370/2009

D sótti um að fá að þreyta inntökupróf í Lögregluskóla ríkisins vorið 2005, en var hafnað þar sem hann fullnægði ekki almennu skilyrði um hámarksaldur. Með úrskurði dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 13. febrúar 2007 var komist að þeirri niðurstöðu að valnefnd hefði ekki gætt jafnræðis er hún með ólögmætum hætti hefði gert upp á milli D og annars umsækjanda við veitingu undanþágu frá þessu skilyrði. Var talið að Í bæri af þeim sökum bótaábyrgð á tjóni D sem af því kynni að hafa leitt, að öðrum skilyrðum uppfylltum. Skilyrðum um hámarksaldur var breytt og átti D þess því kost að sækja um skólavist ári síðar en gerði það ekki. Var því talið að ólögmæt synjun valnefndar á umsókn hans árið 2005 hefði hvað sem öðru liði ekki geta orðið þess valdandi að það drægist meira en eitt ár að hann gæti hafið störf innan lögreglunnar. Þegar litið væri til þess hversu lítill munur væri á mánaðartekjum í því starfi sem D gegndi og þeim störfum sem hann hugsanlega hefði átt kost á innan lögreglunnar á því ári sem um ræddi, sem og þess að engin gögn væru í málinu um hvaða vinnuframlag lægi að baki tekjum D var talið að honum hefði ekki tekist að sýna fram á að hann hefði orðið fyrir fjártjóni vegna synjunar valnefndar. Skilyrðum 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til greiðslu miskabóta var hins vegar talið fullnægt og voru þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. júlí 2009. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að tildæmdar fjárhæðir verði lækkaðar og málskostnaður fyrir Hæstarétti látinn niður falla.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 7. september 2009. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 17.424.241 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. júlí 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

I

Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir nánar auglýsti ríkislögreglustjóri vorið 2005 eftir nemum í Lögregluskóla ríkisins. Alls bárust 140 umsóknir og var gagnáfrýjandi meðal umsækjenda. Í a. til d. lið þágildandi ákvæðis 2. mgr. 38. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 voru sett almenn skilyrði sem lögreglumannsefni skyldu fullnægja, en að auki þurftu umsækjendur samkvæmt e. lið málsgreinarinnar að standast inntökupróf. Alls fullnægðu 110 umsækjendur hinum almennu skilyrðum til að mega þreyta inntökuprófið. Meðal framangreindra almennra skilyrða var samkvæmt a. lið málsgreinarinnar að umsækjandi væri íslenskur ríkisborgari, 20 - 35 ára, en víkja mátti frá aldurhámarki við sérstakar aðstæður. Gagnáfrýjandi er fæddur í júlí 1966 og var því á 39. ári. Hann fullnægði því ekki almennu skilyrði um hámarksaldur og reyndi þá á framangreint undanþáguákvæði a. liðar. 2. mgr. 38. gr. lögreglulaga. Samkvæmt 3. mgr. 38. gr. lögreglulaga velur sérstök valnefnd nema í lögregluskólann úr hópi umsækjenda og kom það því í hlut nefndarinnar að fjalla um umsókn gagnáfrýjanda. Með bréfi 25. maí 2005 hafnaði valnefndin að veita gagnáfrýjanda undanþágu frá aldursskilyrðinu. Vísaði nefndin því til stuðnings meðal annars til mikils fjölda hæfra umsækjenda á tilskildum aldri, en ríkislögreglustjóri hafði á grundvelli 1. mgr. 38. gr. lögreglulaga ákveðið að teknir yrðu að minnsta kosti 32 nýnemar inn í skólann í ársbyrjun 2006.

Gagnáfrýjandi vildi ekki una niðurstöðu valnefndar og skaut málinu til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Er ferli þeirrar kæru nánar lýst í héraðsdómi en hún var endanlega afgreidd með úrskurði ráðuneytisins 13. febrúar 2007. Í ljós hafði komið að valnefnd Lögregluskóla ríkisins hafði veitt einum umsækjanda undanþágu frá skilyrðinu um hámarksaldur og taldi ráðuneytið í úrskurði sínum að nefndin hefði ekki gætt jafnræðis, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, er hún synjaði gagnáfrýjanda um slíka undanþágu. Hafi nefndin því gert upp á milli umsækjenda á ólögmætan hátt. Var ákvörðun valnefndarinnar, sem tilkynnt hafði verið gagnáfrýjanda með bréfi 25. maí 2005, því felld úr gildi.

Framangreindu ákvæði a. liðar 2. mgr. 38. gr. lögreglulaga um aldursskilyrði var breytt með 6. gr. laga nr. 46/2006 á þann hátt að áskilið var að lögreglumannsefni skyldu vera íslenskir ríkisborgarar á aldrinum 20 - 40 ára, en heimild til að víkja frá aldursskilyrðunum var felld niður. Þessi breyting öðlaðist gildi 16. júní 2006 og gilti fyrir þá sem hugðust hefja nám í lögregluskólanum næsta skólaár. Gagnáfrýjandi, sem eftir lagabreytinguna fullnægði almennum skilyrðum lögreglumannsefna, sótti ekki um skólavist 2006 en sagði lausu starfi sem hann hafði gegnt hjá sendiráði Bandaríkjanna og hóf nám í viðskiptalögfræði við háskólann á Bifröst í september 2006. Hefur hann nú lokið þaðan BS prófi og leggur stund á meistaranám.

II

Með úrskurði dóms- og kirkjumálráðuneytisins 13. febrúar 2007 var komist að þeirri niðurstöðu að valnefnd Lögregluskóla ríkisins hefði ekki gætt jafnræðis, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga, er hún með ólögmætum hætti hafi gert upp á milli gagnáfrýjanda og annars umsækjanda við veitingu undanþágu frá almennu skilyrði um hámarksaldur til að þreyta inntökupróf í Lögregluskólann. Verður sú niðurstaða lögð til grundvallar dómi í málinu og ber aðaláfrýjandi af þeim sökum bótaábyrgð á tjóni gagnáfrýjanda sem af því kann að hafa leitt, að öðrum skilyrðum uppfylltum.

Að framan er rakið að gagnáfrýjandi fullnægði almennum skilyrðum lögreglumannsefna eftir þá breytingu sem gerð var á lögreglulögunum með lögum nr. 46/2006. Hann átti þess því kost að sækja um skólavist á árinu 2006. Ólögmæt synjun valnefndar á umsókn hans árið 2005 gat því, hvað sem öðru líður, ekki orðið þess valdandi að það drægist meira en eitt ár að hann gæti hafið störf innan lögreglunnar. Breytir engu í þeim efnum þótt gagnáfrýjandi hafi kosið að sækja ekki aftur um skólavist í Lögregluskóla ríkisins en hefja í þess stað langskólanám. Gagnáfrýjandi starfaði á árinu 2005 og fram til ágústmánaðar 2006 hjá sendiráði Bandríkjanna. Samkvæmt skattframtölum hans voru mánaðarlegar tekjur hans á þessu tímabili tæplega 247.000 krónur. Á árinu 2006 námu mánaðartekjur lögreglunema að meðaltali tæplega 255.000 krónum, en mánaðartekjur nýliða í lögreglunni að meðaltali réttum 301.000 krónum að meðtalinni yfirvinnu og vaktaálagi, sem var rúmlega þriðjungur heildartekna. Þegar litið er til þess hversu lítill munur er á mánaðartekjum í því starfi sem gagnáfrýjandi gegndi og þeim störfum sem hann hugsanlega hefði átt kost á innan lögreglunnar á því ári sem hér um ræðir, sem og þess að engin gögn eru í málinu um hvaða vinnuframlag lá að baki tekjum gagnáfrýjanda hjá sendiráðinu verður ekki talið að honum hafi tekist að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir fjártjóni vegna synjunar valnefndar. Skilyrðum 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til greiðslu miskabóta til handa gagnáfrýjanda er fullnægt og eru þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur. Samkvæmt þessu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 300.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, greiði gagnáfrýjanda, D-x-x D-kk-þgf P-x-x, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. júlí 2007 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur.