51/2015

H höfðaði mál gegn L hf. og krafðist viðurkenningar á því að í lánssamningi hennar og S, sem L hf. rakti rétt sinn til, hefði falist lán í íslenskum krónum bundið við gengi erlends gjaldmiðils með ólögmætum hætti. Að virtri fyrirsögn lánssamningsins, tilgreiningu lánsfjárhæðarinnar í erlendum gjaldmiðli og vöxtum lánsins var talið að um lán í erlendum gjaldmiðli væri að ræða. Fengju ákvæði samningsins um gengistryggingu þar engu breytt um. Þá var ekki talið sýnt fram á að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936 væru fyrir hendi þannig að leitt gæti til ógildingar samningsins. Var L hf. því sýknaður af kröfum H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. janúar 2015. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerðu stefnda og Sparisjóðurinn í Keflavík með sér lánssamning 31. maí 2006. Samningurinn bar yfirskriftina „Lánasamningur í erlendri mynt“ en samkvæmt honum viðurkenndi stefnda að skulda Sparisjóðnum í Keflavík 36.800.000 japönsk jen eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, miðað við sölugengi japanskra jena, svissneskra franka og evra í íslenskum sparisjóðum á gjalddaga eða greiðsludegi, því sem hærra reyndist. Vextir skyldu vera LIBOR vextir.

Þá var kveðið á um það í samningnum að lántaki veitti skuldareiganda heimild til að skuldfæra viðskiptareikning sinn við Sparisjóðinn í Keflavík fyrir afborgunum, vöxtum og innheimtukostnaði af láninu á gjalddögum. Drægist greiðsla fram yfir gjalddaga væri skuldareiganda heimilt að láta gengistryggingu haldast á gjaldfallinni fjárhæð til greiðsludags. Yrðu vanefndir á samningnum bæri að greiða dráttarvexti af skuldinni í samræmi við vaxtalög og héldist gengistrygging á gjaldfallinni fjárhæð eftir gjalddaga skyldi greiða dráttarvexti í samræmi við vaxtalög.

Að ósk stefndu samþykkti Sparisjóðurinn í Keflavík breytingar á skilmálum lánssamningsins í fimm skipti á tímabilinu 29. október 2008 til 31. október 2010 og báru allar skilmálabreytingarnar yfirskriftina „Breyting á greiðsluskilmálum erlends endurláns.“ Í skilmálabreytingunum var vísað til lánssamnings þess sem hér um ræðir sem upphaflega hafi verið að fjárhæð 36.800.000 japönsk jen, en ekki getið um jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hefur áfrýjandi tekið við réttindum og skyldum lánveitanda samkvæmt lánssamningnum.

Í samræmi við ákvæði X til bráðabirgða, sbr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. lög nr. 151/2010, endurreiknaði áfrýjandi lán stefndu 1. júlí 2011 og var staða lánssamningsins eftir endurútreikninginn 34.905.136 krónur í stað 49.186.350 króna fyrir hann. Hinn 19. desember 2012 undirrituðu aðilar málsins viðauka við umræddan lánssamning sem nefndur var skilmálabreyting og þar var fjárhæðin tilgreind 34.905.136 krónur til samræmis við endurútreikninginn.

II

Í málinu deila aðilar um hvort fyrrgreindur samningur feli í sér lán í erlendum gjaldmiðli eða í íslenskum krónum sem bundið sé gengi erlends gjaldmiðils. Skuldbinding í erlendum gjaldmiðli fer ekki gegn ákvæðum 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001, en á hinn bóginn er óheimilt að binda lán eða annars konar skuldbindingu í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla, sbr. dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010. Af orðalagi fyrrgreindra lagaákvæða og lögskýringargögnum verður ráðið að við úrlausn á því hvort um sé að ræða skuldbindingu í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðli verði fyrst og fremst að líta til forms og meginefnis þeirra gerninga sem liggja til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skiptir einkum máli hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í þeim.

Samkvæmt framansögðu bar fyrirsögn lánssamningsins með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendri mynt auk þess sem skuldbindingin þar var tilgreind í japönskum jenum þótt vísað hafi verið til jafnvirðis lánsfjárhæðarinnar í íslenskum krónum, án þess þó að jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum væri getið. Engin breyting varð á tilgreiningu skuldarinnar að þessu leyti þegar skilmálum lánssamningsins var síðar breytt. Þá voru vextir samkvæmt láninu til samræmis við að um erlent lán væri að ræða. Samkvæmt þessu bar form og meginefni skuldabréfsins ótvírætt með sér að um væri að ræða lán í japönskum jenum. Verður því lagt til grundvallar að lán þetta hafi verið gilt lán í hinum erlenda gjaldmiðli og fá fyrrnefnd ákvæði samningsins um gengistryggingu þar engu breytt. Þá hefur stefnda ekki sýnt fram á að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga séu fyrir hendi sem geti leitt til ógildingar samnings aðila. Með vísan til framangreinds verður áfrýjandi sýknaður af kröfum stefndu.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., er sýknaður af kröfum stefndu, H-kvk-ef G. H-kvk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.