457/2010

S ehf. seldi VG ehf. bátinn B í janúar 2004, en við söluna voru undanskildar veiðiheimildir, aflahlutdeildir og aflamark sem bátnum kynni að verða úthlutað. Síðar var bátnum í tvígang úthlutað aflamarki auk varanlegrar aflahlutdeildar. Eftir söluna var VG ehf. breytt í hlutafélag, því skipt upp í tvö félög á árinu 2006, sbr. 133. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, og annað tveggja viðtökufélaga loks yfirtekið af B ehf. á árinu 2007. Skuldbindingar VG ehf. gagnvart S ehf. komust þannig í hendur B ehf. Í málinu krafði S ehf. B ehf. um greiðslu á andvirði aflamarks og varanlegrar aflahlutdeildar sem B ehf. hefði haft af sér eftir sölu bátsins, en aðilar deildu einkum um það  hvort krafa S ehf. væri niður fallinn vegna tómlætis. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að 133. gr. laga nr. 2/1995 veiti heimild til skiptingar félags með nánar tilgreindum aðferðum, en kröfuhöfum sé jafnframt veitt vernd gegn tjóni af völdum skiptingar með óskiptri ábyrgð þátttökufélaganna á þeim skuldbindingum sem til staðar voru. Þá var meðal annars rakið hvernig S ehf. hefði hlutast til um dómkvaðningu matsmanns í desember 2008, til að meta tjón sitt, og sent B ehf. innheimtubréf í júní 2009, sem reist var á niðurstöðum matsins. Með vísan til þessa og málavaxta að öðru leyti hafnaði Hæstiréttur því að krafa S ehf. væri fallin niður vegna tómlætis og tók hana til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júlí 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 17.723.214 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 983.500 krónum frá 1. september 2004 til 1. september 2005, af 1.924.164 krónum frá þeim degi til 3. desember 2007, en af 17.723.214 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

S-kk-þgf Þ-kk-þgf og Ó-kk-þgf T-kk-þgf var stefnt til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

Í XIV. kafla laga nr. 2/1995 um hlutafélög er að finna ákvæði um samruna, breytingu hlutafélags í einkahlutafélag og skiptingu. Við skiptingu hlutafélags taka fleiri en eitt hlutafélag eða einkahlutafélag við öllum eignum og skuldum hlutafélags gegn endurgjaldi til hluthafa félagsins sem skipt er, eða að skipting verður þannig að eitt eða fleiri félög taki við hluta af eignum og skuldum þess, sbr. 1. mgr. 133. gr. laganna. Þar segir einnig að viðtaka eigna og skulda geti farið fram án samþykkis lánardrottna. Í 2. mgr. greinarinnar eru nánari ákvæði um framkvæmd við skiptingu félags auk þess sem vísað er til annarra ákvæða laganna eftir því sem talið er eiga við. Í 3. mgr. er síðan að finna sérstaka ábyrgðarreglu en þar segir: „Ef kröfuhafi í félaginu, sem tekið hefur þátt í skiptingunni, fær ekki fullnustu kröfu sinnar í því félagi sem kröfuna skal greiða ber hvert hinna þátttökufélaganna óskipta ábyrgð á skuldbindingum sem stofnast höfðu þegar upplýsingar um skiptingaráætlunina voru birtar. Ábyrgð hinna viðtökufélaganna takmarkast þó við nettóverðmæti þess sem við bættist í hverju einstöku viðtökufélagi þegar áætlunin var birt en ábyrgð félagsins, sem skipt er og heldur áfram starfsemi, takmarkast við nettóverðmæti þess sem var eftir í félaginu á sama tíma.“

Í héraðsdómi segir ranglega að einkahlutafélagið V-kk-nf G-kk-nf hafi sætt skiptingu. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kom fram að félaginu hafi verið breytt í hlutafélag fyrir skiptingu í því skyni að því yrði skipt eftir framangreindum ákvæðum laga nr. 2/1995. Málavöxtum, málsástæðum og lagarökum er að öðru leyti nægilega lýst í héraðsdómi.

Samkvæmt framansögðu veitir 133. gr. laga nr. 2/1995 heimild til skiptingar félags með nánar tilgreindum aðferðum en kröfuhöfum er jafnframt veitt vernd gegn tjóni af völdum skiptingar með óskiptri ábyrgð þátttökufélaganna á þeim skuldbindingum sem til staðar voru. Eins og fram kemur í héraðsdómi var Útgerðarfélagið Kalmannsvík ehf. stofnað vegna skiptingar Valdimars Geirssonar hf. Síðar varð samruni stefnda, með réttindum og skyldum, við það félag og annað félag, Eyrar ehf. Áfrýjandi vefengir ekki þá fullyrðingu í málsvörn stefnda að eigendur hlutafjár í stefnda hafi verið grandlausir um rétt áfrýjanda við þann samruna. Það atriði hefur á hinn bóginn ekki þýðingu við úrlausn málsins þar sem stefndi tók við skuldbindingum Valdimars Geirssonar hf. við samrunann hvað sem vitneskju hluthafa leið um einstakar kröfur samkvæmt 3. mgr. 133. gr. laga nr. 2/1995.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, er fallist á með áfrýjanda að skuldbinding Valdimars Geirssonar ehf. gagnvart áfrýjanda varðandi aflahlutdeild hafi stofnast þegar upplýsingar um skiptingaráætlunina voru birtar í Lögbirtingarblaðinu 3. nóvember 2006. Skiptir þá ekki máli hvenær aflaheimildum eða aflahlutdeild var úthlutað til hins selda báts. Því er fallist á að krafa áfrýjanda eigi undir reglu 3. mgr. 133. gr. laga nr. 2/1995 og getur áfrýjandi því beint kröfu sinni að stefnda.

Með hinum áfrýjaða dómi var á hinn bóginn komist að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi glatað rétti sínum fyrir tómlæti við að halda kröfu sinni fram. Í héraðsdómi er nægilega rakið til hvaða aðgerða áfrýjandi greip til verndar kröfu sinni eftir framangreinda birtingu í Lögbirtingarblaðinu. Eins og þar kemur fram óskaði áfrýjandi meðal annars dómkvaðningar matsmanns 5. desember 2008 til að meta hvert hafi verið nettóverðmæti þess sem við bættist hjá Útgerðarfélaginu Kalmannsvík ehf. við birtingu skiptingaráætlunar Valdimars Geirssonar hf. á árinu 2006. Var matsmaður kvaddur til verksins 20. janúar 2009. Stefndi var einn af matsþolum og hefur hann ekki andmælt niðurstöðum matsins, sem er grundvöllur höfuðstóls fjárkröfu áfrýjanda. Þá sendi áfrýjandi stefnda innheimtubréf 23. júní 2009. Að þessu virtu og málavöxtum að öðru leyti telst áfrýjandi ekki hafa sýnt af sér tómlæti sem valdi því að krafa hans sé niður fallin. Verður stefndi því dæmdur til að greiða áfrýjanda höfuðstól kröfu hans. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 er rétt að upphafstími dráttarvaxta miðist við 23. júlí 2009 er liðinn var mánuður frá því að áfrýjandi sendi stefnda innheimtubréf sitt.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði. Við ákvörðun hans verður litið til kostnaðar sem áfrýjandi hafði af öflun framangreindrar matsgerðar.

Dómsorð:

Stefndi, Bergur-Huginn ehf., greiði áfrýjanda, Sólbergi ehf., 17.723.214 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. júlí 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.