26/2010

R var gefið að sök kynferðisbrot og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa strokið með framhandleggnum um innanverð læri A, sem þá var 17 ára, og strokið með hendinni um klof hennar og viðhaft kynferðisleg og ósiðleg ummæli um kynfæri hennar, að þau væru blaut og hlytu að vera þröng. A hafði komið á húðflúrstofu R og fengið húðflúr hægra megin undir mjaðmabeinið og bar hún að þá hefði R viðhaft þessa háttsemi. Með hinum áfrýjaða dómi var R sakfellur fyrir að hafa viðhaft kynferðisleg og ósiðleg ummæli við A, en hins vegar sýknaður af sakargiftum er lutu að því að hafa strokið innanverð læri hennar og klof. Vinkona A og kærasti voru viðstödd, en talið var að framburður þeirra hefði verið óljós og mjög á reiki og yrði sakfelling því ekki reist á honum. R hefði staðfastlega neitað þessum sakargiftum. Gegn eindreginni neitun hans og með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var hann einnig sýknaður af þeim hluta, sem laut að áðurnefndum ummælum. Með hinum áfrýjaða dómi var R sakfelldur fyrir eignaspjöll, tvær líkamsárásir, húsbrot og hótanir. Hann undi þeirri niðurstöðu, en bar því við að hann hefði framið þessi brot í ákafri geðshræringu og vegna ójafnvægis á geðsmunum, sem hann hefði komist í eftir að hafa lesið héraðsdóm, þar sem C, sem brot R beindust að, hafði meðal annars verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn eiginkonu R. Brotin voru framin þegar annars vegar fjórir dagar og hins vegar fjórir mánuðir voru frá uppkvaðningu dómsins. Kom því ekki til álita að beita ákvæðum 75. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til mildunar refsingar R, en hins vegar var litið til 4. tl. 1. mgr. 74. gr. sömu laga við ákvörðun refsingar hans. R játaði greiðlega þau brot sem hann var sakfelldur fyrir og var það virt honum í hag. Var refsing hans ákveðin skilorðsbundið fangelsi í fjóra mánuði. Þá var einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi, þar sem R var sýknaður af sakargiftum um brot gegn henni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar á sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu.

A krefst þess að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu hennar.

Ákærði krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt I. kafla ákæru og að sér verði ekki gerð sérstök refsing fyrir brot samkvæmt II. og III. kafla ákæru, en án tillits til þess verði refsing milduð. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði meðal annars sakfelldur fyrir þann hluta af háttsemi, sem lýst var í I. kafla ákæru, að hafa 26. mars 2008 viðhaft kynferðisleg og ósiðleg ummæli við A, sem þá var 17 ára, um að kynfæri hennar væru blaut og hlytu að vera þröng. Brot hans voru heimfærð undir 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Ákærði var hins vegar sýknaður af sakargiftum í sama kafla ákæru er lutu að því að hann hafi strokið innanverð læri stúlkunnar með framhandleggnum og klof hennar með hendinni.

Eins og fram kemur í héraðsdómi fór stúlkan 26. mars 2008 ásamt tveimur vinum sínum, D og F, á húðflúrstofu ákærða við [...] á [...]. Stúlkan vildi fá húðflúr hægra megin undir mjaðmabeinið og þurfti því að draga buxur sínar niður til að ákærði kæmist að því svæði sem átti að flúra. Fram kemur af ljósmynd, sem er meðal málsgagna, að hann setti pappír yfir og undir buxnastrenginn, sem hann kvaðst hafa gert til að koma í veg fyrir að föt hennar blotnuðu og blek færi í þau. Stúlkan lá á bekk á meðan ákærði vann verkið. Hún hefur borið að þá hafi ákærði sagt: „Mikið hlýturðu að vera blaut og þröng.“ Ákærði hefur staðfastlega neitað að hann hafi viðhaft þessi ummæli. Vera kunni að hann hafi viðhaft orðið „þröngt“ í sambandi við nál á tæki, sem notað hafi verið við húðflúrið, en það hafi ekki verið í kynferðislegum tilgangi. Þá hafi hann þurft að úða á stúlkuna sótthreinsandi vökva eða sápu og hugsanlega hafi hann bleytt hana og haft það á orði. Er framburður hans og stúlkunnar nánar rakinn í héraðsdómi.

Vitnið D kvaðst í skýrslu við aðalmeðferð málsins hafa verið hjá A allan tímann á meðan á flúrinu stóð og fylgst með því sem fram fór. Í upphafi skýrslunnar sagði hún að henni hafi fundist A vera að ýkja. Hún hafi ekki heyrt ákærða viðhafa nein óviðeigandi ummæli eða „kynferðislegt tal“, en A hafi talað um þetta þegar þau komu út. Hún kannaðist við að ákærði hafi notað sótthreinsandi vökva við verkið. Þegar D var á hinn bóginn kynntur framburður sinn hjá lögreglu 9. júlí 2008, þar sem eftir henni var haft að ákærði hefði sagt við A: „Ertu alltaf að blotna út af titringnum?“, sagði hún að þetta væri rétt eftir sér haft og játaði því aðspurð að hún hafi upplifað þetta sem eitthvað kynferðislegt. Hún hafi skilið þessi ummæli þannig að ákærði ætti við að klofið á A myndi blotna við þennan titring.

Vitnið F, sem var kærasti A á þeim tíma, kvaðst fyrir dómi einnig hafa fylgst með verki ákærða allan tímann. Sagði hann að ákærði hafa þurft að sprauta hreinsivökva á svæðið sem var flúrað. F minntist þess að ákærði hafi viðhaft orðin þröngt og blautt, en mundi ekki í tengslum við hvað orðin voru sögð. Nánar aðspurður um þetta sagði F að sig minnti „að hann hafi sagt að nú ertu nokkuð að vera blaut í píkunni“. Aðspurður þá um hvort ákærði hafi talað um að eitthvað væri þröngt sagðist hann ekki minnast þess. Í framhaldi þessa var F spurður um hvort hann minntist þess að ákærði hafi sagt „blautt“ og átt við kynfæri A, og játaði hann því. Þegar F var nánar spurður síðar við skýrslutökuna um framburð sinn um að hann minnti að ákærði hafi spurt stúlkuna hvort hún væri „blaut í píkunni“ svaraði F: „Ég man ekkert þetta var einhvern veginn svona orðasamskipti sko.“ Aðspurður í framhaldinu um hvort hann hafi litið svo á að þessi orðaskipti hafi verið af kynferðislegum toga sagðist hann hafa verið í „bullandi neyslu“, en „þetta var einhvern veginn svona finnst mér sko eins og ég man ég held þetta hafi þú veist eins og ég held ég muni það sko.“ Við skýrslugjöf hjá lögreglu 9. júní 2008 var haft eftir F að ákærði hafi sagt eitthvað á þá leið þegar hann hafði komið pappírnum fyrir og sótt svokallaða byssu, sem notuð var við flúrið, „vonandi ertu ekki þröng“. Aðspurður þá um hvaða skilning hann hafi lagt í þessi orð svaraði F: „sko ég spáði ekkert í þetta og þegar hann sagði þetta þá var hann svona brosandi ... ég var voðalega lítið að pæla í þessu.“

Framangreindur framburður vitnanna D og F er óljós og mjög á reiki og verður sakfelling ekki reist á honum. Ákærði hefur staðfastlega neitað þessum sakargiftum. Gegn eindreginni neitun hans og með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður hann sýknaður af þeim hluta I. kafla ákærunnar, sem lýtur að áðurnefndum ummælum.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir eignaspjöll, tvær líkamsárásir, húsbrot og hótanir, eins og þar er nánar rakið. Ákærði unir þeirri niðurstöðu, en ber því við að hann hafi framið þessi brot samkvæmt II. og III. kafla ákæru í ákafri geðshræringu og vegna ójafnvægis á geðsmunum, sem hann hafi komist í eftir að hafa lesið héraðsdóm, sem kveðinn var upp 9. maí 2008. Í þeim dómi hafi C, sem brot ákærða samkvæmt II. og III. kafla ákæru beindust að, meðal annars verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn eiginkonu ákærða. Þessi brot ákærða voru framin 12. maí og 9. september 2008 og voru þannig liðnir annars vegar fjórir dagar og hins vegar fjórir mánuðir frá uppkvaðningu dómsins. Kemur því ekki til álita að beita ákvæðum 75. gr. almennra hegningarlaga til að lækka refsingu ákærða eða fella hana brott. Hins vegar bera gögn málsins með sér að ákærði var í miklu andlegu ójafnvægi í kjölfar dómsins og er því rétt að því er varðar brotin sem um getur í II. kafla ákæru að líta til 4. töluliðar 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga til mildunar refsingar hans. Hann hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi sem hér skiptir máli. Ákærði játaði greiðlega þau brot sem hann hefur verið sakfelldur fyrir og er það einnig virt honum í hag. Með hliðsjón af framansögðu er refsing hans ákveðin fangelsi í 4 mánuði, en með því að meira en tíu ár eru liðin síðan hann hlaut síðast refsidóm er rétt að fresta fullnustu refsingarinnar og að hún falli niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði hefur verið sýknaður af sakargiftum um brot gegn A og verður einkaréttarkröfu hennar því vísað frá héraðsdómi.

Vegna umfjöllunar í hinum áfrýjaða dómi um sakarkostnað er þess að gæta að af hálfu A gerði S-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður kröfu 15. október 2008 um skaðabætur úr hendi ákærða meðan á lögreglurannsókn stóð, en höfuðstóll kröfunnar, samtals 448.104 krónur, var sundurliðaður þannig að krafist var miskabóta að fjárhæð 250.000 krónur, lögmannsþóknunar 150.000 krónur, virðisaukaskatts af þeirri þóknun 38.984 krónur og aksturskostnaðar vegna skýrslugjafar í Barnahúsi 9.120 krónur. Lögmaðurinn hafði verið tilnefndur af lögreglu til að gegna starfi réttargæslumanns 7. maí 2008 og hélt hann því hlutverki áfram fyrir dómi, að virðist án þess að héraðsdómari hafi gætt að því skipa hann til að gegna því starfi. Samkvæmt 48. gr. laga nr. 88/2008 bar þannig í dómi í málinu að ákveða í einu lagi þóknun réttargæslumannsins vegna starfa á rannsóknarstigi og fyrir héraðsdómi, en þá þóknun skyldi greiða úr ríkissjóði og telja hana til sakarkostnaðar, sbr. a. lið 1. mgr. 216. gr. sömu laga. Eftir höfðun þessa máls leiddi af sjálfu sér að liðir í bótakröfu brotaþola frá 15. október 2008 vegna starfa lögmannsins teldust fallnir niður. Í héraðsdómi lá fyrir yfirlit ríkissaksóknara um áfallinn sakarkostnað, þar sem meðal annars var getið um greiðslu til áðurnefnds lögmanns á 68.975 krónum vegna réttargæslustarfa á rannsóknarstigi. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt fram leiðrétt yfirlit ríkissaksóknara, þar sem tekið hefur verið tillit til þess að við nánari athugun eftir uppkvaðningu héraðsdóms hafi komið í ljós að framangreind greiðsla til lögmannsins hafi varðað störf hans að öðru máli, svo og að lögmaðurinn hafi ekkert fengið greitt vegna starfa sinna að þessu máli áður en dómur gekk í því í héraði. Samkvæmt þessu leiðrétta yfirliti hefur lögmaðurinn síðan fengið greiddar 108.962 krónur fyrir störf við réttargæslu á rannsóknarstigi. Að þessu virtu hefur lögmaðurinn að ófyrirsynju sætt átölum í hinum áfrýjaða dómi, en að réttu lagi hefði áfallinn sakarkostnaður við dómtöku málsins í héraði átt að nema samtals 370.159 krónum.

Ákærði er samkvæmt framansögðu sýknaður af broti samkvæmt I. kafla ákæru. Þóknun réttargæslumanns brotaþola vegna starfa hans fyrir héraðsdómi verður því greidd úr ríkissjóði, en að því virtu að hann hefur þegar fengið greiðslu fyrir störf sín á rannsóknarstigi málsins er sú þóknun hæfilega ákveðin 219.625 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Eins ber að greiða úr ríkissjóði fyrrnefndar 108.962 krónur vegna þóknunar réttargæslumannsins á rannsóknarstigi. Að frátöldum málsvarnarlaunum verjanda ákærða var annar sakarkostnaður í héraði samtals 261.197 krónur, sem honum verður gert að greiða að ¼ hluta en ¾ hlutar skulu greiðast úr ríkissjóði. Ákvörðun héraðsdóms á málsvarnarlaunum verjanda ákærða verður staðfest, en um skiptingu á greiðslu þeirra launa fer á sama hátt og að framan greinir.

Ákærði verður dæmdur til að greiða fjórðung af áfrýjunarkostnaði málsins, þar með talið af málsvarnarlaunum verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, en að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, R-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Þóknun réttargæslumanns brotaþola við lögreglurannsókn og fyrir héraðsdómi og Hæstarétti, S-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 454.087 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun verjanda ákærða er staðfest. Af þeim launum og öðrum sakarkostnaði í héraði, samtals 634.697 krónum, greiði ákærði ¼ hluta, en ¾ hlutar hans greiðist úr ríkissjóði.

Af öðrum áfrýjunarkostnaði málsins en áður er getið, samtals 423.479 krónum, þar með töldum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða, P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónum, greiði ákærði ¼ hluta, en ¾ hlutar kostnaðarins greiðist úr ríkissjóði.