232/2008

M krafðist staðfestingar lögbanns um að F yrði meinað að efna til eða standa fyrir losun og urðun jarðvegs og úrgangs á mel á óskiptu sameignarlandi aðila. Í lögbannsbeiðninni byggði M á því að á greindan mel væri verið að flytja mikið magn af jarðvegi sem í væri úrgangur og plastrusl frá fiskvinnslu F sem raska myndi ásýnd landsins. Framkvæmdaleyfis hefði ekki verið aflað og heilbrigðiseftirlit hefði krafðist þess að látið yrði af dreifingu fiskafurða á svæðinu. Þá hefði ekki verið aflað samþykkis M sem væri eigandi svæðisins. Leyst var úr deilu málsaðila um eignarrétt að landi því sem lögbannið varðaði með dómi Hæstaréttar nr. 89/2008. Meðal gagna málsins voru bréf héraðsfulltrúa Landgræðslu ríkisins og Túns vottunarstofu. Af þeim mátti ráða að þekja með lífrænum efnum hjálpi til við uppgræðslu lands. Einnig lá fyrir í málinu bréf skipulags og byggingarfulltrúa sem taldi framkvæmdina ekki leyfisskylda. Þá var niðurstaða skipulags- og byggingarnefndar á sama veg og framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlitsins á Vesturlandi gerði engar athugasemdir við framkvæmdina. Upplýst var af hálfu F að tilgangurinn hefði verið að freista þess að græða melinn upp með því að hjálpa staðbundnum plöntum að ná sér á strik og var sú yfirlýsing F lögð til grundvallar í málinu. Talið var að M hefði ekki tekist að sanna að hann yrði fyrir tjóni ef framkvæmdunum yrði fram haldið eins og lýst var, enda var tilgangurinn ekki að breyta hefðbundinni notkun hins sameiginlega lands. Samkvæmt þessu var fallist á kröfu F um að fella lögbannið úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2008. Hann krefst sýknu af staðfestingu lögbanns sem lagt var á 26. júlí 2007 og staðfest var með hinum áfrýjaða dómi þannig að áfrýjanda væri meinað að efna til eða standa fyrir losun og urðun jarðvegs og úrgangs á mel vestan við Sandatún á óskiptu sameignarlandi aðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og honum dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Málsaðilar hafa deilt um eignarrétt að landi því sem lögbannið varðar. Úr þeirri deilu var leyst með dómi Hæstaréttar 16. þessa mánaðar í máli nr. 89/2008 og var niðurstaðan sú að landið væri í óskiptri sameign aðila.

Af hálfu áfrýjanda hefur því verið lýst yfir fyrir Hæstarétti, að framkvæmd sú sem stefndi lét stöðva með lögbanninu sé í því fólgin að flytja á svæðið mold og lífræn efni, svo sem fiskslor, blanda þessu saman á staðnum og láta það brotna niður í tiltekinn tíma. Síðan eigi að dreifa því jarðefni sem þannig verður til í þunnu lagi yfir svæðið, sem mun vera um 8 hektara uppblásinn melur. Tilgangurinn sé að freista þess að græða melinn upp með því að hjálpa staðbundnum plöntum að ná sér á strik. Meðal gagna málsins eru bréf héraðsfulltrúa Landgræðslu ríkisins 1. ágúst 2007 og Túns vottunarstofu 24. ágúst 2007. Af þeim má ráða að þekja með lífrænum efnum, eins og að framan er lýst, hjálpi til við uppgræðslu lands með því að mynda jarðveg fyrir staðbundinn gróður. Einnig eru í málinu bréf skipulags- og byggingarfulltrúans í Eyja- og Miklaholtshreppi og Helgafellssveit 24. júlí 2007 þar sem fram kemur að fulltrúinn hafi farið á staðinn vegna fyrirspurnar stefnda um það hvort framkvæmdin væri ólögleg. Hann hafi fengið skýringar eigenda og sé hún að hans mati ekki leyfisskyld. Niðurstaða skipulags- og byggingarnefndar 12. júlí 2007 hafi verið á sama veg. Stefndi leitaði einnig til H-kk-ef H-kk-ef framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Vesturlands vegna „dreifingar á fiskúrgangi“ og brást hann við erindinu 14. júní 2007 með því að áminna áfrýjanda í tölvupósti um að dreifing fiskúrgangs á land til áburðar bryti gegn starfsleyfi fiskvinnslufyrirtækis félagsins. Hinn 10. júní 2008, eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms, gaf H-kk-nf H-kk-nf skýrslu fyrir dómi. Þar kom fram að áfrýjandi hefði haft samband við hann og útskýrt að aðgerðirnar fælust í að blandað hefði verið fiskúrgangi í mold og hafi hann í framhaldi af því farið á vettvang 19. júní 2007. Þá hefðu verið á staðnum 11 moldarhrúgur og hvorki hefði sést í þeim fiskúrgangur né plast eins og myndir frá stefnda hefðu gefið til kynna. Þetta hafi verið „hrein áburðargjöf“. Í lok vettvangsgöngunnar hefði hann tjáð áfrýjanda að heilbrigðiseftirlitið gerði engar athugasemdir.

Áfrýjandi heldur því fram að allt efni sem til standi að dreifa sé nú komið á staðinn og ekki sé um urðun að ræða.

Stefndi hélt því fram við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að tilgangur áfrýjanda með aðgerðunum væri að rækta upp tún vestan svonefnds Sandatúns og breyta þannig ásýnd og nytjum landsins. Í lögbannsbeiðni 20. júlí 2007 byggði stefndi á því að á greindan mel væri verið að flytja mikið magn af jarðvegi sem í væri úrgangur og plastrusl frá fiskvinnslu áfrýjanda, þannig væri verið að raska ásýnd landsins. Framkvæmdaleyfis hefði ekki verið aflað og heilbrigðiseftirlit hefði krafist þess að látið yrði af dreifingu fiskafurða. Þá hefði ekki verið aflað samþykkis stefnda sem væri eigandi svæðisins.

Við úrlausn máls þessa verður að leggja til grundvallar yfirlýsingu áfrýjanda um aðferð, umfang og tilgang hinna umdeildu framkvæmda. Rök stefnda fyrir lögbannsbeiðninni sem lúta að séreignarrétti hans, nauðsyn á framkvæmdaleyfi eða athugasemdum heilbrigðiseftirlits eiga samkvæmt framansögðu ekki lengur við. Verður þá að taka afstöðu til þess hvort umþrætt aðgerð brjóti í bága við rétt stefnda sem sameiganda landsins. Beit hefur verið hefðbundin nýting svonefnds fjalllands, sem umræddur melur er á. Stærð þess er um 1.200 hektarar og melurinn þar af 8 hektarar. Áfrýjandi stundar sauðfjárbúskap á jörðinni og fiskvinnslu. Báðir aðilar hafa reynt að sporna við uppblæstri á melnum án árangurs. Áfrýjandi með því að bera hey í rofabörð, en stefndi með því að dreifa áburði og fræjum á svæðið. Eigi er annað fram komið í málinu en að þær ráðstafanir sem áfrýjandi lýsir teljist eðlilegar í því ljósi að tilgangur þeirra sé að hefta landeyðingu og endurheimta staðbundinn gróður. Stefnda hefur ekki tekist sönnun um að hann verði fyrir tjóni ef framkvæmdunum verður fram haldið eins og lýst er, enda ekki verið að breyta hefðbundinni notkun hins sameiginlega lands.

Með því að stefndi hefur ekki sannað að aðgerðir áfrýjanda séu þess eðlis sem lýst er í lögbanninu, að þær hafi valdið honum tjóni, eða að hann hafi aðra lögmæta hagsmuni af því að þær séu stöðvaðar, eða að þær séu ósamrýmanlegar eðlilegri nýtingu og viðhaldi landsins, þá er fallist á kröfu áfrýjanda um að fella lögbannið úr gildi.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Félagsbúið Miðhrauni II sf., er sýknað af kröfu stefnda, Miðhrauns ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.