354/2012

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A og við það notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga, sbr. 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá var honum gert að greiða A 1.000.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. maí 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en að því frágengnu að refsing verði milduð og einkaréttarkrafa lækkuð.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.200.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

I

Ákærða er gefið að sök að hafa aðfaranótt sunnudags 26. júní 2011 haft samræði og önnur kynferðismök við A og við það notfært sér að hún hafi ekki getað spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í ákæru er brotið talið varða við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði viðurkennir að hafa haft samfarir við A umrætt sinn, en ber við að hún hafi verið vakandi og samfararnir farið fram með fullum vilja og samþykki hennar. Sjálf kveðst hún hafa sofið en vaknað við það að höfuð hennar hafi slegist reglubundið í vegg eða rúmgafl við atgang ákærða og þá fyrst hafi hún náð að verjast honum. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að A hafi vegna svefndrunga og áfengisáhrifa ekki verið fær um að sporna gegn athöfnum ákærða. Var framburður hennar um þetta og atvik að öðru leyti metinn trúverðugur en framburður ákærða að sama skapi ótrúverðugur.

Í héraðsdómi var litið til ölvunar A og annarra þátta sem máli skiptu við mat á því hvert rænustig hennar hafi verið þegar ákærði hafði við hana samfarir. Eins og þar er lýst kom hann undir morgun að læstum dyrum herbergis síns þar sem A hafði komið sér fyrir. Tvö vitni hafa lýst því að hann hafi í fimm til tíu mínútur barið og sparkað í hurðina og veggi herbergisins auk þess að hrópa og kalla á A áður en hún opnaði og hann þá komist inn. Kvaðst hún hafa rumskað við lætin, náð að opna, en sofnað strax aftur. Ákærði mun fljótlega eftir þetta hafa haft samfarir við A, sem eru tilefni sakargifta á hendur honum. Óumdeilt er að hún hafi í beinu framhaldi af þessu forðað sér klæðlítil út úr húsinu og þar skammt frá hringt í lögreglu eftir aðstoð. Aðspurð um þann tíma sem leið frá því hún fór út úr húsinu þar til lögregla kom að henni svaraði hún fyrir dómi að liðið hafi „kannski korter“. Af skýrslu lögreglumanns, sem kom á vettvang, verður ráðið að útkall hafi borist kl. 7.38. Í lögreglubíl á leið á sjúkrahús var tekið af henni öndunarsýni og var niðurstaðan sem svaraði 0,65‰ af vínanda í blóði. Verður ráðið að það hafi verið rétt fyrir klukkan 8. Blóðsýni var tekið úr henni klukkan rúmlega 11 sama morgun og sýndi það 0,2‰ að teknu tilliti til vikmarka. Að virtum þessum mælingum má ætla að magn vínanda í blóði A hafi verið 0,70‰ til 0,80‰ á því tímamarki er ákærði hafði við hana samfarir, en þá er annars vegar litið til líklegrar tímalengdar frá ætluðu broti ákærða þar til mælt var og hins vegar niðurbrots vínanda úr blóði hennar á um þremur klukkustundum milli mælinga, sem og almennrar þekkingar og reynslu um niðurbrot vínanda úr blóði.

II

Í skýrslu fyrir héraðsdómi kom fram hjá A að hún hafi vaknað að morgni laugardags 25. júní 2011 með tæplega tveggja ára gamalli dóttur sinni, sem væri „svo sem árrisul eins og börn eru.“ Verður miðað við að hún hafi vakað í um sólarhring þegar það atvik varð sem málið er sprottið af. Fram er komið að þennan sama laugardag hafi hún og vinir hennar keypt áfengi í vínbúð, en hún kvað þau öll hafa hafið áfengisdrykkju um kl. 17 og hafi hún drukkið bæði bjór og vín. Síðan hafi verið haldið annað og þau öll drukkið þar enn meira vín og bjór og nokkur „skot“ verið tekin. Sjálf hafi hún drukkið „jafnvel fleiri en þrjú“ slík. Eftir það hafi hún og tveir vinir hennar þegið boð ákærða um að halda gleðskapnum áfram á heimili hans. Þegar þar var komið eru tímasetningar á reiki, en ákærði taldi þau hafa farið þangað „kannski 3 til 4“ um nóttina, en vitnið C, sem var með í för, nefndi tímasetninguna „svona tvö, þrjú, ég er ekki alveg viss.“ Allir samkvæmisgestirnir fóru í heitan pott við húsið sem mun hafa gerst fljótt eftir komu þeirra. A og öðrum vitnum bar saman um að áfengisbirgðir hafi verið teknar með á staðinn og C lýsti því svo að „við vorum alveg með helling af víni með okkur ... sterkt og bjór.“ Þau sögðust hafa drukkið áfengi í pottinum, en A kvaðst eingöngu hafa drukkið bjór þegar þar var komið og gert það ótæpilega. Af framburði ákærða og vitna, svo og áðurnefndum tímasetningum snemma næsta morguns, er ljóst að þau hafi öll dvalið í heita pottinum í að minnsta kosti tvær klukkustundir. Auk áfengisdrykkju er fram komið að A og tvö vitni reyktu saman einn marijuana vindling í pottinum. Þá lýsti A því að hitinn í pottinum hafi magnað upp hjá henni áfengisvímu og þreytu. Kvað hún ástand sitt í lokin hafa verið orðið þannig að hún „varð að komast að sofa.“ Fór A úr heita pottinum inn í húsið í sturtu og ákærði á eftir henni, þar sem kynferðisleg samskipti urðu milli þeirra eins og lýst er í héraðsdómi. Hún kvaðst hafa bundið endi á þau og gert ákærða „mjög ljóst“ að hún samþykkti ekki að ganga lengra en orðið var. Sú afstaða hennar hafi enn frekar verið undirstrikuð með því að læsa herbergisdyrunum áður en hún lagðist til svefns. Hún hafi eftir það verið „dauð, búin, sofandi ... og ... einhvern veginn í samhengisleysu fyrir mér þá heyri ég mikil læti ... það er mikill hávaði ... svo þegar ég vakna þá er ... ekkert í ... samhengi annað en bara hvaða læti eru þetta og ég stend upp og opna og svo leggst ég bara aftur niður ... ég veit ekki einu sinni hvort ég opnaði almennilega augun“.

Ákærði bar að allir þátttakendurnir í gleðskapnum hafi verið ölvaðir. Vitnið C sagði að A hafi verið „blindfull eins og ég“ og að „þessi jóna bætti nú ekki alveg úr skák“. Vitnið B bar að A hafi verið „töluvert ölvuð ... þegar hún fer upp úr pottinum ... hún virðist ekkert vera dauðadrukkin þegar hún kemur upp úr“. Fimmtán til þrjátíu mínútum síðar hafi hann verið viðstaddur þegar A opnaði eftir hamagang ákærða og sagði B hana hafa opnað „rifu þarna á hurðinni og hún var þá alveg steinsofandi ábyggilega, ég sá það alveg greinilega á henni.“ C, sem stóð þar hjá, lýsti þessu svo að A hafi opnað dyrnar og greinilega verið illa áttuð, en „þá fór hún bara aftur inn og lagðist“.

Að framan var lýst mati A á ölvunarstigi sínu og ástandi að öðru leyti þegar þarna var komið. Héraðsdómur mat framburð hennar trúverðugan um að hún hafi ekki getað spornað við athæfi ákærða vegna ölvunar og svefndrunga. Ganga má út frá því að auk ölvunar hafi svefnleysi í heilan sólarhring, þreyta, fíkniefnaneysla og áhrif heita pottsins á líkamsstarfsemi, hvert um sig og allt í senn, stuðlað að þeim höfga og svefni sem hún kveðst hafa fallið í. Að virtu öllu framanröktu eru ekki efni til að hrófla við mati héraðsdóms á trúverðugleika framburðar A um þetta. Verður samkvæmt því, sem fram er komið, ekki litið svo á að ósamræmi sé í framangreindri lýsingu á ástandi hennar þegar brotið var framið og upplýsingum um vínandamagn í blóði hennar eftir þeim mælingum, sem gerðar voru af lögreglu og lækni og áður var vikið að. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru, svo og um refsingu hans.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt vottorð dr. B-kvk-ef G-kvk-ef sálfræðings 15. ágúst 2012 um stöðu og líðan A frá því fyrra vottorð sama sálfræðings var gert 21. nóvember 2011. Í vottorðinu segir að frá þeim tíma hafi A sætt meðferð vegna alvarlegra afleiðinga sem áðurgreint atvik hafi haft á heilsu hennar. Þar kemur einnig fram að meðferðinni verði haldið áfram, en hvorki sé unnt að segja með vissu hve langan tíma hún muni taka né hvort bati náist. Að þessu virtu eru miskabætur til hennar hæfilega ákveðnar 1.000.000 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærða verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar á meðal ferðakostnað skipaðs verjanda síns, svo og málsvarnarlaun verjandans og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, J-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef, og sakarkostnað.

Ákærði greiði A 1.000.000 krónur með vöxtum eins og segir í héraðsdómi.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.193.876 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R-kk-ef Ó-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 815.750 krónur, ferðakostnað verjandans, 46.310 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur.