423/2013

P ehf. höfðaði mál á hendur fyrrum starfsmanni sínum Ó til heimtu skuldar vegna ætlaðra úttekta hans á vörum hjá P ehf. Ó bar því á hinn bóginn við að P ehf. hefði verið óheimilt að segja ráðningarsamningi hans upp fyrirvaralaust og beindi gagnkröfu á hendur félaginu til heimtu launa og orlofs á uppsagnarfresti, bifreiðahlunninda og miskabóta. Samkvæmt gögnum málsins voru þær úttektir, sem P ehf. reisti kröfu sína á, ýmist gerðar af hálfu Ó eða M ehf. Eins og atvikum málsins var háttað var talið að úttektir í nafni M ehf. hefðu verið gerðar með samþykki Ó og var háttsemi hans talin renna stoðum undir að hann teldi sig bera ábyrgð á viðskiptaskuld M ehf. við P ehf. Var Ó því gert að greiða P ehf. skuld vegna vöruúttektanna. Þá var rakið að í ráðningarsamningi málsaðila hefði með nánar tilgreindum hætti verið kveðið á um að Ó væri óheimilt að tengjast fyrirtæki sem starfaði í samkeppni við P ehf. og að félaginu væri heimilt að rifta ráðningarsamningi eða segja honum upp færi starfsmaður ekki að ákvæðum samningsins. Meðal annars að virtum tengslum Ó við M ehf. var fallist á að hann hefði með háttsemi sinni brotið gegn ákvæðum ráðningarsamningsins. Var P ehf. því talið hafa verið heimilt að segja Ó upp fyrirvaralaust og félagið sýknað af kröfum Ó.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. júní 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.054.320 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. október 2011 til 1. janúar 2012 og af fyrrgreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Ágreiningur málsins lýtur annars vegar að uppgjöri vegna ætlaðra úttekta áfrýjanda á vörum hjá stefnda, en hins vegar að því hvort stefnda hafi verið heimilt að rifta ráðningarsamningi áfrýjanda.

I

Í málinu liggur fyrir að starfsmenn stefnda gátu fengið heimild til að taka pizzur út í reikning hjá fyrirtækinu. Fór það þannig fram að þeir gáfu upp tiltekið símanúmer og var úttektin skuldfærð í samræmi við það. Á fyrirliggjandi afritum reikninga stefnda voru ýmist tilgreind símanúmerin 822-5529, 571-2999 eða 822-5510. Jafnframt var þar tilgreind kennitala áfrýjanda, sem einnig var reikningsviðskiptanúmerið. Af gögnum málsins verður ráðið að áðurnefnd símanúmer, sem hringt var úr eða gefin voru upp og tilgreind voru á afritum fyrirliggjandi reikninga, koma heim og saman við þau símanúmer sem skráð voru í reikningsviðskipti á kennitölu áfrýjanda.

Vöruúttektir áfrýjanda hjá stefnda voru gerðar upp á launareikningi hans allt þar til í júní 2010 að þær námu svo háum fjárhæðum að ekki var unnt að hafa þann háttinn á. Í lok júlí sama ár nam skuld áfrýjanda við stefnda 667.456 krónum og í lok ágúst 1.052.717 krónum. Úttektir hans í september, október, nóvember og desember 2010 voru gerðar upp með afdrætti launa. Hinu sama gilti um úttektir í janúar, febrúar, mars og apríl 2011, en frá og með launauppgjöri vegna mars voru 50.000 krónur dregnar frá launum hans upp í skuld hans við stefnda. Þá námu úttektir 56.022 krónum í apríl 2011 og voru þær gerðar upp með launum í maí sama ár. Úttektir í maí 2011 námu 359.961 krónu, en 31. þess mánaðar voru bakfærðar af reikningi hans 150.000 krónur og skuldfærðar á Menningarhúsið ehf. Eftir þá leiðréttingu nam uppsöfnuð viðskiptaskuld áfrýjanda við stefnda 967.542 krónum. Úttektir í júní 2011 námu 344.769 krónum og voru 64.778 krónur dregnar af launum í júlí sama ár vegna þeirra. Úttektir í júlí 2011 námu 97.538 krónum og voru þær gerðar upp með ágústlaunum. Úttektir í ágúst 2011, auk úttekta 1. og 2. september, sama ár námu 30.195 krónum og voru þær gerðar upp með launum í síðarnefndum mánuði.

Áfrýjandi heldur því fram að hann hafi ítrekað gert athugasemdir við uppgjör vegna vöruúttekta, en fjármálastjóri stefnda, G-kvk-nf A-kvk-nf J-kvk-nf, bar fyrir dómi að reikningar að baki viðskiptunum hafi ætíð verið honum aðgengilegir. Fyrrum framkvæmdastjóri stefnda, Á-kvk-nf Þ-kvk-nf H-kvk-nf, bar fyrir dómi að áfrýjandi hefði margoft gert athugasemdir við að fá ekki afrit af reikningum eða vöruúttektum, en reynt hefði verið að „finna út úr því fyrir hann í einhvern tíma“. Eins og að framan er rakið var viðskiptareikningur áfrýjanda leiðréttur 31. maí 2011 þegar bakfærðar voru af reikningi hans 150.000 krónur og skuldfærðar á Menningarhúsið ehf.

Samkvæmt samstarfssamningi 1. apríl 2011 milli Menningarhússins ehf. og stefnda um sölu á pizzum frá stefnda, sem áfrýjandi undirritaði fyrir hönd Menningarhússins ehf., var tilgreint söluverð á pizzum en auk þess var ákvæði um að Menningarhúsið ehf. skyldi staðgreiða allar pizzuúttektir þar til fyrri skuld þess væri að fullu greidd. Þrátt fyrir þennan samning tók áfrýjandi út vörur í nafni Menningarhússins ehf. sem gjaldfærðar voru á reikning hans og virti þannig að vettugi ákvæði samningsins um staðgreiðsluviðskipti.

Hinn 3. júlí 2011 sendi áfrýjandi tölvubréf til þáverandi framkvæmdastjóra stefnda, fyrrgreindrar Á-kvk-ef, þar sem hann kvartaði undan að hafa ekki fengið nein gögn vegna reikningsuppgjörs. Í bréfinu segist hann ,,nú“ vera ,,kominn með gögnin“ og hafa greitt ,,inn 100.000 kr. síðastliðinn föstudag“. Þá skyldi hann ,,leggja inn 200.000 kr.- á þriðjudag og restina þegar ég hef farið yfir þetta.“ Ekki verður séð að áfrýjandi hafi krafist leiðréttingar á færslum á viðskiptareikning sinn eftir að hann sendi þetta tölvubréf.

Óumdeilt er að áfrýjandi bar, samkvæmt skráningu í hlutafélagaskrá, ekki ábyrgð á fjárhagslegum skuldbindingum Menningarhússins ehf. Hins vegar má ráða af fyrrnefndum samstarfssamningi að hann kom fram fyrir hönd félagsins. Þá liggur jafnframt fyrir að inn á reikning Menningarhússins ehf. voru greiddar 100.000 krónur 1. júlí 2011 og 200.000 krónur 5. júlí sama ár. Koma þær innborganir heim og saman við þær innborganir sem áfrýjandi gat um í tölvubréfinu 3. júlí 2011.

Fyrir dómi var fyrrgreind Á-kvk-nf innt eftir skýringu á því að í málinu væru reikningar vegna Menningarhússins ehf. á kennitölu áfrýjanda sem hann hefði kvittað undir. Kom fram hjá henni að þegar hringt væri í þjónustuver væri hægt að óska eftir því að vöruúttekt færi á tiltekinn reikning. Áfrýjandi hefði því getað stjórnað því á hvaða reikning viðskiptin væru gjaldfærð. Þegar framangreint er virt er ljóst að áfrýjandi taldi sig geta skuldbundið Menningarhúsið ehf. og komið fram fyrir þess hönd. Jafnframt taldi hann sig bera ábyrgð á skuldum félagsins vegna úttekta sem fóru gegnum reikning hans og voru greiddar 1. og 5. júlí 2011. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um þennan þátt málsins verður niðurstaða um hann staðfest.

II

Í 13. gr. ráðningarsamnings áfrýjanda við stefnda var kveðið á um að starfsmanni væri óheimilt að eiga beint eða óbeint fjárhagslegra hagsmuna að gæta í fyrirtæki sem að einhverju leyti ræki starfsemi á sama sviði og stefndi og því í samkeppni við hann. Þá var kveðið á um að starfsmanni væri óheimilt að starfa hjá eða fyrir slíkt fyrirtæki.

Með uppsagnarbréfi 14. september 2011 var ráðningarsamningi áfrýjanda rift „meðal annars vegna ítrekaðra óheimilla úttekta á viðskiptareikning yðar og félags í yðar umsjón ásamt alvarlegum trúnaðarbrotum gagnvart félaginu“. Í frétt, er birtist á vefmiðlinum Pressunni 19. september 2011, var greint frá því að áfrýjandi ynni að því að opna nýja pizzukeðju í samkeppni við stefnda. Síðan sagði í fréttinni: „Ó-kk-nf A-kk-nf vinnur að því að hrinda hugmyndinni í framkvæmd með syni sínum og fjölmörgum starfsmönnum Dominos sem hafa hætt í kjölfar eigendaskipta“. Bar áfrýjandi fyrir dómi að rangt væri eftir sér haft í fréttinni, þar sem hið rétta væri að sonur sinn hefði verið að opna lítinn veitingastað. Fyrir Hæstarétti liggur skýrsla vitnisins E-kk-ef J-kk-ef fyrir dómi, en hann skrifaði fyrrgreinda frétt. Hann kvaðst hafa rætt við áfrýjanda áður en fréttin var skrifuð og talið að áfrýjandi væri að opna nýja pizzustaði. Áfrýjandi hafi hringt í sig síðar og sagt vitnið hafa misskilið eitthvað, þar sem hið rétta væri að sonur sinn stæði á bak við opnun nýs pizzustaðar í Mjódd. Vitnið var einnig um það spurður hvort rétt hafi verið haft eftir áfrýjanda í fréttinni og kvað vitnið „það voru ekki gerðar neinar athugasemdir með það“. Fyrir dómi var áfrýjandi inntur eftir því hvort hann hafi stofnað fyrirtæki í samkeppni við stefnda, sem vísað var til í ofangreindri frétt. Neitaði áfrýjandi því, en kvaðst vita að Menningarhúsið ehf. ætlaði sér að „setja upp einhvern lítinn veitingastað“. Jafnframt kvaðst hann hafa aðstoðað félagið og komið fram fyrir hönd þess í einhverjum tilvikum.

Þegar litið er til þeirra sterku tengsla áfrýjanda við Menningarhúsið ehf., sem fyrr voru rakin, óljósra skýringa hans á framangreindri frétt sem og fyrrgreinds vættis E-kk-ef J-kk-ef um að rétt væri eftir áfrýjanda haft í henni, er fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að áfrýjandi hafi með þeim hætti er greinir í 13. gr. ráðningarsamningsins tengst fyrirtæki sem ætlað var að reka starfsemi á sama sviði og stefndi og því í samkeppni við hann. Þá er tekið undir það mat hins áfrýjaða dóms að ekki skipti máli í þessu samhengi þótt áfrýjandi hafi ekki sjálfur verið stofnandi eða eigandi hins nýja pizzufyrirtækis. Í 11. gr. ráðningarsamnings áfrýjanda sem fjallaði um alvarleg brot, var ákvæði þess efnis að stefnda væri heimilt að rifta samningi án viðvörunar eða segja honum upp gerðist starfsmaður brotlegur á einhvern þann hátt þar sem ekki væri farið eftir reglum og ákvæðum í ráðningarsamningi. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu um trúnaðarbrot áfrýjanda var stefnda heimilt að rifta ráðningarsamningnum án viðvörunar.

Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um þennan þátt málsins einnig staðfest og stefndi sýknaður af kröfu áfrýjanda er tengist riftun ráðningarsamnings hans um laun, orlof, bifreiðahlunnindi og miskabætur. Einnig verður staðfest niðurstaða dómsins um endurgreiðslukröfu áfrýjanda.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, ákveðinn verður einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, Ó-kk-nf A-kk-nf Ó-kk-nf greiði stefnda, Pizza-Pizza ehf., samtals 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.