340/2009

N slasaðist í mars 2002 er hún féll af vélsleða, sem hún missti stjórn á, en sleði þessi var í eigu G. Fyrir lá að sleðinn var hvorki skráður í samræmi við ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987 né hafði verið aflað vátrygginga vegna hans. N var ekki með hjálm á höfði er slysið varð og hlaut hún alvarlega höfuðáverka. N höfðaði mál til heimtu skaðabóta í samræmi við matsgerð dómkvaddra matsmanna. Reisti hún kröfur sínar á því að G bæri sem eigandi vélsleðans ábyrgð á honum og væri skaðabótaskyldur vegna alls tjóns sem hlotist hefði af notkun hans. Talið var að samkvæmt venjuhelgaðri skýringu á 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga bæri eigandi ökutækis ekki skaðabótaábyrgð án sakar samkvæmt þeim lagaákvæðum á tjóni, sem ökumaður verður fyrir við notkun þess. Í því efni breytti engu þótt eigandinn hefði vanrækt að skrá ökutækið eða sinna skyldu sinni til að afla vátryggingar. N var við stjórn vélsleðans er slysið átti sér stað og var talið að hún gæti þegar af þeirri ástæðu ekki krafið G um fébætur á grundvelli 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga. Engu skipti fyrir réttarstöðu N að G hefði vanrækt að kaupa ábyrgðartryggingu til að tryggja greiðslu skaðabóta vegna tjóns af völdum vélsleðans. Þá varð ekki séð að N hefði borið því við fyrr en í greinargerð fyrir Hæstarétti að krafa hennar væri reist á því að G bæri sakarábyrgð á tjóni hennar vegna vanrækslu á skyldu sinni til að kaupa sérstaka slysatryggingu ökumanns og fékk sú málsástæða ekki komist að í málinu. Þá var ekki fallist á að G hefði borið að leiðbeina N um akstur sleðans eða sjá til þess að hún notaði hlífðarhjálm, enda var N 17 ára þegar slysið varð og hafði að eigin sögn nokkrum sinnum áður ekið vélsleða. Loks var því hvorki borið við í málinu að vantað hefði einhvern annan tiltekinn hlífðarbúnað né að nokkur tiltekin bilun eða galli hefði verið á búnaði sleðans. Var G því sýknaður af kröfu N.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. júní 2009. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi slasaðist stefnda 10. mars 2002 er hún féll af vélsleða, sem hún missti stjórn á þegar hún ók niður brekku við austanvert Hafravatn, en sleði þessi var í eigu áfrýjanda. Fyrir liggur að sleðinn, sem telst torfærutæki í skilningi 2. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum, var hvorki skráður samkvæmt 63. gr. sömu laga né hafði verið aflað vátrygginga vegna hans eftir fyrirmælum XIII. kafla þeirra. Stefnda var ekki með hjálm á höfði er slysið varð og hlaut hún alvarlega höfuðáverka. Samkvæmt matsgerð dómkvaddra manna 25. febrúar 2008 er varanleg örorka hennar af völdum slyssins 20% og varanlegur miski 20 stig, en að auki var hún talin hafa verið óvinnufær tímabundið í sex mánuði eftir slysið og eiga rétt til þjáningabóta vegna jafn langs tíma, þar af í 26 daga rúmliggjandi. Um þessar niðurstöður matsgerðarinnar er ekki ágreiningur í málinu.

Stefnda höfðaði mál þetta til heimtu skaðabóta í samræmi við framangreinda matsgerð með stefnu 20. júní 2008. Samkvæmt stefnunni reisir hún kröfu sína á því að áfrýjandi beri sem eigandi vélsleðans ábyrgð á honum og sé skaðabótaskyldur vegna alls tjóns sem hlotist hafi af notkun hans eftir 90. gr., sbr. 88. gr. umferðarlaga. Áfrýjandi hafi vanrækt skyldu sína til að skrá vélsleðann og afla vátryggingar samkvæmt 91. gr. laganna, en af þeim sökum beri hann eftir 90. gr. þeirra „persónulega ábyrgð á öllu því tjóni sem hlýst af völdum vélsleðans“. Sé óumdeilt að stefnda hafi slasast við notkun vélsleðans, en af þeim sökum sé fullnægt skilyrðum 88. gr. umferðarlaga fyrir skaðabótaskyldu áfrýjanda. Að auki er því borið við í héraðsdómsstefnu að áfrýjanda hafi borið að leiðbeina stefndu um notkun sleðans áður en hún hóf akstur í umrætt sinn og tryggja að til staðar væri hjálmur og annar nauðsynlegur hlífðarbúnaður, en hvorugu þessu hafi hann sinnt. Einnig sé ósannað að vélsleðinn hafi verið í viðhlítandi ástandi og verði áfrýjandi að bera hallann af því. Loks er því andmælt í stefnunni að stefnda geti sjálf borið nokkra sök á slysinu eða afleiðingum þess.

Samkvæmt venjuhelgaðri skýringu á 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga ber eigandi ökutækis ekki skaðabótaábyrgð án sakar samkvæmt þeim lagaákvæðum á tjóni, sem ökumaður verður fyrir við notkun þess. Í því efni breytir engu þótt eigandinn hafi vanrækt að skrá ökutækið eða sinna skyldu sinni samkvæmt 93. gr. laganna til að afla vátryggingar eftir fyrirmælum 91. gr. og 92. gr. þeirra. Eins og fyrr segir var stefnda við stjórn vélsleðans er slysið átti sér stað og getur hún þegar af þeirri ástæðu ekki krafið áfrýjanda um fébætur á grundvelli sérreglna 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga. Engu skiptir fyrir réttarstöðu stefndu að áfrýjandi hafi vanrækt að kaupa ábyrgðartryggingu samkvæmt 91. gr. umferðarlaga til að tryggja greiðslu skaðabóta vegna tjóns af völdum vélsleðans, enda hefði hún sem ökumaður sleðans ekki getað notið verndar af slíkri vátryggingu. Í héraðsdómsstefnu kemur hvergi fram að krafa stefndu sé reist á því að áfrýjandi beri sakarábyrgð á tjóni hennar vegna vanrækslu á skyldu sinni eftir 93. gr. umferðarlaga til að kaupa sérstaka slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. þeirra, enda verður ekki fallist á þann málflutning stefndu fyrir Hæstarétti að slík málsástæða felist í áðurgreindum orðum í stefnunni um að áfrýjandi beri „persónulega ábyrgð“ á öllu tjóni hennar, sem hlotist hafi af völdum vélsleðans. Ekki verður séð að þessari málsástæðu hafi verið borið við af hendi stefndu fyrr en í greinargerð hennar fyrir Hæstarétti og fær sú málsástæða því ekki komist að í málinu samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með áorðnum breytingum.

Stefnda hefur einnig byggt á því að áfrýjandi hafi vanrækt að leiðbeina sér um notkun vélsleðans og tryggja að hjálmur og „eftir atvikum annar hlífðarbúnaður“ væri til staðar við notkun sleðans umrætt sinn, en svo hafi ekki verið. Stefnda var 17 ára gömul er slysið varð. Hún var með ökuréttindi og hafði að eigin sögn nokkrum sinnum áður ekið vélsleða. Verður ekki fallist á að áfrýjanda hafi við þessar aðstæður borið að leiðbeina stefndu um akstur sleðans. Samkvæmt 1. mgr. 72. gr. umferðarlaga, eins og hún hljóðaði þegar stefnda varð fyrir slysinu, skyldi hver sá, sem var á torfærutæki sem var á ferð, nota hlífðarhjálm og eftir 2. mgr. ákvæðisins bar ökumanni að sjá til þess að farþegi, yngri en 15 ára, sinnti þeirri skyldu. Stefnda var sem fyrr segir ökumaður vélsleðans og bar henni sjálfri eftir þessum lagaákvæðum að gæta þess að nota hlífðarhjálm, en engin skylda hvíldi á eiganda sleðans að sjá til þess. Því hefur ekki verið borið við í málinu að vantað hafi einhvern annan tiltekinn hlífðarbúnað þegar stefnda ók vélsleðanum. Þá hefur því ekki verið hreyft að nokkur tiltekin bilun eða galli hafi verið á búnaði sleðans. Eru því ekki skilyrði til að fella á áfrýjanda skaðabótaábyrgð á tjóni stefndu á þessum grunni.

Eins og mál þetta liggur fyrir verður samkvæmt öllu framansögðu að sýkna áfrýjanda af kröfu stefndu. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest, en rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað stefndu hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem nánar greinir í dómsorði

Dómsorð:

Áfrýjandi, G-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af kröfu stefndu, N-x-x T-kvk-ef A-kvk-ef.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.