284/2003

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A og S var heimilað að fá SM borinn með beinni aðfarargerð út af tiltekinni landspildu úr landi N. Fallist var á það með héraðsdómara að SM hefði ekki sýnt fram á að hann hefði fengið hina umdeildu landspildu að gjöf. Á hinn bóginn hefðu A og S heldur ekki sannað að landspildan hefði með samningi verið látin af hendi til afnota tímabundið eða þá til hve langs tíma. Þótt réttur til nota af landspildunni kynni í öndverðu að hafa verið samningsbundinn til ákveðins tíma, gæti það eitt og sér ekki staðið því í vegi vegna ákvæða 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð að SM gæti hafa unnið eignarrétt yfir henni fyrir hefð með óslitnu eignarhaldi á henni í 20 ár að umsömdum afnotatíma loknum. Að þessu virtu varð með vísan til síðari málsliðar 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 að hafna kröfu A og S um heimild til að fá sóknaraðila borinn með beinni aðfarargerð út af landspildunni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. júlí 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 20. júní 2003, þar sem kveðið var á um að sóknaraðila bæri að „víkja af tæplega 10 hektara landspildu úr landi Ness í Grýtubakkahreppi, ásamt öllu sem honum tilheyrir.“ Heimild til að kæra þennan úrskurð, sem ætla verður að feli í sér heimild handa varnaraðilum til að fá sóknaraðila borinn með beinni aðfarargerð út af umræddri landspildu, er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um aðfarargerð verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og þeim dæmdur kærumálskostnaður.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði eiga varnaraðilar jörðina Nes. Óumdeilt er að innan marka hennar samkvæmt landamerkjalýsingu er landspilda, tæplega 10 hektarar að stærð, sem sóknaraðili hefur nýtt, en hann mun vera ábúandi jarðarinnar Syðri-Grundar. Varnaraðilar kveða þessi afnot hafa staðið frá árinu 1965 þegar faðir sóknaraðila, M-kk-nf S-kk-nf, sem þá hafi búið á Syðri-Grund, hafi samið um þau munnlega við þáverandi eiganda Ness. Hafi þá verið ákveðið að M-kk-nf fengi not af landspildunni í 20 ár án þess að greiða fyrir hana leigu, en að þeim tíma liðnum skyldu ræktun og girðingar á henni falla endurgjaldslaust til eiganda Ness. Eftir að þessu tímabili var lokið hafi sóknaraðili haldið áfram að nota landspilduna án þess að greiðsla kæmi fyrir. Hafi varnaraðilar boðið honum í janúar 2001 að gera samning um leigu á spildunni, en hann neitað því. Sóknaraðili heldur því á hinn bóginn fram að á árinu 1965 hafi afi hans, G-kk-nf L-kk-nf, sem þá hafi búið á Nesi og átt helming jarðarinnar á móti syni sínum, gefið sér þessa landspildu, en um það hafi ekkert verið skjalfest. Kveðst sóknaraðili allar götur síðan hafa haft vörslur spildunnar og nýtt hana einn, en engar kröfur hafi verið gerðar um endurgjald fyrir afnotin eða athugasemdir um nýtingu spildunnar fyrr en á árinu 2002. Sóknaraðili andmælir því að réttur til afnotanna hafi verið tímabundinn eða að um leigu hafi verið að ræða á spildunni.

Fallast verður á með héraðsdómara að í málinu hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á að hann hafi fengið hina umdeildu landspildu að gjöf á framangreindan hátt. Á hinn bóginn hafa varnaraðilar heldur ekki sannað að landspildan hafi með samningi verið látin af hendi til afnota tímabundið eða þá til hve langs tíma. Þótt réttur til nota af landspildunni kynni í öndverðu að hafa verið samningsbundinn til ákveðins tíma, getur það eitt og sér ekki staðið því í vegi vegna ákvæða 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð að sóknaraðili gæti hafa unnið eignarrétt yfir henni fyrir hefð með óslitnu eignarhaldi á henni í 20 ár að umsömdum afnotatíma loknum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 18. nóvember 2002 í máli nr. 482/2002. Með vísan til síðari málsliðar 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989 verður að þessu virtu að hafna kröfu varnaraðila um heimild til að fá sóknaraðila borinn með beinni aðfarargerð út af landspildunni.

Dæma verður varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, A-kk-ef L-kk-ef og S-kvk-ef S-kvk-ef, um að þeim verði heimilað að fá sóknaraðila, S-kk-þf M-kk-þf, borinn með beinni aðfarargerð út af spildu úr landi Ness í Grýtubakkahreppi.

Varnaraðilar greiði í sameiningu sóknaraðila samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.