275/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli fjármálafyrirtækisins L hf. gegn aðallega J en til vara , að því er B varðaði. L hf. hafði verið tekið til slita og höfðaði málið til riftunar greiðslu sem B hafði milligöngu um til J. Með vísan til 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki var talið að L hf. hefði mátt reka málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Talið var að L hf. hefði ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að miða bæri upphaf málshöfðunarfrests samkvæmt fyrrnefndu lagaákvæði við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests. Þar sem B hafði sótt þing við þingfestingu málsins skipti engu hvort honum hefði verið birt stefna á lögmætan hátt. L hf. hafði farið þess á leit að stefna yrði birt fyrir fyrirsvarsmanni B á Spáni í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum. Þá fékk L hf. stefnuna einnig birta í Lögbirtingablaði. Við þingfestingu málsins lagði L hf. fram eintak stefnunnar án þess að henni fylgdu gögn um að hún hefði verið birt B. Þegar málið var síðan tekið til munnlegs flutnings lagði L hf. fram vottorð um að stefnan hefði verið birt fyrir fyrirsvarsmanni B á Spáni. Af þessum sökum var fallist á að tekist hefði að birta stefnuna innan þess frests sem L hf. hafði til að höfða málið samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2013, þar sem máli sem sóknaraðili beindi aðallega að J-x-x S-x-x S-x-x P-e-x og til vara að varnaraðila var vísað frá dómi að því er þann síðastnefnda varðar. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um frávísun. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta sem fyrr segir aðallega gegn Jaime Serrano Suner Polo, en til vara á hendur varnaraðila. Í málinu leitar sóknaraðili riftunar á greiðslu, sem hann innti af hendi til aðalstefnda í héraði fyrir milligöngu varnaraðila 3. október 2008 eins og nánar er gerð grein fyrir í hinum kærða úrskurði, og endurheimtu fjárhæðarinnar sem greidd var. Aðalstefndi og varnaraðili kröfðust þess báðir að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Með úrskurðinum var þeirri kröfu aðalstefnda hafnað, en málinu vísað frá dómi að því er varnaraðila varðar.

Frávísunarkrafa varnaraðila er reist á því í fyrsta lagi að hann eigi ekki varnarþing hér á landi. Í öðru lagi að héraðsdómsstefna í málinu hafi ekki verið birt honum með lögmætum hætti innan málshöfðunarfrests samkvæmt 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum og málið því ekki höfðað í tæka tíð. Í þriðja lagi að málatilbúnaður sóknaraðila í stefnunni uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður sú niðurstaða staðfest að ekki séu efni til að vísa málinu frá héraðsdómi vegna þess að málatilbúnaði sóknaraðila sé svo áfátt að úr honum verði ekki bætt undir rekstri þess.

Í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 er slitastjórn fjármálafyrirtækis veitt heimild til að krefjast riftunar á ráðstöfunum fyrirtækisins ef ekki er sýnt að eignir þess muni nægja til að efna skuldbindingar þess, eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt þriðja málslið málsgreinarinnar, sem tekinn var upp í hana með 1. gr. laga nr. 146/2011, skal mál sem slitastjórn höfðar á grundvelli hennar þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki var tekið til slita. Að virtu þessu síðastgreinda lagaákvæði og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 21. september 2012 í máli nr. 485/2012 er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að reka megi málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Í öðrum málslið 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002, eftir að honum var breytt með 1. gr. laga nr. 146/2011, er mælt svo fyrir að frestur slitastjórnar til að höfða riftunarmál samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sé 30 mánuðir. Samkvæmt því byrjar málshöfðunarfresturinn að líða þegar slitastjórn átti þess kost að gera riftunarkröfu, þó aldrei fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Slitastjórn sóknaraðila var skipuð 29. apríl 2009 og lauk kröfulýsingarfresti við slit hans 30. október sama ár. Sóknaraðili hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að atvik málsins séu með þeim hætti að miða beri upphaf þessa rúma málshöfðunarfrests við síðara tímamark en lok kröfulýsingarfrests og verður því litið svo á að hann hafi runnið út 30 mánuðum síðar eða 30. apríl 2012.

Þar sem varnaraðili sótti þing við þingfestingu málsins skiptir engu hvort honum var birt stefna á lögmætan hátt, sbr. 4. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því og með vísan til þess sem áður segir stendur eftir að leysa úr því hvort sóknaraðili hafi höfðað málið á hendur varnaraðila innan þess frests sem að framan greinir.

Samkvæmt 93. gr. laga nr. 91/1991 telst mál höfðað þegar stefna er birt eða árituð um viðtöku samrits hennar, sbr. 3. mgr. 83. gr. laganna, ellegar stefndi mætir að öðrum kosti fyrir dómi þar sem stefnandi afhendir honum samrit stefnu og þingfestir mál. Í samræmi við það segir í 1. mgr. 94. gr. sömu laga að mál sé þingfest með því að stefna er lögð fram fyrir dómi. Við þingfestingu skal stefnandi leggja fram stefnu og þau skjöl sem varða málatilbúnað hans eða hann byggir annars kröfur sínar á, sbr. 1. mgr. 95. gr. laganna.

Sóknaraðili fór þess á leit 17. janúar 2012 við sýslumanninn í Keflavík að hann hlutaðist til um að héraðsdómsstefna í máli þessu yrði birt fyrir aðalstefnda í héraði og fyrirsvarsmanni varnaraðila á Spáni í samræmi við ákvæði samnings um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum frá 15. nóvember 1965. Sýslumaður framsendi stefnuna til hlutaðeigandi yfirvalda þar í landi. Með bréfi 27. mars 2012 sendi sýslumaður sóknaraðila vottorð um að stefnan hafi verið birt fyrir aðalstefnda í Madrid á Spáni 7. sama mánaðar. Þegar frestur til stefnubirtingar var við að renna út án þess að gögn hefðu borist frá spænskum yfirvöldum um birtingu stefnunnar fyrir varnaraðila fékk sóknaraðili birta í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012 stefnu sem óumdeilt virðist að hafi verið samhljóða þeirri upphaflegu að öðru leyti en því að í kafla með fyrirsögninni „lagatilvísanir“ hafði til samræmis við 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 verið bætt svohljóðandi málslið: „Stefna þessi er birt í Lögbirtingablaði á grundvelli b-liðar 89. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem birting stefnunnar hefur ekki tekist á hendur stefndu.“ Við þingfestingu málsins 29. maí 2012 lagði sóknaraðili fram eintak stefnunnar eins og hún hljóðaði í upphafi án þess að henni fylgdu gögn um að hún hefði verið birt fyrir varnaraðila eftir einhverri þeirri leið sem um ræðir í 1. til 3. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Auk stefnunnar lagði sóknaraðili meðal annars fram bréf sitt til varnaraðila 11. maí 2012, þar sem honum var tilkynnt um málshöfðunina og jafnframt að óskað hafi verið eftir að stefnan yrði birt í heimalandi hans í samræmi við ákvæði áðurnefnds samnings, en sökum þess að ekki hafi borist staðfesting á að það hafi verið gert hafi stefnan verið birt í Lögbirtingablaði 27. apríl 2012. Á hinn bóginn lagði sóknaraðili hvorki fram afrit af stefnunni sem hafði verið birt í Lögbirtingablaði né gögn um þá birtingu eða til stuðnings því að uppfyllt væri það skilyrði b. liðar 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 fyrir slíkri birtingu stefnu að erlend yfirvöld hafi neitað eða látið hjá líða að verða við ósk um að birta hana. Varnaraðili lagði hins vegar fram í þinghaldi 30. september 2012 gögn um birtingu stefnunnar í Lögbirtingablaði. Þegar málið var tekið til munnlegs flutnings um frávísunarkröfu varnaraðila og aðalstefnda 4. mars 2013 lagði sóknaraðili fram bréf sýslumannsins í Keflavík 18. desember 2012 ásamt vottorði frá Spáni um að stefna í málinu hafi verið birt fyrir fyrirsvarsmanni varnaraðila 21. febrúar sama ár.

Í héraðsdómsstefnu kom meðal annars fram að af hálfu varnaraðila væri henni beint að formanni stjórnar hans, G-x-x R-x-x F-x-x, með aðsetur á Plaza San Nicolas nr. 4 í Bilbao á Spáni. Samkvæmt þýðingu sem sóknaraðili hefur lagt fram í Hæstarétti á vottorði um birtingu stefnunnar gagnvart varnaraðila segir að fyrrnefndur maður hafi ekki hist fyrir „á heimili“ varnaraðila „við götuna Gran Vía 12“. Stefnan hafi verið birt fyrir „aðila sem kveðst vera starfsmaður ... hjá hlutaðeigandi og heita A-x-x G-x-x“. Í greinargerð varnaraðila fyrir Hæstarétti er því haldið fram að starfsstöð hans sé „ekki við þessa götu“, svo og að ekkert liggi heldur „fyrir um að þessi tiltekni einstaklingur sem tók við stefnunni hafi einhver þau tengsl við varnaraðila að hann sé bær að lögum að taka við stefnu fyrir varnaraðila hönd.“ Um þessi atriði verður að líta til þess að „starfsmaður dómsmálaskrifstofunnar“, sem svo er nefndur í fyrrnefndri þýðingu á vottorði um birtingu stefnunnar, hefur staðfest þar að „heimili“ varnaraðila sé á umræddum stað og hefur því ekki verið hnekkt. Varnaraðili hefur ekki haldið því fram að fyrrnefnd A-x-x G-x-x sé ekki starfsmaður sinn, sem honum stæði næst að taka af skarið um, og verður að því gættu ekki séð að hverju þau rök hans lúta að hún hafi ekki að lögum verið bær um að taka við stefnunni fyrir hans hönd. Verður því að líta svo á að þessi birting á stefnunni hafi verið fullnægjandi.

Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að tekist hafi að birta stefnu í málinu fyrir varnaraðila innan þess frests sem sóknaraðili hafði til að höfða það. Þótt ekki hafi verið sýnt fram á þetta fyrr en löngu eftir þingfestingu málsins með framlagningu vottorðs um stefnubirtingu í þinghaldi 4. mars 2013 verður að gæta að því að tilgangur málshöfðunarfrests samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 er öðru fremur sá að koma í veg fyrir óvissu viðsemjanda þrotamanns um hvort þrotabú muni una við ráðstöfun hans fyrir upphaf skipta, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 1. september 2003 í máli nr. 257/2003. Líta verður svo á að sóknaraðili hafi jafnskjótt og tilefni var til borið fyrir sig að tekist hafi að birta stefnuna fyrir varnaraðila, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, en eins og áður greinir barst sóknaraðila ekki vitneskja um það fyrr en í desember 2012. Að þessu virtu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varnaraðila varðar.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Það athugist að til viðbótar kæru í málinu lagði sóknaraðili fyrir Hæstarétt athugasemdir við greinargerð varnaraðila, svo sem þeim fyrrnefnda var heimilt samkvæmt 1. mgr. 149. gr. laga nr. 91/1991. Að því búnu lagði varnaraðili fram „viðbótarathugasemdir“ í tilefni af greinargerð sóknaraðila. Þessi málatilbúnaður varnaraðila er andstæður lögum.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar kröfu sóknaraðila, LBI hf., á hendur varnaraðila, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria S.A.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.