334/2001

I, sem var efnafræðingur að mennt og starfað hafði hjá S ehf. frá árinu 1995, sagði starfi sínu lausu frá og með 1. mars 2000 með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Ágreiningslaust var að I hafði haldið fund 7. apríl 2000 með fyrirsvarsmönnum þriggja fyrirtækja sem átt höfðu í samkeppni við S ehf., þar sem rætt var um husanlega samvinnu og jafnvel samruna þessara fyrirtækja. Deilt var um hvort I hefði með þessum viðræðum brotið gegn trúnaðarskyldu sinni gagnvart S ehf. Ekki var fram komið að I hefði veitt keppinautum S ehf. trúnaðarupplýsingar, en með hliðsjón af framburði I fyrir dómi og með tilliti til sérþekkingar hans á framleiðslu S ehf. og reynslu var talið að honum hafi hlotið að vera fyllilega ljóst að áform hans, sem til umræðu voru á fundinum, gætu verulega skaðað hagsmuni S ehf. ef úr þeim yrði. Var sú háttsemi I talin ósamrýmanleg trúnaðarskyldum, sem hann bar gagnvart vinnuveitanda sínum. Var því fallist á með S ehf. að félaginu hefði verið heimilt að víkja I úr starfi án aðvörunar eða fyrirvara. S ehf. kaus þó að bíða með brottvikninguna til 12. maí 2000 þrátt fyrir að hafa áður orðið áskynja um trúnaðarbrestinn, en óumdeilt var að fram að þeim tíma innti I af hendi vinnuskyldu sína. I voru dæmd laun fyrir það vinnuframlag hans, auk áunnins orlofs.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2001 og krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í héraði höfðaði áfrýjandi gagnsök á hendur stefnda og krafðist skaðabóta að fjárhæð 1.000.000 króna vegna tjóns, sem hann taldi stefnda hafa valdið sér. Með hinum áfrýjaða dómi var gagnkröfunni vísað frá dómi. Sá þáttur málsins hefur ekki verið kærður til Hæstaréttar eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kemur því ekki til endurskoðunar.

I.

Stefndi, sem er efnafræðingur að mennt, réðist til starfa hjá áfrýjanda í janúarmánuði 1995. Samkvæmt lýsingu áfrýjanda hafði hann þar umsjón með gæða- og þróunarvinnu, framleiðsluuppskriftum, stjórnun á innkaupum og framleiðslu og öðru því, sem varðar framleiðslu á vörum áfrýjanda. Með bréfi 29. febrúar 2000 sagði stefndi starfi sínu lausu með þriggja mánaða uppsagnarfresti frá og með 1. mars sama árs. Ágreiningslaust er að stefndi hélt fund 7. apríl 2000 með fyrirsvarsmönnum Efnaverksmiðjunnar Sjafnar hf., Sáms ehf. og Mjallar hf., en þessi þrjú fyrirtæki höfðu átt í samkeppni við áfrýjanda á innanlandsmarkaði um framleiðslu hreinlætis- og sápuefna. Jafnframt er óumdeilt að sá fundur var haldinn að frumkvæði stefnda og að hann hafi stjórnað fundinum. Á honum var rætt um hugsanlega samvinnu og jafnvel samruna framangreindra þriggja fyrirtækja. Aðila greinir á um það hvort stefndi hafi með þessum viðræðum brotið gegn trúnaðarskyldu sinni gagnvart áfrýjanda. Fyrir liggur að forsvarsmenn áfrýjanda fréttu af fundinum í lok sama mánaðar og hann var haldinn. Eftirmaður stefnda kom til starfa 4. maí 2000, en 12. þess mánaðar var stefnda vikið af starfsstöð áfrýjanda og þær skýringar gefnar að hann hafi með athöfnum sínum fyrirgert rétti til launa út uppsagnarfrestinn. Við þessi málalok hefur stefndi ekki viljað una og krefur hann áfrýjanda um 313.250 krónur í laun fyrir maímánuð 2000 auk orlofslauna að fjárhæð 465.948 krónur, samtals 779.198 krónur.

II.

Af hálfu áfrýjanda er á því byggt að stefndi hafi með ólögmætum hætti brotið skyldur sínar gagnvart áfrýjanda samkvæmt vinnusamningi er hann að eigin frumkvæði, án vitundar og án heimildar vinnuveitanda síns, hlutaðist til um að þrír helstu keppinautar hans sameinuðu krafta sína í samkeppni við áfrýjanda og bauð fram aðstoð sína til þess að sú samvinna og/eða sameining næði fram að ganga. Er á því byggt að þrátt fyrir að stefndi hafi sagt upp starfi sínu hjá áfrýjanda hafi trúnaðarskylda vinnusambandsins verið í fullu gildi. Hafi augljóslega vakað fyrir stefnda að vinna tjón á hagsmunum áfrýjanda með því að hvetja samkeppnisaðilana til innbyrðis samvinnu og stefnda hafi ekki getað dulist að slík háttsemi væri ósamrýmanleg trúnaðarskyldum hans. Hafi legið í augum uppi að næðu hvatningar hans til keppinautanna fram að ganga hlyti það að verða mjög andstætt hagsmunum áfrýjanda. Stefndi hafi því fyrirgert rétti sínum til launa úr hendi áfrýjanda er hann hóf að vinna gegn hagsmunum hans með þessum hætti. Í trúnaðarskyldu samkvæmt vinnusamningi felist að eigin hagsmunir ráði ekki einhliða athöfnum eða athafnaleysi í samningssambandinu heldur verði að taka tillit til hagsmuna viðsemjandans. Sú trúnaðarskylda vari á meðan samningurinn sé í gildi. Þessi skylda sé einnig fyrir hendi á uppsagnarfresti og brot á henni réttlæti fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi. Hafi áfrýjanda því verið heimilt að rifta vinnusamningnum einhliða og bótalaust. Áfrýjandi bendir loks á að samkvæmt skýrslu stefnda fyrir dómi hafi hann ekki verið að leita eftir starfi hjá keppinautunum með gerðum sínum og sé engin önnur skýring fram komin en sú að óvild hans í garð áfrýjanda hafi legið þar að baki og um leið vilji til að valda honum skaða. Áfrýjandi hefur einnig lagt fyrir Hæstarétt ljósrit úr Morgunblaðinu 5. júlí 2001 þar sem fram kemur að áðurnefnd þrjú félög, sem keppa við áfrýjanda, hafa verið sameinuð í eitt félag og samruninn tekið gildi 1. sama mánaðar.

Stefndi reisir kröfur sínar á því að hann eigi inni laun hjá áfrýjanda fyrir maímánuð og nánar tilgreind orlofslaun. Hafi hann boðið fram vinnu sína út uppsagnarfrestinn, en áfrýjandi að ósekju kosið að afþakka vinnuframlag hans. Af hálfu stefnda er því mótmælt að hann hafi aðhafst nokkuð, sem réttlætt geti fyrrgreindan brottrekstur hans.

Við skýrslutöku fyrir héraðsdómi kom fram af hálfu stefnda að hann hafi ekki sinnt undirbúningi fyrrgreinds fundar í vinnutíma sínum hjá áfrýjanda, heldur hafi hann tekið sér frí frá störfum í því skyni og meðal annars tekið frídag er hann flaug norður í land til undirbúningsviðræðna við forsvarsmenn Efnaverksmiðjunnar Sjafnar hf. Svo sem áður greinir er viðurkennt af hálfu stefnda að hann boðaði til fundarins 7. apríl 2000 og stýrði honum. Sagði stefndi við framangreinda skýrslutöku að engar sérstakar tillögur hafi komið fram á fundinum, en rætt hafi verið „vítt og breitt um möguleika á hagræðingu og samruna” og innlegg hans í málið hafi í raun verið að ,,leiða hugmyndina áfram og koma þessum mönnum saman.” Aðspurður um það hvert hlutverk hans hafi átt að vera í þessu samstarfi eða sameinaða félagi sagðist stefndi hafa lýst því yfir á fundinum að hann gæti ,,fylgt þessu eitthvað úr hlaði eða lagt mitt af mörkum því ég hafði ennþá áhuga á þessum sápubransa enda með mikla reynslu.” Lýsti stefndi því einnig fyrir dómi að hann hafi greint frá því á fundinum að ef ákvörðun yrði tekin um að ganga lengra með þessar hugmyndir væri hann til viðræðu um framhaldið. Í skýrslu stefnda kom ennfremur fram að hann hafi ekki greint fyrirsvarsmönnum áfrýjanda frá fundinum eða efni hans. Aðrir fundarmenn gáfu einnig skýrslu fyrir dómi og bar saman um að málefni áfrýjanda hafi ekki verið til umræðu á fundinum, en af framburði þeirra að öðru leyti má ráða að hugmyndir stefnda hafi ekki fengið hljómgrunn og því hafi árangur af fundinum enginn orðið.

III.

Af gögnum málsins er ekki fram komið að stefndi hafi veitt keppinautum áfrýjanda trúnaðarupplýsingar, sem hann bjó yfir vegna starfs síns og sérþekkingar. Svo sem fyrr greinir er hins vegar ljóst að stefndi átti frumkvæði að því að til áðurnefnds fundar var boðað, auk þess sem hann annaðist fundarstjórn. Hafði hann áður sett sig í samband við þá menn er fundinn sátu og kynnt þeim hugmyndir sínar. Fyrir liggur að stefndi hélt þessum viðræðum og efni fundarins leyndum fyrir áfrýjanda. Er stefndi átti viðræður við forsvarsmenn ofangreindra þriggja fyrirtækja og leiddi þá saman til fundar bar hann enn trúnaðarskyldu gagnvart áfrýjanda þótt hann hefði sagt upp vinnusamningi sínum. Með hliðsjón af framburði stefnda fyrir dómi og með tilliti til sérþekkingar hans á framleiðslu áfrýjanda og reynslu hlaut honum að vera fyllilega ljóst að áform hans gætu verulega skaðað hagsmuni áfrýjanda ef úr þeim yrði. Sú háttsemi hans var ósamrýmanleg trúnaðarskyldum, sem hann bar gagnvart vinnuveitanda sínum. Að þessu virtu verður fallist á með áfrýjanda að honum hafi verið heimilt að víkja stefnda úr starfi án aðvörunar eða fyrirvara. Áfrýjandi kaus þó að bíða með brottvikninguna fram til 12. maí 2000, þrátt fyrir að hafa áður orðið áskynja um trúnaðarbrestinn, en óumdeilt er að fram að þeim tíma innti stefndi af hendi vinnuskyldu sína. Samkvæmt því ber að dæma áfrýjanda til að greiða stefnda laun fyrir vinnuframlag hans frá 1. til 11. maí 2000 að báðum dögum meðtöldum með 114.858 krónum, en ekki er í málinu tölulegur ágreiningur. Kröfu sína um greiðslu fyrir orlof byggir stefndi á því að hann eigi inni þriggja daga orlof, sem hann hafi áunnið sér orlofsárið 1998-1999, 27 daga orlofsárið 1999-2000 og 2,25 daga orlofsárið 2000-2001, samtals 32,25 virka daga eða 258 orlofsstundir. Á stefndi samkvæmt framanröktu rétt á 30,82 daga orlofi eða 247 orlofsstundum, samtals 446.082 krónum. Verður áfrýjandi samkvæmt þessu dæmdur til að greiða stefnda samtals 560.940 krónur með vöxtum eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði.

Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sápugerðin Frigg ehf., greiði stefnda, I-kk-þgf B-kk-þgf, 560.940 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 31. maí 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.