475/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú B yrði tekið til opinberra skipta. Systir A, C hafði verið gift B en hjónin, sem voru barnlaus, létust með fimm daga millibili. C, sem lést á undan B, hafði gert erfðaskrá. Samkvæmt erfðaskránni átti allur arfur eftir hana að falla til A, félli B frá á undan henni. Ef C hins vegar félli frá á undan B átti allur arfur eftir hana, eftir hans dag, að falla til A eða barna hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að B hefði við andlát C orðið eini lögerfingi hennar og tæki því dánarbú hans allan arf eftir hana, sbr. 1. mgr. 3. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Í þeim efnum breytti engu erfðaskrá C, enda átti A ekki að taka arf eftir hana fyrr en að B látnum, félli C frá á undan honum. Aftur á móti tæki A arf samkvæmt erfðaskránni við skipti á dánarbúi B, sbr. 1. mgr. 6. gr. erfðalaga og gat hún því á þeim grundvelli krafist opinberra skipta dánarbúsins samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991. Var krafa A því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. júní 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 8. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. júní 2016 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að dánarbú B yrði tekið til opinberra skipta. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og dánarbú B tekið til opinberra skipta. Jafnframt er þess krafist að „dæmt verði ellegar lagt fyrir héraðsdómara að dánarbú beggja hjónanna, B og C, ..., verði meðhöndluð sem eitt bú aðallega en til vara er gerð sú krafa að sami skiptastjóri og í dánarbúi C, ..., verði skipaður yfir dánarbúi B.“ Til vara krefst sóknaraðili þess að úrskurður héraðsdómara verði ómerktur. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði létust hjónin C og B með fimm daga millibili. C lést 22. desember 2015 en B 27. sama mánaðar. C og B voru barnlaus. Í málinu liggur fyrir erfðaskrá C 30. desember 2014 þar sem fram kemur að falli eiginmaður hennar frá á undan henni eigi allur arfur eftir hana að falla til sóknaraðila, sem var systir C. Þá sagði í erfðaskránni að félli C frá á undan manni sínum ætti allur arfur eftir hana, eftir hans dag, að falla til sóknaraðila eða barna hennar.

Í máli þessu er til úrlausnar krafa sóknaraðila um að dánarbú B verði tekið til opinberra skipta og er það rekið á grundvelli 1. mgr. 120. gr. laga nr. 20/1991. Í slíku máli verða ekki hafðar uppi kröfur um skipti dánarbúsins eða skipti á búi skammlífari maka hans. Þær kröfur sóknaraðila koma því ekki til álita.

Í 1. mgr. 6. gr. erfðalaga nr. 8/1962 segir að hafi það hjóna, sem lengur lifir, verið einkalögerfingi þess, sem fyrr lést, og það andast án þess að hafa gengið í hjónaband að nýju eða látið eftir sig arfgenga niðja, skulu eignir þess skiptast milli erfingja beggja hjóna að jöfnu, enda hafi maki ekki ráðstafað eignum sínum með erfðaskrá á annan hátt.

Við andlát C var B eini lögerfingi hennar og tekur dánarbú hans allan arf eftir hana, sbr. 1. mgr. 3. gr. erfðalaga. Í þeim efnum breytir engu erfðaskrá C, enda átti sóknaraðili ekki að taka arf eftir hana fyrr en að B látnum, félli C frá á undan honum. Aftur á móti tekur sóknaraðili arf samkvæmt erfðaskránni við skipti á dánarbúi B, sbr. 1. mgr. 6. gr. erfðalaga, og getur hún á þeim grundvelli krafist opinberra skipta dánarbúsins samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991. Verður sú krafa því tekin til greina.

Varnaraðilum verður óskipt gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Dánarbú B er tekið til opinberra skipta.

Varnaraðilar, D, E, F, G, H, I, Í, J, K, L, M, N, O og Ó, greiði óskipt sóknaraðila, A, samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.