517/2016

S kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans gegn H, I, M, Ó og SE var vísað frá dómi á þeirri forsendu að málið hefði verið höfðað á röngu varnarþingi. Talið var að fullnægt hefði verið skilyrðum 4. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 til að reka mál S á hendur H, M, og Ó fyrir hlutaðeigandi héraðsdómi, en I og SE samkvæmt 1. mgr. 42. gr. sömu laga. Þá var ekki talið skipta máli hvort stefna hefði verið birt fyrir H, M og Ó sjálfum þar sem sótt hafði verið verið þing af þeirra hálfu við þingfestingu málsins í héraði, sbr. 4. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. júlí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 1. júlí 2016, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, M-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf Ó-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf krefjast hver fyrir sitt leyti staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn I-kk-nf H-kk-nf hefur ekki látið málið til sín taka.

I

Sóknaraðili höfðaði mál þetta fyrir Héraðsdómi Vesturlands með stefnu 9. febrúar 2016 og krafðist þess að varnaraðilar yrðu dæmdir óskipt til að greiða sér aðallega 902.493.733 krónur og til vara aðra lægri fjárhæð með nánar tilgreindum vöxtum, en að því frágengnu að viðurkennd yrði „skaðabótaskylda stefndu in solidum gagnvart stefnanda vegna fjártjóns stefnanda sem hlaust af markaðsmisnotkun stefndu með hlutabréf í Kaupþingi banka hf. á tímabilinu 1. nóvember 2007 til 9. október 2008.“ Í öllum tilvikum krafðist sóknaraðili jafnframt málskostnaðar. Í upphafi stefnunnar kom fram að varnaraðilarnir H-kk-nf og M-kk-nf ættu lögheimili í Luxembourg, en hefðu fasta búsetu að „Kvíabryggju, 350 Grundarfirði.“ Varnaraðilinn Ó-kk-nf ætti lögheimili í Sviss og varnaraðilinn S-kk-nf á nánar tilgreindum stað í Reykjavík, en þeir hefðu einnig fasta búsetu að Kvíabryggju. Varnaraðilinn I-kk-nf ætti lögheimili í Luxembourg. Í sérstökum lið í stefnunni var tekið fram um varnarþing að vísað væri til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 „þar sem mælt er fyrir um að ef einstaklingur eigi fasta búsetu á öðrum stað en hann á lögheimili sé heimilt að sækja hann í þeirri þinghá.“ Varnaraðilarnir H-kk-nf, M-kk-nf, Ó-kk-nf og S-kk-nf væru að afplána refsingu samkvæmt dómi Hæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 145/2014 í „fangelsinu að Kvíabryggju á Snæfellsnesi og teljast því eiga fasta búsetu þar.“ Um varnaraðilann I-kk-þf var varðandi varnarþing vísað til 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Í málinu liggja fyrir vottorð stefnuvotts um að hann hafi birt stefnuna fyrir varnaraðilanum S-kk-þgf sjálfum að Kvíabryggju 10. febrúar 2016, en fyrir nafngreindum fangavörðum þar vegna varnaraðilanna H-kk-ef, M-kk-ef og Ó-kk-ef sama dag. Ekki er að sjá að stefnan hafi verið birt fyrir varnaraðilanum I-kk-þgf.

Við þingfestingu málsins 5. apríl 2016 var mætt af hálfu varnaraðilanna H-kk-ef, M-kk-ef, Ó-kk-ef og S-kk-ef, en ekki af hálfu varnaraðilans I-kk-ef. Vegna þeirra fjögurra fyrstnefndu voru þá lagðar fram bókanir, þar sem krafist var að málinu yrði vísað frá dómi og þeim dæmdur málskostnaður. Röksemdir fyrir þeim kröfum eru raktar í hinum kærða úrskurði, en með honum var málinu sem fyrr segir vísað frá dómi.

II

Sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt bréflega staðfestingu varðstjóra í fangelsinu að Kvíabryggju frá 7. júlí 2016 á því að varnaraðilarnir H-kk-nf, M-kk-nf, Ó-kk-nf og S-kk-nf hafi allir verið vistaðir þar 10. febrúar sama ár. Þá hefur sóknaraðili lagt fram bréf 4. júlí 2016 frá stefnuvotti, sem gerði fyrrnefnd vottorð um birtingu stefnu 10. febrúar sama ár. Í bréfinu segir að hann hafi gefið sig fram við tvo nafngreinda fangaverði þegar hann kom á Kvíabryggju síðastgreindan dag. Fangaverðirnir hafi haft samband við þessa fjóra varnaraðila og tjáð þeim að stefnuvottur biði þeirra á skrifstofu fangelsisins. Hafi varnaraðilinn S-kk-nf komið þangað og stefnan verið birt fyrir honum. Síðan hafi varnaraðilinn Ó-kk-nf komið, en sagt stefnuvottinum að nægilegt væri að birta fyrir fangaverði, sem hafi svo verið gert. Á hinn bóginn hafi varnaraðilarnir H-kk-nf og M-kk-nf hvorugur komið og fangavörður því fylgt stefnuvottinum í hús, þar sem þeir hafi verið vistaðir. Þegar þangað hafi verið komið hafi þessir varnaraðilar verið í herbergjum sínum og haft læst að sér, en þegar bankað hafi verið á dyr hafi þeir hvor fyrir sig kallað fram að þeir myndu ekki skrifa undir nokkuð. Að því er þá varðar hafi stefnan því verið birt þar fyrir fangaverði.

III

Af framansögðu verður ráðið að sóknaraðili hefur kosið að reka mál sitt á hendur varnaraðilum fyrir Héraðsdómi Vesturlands. Enginn varnaraðila á lögheimili í umdæmi þess dómstóls og styðst þetta val sóknaraðila því ekki við meginreglu fyrri málsliðar 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því, sem sóknaraðili tók fram í héraðsdómsstefnu og áður greinir, taldi hann á hinn bóginn heimilt að reka málið fyrir nefndum dómstól á grundvelli síðari málsliðar sama lagaákvæðis, en þar er tekið fram að sækja megi mann í annarri þinghá en þar sem hann á lögheimili ef hann á þar fasta búsetu. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er ekki unnt að líta svo á að varnaraðilarnir H-kk-nf, M-kk-nf, Ó-kk-nf og S-kk-nf hafi átt fasta búsetu í skilningi síðari málsliðar 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 í umdæmi Héraðsdóms Vesturlands þótt þeir hafi dvalið í fangelsi innan þess umdæmis á þeim degi, sem stefna var birt.

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði byggði sóknaraðili jafnframt á því við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu varnaraðilanna H-kk-ef, M-kk-ef, Ó-kk-ef og S-kk-ef að heimild stæði í 4. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 til að reka það fyrir Héraðsdómi Vesturlands, en þessir varnaraðilar hafi andmælt því að sóknaraðili fengi að styðjast við það lagaákvæði sökum þess að ekki hafi verið vísað til þess í stefnu. Um þau andmæli varnaraðilanna er þess að gæta að hvorki er áskilið í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að tiltaka þurfi berum orðum í héraðsdómsstefnu á hvaða grundvelli stefnandi máls telji stefnda eiga varnarþing í þeirri þinghá, þar sem sækja á málið, né verður ætlast til að stefnandi svari fyrirfram í stefnu atriðum, sem stefndi kann að tefla fram til stuðnings kröfu um frávísun máls frá dómi. Eru því ekki efni til að líta svo á að framangreind röksemd sóknaraðila hafi verið of seint fram komin.

Samkvæmt 4. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að sækja mann, sem búsettur er erlendis, í þeirri þinghá þar sem hann er staddur við birtingu stefnu ef mál varðar fjárskyldu hans við mann, sem búsettur er hér á landi, eða lögaðila sem hér á varnarþing. Í skilningi þessa lagaákvæðis voru varnaraðilarnir H-kk-nf, I-kk-nf, M-kk-nf og Ó-kk-nf búsettir erlendis þegar málið var höfðað, en í því leitar sóknaraðili, sem samkvæmt héraðsdómsstefnu á varnarþing í Reykjavík, dóms um fjárskyldu allra varnaraðilanna gagnvart sér. Í ljósi áðurgreindra gagna eru engin efni til að efast um að varnaraðilarnir H-kk-nf, M-kk-nf og Ó-kk-nf hafi ásamt varnaraðilanum S-kk-þgf allir verið staddir í fangelsinu að Kvíabryggju í þinghá Héraðsdóms Vesturlands við birtingu stefnu 10. febrúar 2016. Gagnvart þeim þremur fyrstnefndu var því fullnægt skilyrðum 4. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991 til að reka mál sóknaraðila á hendur þeim fyrir Héraðsdómi Vesturlands, en gagnvart varnaraðilunum S-kk-þgf og I-kk-þgf stendur þar með heimild til þess sama í 1. mgr. 42. gr. sömu laga. Eins og áður var getið var sótt þing af hálfu varnaraðilanna H-kk-ef, M-kk-ef, Ó-kk-ef og S-kk-ef við þingfestingu málsins í héraði og getur þegar af þeirri ástæðu engu skipt hvort stefna hafi verið birt fyrir þeim þremur fyrstnefndu sjálfum, sbr. 4. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu öllu virtu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilunum H-kk-þgf, M-kk-þgf, Ó-kk-þgf og S-kk-þgf verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en gagnvart varnaraðilanum I-kk-þgf verður málskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðilar, H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, M-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf Ó-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf, greiði óskipt sóknaraðila, Samtökum sparifjáreigenda, 350.000 krónur í kærumálskostnað.