83/2002

H var gefið að sök kynferðisbrot annars vegar gegn stúlkunni A, fæddri 1982, í nóvember 1999 og hins vegar gegn stúlkunni B, fæddri 1990, í desember 1999 og einnig um haustið 1999. H neitaði sök. Atferli H gegn B í desember 1999 hafði þegar í stað verið kært til lögreglu og B gengist undir læknisskoðun strax daginn eftir atvikið. Niðurstöður hennar, svo og framburður annars læknisins fyrir dómi, voru á þá leið að áverkar þeir sem voru á kynfærum telpunnar samræmdust verknaðarlýsingu ákæru. Var H sakfelldur fyrir þetta atriði ákærunnar. Varðandi atferli H gegn B um haustið 1999 var talið að framburður B væri út af fyrir sig trúverðugur en nyti þó takmarkaðs stuðnings af gögnum málsins. Varð ekki talið, gegn eindreginni neitun H, að ákæruvaldinu hefði tekist að færa fram nægilega sönnun um sök ákærða, sem ekki yrði vefengd með skynsamlegum rökum. Samkvæmt því var H sýknaður af þessum ákærulið. Stúlkan A hafði búið á heimili H frá því í október 1999. Það var fyrst við skýrslugjöf hjá lögreglu í febrúar 2000 vegna brota H gegn B, sem hún greindi frá því að H hefði einnig brotið gegn sér í nóvember 1999. Nokkrum dögum eftir að brotið var talið hafa verið framið hafði A farið ásamt H og eiginkonu hans til Dublin á Írlandi, og verið kvöldstund ein með H. A bjó heima hjá H þar til um miðjan janúar 2000 er henni var vísað burtu af heimilinu. Framburður A þótti út af fyrir sig ekki ótrúverðugur en ýmis atriði í skýrslunni þóttu þó óljós. Var ekki talið að tekist hefði að sanna brot H að þessu leyti. Þótt sýknað væri af hluta ákæruefnis, sem sakfellt hafði verið fyrir í héraðsdómi, var refsiákvörðun héraðsdóms staðfest og H gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Voru B dæmdar miskabætur en miskabótakröfu A vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf og A-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 8. febrúar 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu, þyngingar á refsingu og greiðslu miskabóta samkvæmt ákæru.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að skaðabótakröfum verði vísað frá dómi. Til vara er þess krafist, að héraðsdómur verði ómerktur og til þrautavara að refsing verði milduð og höfð skilorðsbundin og skaðabætur lækkaðar.

I.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram er ákærða með ákæru 27. júní 2001 gefið að sök kynferðisbrot, annars vegar aðfaranótt 14. nóvember 1999 gagnvart A, fæddri 1982, er hún bjó á heimili hans, og hins vegar aðfaranótt 27. desember 1999 gagnvart B, fæddri 1990, er hún var gestkomandi á heimili ákærða í Breiðholti. Þá er ákærða gefið að sök í ákæru 3. september 2001 kynferðisbrot gagnvart B haustið 1999 á þáverandi heimili hans í Grafarvogi þar sem hún var gestkomandi.

II.

Eins og fram kemur í héraðsdómi var atferli ákærða gagnvart B 27. desember 1999 þegar í stað kært til lögreglu og gekkst hún undir læknisskoðun strax næsta dag. Niðurstöður hennar, svo og framburður annars læknisins fyrir dómi, eru á þá leið, að áverkar þeir, sem voru á kynfærum telpunnar samræmdust verknaðarlýsingu ákæru. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta sakarmat hans um þetta ákæruatriði.

Að því er varðar atferli það, sem ákært er fyrir í ákæru 3. september 2001, liggur fyrir, að telpan sagði ekki frá því fyrr en í júlí 2000. Við yfirheyrslu í Barnahúsi 30. desember 1999 vegna atviksins 27. desember sagði hún, að það hefði verið í fyrsta skiptið, sem ákærði hefði gert svona við sig, hann hefði aldrei gert það áður. Telpan bar fyrir dómi, að hún hefði gist tvisvar á heimili ákærða, í fyrra skiptið haustið 1999, á tímabilinu frá því að skóli hófst og til jóla, er ákærði bjó í Grafarvogi, og í seinna skiptið 27. desember 1999, er hann bjó í Breiðholti. Móðir telpunnar sagði hana hafa gist þrisvar heima hjá ákærða, einu sinni á fyrri staðnum og tvisvar á seinni staðnum. Ákærði neitaði því, að telpan hafi gist á heimili hans, er hann bjó á fyrri staðnum og kvað hana aðeins hafa gist einu sinni á síðara heimili hans, það er aðfaranótt 27. desember 1999. Eiginkona ákærða bar fyrir dómi, að telpan hefði aðeins gist einu sinni á heimili þeirra, 27. desember 1999. Ljóst er af vitnisburði V-kvk-ef E-kvk-ef sálfræðings og G-kvk-ef S-kvk-ef sérkennara, að telpan hefur orðið fyrir alvarlegu áfalli. Taldi V-kvk-nf, að tilvik það, sem hún greindi frá seinna, hafi haft meiri og verri áhrif á hana, hún ætti erfiðara með að tala um það. Í skýrslu G-kvk-ef fyrir dómi kom hins vegar fram, að mikil breyting hafi orðið á telpunni eftir áramótin 1999 og 2000.

Ákærði hefur staðfastlega neitað því að hafa brotið gegn telpunni haustið 1999 svo sem lýst er í ákæru 3. september 2001. Er ákæran byggð á framburði telpunnar. Dómarar Hæstaréttar hafa skoðað myndband það af skýrslu stúlkunnar, sem tekin var í Barnahúsi 16. mars 2001. Fallast má á það með héraðsdómi, að framburður hennar sé út af fyrir sig trúverðugur, en hann nýtur takmarkaðs stuðnings af gögnum málsins. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir héraðsdómi, verður Hæstiréttur að meta, hvort ákæruvaldinu hafi í heild tekist að færa fram nægilega sönnun um sök ákærða, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 45. gr. og 46. gr. laganna. Verður ekki talið, gegn eindreginni neitun ákærða, að ákæruvaldinu hafi tekist slík sönnun. Samkvæmt þessu verður því að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins í ákæru 3. september 2001.

III.

Í I. kafla ákæru 27. júní 2001 er ákærða gefið að sök kynferðisbrot gagnvart A aðfaranótt 14. nóvember 1999. Stúlkan hafði þá búið á heimili ákærða og eiginkonu hans frá því í október 1999. Það var fyrst við skýrslugjöf hjá lögreglu 17. febrúar 2000 vegna áðurgreinds atviks 27. desember 1999, að stúlkan lýsti því, að ákærði hefði einnig brotið gegn sér. Fyrir dómi bar stúlkan, að hún hefði sagt vinkonu sinni frá þessu seint í desember, en vinkonan sagði hana hafa sagt sér frá því nokkru eftir að upp komst um atvik það, sem gerðist 27. desember. Hefði hún sagt sér, að hún hafi vaknað við að ákærði var að káfa á fætinum á henni. Fram er komið, að 18. nóvember 1999, fjórum dögum eftir að brotið er talið hafa verið framið, fór stúlkan ásamt ákærða og eiginkonu hans til Dublin á Írlandi, og var kvöldstund ein með ákærða. Stúlkan bjó heima hjá ákærða þar til um miðjan janúar 2000, er henni var vísað í burtu af heimilinu.

Ákærði hefur staðfastlega neitað sök. Sonur hans, sem var á heimilinu þetta kvöld, bar fyrir dómi, að ákærði hefði verið sofnaður að minnsta kosti klukkutíma áður en hann fór í burtu um nóttina, og eiginkona ákærða segir hann hafa farið að sofa á svipuðum tíma og hún.

Dómarar Hæstaréttar hafa skoðað myndband það af skýrslu stúlkunnar, sem fyrir liggur í málinu. Fallast má á það með héraðsdómi, að framburður hennar sé út af fyrir sig ekki ótrúverðugur, en ýmis atriði í skýrslunni eru þó óljós svo sem lýsing hennar af því, er hún vaknaði og hvernig klæðnaður hennar var. Eins og að framan segir verður Hæstiréttur að meta, hvort ákæruvaldinu hafi tekist að færa fram nægilega sönnun um sök ákærða, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum. Verður ekki talið, gegn eindreginni neitun ákærða, að ákæruvaldinu hafi tekist slík sönnun. Samkvæmt þessu verður að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins í þessum ákærulið. Samkvæmt 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 ber að vísa bótakröfu stúlkunnar frá héraðsdómi.

IV.

Brot það, sem ákærði er sakfelldur fyrir, er alvarlegt og beinist að mikilvægum hagsmunum. Þykja ekki efni til að breyta refsiákvörðun héraðsdóms, þótt sýknað sé af hluta ákæruefnis, og skal ákærði sæta fangelsi í 18 mánuði.

Í skýrslu Barnahúss 9. október 2001 kemur fram, að B hefur verið í meðferð hjá V-kvk-þgf E-kvk-þgf sálfræðingi frá 15. janúar 2000 til 4. október 2001 og sótt 21 viðtal. Viðtölin leiddu í ljós, að telpan hafi orðið fyrir áfallaröskun og voru einkennin þrálát og ollu henni umtalsverðum erfiðleikum í daglegu lífi. Hafði hún meðal annars tvívegis gengist undir lyfjameðferð vegna þunglyndis að ráði barnageðlæknis. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt vottorð M-kvk-ef V-kvk-ef deildarlæknis á Landspítala, barna- og unglingageðdeild, 11. apríl 2002 þar sem fram kemur, að áfallastreitueinkenni jukust, er lyfjameðferð var hætt, og var það mat lækna deildarinnar, að telpan hefði þörf fyrir þunglyndislyf enn um sinn. Þá hefur verið lagt fyrir Hæstarétt bréf G-kvk-ef S-kvk-ef sérkennara 2. maí 2002, þar sem greinir, að telpan hafi átt í mjög miklum tilfinningalegum erfiðleikum síðustu mánuði. Brot ákærða hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir telpuna og er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, að hún eigi rétt á bótum úr hendi ákærða. Eru þær hæfilega ákveðnar í héraðsdómi og skulu bera dráttarvexti frá 14. maí 2000, er mánuður var liðinn frá því að krafa var sett fram.

Sakarkostnaður í héraði greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu af ákærða. Ákvörðun héraðsdóms um þóknun til verjanda er staðfest, en þóknun réttargæslumanns brotaþola skal vera 120.000 krónur.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að jöfnu af ríkissjóði og ákærða, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, H-kk-nf S-kk-nf P-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákærði greiði B 600.000 krónur í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. maí 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Miskabótakröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður í héraði greiðist til helminga úr ríkissjóði og af ákærða. Ákvörðun héraðsdóms um málflutningsþóknun skipaðs verjanda er staðfest, en þóknun réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef L-kvk-ef héraðsdómslögmanns, ákveðst 120.000 krónur.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu af ákærða, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, J-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 60.000 krónur.