398/2014

Kærður var úrskurður þar sem máli, sem K hf. beindi aðallega að CS en til vara að CO, var vísað frá dómi að því er CO varðaði. K hf. höfðaði málið upphaflega á hendur CS, sem K hf. taldi eiganda að tilgreindum hlutum í skuldabréfum útgefnum af K hf., til riftunar á greiðslum vegna kaupa K hf. á hlutdeildinni í skuldabréfunum og endurheimtu á fjárhæð greiðslnanna ásamt dráttarvöxtum. CS hélt því fram að þær fjárfestingar sem málið varðaði hefðu verið gerðar í þágu CO og að CS hefði einungis komið þar fram til milligöngu. K hf. kvaðst fyrst hafa fengið vitneskju um þetta í greinargerð CS í héraði og höfðaði við svo búið sakaukasök á hendur CO, þar sem sömu kröfum og beint hafði verið að CS var nú beint að CO til vara að baki kröfum í frumsök. Í héraði hafði frávísunarkröfu CS verið hafnað, en með hinum kærða úrskurði var samhljóða krafa CO tekin til greina. Hæstiréttur hafnaði því að skilyrði væru fyrir hendi til að verða við kröfu CO um frávísun málsins frá héraðsdómi að því er hann varðaði, meðal annars með skírskotun til þess að málshöfðunarfrestur hefði ekki verið liðinn þegar sakaukasök var höfðuð og að skilyrði til sakaraukningar í málinu væru uppfyllt. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðaði CO.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. júní 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. maí 2014, þar sem máli, sem sóknaraðili beindi aðallega að Credit Suisse AG og til vara að varnaraðila, var vísað frá dómi að því er þann síðarnefnda varðar. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar gagnvart varnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila, sem áður hét Kaupþing banki hf., gaf hann út á grundvelli útboðslýsingar frá 28. apríl 2004 skuldabréf meðal annars að nafnverði 500.000.000 bandaríkjadalir, sem var á gjalddaga 1. desember 2009. Þá gaf hann út á grundvelli útboðslýsingar frá 17. desember 2004 skuldabréf að nafnverði 1.000.000.000 evrur með gjalddaga 25. maí 2010. Loks gaf hann út á grundvelli útboðslýsingar frá 31. ágúst 2006 skuldabréf meðal annars að nafnverði 100.000.000 svissneskir frankar með gjalddaga 12. apríl 2010. Í málinu liggja fyrir gögn um að sóknaraðili hafi 30. september 2008 samið um að greiða til Credit Suisse First Boston (Europe) Limited í London 2. október sama ár 3.783.349,08 bandaríkjadali til kaupa á hlutdeild í fyrstnefnda skuldabréfinu að nafnverði 4.600.000 bandaríkjadalir, 247.576,82 evrur til kaupa á hlutdeild í öðru skuldabréfinu að nafnverði 300.000 evrur og 661.244,44 svissneska franka til kaupa á hlutdeild í síðastnefnda skuldabréfinu að nafnverði 800.000 svissneskir frankar. Fjármálaeftirlitið neytti 9. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, en í framhaldi af því var hann tekinn til slita 22. apríl 2009.

Sóknaraðili, sem kveðst hafa talið Credit Suisse AG í Sviss hafa verið eiganda að fyrrnefndum hlutum í skuldabréfunum, höfðaði mál á hendur því félagi 6. júní 2012 til riftunar á greiðslunum, sem áður var getið, og til endurheimtu á fjárhæð þeirra ásamt dráttarvöxtum. Félagið tók til varna í málinu með greinargerð, sem var lögð fram í héraði 18. desember 2012, og krafðist þess aðallega að því yrði vísað frá dómi, til vara að félagið yrði sýknað af kröfum sóknaraðila, en að því frágengnu að fjárhæð krafna hans yrði lækkuð. Í greinargerðinni var því meðal annars lýst að félagið hafi á umræddum tíma stýrt fjárfestingum sjóðs með heitinu CS Fixed Income SICAV-SIF Global Credit Opportunities, sem hafi verið svonefndur undirsjóður annars sjóðs að nafni CS Fixed Income SICAV-SIF, en sá fyrrnefndi hafi ekki verið sjálfstæður lögaðili, heldur í umsjá þess síðarnefnda, sem hafi annast starfsemi og rekstur hans. CS Fixed Income SICAV-SIF hafi falið Credit Suisse Fund Management S.A að vera svonefndur framkvæmdaraðili sjóðsins, en það félag hafi fengið Credit Suisse AG til að annast fjárfestingar fyrir hann. Ráðstafanirnar, sem málsókn sóknaraðila sneri að, hafi verið gerðar í þágu sjóðsins og hafi Credit Suisse AG aðeins komið þar fram til milligöngu. Sóknaraðili kveðst fyrst hafa fengið vitneskju um þetta með því, sem fram kom í greinargerð Credit Suisse AG í málinu, og höfðaði hann sakaukasök á hendur varnaraðila 12. júní 2013. Beindi sóknaraðili sömu dómkröfum að varnaraðila og upphaflega voru gerðar á hendur Credit Suisse AG, en þó þannig að þeim var haldið uppi gegn varnaraðila til vara að baki kröfum í frumsök. Eftir að sakaukasökin var höfðuð var aðalkröfu Credit Suisse AG um frávísun málsins hafnað með úrskurði héraðsdóms 9. júlí 2013. Sakaukasökin var þingfest 5. september 2013 og tók varnaraðili til varna í málinu. Hann gerði sömu dómkröfur og Credit Suisse AG hafði gert fyrir sitt leyti, en krafa hans um frávísun málsins var þó að hluta reist á öðrum málsástæðum. Með hinum kærða úrskurði var síðastnefnd krafa varnaraðila tekin til greina.

II

Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms byggir varnaraðili kröfu sína um frávísun málsins á fjórum málsástæðum. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að hafna málsástæðu varnaraðila, sem reist er á því að heimild hafi brostið til að höfða málið fyrir dómstól hér á landi.

Til stuðnings þeirri málsástæðu fyrir kröfu um frávísun málsins að sjóðnum CS Fixed Income SICAV-SIF Global Credit Opportunities hafi verið slitið og bresti þannig hæfi til að eiga aðild að dómsmáli, sbr. fyrri málslið 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, hefur varnaraðili lagt fyrir Hæstarétt bréf fjármálaeftirlitsins í Luxembourg 26. nóvember 2010 til Credit Suisse Asset Management Fund Service (Luxembourg) S.A., sem hann kveður geyma staðfestingu á því að eftirlitið hafi „móttekið upplýsingar um sjóðsslitin.“ Í framlagðri þýðingu þessa bréfs segir meðal annars að eftirlitinu hafi með tölvubréfi 5. nóvember 2010 borist tilkynning um að stjórn CS Fixed Income SICAV-SIF hafi ákveðið að „slíta og gera upp undirsjóð CS Fixed Income SICAV-SIF - Global Credit Opportunities með gildistöku“ sama dag. Í bréfinu sagði síðan eftirfarandi: „Til að ganga frá málum ofangreinds fjárfestingafélags, eruð þér vinsamlegast beðnir um að láta okkur í té eins fljótt og auðið er eftirfarandi gögn: afrit af undirritaðri ákvörðun félagsstjórnar varðandi slit ofangreinds undirsjóðs“. Þá var einnig tekið fram að ljúka yrði uppgjöri á sjóðnum innan níu mánaða frá því að stjórnin hafi tekið ákvörðun um slitin, en sækja yrði um leyfi fjármálaeftirlitsins til að lengja þann frest. Í málinu liggur ekkert frekar fyrir um hvort ráðagerðir um slit sjóðsins hafi gengið eftir. Með þessari athugasemd verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna þessari málsástæðu varnaraðila staðfest með vísan til forsendna hans.

Varnaraðili ber í þriðja lagi fyrir sig að frestur sóknaraðila til að höfða mál til riftunar á ráðstöfunum sínum hafi verið liðinn þegar sakaukasökin á hendur varnaraðila var höfðuð 12. júní 2013. Samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., er sá frestur 30 mánuðir frá því að slitastjórn sóknaraðila átti þess fyrst kost að gera riftunarkröfu, en fresturinn byrjar þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests við slit sóknaraðila, sem var 30. desember 2009. Þótt sóknaraðili hafi höfðað mál þetta á hendur Credit Suisse AG innan 30 mánaða frá þeim degi hefur það ekki áhrif á frest til málsóknar á hendur varnaraðila, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 7. apríl 2014 í máli nr. 212/2014. Um afmörkun málshöfðunarfrests gagnvart honum verður að gæta að því að samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 er meginreglan sú að fresturinn tekur að líða þegar kostur hefur gefist á því að gera riftunarkröfu. Sóknaraðili átti ekki kost á að beina riftunarkröfu að varnaraðila meðan ekkert lá fyrir um að hann kynni með réttu að hafa verið eigandi hlutdeildar í skuldabréfunum, sem málið varðar, og þar með viðtakandi greiðslna, sem sóknaraðili leitar riftunar á. Varnaraðili hefur ekki hnekkt staðhæfingum sóknaraðila um að honum hafi hvorki verið né mátt vera kunnugt um þetta fyrr en áðurgreindar upplýsingar komu fram í greinargerð Credit Suisse AG í málinu. Til þess verður og að líta að sóknaraðili gat ekki á fyrri stigum fylgt eftir rétti sínum samkvæmt 1. mgr. 82. gr. laga nr. 21/1991 til að krefja Credit Suisse AG um upplýsingar um viðskiptin, sem hér um ræðir, enda eru úrræði hans í því skyni eftir 2. mgr. 82. gr., sbr. 3. mgr. 81. gr. sömu laga háð því að hlutaðeigandi lúti lögsögu íslenskra dómstóla. Að þessu öllu virtu eru ekki efni til að telja frest sóknaraðila samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 til að höfða riftunarmál á hendur varnaraðila hafa byrjað að líða fyrr en við framlagningu greinargerðar Credit Suisse AG 18. desember 2012. Verður krafa varnaraðila um frávísun málsins á hendur sér því ekki tekin til greina á þessum grunni.

Samkvæmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 er heimild til sakaraukningar í einkamáli meðal annars háð því skilyrði að það verði ekki metið stefnanda til vanrækslu að hann hafi ekki stefnt nýjum aðila áður en málið var þingfest. Mál þetta, sem upphaflega beindist að Credit Suisse AG einum, var þingfest 6. september 2012. Samkvæmt áðursögðu hafði sóknaraðili ekki tilefni til að beina dómkröfum sínum að varnaraðila fyrr en greinargerð Credit Suisse AG hafði verið lögð fram í héraði 18. desember sama ár og eru atvik í máli þessu því með öðrum hætti en í áðurnefndu máli nr. 212/2014, sem Hæstiréttur felldi dóm á 7. apríl 2014 og varnaraðili hefur vísað til í þessu sambandi. Þótt nokkur töf hafi orðið á höfðun sakaukasakar hefur sóknaraðili ekki brotið svo gegn reglum einkamálaréttarfars um greiðan málatilbúnað að frávísun hennar geti varðað.

Samkvæmt framansögðu eru ekki skilyrði til verða við kröfu varnaraðila um að málinu verði vísað frá héraðsdómi að því er hann varðar. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms, en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar varnaraðila, CS Fixed Income SICAV-SIF fyrir hönd CS Fixed Income SICAV-SIF Global Credit Opportunities.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, Kaupþingi hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.