576/2007

Þ var fundinn sekur um brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni með því að hafa fjórum sinnum haft fíkniefni í vörslum sínum en sýknaður af broti gegn umferðarlögum. Skilorðsbundinn hluti refsingar dóms sem féll eftir áfrýjun máls þessa var tekinn upp og honum gerð refsing í einu lagi samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga. Refsing hans var ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en frestað var fullnustu skilorðsbundið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 24. október 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða, en að refsing verði þyngd. Staðfest verði niðurstaða um sviptingu ökuréttar og upptöku fíkniefna.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að honum verði ekki gerð refsing, en ella að hún verði milduð. Hrundið verði ákvörðun um ökuleyfissviptingu, en til vara að henni verði markaður skemmri tími.

I

Í fyrsta þætti hins áfrýjaða dóms er fjallað um ákæru 7. maí 2007 þar sem ákærða er gefið að sök að hafa þriðjudaginn 10. apríl 2007 ekið bifreið undir áhrifum fíkniefna.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu, gerðri fimm dögum eftir atvik, ók ákærði á miklum hraða í umrætt sinn yfir grasflöt og að inngangi B á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, þar sem hann yfirgaf bifreiðina með kveikjulályklum í og kveikt á útvarpi. Fór hann inn á inn á geðdeild og var mjög æstur. Læknir sem tók á móti honum talaði hann til og gaf honum róandi lyf. Lögregla var kvödd að sjúkrahúsinu kl. 15.52 vegna aksturslags ákærða. Í skýrslunni kemur fram að læknir sá sem tók á móti ákærða hafi tjáð lögreglu að ákærði hafi verið í mjög annarlegu ástandi og mjög æstur. Þá lýsir lögregla ástandi ákærða svo í skýrslunni að það hafi verið annarlegt, sjáöldur hafi verið lítil og ákærði mjög ör í fasi. Var hann handtekinn og honum tilkynnt að hann væri grunaður um akstur undir áhrifum fíkniefna/lyfja. Í skýrslunni segir einnig að ákærði hafi tjáð lögreglu að honum hefði liðið mjög illa, fundist eins og hann væri að deyja og því orðið að keyra mjög hratt. Hafi hann sagst hafa tekið amfetamín fyrir þremur dögum. Á lögreglustöð kl. 16.33 hafi verið tekin Drugwipe prufa af ákærða sem gefið hafi merki um amfetamín. Vaktlæknir hafi þá verið kvaddur til að taka blóðsýni, en ákærði neitað blóðtöku og haft í hótunum. Þurft hafi að beita hann valdi til að hefja sýnatökuna, en hann þá látið undan. Ákærði var þá vistaður í fangaklefa en látinn laus næsta morgun. Samkvæmt blóðtökuvottorði var sýni tekið kl. 17.40. Mældist 550 ng/ml af amfetamíni í blóði ákærða, sem samkvæmt matsgerð 26. apríl 2007 „er langt umfram það sem búast má við eftir lækningalega skammta og bendir til eitrunar.” Þegar blóðsýnið var tekið taldist hann því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega. Hvorki var tekin lögregluskýrsla af ákærða né vitnum vegna þessa máls.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök. Kvaðst hann hafa komið á sjúkrahúsið vegna mikillar vanlíðunar. Hefði hann verið búinn að leita eftir aðstoð símleiðis en því hefði ekki verið sinnt. Læknirinn sem tók á móti honum hefði gefið honum tvær róandi töflur. Hann kvaðst hafa verið með amfetamínduft í opnum poka og gleypt það allt þegar hann hefði orðið var við lögregluna, til þess að vera ekki handtekinn með efnið. Læknirinn sem tók á móti ákærða á sjúkrahúsinu í umrætt sinn bar fyrir dóminum að ákærði hefði verið „við það að missa stjórn á sér“ þegar hann kom og viðhaft „dálítið glannaleg“ orð um annan lækni, sem hann var ósáttur við. Honum hefði verið gefin freyðitafla og það hefði tekist fljótt og vel að róa hann. Aðspurður kvaðst læknirinn ekki hafa séð ákærða vera með neitt meðferðis. Læknirinn bar að ákærði hefði verið greindur með svokallaða fjöllyfjafíkn og geðrof. Hann var ekki spurður hvort ákærði hefði borið þess merki að vera undir áhrifum fíkniefna í greint sinn. Lögreglumaður sem kom á staðinn kvaðst hvorki hafa séð ákærða taka freyðitöflu né gleypa amfetamín. Ákærði hafi verið með miklar skapsveiflur, hann hafi ekki viljað láta taka sér blóð og verið með hótanir. Hann hafi skýrt akstur sinn með mikilli vanlíðan. Aðrir voru ekki yfirheyrðir um ástand hans á sjúkrahúsinu.

Upplýst er með framburði vitna fyrir dómi að akstur ákærða að sjúkrahúsinu var mjög háskalegur. Það er hins vegar galli á rannsókn málsins að læknirinn var ekki spurður hvort ástand ákærða hefði mátt skýra með fíkniefnaneyslu eða hvort útlit hans hefði bent til slíkrar neyslu. Þá var sjúkraliði, sem aðstoðaði lækninn við að róa ákærða, ekki leidd fyrir dóminn. Blóðprufa var ekki tekin fyrr en tveimur tímum eftir aksturinn. Samkvæmt vætti sérfræðings sem rannsakaði blóðsýnið næst hámarks þéttni í blóðinu á tveimur til þremur tímum, en með blóðsýninu einu saman er ekki hægt að fullyrða um hvenær amfetamín hefur verið tekið inn. Eins og staðið var að rannsókn málsins er varhugavert að fullyrða á grundvelli gagna þess, að framburður ákærða sé rangur um að hann hafi tekið inn mikið magn amfetamíns eftir að akstri lauk er hann varð var lögreglu og að aksturslag hans hafi stafað af miklum geðrænum veikindum hans, sem upplýst er að hafi hrjáð hann á þessum tíma. Gegn neitun ákærða er því ekki komin fram lögfull sönnun um þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt þessari ákæru. Verður hann því sýknaður, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

II

Í öðrum þætti hins áfrýjaða dóms er fjallað um ákæru 7. maí 2007 þar sem ákærða er gefið að sök vörslur 5,50 gramma af amfetamíni sem fannst í bifreiðinni SJ 847 miðvikudaginn 10. maí 2006 þegar lögregla stöðvaði hana við býlið Teig í Eyjafjarðarsveit. Ákærði neitar sök. Ákærði sagði fyrir héraðsdómi að hann og meðákærður í héraði hefðu ekki átt efnið, en hefðu ætlað að nota það. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt þessari ákæru.

III

Í þriðja kafla dómsins er fjallað um ákæru 10. maí 2007. Ákært er fyrir vörslur fíkniefna sem fundust á heimili ákærða miðvikudaginn 12. apríl 2006, nánar tiltekið 1,78 grömm af hassi, 0,70 grömm af tóbakslönduðu hassi og 9,2 grömm af amfetamíni. Þar af voru 7,32 grömm í kúlu sem lögregla fann í snjóskafli bak við húsið. Þegar ákærði kom fyrir dóm 9. júlí 2007 játaði hann vörslur fíkniefnanna sem fundust inni á heimilinu, en neitaði sök vegna þeirra 7,32 gramma af amfetamíni sem fundust úti. Framburður hans við aðalmeðferð málsins samrýmist þessari játningu. Hann neitaði hins vegar að tjá sig um efnið sem lögregla fann í snjóskaflinum. Lögreglumennirnir L-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf V-kk-nf báru fyrir dómi að ákærða hefði verið veitt bein eftirför út úr húsinu, kvaðst J-kk-nf hafa séð hann stinga hendi í skafl á baklóð þar sem þeir hafi fundið efnið. Með vísan til þessa og forsendna héraðsdóms að öðru leyti telst hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafði vörslur greindrar fíkniefnakúlu og setti hana í skaflinn. Er þannig staðfest sakfelling ákærða samkvæmt þessari ákæru.

IV

Í sjötta kafla dómsins er fjallað um ákæru 5. júní 2007 þar sem ákærða er gefið að sök að hafa haft ásamt tveimur öðrum vörslur 29,65 gramma af amfetamíni í bifreiðinni NA 740. Fannst efnið annars vegar í buxnavasa ökumanns, E-kk-ef F-kk-ef T-kk-ef, og hins vegar í poka sem var frammi í bifreiðinni þegar lögregla stöðvaði akstur hennar á Krossanesbraut á Akureyri. Farþegar í bifreiðinni voru ákærði og E-kk-nf Þ-kk-nf P-kk-nf. E-kk-nf F-kk-nf og E-kk-nf Þ-kk-nf voru einnig ákærðir en þáttur þeirra skilinn frá málinu. Dómur í þeim þætti málsins var kveðinn upp 9. júlí 2007 og voru þeir báðir sakfelldir samkvæmt játningu og gert að greiða sekt í ríkissjóð. Voru þeir yfirheyrðir sem vitni í þessu máli og er litið til þessa.

Skýrsla, sem lögregla tók af ákærða og þar sem hann játar að hafa átt annan pakkann, var ekki borin undir ákærða fyrir dómi. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að bifreiðinni hafi verið veitt eftirför í nokkra stund, komið hafi verið stuttlega við í húsi, áður en ákærði var tekinn upp í bifreiðina við Ak-inn. Þá er upplýst að báðir skammtarnir, sá sem E-kk-nf F-kk-nf var með á sér og sá sem fannst í bifreiðinni voru í sams konar pakkningum. Í vætti B-kk-ef J-kk-ef lögreglumanns kemur fram að ákærði hafi tjáð lögreglu að hann ætti efnið, en þeir J-kk-nf V-kk-nf, lögreglumaður, hafi talið framburðinn ótrúverðugan og talið að hann væri að taka á sig sakir, en hefði hins vegar haft í hyggju að kaupa efnið af hinum.

Í framburði E-kk-ef Þ-kk-ef fyrir dómi fullyrti hann að ákærði hefði haft fíkniefni meðferðis þegar hann hafi komið inn í bifreiðina, hann hafi rétt þeim pokann með 10 grömmum og E-kk-nf F-kk-nf sett hann í vasa sinn. Þeir hafi ætlað að kaupa þetta af ákærða. Þegar lögreglan kom að hafi ákærði svo reynt að troða öðrum poka með fíkniefnum fram í til sín. Í vætti E-kk-ef F-kk-ef fyrir dómi kom fram að ákærði og E-kk-nf Þ-kk-nf hefðu verið með fíkniefnin sem fundust í bílnum og „verið eitthvað að skipta“. Hann kvaðst fyrst hafa orðið var við efnið á þeim stað þar sem ákærði kom í bifreiðina. Nánar spurður af verjanda ákærða staðfesti hann lögregluskýrslu um að E-kk-nf Þ-kk-nf hefði beðið sig að geyma það sem hann var með í vasanum áður en ákærði kom inn í bifreiðina.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að mennirnir þrír hafi allir saman verið með tilgreint efni. Er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða staðfest.

V

Í sjöunda kafla dómsins er fjallað um ákæru 6. júní 2007 sem varðar vörslur á 26,37 grömmum af amfetamíni sem lögreglan fann er hún veitti bifreiðinni ME 659 eftirför á Akureyri aðfaranótt 30. maí 2006. Í frumskýrslu lögreglunnar er eftirför lögreglu lýst en hún var jafnframt tekin upp á myndband. Þar sést hvar hönd kemur út um glugga bifreiðarinnar farþegamegin. Ákærði, sem var farþeginn, kannaðist við fyrir dómi að hafa opnað gluggann og sett höndina út og lögreglumennirnir Ó-kk-nf T-kk-nf Ó-kk-nf og J-kk-nf V-kk-nf staðfestu báðir að þeir hefðu talið sig sjá einhverju kastað út úr bifreiðinni. Í framhaldi fannst fíkniefni á þeim stað. Að þessu athuguðu er niðurstaða héraðsdóms staðfest um sakfellingu ákærða.

VI

Í áttunda kafla dómsins er fjallað um ákæru 5. júní 2007 þar sem ákærða er gefið sök að hafa haft vörslur 0,41 gramms af amfetamíni miðvikudaginn 13. september 2006 á heimili H-kk-ef G-kk-ef J-kk-ef að Hafnarstræti 79 á Akureyri. H-kk-nf G-kk-nf var einnig ákærður í málinu en útivistardómur var kveðinn upp í hans þætti málsins 13. júlí 2007 og honum gert að greiða sekt í ríkissjóð. H-kk-nf G-kk-nf var yfirheyrður sem vitni í þessu máli og er til þessa litið.

Eins og fram kemur í héraðsdómi þá sá lögreglan ákærða og meðákærða fara út úr íbúð þess síðarnefnda. Lögreglan veitti þeim eftirför og hafði afskipti af þeim. H-kk-nf G-kk-nf heimilaði í framhaldi leit í íbúðinni og fannst þar hvítt efni í poka og ein lína af hvítu efni á geislaplötuumslagi. Reyndust efnin vera amfetamín. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru. Fyrir dóminum kannaðist hann við að hafa neytt amfetamíns á heimili H-kk-ef G-kk-ef en sagðist ekki hafa átt það efni sem hér um ræðir. H-kk-nf G-kk-nf bar að óþekktur maður hefði átt efnið sem fannst á heimili hans. Þá sagðist hann ekki kannast við það sem fram kæmi í skýrslu hans hjá lögreglu, að ákærði hefði átt umrædd fíkniefni eða að ákærði hefði verið á heimili hans þennan dag, og hafnaði því að hafa gefið skýrsluna þegar hún var borin undir hann.

Ákærða er gefið að sök að hafa haft vörslur efna sem fundust á heimili annars manns. Hann var ekki staddur á því heimili þegar efnið fannst. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til þess að ákærði hafi dvalið á þessu heimili eða að hann hafi haft að því aðgang að eigin vild. Að þessu virtu og gegn neitun ákærða hefur ákæruvaldinu ekki tekist að sanna að nefnd fíkniefni hafi verið í vörslu ákærða í skilningi 1. mgr. 2. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Skal ákærði því vera sýkn af sakargiftum samkvæmt þessari ákæru.

VII

Af hálfu ákæruvalds var á það bent fyrir Hæstarétti að við heimfærslu til refsiákvæða hefði í ákæru 7. maí 2007 ranglega verið vísað til 6. gr. laga nr. 65/1974. Þá væri í sömu ákæru farið ranglega með heiti reglugerðar nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, sem og í ákærum 10. maí, 5. júní og 6. júní 2007 og einnig hefði númer á breytingareglugerð nr. 848/2002 misritast í ákærum 5. og 6. júní. Loks hefði þrisvar verið ranglega vísað til auglýsingar nr. 232/2001 í sömu ákærum. Þessar villur voru ekki leiðréttar í hinum áfrýjaða dómi. Með þessum athugasemdum og samkvæmt því sem að framan er rakið er heimfærsla til refsiákvæða staðfest.

VIII

Fram er komið að ákærði var 20. júní 2008 dæmdur samkvæmt fimm ákærum í fangelsi í einn mánuð, skilorðbundið í tvö ár, og til greiðslu sektar að fjárhæð 150.000 krónur fyrir brot gegn valdstjórninni, sem tengist þeim atvikum sem fjallað er um í I. kafla þessa dóms, og einnig hraðakstur í þrígang og vopnalagabrot. Öll þessi brot voru framin fyrir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms. Í dóminum segir að refsing sé ekki ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna áfrýjunar máls þess sem hér er til meðferðar, en við ákvörðun refsingarinnar var litið til 75. gr. sömu laga. Dóminum frá 20. júní 2008 var ekki áfrýjað. Refsimat í þeim dómi og ákvörðun um upptöku og sakarkostnað er því ekki til endurskoðunar hér. Samkvæmt ákvæði 60. gr. almennra hegningarlaga verður hins vegar að taka upp hina skilorðsbundnu refsingu samkvæmt dóminum frá 20. júní 2008 og ákveða fangelsisrefsingu nú í báðum málunum í einu lagi með hliðsjón af 78. gr. og 77. gr. laganna. Sakarferill ákærða er að öðru leyti rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Sérstaklega er litið til þess að um er að ræða fjögur tilvik þar sem ákærði er fundinn sekur um vörslur 70,72 gramma af amfetamíni og 2,48 gramma af kannabisefni og að í þremur tilvikum var brotið framið í félagi við aðra. Refsing ákærða er ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, en fresta má fullnustu hennar skilorðsbundið eins og greinir í dómsorði. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku fíkniefna er ekki til endurskoðunar og stendur það óraskað.

Eins og að framan er rakið er ákærði sýknaður af tveimur ákærum. Samkvæmt yfirliti sakarkostnaðar og öðrum gögnum málsins verður ekki ráðið hver kostnaður var á rannsóknarstigi vegna þeirra ákæra. Verður ákærði látinn njóta vafa sem skapast vegna þessa og kostnaðurinn lagður á ríkissjóð, en staðfest verður ákvörðun héraðsdóms um málsvarnarlaun verjanda hans í héraði. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í Hæstarétti sem ákveðin verða ásamt virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf S-kk-nf, skal sæta fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57.gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku skulu vera óröskuð.

Ákvæði héraðsdóms um skyldu ákærða til greiðslu málsvarnarlauna í héraði skal vera óraskað. Annar sakarkostnaður í héraði, er ákærða varðar, skal greiddur úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins samtals 357.150 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur.

Sératkvæði

H-kvk-ef H-kvk-ef

Ég er ósammála niðurstöðu meirihluta dómenda í I. kafla atkvæðisins.

Tvö vitni báru fyrir dómi að akstur ákærða að sjúkrahúsinu í umrætt sinn hefði verið mjög háskalegur, sagði annað þeirra að hann hefði komið „alveg á fleygiferð, alveg dauðasiglingu“. Vitnið B-kk-nf I-kk-nf, læknir, varð einnig var við bifreiðina og fór fram í móttöku. Kvað hann ákærða hafa verið „við það að missa stjórn á sér“ þegar hann kom inn. Vitnið var ekki spurður sérstaklega hvort ákærði hefði borið einkenni fíkniefnaneyslu. Þegar spurður um áhrif þess að gleypa amfetamín í duftformi, eins og ákærði sagðist hafa gert, kvaðst hann ekki vera sérfróður um það, en ef duftið hefði verið svo kröftugt að það samsvaraði 10-20 töflum af amfetamíni þá kæmi spenna í kjölfarið. Vitnið bar að vel hefði gengið að róa ákærða, honum hefði verið gefin freyðitafla sem leystist upp í munni og virkaði fljótt. Kvað hann lögregluna hafa komið þegar þeir hafi verið að enda samtal sitt og ákærði hafi þá verið orðinn rólegur. Aðspurður kvað hann ákærða ekki hafa orðið æstari við komu lögreglumannanna. Hafi þeir verið með hann nokkra stund inni á spítalanum og síðan fyrir utan án vandræða. Hann hafi séð ákærða taka freyðitöfluna, en ekki séð hann vera með annað.

Mjög mikið magn af amfetamíni mældist í blóði ákærða og benti til eitrunar samkvæmt matsgerð. Vitnið G-kvk-nf Þ-kvk-nf, læknir, sem annaðist mat á blóðsýninu, bar að þetta hefði verið með því mesta sem mælst hefði hjá rannsóknarstofunni. Við aðalmeðferð málsins kvað ákærði skýringu þessa vera, að hann hefði gleypt opinn poka með amfetamíndufti á sjúkrahúsinu, til þess að vera ekki handtekinn með það.

Ákærði var á sjúkrahúsinu í návist og undir eftirliti læknis og sjúkraliða, sem voru að róa hann niður, þar til lögregla kom á vettvang. Hann tók þar freyðitöflu að þeim ásjáandi. Ekki er ástæða til að ætla að ákærði hafi, við þessar aðstæður og án þess að læknirinn yrði þess var, gefist svigrúm til að gleypa amfetamínduft og umbúðir með. Héraðsdómari mat framburð ákærða um þetta ótrúverðugan. Þykir vörn ákærða ekki gefa tilefni til skynsamlegs vafa um, að hann hafi áður en hann ók bifreiðinni tekið inn efni það sem mældist í blóði hans. Af þessum ástæðum er rétt að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um að ákærði sé sekur samkvæmt ákæru 7. maí 2007 um að hafa ekið bifreiðinni RU 263 undir áhrifum fíkniefna þriðjudaginn 10. apríl 2007.

Að öðru leyti er ég samþykk atkvæði meirihluta dómenda, en tel samkvæmt framansögðu að ákærði skuli einnig sviptur ökurétti eins og gert var með hinum áfrýjaða dómi.