449/2016

M og K deildu um forsjá dóttur þeirra. Í héraðsdómi var K dæmd forsjá barnsins en kveðið nánar á um reglulega umgengni stúlkunnar við M. Við málflutning fyrir Hæstarétti var upplýst að K hefði flutt til Bandaríkjanna með stúlkuna. Vísaði Hæstiréttur til þess að niðurstaða dómsins um forsjá K með barninu og fyrirkomulag umgengni hefði m.a. verið reist á forsendum um áframhaldandi búsetu K hér á landi þar sem unnt væri að koma við reglulegri umgengni barnsins við föður sinn. Var talið að þessar forsendur hefðu breyst svo mjög að grundvelli málsins hefði verið raskað með þeim hætti að ekki yrði komist hjá því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. júní 2016. Hann krefst þess aðallega að sér verði falin forsjá barnsins A en til vara að forsjá barnsins verði sameiginleg og lögheimili hennar hjá sér. Þá krefst hann í báðum tilvikum að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

I

Í forsendum hins áfrýjaða dóms er gerð grein fyrir niðurstöðum matsgerðar B sálfræðings 1. desember 2015 þar sem metin var forsjárhæfni málsaðila, persónulegir eiginleikar þeirra, hagir og tengsl við barnið A. Komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að báðir aðilar væru hæfir til að gegna foreldraskyldum sínum gagnvart barninu. Í forsendum dómsins er hins vegar tekið undir það með matsmanni, og rökstutt frekar, að þegar litið væri til persónugerðar, tilfinningaástands og tengslahæfni foreldra stæði áfrýjandi mun lakar að vígi en stefnda. Þá er jafnframt vikið að því að stefnda hafi um þriggja mánaða skeið á fyrri hluta árs 2015 staðið í vegi fyrir umgengni áfrýjanda við barnið og með því blandað barninu með afar óæskilegum hætti inn í deilur aðila og sýnt af sér dómgreindarbrest. Þess bæri þó að gæta að þessi tálmun stefnda á umgengni barnsins við föður helgaðist að einhverju leyti af mjög erfiðum aðstæðum hennar á umræddum tíma. Eftir að umgengni hefði komist á að nýju hefði stefnda enga tilburði sýnt í þá veru að takmarka umgengni barnsins við föður en aðilar þá náð samkomulagi um að barnið dveldi viku í senn hjá hvoru þeirra. Í dóminum er síðan komist að þeirri niðurstöðu að í ljósi aldurs barnsins og skorts á vilja eða getu foreldra til að eiga samvinnu um málefni þess væri það barninu ekki fyrir bestu að forsjáin yrði sameiginleg. Þá er gerð grein fyrir því að stefnda ætti í góðum samskiptum við föður eldri barna sinna en hún deildi sameiginlegri forsjá þeirra með honum og byggi hún af þeim sökum yfir ágætri reynslu af uppeldi barna í samvinnu við hann. Að teknu tilliti til niðurstaðna matsgerðar um forsjárhæfni aðila út frá persónueinkennum þeirra og skapgerð var í hinum áfrýjaða dómi komist að þeirri niðurstöðu að stefnda færi ein með forsjá barnsins, sbr. 2. og 3. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þá taldi dómurinn það ekki þjóna hagsmunum barnsins að umgengni þess við föður sinn yrði jöfn umgengni við móður í ljósi þeirra átaka sem einkennt hefðu samskipti aðila. Hins vegar væri mikilvægt að viðhalda góðum tengslum barnsins við áfrýjanda og fjölskyldu hans. Var umgengnin ákveðin þannig að barnið dveldi hjá áfrýjanda aðra hverja helgi frá því síðdegis á fimmtudegi fram á þriðjudagsmorgun. Þá var í dóminum kveðið nánar á um umgengni á hátíðum og í sumarleyfum.

Stefnda gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og tjáði sig þar meðal annars um fyrirkomulag umgengni áfrýjanda við barnið færi hún ein með forsjá þess. Reifaði hún mismunandi hugmyndir sínar í þá veru. Hún kvaðst hafa í hyggju að búa áfram á Íslandi og hefði ráðið sig í vinnu frá 2. maí 2016. Sérstaklega aðspurð neitaði hún því að hún hefði áform um að flytja til Bandaríkjanna. Stefnda hafði lýst sömu afstöðu fyrir dómkvöddum matsmanni.

Með hinum áfrýjaða dómi var stefndu dæmd forsjá barnsins, áfrýjanda gert að greiða einfalt meðlag með því til 18 ára aldurs þess og jafnframt kveðið á um umgengnisrétt barnsins við hann.

II

Við málflutning fyrir Hæstarétti var upplýst að stefnda hefði flust til Bandaríkjanna með barnið um mánaðarmótin júlí og ágúst 2016 og eftir það hefðu hvorki hún né barnið haft nein samskipti við áfrýjanda. Aðspurð um umgengnisrétt barnsins við áfrýjanda kvað lögmaður stefndu hana bíða endanlegs dóms Hæstaréttar áður en unnt yrði að ræða og taka afstöðu til umgengni. Þá fengust ekki skýr svör lögmannsins við því hvernig búferlaflutningar stefndu og viðhorf hennar til umgengni barnsins við áfrýjanda fengju samræmst kröfu hennar um staðfestingu hins áfrýjaða dóms. Af hálfu áfrýjanda var því hreyft að sú röskun kynni að hafa orðið á grundvelli málsins að til álita kæmi að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Árétta ber að báðir foreldrar voru í hinum áfrýjaða dómi taldir hæfir til að gegna foreldraskyldum sínum gagnvart barninu þó svo stefnda væri talin hæfari til þess að fara með forsjána. Allt að einu hagar svo til að niðurstaða dómsins um forsjá stefndu með barninu og fyrirkomulag umgengni var meðal annars reist á forsendum um áframahaldandi búsetu stefndu hér á landi þar sem unnt væri að koma við reglulegri umgengni barnsins við föður sinn og viðhalda góðum tengslum milli þeirra. Þessar forsendur hafa undir áfrýjun málsins breyst svo mjög að grundvelli málsins er raskað með þeim hætti að ekki verður hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður, en um gjafsóknarkostnað stefndu fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, K, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.