12/2016

Staðfest var ákvæði í dómi héraðsdóms um frávísun varakröfu D gegn T og Í. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að með varakröfu sinn hefði D ekki afmarkað hvaða réttindi hún taldi sig njóta á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar heldur hafi aðeins leitað viðurkenningar á því að þeim réttindum hefði ekki verið fullnægt. Fullnægði þessi málatilbúnaður ekki áskilnaði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. janúar 2016 en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kært er ákvæði í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2015 um að vísa frá dómi fyrsta lið varakröfu sóknaraðila í máli hennar á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst að ákvæði dómsins um frávísun fyrrgreindrar kröfu verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnisdóms að því leyti. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess að ákvæði héraðsdóms um frávísun kröfunnar verði staðfest og þeim dæmdur kærumálskostnaður.

Í málinu gerði sóknaraðili aðallega þá kröfu að varnaraðilum yrði gert óskipt að greiða sér 2.135.080 krónur með dráttarvöxtum. Eins og greinir í héraðsdómi svarar sú fjárhæð til mismunar á tímabilinu frá janúar til og með nóvember 2012 á annars vegar neysluviðmiðum úr skýrslu sérfræðingahóps, sem félags- og tryggingamálaráðuneytið kom á fót í júní 2010, og hins vegar því sem sóknaraðili fékk greitt í bætur frá varnaraðilanum Tryggingarstofnun ríkisins, á grundvelli laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð og laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Með fyrrgreindri varakröfu krafðist sóknaraðili viðurkenningar á því að bætur almannatrygginga á þessu sama tímabili hefðu ekki fullnægt þeim rétti sem hún ætti til aðstoðar samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar. Varnaraðilar voru með héraðsdómi sýknaðir af aðalkröfunni en varakröfunni vísað frá dómi, eins og áður greinir.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 getur aðili, sem hefur lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands, leitað viðurkenningardóms um kröfu sína. Af d. lið 1. mgr. 80. gr. laganna leiðir að kröfugerð í slíkri málsókn verður að taka til viðurkenningar á tilteknum réttindum. Með fyrrgreindri varakröfu sinni afmarkar sóknaraðili ekki hvaða réttinda hún telur sig njóta á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar heldur leitar aðeins viðurkenningar á því að þeim réttindum hafi ekki verið fullnægt. Þótt krafan yrði tekin til greina fæli sú niðurstaða ekki í sér að ráðið hefði verið til lykta ágreiningi um þau réttindi sem sóknaraðili telur sig njóta á þessum grundvelli. Fullnægir þessi málatilbúnaður því ekki fyrrgreindum áskilnaði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna kröfugerð. Verður því staðfest ákvæði héraðsdóms um frávísun kröfunnar.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kærumálskostnað.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um að vísa frá dómi fyrsta lið varakröfu sóknaraðila, D-kvk-ef J-kvk-ef, á hendur varnaraðilum, Tryggingastofnun ríkisins og íslenska ríkinu, er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.