60/2006

Ö gerði samning við Þ á árinu 1999 um skipti á hlutabréfum í félögum sem þeir áttu saman og var ógreitt kaupverð hans 200.000.000 krónur á síðari hluta ársins. Ö hafði ári áður persónulega gert samning við skipasmíðastöð í Kína um smíði fiskiskips. Hinn 13. desember 1999 gerði Ö samning við bankann LÍ hf. og var annars vegar samið um að bankinn skyldi lána honum 200.000.000 króna vegna kaupa á hlutafé Þ og hins vegar leggja til fé vegna smíði skipsins í Kína. Í samningnum kom einnig m.a. fram að skipið skyldi renna inn í N ehf. og Ö auka hlutafé í félaginu sem skyldi fyrst og fremst notað til að greiða fyrrgreint lán. Hinn 20. janúar 2000 var gerður samningur á milli Ö og N ehf. um kaup síðarnefnds félags á nýsmíði fiskiskipsins í Kína og var kaupverð hins selda 834.613.314 krónur sem síðan var nánar sundurgreint. Á grundvelli samningsins frá 13. desember 1999 greiddi LÍ hf. með tveimur færslum í janúar og júní 2000 samtals 203.337.746 krónur til Þ og félags í hans eigu, en dráttarvextir höfðu bæst við síðari greiðsluna. Hinn 16. desember 2000 undirrituðu Ö vegna N ehf. og fyrirsvarsmaður F ehf. viljayfirlýsingu um að stefna að samruna félaganna og var jafnframt undirritað sérstakt samkomulag um forsendur til að meta eignir, skuldir og eigið fé félaganna. Samið var um að D hf. yrði falið að veita alla sérfræðiþjónustu við sameiningu félaganna, auk þess að gera og endurskoða ársreikning N ehf. fyrir árið 2000. Gengið var endanlega frá samruna félaganna 17. maí 2001 og hlaut það nafnið F hf. Engin ætluð skuld Ö við N ehf. var talin félaginu til eignar við samrunann. Í málatilbúnaði F hf. var byggt á því að Ö skuldi félaginu stefnufjárhæðina, sem greidd hafi verið út af reikningi N ehf. vegna samnings Ö við Þ um hlutafjárkaup. Hafi LÍ hf. lánað félaginu féð og Ö skuldbundið sig til að endurgreiða það með því að auka hlutafé í því. Með því að gera kaupin með þessum hætti hefði N ehf. átt að vera kaupandi hlutafjárins en ekki Ö, en þar sem hann hafi kastað eign sinni á hlutaféð skuldi hann þessa fjárhæð. Í niðurstöðu Hæstaréttar var tekið fram að Ö hefði sem eini eigandi N ehf. verið bær til að skuldbinda félagið og að það sem réði úrslitum væri hvort viðsemjanda hans við sameiningu félaganna tveggja hafi mátt vera ljósar þær ráðstafanir um efnahag N ehf. sem gerðar höfðu verið. Hefðu umræddar greiðslur LÍ hf. til Þ og félags hans verið færðar í byrjun árs 2001 í bókhald N ehf. fyrir árið 2000, þar sem þær stæðu í hreyfingalista meðal einstakra kostnaðarliða vegna nýsmíði skipsins í Kína, og þar með verið komnar inn í bókfærðan kostnað félagsins við verkið. Þá hafi nýsmíðin verið færð félaginu til eignar á kostnaðarverði í ársreikningi fyrir árið 2000 og óumdeilt að umræddar tvær greiðslur voru þar innifaldar. Hefði F hf. ekki vefengt að þeir sérfræðingar sem könnuðu efnahag félaganna þegar unnið var að samruna þeirra hafi haft bókhald N ehf. fyrir árið 2000 undir höndum og átt aðgang að grunngögnum á bak við einstakar færslur, en meðal þeirra hefðu verið svonefndar viðskiptakvittanir LÍ hf. þar sem fram kæmi að Þ og félag í eigu hans væru viðtakendur umræddra greiðslna. Talið var að Ö hefði haft formlega heimild til að færa N ehf. nýsmíðina til eignar á því verði sem hann ákvað og var fallist á með honum að sú ákvörðun hafi birst viðsemjanda hans í bókhaldi og ársreikningi félagsins fyrir árið 2000 með þeim hætti að ekki átti að geta dulist. Greiðslurnar hefðu verið orðnar hluti af bókfærðu kostnaðarverði við nýsmíðina þegar áreiðanleikakönnun var gerð, en samkvæmt samkomulagi 16. desember 2000 skyldi bókfært verð véla og tækja lagt til grundvallar við mat á þeim við sameiningu félaganna. Þá var hafnað þeirri málsástæðu F hf. að umræddar greiðslur hefðu falið í sér lán N ehf. til Ö, enda hefðu þær aldrei verið færðar sem skuld hans. Ekki var talið að annað væri fram komið sem stutt gæti málatilbúnað F hf. og var Ö því sýknaður af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnandi málsins í héraði var Festi hf. Nafni félagsins mun síðar hafa verið breytt í Festarfell ehf. og framseldi félagið kröfu sína á hendur áfrýjanda til nýstofnaðs félags, Festar eignarhaldsfélags ehf., sem tók við aðild málsins. Í héraði krafðist áfrýjandi sýknu vegna aðildarskorts stefnda, en féll frá þeirri málsástæðu. Verður hér á eftir ekki greint á milli stefnda og upphaflegs stefnanda málsins.

I.

Atvik þessa máls urðu á tímabilinu frá 13. desember 1999 til 17. maí 2001. Má greina á milli atvika, sem urðu á fyrri hluta þess til loka júní 2000 og þeirra, sem urðu eftir að samningaviðræður hófust á síðari hluta árs 2000 um sameiningu tveggja félaga, svo sem síðar verður vikið að. Í héraðsdómi er greint frá samningum, sem áfrýjandi hafði áður gert við bróður sinn, Þ-kk-þf E-kk-þf, á árinu 1999 um skipti á hlutabréfum í félögum, sem þeir áttu saman. Eftir það átti áfrýjandi einn öll hlutabréf í Sólbakka hf. og Nót útgerðarfélagi ehf., og var ógreitt kaupverð hans í þessum skiptum 200.000.000 krónur á síðari hluta árs 1999. Þ-kk-nf eignaðist með þessu einn félagið Saltver ehf. Í dóminum er einnig rakið að áfrýjandi hafði persónulega gert samning 1998 við skipasmíðastöð í Kína um smíði fiskiskips, sem síðar hlaut nafnið Guðrún Gísladóttir, en virðist á þessum tíma jafnan hafa verið nefnt Kínaskipið. Smíði skipsins lauk á síðari hluta árs 2001, en það fórst í júní 2002 við Lofot í Noregi.

Áfrýjandi gerði samning við Landsbanka Íslands hf. 13. desember 1999, sem ber fyrirsögnina „Viðskiptasamkomulag”. Segir í upphafi að áfrýjandi geri samninginn vegna sjálfs síns, Sólbakka hf. og óstofnaðs hlutafélags, en þar mun vera átt við Nót útgerðarfélag ehf., sem óumdeilt er að hafi þá þegar verið stofnað. Með þessu var í einum og sama gerningnum samið annars vegar um að bankinn skyldi „lána og ábyrgjast greiðslu á allt að kr. 200.000.000“ vegna kaupa áfrýjanda á hlutafé í Sólbakka hf. og hins vegar að leggja til fé vegna áðurnefnds verks í Kína meðan smíði skipsins stæði yfir. Segir jafnframt í samkomulaginu að áfrýjandi skuldbindi sig til að standa að þeim aðgerðum, sem greini í því vegna Sólbakka hf. og Kínaskipsins, og skuli þeim vera að fullu lokið fyrir 1. desember 2000. Nánar tilgreindar eignir áttu að renna inn í nýja félagið og Kínaskipið yrði „sett inn“ í það. Skyldi þegar hafist handa við þessar aðgerðir og „skal sameining þessara eigna inn í hið nýja félag miðast við áramótin 1999/2000 og hafi verið formlega samþykkt eigi síðar en 15. febrúar 2000.“ Þá skuldbatt áfrýjandi sig til að auka hlutafé í nýja félaginu og skyldi innborgað hlutafé „fyrst og fremst notað til að greiða upp 200 millj. kr. skammtímalán sem félagið mun fá hjá Landsbanka Íslands hf., ef þessi samningur nær fram að ganga, til að kaupa hlut Þ-kk-ef E-kk-ef í fyrirtækinu Sólbakka hf.“ Þá samþykkti bankinn að lána áfrýjanda 100.000.000 krónur eigi síðar en 20. janúar 2000 og sömu fjárhæð 20. apríl sama ár til að greiða fyrir „kaupin á eignarhlut“ bróður hans. Sama dag og viðskiptasamkomulagið var gert undirrituðu aðilar að því jafnframt svokallað fjármögnunarsamkomulag vegna nýsmíði skips í Kína.

Meðal málsgagna er samningur 20. janúar 2000 með fyrirsögninni „Kaupsamningur vegna nýsmíði frystiskips í Kína.“ Er hann milli áfrýjanda sem seljanda og Nótar útgerðarfélags ehf. sem kaupanda og var lýst yfir að seld væri nýsmíði frystiskips í Kína og að kaupandi tæki við henni eins og hún var í ársbyrjun 2000. Kaupverð hins selda var sagt 834.613.314 krónur, sem var síðan nánar sundurgreint. Samkvæmt því tæki kaupandi við skuld áfrýjanda vegna nýsmíðinnar í Landsbanka Íslands hf., 600.095.380 krónum, og skuld hans við Þ-kk-þf E-kk-þf, 200.000.000 krónur. Eftirstöðvarnar, 34.517.934 krónur, skyldi kaupandi greiða eigi síðar en í árslok 2000. Undirritaði áfrýjandi samninginn vegna beggja aðila hans og jafnframt varamaður í stjórn Nótar útgerðarfélags ehf. Einnig var hann undirritaður af einum votti.

Landsbanki Íslands hf. greiddi 25. janúar 2000 til Saltvers ehf. 100.000.000 krónur út af reikningi, sem virðist hafa verið á nafni áfrýjanda, en notaður til greiðslu smíðakostnaðar skipsins í Kína. Bankinn greiddi síðan Þ-kk-þgf E-kk-þgf 103.337.746 krónur 8. júní sama ár út af sama reikningi. Greiðslurnar voru inntar af hendi á grundvelli áðurnefnds viðskiptasamkomulags 13. desember 1999, en með því að síðari greiðslan dróst fram yfir tilsettan dag bættust dráttarvextir við umsamdar 100.000.000 krónur. Þá liggur fyrir ársreikningur Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 1999, sem er dagsettur 11. apríl 2000. Meðal eigna í efnahagsreikningi er tilgreint skip í smíðum með fjárhæðinni 634.613.314 krónum. Í skýringum með reikningnum segir að í árslok 1999 hafi félagið yfirtekið réttindi og skuldbindingar vegna nýsmíði skips í Kína og að greiðslur vegna hennar hafi þá numið framangreindri fjárhæð. Loks ber að geta samnings 13. apríl 2000 með fyrirsögninni „Staðfesting á samkomulagi A-kk-ef E-kk-ef og Nótar útgerðarfélags ehf.“, sem áfrýjandi undirritaði vegna beggja aðila. Segir þar að staðfest sé samkomulag aðilanna, sem gert hafi verið 13. desember 1999 samhliða gerð viðskiptasamkomulags og fjármögnunarsamkomulags sama dag, en með „framangreindu samkomulagi“ hafi áfrýjandi framselt Nót útgerðarfélagi ehf. öll réttindi og skyldur samkvæmt samningi um smíði skips í Kína. Sérstaklega var kveðið á um endurgreiðslu félagsins til áfrýjanda á 34.517.934 krónum, sem sá síðarnefndi hafði greitt vegna nýsmíðinnar. Tveir fulltrúar Landsbanka Íslands hf. árituðu samninginn um samþykki við skuldskeytingu, þar sem félagið skyldi verða skuldari í stað áfrýjanda vegna þegar veittra lána bankans til nýsmíðinnar.

Seint á árinu 2000 hófust viðræður milli áfrýjanda vegna Nótar útgerðarfélags ehf. og fyrirsvarsmanns Festar ehf. með það fyrir augum að sameina félögin. Í kjölfarið undirrituðu þeir viljayfirlýsingu 16. desember sama ár fyrir hönd félaganna um að stefna að samruna þeirra og að hið sameinaða félag skyldi eftir það nefnt Festi hf. Ef til kæmi skyldi samruninn miðast við 1. janúar 2001 og eignir og skuldir Nótar útgerðarfélags ehf. 31. desember 2000 flytjast til Festar hf. Sama dag undirrituðu sömu menn sérstakt samkomulag um forsendur til að meta eignir, skuldir og eigið fé félaganna, þar sem sagði meðal annars að eignarhluti hvors þeirra í sameinuðu félagi skyldi ráðast af hlutfalli endurmetins eigin fjár þess við sameininguna. Nánar var kveðið á um forsendur við mat einstakra eigna og í 7. lið sagði að fjárhæðanefnd fiskiskipa endurmeti húftryggingu skipa eigi síðar en 1. janúar 2001 og að verðmæti skipanna verði miðað við endurmetið húftryggingarmat þeirra. Í 8. lið sagði að vélar og tæki skyldu metin á bókfærðu verði þeirra eins og það væri 1. janúar 2001. Samnings um smíði skips í Kína var ekki sérstaklega getið í samkomulaginu.

Á þeim tíma sem um ræðir annaðist KPMG Endurskoðun hf. endurskoðun reikninga Nótar útgerðarfélags ehf., en fyrir Festi ehf. annaðist PricewaterhouseCoopers hf. endurskoðun. Til að tryggja hlutleysi sérfróðra ráðgjafa við sameiningu félaganna var samið um að endurskoðunarfyrirtækinu Deloitte & Touche hf. yrði falið að veita alla sérfræðiþjónustu, auk þess að gera og endurskoða ársreikning Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 2000. Tók fyrirtækið þessi verkefni að sér. Er í héraðsdómi nánar greint frá matsstörfum ráðgjafanna á fyrri hluta árs 2001. Er óumdeilt að bókhald Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 2000 var fært í febrúar eða mars 2001, en meðal færslna á smíðareikning fyrir skip í Kína voru áðurnefndar greiðslur til Þ-kk-ef E-kk-ef og félags í hans eigu 25. janúar og 8. júní 2000. Samrunaáætlun félaganna er dagsett 9. mars 2001. Þar var lýst samkomulagi um skiptahlutfall í hinu sameinaða félagi, sem reist væri á fyrirliggjandi gögnum um fjárhagsstöðu félaganna samkvæmt árshlutareikningi Festar ehf. í október 2000 og drögum að ársreikningi Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 2000 ásamt áðurnefndu samkomulagi félaganna 16. desember sama ár. Skýrsla Deloitte & Touche hf. samkvæmt 97. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög með áorðnum breytingum er dagsett sama dag. Þar var stuttlega greint frá starfi við gerð skýrslunnar og því lýst yfir að skipting eigna í samrunaáætlun væri sanngjörn. Hinn 17. maí 2001 voru síðan haldnir fundir í Nót útgerðarfélagi ehf. og Festi ehf. til staðfestingar samruna félaganna, sem var samþykktur. Á fundi í hvoru félaginu lá fyrir endurskoðaður ársreikningur þess fyrir árið 2000 og samrunaefnahagsreikningur þeirra 1. janúar 2001. Engin ætluð skuld áfrýjanda við Nót útgerðarfélag ehf. var talin félaginu til eignar við samrunann.

Samkvæmt gögnum málsins seldi áfrýjandi Íshafi hf. hlut sinn í Festi hf. 22. ágúst 2002.

II.

Þann 9. desember 2002 sendi stefndi ríkislögreglustjóra kæru á hendur áfrýjanda fyrir ætlaðan fjárdrátt eða fjársvik fyrir að hafa notað fjármuni félagsins til að gera upp viðskipti við bróður sinn og látið það uppgjör líta út sem greiðslu á kostnaði við smíði skips í Kína. Með því hafi hann brotið ákvæði almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kvaðst stefndi hafa fyrr sama haust falið endurskoðanda að athuga bókhald Nótar útgerðarfélags ehf. og komið fram athugasemdir við tvær færslur 25. janúar 2000 og 8. júní sama ár, sem fyrr var vikið að. Áfrýjandi hafi verið beðinn um skýringar á færslunum með bréfi 9. október 2002. Í ódagsettu svarbréfi frá Rekstrarþjónustunni hafi sú skýring verið gefin að 20. janúar 2000 hafi verið samið um kaup Nótar útgerðarfélags ehf. á Kínaskipinu af áfrýjanda fyrir verð, sem væri 200.000.000 krónum hærra en kostnaði nam þá við smíðina og færður hafði verið í bækur félagsins í árlok 1999. Segir í kærunni að sá kaupsamningur hafi ekki verið færður í bókhaldi félagsins og hann hvorki verið á vitorði endurskoðanda þess né fyrirsvarsmanns stefnda, sem undirritaði samkomulag 16. desember 2000 um forsendur við mat á eignum félaganna tveggja við sameiningu. Í kærunni segir jafnframt að í bréfi tveggja endurskoðenda til stefnda 19. nóvember 2002 komi fram að í bókhaldi og ársreikningi Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 2000 væri Kínaskipið bókfært á 1.453.946.078 krónur, en inni í því bókfærða verði séu umræddar tvær færslur, samtals að fjárhæð 203.337.746 krónur. Hljóti sá máti, sem hafður var á bókun færslnanna, að orka mjög tvímælis. Lýsti stefndi yfir að hann teldi kaupsamninginn 20. janúar 2000 vera málamyndagerning og að í reynd hafi áfrýjandi dregið sér fé frá Nót útgerðarfélagi ehf., sem nú hafi verið sameinað Festi hf. Krafðist stefndi þess að málið yrði rannsakað og áskildi sér rétt til að koma að skaðabótakröfu áður en rannsókn yrði lokið. Kærunni fylgdu ljósrit ýmissa gagna.

Ríkissaksóknari ritaði áfrýjanda bréf 13. október 2005 og vísaði til þess að ríkislögreglustjóri hafi haft mál hans til rannsóknar vegna kæru stefnda. Hafi þrisvar verið tekin skýrsla af áfrýjanda af því tilefni. Rannsókninni væri nú lokið og hafi ríkislögreglustjóri sent ríkissaksóknara gögn málsins. Hafi niðurstaðan orðið sú að það, sem fram sé komið, væri ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis og því verið tekin ákvörðun um að aðhafast ekki frekar gagnvart áfrýjanda. Stefndi óskaði 25. október 2005 eftir rökstuðningi fyrir þessari ákvörðun, sem var veittur með bréfi ríkissaksóknara 17. nóvember sama ár. Segir þar meðal annars að þegar umræddar tvær greiðslur fóru fram hafi áfrýjandi verið eini eigandi Nótar útgerðarfélags ehf., en greitt hafi verið annars vegar tæpu ári áður en sameining við stefnda varð og hins vegar hálfu ári fyrr. Verði að teljast sannað að áfrýjandi hafi sjálfur átt umræddan smíðasamning í Kína. Þrátt fyrir að hann hafi verið færður í ársreikningi Nótar útgerðarfélags ehf. í árslok 1999 hafi áfrýjandi gefið þá skýringu að þá hafi enn verið ólokið að ganga frá sölu á smíðasamningnum til félagsins og það hafi verið gert í byrjun árs 2000. Samningurinn 20. janúar 2000 sé undirritaður af áfrýjanda fyrir eigin hönd og Nótar útgerðarfélags ehf. og það kunni að standast að hann hafi getað keypt af sjálfum sér umræddan smíðasamning fyrir hönd félags síns. Endurskoðandi hjá Deloitte & Touche hf. kannist ekki við að hafa séð kaupsamninginn 20. janúar 2000, en hann hafi litið svo á að færslur í bókhaldi Nótar útgerðarfélags ehf. vegna nýsmíði væru smíðakostnaður. Þá virtist að við mat á verði eigna við sameiningu félaganna hafi bókfærður kostnaður við smíði Guðrúnar Gísladóttur verið lagður til grundvallar eins og átti við um vélar og tæki samkvæmt 8. lið samkomulags 16. desember 2000, enda hafi þá ekki verið komið vátryggingarmat á skipið þar eð smíði þess var ekki lokið. Inni í bókfærða verðinu hafi verið greiðslurnar tvær, sem málið snúist um. Að því er varðar kæruefnin væri ekki talið koma til álita að áfrýjandi hafi framið fjárdrátt, enda hafi hann á þessum tíma verið eini eigandi Nótar útgerðarfélags ehf. Sá máti, sem hafður var á færslu á þessum greiðslum í bókhaldi, hafi ekki veitt nægilegt tilefni til að ákæra áfrýjanda fyrir bókhaldsbrot þrátt fyrir að eðlilegra kunni að hafa verið að haga henni með öðrum og gagnsærri hætti. Þá hafi áfrýjandi talið sér til tekna á skattframtali hagnað af sölu smíðasamningsins. Það hafi hann reyndar ekki gert fyrr en í leiðréttu framtali, sem skilað var 2003 eftir að kæra var send til lögreglu, en líta verði til þess að lög hafi heimilað að fresta skattlagningu söluhagnaðarins í tvö ár. Hafi því ekki þótt tilefni til að ákæra áfrýjanda fyrir skattalagabrot. Að því er varðar kæru fyrir fjársvik hefði þurft að sanna að áðurnefndur máti við færslur í bókhaldi hafi verið gerður af ásetningi til að blekkja væntanlega viðsemjendur. Í ljósi þess að færslurnar voru gerðar mörgum mánuðum áður en kom að sameiningu félaganna hefði orðið vandkvæðum bundið að sanna að sameiningin hafi þá verið komin á rekspöl. Í niðurlagi bréfs ríkissaksóknara var tekið fram að nokkur af þeim atriðum, sem að framan er getið, bendi til að kæra stefnda sé á rökum reist. Þrátt fyrir það séu skýringar áfrýjanda það trúverðugar og vafi um sakfellingu svo mikill að lagaskilyrðum til að gefa út ákæru hafi ekki þótt fullnægt.

III.

Í málatilbúnaði stefnda er á því byggt að áfrýjandi skuldi honum stefnufjárhæðina, sem greidd hafi verið út af reikningi Nótar útgerðarfélags ehf. vegna samnings áfrýjanda við bróður sinn um hlutafjárkaup. Landsbanki Íslands hf. hafi lánað félaginu féð og áfrýjandi skuldbundið sig til að endurgreiða það með því að leita allra leiða til að auka hlutafé í því. Með því að gera kaupin með þessum hætti hefði Nót útgerðarfélag ehf. en ekki áfrýjandi átt að vera kaupandi hlutafjárins, enda hafi félagið ekki mátt lána honum fyrir kaupverðinu, sbr. 79. gr. laga nr. 138/1994. Með þeirri ákvörðun að kasta eign sinni á hlutaféð hafi áfrýjanda borið að endurgreiða stefnda útlagt kaupverð þess að fullu. Það hafi hann ekki gert og skuldi þessa fjárhæð. Við gerð ársreiknings fyrir Nót útgerðarfélag ehf. vegna ársins 2000 hafi áfrýjandi tekið ákvörðun um að reyna að koma sér undan endurgreiðslu á skuldinni með því að færa kostnað af hlutafjárkaupunum ranglega á smíðakostnað G-kvk-ef G-kvk-ef. Skýringar Rekstrarþjónustunnar í ódagsettu bréfi fái ekki staðist og telur stefndi að kaupsamningur 20. janúar 2000 hafi verið ritaður í tilefni af fyrirspurn sinni 9. október 2002. Efni skjalsins feli í sér tilraun til að rangfæra atvik málsins og hafi það enga þýðingu gagnvart stefnda. Nót útgerðarfélag ehf. hafi yfirtekið öll réttindi og skyldur vegna nýsmíðinnar 13. desember 1999 og það verið staðfest með samningi 13. apríl 2000. Hið sama komi fram í ársreikningi Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 1999.

Áfrýjandi byggir á því að hann hafi persónulega gert smíðasamninginn í Kína og átt hann. Samningurinn hafi verið sér afar hagstæður, sem skýrist meðal annars af því að hann hafi verið einn sá fyrsti sinnar tegundar, sem íslenskur verkkaupi hafi gert við kínverska skipasmíðastöð. Í viðskiptasamkomulagi 13. desember 1999 hafi ekkert falist, sem geti talist vera framsal af sinni hálfu á smíðasamningnum til Nótar útgerðarfélags ehf. Þvert á móti segi í þessu samkomulagi, að færsla eigna inn í félagið miðist við áramót 1999 og 2000 og skuli vera formlega lokið eigi síðar en 15. febrúar 2000. Það formlega samþykki hafi hann veitt með kaupsamningnum 20. janúar 2000 og verið fyllilega bær til að undirrita hann fyrir hönd beggja aðila hans. Söluverðið, 200.000.000 krónur, auk þegar útlagðs smíðakostnaðar eða samtals rúmlega 834.000.000 krónur, hafi síst verið of hátt að því virtu hvaða verðmætum var verið að ráðstafa. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var söluverðið skýrt svo að skuld áfrýjanda við bróður sinn gæti hafa haft áhrif á ákvörðun um það. Í kaupsamningnum hafi falist nánari útfærsla á samkomulaginu 13. desember 1999 og Landsbanka Íslands hf. verið fyllilega kunnugt um alla þætti málsins. Þessi viðskipti hafi öll orðið löngu áður en sameining Nótar útgerðarfélags ehf. og Festar ehf. hafi fyrst borið á góma. Greiðslur fyrrnefnda félagsins til Þ-kk-ef E-kk-ef og einkahlutafélags hans hafi því ekki verið lán til áfrýjanda, heldur greiðsla á hluta inneignar hans hjá Nót útgerðarfélagi ehf. Við síðari samningsgerð um samruna félaganna tveggja hafi engu verið leynt og stefndi fengið öll gögn í hendur, sem þurfti til að gera sér glögga grein fyrir eignum og skuldum Nótar útgerðarfélags ehf. Þá hafi færslurnar tvær komið fram í bókhaldi félagsins og ársreikningi fyrir árið 2000, sem bæði endurskoðandi stefnda og Deloitte & Touche hf. hafi rannsakað. Málsástæðum aðilanna er að öðru leyti lýst í hinum áfrýjaða dómi, sbr. einnig II. kafla að framan.

IV.

Í I. kafla að framan var rakin tímasetning einstakra málsatvika allt frá því að „viðskiptasamkomulag“ áfrýjanda við Landsbanka Íslands hf. var gert 13. desember 1999 fram til 17. maí 2001, þegar sameiningu Nótar útgerðarfélags ehf. og Festar ehf. var endanlega lokið. Er ekkert fram komið í málinu sem bent getur til þess að viðræður um að sameina félögin hafi hafist fyrr en síðla árs 2000. Áður var lýst hvernig áfrýjandi skýrði og framkvæmdi samkomulag sitt við bankann fram á mitt ár 2000, en á þeim tíma var hann sem eini eigandi Nótar útgerðarfélags ehf. bær til að skuldbinda það. Ræður ekki úrslitum um ágreining aðilanna þótt samkomulag áfrýjanda við bankann og framkvæmd þess hafi að sumu leyti verið óvenjuleg og sérstæð, heldur hitt, hvort síðari viðsemjanda hans við sameiningu félaganna tveggja hafi mátt vera ljósar þær ráðstafanir um efnahag Nótar útgerðarfélags ehf., sem gerðar höfðu verið og hér skipta máli.

Í ársreikningi Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 1999 var þegar áfallinn kostnaður við smíði skips í Kína færður félaginu til eignar. Landsbanki Íslands hf. annaðist áfram lánveitingar vegna verksins og færði greiðslur til Saltvers ehf. 25. janúar 2000 og Þ-kk-ef E-kk-ef 8. júní sama ár af sérstökum bankareikningi, sem hafður var til greiðslu á smíðakostnaði skipsins. Í byrjun árs 2001 voru greiðslurnar síðan færðar í bókhaldi félagsins, þar sem þær standa í hreyfingalista meðal einstakra kostnaðarliða vegna „Nýsmíði Kínab.“ Er þar um að ræða hæstu einstöku fjárhæðirnar vegna nýsmíðinnar og með þeim er skýringartextinn „Millif. v. G.G. Kína“. Umræddar greiðslur voru þar með komnar inn í bókfærðan kostnað Nótar útgerðarfélags ehf. við verkið. Ársreikningur félagsins fyrir árið 2000 var gerður 17. mars 2001, en þar var nýsmíðin færð því til eignar á kostnaðarverði, 1.453.946.078 krónum. Er óumdeilt að umræddar tvær greiðslur, samtals að fjárhæð rúmlega 203.000.000 krónur, voru þar innifaldar. Í áritun Deloitte & Touche hf. á reikninginn kemur meðal annars fram að hann sé talinn gefa glögga mynd af efnahag félagsins 31. desember 2000.

Í I. kafla að framan var rakið hvaða aðferð samkomulag tókst um að beita við könnun á efnahag félaganna, sem um ræðir, þegar unnið var að sameiningu þeirra á fyrri hluta árs 2001. Ekki er vefengt af hálfu stefnda að tilkvaddir sérfræðingar höfðu bókhald Nótar útgerðarfélags ehf. fyrir árið 2000 undir höndum og áttu jafnframt aðgang að grunngögnum á bak við einstakar færslur. Meðal þeirra voru svonefndar viðskiptakvittanir Landsbanka Íslands hf. frá 25. janúar og 8. júní 2000, þar sem kemur fram að Saltver ehf. og Þ-kk-nf E-kk-nf voru viðtakendur þeirra greiðslna, sem deila málsaðila snýst um. Áfrýjandi hafði formlega heimild til að færa Nót útgerðarfélagi ehf. nýsmíðina í Kína til eignar á því verði, sem hann ákvað, og verður að fallast á með honum að sú ákvörðun hafi birst viðsemjanda hans í bókhaldi og ársreikningi félagsins fyrir árið 2000 með þeim hætti að ekki átti að geta dulist. Greiðslurnar voru orðnar hluti af bókfærðu kostnaðarverði við nýsmíðina þegar áreiðanleikakönnun var gerð, en samkvæmt 8. lið samkomulags 16. desember 2000 skyldi bókfært verð véla og tækja lagt til grundvallar við mat á þeim við sameiningu félaganna. Þá verður jafnframt að hafna þeirri málsástæðu stefnda að umræddar greiðslur Landsbanka Íslands hf. hafi falið í sér lán Nótar útgerðarfélags ehf. til áfrýjanda. Á engu stigi málsins voru þær færðar sem skuld hans. Er ekkert að öðru leyti komið fram sem stutt getur við þennan málatilbúnað stefnda.

Samkvæmt öllu framanröktu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ö-kk-nf E-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnda, Festar eignarhaldsfélags ehf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.