380/2007

X var ákærður fyrir frelsissviptingu, stórfellda líkamsárás og kynferðisbrot gagnvart sambúðarkonu sinni Y. Í málinu byggði X sýknukröfu sína á því að skilyrði 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um sakhæfi væru ekki uppfyllt. Hefði hann orðið fyrir slysi árið 1999 sem hafi leitt til framheilaskaða og taldi hann að af þeim sökum hafi andlegu ástandi hans verið svo háttað þegar atvik málsins urðu í byrjun desember 2006 að hann hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms voru að kröfu X dómkvaddir tveir sérfróðir menn til að leggja mat á hvort X hefði orðið fyrir framheilaskaða í slysi 1999, hvort sá áverki hefði haft áhrif á sakhæfi hans samkvæmt 15. gr. laga nr. 19/1940 og hvort refsing gæti borið árangur samkvæmt 16. gr. sömu laga. Í niðurstöðu matsmanna kom fram að engin merki væru um framheilaskaða eða að háttsemi ákærða yrði rakin til áverka af þeim toga. Mun líklegri skýring á hegðun hans og sjúklegri afbrýðisemi væri uppsöfnuð áhrif af langvarandi og mikilli áfengisneyslu. Var afdráttarlaust álit matsmanna að X væri sakhæfur og að ekkert mælti gegn því að refsing bæri árangur. Að virtum þessum gögnum var sýknukröfu X hafnað. Við munnlegan flutning fyrir Hæstarétti var varakrafa X um ómerkingu héraðsdóms einkum studd þeim rökum að ekki hefðu verið teknar skýrslur af matsmönnum fyrir dómi. Um þetta atriði sagði í niðurstöðu Hæstaréttar að X hefði átt þess kost að leita sjálfur eftir því að skýrslur yrðu teknar af matsmönnum og endurrit þeirra lögð fyrir Hæstarétt. Það gerði hann ekki og ekki var heldur haldið fram af hans hálfu að einstök atriði í matsgerðum væru óljós. Voru þessi andmæli X því haldlaus. Í héraðsdómi var X að hluta sýknaður af þeirri háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru. Fyrir Hæstarétti var af hálfu ákæruvalds krafist sakfellingar fyrir öll atriði samkvæmt ákæru. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að fjölskipaður héraðsdómur hefði reist úrlausn sína um sönnun á sekt ákærða á fyrirliggjandi gögnum og skýrslum fyrir dómi og yrði niðurstaða hans um það í öllum þáttum ákæru staðfest. Var refsing X ákveðin fangelsi í fimm ár og greiðsla skaðabóta til Y að fjárhæð 1.500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. júlí 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en einnig af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, refsing hans þyngd og hann dæmdur til að greiða Y 2.500.000 krónur með vöxtum eins og greinir í ákæru.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað aftur til héraðsdóms, en að því frágengnu verði refsing lækkuð. Hann krefst þess jafnframt að skaðabótakröfu verði vísað frá héraðsdómi eða hún lækkuð.

I.

Til stuðnings sýknukröfu vísar ákærði til 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hann hafi orðið fyrir slysi á ferðalagi í Egyptalandi 1999, sem hafi leitt til framheilaskaða. Telur hann að af þeim sökum hafi andlegu ástandi hans verið svo háttað þegar atvik málsins urðu í byrjun desember 2006 að hann hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum, svo sem geðheilbrigðisrannsókn renni stoðum undir.

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms beindi ákærði kröfu til Héraðsdóms Reykjavíkur um að dómkvaddir yrðu sérfróðir menn til þess meðal annars að leggja mat á sakhæfi hans. Af hálfu ákæruvaldsins var kröfunni mótmælt og var úrskurður kveðinn upp í málinu 5. september 2007. Samkvæmt honum skyldu tveir kunnáttumenn dómkvaddir til að meta hvort ákærði hafi orðið fyrir framheilaskaða í slysi 1999, hvort sá áverki hafi haft áhrif á sakhæfi hans samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga og hvort refsing geti borið árangur samkvæmt 16. gr. sömu laga. Þann 19. október 2007 mun S-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf geðlæknir hafa verið dómkvaddur til að gera geðrannsókn á ákærða og M-x-x K. J-kvk-nf sálfræðingur til að gera taugasálfræðilegt mat á honum. Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð geðheilbrigðisrannsókn fyrrnefnda matsmannsins á ákærða 17. janúar 2008 og taugasálfræðilegt mat síðarnefnda matsmannsins frá sama degi. Þótt niðurstöðum sé skilað í sitt hvoru lagi bera matsgerðirnar með sér að hinir dómkvöddu menn hafa haft samvinnu sín á milli við verkið. Í niðurstöðum matsmanna kemur fram að engin merki séu um framheilaskaða eða að háttsemi ákærða verði rakin til áverka af þeim toga. Mun líklegri skýring á hegðun hans og sjúklegri afbrýðisemi sé uppsöfnuð áhrif af langvarandi og mikilli áfengisneyslu. Er það afdráttarlaust mat þeirra að ákærði sé sakhæfur og að ekkert mæli gegn því að refsing beri árangur. Fellur það saman við rannsókn T-kk-ef Z-kk-ef geðlæknis á ákærða 18. desember 2006, sem greint er frá í héraðsdómi. Að virtum þessum gögnum verður hafnað sýknukröfu ákærða, sem reist er á því að skilyrði um sakhæfi séu ekki uppfyllt.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var varakrafa ákærða einkum studd við það að ekki hafi verið teknar skýrslur af matsmönnunum fyrir dómi og því ekki gefist tækifæri til að spyrja þá nánar um einstök atriði í niðurstöðum þeirra. Með því hafi verið brotinn réttur á honum. Ákærði átti þess kost að leita sjálfur eftir því að skýrslur yrðu teknar af matsmönnunum og endurrit þeirra lögð fyrir Hæstarétt teldi hann þörf á að leita nánari svara. Það gerði hann ekki og ekki hefur heldur verið haldið fram að einstök atriði í matsgerðum séu óljós. Andmæli ákærða, sem á þessu eru reist, eru haldlaus.

II.

Í héraðsdómi var ákærði að hluta sýknaður af þeirri háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru. Hann neitar jafnframt sök að hluta fyrir það, sem hann var sakfelldur fyrir, svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi. Af hálfu ákæruvalds er krafist sakfellingar fyrir öll atriði samkvæmt ákæru. Fjölskipaður héraðsdómur hefur reist úrlausn sína um sönnun á sekt ákærða á fyrirliggjandi gögnum og skýrslum fyrir dómi og verður niðurstaða hans um það í öllum þáttum ákæru staðfest. Ákærði hefur samkvæmt því gerst sekur um brot sem varða hann fangelsisrefsingu. Við ákvörðun um refsinguna verður litið framhjá ítrekunaráhrifum samkvæmt 205. gr. almennra hegningarlaga, eins og henni var breytt með 12. gr. laga nr. 61/2007, en þau lög tóku gildi eftir að ákærði framdi brot sín. Að því virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er niðurstaða hans um refsingu ákærða hæfileg. Verður jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um bætur handa Y, svo og um sakarkostnað.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.268.575 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, S-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 99.600 krónur.