355/2001

Í nóvember 1999 lagði T hald á samtals 483 flöskur af vörunni Mirin Sweetened Sake á lager H, þar sem ástæða þótti til að kanna hvort innflutningur vörunnar samræmdist ákvæðum áfengislaga. Alkóhólinnihald vörunnar var 8%. Hafði H flutt vöruna til landsins í fjölda ára í því skyni að selja hana til matargerðar og hafði hún verið tollflokkuð sem sósur og framleiðsla í þær. Aðgerðir T höfðu ekki byggst á því að H hefði brotið gegn ákvæðum tollalaga, heldur sýndust þær vera reistar á því að varan teldist áfengi í skilningi áfengislaga. Var talið að rannsóknarvald tollgæslunnar væri takmarkað við tollalagabrot samkvæmt skýrum ákvæðum tollalaga. Á hinn bóginn skyldi rannsókn ætlaðs brots á áfengislögum vera í höndum lögreglu á grundvelli laga um meðferð opinberra mála. Afskiptum T af innflutningi H hefði verið lokið með tollafgreiðslu vörunnar og hefði rannsókn á ætluðu broti H á áfengislögum þá hlotið að vera í höndum lögreglu. Var T talinn hafa farið út fyrir valdmörk sín með haldlagningu og upptöku hinnar umdeildu vöru, enda urðu aðgerðir hans ekki reistar á 3. mgr. 46. gr. tollalaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. september 2001 og krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en með héraðsdómi var ógilt haldlagning og upptaka áfrýjanda á 483 flöskum af vörunni Mirin Sweetened Sake og viðurkennd skylda hans til að afhenda stefnda vöruna.

Nokkur ný skjöl hafa verið lögð fyrir Hæstarétt.

I.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi og er ekki um þá ágreiningur. Um upphaf málsins má sjá af nýjum skjölum, að 7. desember 1999 ritaði lögreglustjórinn í Reykjavík bréf til áfrýjanda, þar sem fram kemur, að blaðamaður hafi vakið athygli hans á því, að í tilgreindum verslunum í Reykjavík væri til sölu japanskt hrísgrjónavín og ávextir í vínlegi. Vegna þessa hafi lögreglumenn verið sendir í verslun stefnda við Skólavörðustíg hinn 19. nóvember 1999 og séð þar slíkar vörur á boðstólum. Lögreglan hafi tekið sýnishorn af þessum varningi, sem hafi reynst innihalda 8-27% vínanda að rúmmáli. Ljóst þætti, að þessi vara hafi verið flutt hingað til lands með vitund tollyfirvalda og væntanlega tollafgreidd á þeim grundvelli, að ekki hafi verið um að ræða áfengi samkvæmt áfengislögum nr. 75/1998. Meðal annars vegna þessa þætti ekki að svo stöddu fært að hefja lögregluaðgerðir, sem miði að því að koma fram viðurlögum fyrir ólögmætan innflutning og sölu þessa varnings. Var þess óskað, að embættinu yrðu látnar í té upplýsingar um það, á hvaða forsendum innflutningur þessa varnings hafi verið heimilaður og hvernig það fengi samrýmst áfengislögum.

Einnig hefur verið lagt fyrir Hæstarétt bréf dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til fjármálaráðuneytisins 3. janúar 2000. Þar kemur fram, að hið síðarnefnda hafi með bréfi 27. júlí 1998 óskað umsagnar dómsmálaráðuneytisins um erindi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins 28. apríl 1998 varðandi sölu í matvöruverslunum á ávöxtum í vínblöndu, sem sé 15% að styrkleika, og þess farið á leit, að ráðuneytið léti í ljós álit sitt á því, hvort þessi vara teldist áfengi í skilningi áfengislaga. Með vísan til 1. mgr. 2. gr. áfengislaga komst dómsmálaráðuneytið að þeirri niðurstöðu „að umrædd vara sé áfengi í skilningi áfengislaga, enda sé um neysluhæfan vökva að ræða með styrkleika yfir 2,25% af hreinum vínanda.“

Í framhaldi af þessari niðurstöðu dómsmálaráðuneytisins um ávexti í vínlegi óskaði áfrýjandi 13. janúar 2000 eftir umsögn sama ráðuneytis um það, hvort sú vara, sem mál þetta fjallar um, væri háð leyfi til innflutnings í atvinnuskyni samkvæmt áfengislögum. Í svarbréfi ráðuneytisins 18. janúar 2000 kemur fram sú skoðun, að umrædd vara sé ekki matvara heldur áfengi í skilningi áfengislaga og væri háð leyfum. Var þetta rakið í bréfi áfrýjanda til lögreglustjórans í Reykjavík 20. janúar 2000, þar sem svarað var bréfinu frá 7. desember 1999, sem nefnt var hér í upphafi. Áfrýjandi greindi jafnframt frá því, að með vísan til þessarar niðurstöðu myndi allur innflutningur umræddrar vöru verða bannaður nema gegn framvísun áfengisleyfis.

II.

Það er óumdeilt, að stefndi hefur flutt vöruna Mirin Sweetened Sake til landsins á annan áratug í því skyni að selja hana til matargerðar. Hún hefur verið tollflokkuð sem sósur og framleiðsla í þær samkvæmt samkvæmt tollflokki 2103.9090, án athugasemda tollyfirvalda. Í áðurnefndu bréfi áfrýjanda til lögreglustjórans í Reykjavík 20. janúar 2000 kemur fram, að helstu sérfræðingar í tollflokkun hjá embættinu séu fremur á þeirri skoðun, að tollflokkun stefnda hafi verið rétt, sérstaklega í ljósi skýringa Alþjóða tollasamvinnuráðsins, og því hafi varan ekki verið ranglega tollflokkuð. Tollafgreiðslu þeirrar vöru, sem þetta mál er sprottið af, var lokið á þeim forsendum, sem áfrýjandi taldi réttar. Samkvæmt þessu var ekki á því byggt af hálfu áfrýjanda, að stefndi hefði brotið gegn ákvæðum tollalaga nr. 55/1987. Hins vegar sýnast aðgerðir áfrýjanda gagnvart stefnda vera reistar á því, að um hafi verið að ræða áfengi í skilningi áfengislaga, en álits dómsmálaráðuneytisins á því var þó ekki aflað fyrr en eftir haldlagningu vörunnar 19. nóvember 1999, sama dag og lögreglan tók sýnishorn hennar í sínar vörslur.

Rannsóknarvald tollgæslunnar er takmarkað við tollalagabrot samkvæmt skýrum ákvæðum tollalaga, sbr. 3. mgr. 46. gr., 1. mgr. 50. gr., 136. gr. og 139. gr. Á hinn bóginn skal rannsókn ætlaðs brots á áfengislögum vera í höndum lögreglu á grundvelli laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. IX. kafla laganna. Ákvæði 4. mgr. 4. gr. áfengislaga um tiltekið eftirlitshlutverk tollgæslu haggar þessu ekki. Afskiptum áfrýjanda af innflutningi stefnda var lokið með tollafgreiðslu vörunnar og hlaut rannsókn á ætluðu broti stefnda á áfengislögum þá að vera í höndum lögreglu. Áfrýjandi fór þannig út fyrir valdmörk sín með haldlagningu og upptöku hinnar umdeildu vöru, enda urðu aðgerðir hans ekki reistar á 3. mgr. 46. gr. tollalaga.

Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta hann.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, tollstjórinn í Reykjavík, greiði stefnda, Heilsu ehf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.