180/2013

I og F ehf. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem máli þeirra gegn Veiðifélaginu G og V ehf. var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust I og F ehf. þess aðallega að leigusamningur sem Veiðifélagið G hafði gert við V ehf. um leigu á veiðihúsi yrði dæmdur ógildur. Starfsemi V ehf. utan veiðitímabils var í beinni samkeppni við rekstur þann sem stundaður var af F ehf. og héldu I og F ehf. því fram að útleigan ylli þeim tekjumissi og færi í bága við lögbundinn tilgang Veiðifélagsins G. Talið var að ósamræmi væri milli aðalkröfu I og F ehf. og málatilbúnaði þeirra og að samhengi aðalkröfunnar við sakarefni málsins væri ekki svo ljóst sem áskilið væri í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa þeirri kröfu frá dómi því staðfest. Hins vegar þótti varakrafa I og F ehf., um að viðurkennt yrði að Veiðifélaginu G yrði óheimilt að selja veiðihúsið á leigu til almenns gisti- og veitingareksturs á ákveðnu tímabili, nægjanlega ljós og afmörkuð til að dómur yrði á hana lagður. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi hvað varðaði varakröfuna og lagt fyrir héraðsdóm að taka hana til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 13. mars 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 27. febrúar 2013 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðilinn I-kvk-nf er eigandi jarðarinnar Fossatúns í Borgarbyggð og jafnframt eigandi sóknaraðilans Fossatúns ehf., sem rekur ferðaþjónustu á jörðinni. Veiðiréttur í Grímsá fylgir jörðinni og vegna eignarhalds á henni á sóknaraðilinn I-kvk-nf skylduaðild að varnaraðilanum Veiðifélagi Grímsár og Tunguár, sbr. fyrri málsliður 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði.

Með samningi 1. mars 2007 tók varnaraðilinn Veiðifélagið Hreggnasi ehf. á leigu allan veiðirétt í Grímsá og Tunguá á félagssvæði varnaraðilans Veiðifélags Grímsár og Tunguár. Leigutíminn var veiðitímabil áranna 2008 til 2012, en veiðitímabilið er frá 22. júní til 24. september. Sömu aðilar gerðu samning 22. apríl 2009 um leigu á veiðihúsinu á Fossási út veiðitímann árið 2012. Fjárhæð leigunnar var 419.000 krónur á mánuði fyrir júlí, ágúst og september en 180.000 krónur aðra mánuði og átti leigan að taka breytingum í samræmi við vísitölu neysluverðs. Með samningi 6. nóvember 2009 voru gerðar nokkrar breytingar á fyrrgreindum leigusamningi um veiðina frá 1. mars 2007, en tekið var fram að fyrri samningur 22. apríl 2009 um leigu á veiðihúsinu héldist óbreyttur. Með samningi 2. febrúar 2012 var leiga á veiðihúsinu framlengd frá 1. apríl það ár til ársloka 2014.

Varnaraðilinn Veiðifélagið Hreggnasi ehf. hefur rekið gisti- og veitingaþjónustu í veiðihúsinu utan veiðitímabilsins. Á grundvelli skylduaðildar sóknaraðilans I-kvk-ef að veiðifélaginu telja sóknaraðilar sig ekki þurfa að sæta því að verða fyrir tekjumissi í rekstri sínum vegna þeirrar þjónustu sem stendur til boða í veiðihúsinu á þeim tíma. Er tilgangur málshöfðunar þeirra á hendur varnaraðilum að fá úr þessu skorið og reisa þeir málatilbúnað sinn á því að leiga á veiðihúsinu fyrir þann rekstur samrýmist ekki lögbundnu hlutverki varnaraðilans Veiðifélags Grímsár og Tunguár, sbr. síðari málsliður 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006.

II

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði gerðu sóknaraðilar breytingar á kröfugerð sinni 24. janúar 2013. Í henni fólst að í aðalkröfu var vísað til samnings 2. febrúar 2012 í stað fyrri samnings 22. apríl 2009. Jafnframt var tekið fram að hvor sóknaraðili um sig gerði þá aðal- og varakröfu sem höfð er uppi í málinu. Af hálfu beggja varnaraðila var því lýst yfir að ekki væru gerðar athugasemdir við breytta kröfugerð sóknaraðila.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 er fleiri en einum heimilt að sækja mál í félagi ef dómkröfur þeirra eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Kröfur sóknaraðila, sem eru samhljóða, hefði hvor þeirra getað haft uppi sjálfstætt og án aðildar hins, en kröfurnar eiga rót sína að rekja til þeirrar aðstöðu að varnaraðilinn Veiðifélagið Hreggnasi ehf. rekur gisti- og veitingaþjónustu í veiðihúsinu á Fossási á grundvelli leigusamnings við varnaraðilann Veiðifélag Grímsár og Tunguár. Samkvæmt þessu er fullnægt skilyrðum til að sóknaraðilar geti nýtt sér það réttarfarshagræði sem felst í samlagsaðild.

Eins og áður er rakið reisa sóknaraðilar málatilbúnað sinn á því að leiga á veiðihúsinu fyrir gisti- og veitingaþjónustu utan veiðitímabilsins samrýmist ekki lögbundnu hlutverki varnaraðilans Veiðifélags Grímsár og Tunguár. Aðalkrafa sóknaraðila er ekki bundin við þessa ráðstöfun á veiðihúsinu heldur felst í henni að samningur varnaraðila um leigu hússins verði í heild sinni dæmdur ógildur, þar með talið leiga hússins á veiðitímabilinu, sem aðilar deila ekki um að falli að hlutverki veiðifélagsins. Samkvæmt þessu er slíkt ósamræmi milli aðalkröfu sóknaraðila og málatilbúnaðar þeirra að öðru leyti að samhengi aðalkröfunnar við sakarefni málsins er ekki svo ljóst sem áskilið er í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa þessari kröfu frá dómi.

Með varakröfu sóknaraðila er krafist viðurkenningar á því að varnaraðilanum Veiðifélagi Grímsár og Tunguár sé óheimilt að selja veiðihús félagsins á leigu til almenns gisti- og veitingarekstrar, utan skilgreinds veiðitímabils samkvæmt lögum nr. 61/2006, hvort heldur sem er til varnaraðilans Veiðifélagsins Hreggnasa ehf. eða annarra. Þessi kröfugerð er nægjanlega ljós og afmörkuð til að dómur verði á hana lagður. Þá verður heldur ekki á það fallist með varnaraðilum að sóknaraðilar hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfunni, en við úrlausn um efnishlið málsins ber að fjalla um varnir byggðar á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þessu verður felld úr gildi sú niðurstaða héraðsdóms að vísa varakröfu sóknaraðila frá dómi.

Ákvörðun málskostnaðar í héraði bíður efnisdóms í málinu. Eftir úrslitum málsins verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af meðferð þess fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var flutt í héraði um frávísunarkröfu varnaraðila 5. júní 2012. Málið var síðan endurupptekið 24. janúar 2013 og flutt aftur um frávísunarkröfu varnaraðila 13. febrúar sama ár. Hinn kærði úrskurður var síðan kveðinn upp 27. sama mánaðar eins og áður greinir. Þessi dráttur á meðferð málsins er aðfinnsluverður.

Það athugast að eftir að sóknaraðilar lögðu fram sameiginlega greinargerð fyrir Hæstarétt bárust réttinum svonefndar viðbótar athugasemdir varnaraðila. Fyrir þessum skriflega málflutningi er engin lagaheimild og er hann aðfinnsluverður.

Dómsorð:

Staðfest er sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa frá dómi aðalkröfu sóknaraðila, I-kvk-ef P-kvk-ef og Fossatúns ehf.

Lagt er fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar varakröfu sóknaraðila.

Kærumálskostnaður fellur niður.