39/2004

N gerðist brotlegt við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, þegar gengið var fram hjá E við ráðningu í tiltekið starf. Þótti helst mega ráða að framkvæmdastjórar N hefðu ekkert hugað að ákvæðum laganna við ráðninguna, svo sem þeim bar að gera. Af málsatvikum var talið ljóst að E hafði í raun orðið fyrir fjártjóni og með vísan til 24. gr., sbr. 28. gr. laga nr. 96/2000 var nægjanlega fram komið að það stafaði að því hvernig staðið var að umræddri ráðningu. N var því dæmt til greiðslu skaðabóta, sem metnar voru að álitum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 23. janúar 2004. Hann krefst þess að hann verði sýknaður af skaðabótakröfu stefndu og dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms um skaðabætur og málskostnað auk greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Áfrýjandi kveðst una miskabótaákvörðun héraðsdóms og hafa greitt þá fjárhæð, sem ákveðin var í forsendum dómsins, auk vaxta og jafnframt þriðjung málskostnaðar í ríkissjóð, en stefnda hafði gjafsókn í héraði. Stefnda unir greiðslu áfrýjanda á miskabótum. Er því einungis deilt um réttmæti og fjárhæð skaðabóta fyrir Hæstarétti.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Þar kemur fram að við stofnun áfrýjanda í ársbyrjun 1996 var stefnda ráðin til starfa með skriflegum ráðningarsamningi sem einn af fjórum neyðarvörðum. Hafði hún þá próf frá Lögregluskóla ríkisins og nokkra starfsreynslu sem lögreglumaður. Starfsemi áfrýjanda jókst fljótt og strax um haustið 1996 var starfsfólki skipað á fjórar vaktir, A, B, C, og D. Var þeim sem fyrstir hófu störf falin stjórn vaktanna og tóku þeir laun sem vaktstjórar án þess að ráðningarsamningum þeirra væri breytt. Stefnda stjórnaði þannig A vakt. Um áramótin 1999/2000 voru starfsmenn orðnir 16 - 18 og skipt hafði verið um framkvæmdastjóra. Ákvað hann að auglýsa fjórar stöður varðstjóra og leggja í staðinn niður störf vaktstjóra. Stefnda sótti um eitt þessara starfa, en ráða átti í þau frá 1. febrúar 2000. Veruleg töf varð hins vegar á því að ráðið yrði í stöðurnar. Framkvæmdastjórinn kallaði stefndu til fundar við sig 30. ágúst sama ár og skýrði henni frá því að hún ætti að láta af störfum sem vaktstjóri og starfa framvegis sem almennur neyðarvörður. Aðrir vaktstjórar fengu þær varðstjórastöður, sem þeir höfðu í raun gegnt. Þeir voru allir karlmenn. Framkvæmdastjórinn boðaði stefndu á ný til fundar og var hann haldinn 5. september. Var henni þá kynnt að fyrrum undirmaður hennar, sem var karlmaður, yrði varðstjóri A vaktar en hún ætti að flytjast á D vakt. Stefnda var ekki sátt við þessa tilhögun og endaði fundurinn svo að framkvæmdarstjórinn afhenti henni uppsagnarbréf, sem hann prentaði úr tölvu sinni á staðnum, og stefnda afhenti uppsagnarbréf, sem hún hafði undirbúið og var dagsett 1. september. Ekki var frekar óskað eftir starfskröftum hennar en henni greitt kaup vaktstjóra út uppsagnartíma.

Stefnda fór þess á leit við kærunefnd jafnréttismála 20. nóvember 2000 að nefndin kannaði og tæki afstöðu til þess hvort uppsögn hennar bryti í bága við lög nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu að áfrýjanda hefði ekki tekist að sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hefðu legið til grundvallar þeirri ákvörðun að segja stefndu upp störfum eftir að hún hafnaði flutningi í stöðu almenns neyðarvarðar. Var talið að áfrýjandi hefði með uppsögn stefndu brotið gegn 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000. Nefndin beindi þeim tilmælum til áfrýjanda að viðunandi lausn yrði fundin, sem stefnda gæti sætt sig við. Stefnda fór fram á bætur 4. janúar 2002 en bótakröfunni var hafnað.

II.

Stefnda höfðaði mál fyrir héraðsdómi 18. desember 2002. Samkvæmt gögnum málsins hafði stefnda staðið sig mjög vel í starfi og verið viljug til verka. Héraðsdómur féllst ekki á það með áfrýjanda að um nýtt starf hefði verið að ræða heldur hefði verið gengið formlega frá ráðningu í stöðu vaktstjóra, en fram kom að það starfsheiti hefði á ný verið tekið upp. Héraðsdómur taldi að bótaréttur yrði ekki reistur á uppsögn stefndu út af fyrir sig, enda hefði hlotið að koma til starfsloka eftir að hún hafnaði stöðu almenns neyðarvarðar. Hins vegar hlytu úrslit málsins að ráðast af því hvort talið yrði að við umrædda ráðningu hefði verið gengið fram hjá stefndu á þann hátt að varðaði við 24. gr. laga nr. 96/2000 sem banna mismunun vegna kynferðis við ráðningu, en lög þessi takmarka stjórnunarrétt vinnuveitenda við val í stöður. Féllst héraðsdómur á að greinin hefði verið brotin og áfrýjandi væri því skaðabótaskyldur samkvæmt 28. gr. nefndra laga og var hann dæmdur til að greiða stefndu 250.000 krónur í miskabætur og 1.100.000 króna bætur fyrir fjártjón. Fjártjónið var ákveðið að álitum en til grundvallar þeirri ákvörðun lá sá munur sem er á launum vaktstjóra og almenns neyðarvarðar samkvæmt taxta Verslunarmannafélags Reykjavíkur.

III.

Að framan er því lýst að fyrir Hæstarétti fellir áfrýjandi sig við þá niðurstöðu héraðsdóms að hann hafi gerst brotlegur við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 og ákvörðun dómsins um miskabætur. Hins vegar hafnar hann því að stefnda hafi sýnt fram á það að hún hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af hans völdum, en 28. gr. laganna vitni til almennra skaðabótareglna, sem geri þá kröfu til hennar vilji hún fá bætt slíkt tjón. Hún hafi notið launa á uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum kjarasamnings og auk þess hafi áfrýjandi lýst því yfir að ekki hafi staðið til að lækka hana í launum.

Stefnda heldur því fram að brot áfrýjanda hafi orðið við ráðningu varðstjóranna og það sem á eftir fór hafi verið afleiðing þess brots. Hún mótmælir því að legið hafi fyrir að hún ætti að njóta vaktstjóralauna í framtíðinni, enda þótt hún starfaði sem almennur neyðarvörður. Stefnda segir að nokkru eftir uppsögnina hafi komið í ljós að hún var með barni og því hafi hún ekki treyst sér til að leita að nýju starfi. Hún hafi nýtt tímann til að auka menntun sína en þegar hún leitaði að starfi á ný hafi sér reynst erfitt að finna stöðu við hæfi. Hafi hún ráðið sig til Stöðvar 2 í mötuneyti starfsfólks en verið sagt upp þegar samdráttur varð hjá stöðinni. Síðan hafi hún verið atvinnulaus.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi viðurkennt að hafa brotið 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000, sem bannar mismunun umsækjanda um starf á grundvelli kynferðis. Af framburði aðstoðarframkvæmdastjóra áfrýjanda og öðrum gögnum málsins verður helst ráðið að framkvæmdastjórar áfrýjanda hafi ekkert hugað að ákvæðum laganna við ráðningu varðstjóranna, svo sem þeim bar að gera samkvæmt ákvæðum þeirra laga. Fallast ber á það með héraðsdómi að áfrýjandi sé skaðabótaskyldur samkvæmt 28. gr. laganna að því tilskildu að hún sýni fram á fjártjón.

Framburður aðstoðarframkvæmdastjóra áfrýjanda fyrir dómi um að hann minnist þess ekki að stefnda hafi átt að lækka í launum er ekki afgerandi og engra gagna nýtur um þetta. Ósannað er gegn mótmælum stefndu að henni hafi verið skýrt frá því að ekki væri ætlunin að hún missti einhvers í launum eða að ákvörðun hafi verið tekin um það. Ljóst er af málsatvikum að stefnda hefur í raun orðið fyrir fjártjóni og með vísun til 24. gr., sbr. 28. gr., laga nr. 96/2000 er nægjanlega fram komið að það stafar af því hvernig áfrýjandi stóð að ráðningu varðstjóranna. Stefnda reisti kröfu sína í héraði á mismuni launa vaktstjóra og almenns neyðarvarðar árin 2001 - 2004, sem nemi alls 3.604.549 krónum. Útreikningi þessum hefur ekki verið andmælt tölulega. Hefði hún verið áfram hjá fyrirtækinu má ætla að tjón hennar hefði numið mismuni taxtanna. Stefnda fellir sig hins vegar við ákvörðun héraðsdóms um fjárhæð skaðabóta. Erfitt er að ákvarða þetta tjón af nokkurri nákvæmni. Áfrýjandi hefur ekki sérstaklega mótmælt ákvörðun héraðsdóms um fjárhæðina sem slíka. Ber að fallast á niðurstöðu héraðsdóms um fjárhæð skaðabótanna. Áfrýjanda ber því að greiða stefndu 1.100.000 krónur í skaðabætur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað er staðfest.

Áfrýjandi greiði málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renna skal í ríkissjóð, en gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði..

Dómsorð:

Áfrýjandi, Neyðarlínan hf., greiði stefndu, E-kvk-þgf A-kvk-þgf, 1.100.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. desember 2002 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Áfrýjandi greiði 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti og renna þær í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin laun lögmanns hennar fyrir réttinum, 350.000 krónur.