851/2017

Í málinu krafðist A þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í á því líkamstjóni sem hann kvaðst hafa orðið fyrir af völdum lögreglu við handtöku árið 2010. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að A hefði verið í geðrofsástandi umrætt sinn og gæti ekki byggt bótakröfu á 3. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem hann hefði komið sér í það ástand að hann gerði sér ekki grein fyrir gjörðum sínum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þessi niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður hefði verið sérfróðum meðdómsmönnum, hefði leitt til þess að þar hefði í engu verið fjallað um hvort orsakatengsl hefðu verið á milli líkamstjóns A og athafna lögreglu í umrætt sinn og þar með hvort skilyrði 3. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 og almennu skaðabótareglunnar um orsakatengsl væru uppfyllt. Af þessum sökum var talið óhjákvæmilegt að ómerkja dóminn og vísa málinu heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf landsréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2017. Hann krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda á því varanlega líkamstjóni sem hann kveðst hafa orðið fyrir 11. maí 2010 af völdum lögreglu við handtöku. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Svo sem þar kemur fram var áfrýjandi, sem þá var í alvarlegu andlegu ástandi, handtekinn 11. maí 2010. Við handtökuna var hann staddur í sturtuklefa í baðherbergi á heimili nafngreinds manns í Kópavogi. Áfrýjandi virðist ekki hafa áttað sig á nærveru eða heyrt í lögreglumönnum er þeir reyndu að telja hann á að koma úr sturtunni og brugðist ókvæða við og brotist um er lögregla hugðist leiða hann þaðan. Hafi lögregla þá brugðið á það ráð að taka áfrýjanda tökum, færa hann í handjárn, leggja hann á gólfið og bensla fætur hans. Nær jafnskjótt hafi áfrýjandi fengið krampa, kastað upp og fengið hjartastopp. Lögregla og sjúkralið, sem þá var komið á vettvang, hafi hafið lífgunartilraunir og náð að endurlífga áfrýjanda. Af gögnum málsins verður ráðið að hjartastopp áfrýjanda hafi varað í 20-25 mínútur. Varð áfrýjandi fyrir varanlegu og stórfelldu heilsutjóni af völdum þess.

Stefndi gerir ekki athugasemd við þá málsástæðu áfrýjanda að handtaka lögreglu hafi farið fram á grundvelli XIII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Með málsókn þessari freistar áfrýjandi þess að fá skaðabótaskyldu stefnda viðurkennda vegna þess líkamstjóns sem hann hlaut vegna framangreindra atvika. Áfrýjandi reisir þessa kröfu sína annars vegar á 3. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008, sem á umræddum tíma handtöku var 3. mgr. 228. gr. sömu laga og hins vegar almennu skaðabótareglunni. Hefur hann í því skyni að færa sönnur á líkamstjón sitt og orsakatengsl milli aðgerða lögreglu og þess aflað þriggja matsgerða. Eru þær ekki samhljóða um hvort orsakatengsl séu til staðar.

Héraðsdómur taldi fram komna sönnun um að áfrýjandi hefði verið í geðrofsástandi er lögregla hafði framangreind afskipti af honum. Ekkert benti til þess að aðgerðir lögreglu hefðu verið óheimilar eða óþarflega harkalegar og væri ekki sýnt fram á bótaskyldu á grundvelli almennu skaðabótareglunnar. Þá er í forsendum hins áfrýjaða dóms lagt til grundvallar „að aðili sem kemur sér í ástand sem gerir það að verkum að hann gerir sér ekki grein fyrir gjörðum sínum, er jafnan í slíku ástandi eða lendir í því af einhverjum orsökum“, geti ekki byggt bótakröfu á 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Frumskilyrði þess að bótaskylda verði felld á stefnda er að tjón liggi fyrir í skilningi skaðabótaréttar og að orsakatengsl teljist sönnuð milli þess tjóns áfrýjanda og hinnar ætluðu skaðabótaskyldu háttsemi starfsmanna stefnda. Með því að niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, varð eins og áður greinir, var þar í engu fjallað um hvort orsakatengsl voru á milli líkamstjóns áfrýjanda og athafna lögreglu í umrætt sinn og þar með hvort skilyrði 3. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 og almennu skaðabótareglunnar um orsakatengsl væru uppfyllt. Verður af þeim sökum ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.