751/2009

Ó og S, sem báðir voru eigendur félagsins S ehf. og önnuðust rekstur þess, voru sakfelldir fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 með því að hafa á árunum 2005 og 2006 ekki staðið réttilega skil á samtals 29.962.251 krónu í virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda launþega félagsins. Félagið hafði greitt samtals vegna þessara vanskila 29.989.181 krónu árið 2006. Í málinu var einkum deilt um það hvernig tollstjórinn ráðstafaði greiðslum sem bárust frá Ó og S eftir eindaga og hvort brot þeirra yrðu felld undir 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Hæstaréttar var vísað í eldri dóm réttarins frá 30. mars 2006, í máli nr. 428/2005, þar sem Ó og S höfðu sjálfir áfrýjað refsidómi vegna sams konar brota. Þar kæmi fram að samkvæmt fordæmum við úrlausn refsimála vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda og á virðisaukaskatti kæmu innborganir til lækkunar höfuðstól skuldarinnar og dráttarvaxta af henni. Á hinn bóginn skyldu Ó og S njóta innborgana sem ráðstafað var til greiðslu álags á vanskilafé og staðgreiðslu opinberra gjalda þeirra sjálfa, og voru vanskil þeirra lækkuð sem því nemur við ákvörðun refsingar. Talið var að Ó og S hefðu staðið skil á verulegum hluta skattfjárhæðar vegna vangoldinna staðgreiðslu á þeim tímabilum sem ákært var fyrir að undanskildum tveimur tímabilum. Þegar litið var til þess að vanskil Ó og S voru talin nema háum fjárhæðum, sem töldust að verulega leyti greidd utan fyrrgreindra tveggja tímabila, og að um ítrekað brot var að ræða var þeim hvorum um sig gert að sæta skilorðsbundnu fangelsi í tvo mánuði og greiða 5.263.887 krónur í sekt til ríkissjóðs.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. október 2009 og krefst þess að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærðu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að refsing verði milduð.

I

Rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins á virðisaukaskattskilum einkahlutafélagsins Sliturs og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda vegna rekstraráranna 2005 og 2006 hófst 6. maí 2008 og lauk 15. september sama ár. Skattrannsóknarstjóri vísaði málinu til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra 27. október 2008.

Ákærðu voru einu eigendur félagsins og önnuðust rekstur þess sameiginlega. Var ákærði S-kk-nf skráður stjórnarmaður, en ákærði Ó-kk-nf varamaður í stjórn og annaðist hann bókhald og daglegan rekstur félagsins. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 29. nóvember 2006 og lauk skiptum 27. mars 2008. Virðisaukaskattsskýrslur og skilagreinar vegna staðgreiðslu opinberra gjalda voru afhentar á réttum tíma og bókhald félagsins var fært. Samkvæmt ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa á hinn bóginn ekki staðið skil á samtals 29.962.251 krónu að höfuðstól vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda launþega félagsins á lögboðnum gjalddögum vegna tilgreindra tímabila á árunum 2005 og 2006, svo sem nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Félagið greiddi vegna þessa samtals 28.989.181 krónu á tímabilinu 16. janúar til 14. nóvember 2006. Tollstjórinn í Reykjavík varð síðar við kröfu skiptastjóra þrotabúsins um endurgreiðslur, sem áttu sér stað 25. apríl og 27. september 2007 á samtals 20.445.170 krónum. Framangreindar tölur um vanskil og innborganir eru samkvæmt greinargerð efnahagbrotadeildar ríkislögreglustjóra 18. desember 2008. Þar er í þágu ákærðu ekki litið til þessara endurgreiðslna til þrotabúsins.

Ákærðu byggja kröfu sína um frávísun málsins á því að rannsókn þess hafi verið áfátt hjá skattrannsóknarstjóra og síðar hjá efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra meðal annars þar sem ekki hafi verið rannsakaðir þættir sem gætu orðið ákærðu til hagsbóta, ekki hafi verið gætt jafnræðis og ekki samræmis með tilliti til viðurlagameðferðar sambærilegra mála. Gögn málsins styðja ekki framangreindar málsástæður ákærðu og verður ekki á frávísunarkröfu þeirra fallist.

II

Ágreiningur í máli þessu snýst einkum um það hvernig tollstjórinn ráðstafaði greiðslum sem bárust frá ákærðu eftir eindaga og hvort brot ákærðu verði felld undir 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Framangreindar greinargerðir efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra um vangoldnar greiðslur og innborganir voru bornar undir ákærðu við skýrslutöku hjá því embætti og gerðu þeir ekki athugasemdir við niðurstöður þeirra. Ákærðu telja sig þó hafa greitt gjöldin áður en rannsókn hófst, en þeir hafa ekki útfært skilgreiningu á einstökum greiðslum og meðferð þeirra. Verður að leggja greinargerðir efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra til grundvallar við úrvinnslu málsins.

Upplýst er að ákærðu nutu aðstoðar lögmanns við að semja við tollstjóraembættið um greiðslur eftir gjalddaga og að þeir gerðu ítrekað fyrirvara um að innborganir skyldu greiðast inn á höfuðstól virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda. Í málinu eru óundirrituð drög frá þeim að greiðslusamningi 5. maí 2006 við tollstjóra þar sem gerður er almennur fyrirvari um að greiðslur vanskila skuli ganga „fyrst upp í höfuðstól“. Með tölvubréfi sama dag var þessum drögum hafnað af tollstjóra á þeim forsendum meðal annars að tilgreindur fyrirvari væri andstæður „verklagsreglum okkar“. Hinn 10. maí var síðan undirrituð yfirlýsing um greiðslu vanskila þar sem þessum fyrirvara var sleppt. Ákærðu var því fullljóst þegar greiðslur voru inntar af hendi að ekki var fallist á fyrirvara um að þær færu fyrst inn á höfuðstól vanskila. Jafnframt var þeim kunnugt um dóm Hæstaréttar 30. mars 2006 í máli nr. 428/2005, sem birtur er á bls. 1539 í dómasafni réttarins 2006, þar sem þeir höfðu sjálfir áfrýjað refsidómi vegna sams konar brota og hér eru til umfjöllunar. Í þeim dómi segir að samkvæmt fordæmum við úrlausn refsimála vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatti komi innborganir til lækkunar höfuðstól skuldarinnar og dráttarvaxta af henni. Er því ekki fallist á með ákærðu að þeir hafi getað gefið bindandi fyrirmæli sem leiða eigi til þess að greiðslur sem ráðstafað var inn á vexti reiknist sem greiðslur inn á höfuðstól. Á hinn bóginn skulu þeir njóta innborgana sem ráðstafað var til greiðslu álags á vanskilafé og staðgreiðslu opinberra gjalda ákærðu sjálfra, og lækka vanskil þeirra sem því nemur við ákvörðun refsingar.

Í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar var orðalagið „verulegum hluta skattfjárhæðar“ í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, eins og þeim var breytt með 1. gr. og 3. gr. laga nr. 134/2005, þannig skýrt að við mat á því hvort innborgun teljist veruleg verði að skoða hvað vangoldið hafi verið samkvæmt hverri skilagrein fyrir sig og að eigi minna en þriðjungur þess sem gjaldfallið er hafi verið greitt. Samkvæmt þessu og þegar staðgreiðsla vegna beggja ákærðu hefur verið dregin frá og greiðslur vegna álags dregnar frá höfuðstóli, þá teljast ákærðu hafa staðið skil á verulegum hluta skattfjárhæðar vegna vangoldinnar staðgreiðslu á þeim tímabilum sem ákært er vegna að undanteknu júní 2006 sem nam 660.037 krónum og vegna vangoldins virðisaukaskatts tímabilið janúar-febrúar 2006 sem nam 3.390.511 krónum.

Vanskil ákærðu námu í heild háum fjárhæðum en teljast hafa verið greidd að verulegu leyti fyrir útgáfu ákæru utan framangreind tvö tímabil. Einnig verður að líta til þess að með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar 30. mars 2006 voru ákærðu dæmdir fyrir samskonar brot sem metin voru meiriháttar. Var þeim hvorum um sig gert að sæta fangelsi í fjóra mánuði, sem var skilorðsbundið í tvö ár frá uppsögu dómsins, auk þess að greiða háa fésekt. Þegar allt þetta er virt og einkum það að um ítrekað brot er að ræða verður ekki hjá því komist að telja brot þeirra falla undir 262. gr. almennra hegningarlaga.

Refsing ákærðu verður ákveðin þannig að hvor sæti fangelsi í tvo mánuði en þó þykir mega binda fangelsisrefsinguna skilorði eins og í dómsorði segir. Þá verður ákærðu gert að greiða sekt samtals að fjárhæð 10.527.774 krónur eða 5.263.887 krónur hvorum innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæta ella fangelsi í þrjá mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærðu greiði óskipt allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærðu, Ó-kk-nf Ó-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf, sæti hvor um sig fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa haldi þeir almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu greiði hvor um sig 5.263.887 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í þrjá mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærðu greiði óskipt allan áfrýjunarkostnað málsins fyrir Hæstarétti, samtals 340.712 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.