360/2016

A var sakfelldur fyrir átta þjófnaðarbrot, gripdeild, líkamsárás og akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Fyrir Hæstarétti krafðist A ómerkingar héraðsdóms þar sem hann taldi sig ekki hafa átt kost á að halda uppi vörnum í málinu með réttmætum hætti, þar sem héraðsdómari hefði ákveðið að láta aðalmeðferð fara fram þrátt fyrir fjarveru hans. Vísaði Hæstiréttur til þess að A hefði tekið afstöðu til sakargifta í öðru þinghaldi og í því hefði einnig tímasetning aðalmeðferðar verið ákveðin. Var því talið að A hefði kosið að nýta sér ekki rétt sinn til að vera viðstaddur aðalmeðferð málsins og jafnframt til að neita að gefa skýrslu um sakarefnið sbr. 1. mgr. 166. gr. og 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Við ákvörðunar refsingar var litið til sakaferils A en hann hafði nítján sinnum verið dæmdur fyrir sambærileg brot en á hinn bóginn var litið til þess að flest brot hans hefðu verið smávægileg.Var refsing A ákveðin fangelsi í 10 mánuði auk þess sem áréttuð var ævilöng ökuréttarsvipting hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. maí 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, til vara sýknu af ákæru 19. janúar 2016, en að því frágengnu að refsing verði milduð.

Ákærði reisir ómerkingarkröfu sína á því að hann hafi ekki átt kost á að halda uppi vörnum í málinu með réttmætum hætti, þar sem héraðsdómari hafi ákveðið að láta aðalmeðferð fara fram þrátt fyrir fjarveru ákærða. Af þeim sökum hafi vörnum hans verið áfátt, sbr. b. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá er því haldið fram að framangreind ákvörðun héraðsdómara hafi ráðist af persónulegri afstöðu hans til ákærða og dómarinn því ekki verið sjálfstæður og óvilhallur.

Samkvæmt bókun í þingbók héraðsdóms var ákærði ekki mættur við þingfestingu málsins 25. janúar 2016 þrátt fyrir löglega birt fyrirkall. Málið var tekið fyrir öðru sinni 12. febrúar sama ár án þess að ákærði mætti til þings, en þá var honum skipaður verjandi að hans ósk. Í lok þinghaldsins var bókað að málið yrði tekið fyrir 26. febrúar 2016 og myndi sækjandi láta handtaka ákærða og færa hann fyrir dóm þann dag. Þegar málið var næst tekið fyrir 18. febrúar 2016 var ákærði mættur og honum skipaður nýr verjandi, sem kominn var til þings. Í þinghaldinu játaði ákærði fimm þjófnaðarbrot samkvæmt ákæru 22. desember 2015 og akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna, en neitaði gripdeild og einu þjófnaðarbroti. Þá neitaði ákærði að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru 19. janúar 2016. Í lok þinghaldsins var bókað að aðalmeðferð málsins færi fram 1. mars 2016.

Við upphaf aðalmeðferðar umræddan dag var bókað í þingbók að ákærði væri ekki mættur og að verjandi hans hefði ekki upplýsingar um hvar hann væri. Við svo búið hófst aðalmeðferð með því að skýrslur voru teknar af vitnum. Að loknum skýrslutökum ákvað héraðsdómari að fram skyldi fara munnlegur flutningur málsins, þar sem ákærða hafi verið fullkunnugt um að aðalmeðferð færi fram fyrrnefndan dag. Lýsti sækjandi sig því sammála, en verjandi mótmælti að málflutningur færi fram áður en ákærði gæfi skýrslu. Í framhaldi af því var málið flutt munnlega og dómtekið.

Í 2. málslið 1. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir að ákærði eigi rétt á að vera viðstaddur aðalmeðferð máls. Þá er kveðið á um í 2. mgr. 113. gr. sömu laga að ákærði geti ýmist neitað að gefa skýrslu um sakarefnið eða neitað að svara einstökum spurningum þar að lútandi. Eins og áður greinir kom ákærði fyrir dóm 18. febrúar 2016 og tók afstöðu til sakargifta að viðstöddum verjanda sínum. Í sama þinghaldi var ákveðið að aðalmeðferð málsins færi fram 1. mars sama ár. Þrátt fyrir vitneskju sína um þá tímasetningu mætti ákærði ekki til þings þann dag og hefur hann engar skýringar gefið á fjarveru sinni. Við þessar aðstæður verður að líta svo á að ákærði hafi kosið að nýta sér ekki rétt sinn til að vera viðstaddur aðalmeðferð málsins og jafnframt til að neita að gefa skýrslu um sakarefnið.

Samkvæmt b. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, skal þess gætt að hver sá sem borinn er sökum um refsiverðan verknað fái nægan tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína. Ákærði naut sem fyrr greinir aðstoðar verjanda að eigin vali, sem gætti hagsmuna hans við meðferð málsins. Þá verður að telja að ákærði hafi haft nægan tíma til að undirbúa vörn sína í málinu, sem er einfalt í sniðum, frá því hann tók afstöðu til sakargifta 18. febrúar 2016 þar til aðalmeðferð fór fram 1. mars sama ár. Að framansögðu virtu var vörn ákærða ekki áfátt. Loks er haldlaus fullyrðing ákærða um að huglæg afstaða héraðsdómara til ákærða hafi ráðið ákvörðun hans um að láta aðalmeðferð fara fram án nærværu hans. Samkvæmt þessu er ómerkingarkröfu ákærða hafnað.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, A-kk-nf Á-kk-nf B-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 398.307 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur.