572/2010

G var ákærður fyrir brot gegn annars vegar 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga og hins vegar 1. mgr. 155. gr. sömu laga, með því að hafa stolið rotþró við sumarhús F í Grímsnes- og Grafningshreppi, sett hana niður við annað sumarhús í sama hreppi og síðar hengt upp nótu við sumarhús F, sem honum var kunnugt um að væri fölsuð, í þeim tilgangi að villa um fyrir F og lögreglu við rannsókn á þjófnaðinum. Um hið fyrra ákæruatriði taldi Hæstiréttur ekki nægilega sannað að rotþró sú sem G setti niður hafi verið sú hin sama og tekin var án heimildar við sumarhús F og var G því sýknaður af ákæru um þjófnað, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Ákærði játaði á hinn bóginn að hafa látið breyta kvittun um kaup á rotþró og hengt hana upp við sumarhús F. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að kvittun sú sem ákærði hefði látið breyta útgáfudegi á væri skjal í skilningi XVII. kafla almennra hegningarlaga og á því væru upplýsingar sem staðfestu tiltekin viðskipti á tilgreindum tíma. Breytingarnar teldust fölsun á efni skjalsins, tilgangur ákærða með því væri sá sem í ákærðu greindi og ásetningur hans hefði staðið til þess að nota hið falsaða skjal í lögskiptum og fá kæru, sem lögð hefði verið fram, fellda niður. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til mikils dráttar er varð á útgáfu ákæru eftir að rannsókn lögreglu virtist hafa lokið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. september 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð.

I

Í máli þessu er ákært fyrir tvenns konar brot. Í fyrsta lagi fyrir þjófnað, en ákærði er sakaður um að hafa á tímabilinu 20. til 24. apríl 2008 stolið 2600 lítra rotþró sem stóð við sumarhús að A, Grímsnes- og Grafningshreppi. Í öðru lagi fyrir skjalafals með því að hafa í byrjun maí 2008 í blekkingarskyni hengt nótu frá BYKO, sem dagsett var 19. apríl 2008, á vörubretti fyrir framan inngang framangreinds sumarhúss að A í þeim tilgangi að villa um fyrir kæranda í fyrri ákærulið og lögreglu við rannsókn málsins. Ákærða hafi verið kunnugt um að nótan var fölsuð.

II

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram barst lögreglu kæra 27. apríl 2008 frá manni, sem stóð fyrir byggingu sumarhúss við A, um að rotþró 2600 lítrar að stærð, sem staðið hafði við húsið um nokkurt skeið, hefði verið stolið. Kvað hann rotþróna hafa horfið á tímabilinu frá kvöldi 20. apríl til morguns 24. sama mánaðar. Kærandi kvaðst hafa ráðið verktaka, B ehf., til að annast byggingu sumarhússins og ætti sá að skila því meðal annars með rótþrónni. Grunur beindist að ákærða en upplýsingar bárust um að hann hefði á sama tímabili grafið fyrir og sett niður rotþró við sumarhús að C, sem væri í eigu D. Hafði hann leigt gröfu til verksins og fengið aðstoð við að setja rotþróna niður í gryfju. Lögreglan hafði tal af ákærða 30. apríl 2008 og neitaði hann þá að hafa stolið téðri rotþró. Hann hefði nokkrum dögum áður keypt þá rotþró í BYKO á Selfossi sem hann hefði sett niður. Kvaðst hann eiga afrit af reikningi vegna kaupanna og væri afrit hans líklegast einnig til í versluninni. Rannsókn lögreglu leiddi í ljós að ákærði hefði ekki keypt rotþró í versluninni um nokkurt skeið. Ákærði hefur síðan orðið margsaga um hvar og hvenær hann fékk rotþróna, sem hann setti niður. Lögreglan gróf 2. maí 2008 upp rotþróna sem ákærði hafði sett niður. Var lagt hald á hana 4. sama mánaðar í þágu rannsóknar málsins. Kærandi kom með ljósrit kvittaðs reiknings í plastmöppu 3. maí 2008 á lögreglustöðina á Selfossi sem hann kvað hafa verið fest á vörubretti við inngang sumarhússins að A. Reikningnum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Á ljósritið var rituð áskorun ákærða til kæranda um að hreinsa ákærða af þeim ásökunum, sem kærandi hafði sett fram, en sæta ella kæru til lögreglu og málssókn vegna meiðyrða. Ákærði hefur viðurkennt að hafa falsað téðan reikning og fengið til þess aðstoð. Hann hafi breytt útgáfudegi reikningsins úr 7. desember 2006 í 19. apríl 2008. Það hafi hann gert til þess að losa sig út úr þeim vandamálum, sem hann hefði ratað í. Hefði hann sett reikninginn á staðinn þar sem kærandi fann hann. Eigandi sumarhússins að C, D, lýsti yfir því 8. maí 2008 að hún félli frá kröfu um úrskurð um lögmæti haldlagningar lögreglu á rotþrónni og að hún ætlaði að setja aðra rotþró niður við sumarhúsið. Hin haldlagða rotþró var afhent E, fyrirsvarsmanni B ehf., 30. maí 2008.

III

Við mat á því hvort sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þjófnaðarbrot það, sem í ákæru greinir, kemur fyrst til athugunar hvort unnt sé að slá því föstu að rotþró sú, sem ákærði setti niður við C, hafi verið hin sama og sú sem tekin var án heimildar frá A. Upplýst er að um tveir til þrír kílómetrar eru milli sumarhúsanna. Í málinu liggur fyrir ljósmynd af sumarhúsinu að A en við húsið stóð þá rotþróin, sem þaðan var tekin. Þá liggur fyrir stækkun á myndinni, en þó ekki í þeim gæðum að unnt sé að greina áritun þá sem máluð er á hana og bera saman við áritanir sem málaðar eru á rotþróna sem ákærði hafði sett niður og lögregla lagði hald á. Skýrar ljósmyndir liggja fyrir í málinu af síðarnefndu rotþrónni og áritunum á hana. Er því ekki unnt með samanburði að staðhæfa hvort um sömu rotþró sé að ræða. Í skýrslu fyrirsvarsmanns B ehf. fyrir héraðsdómi, en það félag átti rotþróna sem stóð við A, kveður hann þetta líklega vera sömu rotþróna, en hann geti ekki fullyrt að svo sé. Ýmis önnur atriði geta bent til þess að um sömu rotþró sé að ræða. Má þar nefna að ákærði setti rotþróna niður á sama tímabili og rotþróin hvarf frá A. Hann hefur enga trúverðuga skýringu getað gefið á því hvar og hvenær hann fékk þá rotþró, sem hann setti niður umrætt sinn, orðið margsaga um þetta ákæruatriði og er allur framburður hans um þetta hjá lögreglu og fyrir dómi óstöðugur og mótsagnakenndur. Hann hefur með því að nota falsaða kvittun reynt að villa um og koma sér þannig úr vandræðum sínum. Þrátt fyrir þetta verður ekki talið að nægilega sé sannað, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að um sömu rotþróna sé að ræða, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verður ákærði þegar af þeirri ástæðu sýknaður af ákæru um að hafa stolið rotþró sem stóð við sumarhúsið að A, Grímsnes- og Grafningshreppi.

Ákærði hefur játað þá háttsemi að hafa látið breyta útgáfudegi á kvittun frá BYKO um kaup á rotþró og útloftunarrörum þannig að í stað 7. desember 2006 hafi verið ritað 19. apríl 2008. Hann hefur jafnframt játað að hafa fest ljósrit breyttrar kvittunar á vörubretti við innganginn að A með áritun sem fól í sér áskorun um að kæran á hendur honum um þjófnaðarbrot yrði dregin til baka. Hann kveðst í skýrslu fyrir héraðsdómi hafa gert þetta til þess að ,,hreinsa [sig] af þessum þjófnaðarásökunum.“ Ákærði mótmælir því að þessi háttsemi hans uppfylli áskilnað 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga um skjalafals.

Kvittun sú sem ákærði lét breyta er skjal í merkingu XVII. kafla almennra hegningarlaga og á því voru upplýsingar sem staðfestu tiltekin viðskipti á tilgreindum tíma. Breytingar þær, sem ákærði lét gera, teljast fölsun á efni skjalsins og tilgangur ákærða með því var sá, sem í ákæru greinir. Ásetningur hans stóð til þess að nota hið falsaða skjal í lögskiptum og fá kæru, sem lögð hafði verið fram, fellda niður. Þessi háttsemi telst brot á 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga og verður ákærði sakfelldur fyrir það.

Við ákvörðun refsingar ákærða verður að líta til þess að ásetningur hans til brots var einbeittur og að refsirammi brotsins er allt að átta ára fangelsi. Á hinn bóginn verður einnig að líta til þess að hann hefur samkvæmt sakavottorði ekki áður sætt refsingu og játaði greiðlega það brot sem hann er sakfelldur fyrir. Þá verður einnig að líta til þess að rannsókn málsins hjá lögreglu hófst í framhaldi af kæru 27. apríl 2008 og virðist hafa lokið að mestu í maí sama ár, þó að fyrir liggja tvær upplýsingaskýrslur lögreglu í maí 2009. Ákæra var gefin út 16. nóvember 2009, nálægt einu og hálfu ári eftir að rannsókn lögreglu virðist hafa lokið. Engin skýring hefur verið gefin á þessum langa drætti og fer hann í bága við meginreglu 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008, sbr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með hliðsjón af öllu framansögðu verður refsing ákærða ákveðin hin sama og í héraðsdómi og skal hún bundin skilorði eins og þar greinir.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í héraði sem er helmingur málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans þar fyrir dómi og teljast þau þar hæfilega ákveðin og einnig helming áfrýjunarkostnaðar málsins þar með talið helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem verða ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að rannsókn lögreglu á máli þessu var um margt ábótavant. Engin rannsókn fór fram á vettvangi við A þótt kærandi hefði upplýst lögreglu um það, er hann kærði ætlað þjófnaðarbrot, að ,,greinileg ummerki hafi verið eftir bifreið á mjóum hjólbörðum sem hugsanlega hafi tekið rotþróna.“ Þá verður ekki séð að sérstök rannsókn hafi farið fram á ljósmynd af rotþrónni, sem stóð við A, til þess að ganga úr skugga um hvort það væri sama rotþróin og ákærði er sakaður um að hafa stolið. Fer þetta í bága við fyrirmæli í 67. gr., 68. gr. og 1. mgr. 70. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sem þá giltu, sbr. nú 1. og 2. mgr. 53. gr., 1. mgr. 54. gr. og 1. mgr. 86. gr. laga nr. 88/2008.

Það athugast einnig að í héraðsdómi eru teknir upp orðrétt í löngu máli hlutar úr skýrslu ákærða hjá lögreglu í stað þess að vinna úrdrátt úr þeim, ef ástæða var talin til að greina frá efni þeirra í dóminum. Þetta samrýmist ekki fyrirmælum í 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um refsingu ákærða, G-kk-ef V-kk-ef R-kk-ef, og skilorðsbindingu hennar skal vera óraskað.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í héraði sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns þar fyrir dómi, G-kk-ef H-kk-ef héraðsdómslögmanns, en þau voru ákveðin í heild 250.000 krónur og helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem í heild er 344.126 krónur, þar með talinn helming málsvarnalauna skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem í heild eru ákveðinn 313.750 krónur.