180/2006

I, sem er ábúandi jarðarinnar Þ, krafðist þess að B, V og VB sf. yrðu dæmd til að viðurkenna forkaupsrétt hennar að jörðinni vegna framsals jarðarinnar til VB ehf. Hún krafðist þess jafnframt að VB ehf. yrði gert að þola ógildingu á framsalinu. VB sf. hafði eignast jörðina árið 1965, en árið 1996 var stofnað einkahlutafélagið VB ehf. um eignarhald hennar. Eigendur sameignarfélagsins greiddu fyrir hluti sína í einkahlutafélaginu hver með sinni eign í því, en jörðin var eina eign félagsins. Vísað var til þess að forkaupsréttur samkvæmt jarðalögum nr. 65/1976 og núgildandi jarðalögum nr. 81/2004 yrði ekki virkur við það að greitt væri með hlut í sameignarfélagi fyrir hlut í hlutafélagi með þessum hætti eða í raun við breytingu á félagsformi um eignarhald á jörð. Var því ekki fallist á kröfur I.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. mars 2006. Hún krefst þess að stefndu B-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf K-kk-nf og Veiðifélagið Bláskógar sf. verði dæmd til þess að viðurkenna forkaupsrétt hennar að jörðinni Þverfelli í Lundarreykjadal vegna framsals jarðarinnar til stefnda Veiðifélagsins Bláskóga ehf. Þá krefst hún þess að stefnda Veiðifélaginu Bláskógum ehf. verði gert að þola ógildingu á framsalinu. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem hún nýtur á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Með úrskurði Héraðsdóms Vesturlands 17. október 2005 var kröfu stefndu um frávísun málsins hrundið. Málskostnaður var felldur niður í héraði. Hvorki úrskurðinum né héraðsdómi var gagnáfrýjað í því skyni að fá þessum niðurstöðum breytt. Koma þær ekki til endurskoðunar.

Stefndu hafa lagt fyrir Hæstarétt upplýsingar um hluthafa í Veiðifélaginu Bláskógum ehf. Kemur þar fram að hluthafahópurinn hafi að mestu haldist óbreyttur frá stofnun félagsins 1996 þar til í desember 2004 og janúar 2005, en nú séu B-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf K-kk-nf B-kk-nf einu hluthafar. Þeir eru hinir sömu sem með yfirlýsingu 16. janúar 2005 lýstu því yfir að þeir væru einu eigendur Veiðifélagsins Bláskóga sf., sem þá hafi einn verið þinglýstur eigandi Þverfells.

Fram kemur í málinu að eigendur sameignarfélagsins greiddu fyrir hluti sína í einkahlutafélaginu hver með sinni eign í því, en Þverfell var eina eign félagsins. Forkaupsréttur bæði samkvæmt jarðalögum nr. 65/1976 og núgildandi jarðalögum nr. 81/2004 verður ekki virkur við það að greitt sé með hlut í sameignarfélagi fyrir hlut í hlutafélagi með þessum hætti eða í raun við breytingu á félagsformi um eignarhald á jörð. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Samkvæmt þessari niðurstöðu verður áfrýjandi dæmd til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem greinir í dómsorði.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, I-kvk-nf H-kvk-nf B-kvk-nf, greiði stefndu, B-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, V-kk-þgf K-kk-þgf B-kk-þgf, Veiðifélaginu Bláskógum sf. og Veiðifélaginu Bláskógum ehf., hverjum fyrir sig 75.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.