516/2009

T  lenti í umferðarslysi og árið 2004 fékk hún greiddar bætur frá TM á grundvelli matsgerðar, þar sem kveðið var á um að varanlegur miski hennar eftir slysið hafi verið 5 stig en varanleg örorka 5%. Í kjölfarið taldi hún heilsufar sitt versna og árið 2007 leitaði T til örorkunefndar og óskaði þess að hún legði mat á afleiðingar slyssins. Í áliti hennar kom meðal annars fram að varanlegur miski T vegna slyssins væri 8 stig en varanleg örorka 10%. T krafði TM um bætur vegna þessara auknu afleiðinga slyssins en félagið hafnaði þeirri kröfu og höfðaði T í kjölfarið mál. Fyrir Hæstarétti greindi aðila á um hvort síðara skilyrði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótakröfunnar væri fullnægt, þ.e. hvort miska- eða örorkustig væri verulega hærra en áður var talið. Við málflutning lýsti lögmaður T því yfir að við mat á framangreindu skyldi ekki litið til þess hversu mikið örorkustigið hefði hækkað hlutfallslega frá fyrra mati. Aðilar voru því sammála um að við matið skyldi einungis taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að skoðanir aðila um hvernig túlka bæri þetta atriði væru ekki bindandi fyrir Hæstarétt við úrlausn málsins, þar sem álitaefnið réðist af lögskýringu, sbr. 111. gr. laga nr. 91/1991.  Þegar leggja þyrfti mat á hvort miska- eða örorkustig væri verulega hærra en áður var talið í merkingu 11. gr. skaðabótalaga væri nærlægast að skýra ákvæðið svo að líta bæri  til þess hvort breyting frá fyrra mati væri veruleg í stigum talið miðað við þann 100 stiga mælikvarða sem lagður er til grundvallar við matið og það án tillits til þess hvort sú breyting væri ofarlega eða neðarlega í stiganum. Við matið  yrði því ekki litið til þess hversu miska- eða örorkustig hefði hækkað hlutfallslega frá því sem lagt var til grundvallar við upphaflega bótaákvörðun, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 614/2007. Samkvæmt fordæmum Hæstaréttar í málum nr. 411/2002, 514/2002 og 199/2003 væri því  ljóst að hækkun örorku úr 5% í 10% væri ekki veruleg. Voru M og TM sýknuð af kröfu T í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 10. júlí 2009, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 26. ágúst 2009. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála áfrýjaði hún héraðsdómi öðru sinni 9. september 2009. Hún krefst þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér 1.448.060 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 7. maí 2004 til 5. desember 2007 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi lenti í umferðaslysi 26. september 2002 þegar hún var farþegi í bifreið í eigu stefndu M-kvk-ef Þ. H-kvk-ef J-kvk-nf, sem ekið var aftan á kyrrstæðan tengivagn. Bifreiðin var tryggð ábyrgðartryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. Að beiðni áfrýjanda og stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. lögðu læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og L-kk-nf N. Dungal mat á afleiðingar slyssins. Töldu þeir í matsgerð 28. janúar 2004 varanlegan miska áfrýjanda vera 5 stig en varanlega örorku 5%. Á grundvelli matsins greiddi stefndi Tryggingamiðstöðin hf. áfrýjanda 2.074.885 krónur í bætur 6. febrúar 2004. Áfrýjandi, sem taldi að heilsufar sitt hefði eftir þetta breyst til hins verra, óskaði þess 20. ágúst 2007 að örorkunefnd legði mat á afleiðingar slyssins. Niðurstaða nefndarinnar 30. október 2007 var meðal annars að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins væri 8 stig en varanleg örorka 10%. Áfrýjandi krafði félagið um bætur vegna þessara auknu afleiðinga slyssins fyrir heilsufar sitt en félagið hafnaði þeirri kröfu. Mál þetta var þingfest 22. maí 2008 og miðaðist aðalkrafa áfrýjanda í stefnu við summu bóta vegna hækkunar varanlegs miska um 3 stig annars vegar og aukningu varanlegrar örorku um 5% hins vegar en varakrafa við bætur vegna hækkunar á örorkustiginu einu. Stefndu tóku til varna og kröfðust sýknu þar sem hvorugt skilyrða 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku væri fyrir hendi enda lægi hvorki fyrir sjálfstætt læknisfræðilegt mat um hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu áfrýjanda né væri miska- eða örorkustig áfrýjanda verulega hærra en áður var talið. Við aðalmeðferð málsins féll áfrýjandi frá aðalkröfu sinni og lækkaði fjárhæð varakröfunnar til samræmis við fram komnar athugasemdir stefndu um útreikning á henni. Eftir það er ekki tölulegur ágreiningur í málinu. Héraðsdómur sýknaði stefndu af kröfu áfrýjanda á þeim forsendum að ósannað væri að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu hennar.

II

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms óskaði áfrýjandi eftir áliti örorkunefndar meðal annars á því hvort hækkun varanlegrar örorku úr 5% í 10% í áliti nefndarinnar 30. október 2007 mætti rekja til þess að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari hennar eftir fyrrnefnt mat læknanna tveggja 28. janúar 2004. Í álitsgerð nefndarinnar 17. desember 2009 kemur fram að svo hafi verið. Í framhaldi af því lýstu stefndu því yfir með tölvubréfi 4. júní 2010 að þau myndu ekki bera það fyrir sig að þessu fyrra skilyrði 11. gr. skaðabótalaga væri ekki fullnægt. Ágreiningur aðila lýtur eftir það einungis að síðara skilyrði greinarinnar um það hvort örorkustig áfrýjanda sé verulega hærra en áður var talið.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti lýsti lögmaður áfrýjanda því yfir, með vísan til forsendna Hæstaréttar í dómi 18. september 2008 í máli nr. 614/2007, að hann reisti máltilbúnað sinn á því að við mat á hvort örorkustig hefði hækkað verulega frá því sem áður var talið í merkingu 11. gr. skaðabótalaga skyldi ekki litið til þess hversu mikið örorkustigið hefði hækkað hlutfallslega frá fyrra mati. Aðilar eru samkvæmt þessu sammála um að við þetta mat skuli einungis taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Þar sem úrslit um þetta atriði ráðast af lögskýringu eru skoðanir aðila um hvernig túlka beri síðara skilyrði 11. gr. skaðabótalaga ekki bindandi fyrir Hæstarétt við úrlausn málsins, sbr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

Þegar leggja þarf mat á það hvort miska- eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið í merkingu 11. gr. skaðabótalaga verður að líta til þess að varanlegur miski er metinn til stiga á mælikvarða er spannar 100 stig og á sama hátt er varanleg örorka metin til stiga í hundraðshlutum. Þar sem svo háttar til er nærlægast að skilja orðalag greinarinnar svo að líta beri til þess hvort breyting frá fyrra mati sé veruleg í stigum talið miðað við þann 100 stiga mælikvarða sem lagður er til grundvallar og það án tillits til þess hvort sú breyting er ofarlega eða neðarlega í stiganum. Verður við þetta mat því ekki litið til þess hversu miska- eða örorkustig hefur hækkað hlutfallslega frá því sem lagt var til grundvallar við upphaflega bótaákvörðun, heldur verður að taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 614/2007. Þetta ákvæði skaðabótalaga styðst meðal annars við þau efnisrök að þar sem niðurstaða um varanlega örorku hlýtur ávallt að vera matskennd séu ekki efni til að taka bótaákvörðun upp að nýju nema breyting á örorkustigi sé meiri en svo að hún geti eingöngu ráðist af matskenndum atriðum. Hinn matskenndi þáttur örorkumats er síst minni við lægstu stig örorku en þegar örorkustig er hærra. Styðja þessi efnisrök framangreinda niðurstöðu. Þá verður ekki talið að tjónþolum sem fyrir endurmat búa við litla örorku muni almennt séð meira um tiltekna hækkun bóta í krónum talið en þeim sem fyrir endurmat höfðu hærra örorkustig, en sá skilningur á ákvæðinu að líta eigi til hlutfallslegrar breytingar á örorku myndi leiða til þess að meira þurfi til endurupptöku í málum þeirra sem illa hafa slasast. Svo dæmi sé tekið er fimmtungs hækkun úr 5% örorku eitt prósentustig en sama hlutfallshækkun úr 80% örorku 16 prósentustig. Eins og að framan er rakið hækkaði örorka áfrýjanda við mat örorkunefndar úr 5% í 10% eða um fimm prósentustig. Samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 411/2002, sem birtur er í dómasafni 2003 á bls. 943, var hækkun örorku úr 15% í 20% ekki talin veruleg. Þá var talið í dómi réttarins í máli nr. 514/2002, sem birtur er í dómasafni 2003 á bls. 2127 að hækkun varanlegs miska úr 20 stigum í 25 væri ekki veruleg og enn var niðurstaða réttarins í máli nr. 199/2003, sem birtur er í dómasafni það ár á bls. 4321 að hvorki hækkun varanlegs miska úr 15 stigum í 20 né varanlegrar örorku úr 20% í 25% teldist veruleg. Samkvæmt þessum fordæmum er fullljóst að hækkun örorku úr 5% í 10% telst ekki veruleg. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Með vísan til 166. gr., sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 fellur málskostnaður fyrir Hæstarétti niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar 300.000 krónur.