512/2012

Sakamál var höfðað á hendur S með ákæru 15. júlí 1997 þar sem honum var gefið að sök að hafa sparkað í höfuð A þar sem hann lá á gólfi veitingahúss í kjölfar þess að SÞ greiddi A höfuðhögg með þeim afleiðingum að hann féll í gólfið, en A lést af völdum heilablæðingar sólarhring eftir atvikið. Með dómi héraðsdóms 19. september 1997 var S sýknaður af ákærunni. Með dómi Hæstaréttar 22. maí 1998 í máli nr. 390/1997, sem birtur var í dómasafni réttarins það ár á bls. 2060, var S sakfelldur samkvæmt ákæru, en brot hans heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hann dæmdur til tveggja ára og þriggja mánaða fangelsisrefsingar. Hæstiréttur féllst á beiðni S um endurupptöku málsins 13. júní 2012. Í dómi Hæstaréttar sagði meðal annars að engin efni stæðu til þess að niðurstaða héraðsdóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar í málinu væri röng svo einhverju máli skipti um úrslit máls og hafnaði kröfu ákæruvaldsins um ómerkingu héraðsdóms og heimvísunar málsins. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að héraðsdómur hefði ekki talið framburð S ótrúverðugan, svo langt sem hann næði, en hann hefði eindregið neitað sök og að ákæruvaldið hefði ekki fært fram frekari sönnunargögn til stuðnings sakfellingu S en vætti B. Þannig stæði orð gegn orði. Var ákæruvaldið ekki talið hafa axlað sönnunarbyrði sína samkvæmt 108. gr., sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var S því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Með bréfi 30. september 2011 óskaði dómfelldi S-kk-nf A-kk-nf eftir endurupptöku hæstaréttarmálsins nr. 390/1997, sem dómur var kveðinn upp í 22. maí 1998, og ákvað Hæstiréttur 13. júní 2012 að verða við þeirri beiðni.

Af hálfu ákæruvalds er þess aðallega krafist að ákærði verði sakfelldur fyrir það brot sem honum var gefið að sök í ákæru ríkissaksóknara 15. júlí 1997 og honum gerð sama refsing og dæmd var í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar. Til vara er krafist að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Með áðurnefndum dómi Hæstaréttar var S-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf sakfelldur fyrir að hafa, laust fyrir klukkan eitt aðfaranótt þriðjudagsins 13. maí 1997, á veitingastaðnum Vegas, Frakkastíg 8 í Reykjavík, greitt A höfuðhögg, svo að hann féll í gólfið. Þá var S-kk-nf A-kk-nf, hér á eftir nefndur dómfelldi, sakfelldur fyrir að hafa sparkað í höfuð A þar sem hann lá á gólfinu. Var brot þeirra beggja heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Dómfelldi var dæmdur til tveggja ára og þriggja mánaða fangelsisrefsingar, en S-kk-nf Þ-kk-nf í tveggja ára fangelsi.

I

Klukkan 00.57 aðfaranótt þriðjudagsins 13. maí 1997 var lögreglunni í Reykjavík tilkynnt um líkamsárás á skemmtistaðnum Vegas. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu vísuðu þjónn og dyravörður á staðnum lögreglumönnum á mann, sem lá hreyfingarlaus í sófa, og sögðu hann hafa verið sleginn í höfuðið. Lögreglumönnum var tjáð af þjóninum, B, að fjórir menn, þrír karlmenn og einn kvenmaður, hafi gefið sig á tal við mjög drukkinn mann, sem setið hafi við borð rétt hjá þeim, og allt í einu upphafist mikil átök milli hans og þeirra. Maðurinn hafi verið sleginn og tuskaður illa til og farið upp í sófa, en þá hafi árásarmennirnir farið þangað og sparkað í höfuð hans nokkrum sinnum. Sá sem mest hafi haft sig í frammi væri kallaður „S-kk-nf“ og mun þar vera átt við dómfellda. Síðan hafi félagar árásarþola komið þar að og þeir einnig verið barðir illa. Haft var tal af félögum árásarþola, C og D. Þeir kváðust ekki vita hvernig þetta byrjaði, en eftir C var haft að hann hafi séð þegar árásarmennirnir voru að sparka í höfuð félaga þeirra. Hafi hann bent D á þetta og þeir reynt að stöðva árásarmennina. Eftir D er haft að hann hafi verið sleginn í gólfið og einnig hafi verið sparkað í höfuð hans. Þá kvaðst C hafa verið sleginn í andlitið. Þeir félagar voru báðir nokkuð ölvaðir að mati lögreglu og með áverka í andliti og á höfði og áttu erfitt með að lýsa málavöxtum. Framburður C fyrir dómi var ekki í samræmi við það sem haft var eftir honum samkvæmt framansögðu, en þar kvaðst hann engan hafa séð sparka í A. Sama á við um framburð B fyrir dómi, en þar nefndi hann ekki að sparkað hafi verið í A og kvaðst heldur ekki hafa séð hann vera laminn. Þá er ekkert fram komið í málinu um að sparkað hafi verið í höfuð A þegar hann lá uppi í sófa á skemmtistaðnum.

Árásarþoli, A, var fluttur á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur, þar sem hann gekkst undir skurðaðgerð, en var úrskurðaður látinn laust eftir miðnætti næsta dag.

Óskað var eftir réttarkrufningu á hinum látna og í krufningarskýrslu G-kk-ef G-kk-ef prófessors 16. júní 1997 kom fram að í hnakka, rétt ofan við hnakkagrófina, hafi verið 6,5 cm fleiður og mar á húðinni. Hafi krufningin leitt í ljós að banamein A hafi verið blæðing undir mjúku heilahimnuna (heilaskúmsblæðing). Síðan sagði: „Hann var með mar á hársverði í hnakka og blóðgúl undir höfuðleðrinu. Má álykta að áverki þessi geti hafa stafað af ákomu (t.d. sparki, höggi eða við fall), sem hafi valdið hnykk á heila með rofi í slagæð og blæðingu. Ítarleg taugameinafræðileg rannsókn H-kk-ef B-kk-ef, prófessors sýndi ekki sjúkleika sem undirrót blæðingarinnar.“ Í rökstuðningi fyrir ályktun um fyrrgreint banamein sagði að vel sé þekkt í réttarlæknisfræðum að áverki á höfuð, einkum í hæð við kúpubotninn, geti framkallað heilaskúmsblæðingu, til dæmis við hnefahögg aftan við eyra, og hið sama eigi einnig við um ákomu annars staðar á höfuð. Við hnykk myndist tog sem geti myndað lítið rof í slagæð er geti verið torvelt eða ógerlegt að finna svo sem gerst hafi í þessu tilviki. Þekkt sé einnig að sjúkdómar (æðagúll eða önnur skemmd í æð) geti leitt til blæðingar, svipaðrar útlits og þeirrar sem fannst, en í slíkum tilvikum leiði ítarleg heilarannsókn nær ávallt í ljós skemmd í æðinni og blæðingarstað. Í annan stað hafi heilaskúmsblæðing af völdum sjúkdóms nær alltaf aðdraganda með einkennum, sérstaklega höfuðverk. Megi þá einnig oft sjá merki þess að blæðing hafi tekið nokkurn tíma og finnist þá merki um eldra blóð en hina bráðu blæðingu. Slíku hafi ekki verið til að dreifa í þessu tilviki.

Læknirinn kom fyrir dóm og gaf skýrslu um rannsóknina. Hann staðfesti að dánarorsök A væri að rekja til heilaskúmsblæðingar. Áverki hefði verið á hnakka og enginn annar áverki fundist á höfði mannsins. Þekkt væri að tiltölulega væg högg geti valdið blæðingum af þessu tagi. Fremur ólíklegt sé að um högg með opinni hendi eða lófa hafi verið að ræða og „það ætti að vera nokkuð harðari flötur ef nokkuð er, en ég tek það fram enn og aftur að það er mjög erfitt að skilgreina ... með hvaða hætti þessi áverki hefur orðið, af þeim breytingum sem við sáum.“

Rannsókn fór fram 3. júní 1997 á skóm þeim, er dómfelldi var í greint sinn. Skónum var lýst svo að um væri að ræða uppháa klossa með stáltá og harðplasthlíf yfir ristinni. Vó hægri skórinn 883 grömm og sá vinstri 908 grömm. Við smásjárskoðun fannst hvorki blóð né hár á þeim. Var það niðurstaða rannsóknarinnar að ekkert hafi komið fram við hana sem tengdi skóna málinu með beinum hætti.

II

Samkvæmt niðurstöðu fyrrgreindrar réttarkrufningarskýrslu var banamein A heilaskúmsblæðing, sem hlaust af ákomu er olli hnykk á heila með rofi í slagæð og blæðingu. Í skýrslunni er nefnt í dæmaskyni að ákoman geti hafa hlotist af sparki, höggi eða við fall. Mjög erfitt sé að skilgreina með hvaða hætti áverkinn hafi orðið, en tiltölulega væg högg geti valdið blæðingum af því tagi sem hér um ræðir. Að þessu virtu er fallist á með héraðsdómi að ósannað sé að þungt eða þung högg hafi valdið blæðingu þeirri er leiddi til dauða A.

Eins og greinir í héraðsdómi hefur dómfelldi staðfastlega neitað að hafa sparkað í höfuð A, en meðdómfelldi S-kk-nf Þ-kk-nf sagði dómfellda hafa sparkað fast með „tánni“ í hnakka A, þar sem hann var á fjórum fótum að reyna að rísa á fætur. Er fallist á með héraðsdómi að þessi framburður meðdómfellda sé í engu samrýmanlegur neinu öðru, sem fram er komið í málinu, og beri því að hafna honum.

Eitt vitni, D, sem var á skemmtistaðnum í félagi við A heitinn og áðurnefndan C, hefur borið fyrir dómi að dómfelldi S-kk-nf hafi sparkað með „tánni“ aftan á höfuð A þar sem hann lá á hliðinni. Annað vitni, E, sem gegndi stöður dyravarðar umrætt sinn á áðurnefndum skemmtistað, skýrði svo frá fyrir dómi, að hann hafi ekki séð er A fór í gólfið. Spurður um hvort sæmilega hafi gengið að stilla til friðar svaraði vitnið: „Ja, þetta var eiginlega, já það voru sko, það voru ennþá menn að kýlast í loftið og sparka, sem sagt, mér fannst ég taka eftir því, að vera í sparka í hinn látna, sem sagt á gólfinu. En ég náði samt að stoppa þetta af.“ Spurður um hvort hann hafi séð spörk koma í A svaraði vitnið: „Ég sá spörk þarna já, á sem sagt, eitt spark allaveganna, sem sagt, en ég sá, samt sem áður það voru hendur í loftinu.“ Vitnið var í beinu framhaldi spurt hvort um eitt spark hafi verið að ræða í A og var svar hans eftirfarandi: „Já. Ég bara vissi ekki hver það var sem sparkaði í honum, sko.“ Síðar í skýrslunni var vitnið spurt hvort það hafi séð einhvern sparka í manninn sem lá á gólfinu og svaraði vitnið: „Já.“ Þá var spurt: „Sástu það?“ og svaraði vitnið þeirri spurningu svo: „Nei, ég sá ekki sá sem gerði það, ég sá bara, ég var að fylgjast með, ég stóð yfir honum, maðurinn liggur á gólfinu, hvað á ég að gera, á ég að fylgjast með, ég meina ég var að fylgjast með, passa upp á honum.“ Þá var vitnið spurt hvort það hafi séð hvar sparkið hafi lent á A, hvort það hafi lent á höfði hans, búk eða fótum og svaraði vitnið: „Ég bara eiginlega sá það ekki sko, hvort það var, hvort menn voru bara það nálægt sko, og menn þú veist, hvort það var spark eða ekki spark sko, en mér fannst þetta vera spark.“ Við yfirheyrslu hjá lögreglu 14. maí 1997 gat vitnið þess ekki að hann hafi séð sparkað í A og við aðra skýrslutöku tveimur dögum síðar er eftirfarandi skráð eftir vitninu: „Þetta voru slagsmál þar sem hann sá hendur að berja og fætur að sparka en hann getur ekki greint á milli hver barði hvern eða hvort einhver sparkaði í einhvern.“

Í niðurstöðu héraðsdóms var ekkert vikið að vitnisburði E. Á hinn bóginn kom þar fram að vitnið D hafi greint svo frá að dómfelldi hafi sparkað í höfuð A þar sem hann lá á hliðinni. Aðrir hafi ekki borið þetta á dómfellda og við rannsókn á klossum hans hafi ekkert fundist sem styddi þessa frásögn vitnisins. Þá yrði að telja að áverkinn á hnakka A og það sem leitt væri í ljós um gerð klossanna styddi hana ekki heldur. Að þessu athuguðu og gegn staðfastri neitun dómfellda yrði að telja ósannað að hann hafi sparkað í höfuð A. Bæri því að sýkna dómfellda af kröfum ákæruvaldsins.

III

Í 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, sem í gildi voru á þeim tíma sem hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp, sagði að Hæstiréttur gæti ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu þar fyrir dómi. Þá sagði í 5. mgr. ákvæðisins að teldi Hæstiréttur líkur fyrir að niðurstaða héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls og vitni eða ákærði, sem ættu í hlut, hafi ekki gefið munnlega skýrslu fyrir Hæstarétti gæti rétturinn fellt úr gildi héraðsdóm og meðferð málsins í héraði í þeim mæli að munnleg sönnunarfærsla gæti farið þar fram eftir þörfum og leyst yrði úr máli á ný. Ákvæði sama efnis er nú í 2. mgr. og 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Eins og áður greinir vék héraðsdómur í sönnunarmati sínu ekkert að fyrrnefndum framburði E. Af því verður ekki annað ráðið en að dómurinn hafi metið gildi framburðarins á þann veg að hann hefði ekki þýðingu við mat á sönnun. Sú niðurstaða verður ekki endurmetin af hálfu Hæstaréttar, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Þá eru engin efni til að telja að líkur séu fyrir að niðurstaða héraðsdómara um sönnunargildi framburðarins kunni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls þannig að ástæða sé til að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný samkvæmt heimild í 3. mgr. tilvitnaðs ákvæðis laga nr. 88/2008.

Í héraðsdómi kom ekki fram að framburður dómfellda hafi verið ótrúverðugur, svo langt sem hann nær, en hann hefur frá upphafi eindregið neitað sök. Að gættu því sem áður hefur verið rakið hefur ákæruvaldið ekki fært fram frekari sönnunargögn til stuðnings sakfellingu dómfellda en vætti D. Stendur það því eitt eftir andspænis framburði dómfellda. Samkvæmt þessu hefur ákæruvaldið ekki axlað þá sönnunarbyrði, sem á því hvílir samkvæmt 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Verður niðurstaða hin áfrýjaða dóms um sýknu dómfellda því staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað dómfellda verður staðfest.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda dómfellda fyrir Hæstarétti, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um sýknu dómfellda, S-kk-ef A-kk-ef, og sakarkostnað hans.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda dómfellda, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.882.500 krónur.

Líkamsárás leiðir til dauða. Sératkvæði.