43/2010

J höfðaði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu V vegna ætlaðrar ólögmætrar brottvikningar hans úr félaginu. Talið var að J hefði leitt nægar líkur að því að brottvikning hans úr félaginu hefði valdið honum tjóni, sem fælist í tekjumissi. Hvað varðaði lögmæti þeirrar ákvörðunar V að víkja J úr félaginu var vísað til þess að ósannað væri að J hefði átt þess kost að koma sjónarmiðum sínum að áður en honum var tilkynnt að hann ætti ekki lengur aðild að félaginu. Þá hefði J ekki verið gefinn kostur á að bera mál sitt  undir félagsfund, eins og lög félagsins miðuðu við er víkja ætti félagsmanni úr félaginu. Vegna þessara ágalla á málsmeðferðinni var fallist á að brottvikning J úr V hafi verið saknæm og ólögmæt og fallist á að V bæri skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns sem leiddi af brottvikningu hans úr félaginu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. janúar 2010. Hann krefst viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna tjóns sem hann hafi hlotið af brottvikningu úr félaginu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta höfðar áfrýjandi til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna ætlaðrar ólögmætrar brottvikningar hans úr hinu stefnda félagi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í héraðsstefnu tilgreinir áfrýjandi tjón sitt með tvennum hætti. Annars vegar svo, að hann hafi ekki getað keypt vörubifreið á ný innan þeirra tímamarka, sem skattalög geri að skilyrði fyrir því að fresta megi skattlagningu söluhagnaðar eldri bifreiðar. ,,Krafði því skattstjórinn í Reykjavík [áfrýjanda] um söluhagnað vegna sölunnar, sbr. 14. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt ...“. Kveðst áfrýjandi því hafa þurft að greiða 846.211 krónur í skatt vegna söluhagnaðar af bifreið þeirri, sem hann seldi vegna veikinda sinna í maí 2005. Hins vegar kveðst áfrýjandi hafa orðið fyrir tjóni ,,í formi beins tekjutaps“. Stefndi byggir á því í héraðsgreinargerð sinni að ekki sé vikið að því í stefnu og engin gögn lögð fram sem gefi ,,til kynna að [áfrýjandi] hafi orðið fyrir tjóni.“ Stefndi telur að áfrýjandi hafi hætt sem félagsmaður í stefnda og reisir þá afstöðu einkum á 23. gr. laga félagsins, eins og þeim var breytt 28. júní 2004.

Í héraðsdómi er ekki fjallað skýrlega um þá málsástæðu stefnda að áfrýjandi hafi ekki leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni svo að uppfyllt teljist skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að geta gert viðurkenningarkröfu sína í málinu. Álykta má þó af umfjöllun dómsins um ágreining aðila um lögmæti brottvikningar áfrýjanda úr stefnda, að dómurinn hafi hafnað framangreindri málsástæðu stefnda. Verður ágalli á héraðsdóminum sem að þessu lýtur því ekki talinn slíkur að næg ástæða sé til að ómerkja meðferð málsins í héraði hans vegna.

Ekki verður talið að um sé að ræða tjón í skilningi skaðabótaréttar þótt áfrýjandi gæti ekki nýtt heimild 14. gr. laga nr. 90/2003 til að fresta greiðslu skatts á söluhagnað bifreiðar sinnar. Telja verður á hinn bóginn að áfrýjandi hafi leitt nægar líkur að því að brottvikning hans úr félaginu hafi valdið honum tjóni, sem felst í tekjumissi.

II

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hafði áfrýjandi verið félagsmaður í stefnda frá 1987. Átti hann vörubifreið sem hann gerði út frá stöð stefnda, en stefndi var félag um rekstur vörubifreiðastöðvar og jafnframt hagsmunafélag þeirra, sem aðild áttu að því. Stefndi hafði innan sinna vébanda sjúkra- og styrktarsjóð í þágu félagsmanna sinna.

Áfrýjandi kveðst hafa veikst og orðið óvinnufær vorið 2005 og ,,lagði inn atvinnuleyfi sitt“ til stefnda. Af hálfu stefnda er því haldið fram að áfrýjandi hafi ekki tilkynnt félaginu um veikindi sín á árinu 2005. Ekki er umdeilt að stefndi krafði áfrýjanda um 25% stöðvar- og félagsgjalda mánaðarlega fram til ársloka 2005, er stefndi hætti að senda áfrýjanda greiðslutilkynningar. Ekki er upplýst hvernig sú ákvörðun var tekin á vettvangi stefnda. Áfrýjandi afhenti starfsmanni stefnda og sjúkra- og styrktarsjóðs hans læknisvottorð 11. janúar 2006 ásamt umsókn um dagpeninga úr sjóðnum. Er umsóknin árituð um samþykki sjóðsins og að veittur sé styrkur í 90 daga.

Stefndi sendi áfrýjanda bréf 1. mars 2006 þar sem sagði: ,,Samkvæmt lögum Vörubílstjórafélagsins Þróttar (gr. 23) er bílstjóra heimilt að halda réttindum sínum í allt að 5 mánuði frá innlögn leyfis með því að greiða tilskilin gjöld. Þar sem sá tími er útrunninn fyrir nokkru síðan og ákveðið var að hætta innheimtu umræddra gjalda frá síðustu áramótum lítur stjórn félagsins svo á, að þú sért hættur sem félagsmaður í Þrótti og njótir þar með engra félagsréttinda bæði gagnvart V.b.f. Þrótti og Sjúkra- og styrktarsjóði Þróttar.“

Áfrýjandi svaraði bréfinu 9. mars 2006 og óskaði meðal annars eftir að stefndi endurskoðaði ákvörðun sína þar sem stefndi ,,sviptir mig öllum félagsréttindum“ og að hann mætti halda þeim sér að kostnaðarlausu. Óskaði áfrýjandi skriflegs svars við beiðninni en við því varð stefndi ekki. Málsaðilar deila um lögmæti framangreindrar ákvörðunar stefnda.

III

Í 23. gr. laga stefnda, eftir breytingar 28. júní 2004, segir: ,,Selji félagsmaður bifreið sína eða hætti rekstri hennar um stundarsakir getur félagsmaður sótt um niðurfellingu á hluta af stöðvar- og félagsgjöldum til stjórnar félagsins. Aldrei skal leyfa slíka innlögn á stöðvarleyfi lengur en 5 mánuði á hverju almanaksári nema að um veikindi eða slys sé að ræða. Greiða skal 25% af stöðvar- og félagsgjöldum á meðan slík innlögn varir.“

Í 25. gr. laga stefnda er fjallað almennt um skyldur félagsmanna til að hlíta lögunum og um brottvikningu úr félaginu. Í 2. mgr. þessarar greinar segir: ,,Hverjum þeim félagsmanni, sem gerst hefur brotlegur, getur félagsstjórn svipt vinnuréttindum um takmarkaðan tíma eða vikið honum úr félaginu, ef brot er alvarlegt. Skjóta má slíkum úrskurði til næsta félagsfundar en ákvörðun félagsstjórnar gildir þar til félagsfundur hefur ákveðið annað.“

Eins og áður greinir er óupplýst hvort ákvörðun um að hætta innheimtu stöðvar- og félagsgjalda hjá áfrýjanda var tekin af stjórn félagsins eða ekki. Ekki er heldur upplýst hvenær sú ákvörðun stefnda var tekin, sem tilkynnt var áfrýjanda með bréfi 1. mars 2006, um að stjórnin liti svo á að áfrýjandi væri hættur sem félagsmaður í stefnda og nyti þar með engra félagsréttinda. Mikilsverðir hagsmunir áfrýjanda voru tengdir félagsaðild hans að stefnda og sjúkra- og styrktarsjóði félagsins. Veitti félagsaðildin áfrýjanda meðal annars rétt til að gera vörubifreið út frá stöð stefnda og fá þjónustu þaðan og aðstöðu. Ósannað er að áfrýjandi hafi átt þess nokkurn kost að koma að sjónarmiðum sínum áður en stefndi tilkynnti honum að hann ætti ekki lengur aðild að félaginu. Áfrýjanda var ekki gefinn kostur á að bera mál sitt undir félagsfund eins og 25. gr. laga stefnda miðar við er víkja á félagsmanni úr stefnda. Vegna þessara ágalla á málsmeðferðinni verður fallist á að brottvikning áfrýjanda úr stefnda hafi verið saknæm og ólögmæt. Verður fallist á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni áfrýjanda sem leiðir af brottvikningu hans úr félaginu.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Vörubílstjórafélagsins Þróttar, á tjóni áfrýjanda, J-kk-ef L-kk-ef B-kk-ef, sem hlotist hefur af brottvikningu hans úr félaginu, er tilkynnt var 1. mars 2006.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 600.000 krónur.