá héraðsdómi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins gaf sóknaraðili út skuldabréf 2. janúar 2007 að fjárhæð 1.000.000 evrur, sem Banco del Gottardo S.A. keypti, en varnaraðilinn BSI S.A. mun síðan hafa yfirtekið það félag. Samkvæmt skilmálum skuldabréfsins átti sóknaraðili að greiða það í einu lagi 31. desember 2008, en fyrir liggur að hann hafi keypt það 3. október sama ár fyrir 972.400 evrur. Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd, en frestdagur við slit hans er 15. nóvember 2008. Sóknaraðili telur fyrrgreind kaup á skuldabréfinu hafa í reynd falið í sér greiðslu kröfunnar og beindi hann til varnaraðila 16. ágúst og 17. nóvember 2010 yfirlýsingum um riftun þessarar ráðstöfunar, sem hann reisti á 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 1. mgr. 134. gr., 1. mgr. 131. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þessu andmæltu báðir varnaraðilar. Sóknaraðili höfðaði mál þetta 8. apríl 2011 fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og krafðist staðfestingar á riftun þessarar ráðstöfunar, svo og aðallega að varnaraðilanum BSI Spain Wealth Management A.V., S.A. en til vara varnaraðilanum BSI S.A. yrði gert að greiða sér 972.400 evrur með nánar tilteknum dráttarvöxtum. Varnaraðilar sóttu þing við þingfestingu málsins 12. apríl 2011 og kröfðust þess að því yrði vísað frá dómi þar sem heimild brysti til að reka það hér á landi. Málið var flutt í héraði um frávísunarkröfuna 20. sama mánaðar og tekið til úrskurðar þann dag. Sú krafa var tekin til greina með hinum kærða úrskurði, en gætt var ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 við uppkvaðningu hans.

Fyrir liggur í málinu að varnaraðilinn BSI Spain Wealth Management A.V., S.A. eigi heimilisvarnarþing á nánar tilgreindum stað á Spáni, en varnaraðilinn BSI S.A. í Sviss. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila telur hann sér allt að einu heimilt að reka málið fyrir dómi hér á landi aðallega samkvæmt 1. mgr. 104 gr. laga nr. 161/2002, svo sem ákvæðinu var breytt með 11. gr. laga nr. 130/2004, en til vara samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991.

Af athugasemdum sem fylgdu frumvarpi sem varð að lögum nr. 130/2004 má ráða að ætlunin hafi meðal annars verið að leiða með þeim lögum í íslenskan rétt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/24/EB frá 4. apríl 2001 um endurskipulagningu og slit lánastofnana. Sóknaraðili telur ákvæði þessarar tilskipunar fela í sér að dómsmál sem varða slit fjármálafyrirtækis, meðal annars til riftunar á ráðstöfun þess, megi höfða á heimilisvarnarþingi fyrirtækisins, en sú heimild sé nú í síðari málslið 1. mgr. 104. gr. laga nr. 161/2002 eftir breytinguna með lögum nr. 130/2004. Samkvæmt lagaákvæði þessu skal ákvörðun dómstóls hér á landi um slit lánastofnunar, sem hefur staðfestu og starfsleyfi hér, ná sjálfkrafa til útibúa sem hún starfrækir í öðrum ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu, en um „réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunarinnar skal fara að íslenskum lögum“. Fallist verður á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að í þessu lagaákvæði felist ekki heimild fyrir sóknaraðila til að höfða mál þetta á sínu heimilisvarnarþingi.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 má sækja mál til efnda eða lausnar undan löggerningi eða vegna vanefnda eða rofa á löggerningi í þeirri þinghá þar sem átt hafi að efna hann eftir hljóðan hans, tilætlun aðila eða réttarreglum. Í málinu leitar sóknaraðili viðurkenningar á riftun fyrrnefndrar greiðslu sem innt var af hendi 3. október 2008. Hann byggir ekki á því að greiðslustaður skuldabréfsins frá 2. janúar 2007 hafi verið hjá sér sjálfum, enda benda gögn málsins til þess að svo hafi ekki verið. Þess í stað ber sóknaraðili fyrir sig að yfirlýsingar sínar til varnaraðila um riftun greiðslunnar hafi verið ákvöð sem skuldbindi viðtakanda, en sú ákvöð feli „í sér sjálfstæðan löggerning sem er þó nátengdur þeim undirliggjandi löggerningi sem var í þessu tilviki greiðsla á skuld fyrr en eðlilegt var“, svo sem komist er að orði í greinargerð hans fyrir Hæstarétti. Ef litið sé á riftunaryfirlýsinguna sem sjálfstæðan löggerning með efndastað hjá sóknaraðila sé málið réttilega höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, en hann telur jafnframt að það „sama myndi gilda ef litið er á riftunaryfirlýsinguna sem rof á fyrri löggerningi sem er þá sú ráðstöfun að endurheimta fjármuni vegna þess löggernings sem fólst í því að greiða skuldina fyrr en eðlilegt var.“ Samkvæmt þessu telur sóknaraðili að yfirlýsing sín um riftun sé sá löggerningur sem heimili honum samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 að höfða málið á heimilisvarnarþingi sínu.

Riftun sóknaraðila á greiðslunni 3. október 2008 var einhliða yfirlýsing hans. Hún var gefin á grundvelli samningssambands sem fólst í skuldabréfinu sem hann greiddi. Ekki er unnt að líta svo á að með þessari yfirlýsingu hafi stofnast nýr löggerningur sem feli í sér heimild til að nýta 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991, enda áttu varnaraðilar hvorki atbeina að yfirlýsingunni né lýstu þeir samþykki við henni. Verður því hafnað röksemdum sóknaraðila sem að þessu lúta.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður staðfestur og sóknaraðila gert að greiða hvorum varnaraðila um sig kærumálskostnað svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Landsbanki Íslands hf., greiði varnaraðilum, BSI Spain Wealth Management A.V., S.A. og BSI S.A., 100.000 krónur hvorum í kærumálskostnað.