663/2010

L hf. og N ehf. gerðu með sér svokallaðan kaupleigusamning í september 2008 sem fól í sér að L hf. lánaði N ehf. fé til kaupa á tölvustýrðri járnabeygjuvél. Samningurinn var til fimm ára frá og með október 2008 og skyldu mánaðarlegar afborganir greiðast 20. hvers mánaðar. Samningurinn var lánssamningur í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og var fjárhæð samningsins bundin gengi tveggja erlendra gjaldmiðla með nánar tilgreindum hætti. N ehf. stóð í skilum samkvæmt samningnum til ágústmánaðar 2009 en greiddi ekki af samningnum eftir það. N ehf. ritaði L hf. bréf á árinu 2009 þar sem félagið lýsti skoðun sinn þess efnis að forsendur samningsins væru brostnar og gerði L hf. tillögur að uppgjöri samningsins. L hf. sendi N ehf. á hinn bóginn aðvörun og lýsti loks yfir riftun samningsins 22. desember 2009. Í málinu krafðist L hf. þess að járnabeygjuvélin yrði tekin úr umráðum G og fengin sér með beinni aðfaragerð. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að greiðslutilboð þau sem N ehf. gerði L hf. á árinu 2009 hefðu gengið lengra í þágu N ehf. en leiddi af dómi Hæstaréttar frá 16. september 2010 í máli nr. 471/2010. Í héraði lagði L hf. fram endurútreikning á samningsfjárhæðinni sem reyndist í samræmi við framangreindan dóm Hæstaréttar. Samkvæmt endurútreikningi hafði N ehf. ofgreitt af samningnum allt frá desembermánuði 2008. Ef inneign N ehf. hefði verið látin ganga til greiðslu afborgana samkvæmt samningnum, er þær féllu í gjalddaga, hefðu vanskil N ehf. við riftun samningsins 22. desember 2009 numið afborgunum í nóvember 2009, að hluta, og í desember 2009. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að þegar litið væri til ofgreiðslu N ehf. sem leiddi til inneignar hans hjá L hf. og þess að ekki lægi fyrir hvort sú inneign ætti að bera vexti eða ekki og hver fjárhæð þeirra ætti að vera, yrði ekki talið að L hf. hefði sýnt fram á að N ehf. hefði verið í vanskilum með greiðslur fyrr en á gjalddaga 20. desember 2009, en samkvæmt ákvæði í samningi aðila þyrftu vanskil greiðslna að standa í 15 daga hið skemmsta til þess að riftun væri heimil. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um að hafna aðfararbeiðni L hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. nóvember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 15. nóvember 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að vél af gerðinni Stema/Pedax Twinmaster 12X + tölvustýrð járnabeygjuvél - módel 031A, tegundarnúmer 031-181, yrði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila og fengin honum. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og innsetningarbeiðni hans samþykkt auk kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði gerðu málsaðilar með sér samning, sem þeir nefndu kaupleigusamning, 8. september 2008, en nafn varnaraðila var þá Bindir og vír ehf. Samningur þessi var í raun lánssamningur í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og fól í sér að sóknaraðili lánaði varnaraðila fé til kaupa á tölvustýrðri járnabeygjuvél sem nánar er lýst í úrskurðinum. Fyrirsögn 2. gr. samningsins er ,,Leigugrunnur“, sem samtals er með virðisaukaskatti sagður vera í íslenskri mynt 23.083.723 krónur. Var sú fjárhæð bundin gengi tveggja erlendra gjaldmiðla með nánar tilgreindum hætti. Í 5. gr. er ákvæði um greiðslutilhögun. Þar kemur fram að varnaraðili hafi greitt hluta andvirðis vélarinnar og virðisaukaskatt við undirritun samningsins. Í 4. gr. er ákvæði um leigutíma en hann skyldi vera frá 20. október 2008 til 19. október 2013. Varnaraðili skyldi greiða lánsfjárhæðina til baka með 60 mánaðarlegum greiðslum 20. hvers mánaðar, í fyrsta sinn 20. október 2008. Ekki er umdeilt að varnaraðili stóð í skilum samkvæmt ákvæðum samningsins fram til 20. ágúst 2009 en þann dag greiddi hann umkrafða fjárhæð, sem þá var á gjalddaga, 291.472 krónur. Hann hefur ekki greitt af samningnum eftir þetta.

Varnaraðili ritaði sóknaraðila bréf 6. ágúst 2009 og lýsti þá meðal annars þeirri skoðun sinni að forsendur framangreinds samnings væru brostnar vegna verulegrar lækkunar á gengi íslensku krónunnar miðað við gengi þeirra erlendu gjaldmiðla, sem samningsfjárhæðin var bundin við. Í bréfinu gerði hann tillögu að uppgjöri á samningum, sem miðaði við tilgreindar forsendur. Varnaraðili ritaði annað bréf til sóknaraðila 30. október 2009 þar sem hann áréttaði fyrra tilboð um uppgjör samningsins ,,á þann hátt sem rúmaðist innan ákvæða laga 38/2001“. Hvorugu þessara bréfa var svarað. Sóknaraðili mun hafa sent varnaraðila aðvörun 9. desember 2009 um að samningi þeirra yrði rift ef honum yrði ekki komið í skil. Varnaraðili sendi enn tillögu að uppgjöri 14. desember 2009. Sóknaraðili lýsti yfir riftun samningsins í símskeyti 22. desember 2009 og taldi þá að ógreiddar væru 1.893.047 krónur. Þar kemur einnig fram að uppgreiðsluverð með vanskilum og kostnaði sé 14.545.846 krónur. Krafðist hann þess jafnframt að varnaraðili skilaði vélinni þegar í stað.

II

Með dómi Hæstaréttar Íslands 16. júní 2010 í máli nr. 153/2010 var dæmt að lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki lánssamninga þar sem lánsfjárhæðin væri greidd út í íslenskum krónum en tryggð miðað við gengi erlendra gjaldmiðla. Með dómi réttarins 16. september 2010 í máli nr. 471/2010 var enn fremur dæmt að lánsfjárhæðin í sambærilegum samningi skyldi í stað svonefndrar gengistryggingar vera óverðtryggð en bera vexti samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 38/2001, sem væru jafn háir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákvæði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. sömu laga.

Ekki er ágreiningur um það í máli þessu að skilmálar í samningi aðila skuli vera í samræmi við það sem síðast greinir.

III

Þegar sóknaraðili rifti samningi aðila 22. desember 2009 taldi hann, eins og áður greinir, að ógreiddar samkvæmt samningnum væru þá 1.893.047 krónur. Sú fjárhæð miðaði við skilmála lánsins, sem síðar voru dæmdir ólögmætir. Greiðslutilboð þau sem varnaraðili gerði sóknaraðila, og getið er að framan, miðuðu við að skilmálum láns yrði breytt og gengu þær breytingar lengra í þágu varnaraðila en leiddu af dómi Hæstaréttar í máli nr. 471/2010.

Er málið var tekið fyrir í héraðsdómi 27. ágúst 2010 lagði sóknaraðili fram endurútreikning á samningsfjárhæðinni, sem ekki hefur verið andmælt tölulega af varnaraðila. Sá útreikningur miðaði við sömu skilmála og voru síðar lagðir til grundvallar í dómi Hæstaréttar í máli nr. 471/2010. Þar kemur fram að miðað við þá skilmála hafði varnaraðili ofgreitt 477.769 krónur af samningnum 20. ágúst 2009, er hann innti af hendi síðustu greiðslu sína. Samkvæmt endurútreikningum hafði varnaraðili, miðað við forsendur þær sem lagðar voru til grundvallar í honum, ofgreitt allt frá 20. desember 2008, og fór inneign hans vaxandi frá þeim degi og varð hæst 20. ágúst 2009. Ef inneign varnaraðila hefði verið látin ganga til greiðslu á afborgunum samkvæmt samningnum, er þær féllu í gjalddaga, hefðu vanskil fyrst orðið 20. nóvember 2009 og þá numið 70.679 krónum. Þegar sóknaraðili rifti samningnum 22. desember 2009 voru vanskil varnaraðila samkvæmt endurútreikningnum 245.567 krónur. Tveir dagar voru þá liðnir frá síðasta gjalddaga samningsins.

Í 28. gr. samnings málsaðila er ákvæði um riftun, en þar segir meðal annars: ,,Lýsingu hf. er heimilt að rifta samningi þessum og öðrum þeim samningum/lánum sem leigutaki er með hjá Lýsingu hf. án fyrirvara vanefni eða brjóti leigutaki einhverja grein samningsins eða Lýsing hf. telur að grundvelli samningsins eða annarra þeirra samninga/lána sem leigutaki er með hjá Lýsingu hf. er verulega raskað af öðrum orsökum. Sem dæmi má nefna: a) Ef leigutaki innir ekki af hendi tilskildar greiðslur samkvæmt samningi þessum á umsömdum gjalddögum eða Lýsing hf. hefur orðið að greiða vangreiddar bætur eða gjöld eða sektir sem skráður eigandi er ábyrgur fyrir gagnvart 3ja aðila sbr. 22. gr. og 26. gr. samningsins. Vanskil lengri en 15 dagar telst riftunarákvæði.“

Þegar litið er til ofgreiðslu varnaraðila frá 20. desember 2008, sem leiddi til inneignar hans hjá sóknaraðila allt fram til 20. nóvember 2009 og þess að ekki liggur fyrir hvort sú inneign á að bera vexti eða ekki og hver fjárhæð vaxta yrði, verður ekki talið að sóknaraðili hafi sýnt fram á að varnaraðili hafi verið í vanskilum með greiðslur fyrr en á gjalddaga 20. desember 2009. Samkvæmt áður tilvitnuðu ákvæði 28. gr. samnings málsaðila þurfa vanskil greiðslna samkvæmt honum að standa í 15 daga hið skemmsta til þess að riftun sé heimil. Sóknaraðili hefur því ekki sýnt fram á að honum hafi verið heimilt að rifta samningum 22. desember 2009 svo sem hann gerði. Hann hefur því ekki sýnt fram á að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 til þess að fallast megi á beiðni hans.

Samkvæmt öllu framanröktu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.