2/2008

X var ákærður fyrir brot gegn 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í nóvember 2002 selt aflamark skipsins Z í löngu og skötusel vegna fiskveiðiársins 2002/2003 til Þ ehf., þrátt fyrir að hann vissi að fjárnám hefði verið gert í hinu selda. X neitaði sök og hélt því fram að honum hefði verið heimilt að flytja aflamarkið. Í athugasemdum í greinargerð með 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð kemur fram að ekki þurfi samþykki veðhafa þótt aflamark sé flutt milli skipa. Þá leitaði X heimildar F til flutningsins og var hún veitt. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að þegar litið væri til þeirra reglna sem um aflamark gilda og eðli réttindanna yrði talið að sú háttsemi sem ákært var fyrir teldist ekki til skilasvika samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Var X því sýknaður af kröfu ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 17. desember 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst nú staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Ákærði krefst sýknu af kröfu ákæruvalds og frávísunar skaðabótakröfu.

Ákærði var daglegur stjórnandi og prókúruhafi Útgerðarfélagsins Y ehf. og síðar Ö ehf. sem keypti allt hlutafé Y ehf. 6. febrúar 2002. Eina eign félagsins mun hafa verið fiskveiðiskipið Z, skipaskrárnúmer [...], sem sökk [dags.]. Um framangreinda sölu félagsins sá fyrirtæki sem samkvæmt gögnum málsins ber heitið Skipamiðlunin V. Óumdeilt er að skipið hafði aflahlutdeild í löngu, keilu og skötusel og hafði verið úthlutað aflamarki í sömu tegundum vegna fiskveiðiársins 2001/2002 þegar það sökk. Það fékk einnig úthlutað aflamarki vegna fiskveiðiársins 2002/2003. Eftir að skipið sökk voru í september og október 2002 gerð nokkur fjárnám í því „ásamt öllu því sem skipinu fylgir og fylgja ber, þ.m.t. aflahlutdeild skipsins í löngu, keilu og skötusel og aflamark skipsins vegna fiskveiðiársins 2002/2003 í löngu, keilu og skötusel.“ Fjárnám voru einnig gerð í væntanlegum vátryggingabótum vegna skipsins. Hinn 25. nóvember 2002 tilkynntu ákærði fyrir hönd Útgerðarfélagsins Y ehf. og útgerðin Þ ehf. Fiskistofu um flutning aflamarks Z í löngu og skötusel yfir á Æ og staðfesti Fiskistofa hann 3. desember 2002. Af hálfu ákærða er því haldið fram að hinn 1. mars 2003 hefðu veiðiheimildir samkvæmt aflamarki fallið niður ef þær hefðu ekki verið nýttar. Hinn [dags.] 2004 var bú Y ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Ódagsett kæra fjárnámshafa vegna framangreinds flutnings aflamarksins var móttekin af lögreglustjóranum í Reykjavík 24. maí 2004.

Aflahlutdeild fylgir skipi. Um veðhæfi aflaheimilda er fjallað í 4. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð en þar segir að óheimilt sé „að veðsetja réttindi til nýtingar í atvinnurekstri, sem skráð eru opinberri skráningu á tiltekið fjárverðmæti og stjórnvöld úthluta lögum samkvæmt, t.d. aflahlutdeild fiskiskips“. Var með ákvæði þessu tekinn af allur vafi um það að ekki mætti veðsetja aflahlutdeild sérstaklega. Að því er varðar samþykki hugsanlegs veðhafa fyrir framsali aflahlutdeildar frá veðsettu skipi segir hins vegar í athugasemdum um 4. mgr. 3. gr. í frumvarpi til laga um samningsveð: „Hvað aflahlutdeild fiskiskips varðar er rétt að taka fram að þar er einvörðungu átt við þá aflahlutdeild sem helst óbreytt milli ára, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 38/1990. Samkvæmt því þarf ekki samþykki veðhafa þótt aflamark sé flutt milli skipa eftir þeim reglum sem um það gilda samkvæmt lögum nr. 38/1990.“ Aflamark er tímabundin heimild skips til að veiða tiltekið magn af tiltekinni tegund á tilteknu fiskveiðitímabili, og er það ákveðið af Fiskistofu á grundvelli aflahlutdeildar skipsins, sbr. 4. mgr. 7. gr. laga nr. 38/1990, sjá nú lög nr. 116/2006. Afstaða Fiskistofu, sem fram kemur í bréfi hennar til lögreglu vegna málsins 25. janúar 2005, er í samræmi við þetta, en þar segir að lög standi ekki í vegi fyrir því að Fiskistofa heimili flutning aflamarks á milli skipa þó að fjárnám hafi verið gert í skipi sem flytja á aflamarkið frá. Í sama bréfi kom fram að ekki væri skylt að leggja fram veðbókarvottorð við flutning aflamarks. Z sökk á fiskveiðiárinu 2001/2002. Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laga nr. 38/1990 hélt útgerðin aflamarki skipsins í 12 mánuði frá 1. mars 2002 auk þess aflamarks sem úthlutað var vegna fiskveiðiársins 2002/2003.

Ákærði neitar sök og heldur því fram að honum hafi verið heimilt að flytja aflamarkið og að tilgangur hans hafi verið að forða því að verðmæti færu til spillis. Eins og að framan er rakið leitaði hann heimildar Fiskistofu til flutningsins og var hún veitt. Var flutningurinn liður í eðlilegri ráðstöfun útgerðarinnar á aflamarki sem hún ein hafði umráð yfir. Eins og að framan er rakið verður hvorki aflahlutdeild skips né aflamark veðsett sérstaklega heldur fylgja þau réttindi því veðandlagi sem skipið er. Um hin varanlegu réttindi sem felast í aflahlutdeild og fylgja skipi gilda þær sérstöku reglur að þau verða ekki framseld frá því nema með samþykki veðhafa þess. Hið sama gildir hins vegar ekki um hin tímabundnu réttindi, sem felast í aflamarki skips, enda er aflamarkið þess eðlis að á það gengur eftir því sem veitt er og sú skylda hvílir ekki á eiganda skips að ráðstafa andvirði aflans sérstaklega til veðhafa þess. Aflamarki má þannig ráðstafa til þriðja manns án tilkynningar til veðhafa skips. Þegar litið er til þeirra reglna sem um aflamark gilda og eðli réttindanna verður að telja að sú háttsemi ákærða að flytja aflamark umrædds skips teljist ekki til skilasvika samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Skal ákærði því sýkn saka og verður framkominni skaðabótakröfu þegar af þeirri ástæðu vísað frá dómi.

Það athugast að verjandi ákærða í héraði starfaði hjá Skipamiðluninni V, sem sá um hin umdeildu viðskipti. Til þess fyrirtækis rann endurgjald vegna kostnaðar við milligöngu um færslu aflamarksins og vegna áðurgreindrar sölu á Útgerðarfélaginu Y ehf. Óheimilt var því að skipa hann verjanda samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála þar sem komið gat til greina að kveðja hann sem vitni í málinu.

Ákvæði héraðsdóms um fjárhæð sakarkostnaðar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda verður staðfest, en sá sakarkostnaður verður felldur á ríkissjóð sem og áfrýjunarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Skaðabótakröfu Faxa ehf., Fiskhella ehf., Skipalyftunnar hf., Netasölunnar ehf., Vöruvals ehf., Neta ehf., Eyjaradíós ehf., Björgunarfélags Vestmannaeyja og Þórs ehf. vélaverkstæðis er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um fjárhæð sakarkostnaðar er óraskað, en hann greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti samtals 238.073 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, G-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 217.875 krónur.