124/2003

S var ráðinn til starfa til PMT ehf. árið 1993 og tók við stöðu yfirmanns þjónustudeildar félagsins árið 1998. Í tengslum við launahækkun til S var gerður við hann skriflegur ráðningarsamningur 30. maí 2000. Í samningnum var meðal annars ákvæði um að S skuldbindi sig til að ráða sig ekki hjá fjórum nafngreindum fyrirtækjum í tvö ár frá starfslokum sínum hjá PMT ehf., að viðlögðu févíti að fjárhæð 12.000 krónur á dag. Var P ehf. eitt þeirra. S sagði upp starfi sínu  hjá PMT ehf. og hætti í ágúst 2001. Í desember sama ár hóf hann störf hjá P ehf. Í málinu krefur PMT ehf. um greiðslu févítis vegna samningsbrots S að fjárhæð 3.120.000 krónur. Talið var að samningsskuldbinding S hafi hvorki verið víðtækari en heimilað sé í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936, né verði henni vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. sömu laga. Þóttu heildarbætur til PMT ehf. vegna samningsrofs S hæfilega metnar 900.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. apríl 2003 og krefst þess að stefndi greiði sér 3.120.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.484.000 krónum frá 25. júlí 2002 til 12. mars 2003 en af 3.120.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem greinir í héraðsdómi hóf stefndi hóf störf hjá áfrýjanda 1993, er hann var enn í námi í rafeindavirkjun. Hann starfaði í verkstæðis- og þjónustudeild áfrýjanda lengst af ásamt tveimur öðrum starfsmönnum og annaðist uppsetningu og viðhald tækja fyrir viðskiptamenn. Honum var falin yfirstjórn þjónustudeildar haustið 1998. Í tengslum við launahækkun, sem hann fór fram á, var skriflegur ráðningarsamningur gerður 30. maí 2000 og var ákvæði um trúnað í 6. gr. hans. Þessi grein samningsins er tekin orðrétt í héraðsdómi. Stefndi sagði upp starfinu árið eftir og voru starfslok í júní 2001. Þá fór stefndi í sumarfrí fram í ágúst og var þá á launaskrá áfrýjanda.

Í desember 2001 hóf stefndi störf hjá Plastco ehf., andstætt 2. mgr. 6. gr. ráðningarsamningsins, en þar hafði hann skuldbundið sig, léti hann af starfi, til þess að taka ekki við starfi næstu tvö árin hjá fjórum nafngreindum fyrirtækjum í samkeppnisstöðu, þar á meðal Plastco ehf. Fram er komið að það hafi verið sameiginleg niðurstaða samningsaðila að setja nöfn þessara fjögurra fyrirtækja í 6. gr., eftir að stefndi hafði neitað að skrifa undir almennt bann við að ráða sig hjá samkeppnisaðila eftir starfslok. Fyrir héraðsdómi hélt stefndi því fram að hann hafi ekki verið sáttur við að skrifa undir samkeppnisákvæðið og talið sig þvingaðan til þess, þar sem ella fengi hann ekki þá launahækkun sem hann hafði farið fram á, en hún hafi verið töluverð.

Áfrýjandi og Plastco ehf. selja bæði sérhæfðan búnað til fyrirtækja í matvælaiðnaði. Þau hafa hvort sín umboð fyrir tæki sem gegna sama eða svipuðu hlutverki, en það eru vafningsvélar, flæðipökkunarvélar, samvalsvogir, færibandavogir og sprautuprentarar. Markaðurinn, sem þessi tvö fyrirtæki starfa á, er þröngur og þau hafa yfirburða markaðsstöðu hér á landi og eru í harðri samkeppni.

II.

Í máli þessu reisir stefndi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ákvæðið í 6. gr. ráðningarsamnings aðila sé brot á stjórnarskrárvörðum rétti hans til atvinnufrelsis, sbr. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt dómvenju stendur 75. gr. stjórnarskrárinnar því ekki í vegi að slík samkeppnisákvæði séu í samningum manna enda er ráð fyrir því gert í 37. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 7. gr. laga nr. 11/1986.

Í öðru lagi reisir stefndi kröfu sína á því að ákvæðið í 6. gr. ráðningarsamningsins sé ekki bindandi fyrir hann með vísan til 2. og 3. mgr. 27. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993. Þessi ákvæði laganna eru almennar reglur um trúnað í starfi. Verður ekki séð að þessi málsástæða styðji málstað hans.

Í þriðja lagi reisir stefndi kröfu sína á því að hann sé óbundinn af 6. gr. ráðningarsamningsins með vísan til 37. gr., svo og 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986 og 1. gr. laga nr. 14/1995.

Grunnregla samningaréttarins er að samninga skuli halda. Í meginreglunni um samningsfrelsi felst meðal annars heimild atvinnurekanda til að semja við starfsfólk um að það ráði sig ekki í vinnu hjá öðrum í framhaldi af ráðningartímanum. Eins og fyrr greinir er gert ráð fyrir slíku samningsákvæði í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936. Þar er jafnframt kveðið á um að við tilteknar aðstæður séu slík samningsákvæði óskuldbindandi, það er ef skuldbindingin er víðtækari en nauðsynlegt er til þess að varna samkeppni eða hún skerðir með ósanngjörnum hætti atvinnufrelsi þess sem tókst skylduna á herðar. Stefndi gerði ráðningarsamning við áfrýjanda, sem báðir höfðu ávinning af. Hann féllst á að hafa þetta ákvæði í samningnum og þarf því að sýna fram á að þær aðstæður 1. mgr. 37. gr. laganna séu fyrir hendi sem geri ákvæðið óskuldbindandi fyrir hann.

Í 6. gr. ráðningarsamningsins eru talin upp þau fjögur fyrirtæki sem stefndi lofaði að taka ekki til starfa hjá í tvö ár eftir starfslok. Plastco ehf. er hið fyrsta í röðinni. Samningsákvæðið var því þröngt, afmarkað og hnitmiðað, sett í því skyni að vernda ákveðna og lögmæta samkeppnishagsmuni. Það skyldi aðeins gilda í tvö ár, sem er hæfilegur tími. Það getur því ekki talist víðtækara en nauðsynlegt var til að varna samkeppni. Stefndi er rafeindavirki að mennt. Ekki hefur verið sýnt fram á að þeir eigi erfitt með að fá atvinnu við sitt hæfi. Stefndi var einn af helstu starfsmönnum áfrýjanda og gegndi lykilstöðu í fyrirtækinu, var í beinu sambandi við viðskiptamenn og bar ríka trúnaðarskyldu. Þegar þetta er virt verður ekki talið að samningsákvæðið hafi skert atvinnufrelsi hans með ósanngjörnum hætti. Af framangreindum ástæðum eru því hvorki skilyrði til þess að telja loforð stefnda óskuldbindandi fyrir hann með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936 né til 36. gr. sömu laga.

Í 6. gr. nefnds ráðningarsamnings varðar brot á ákvæðinu févíti, 12.000 krónum á dag. Gerir áfrýjandi kröfu um að stefndi greiði þessa fjárhæð í 260 daga frá því hann hóf störf hjá Plastco ehf. 1. desember 2001 til útgáfudags stefnu, samtals 3.120.000 krónur. Stefndi gekkst undir þetta févíti ryfi hann samninginn við áfrýjanda. Fjárhæðin hefur væntanlega átt að vera til þess fallin að koma í veg fyrir samningsrof. Stefndi réði sig til samkeppnisaðila, án þess að bera það undir áfrýjanda eða leita til hans, og varð ekki við áskorun um að hætta í nýja starfinu.

Fallast ber á með áfrýjanda að ákvæðið um févíti feli í sér samningsbundnar bætur og því þurfi hann ekki að sanna tjón vegna brots stefnda á samkeppnisákvæðinu. Þegar til þess er litið að stefndi réði sig sem launaðan starfsmann en stofnaði ekki sitt eigið fyrirtæki þykir við ákvörðun bóta til áfrýjanda mega líta til mánaðarlauna stefnda og þeirrar launahækkunar sem hann fékk við gerð samningsins, fremur en dagsekta þeirra sem févítið greinir. Þykir verða að ákveða heildarbætur til áfrýjanda vegna samningsrofs stefnda að álitum og teljast þær hæfilega metnar 900.000 krónur. Verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda þessa fjárhæð ásamt dráttarvöxtum frá uppsögu dóms þessa til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda, Plast, miðar og tæki ehf., 900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá uppsögu dóms þessa til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.