402/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi málsaðila sem reis við opinber skipti á dánarbúi E og F. Í héraði var tekin til greina krafa A um að viðurkenndur yrði réttur hans til lífstíðarábúðar á jörðinni K, en hafnað kröfu B, C og D um að viðurkennt yrði að 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrútar tilheyrðu dánarbúi E og F. Um hið fyrra atriði taldi héraðsdómur að skilyrðum eldri ábúðarlaga fyrir aðilaskiptum á jörðinni K væri fullnægt. Um hið síðara atriði segir að sannað hafi verið með skattframtölum A, E og F að A hafi keypt 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrúta af þeim E og F og var kröfu varnaraðila því hafnað. Þá vísaði héraðsdómur frá dómi kröfum A um að viðurkenndur yrði réttur hans til endurgjalds fyrir tiltekinn fjölda ærgilda af fullvirðisrétti jarðarinnar við ábúðarlok. A kærði ekki úrskurð héraðsdóms um þetta atriði og því gátu A annars vegar og B, C og D hins vegar ekki haft uppi kröfur fyrir Hæstarétti þar að lútandi. Að öðru leyti voru niðurstöður héraðsdóms staðfestar í Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 16. júní 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júní 2011, þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi málsaðila, sem reis við opinber skipti á dánarbúi E og F. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess í fyrsta lagi að hafnað verði að varnaraðili eigi rétt til lífstíðarábúðar á jörð dánarbúsins, K í [...]hreppi, í öðru lagi að niðurstöðu hins kærða úrskurðar um kröfu varnaraðila „um viðurkenningu á rétti til endurgjalds fyrir tiltekinn fjölda ærgilda af greiðslumarki lögbýlisins verði hrundið þannig að sá þáttur málsins verði tekinn til löglegrar efnismeðferðar að nýju“ og í þriðja lagi að viðurkennt verði „að 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrútar verði talin til eigna dánarbúsins.“ Í öllum tilvikum krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en verði hrundið niðurstöðu úrskurðarins um lífstíðarábúð varnaraðila á áðurnefndri jörð krefst hann þess til vara að viðurkenndur verði réttur hans til endurgjalds frá dánarbúinu fyrir „andvirði 161,4 ærgilda af greiðslumarki jarðarinnar“, að því frágengnu fyrir „155,6 ærgilda fullvirðisrétti“, en til ítrustu vara fyrir „25 ærgilda fullvirðisrétti af greiðslumarki jarðarinnar“. Í öllum tilvikum krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Með hinum kærða úrskurði var tekin til greina krafa varnaraðila um að viðurkenndur yrði réttur hans til lífstíðarábúðar á jörðinni K, en hafnað kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði að 69 ær, 11 gimbrar og 3 lambhrútar tilheyrðu dánarbúi E og F. Þá var vísað frá dómi kröfum varnaraðila um að viðurkenndur yrði réttur hans til endurgjalds fyrir tiltekinn fjölda ærgilda af fullvirðisrétti jarðarinnar við ábúðarlok. Varnaraðili hefur ekki fyrir sitt leyti kært úrskurð héraðsdóms til að fá hnekkt niðurstöðu hans um frávísun síðastgreindra krafna. Hann getur því ekki haft uppi fyrir Hæstarétti áðurnefndar varakröfur um viðurkenningu á rétti sínum til endurgjalds úr hendi dánarbúsins, en með því leitar hann dóms um kröfur, sem ekki hefur verið leyst úr að efni til í héraði. Enn síður er á færi sóknaraðila að leitast við að fá fellt úr gildi ákvæði úrskurðarins um frávísun þessara krafna gagnaðila síns og krefjast efnisdóms um þær, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 8. maí 1998 í máli nr. 186/1998, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 1793.

Að gættu framangreindu og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, B, C og D, greiði í sameiningu varnaraðila, A, 250.000 krónur í kærumálskostnað.