285/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem því var hafnað að E yrði gert að víkja sæti sem meðdómsmaður í máli sem höfðað var til ógildingar á úrskurði mannanafnanefndar og viðurkenningar á rétti ónefndrar dóttur M og K til að bera tiltekið nafn. Í úrskurði sínum hafði nefndin byggt á því að ritháttur nafnsins væri hvorki í samræmi við ritreglur íslensks máls né uppfyllti hann hefðarskilyrði vinnulagsreglna nefndarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að E hefði tjáð sig opinberlega um ýmis ákvæði laga nr. 45/1996 um mannanöfn og meðal annars skilað athugasemdum við drög að lagafrumvarpi þar sem gert væri ráð fyrir afnámi laga nr. 45/1996. Í þeim athugasemdum hefði E bent á að viðmiðin í vinnulagsreglum mannanafnanefndar væru umdeilanleg og án beinnar lagastoðar, og að hin nýju frumvarpsdrög væru veruleg réttarbót sem afnæmu þá mismunun sem fælist í gildandi lögum og væri í raun mannréttindabrot. Þar sem hinn umþrætti úrskurður væri meðal annars reistur á umræddum vinnulagsreglum og krafa varnaraðila á því reist að skýra beri lög um mannanöfn í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu, hefði E með ummælum sínum tjáð sig um atriði sem ágreiningur í málinu lyti að á þann hátt að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa. Var honum því gert að víkja sæti í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. maí 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að meðdómsmaðurinn E-kk-nf R-kk-nf viki sæti í máli varnaraðila á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Með úrskurði mannanafnanefndar uppkveðnum [...] í máli nr. [...] var hafnað beiðni K og M vegna ónefndrar dóttur þeirra um að hún megi bera nafnið [...]. Í kjölfarið var mál þetta höfðað 19. september 2016 til ógildingar á úrskurðinum og viðurkenningar á rétti stúlkunnar til að bera áðurgreint nafn. Málið var þingfest 20. sama mánaðar og átti aðalmeðferð í því að hefjast 28. apríl 2017. Í þinghaldi þann dag krafðist sóknaraðili þess að meðdómsmanninum E-kk-þgf R-kk-þgf prófessor yrði gert að víkja sæti. Þeirri kröfu hafnaði dómurinn með hinum kærða úrskurði.

Sóknaraðili reisir kröfu sína á því að áðurnefndur meðdómsmaður sé vanhæfur til meðferðar málsins, en í því reyni á allmörg atriði við skýringu á lögum nr. 45/1996 um mannanöfn, sem aðila greini á um. Meðdómsmaðurinn hafi tjáð sig opinberlega um ýmis ákvæði og skýringu á lögunum, meðal annars í athugasemdum sínum við drög að frumvarpi til laga þar sem gert var ráð fyrir afnámi laga nr. 45/1996.

Í úrskurði mannanafnanefndar kemur fram að til að unnt sé að samþykkja eiginnafn þurfi öllum skilyrðum 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 að vera fullnægt. Í málinu reyni á það skilyrði ákvæðisins að nafn skuli ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls. Ritháttur nafnsins [...] sé ekki í samræmi við þær reglur þar sem bókstafurinn [...] sé ekki notaður í íslenskri stafsetningu. Á þennan rithátt nafnsins sé því aðeins hægt að fallast „ef hann telst hefðaður samkvæmt lögum um mannanöfn.“ Við mat á því hvort hefð hafi komist á um notkun á nafninu hafi nefndin stuðst við vinnulagsreglur, sem hún hafi sett sér 19. janúar 2015 og byggðar séu á athugasemdum með frumvarpi til laga um mannanöfn og eldri vinnulagsreglum. Þar sem nafnið fullnægði ekki skilyrðum gildandi vinnulagsreglna hafnaði nefndin beiðninni.

Í framangreindum athugasemdum meðdómsmannsins sagði meðal annars: „Við beitingu hefðarákvæðisins hefur mannanafnanefnd komið sér upp ákveðnum vinnulagsreglum ... En viðmiðin í þessum reglum eru umdeilanleg og eiga sér ekki beina stoð í lögum“. Þá sagði í niðurstöðukafla athugasemdanna: „Hin nýju frumvarpsdrög eru veruleg réttarbót og afnema þá mismunun sem felst í gildandi lögum og er í raun mannréttindabrot.“

Krafa varnaraðila er meðal annars reist á því að skýra beri lög um mannanöfn í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu. Þá eru forsendur úrskurðar mannanafnanefndar meðal annars reistar á þeim vinnulagsreglum, sem meðdómsmaðurinn hefur talið samkvæmt framansögðu að eigi sér ekki beina stoð í lögum. Með áður tilvitnuðum ummælum hefur meðdómsmaðurinn tjáð sig um atriði, sem ágreiningur í málinu lýtur að, á þann hátt að draga má óhlutdrægni hans með réttu í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 91/1991. Ber honum því að víkja sæti í málinu.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Meðdómsmaðurinn E-kk-nf R-kk-nf skal víkja sæti í máli þessu.

Kærumálskostnaður fellur niður.