667/2008

Gagnáfrýjendur tóku allar þátt í námskeiði sem A auglýsti í innanhússstílistun. Í kynningu kom fram að námið væri á vegum „The Academy of Colour and Style“ og að um nýtt nám væri að ræða hér á landi. Gagnáfrýjendur kröfðust fullrar endurgreiðslu námsgjalda, þar sem þær hefðu fengið ragnar upplýsingar í upphafi um námið og hæfni A til þess að standa fyrir því. Ekki var fallist á kröfu A um sýknu vegna aðildarskorts, enda hefði hún auglýst námið persónulega og kynnt það. Báru nokkrar gagnáfrýjenda fyrir dómi að A hefði sagt þeim að um væri að ræða breskan eða alþjóðlegan skóla og að þær myndu fá alþjóðlega viðurkenningu að námi loknu. Þá var í tveimur fréttapistlum, sem birtust um námið, greint frá því að „The Academy of Colour and Style“ væri alþjóðlegur skóli. Hæstiréttur féllst ekki á að A og F hefðu beitt svikum við kynningu á námskeiðinu eða gerð samninga við gagnáfrýjendur. Það eitt að nám tengdist erlendum skóla segði í raun ekkert um gæði þess. Var talið að þegar haft væri í huga að gagnáfrýjendur hefðu tekið þátt í námskeiði utan hins almenna skólakerfis og reist mat sitt á því á óljósum grundvelli yrðu þær sjálfar að bera hallann af því að væntingar þeirra gengu ekki eftir. Þá var talið að þótt þær upplýsingar sem A hefði gefið um menntun sína hefðu ekki verið nákvæmar þótti það eitt og sér ekki leiða til þeirrar niðurstöðu að hún hefði villt á sér heimildir þannig að varðað gæti skaðabótaskyldu. Einnig var talið að haldslaust væri að byggja á því að kröfum náms í „innanhússstílistun“ hefði ekki verið mætt, þar sem hvergi hefði komið fram skilgreining á því hvað fælist í slíku námi né hvað sá ætti að kunna sem þann titil ber. Talið var að gagnáfrýjendum hefði ekki tekist að sýna fram á að A og F hefðu bakað sér skaðabótaábyrgð með því hvernig staðið hefði verið að námskeiðinu og voru þau því sýknuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. desember 2008. Þau krefjast sýknu af kröfum stefndu og greiðslu málskostnaðar óskipt úr hendi gagnáfrýjenda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 9. febrúar 2008. Þær krefjast aðallega að aðaláfrýjendur verði dæmd óskipt til að greiða hverri eftirfarandi gagnáfrýjenda, Ö-kvk-þgf L-kvk-þgf J-kvk-þgf, B-kvk-þgf B-kvk-þgf, G-kvk-þgf N-kvk-þgf H-kvk-þgf, J-kvk-þgf R-x-x J-kvk-þgf, K-kvk-þgf S-kvk-þgf, M-kvk-þgf F-kvk-þgf P-kvk-þgf, M-kvk-þgf I-kvk-þgf, S-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, S-kvk-þgf A-kvk-þgf, Þ-kvk-þgf E-kvk-þgf J-kvk-þgf og Þ-kvk-þgf S-kvk-þgf, 560.000 krónur; R-kvk-þgf M-kvk-þgf og Þ-kvk-þgf R-kvk-þgf G-kvk-þgf, 530.000 krónur; S-kvk-þgf S-kvk-þf, 500.000 krónur; H-kvk-þgf S. A-kvk-þgf, 370.000 krónur; M-kvk-þgf S-kvk-þgf G-kvk-þgf, 350.000 krónur; H-kvk-þgf L-kvk-þgf A-kvk-þgf og K-kvk-þgf H-kvk-þgf, 280.000 krónur og Ó-kvk-þgf G. G-kvk-þf, 250.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu aðallega frá 25. mars 2008 til greiðsludags en ella frá 7. maí 2008 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast gagnáfrýjendur staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Þar er um að ræða tölvupóstsamskipti nokkurra nemenda á námskeiði því sem mál þetta snýst um og endurrit úr þingbók með vitnaskýrslum nokkurra fyrrverandi og núverandi nemenda og fyrirlesara á námskeiðinu, sem teknar voru eftir að dómur var kveðinn upp í héraði, auk vinnubókargagna eins nemanda. Þessum gögnum var ekki andmælt af hálfu gagnáfrýjenda. Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

I

Aðaláfrýjandinn A-kvk-nf krefst sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Byggir hún á því að aðaláfrýjandinn Fágun ehf. hafi verið rekstaraðili námskeiðs þess sem gagnáfrýjendur krefjist að fá endurgreitt og hafi félagið tekið við og innheimt námsgjöldin. Málatilbúnaður gagnáfrýjenda sé reistur á meintum vanefndum á samningssambandi sem hún hafi ekki verið aðili að. Hún hafi verið framkvæmdastjóri Fágunar ehf. og stjórnandi námskeiðsins og sem slík komið fram fyrir hönd Fágunar ehf.

Aðaláfrýjandinn Fágun ehf. var skráð í hlutafélagaskrá í júní 2001 og er tilgangur þess meðal annars námskeið og ráðgjöf varðandi útlit og ímynd einstaklinga og fyrirtækja. Aðaláfrýjandinn A-kvk-nf skipar stjórn ásamt tveimur öðrum og er skráð framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins. Lagðar hafa verið fram tvær auglýsingar, önnur virðist stafa frá „The Academy of Colour and Style“ og „A&Ú, Anna & útlitið“, og ber fyrirsögnina „Viltu verða stílisti? Útlits- og förðunarskóli“, þar er mynd af aðaláfrýjandanum Ö-kvk-þgf og nafn hennar undir. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. Í auglýsingunni segir að „The Academy of Colour and Style“ sé alþjóðlegur skóli sem kenni útlitsráðgjöf og er náminu síðan nánar lýst. Þarna er auglýst nám sem aðaláfrýjandi A-kvk-nf mun hafa staðið fyrir um árabil. Hin auglýsingin ber fyrirsögnina „Innanhússstílistanám, nýtt frá The Academy of Colour and Style“. Náminu er síðan nánar lýst og er mynd aðaláfrýjandanum Ö-kvk-þgf og nafn hennar undir. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. Auglýsingarnar munu báðar hafa birst í Fréttablaðinu dagana 9. til 13. ágúst 2007. Einnig eru meðal gagna tveir fréttapistlar þar sem fjallað er um hið nýja nám. Annar birtist í Morgunblaðinu 13. ágúst 2007 og hefst svo: „ANNA F. G-kvk-nf innanhússstílisti, býður nú í haust upp á innanhússstílistanám, en það mun vera nýtt af nálinni hér á landi. Námið er upphaflega kennt í alþjóðlega stíllistaskólanum, The Academy of Colour and Style, sem A-kvk-nf hefur umboð fyrir hér á landi.“ Síðan er náminu lýst og þar vitnað beint í aðaláfrýjandann Ö-kvk-þf. Í lokin segir: „Hægt er að fá frekari upplýsingar og skrá sig í námið hjá fyrirtæki Ö-kvk-ef, sem heitir Anna og útlitið.“ Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. í fréttinni. Hinn er birtur í Vikunni en ekki er ljóst hvenær að öðru leyti en því að verið er að kynna, að aðaláfrýjandinn A-kvk-nf sé að fara af stað með innanhússstílistaskóla um haustið. Er greinin byggð á viðtali við Ö-kvk-þf þar sem hún segir frá sjálfri sér, fyrirtæki sínu Ö-kvk-þgf og útlitinu og hinu nýja námi. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. í pistlinum. Til sönnunar því að hafa greitt skólagjöld leggja sex stefndu fram bankayfirliti sem sýna millifærslur til Fágunar ehf., tvær hafa greitt til Guerlain snyrtivara. Átta stefndu leggja fram kvittanir með nafni Fágunar ehf. efst í hægra horni, en mest áberandi á eyðublaðinu eru auðkennin „A&Ú, A-kvk-nf og útlitið“ og „The Academy of Colour and Style“. Ein kvittun er vélritaður texti undirritaður af aðaláfrýjandanum Ö-kvk-þgf sjálfri. Þá kom fram í framburði fimm þeirra sjö gagnáfrýjenda sem gáfu skýrslu fyrir dóminum að þær hefðu hitt hana og fengið upplýsingar hjá henni um námið. Þær kváðust hafa talið að hún væri annað hvort umboðsaðili fyrir eða í samstarfi við erlendan alþjóðlegan skóla. Hvergi er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. nema í tengslum við greiðslur. Þegar allt þetta er virt þykir það eitt að aðaláfrýjandinn Fágun ehf. var móttakandi skólagjalda ekki leiða til þess að aðaláfrýjandinn A-kvk-nf verði sýknuð vegna aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála enda auglýsti hún námið persónulega og kynnti það samkvæmt fyrirliggjandi gögnum.

II

Gagnáfrýjendur krefjast fullrar endurgreiðslu námsgjalda. Byggja þær almennt á því að þær hafi fengið rangar upplýsingar í upphafi um námið og hæfni aðaláfrýjandans Ö-kvk-ef til þess að standa fyrir því. Af framburði þeirra sjö gagnáfrýjenda sem komu fyrir dóminn og af öðrum gögnum, svo sem þeim tölvubréfum sem lögð voru fyrir Hæstarétt, er ljóst að aðrar forsendur gagnáfrýjenda eru mismunandi svo sem um væntingar til kennara, þess hvað hafi átt að kenna og hvenær óánægja þeirra hafi verið komin á það stig að þær ákváðu að hætta í náminu.

Námsáætlun mun hafa legið fyrir í upphafi námskeiðs, en henni breytt á síðari stigum vegna kvartana nemenda og óska um að fá leiðsögn í að teikna á tölvu. Þykir ósannað að námskrá hafi ekki verið fylgt á fullnægjandi hátt eða að kennsla hafi vikið að verulegu leyti frá því sem þar var gefið upp.

Fyrir Hæstarétti byggja gagnáfrýjendur meðal annars á því að um svik af hálfu aðaláfrýjenda hafi verið að ræða og vísa til 30. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þessari málsástæðu er mótmælt sem of seint fram kominni. Málsástæða um „svikin loforð“ var höfð uppi í héraði þótt það hafi verið með nokkrum öðrum hætti en hér er greint. Verður hún tekin til úrlausnar að neðan.

Grundvöllur sameiginlegrar málsóknar gagnáfrýjenda er sá að þær tóku allar þátt í námskeiði sem aðaláfrýjandinn A-kvk-nf auglýsti í innanhússstíllistun. Í kynningu kom fram að um nýtt nám væri að ræða hér á landi og var í auglýsingu vísað til auðkennisins „The Academy of Colour and Style“. Hér að framan er lýst auglýsingum og kynningum á námskeiðinu. Fallast má á með gagnáfrýjendum að aðaláfrýjandinn A-kvk-nf hafi með greindum auglýsingum og fréttaumfjöllun gefið í skyn að um einhvers konar „alþjóðlegt“ nám væri að ræða og að hún væri umboðsmaður eða í beinum tengslum við erlendan aðila sem bæri nafnið „The Academy of Colour and Style“. Af hálfu aðaláfrýjandans Ö-kvk-ef er á því byggt að hún beri einungis ábyrgð á því sem haft er orðrétt eftir henni í fréttapistlunum. Ekki verður séð að fram hafi komið leiðréttingar af hennar hálfu um að ranglega sé sagt frá og er ekki á þetta fallist. Nám það sem um ræðir er hins vegar ekki hluti af hinu almenna skólakerfi og starfsheitið „innanhússstílisti“ er ekki löggilt. Þetta mátti gagnáfrýjendum vera ljóst þegar þær skráðu sig á það námskeið sem boðið var upp á.

Ljóst er af málsgögnum að aðaláfrýjandinn A-kvk-nf hefur lengi notað auðkennið „The Academy of Colour and Style“. Ekki hefur verið hnekkt þeirri fullyrðingu aðaláfrýjenda að heiti þetta sé eign aðaláfrýjandans Fágunar ehf. Hefur aðaláfrýjandinn A-kvk-nf lengi haldið námskeið í útlits- og förðunarfræðum undir því heiti ásamt auðkenninu „Anna og útlitið“. Lögð eru fram í málinu þrjú skírteini (Diploma) sem hún hefur fengið frá stofnun með þessu heiti, skráðri með heimilisfang á Englandi. Hefur aðaláfrýjandinn A-kvk-nf skýrt fyrir dómi frekari tengsl sín við þetta firma og fyrrum fyrirsvarsmann þess og þykir mega byggja á þessum skýringum hennar. Verður því ekki að þessu leyti fallist á að hún hafi gefið villandi upplýsingar eða að upphaf þeirrar auglýsingar sem varðar hið umdeilda nám „The Academy of Colour and Style býður nú upp á nám í innanhússstíllitun“ sé röng eða villandi þegar hún er virt í ljósi þeirrar starfsemi sem aðaláfrýjandinn A-kvk-nf þá þegar stóð fyrir hér á landi. Í þessari auglýsingu er ekki minnst á alþjóðlegan skóla og lýsing á náminu þar er í samræmi við þá námsskrá sem nemendur fengu.

Upplýst er í málinu að nú er enginn skóli á Bretlandi sem starfar undir þessu heiti. Þá var innanhússstíllistun ekki þar á dagskrá. Fimm gagnáfrýjenda báru fyrir dómi að þær hafi farið til aðaláfrýjandans Ö-kvk-ef áður en þær ákváðu að taka þátt í námskeiðinu og að hún hafi ýmist sagt að um væri að ræða breskan eða alþjóðlegan skóla og að þær myndu fá alþjóðlega viðurkenningu að námi loknu. Hinar tvær sem komu fyrir dóminn kváðust hafa fengið sams konar upplýsingar frá þriðja aðila. Í framangreindum fréttapistlum um námið var talað um að „The Academy of Colour and Style“ væri alþjóðlegur skóli. Fallast verður á með gagnáfrýjendum að öll þessi umfjöllun skoðuð í samhengi hafi verið villandi. Hins vegar er óljóst hvaða merkingu leggja beri í orðin „alþjóðlegur skóli“, og það hefur ekki verið skilgreint hvaða, ef einhverja, kosti það hugtak stendur fyrir. Engar upplýsingar eru í málinu um samanburð við önnur námskeið sem boðið er upp á undir svipuðum formerkjum af einkaaðilum. Alkunna er að nám sem lokið hefur verið jafnvel frá viðurkenndum menntastofnunum hefur misjafnt vægi eftir því hvernig það er metið í samanburði við sams konar nám hjá öðrum skólum. Það eitt að nám tengist erlendum skóla segir í raun ekkert um gæði þess. Þegar haft er í huga að gagnáfrýjendur tóku þátt í námskeiði utan hins almenna skólakerfis og reistu mat sitt á því á óljósum grundvelli, verða þær sjálfar að bera hallann af því að væntingar þeirra gengu ekki eftir. Verður því ekki fallist á að aðaláfrýjendur hafi beitt svikum við kynningu á námskeiðinu eða gerð samninga við gagnáfrýjendur.

Þá byggja gagnáfrýjendur á því að aðaláfrýjandinn A-kvk-nf hafi ekki sjálf uppfyllt þær menntunarkröfur sem gera verði til þess sem stjórnar og skipuleggur nám eins og það sem þær tóku þátt í. Upplýst er að hún hafði sama sumar lokið fjarnámi í þessum fræðum hjá annarri stofnun, en þar sem prófskírteini hennar hefur ekki verið lagt fram í íslenskri þýðingu er ekki fyllilega ljóst um hvað það vottar. Á hinn bóginn hefur ekki verið hnekkt fullyrðingu hennar um að hún hafi notið ráðgjafar innanhússarkitekts við skipulagningu námskeiðsins og eins og áður er getið hafði hún bæði nám í og langa reynslu af kennslu og vinnu við fegrunarfræði. Hún kenndi sjálf í upphafi námskeiðsins og virðist almenn ánægja hafa verið með það framlag til þess. Jafnvel þó að þær upplýsingar sem hún gaf hafi ekki verið nákvæmar eða mátt misskiljast þannig að hún væri menntuð í fræðum innanhússstíllistunar hjá „The Academy of Colour and Style“, og hafi ekki gefið upp nafn þeirrar stofnunar þar sem hún stundaði námið, Regent Academy á Englandi, þá þykir það eitt og sér ekki leiða til þeirrar niðurstöðu að hún hafi villt á sér heimildir þannig að varðað geti skaðabótaskyldu. Einnig verður litið til þess að utan auglýsingar og námsskrár hefur hvorki komið fram í málinu skilgreining á því hvað felst í námi í „innanhússstílistun“ né hvað sá á að kunna sem þann titil ber. Er því haldlaust að byggja á því að kröfum slíks náms hafi ekki verið mætt.

Það er niðurstaða réttarins að jafnvel þótt taka megi undir það að námskeiðsgjöld hafi verið há, þá verði gagnáfrýjendur að bera sjálfar ábyrgð á þeim samningum sem þær þarna gerðu. Hefur þeim ekki tekist að sýna fram á að aðaláfrýjendur hafi skapað sér skaðabótaábyrgð með því hvernig staðið var að námskeiðinu. Gögn sem lögð voru fyrir Hæstarétt og ekki hefur verið mótmælt sýna að hluti nemenda var ánægður með námið og að námskeiðið hefur verið endurtekið.

Gagnáfrýjendur byggja ennfremur á því að um gallaða vöru eða þjónustu hafi verið að ræða og er í því sambandi vísað sérstaklega til laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, en til hliðsjónar laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og laga nr. 48/2003 um neytendakaup. Ekki er fallist á að gildissvið þessara laga taki til álitaefnis máls þessa.

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið hefur gagnáfrýjendum ekki tekist að sanna að sú fræðsla og leiðbeining sem boðið var upp á hafi verið ófullnægjandi og ekki í samræmi við það sem lofað var. Verða aðaláfrýjendur því sýknuð af kröfum gagnáfrýjenda.

Þegar litið er atvika málsins í heild og til þess að gagnáfrýjandinn A-kvk-nf gætti ekki fullrar varúðar við kynningu náms þess sem um hefur verið deilt í máli þessu, þá þykir rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málsókninni.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, A-kvk-nf F-kvk-nf G-kvk-nf og Fágun ehf., skulu vera sýkn af kröfum gagnáfrýjenda, Ö-kvk-ef L-kvk-ef J-kvk-þgf, B-kvk-ef B-kvk-ef, G-kvk-ef N-kvk-ef H-kvk-ef, H-kvk-ef L-kvk-ef A-kvk-ef, H-kvk-ef S. A-kvk-ef, J-kvk-ef R-x-x J-kvk-ef, K-kvk-ef S-kvk-ef, K-kvk-ef H-kvk-ef, M-kvk-þgf F-kvk-ef P-kvk-ef, M-kvk-ef S-kvk-ef G-kvk-ef, M-kvk-ef I-kvk-ef, Ó-kvk-ef G. G-kvk-þf, R-kvk-þf M-kvk-ef, S-kvk-ef S-kvk-ef, S-kvk-ef Þ-kvk-ef, S-kvk-ef A-kvk-ef, Þ-kvk-ef E-kvk-ef J-kvk-ef, Þ-kvk-ef S-kvk-ef og Þ-kvk-ef R-kvk-ef G-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.