351/2005

Deilt var um skyldu L til greiðslu fasteignaskatts til R af þeim hluta húseignar félagsins sem leigður var skólanum T. L byggði á því að húsnæðið væri undanþegið fasteignaskatti samkvæmt þágildandi ákvæði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Ágreiningslaust var að T félli undir hugtakið skóli í merkingu ákvæðisins, en R taldi undanþáguna aðeins taka til húsnæðis þar sem eignarhald að fasteign er í höndum þess er skólann rekur. Í ljósi þess að andlag skattlagningarinnar var fasteignin sem slík eftir afnotum hennar, óháð eignarhaldi, var talið að skilja yrði undanþáguákvæðið svo að það tæki til fasteignar væri hún til þeirra nota eða af þeirri gerð sem þar greindi. Ekki var talið að nokkuð í orðalagi ákvæðisins bindi undanþáguna skilyrðum er lytu að eignarhaldi að viðkomandi eign. Þar sem óumdeilt var að skóli í merkingu ákvæðisins var rekinn í því húsnæði sem ágreiningur aðila laut að var talið að húsnæðið væri samkvæmt beinu orðalagi ákvæðisins undanþegið fasteignaskatti. Var aðalkrafa L því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. ágúst 2005. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 27.706.635 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 14.635.620 krónum frá 1. júlí 2002 til 30. maí 2003, af 20.813.569 krónum frá þeim degi til 31. maí 2004, en af 27.706.635 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að viðurkennt verði að honum hafi ekki borið skylda til að greiða fasteignaskatt árin 2000 til 2004 af húsnæði sínu að Höfðabakka 9 í Reykjavík sem hýsti Tækniháskóla Íslands. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður látinn falla niður.

I.

Í máli þessu greinir aðila á um hvort áfrýjanda hafi borið að greiða fasteignaskatt til stefnda vegna áranna 2000 til og með 2004 af þeim hluta húseignar sinnar að Höfðabakka 9 í Reykjavík sem hann leigði Tækniháskóla Íslands, áður Tækniskóla Íslands. Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er rakið hafnaði stefndi 18. september 2003 kröfu áfrýjanda um endurgreiðslu fasteignaskatts fyrir árin 2000 til 2003 vegna þessa hluta húseignarinnar, sem og kröfu hans um að staðfest yrði að það húsnæði skyldi að óbreyttum lögum undanþegið greiðslu skattsins. Áfrýjandi kærði þessa ákvörðun til yfirfasteignamatsnefndar 6. október 2003. Með úrskurði nefndarinnar 13. október 2004 var kröfu áfrýjanda um endurgreiðslu fasteignaskatts vísað frá nefndinni en kröfu hans um undanþágu frá greiðslu skattsins hafnað. Þeim úrskurði má samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga skjóta til dómstóla. Áfrýjandi gerir ekki kröfu um að úrskurður nefndarinnar verði ógiltur. Þessa er enda ekki þörf þar sem í dómkröfum áfrýjanda felst sú forsenda að það verði gert.

II.

Samkvæmt þágildandi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 4/1995 voru undanþegin fasteignaskatti „sjúkrastofnanir samkvæmt heilbrigðislögum, kirkjur, skólar, heimavistir, barnaheimili, íþróttahús, skipbrotsmannaskýli, sæluhús, bókasöfn og önnur safnahús og hús annarra ríkja að svo miklu leyti sem þau eru notuð af sendimönnum þeirra í milliríkjaerindum.“ Aðila greinir ekki á um að Tækniháskóli Íslands, áður Tækniskóli Íslands, hafi fallið undir hugtakið skóli í merkingu þessa ákvæðis. Stefndi telur hins vegar að undanþágan hafi aðeins tekið til húsnæðis skóla þar sem eignarhald að fasteign sé í höndum þess er skólann rekur, en ekki til húsnæðis í eigu þeirra sem líkt og stefndi hafi aðeins verið í viðskiptasambandi við skóla með því að selja fasteign á leigu til skólarekstrar. Ákvæði þessu var breytt með 4. gr. laga nr. 140/2005 sem öðluðust gildi 1. janúar 2006 en ekki reynir á þá breytingu í máli þessu.

Samkvæmt ákvæðum II. kafla laga nr. 4/1995 skal leggja árlega fasteignaskatt á allar fasteignir sem metnar eru í fasteignamati. Er stofn til álagningar skatts á þær fasteignamat þeirra. Var fasteignum samkvæmt þágildandi ákvæði 3. mgr. 3. gr. laganna skipt upp í tvo gjaldflokka eftir tegund. Andlag skattlagningarinnar var þannig fasteignin sem slík eftir afnotum hennar, óháð eignarhaldi, enda þótt tekið sé fram í 2. mgr. 4. gr. laganna að eigandi, í sumum tilvikum notandi, skuli greiða skattinn. Í fyrrgreindu ákvæði 1. mgr. 5. gr. var upptalning á fasteignum og mannvirkjum sem undanþegin skyldu skattinum og voru skólar þar á meðal. Í ljósi þess sem fyrr segir að fasteignir séu andlag skattlagningarinnar verður undanþáguákvæðið ekki skilið öðruvísi en svo að það taki til fasteignar sé hún til þeirra nota eða af þeirri gerð er þar greinir. Ekkert í orðalagi ákvæðisins bindur undanþáguna skilyrðum er lúta að eignarhaldi að viðkomandi eign. Þar sem óumdeilt er, eins og að framan er rakið, að skóli í merkingu ákvæðisins var rekinn í húsnæði því sem ágreiningur aðila lýtur að var það samkvæmt beinu orðalagi ákvæðisins undanþegið fasteignaskatti.

Fyrir Hæstarétti reisti stefndi sýknukröfu sína einnig á því að samkvæmt II. kafla laga nr. 4/1995 byggist álagning fasteignaskatts á skrám Fasteignamats ríkisins. Húseign áfrýjanda að Höfðabakka 9 hafi öll þau ár sem deila aðila tekur til verið skráð hjá Fasteignamatinu sem skrifstofur, iðnaðarhúsnæði og vörugeymslur. Áfrýjandi hafi ekki á þeim tíma, og raunar ekki heldur síðar, gert reka að því að fá skráningu fasteignarinnar breytt til samræmis við not Tækniskólans og síðar Tækniháskólans af hluta byggingarinnar og ekki látið meta þann hluta sérstaklega með tilliti til þeirrar nýtingar. Geti hann því ekki krafist undanþágu frá greiðslu fasteignaskatts vegna þessara nota. Þá reisti stefndi fyrir Hæstarétti varakröfu sína um lækkun aðalkröfu áfrýjanda á því að ekki hafi af hálfu áfrýjanda verið gerð tilraun til að skilgreina þá hluta leiguhúsnæðis Tækniháskólans, sem eingöngu væru notaðir til kennslu, en vörugeymslur og gluggalaus rými geti ekki fallið undir hugtakið skóli. Framangreindar málsástæður eru of seint fram komnar og verður þegar af þeirri ástæðu ekki byggt á þeim við úrlausn málsins samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994.

Samkvæmt framansögðu verður aðalkrafa áfrýjanda tekin til greina, en hann hefur ekki glatað rétti til endurheimtu hluta skattsins þótt hann hafi ekki sannanlega haft uppi fyrirvara við greiðslu fyrr en í maí 2002 er hann greiddi fasteignaskatt vegna þess árs, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu ofgreiddra skatta og gjalda.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Reykjavíkurborg, greiði áfrýjanda, Landsafli hf., 27.706.635 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 14.635.620 krónum frá 1. júlí 2002 til 30. maí 2003, af 20.813.569 krónum frá þeim degi til 31. maí 2004 en af 27.706.635 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.