379/2003

Dómarar í héraði voru taldir hafa farið út fyrir hlutverk sitt með því að reisa niðurstöðu sína varðandi tiltekinn þátt málsins á árangri viðgerðar, sem þeir töldu sig verða vara við í vettvangsgöngu, en engin gögn voru um í málinu. Braut þessi meðferð í bága við meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði aðila. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu heimvísað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. september 2003. Krefst hann þess aðallega að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 3.970.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. ágúst 2002 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 3.520.000 krónur með dráttarvöxtum á sama hátt og í aðalkröfu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Að því frágengnu krefst hann þess að héraðsdómur verði staðfestur með þeirri breytingu að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 4. nóvember 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og að honum verði gert að greiða sér hærri málskostnað í héraði en gert var í hinum áfrýjaða dómi. Þá krefst hann málskostnaðar í Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að héraðsdómur verði staðfestur og aðaláfrýjandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Að því frágengnu er krafist „lækkunar á kröfum aðaláfrýjanda, verði niðurstaða dómsins sú að hann teljist eiga hærri kröfur á hendur gagnáfrýjanda en honum voru dæmdar í héraði.“ Í því tilviki verði málskostnaður fyrir Hæstarétti felldur niður.

Þann 17. mars 2004, sex dögum fyrir munnlegan flutning málsins, barst Hæstarétti bréf lögmanns aðaláfrýjanda. Fylgdi því til framlagningar í málinu „upplýsingaskýrsla C-x-x Þ-kk-ef, pípulagningarmeistara, um núverandi ástand neysluvatnslagna og frárennslislagna að Brekkugerði 34, Reykjavík“ og um störf pípulagningarmeistarans fyrir dómkvadda matsmenn við skoðun á þessum lögnum dagsett 6. sama mánaðar. Hvorki var í greinargerð aðaláfrýjanda í aðalsök né gagnsök getið um að aðaláfrýjandi hygðist afla frekari gagna í málinu. Skýrsla þessi er allt of seint fram komin og kemur því gegn andmælum gagnáfrýjanda ekki til skoðunar við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjandi keypti einbýlishúsið að Brekkugerði 34 í Reykjavík af gagnáfrýjanda í byrjun desember 2000. Höfðaði hann mál þetta til heimtu skaðabóta eða afsláttar vegna galla, sem hann taldi að í ljós hefðu komið á lagnakerfum hinnar seldu eignar. Þá krefst hann einnig bóta fyrir afnotamissi af húsinu.

Að beiðni aðaláfrýjanda voru dómkvaddir tveir matsmenn 1. mars 2002. Skyldu þeir meðal annars „leiða í ljós“ hverjar væru orsakir og umfang galla í neysluvatnslögn fasteignarinnar og hver kostnaður væri við úrbætur. Í skýrslu matsmannanna 5. júní 2002 kemur fram að haldnir voru sjö bókaðir matsfundir á tímabilinu 8. mars 2002 til 22. maí sama árs. Á matsfund 25. mars var C-x-x Þ-kk-nf pípulagningameistari boðaður. Upplýsti hann að menn sínir hefðu „farið í allflesta töppunarstaði neysluvatns og hreinsað talsvert magn þéttra óhreininda úr enda pípulagna á hverjum töppunarstað, og sums staðar náð að auka rennsli.“ Þá var bókað að rennsli væri þó talið langt frá því að teljast eðlilegt. Á sama fundi var einnig bókað að fundarmenn væru sammála um að pípulagningarmeistarinn tæki búta úr neysluvatnslögninni „til að rannsaka með óyggjandi hætti hvernig ástand þessara lagna væri.“ Á matsfundi daginn eftir var bókað að búið væri að taka búta úr neysluvatnslögninni. Væru þeir pípubútar næstum alveg stíflaðir. Hefðu bútarnir verið teknir úr láréttum hluta lagnarinnar og mætti ætla að við hné og töppunarstaði væru þessar pípur næstum alveg lokaðar. Á matsfundi 14. maí var bókað að pípulagningarmeistarinn væri með vinnuflokk á staðnum. Þá var bókað að stífla væri í neysluvatnslögn vegna tæringar. Rörin væru verulega mikið tærð og mikil óhreinindi í þeim. Væri greinilegt að skipta þyrfti um þessi rör að verulegu eða öllu leyti. Í héraðsdómi er niðurstaða matsgerðarinnar varðandi galla í neysluvatnslögn hússins tekin upp í heild sinni. Eru meginatriði hennar að rennslistregða sé á öllum töppunarstöðum en þó renni mis mikið vatn gegnum kranana eftir staðsetningu þeirra. Orsakir rennslistregðu séu að neysluvatnslögnin sé meira og minna stífluð og ónothæf vegna tæringar. Telji matsmenn því rétt að skipta um alla neysluvatnslögn í húsinu. Töldu þeir kostnað við það nema samtals 2.291.400 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað. Er krafa aðaláfrýjanda vegna þessa langstærsti einstaki liður kröfu hans og tæplega 60% af fjárhæð aðalkröfu hans fyrir Hæstarétti.

Héraðsdómur var skipaður tveimur sérfróðum meðdómsmönnum. Í upphafi þinghalds 2. júní 2003 var gengið á vettvang. Var bókað í þingbók að aðstæður hafi verið „kannaðar, m. a. með hliðsjón af matsgerð dómkvaddra matsmanna.“ Að lokinni vettvangsgöngu fór fram aðalmeðferð málsins í héraði. Um kröfu aðaláfrýjanda vegna neysluvatnslagnar hússins segir svo í niðurstöðu héraðsdóms. „Það er þekkt vandamál í neysluvatnslögnum í Reykjavík, einkum hin síðari ár, að í þeim verða útfellingar. Verður því ekki talið, að í 40 ára gömlu húsi teljist það leyndur galli þó einhver rennslistregða sé. Við vettvangsskoðun fyrir málflutning kom fram, að gert hafi verið við þessa rennslistregðu að mestu með því að skipta um krana og stopploka, en slíkar aðgerðir teljast til eðlilegs viðhalds í svo gömlu húsi. Kröfu stefnda um afslátt vegna þessa liðar er því hafnað.“ Fyrir Hæstarétti andmælir aðaláfrýjandi því að í héraðsdómi sé án rökstuðnings litið fram hjá niðurstöðu hinna dómkvöddu manna, sem ekki hafi verið hnekkt með yfirmati. Þá mótmælir hann því að fram hafi komið við vettvangsgöngu að gert hafi verið við rennslistregðu á þann hátt, sem lýst sé í hinum áfrýjaða dómi. Hins vegar hafi þá sést að fram hafi farið bráðabirgðaviðgerð með utanáliggjandi lögnum til að sneyða hjá þeim lögnum sem stíflaðar voru inni í veggjum.

Eins og að framan er rakið fór umrædd vettvangsganga fram fyrir aðalmeðferð málsins. Við aðalmeðferðina voru teknar skýrslur af mörgum mönnum þar á meðal báðum matsmönnunum. Af endurriti af skýrslum sést að hvorki matsmenn né aðrir voru spurðir út í þau atriði, sem dómendur töldu sig hafa orðið áskynja við vettvangsgönguna. Þá verður ekki séð að nein gögn séu í málinu varðandi viðgerð þá sem héraðsdómur taldi, þrátt fyrir þá niðurstöðu matsmanna að lagnirnar væru meira og minna stíflaðar, að ráðið hefði að mestu bót á rennslistregðunni.

Enda þótt lög heimili dómurum tiltekin afskipti af sönnunarfærslu fyrir dómi, er það meginregla að aðilar afli sönnunargagna og fari með forræði sakarefnis. Er dómurum ekki ætlað að gegna þessu hlutverki, hvorki á eigin spýtur, né eftir óskum aðila, sbr. 1. mgr. 44. gr. og 1. mgr. 46. gr laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er sérfróðum meðdómsmönnum ekki að lögum ætlað að bæta úr hugsanlegum annmörkum á gagnaöflun málsaðila með því að leggja á grundvelli eigin þekkingar mat á atriði, sem viðhlítandi gögn skortir um. Af því sem að framan er rakið teljast dómarar hafa farið út fyrir hlutverk sitt með því að reisa niðurstöðu sína varðandi þennan þátt málsins á mati á árangri viðgerðar, sem þeir töldu sig verða vara við í vettvangsgöngu, en engin gögn eru um í málinu. Hefði héraðsdómur getað neytt þess úrræðis að beina því til aðila að afla frekari gagna ef hann taldi eftir vettvangsgöngu slíkt nauðsynlegt til skýringar á málinu, sbr. 2. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt framangreindu eru þeir annmarkar á héraðsdómi að ekki verður hjá því komist að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af meðferð málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.