525/2009

M, sem var búsettur í Noregi, krafðist þess að fá börn sína tvö afhent sér með beinni aðfarargerð, á grundvelli laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl., en þau voru ásamt móður sinni á Íslandi. Talið var að K hefði haldið börnunum hér á landi með ólögmætum hætti í skilningi 1. og 2. mgr. 11. gr. laga nr. 160/1995 og ákvæða Haagsamningsins. Eftir uppkvaðningu úrskurðar héraðsdóms var dómkvaddur matsmaður til þess að meta vilja barnanna sem voru tólf og níu ára. Kom fram að börnin vildu bæði vera áfram hjá móður sinni á Íslandi. Talið var að ástæðurnar fyrir afstöðu þeirra væru þess háttar að enginn vafi væri á að þær gætu haft áhrif á daglega líðan þeirra og að þau hefðu náð þeim þroska að rétt væri að taka tillit til skoðana þeirra. Var kröfu M um afhendingu barnanna því hafnað á grundvelli 3. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. september 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. ágúst 2009, þar sem varnaraðila var heimilað, að liðnum fimm vikum frá uppsögu úrskurðarins, að fá tvö nafngreind börn hans og sóknaraðila tekin úr umráðum hennar og afhent sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess aðallega að kröfu varnaraðila um aðfarargerð verði hafnað en til vara að frestur til afhendingar barnanna verði lengdur og ákveðinn þannig að hann verði fram til þess að dómur gengur í forsjármáli milli aðila sem þingfest var 1. september 2009 í Héraðsdómi Reykjavíkur. Verði ekki á það fallist er þess krafist að frestur til afhendingar barnanna verði lengdur. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð nokkur ný gögn og er þeirra á meðal matsgerð R-kvk-ef Ó-kvk-ef sálfræðings 14. september 2009, sem dómkvödd var í Héraðsdómi Reykjavíkur að beiðni sóknaraðila eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar til að meta afstöðu barnanna til kröfu um að þau verði tekin úr umsjá móður þeirra og afhent föður. Einnig hefur verið lagt fyrir Hæstarétt endurrit af skýrslu matsmannsins fyrir héraðsdómi 17. september 2009. Í matsgerðinni kemur fram að bæði börnin hafi greinilega látið í ljósi þá afstöðu sína að vilja fremur vera áfram hjá móður sinni á Íslandi en fara aftur til föður síns í Noregi. Ekki hafi komið fram að skoðun þeirra hafi byggst á vilja foreldra þeirra. Hafi mestu ráðið um afstöðu þeirra neikvæð reynsla af skólagöngu í Noregi en á Íslandi hafi þau fengið viðeigandi úrræði vegna sértækra námserfiðleika sem hafi leitt til betri árangurs í skólanum og þeim líði þar betur en í Noregi. Þá myndu þau með flutningi til Noregs verða aðskilin frá eldri bróður, sem þau geti ekki hugsað sér, auk þess sem þau eigi fleiri ættingja á Íslandi en í Noregi. Taldi matsmaðurinn í skýrslu fyrir héraðsdómi að bæði börnin hefðu þroska til að taka þessa afstöðu, sem hafi verið afdráttarlaus.

Í 3. tl. 12. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. er gert ráð fyrir að vilji barns skipti máli þegar tekin er afstaða til beiðni um afhendingu þess hafi það náð þeim aldri og þroska að rétt sé að taka tillit til skoðana þess. Þau atriði sem fram koma í matsgerð sálfræðingsins og að framan eru rakin um ástæður barnanna fyrir því að vilja fremur dvelja hjá móður sinni á Íslandi en föður sínum í Noregi eru þess háttar að enginn vafi er á að þau geta haft áhrif á daglega líðan þeirra. Ekki leikur heldur vafi á því að börnin, sem eru níu og tólf ára, hafa öðlast nægilegan þroska til að rétt sé að taka tillit til skoðana þeirra.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður hafnað beiðni varnaraðila um að börnin verði fengin honum með beinni aðfarargerð.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um máls- og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, sem ákveðst eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að samkvæmt 17. gr. laga nr. 160/1995 bar, áður en hin kærða ákvörðun var tekin í héraðsdómi, að kanna afstöðu barnanna. Þá hefði átt að taka í úrskurðarorð afstöðu héraðsdóms til kröfu sóknaraðila um að kæra úrskurðarins frestaði aðför.

Dómsorð:

Kröfu varnaraðila, M um að fá börnin A og B tekin úr umráðum sóknaraðila, K, og afhent sér með beinni aðfarargerð, er hafnað.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um máls- og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur.