481/2003

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tveimur kröfuliðum af þremur í máli tveggja erlendra fyrirtækja á hendur íslenska ríkinu var vísað frá dómi. Var þess annars vegar krafist að viðurkennt yrði að fyrirtækjunum væri heimilt þrátt fyrir ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 um tóbaksvarnir að miðla tilteknum staðreyndum varðandi tóbaksvörur til tiltekinnar tóbaksverslunar hér á landi og hins vegar að öðru fyrirtækinu yrði með vísan til 3. töluliðar sama ákvæðis heimilað að birta tiltekinn texta í íslenskum fjölmiðlum. Fallist var á að áskilnaður um lögvarða hagsmuni stæði því ekki í vegi að fyrirtækin gætu fengið dóm um fyrstnefnda kröfuliðinn auk þess sem krafan þótti nægilega skýr og afmörkuð til að dómur yrði lagður á hana, sbr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi síðari kröfuliðinn var tekið fram að textinn væri afmarkaður og auðvelt að henda reiður á efni hans. Vafalaust væri að breyting sú, sem um væri fjallað í textanum, gæti haft áhrif á sölu til neytenda. Var fallist á að fyrirtækið gæti haft lögvarða hagsmuni af því að textinn yrði birtur í fjölmiðlum hér á landi. Var úrskurðurinn að því er varðaði þessa tvo kröfuliði því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka þá til efnismeðferðar

Dómur Hæstaréttar.

Málið dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 3. desember 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. nóvember 2003, þar sem öðrum og þriðja kröfulið í máli sóknaraðila og Tóbaksverslunarinnar Bjarkar á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar þessa tvo kröfuliði og lagt fyrir héraðsdómara að taka þá til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Í öðrum lið kröfugerðar fyrir héraðsdómi krefjast báðir sóknaraðilar þess að viðurkennt verði að þeim sé heimilt þrátt fyrir ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 um tóbaksvarnir að miðla staðreyndum um tjöru- og nikótínmagn, tóbaksblöndun, umbúðir, uppruna, vörumerkjaréttindi, markaðshlutdeild og verð varðandi tóbaksvörur sóknaraðilans JT International S.A. til Tóbaksverslunarinnar Bjarkar. Í þriðja lið kröfugerðarinnar krefst sóknaraðilinn JT International S.A. þess að viðurkennt verði að honum sé heimilt þrátt fyrir ákvæði 3. töluliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 að birta textann á héraðsdómsskjali nr. 3 í íslenskum fjölmiðlum. Er í hinum kærða úrskurði gerð grein fyrir tengslum sóknaraðilanna innbyrðis og með hvaða hætti hvor þeirra kemur að því að setja á markað hér á landi margs kyns tóbaksvörur, sem seldar eru í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (ÁTVR), sem aftur selur þær smásölum, þar á meðal Tóbaksversluninni Björk.

II.

Fyrir Hæstarétti mótmæla sóknaraðilar því að þeir eigi ekki lögvarinna hagsmuna að gæta um annan kröfulið í málinu svo sem héraðsdómur hafi komist að niðurstöðu um. Vísar þeir í því sambandi til samskipta sinna við heildsala og smásala um sölu á tóbaksvörum. Vegna upptalningar í kröfuliðnum benda sóknaraðilar á að þeir hafi sérstaka hagsmuni af því að mega miðla umræddum upplýsingum til smásala í ljósi reglna nr. 796/2002 um innkaup og sölu tóbaks og skilmála í viðskiptum við birgja. Samkvæmt þeim sé ekki unnt að flytja inn og selja nýjar tóbakstegundir nema þær fari áður í svokallaðan reynsluflokk í 24 mánuði. Nái varan ekki 0,2% af heildarsölu vöruflokksins sé hún tekin af söluskrá og sölu hætt. Af þessu leiði að sé sóknaraðilum óheimilt að senda „staðreyndaupplýsingar“ til smásala til að veita þeim upplýsingar um tilvist og eiginleika vörunnar, sé nánast ókleift að öðlast lágmarkshlutdeild í tóbakssölu sem til þarf svo koma megi nýjum tóbaksvörum á markað hérlendis. Án þessara upplýsinga geti smásalar ekki sinnt nauðsynlegri upplýsingaskyldu gagnvart tóbaksneytendum. Þá hafi sóknaraðilar sjálfstæða viðskiptalega hagsmuni af því að mega kynna fyrir tóbakssmásölum t.d. niðurstöður prófana og mælinga á vörum sínum, einum sér eða í samanburði við vörur annarra tóbaksframleiðanda, til að ná forskoti í samkeppni við aðra. Að því er varðar þriðja kröfuliðinn tekur sóknaraðilinn JT International S.A. fram að kröfuliðurinn sé skýr og afmarkaður. Telur sóknaraðilinn að með héraðsdómsskjali nr. 3 séu veittar „staðreyndaupplýsingar um fyrirtæki sóknaraðila sem hann telur rétt að koma á framfæri við neytendur.“ Sé textinn á dómsskjalinu saminn í þeim tilgangi að birta hann í fjölmiðlum í ákveðnum viðskiptalegum tilgangi, það er að geta veitt neytendum upplýsingar um staðreyndir, sem varði vöru hans. Sé augljóst að sóknaraðilinn hafi verulega viðskiptalega hagsmuni af því að mega birta textann í fjölmiðlum.

Varnaraðili bendir á að annar kröfuliðurinn sé óskýr og ekki hafi verið bætt úr því fyrir Hæstarétti. Taki krafan til fjölmargra atriða, sem séu ólík innbyrðis og lítt eða ekkert útskýrð, auk þess sem ekkert komi fram um það hvaða „staðreyndir“ það eru sem miðla ætti milli málsaðila. Þá komi ekki nákvæmlega fram hvaða upplýsingar það eru sem sóknaraðilar telja Tóbaksverslunina Björk hugsanlega skorta. Að auki hafi sóknaraðilar ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfuna. Að því er varðar þriðja kröfulið sóknaraðilans JT International S.A. eru rök varnaraðila í meginatriðum rakin í hinum kærða úrskurði. Bendir varnaraðili á að sóknaraðilinn reki ekki fjölmiðil hér á landi. Hljóti að felast í kröfunni „beiðni um lögfræðilegt álit að afla dóms um einhverja þá athöfn sem háð yrði afstöðu stjórnenda þess fjölmiðils sem í hlut kynni að eiga um birtingu á skjali.“ Krafa, sem þannig sé algerlega háð afstöðu eða vilja þriðja manns, sé því ódómhæf vegna ákvæða 25. gr. og 26. gr. laga nr. 91/1991. Skorti sóknaraðilann þannig einnig lögvarða hagsmuni af því að fá fyrirfram viðurkenningardóm um kröfuna þar sem hann hafi ekki þá stöðu að lögum að geta tekið ákvörðun um það upp á sitt eindæmi hvort texti verði birtur í íslenskum fjölmiðlum.

III.

Í hinum kærða úrskurði eru raktar þær skýringar, sem sóknaraðilar hafa veitt um samskipti sín og umboðsmanns þeirra hér á landi við heildsala og smásala vegna viðskipta með tóbak. Er þannig fram komið að umsvifum sóknaraðila vegna viðskiptanna lýkur ekki með öllu við það að varningur þeirra er seldur ÁTVR. Samkvæmt því og að virtum skýringum sóknaraðila, sem raktar eru í II. kafla að framan, verður fallist á að áskilnaður um lögvarða hagsmuni standi því ekki í vegi að sóknaraðilar geti fengið dóm um annan kröfulið sinn í málinu. Krafan felur í sér að sóknaraðilum verði heimilað að miðla réttum upplýsingum um átta nánar tilgreind atriði til Tóbaksverslunarinnar Bjarkar, en öll varða þau varning frá sóknaraðilum sem seldur er í smásölu í nefndri verslun. Er krafan nægilega skýr og afmörkuð til að dómur verði á hana lagður, sbr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Sóknaraðilinn JT International S.A. krefst þess í þriðja lið kröfugerðar að mega birta texta á héraðsdómsskjali nr. 3 í íslenskum fjölmiðlum. Er um að ræða umfjöllun um breytingu á heiti vöruflokka sóknaraðilans og markaðshlutdeild móðurfyrirtækis þess hér á landi. Texti þessi er afmarkaður og auðvelt að henda reiður á efni hans. Vafalaust er að breyting sú, sem um er fjallað í textanum, geti haft áhrif á sölu til neytenda. Verður því að fallast á að sóknaraðilinn geti haft lögvarða hagsmuni af því að textinn verði birtur í fjölmiðlum hér á landi. Með þessu krefst hann viðurkenningar á tilteknum réttindum sér til handa, sem eru skýr og afmörkuð. Sú málsástæða varnaraðila, sem er á því reist að sóknaraðilinn ráði ekki yfir fjölmiðli, er málinu óviðkomandi og haldlaus með öllu.

Samkvæmt öllu framanröktu verður niðurstaða málsins sú að fellt verður úr gildi ákvæði í hinum kærða úrskurði um að vísa frá dómi öðrum og þriðja kröfulið sóknaraðila og lagt fyrir héraðsdóm að taka þá til efnismeðferðar.

Varnaraðili greiði sóknaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem verður ákveðinn í einu lagi, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Fellt er úr gildi ákvæði í hinum kærða úrskurði um að vísa frá dómi öðrum og þriðja kröfulið sóknaraðila, JT International S.A. og JT International Finland OY. Er lagt fyrir héraðsdóm að taka þá kröfuliði til efnismeðferðar.

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðilum samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.