125/2008

SB átti jörðina S við Reyðarfjörð. Sanddæluskip á vegum Í ehf. dældi jarðefnum af botni fjarðarins. SB krafði Í ehf. um greiðslu fyrir efni sem hann hélt fram að tekið hafi verið innan netlaga S. Í ehf. hélt því fram að öll efni hafi verið tekin utan netlaga S. SB hafði veitt samþykki fyrir efnistöku en ekki hafði þó verið samið um verð. Talið var að þrátt fyrir að málatilbúnaður SB væri á reiki um hvort stuðst væri við réttarreglur innan eða utan samninga væri unnt að skera úr ágreiningi aðilanna. Í ehf. hafi ekki haldið til haga eða lagt fram gögn í málinu um hvar efnin hafi verið tekin, þrátt fyrir að því hafi verið það í lófa lagið, til að styðja þá staðhæfingu að jarðefni hafi ekki verið tekin innan netlaga S. Þá þótti sú skýring Í ehf. að það hafi aðeins tekið efni fyrir landi Fjarðarbyggðar samkvæmt heimild frá sveitarfélaginu ekki skýra efnistökuna. Þótti SB því hafa sýnt fram á að Í ehf. hafi tekið efni úr landi hans og eiga rétt á sanngjörnu endurgjaldi fyrir það. Í ehf. mótmælti kröfu SB um greiðslu á 75 krónum fyrir hvern rúmmetra af jarðefni og bar því við að kostnaður við vinnslu efna úr sjó væri hærri en þar sem þau væru tekin úr efnisnámu úr landi. Engin gögn voru þó lögð fram til stuðnings þessari málsástæðu. Í úrskurði matsnefndar eignarnámsbóta þar sem metin voru jarðefni sem tekin voru eignarnámi úr námu í landi S sagði að ágreiningslaust væri að verðmæti þeirra hafi verið 50 krónur fyrir hvern rúmmetra og að nefndinni þætti það verð hæfilegt. Með hliðsjón af því var Í ehf. dæmt til að greiða SB 50 krónur fyrir hvern rúmmetra með dráttarvöxtum frá því mánuði eftir að hann sendi því bréf þar sem tiltekið var magn jarðefna, sem krafist var greiðslu fyrir, og einingaverð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 10. janúar 2008. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 27. febrúar 2008 og var áfrýjað öðru sinni 5. mars sama ár. Aðaláfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 8. maí 2008. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 9.450.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2005 til greiðsludags, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Heiti aðaláfrýjanda mun hafa verið breytt úr Eignarhaldsfélag íslenska gámafélagsins ehf. í Íslenska gámafélagið ehf.

I

Gagnáfrýjandi er eigandi jarðarinnar Sléttu við Reyðarfjörð. Á árunum 2004 og 2005 dældi sanddæluskip á vegum aðaláfrýjanda jarðefnum af botni fjarðarins, einkum vegna gerðar stóriðjuhafnar við Mjóeyri í Reyðarfirði. Ágreiningur málsaðila er til kominn vegna kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu fyrir efni, sem hann heldur fram að aðaláfrýjandi hafi tekið innan netlaga jarðar hans. Aðaláfrýjandi ber því hins vegar við að öll efni hafi verið tekin utan netlaga Sléttu. Gagnáfrýjandi krefst greiðslu fyrir 126.000 m3 af sandi og möl í samræmi við yfirlýsingu Arnarfells ehf. 3. janúar 2006 um að það efnismagn hafi verið flutt með sanddæluskipi aðaláfrýjanda í stóriðjuhöfnina á tímabilinu frá ágúst 2004 til september 2005. Fyrir hvern rúmmetra krefst gagnáfrýjandi 75 króna.

Í málatilbúnaði gagnáfrýjanda kemur meðal annars fram að fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda hafi í upphafi leitað eftir heimild hans til að taka efni í netlögum Sléttu, sem gagnáfrýjandi hafi samþykkt. Ekki hafi þó verið samið um verð á því stigi. Engu að síður reisir gagnáfrýjandi kröfu sína aðallega á reglum um skaðabætur utan samninga með því að hann hafi orðið fyrir sannanlegu tjóni vegna óleyfilegrar sjálftöku aðaláfrýjanda á jarðefnum í sinni eigu. Að auki kveðst gagnáfrýjandi reisa kröfu sína á því að með töku jarðefna hafi hann öðlast endurgjaldskröfu á hendur aðaláfrýjanda um sanngjarnt kaupverð. Málatilbúnaðar gagnáfrýjanda er þannig á reiki um það hvort stuðst er við réttarreglur um skaðabætur innan eða utan samninga. Þrátt fyrir það er unnt að skera úr ágreiningi aðilanna eins og málið liggur fyrir.

II

Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá framburði nokkurra vitna um það, sem þau sáu til ferða sanddæluskips aðaláfrýjanda um Reyðarfjörð á þeim tíma, sem taka jarðefna stóð yfir. Þá eru meðal málsgagna bréfaskipti lögmanna aðila á árinu 2005, þar sem af hálfu gagnáfrýjanda var leitað eftir upplýsingum um magn þess efnis, sem aðaláfrýjandi hafi tekið í netlögum Sléttu. Svör aðaláfrýjanda bárust seint og voru misvísandi og það var ekki fyrr en með áðurnefndri yfirlýsingu Arnarfells ehf. 3. janúar 2006 sem marktækar upplýsingar fengust um það. Í skýrslu skipstjórans á dæluskipinu kom fram að skipsdagbók hafi verið haldin og að teknir hafi verið svonefndir GPS punktar, þar sem efni voru tekin, „en það var bara til að hitta sama punktinn aftur.“ Aðaláfrýjandi hefur ekki haldið til haga eða lagt þessi gögn fram í málinu, sem honum hefði þó verið í lófa lagið að gera til að styðja þá staðhæfingu sína að jarðefni hafi ekki verið tekin innan netlaga Sléttu. Að því virtu, sem að framan greinir, og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að leggja verði til grundvallar að umrædd jarðefni hafi verið tekin í netlögum jarðar gagnáfrýjanda.

Aðaláfrýjandi mótmælir kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu á 75 krónum fyrir hvern rúmmetra af jarðefni. Í því sambandi vísar aðaláfrýjandi meðal annars til þess að kostnaður við vinnslu efna úr sjó sé hærri en þar sem þau séu tekin úr efnisnámu á landi og beri að líta til þess. Aðaláfrýjandi hefur þó engin gögn lagt fram til stuðnings þessari málsástæðu og er haldlaus tilvísun hans til dóms Hæstaréttar 21. febrúar 2008 í máli nr. 645/2006, en þar lágu fyrir gögn um kostnað við vinnslu jarðefna úr svokölluðum Fáskrúðsfjarðargöngum. Kemur þetta atriði þegar af þeirri ástæðu ekki til álita við úrlausn málsins.

Úrskurður matsnefndar eignarnámsbóta 1. júní 2005 er meðal málsgagna, en þar voru auk annars metin jarðefni, sem Vegagerðin tók eignarnámi úr námu í landi Sléttu. Í niðurstöðu úrskurðarins segir að ágreiningslaust sé að verðmæti þeirra hafi verið 50 krónur fyrir hvern rúmmetra og að nefndinni þyki það verð hæfilegt. Með hliðsjón af þessu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 50 krónur fyrir hvern rúmmetra eða samtals 6.300.000 krónur með dráttarvöxtum frá 7. október 2005, en þá var mánuður liðinn frá því að gagnáfrýjandi sendi honum bréf þar sem tiltekið var magn jarðefna, sem krafist var greiðslu fyrir, og einingaverð.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í eini lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Íslenska gámafélagið ehf., greiði gagnáfrýjanda, S-kk-þgf B-kk-þgf, 6.300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. október 2005 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.100.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.