302/2004

K hf. krafðist þess að veðkröfur hans samkvæmt tveimur tryggingarbréfum, upphaflega gefin annars vegar út af Móum hf. og hins vegar Ferskum kjúklingum ehf., yrðu viðurkenndar við skipti á búi Þ. Í héraðsdómi var talið að afmörkun veðandlags vegna fyrra bréfsins væri nægilega skýr og því fallist á að sú krafa nyti stöðu veðkröfu í Þ. Þá var fallist á að síðargreinda bréfið hefði við sameiningu þess félags og Móa hf. orðið að veði í eignum Móa hf. Sérstaklega var tekið fram í Hæstarétti að lög stæðu ekki til þess að nauðsynlegt hefði verið að láta þinglýsa tryggingarbréfinu að nýju við samrunann og flutninginn í annað þinglýsingaumdæmi þótt fallast mætti á að það hefði verið öruggara með tilliti til viðskiptalífsins. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest, en kostnaður við málið felldur niður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. júlí 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. júlí sl., þar sem viðurkennt var að krafa varnaraðila að fjárhæð 52.766.794 krónur nyti stöðu veðkröfu í almennum kröfum samkvæmt vörureikningum í eigu sóknaraðila samkvæmt tryggingarbréfi nr. 7919, upphaflega útgefnu af Ferskum kjúklingum ehf. 25. maí 2001 að fjárhæð 30.000.000 krónur, auk verðbóta, dráttarvaxta og alls kostnaðar. Jafnframt var viðurkennt að krafa varnaraðila að fjárhæð 74.782.799 krónur njóti stöðu veðkröfu í þrotabúi Móa hf. samkvæmt tryggingarbréfi nr. 7630, upphaflega gefnu út af Móum ehf. þann 5. janúar 2000, að fjárhæð 40.000.000 krónur, auk verðbóta, dráttarvaxta og alls kostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að úrskurði héraðsdóms verði felldur úr gildi og framangreindar kröfur varnaraðila njóti ekki stöðu veðkrafna við skipti á búi hans. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar kærðs úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum og málsástæðum aðila er ítarlega lýst í héraðsdómi. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta hann að því er varðar stöðu veðkröfu í þrotabú Móa hf. samkvæmt tryggingarbréfi nr. 7630.

Tryggingarbréf nr. 7919 var útgefið af Ferskum kjúklingum ehf., Garðatorgi 1 í Garðabæ 25. maí 2001 til tryggingar skaðlausri greiðslu á öllum fjárskuldbindingum fyrirtækisins, eins og þær væru á hverjum tíma við Búnaðarbanka Íslands hf. Með bréfinu var Búnaðarbanka Íslands hf. veðsett með 1. veðrétti „Allar almennar kröfur samkvæmt vörureikningum, hverju nafni sem nefnast, sem veðsali á nú eða eignast síðar í atvinnurekstri sínum á hverjum tíma,- allt í samræmi við 47. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð.“ Með tilvitnuðu ákvæði er rekstaraðila heimilað að veðsetja þær almennu kröfur, sem hann á eða fær í rekstri sínum eða aðgreindum hluta rekstrarins. Samkvæmt ákvæðinu leysist skuldari vörureiknings undan greiðsluskyldu sinni með greiðslu til kröfuhafa ef hann hefur ekki fengið tilkynningu um annan viðtakanda greiðslu. Jafnframt er tekið fram að slíkur samningur öðlist réttarvernd gagnvart þriðja manni við þinglýsingu á blað rekstraraðila í lausafjárbók. Tryggingarbréfið var móttekið til þinglýsingar hjá embætti sýslumanns í Hafnarfirði sama dag og það var útgefið. Í málinu er ekki deilt um gildi þess að því er varðar vörureikninga fyrirtækisins Ferskra kjúklinga ehf. Í héraðsdómi er því lýst að félagið var sameinað Móum hf., fuglabúi. Samrunaáætlun hafi verið dagsett 28. febrúar 2002 og í yfirliti hlutafélagaskrár sé vísað í staðfestingu á hluthafafundum beggja félaganna. Félagið Ferskir kjúklingar ehf. var afskráð 20. júní 2002. Bú sóknaraðila Móa hf. var tekið til gjaldþrotaskipta 5. nóvember 2003. Á sérstökum skiptafundi 19. febrúar 2004 með skiptastjóra þrotabúsins og lögmanni varnaraðila var rætt um ágreining þeirra um hvort áðurnefnt tryggingarbréf nr. 7919 hafi við sameiningu Ferskra kjúklinga ehf. og Móa hf. undir kennitölu þess síðarnefnda orðið að veði í eignum Móa hf., en samkvæmt gögnum málsins er óumdeilt að vörureikningar stílaðir á Ferska kjúklinga ehf. finnast ekki í þrotabúi Móa hf. Þar sem ekki tókst að jafna ágreining aðila um þetta atriði meðal annars vísaði skiptastjóri álitaefninu til úrskurðar héraðsdóms samkvæmt ákvæðum 171. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991.

Sóknaraðili heldur því fram að til þess að slík veðsetning, sem hér um ræði, öðlist réttarvernd gagnvart grandlausum þriðja manni þurfi þinglýsingu í lausafjárbók. Einnig hljóti að þurfa að þinglýsa grundvallarbreytingu á veðandlaginu svo sem að það taki til eigna í eigu annars félags en tilgreint sé í bréfinu sjálfu, svo réttindin haldi gildi sínu gagnvart veðhafa sem og grandlausum þriðja manni. Slík skylda hafi verið enn brýnni í þessu tilviki þar sem veð í eignum félagsins Ferskra kjúklinga ehf. hafi verið skráð í lausafjárbók í Hafnarfirði. Sá sem hefði skoðað lausafjárbók eftir sameiningu félaganna til að aðgæta um veðstöðu Móa hf. hjá sýslumanninum í Reykjavík, en þar beri að þinglýsa veðskuldbindingum þess fyrirtækis, hefði því ekkert fundið þar um þetta veðbréf. Hafi veðhafi viljað viðhalda réttindum sínum hefði honum borið að tilgreina breytingar í viðaukaskjali við bréfið og þinglýsa því að það tryggi eftirleiðis einnig skuldir Móa hf. og að veðsetningin taki eftirleiðis einnig til vörureikninga sem gefnir verði út í atvinnurekstri Móa hf. Þetta hafi varnaraðili ekki gert.

Varnaraðili bendir á að samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 98. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 beri að birta samrunaáætlun í Lögbirtingablaði í þeim tilgangi að allir þeir sem hagsmuna eiga að gæta fái upplýsingar um hana. Sóknaraðila og öðrum hafi því mátt vera fullkunnugt um umræddan samruna. Tryggingabréfinu hafi verið þinglýst í lausafjárbók í samræmi við 1. mgr. 47. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Samkvæmt því sem fram komi í 4. mgr. þess ákvæðis sé ekki nauðsynlegt að þinglýsing fari fram að nýju þegar eigendaskipti verði að eign eða eigandi flytjist úr þinglýsingarumdæmi. Enn síður ættu slík sjónarmið við þegar um samruna sé að ræða en hann lúti sérstökum reglum.

Í 2. mgr. 119. gr. laga um hlutafélög nr. 2/1995 segir að sé einkahlutafélag yfirtekið við samruna gildi ákvæði XIV. kafla laga nr. 138/1994 um slit þess félags. Samkvæmt 102. gr. síðarnefndu laganna telst yfirteknu félagi slitið og réttindi þess og skyldur runnar til yfirtökufélagsins þegar tiltekin skilyrði eru uppfyllt, þar á meðal að samruninn hafi verið samþykktur í samrunafélögunum. Ágreiningslaust er að samruni Ferskra kjúklinga ehf. og Móa hf. hafi farið fram með lögformlegum hætti og fyrrnefnda félagið runnið saman við það síðarnefnda og verið síðan afskráð. Hlutafélagaskrá var send samrunaáætlunin, ásamt skýrslu endurskoðanda í samræmi við 1. mgr. 98. gr. um einkahlutafélög og var birt í Lögbirtingablaði samkvæmt 1. mgr. 125. gr. laganna. Eftir 4. mgr. 47. gr. þinglýsingalaga má eigandi lausafjár sem veðsett hefur verið, og veðsetningunni síðan þinglýst, láta þinglýsingu fara fram að nýju flytji hann úr þinglýsingaumdæmi, en þarf þess ekki. Lög standa því ekki til þess að nauðsynlegt hafi verið að láta þinglýsa tryggingarbréfi nr. 7919 að nýju við samrunann og flutninginn í annað þinglýsingaumdæmi þótt fallast megi á að það hefði verið öruggara með tilliti til viðskiptalífsins, eins og hér stóð á. Með framangreindum athugasemdum en annars með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur einnig að því er varðar tryggingarbréf nr. 7919.

Rétt er með vísun til málsatvika að hvor aðili beri sinn kostnað af máli þessu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður nema um málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.