717/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu L við opinber skipti á dánarbúi A með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði gengist í sjálfskuldarábyrgð gagnvart L fyrir námslánum dóttur sinnar og þannig stofnað til kröfu á hendur sér. Eftir efni sínu fæli slík krafa í sér tryggingu fyrir efndum aðalskuldara en af því leiddi að greiðsluskylda ábyrgðarmanns yrði ekki virk fyrr en aðalskuldari hefði vanefnt skyldu sína. Við andlát A tók dánarbú hans við skuldbindingunni, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 20/1991. Var því tekin til greina krafa L um að krafan yrði viðurkennd við skiptin í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. nóvember 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. nóvember 2017 þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sóknaraðila við opinber skipti á varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að við skiptin verði viðurkennd krafa sín á hendur varnaraðila að fjárhæð 9.161.215 krónur með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði gekkst A á árunum 1997 til 2001 í sjálfskuldarábyrgð gagnvart sóknaraðila fyrir námslánum dóttur sinnar, B. Hann andaðist 10. febrúar 2016 og var bú hans tekið til opinberra skipta 28. nóvember sama ár. Með bréfi skiptastjóra 7. mars 2017 var héraðsdómi tilkynnt að farið yrði með skiptin samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Áður en það gerðist hafði sóknaraðili lýst kröfu við skiptin á grundvelli ábyrgðar A en þeirri kröfu hafði skiptastjóri hafnað og var leyst úr ágreiningi um það með hinum kærða úrskurði. Í málinu liggur ekki annað fyrir en að námslánin sem ábyrgðin tekur til séu í skilum.

Í kæru sóknaraðila segir að krafa hans sé háð því skilyrði að skuldabréf 30. desember 1997, upphaflega að fjárhæð 4.733.516 krónur, sem B gaf út fyrir námslánunum, falli í vanskil og verði ábyrðin aldrei hærri en því nemur. Varnaraðili heldur því fram að krafa sem sett er fram á þennan veg fullnægi ekki áskilnaði um skýrleika svo unnt sé að taka afstöðu til hennar. Málatilbúnaður sóknaraðila er reistur á því að krafa hans á hendur varnaraðila sé skilyrt. Lýsing á þessu felur með engu móti í sér að dómkrafa hans sé óglögg og verður kröfu um frávísun af þeirri ástæðu hafnað.

Með því að gangast í sjálfskuldarábyrgð gagnvart sóknaraðila fyrir námslánum dóttur sinnar stofnaði A til kröfu á hendur sér. Eftir efni sínu felur slík krafa í sér tryggingu fyrir efndum aðalskuldara. Af því leiðir að greiðsluskylda ábyrgðarmanns verður ekki virk fyrr en aðalskuldari hefur vanefnt skyldu sína, en það eitt nægir til að gengið verði að ábyrgðarmanni eftir sjálfskuldarábyrgð. Við andlát A tók dánarbú hans við skuldbindingu þessari, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt þessu verður tekin til greina krafa sóknaraðila um að krafan verði viðurkennd við skiptin í réttindaröð eftir 113. gr. laga nr. 21/1991. Verður miðað við fjárhæð kröfunnar þegar dánarbúið var tekið til opinberra skipta, sbr. 4. mgr. 71. gr. laga nr. 21/1991, en þá nam hún 9.153.974 krónum eftir útreikningi sóknaraðila sem hefur ekki verið andmælt. Eftir atvikum ber síðan að haga skiptalokum í samræmi við fyrirmæli 1. mgr. 157. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 76. gr. laga nr. 20/1991, um meðferð krafna sem háðar eru ókomnu skilyrði.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Krafa sóknaraðila, Lánasjóðs íslenskra námsmanna, að fjárhæð 9.153.974 krónur er viðurkennd við opinber skipti á varnaraðila, dánarbúi A, með stöðu í réttindaröð eftir 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 700.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.