80/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A ehf. um að því yrði heimiluð meðalganga í máli um kröfu Ab ehf. á hendur F ehf. við slit þess síðarnefnda. A ehf. átti veðrétt í kröfum E ehf. á hendur Ab ehf. samkvæmt tveimur lánssamningum. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að sem veðhafi nyti A ehf. réttar til að grípa til ráðstafana til verndar óbeinum eignarréttindum sínum, sbr. dóm réttarins frá 13. nóvember 2003 í máli nr. 106/2003. Ljóst væri að A ehf. hefði ótvíræða hagsmuni af því að hafnað yrði kröfu Ab ehf. um að lánssamningarnir yrðu ógiltir þar sem verðmæti hins veðsetta myndi óhjákvæmilega skerðast eða jafnvel verða að engu við það. Yrði jafnframt talið að hagsmunir A ehf. sem veðhafa og E ehf. færu ekki að öllu leyti saman. Með skírskotun til þessa hefði A ehf. lögmæta hagsmuni af því að því yrði heimiluð meðalganga í máli Ab ehf. og E ehf. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. janúar 2014 sem barst héraðsdómi degi síðar og réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. janúar 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að honum yrði heimiluð meðalganga í máli vegna ágreinings um kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf. á hendur varnaraðilanum EA fjárfestingarfélagi ehf. við slit þess síðarnefnda. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að honum verði heimiluð meðalganga í framangreindu máli. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Austurbraut ehf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf. hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerðu varnaraðilarnir með sér lánssamning 28. september 2009, þar sem varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf., sem þá hét MP Banki hf., veitti varnaraðilanum Austurbraut ehf., sem þá var hlutafélag, lán að fjárhæð 442.011.457 krónur sem endurgreiða skyldi 15. júlí 2010. Skilmálum lánsins var síðar breytt 14. janúar 2011 með samkomulagi aðila, þar sem samið var um að höfuðstóll lánsins yrði 485.858.994 krónur, miðaður við 15. júlí 2010, og nýr gjalddagi þess 26. ágúst 2014. Hinn 27. nóvember 2009 gerðu varnaraðilarnir með sér annan lánssamning, þar sem varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf. veitti varnaraðilanum Austurbraut ehf. lán að fjárhæð 650.161.425 krónur sem sömuleiðis skyldi endurgreiða 15. júlí 2010. Skilmálum þessa láns var einnig breytt 14. janúar 2011 með samkomulagi aðila, þar sem samið var um að höfuðstóll lánsins yrði 701.668.658 krónur, miðaður við 15. júlí 2010, og nýr gjalddagi þess 26. ágúst 2014. Til tryggingar greiðslu lánanna tveggja ásamt vöxtum, verðtryggingu og kostnaði fékk varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf. veð í ýmsum eignum varnaraðilans Austurbrautar ehf., auk veðs í hlutafé í nafngreindu hlutafélagi sem var eign annars manns.

Með yfirlýsingu 1. apríl 2011 veitti varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf., sem þá hét enn MP Banki hf., nb.is-sparisjóði hf., er nú ber heitið MP banki hf., veð í kröfum sínum á hendur varnaraðilanum Austurbraut ehf. samkvæmt áðurgreindum lánssamningum. Samdægurs var þeim síðastnefnda tilkynnt um veðsetninguna.

Varnaraðilinn EA fjárfestingarfélag ehf. var tekið til slita 1. júní 2012 að kröfu stjórnar hans á grundvelli 4. töluliðar 2. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009. Varnaraðilinn Austurbraut ehf. lýsti kröfu við slitin 16. ágúst 2012, þar sem þess var krafist að viðurkennt yrði að lánssamningarnir tveir yrðu ógiltir auk annarra nánar greindra „viðskipta“ varnaraðilanna. Áður hafði MP banki hf. 14. sama mánaðar lýst veðkröfu við slitin vegna áðurnefndrar veðsetningar á kröfum varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. á hendur varnaraðilanum Austurbraut ehf. samkvæmt lánssamningunum tveimur. Með samningi 21. mars 2013 framseldi MP banki hf. Avenue A ehf. umrædda veðkröfu sína á hendur varnaraðilanum EA fjárfestingarfélagi ehf., en áður hafði slitastjórn varnaraðilans samþykkt framsal kröfunnar fyrir sitt leyti. Í nóvember 2013 mun framsalshafinn Avenue A ehf. hafa runnið inn í sóknaraðila, sem þá hét Bowery ehf., en heiti hans breyttist í Avenue A ehf.

Slitastjórn varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. hafnaði fyrrgreindri kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf. og þar sem ágreiningur aðila varð ekki jafnaður var málinu beint til héraðsdóms eftir 171. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 120. gr. þeirra laga. Í þinghaldi í málinu 22. nóvember 2013 var mætt af hálfu sóknaraðila sem krafðist þess að sér yrði „leyfð meðalganga varnarmegin í málinu“. Jafnframt krafðist sóknaraðili þess að málið yrði fellt niður eða því vísað frá dómi, en að því frágengnu að staðfest yrði afstaða slitastjórnar varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. um að hafna kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf. og „að kröfum Austurbrautar ehf. í dómsmáli þessu verði hafnað og að kröfum Austurbrautar ehf. sem Austurbraut ehf. hefur lýst í slitabú EA fjárfestingarfélags ehf. verði hafnað.“ Eins og áður greinir var þeirri kröfu sóknaraðila að honum yrði heimiluð meðalganga í málinu hafnað með hinum kærða úrskurði.

II

Sóknaraðili heldur því fram að hann hafi brýna og sjálfstæða hagsmuni af því að honum verði játuð meðalganga í málinu, sem rekið er milli varnaraðilanna, vegna þess að hann eigi veð í kröfum varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. á hendur varnaraðilanum Austurbraut ehf., en sú veðkrafa geti hugsanlega fallið niður eða orðið verðlítil ef sakarefnið yrði dæmt þeim síðarnefnda í vil. Hagsmunir sóknaraðila af úrslitum í málinu séu hagsmunir hans eins vegna þess að það varði hagsmuni varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. í raun engu hvort málið vinnist eða tapist þar sem hann hafi þegar viðurkennt veðkröfu sóknaraðila og aðrir kröfuhafar muni því hvorki fá meira né minna í sinn hlut við slit varnaraðilans, ef til kemur, hver sem málsúrslit yrðu. Í rauninni eigi því sóknaraðili og varnaraðilinn Austurbraut ehf. alla þá hagsmuni sem um sé teflt í málinu.

Varnaraðilinn Austurbraut ehf. mótmælir því að sóknaraðila verði heimiluð meðalganga í máli hans og varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. Þótt sá síðarnefndi hafi veðsett sóknaraðila kröfur sínar á hendur varnaraðilanum Austurbraut ehf. þurfi varnaraðilinn ekki að sæta því að sóknaraðili geti, á grundvelli stöðu sinnar sem veðhafi, gengið inn í málið fyrir aukameðalgöngu og haft þar uppi aðrar málsástæður en upphaflegur gagnaðili að því. Með því móti yrði málatilbúnaður gagnaðila í allt öðru horfi en varnaraðilinn þurfi að sætta sig við. Þannig yrði hann hugsanlega að svara mismunandi málsástæðum af hálfu fleiri en eins aðila sem gætu verið ósamþýðanlegar.

III

Máli vegna ágreinings um kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf., sem meðal annars krefst ógildingar á áðurgreindum tveimur lánssamningum milli sín og varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf., var sem fyrr greinir vísað til héraðsdóms eftir 171. gr. laga nr. 21/1991. Er málið rekið þar á grundvelli XXIV. kafla þeirra laga. Samkvæmt 2. mgr. 178. gr. laganna gilda almennar reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála við meðferð slíks máls. Af því leiðir að þriðji maður getur samkvæmt 20. gr. síðargreindu laganna krafist þess að ganga inn í málið, annaðhvort til að fá sakarefnið dæmt sér eða dómur verði annars felldur þannig að réttur hans verði verndaður, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 10. desember 2009 í máli nr. 663/2009.

Sóknaraðili krefst þess að sér verði leyfð meðalganga í máli því, sem rekið er milli varnaraðilanna, og gerir að auki kröfur er horfa bæði að formi þess og efni. Kröfur sóknaraðila um að málið verði fellt niður eða því vísað frá héraðsdómi eru báðar þess eðlis að slíkt yrði gert sjálfkrafa ef fallist væri á rök hans fyrir þeim. Þótt kröfugerð sóknaraðila, sem lýtur að efni málsins, sé sett fram með þeim hætti að um fleiri en eina kröfu sé að ræða, er fallist á með héraðsdómi að sóknaraðili sé í raun að krefjast þess að staðfest verði sú afstaða slitastjórnar varnaraðilans EA fjárfestingarfélags ehf. að hafna kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf. Af þeim sökum verður sóknaraðila því aðeins heimiluð meðalganga í málinu að hann hafi lögvarða hagsmuni af þátttöku í máli varnaraðilanna til verndar rétti sínum, sbr. niðurlag 20. gr. laga nr. 91/1991.

Það er almenn regla kröfuréttar að aðilar samnings geta einir haft uppi kröfur í tilefni af ætluðum ógildingarástæðum samningsins. Eiga aðrir almennt ekki aðild að slíkum málum, enda þótt þeir kunni að hafa hagsmuni af málsúrslitum. Niðurstaðan getur þó orðið önnur ef atvik og aðstæður mæla með því, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 13. nóvember 2003 í máli nr. 106/2003 sem birtur er í dómasafni það ár, bls. 3928, en í því máli var veðhafa í fiskiskipi talið rétt að standa að málsókn til ógildingar framsals á leyfi skipsins til veiða í atvinnuskyni þótt ekki væri bein heimild til þess í lögum.

Sóknaraðili á sem fyrr segir veðrétt í kröfum varnaraðilans EA eignarhaldsfélags ehf. á hendur varnaraðilanum Austurbraut ehf. samkvæmt lánssamningunum 28. september og 27. nóvember 2009. Sem veðhafi nýtur sóknaraðili réttar til að grípa til ráðstafana til verndar þessum óbeinu eignarréttindum sínum, sbr. áður tilvitnaðan dóm Hæstaréttar. Ljóst er að hann hefur ótvíræða hagsmuni af því að hafnað verði kröfu varnaraðilans Austurbrautar ehf. um að lánssamningarnir verði ógiltir þar sem verðmæti hins veðsetta myndi óhjákvæmilega skerðast eða jafnvel verða að engu við það. Verður jafnframt talið að hagsmunir hans sem veðhafa og varnaraðilans EA eignarhaldsfélags ehf. fari ekki að öllu leyti saman í því máli sem hér um ræðir. Með skírskotun til þessa hefur sóknaraðili lögmæta hagsmuni af því að honum verði heimiluð meðalganga í máli varnaraðilanna. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og fallist á kröfu sóknaraðila eins og í dómorði segir.

Eftir þessum málsúrslitum verður varnaraðilanum Austurbraut ehf. gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Sóknaraðila, Avenue A ehf., er heimiluð meðalganga í máli varnaraðila, Austurbrautar ehf. og EA fjárfestingarfélags ehf.

Varnaraðilinn Austurbraut ehf. greiði sóknaraðila 250.000 krónur í kærumálskostnað.