475/2015

S krafði V um greiðslu miskabóta vegna eineltis sem hún hefði mátt þola af hálfu Ó, formanns V. Hafði Ó komið til starfa á skrifstofu V í kjölfar þess að hafa sigrað fyrrverandi formann í kosningu, en hann var þá sambúðarmaður S. Hélt S því fram að eineltið hefði falist í því að Ó hefði sniðgengið sig með því að koma í veg fyrir að hún sæti fundi, sem snertu hennar ábyrgðarsvið, haldið frá sér upplýsingum og virt að vettugi ítrekaðar óskir hennar fundi um málefni á sínu verksviði. Eineltið hefði síðan náð hámarki með uppsögn S sem hefði bæði verið ólögmæt og framkvæmd með niðurlægjandi hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar litið væri til skýrslu tveggja sálfræðinga, sem fengnir höfðu verið til að meta réttmæti kvörtunar S um einelti af hálfu Ó, og annarra gagna málsins yrði því slegið föstu að Ó hefði ekki sýnt S eðlilega tillitssemi og háttvísi. Á hinn bóginn yrðu ávirðingarnar í garð Ó ekki taldar svo alvarlegar eða þess eðlis að með þeim hefði miskabótaábyrgð verið felld á V á grundvelli b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá var talið að uppsögn S hefði verið lögmæt og að ekki hefði verið leitt í ljós að hún hefði verið framkvæmd með því móti að S hefði verið niðurlægð. Var V því sýknað af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. júlí 2015. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð aðallega 2.000.000 krónur en til vara að álitum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. júní 2013 til 7. desember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi höfðaði máli þetta til heimtu miskabóta úr hendi stefnda. Krafan er reist á því að hún hafi í starfi sínu hjá stefnda mátt þola einelti af hálfu Ó-kvk-ef B-kvk-ef B. R-kvk-ef, formanns stefnda. Kom Ó-kvk-nf til starfa á skrifstofu stefnda 19. apríl 2013 í kjölfar þess að hafa sigrað fyrrverandi formann í kosningu 15. mars sama ár, en hann var þá sambúðarmaður áfrýjanda. Þetta einelti telur áfrýjandi hafa falist í því að Ó-kvk-nf hafi sniðgengið sig með því að koma í veg fyrir að hún sæti fundi, sem snertu hennar ábyrgðarsvið, haldið frá sér upplýsingum og virt að vettugi ítrekaðar óskir hennar um fundi um málefni á sínu verksviði. Þess í stað hafi Ó-kvk-nf ítrekað leitað beint til undirmanns áfrýjanda og gert lítið úr starfshæfni hennar. Eineltið hafi náð hámarki með uppsögn áfrýjanda 25. júní 2013 sem hafi bæði verið ólögmæt og framkvæmd með niðurlægjandi hætti. Þessum málatilbúnaði er lýst nánar í hinum áfrýjaða dómi.

II

Samkvæmt a. lið 3. gr. þágildandi reglugerðar nr. 1000/2004 um aðgerðir gegn einelti á vinnustað var með einelti átt við ámælisverða eða síendurtekna ótilhlýðilega háttsemi, þ.e. athöfn eða hegðun, sem væri til þess fallin að niðurlægja, gera lítið úr, móðga, særa, mismuna eða ógna og valda vanlíðan hjá þeim sem hún beindist að. Þetta náði þó ekki til skoðanaágreinings eða hagsmunaáreksturs sem kynni að rísa á vinnustað milli stjórnanda og starfsmanns eða tveggja eða fleiri starfsmanna, enda leiddi slíkur skoðanaágreiningur eða hagsmunaárekstur ekki til fyrrgreindrar háttsemi. Í b. lið 3. gr. gildandi reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum segir hins vegar að með einelti sé átt við síendurtekna hegðun sem almennt er til þess fallin að valda vanlíðan hjá þeim sem fyrir henni verður, svo sem að gera lítið úr, móðga, særa eða ógna viðkomandi eða að valda honum ótta. Undir þetta falli ekki skoðanaágreiningur eða ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna.

Eftir að áfrýjanda hafði verið sagt upp störfum hjá stefnda bar hún fram kvörtun 28. júní 2013 um að hún hefði verið lögð í einelti af formanni stefnda. Jafnframt óskaði hún eftir því að utanaðkomandi sérfræðingi yrði falið að kanna réttmæti kvörtunarinnar. Stefndi féllst á þetta og í samræmi við 7. gr. þágildandi reglugerðar nr. 1000/2004 var utanaðkomandi ráðgjafi fenginn til að meta kvörtunina. Það verk önnuðust tveir sálfræðingar hjá Líf og sál sálfræðistofu ehf., en vinna þeirra fólst meðal annars í því að ræða við þá sem borið gátu um málsatvik. Skiluðu sálfræðingarnir skýrslu sinni 21. október 2013 en niðurstöður hennar eru teknar orðrétt upp í hinum áfrýjaða dómi.

Í skýrslu sálfræðinganna kom fram að við athugun á kvörtun áfrýjanda væri miðað við að einelti væri endurtekin, neikvæð og/eða niðurlægjandi framkoma sem erfitt væri að verjast og leiddi til vanlíðunar hjá þeim er fyrir verður. Til að háttsemi gæti talist einelti þyrfti hún að fullnægja öllum efnisatriðum þessarar skilgreiningar. Afmörkun á einelti í skýrslunni er ekki í öllum atriðum sú sama og var að finna í a. lið 3. gr. þágildandi reglugerðar nr. 1000/2004. Þannig gat háttsemi í skilningi reglugerðarinnar talist einelti þótt hún væri ekki endurtekin, en til samanburðar má benda á að í b. lið 3. gr. gildandi reglugerðar nr. 1009/2015 er miðað við að háttsemi þurfi að vera síendurtekin. Einnig þyrfti framkoman, samkvæmt skýrslu sálfræðinganna, að teljast neikvæð eða niðurlægjandi í þeim skilningi að hún færi í bága við lög eða viðteknar samskiptavenjur. Í þeim efnum nægði ekki að þolandi væri ósáttur við framkomuna. Þessi áskilnaður fellur heldur ekki að útlistun eineltis samkvæmt nefndu reglugerðarákvæði. Af þessum sökum verður skýrslan ekki lögð til grundvallar um hvort áfrýjandi hafi í skilningi eldri reglugerðar sætt einelti í starfi sínum hjá stefnda meðan hún starfaði þar ásamt formanni hans. Aftur á móti hefur skýrslan að geyma ítarlega lýsingu á þeirri framgöngu formannsins sem áfrýjandi telur hafa falið í sér einelti og verður litið til hennar í því tilliti við mat á hvort formaðurinn hafi með framkomu sinni fellt skyldu á stefnda til greiðslu miskabóta.

Í skýrslunni kom fram það álit sálfræðinganna að það teldist ekki neikvæð eða niðurlægjandi framkoma formanns stefnda gagnvart áfrýjanda þótt formaðurinn hefði leitað beint til undirmanns hennar varðandi kjaramál, en sá starfsmaður stefnda mun hafa mikla reynslu á því sviði. Aftur á móti var komist að þeirri niðurstöðu að formaðurinn hefði átt að útskýra þetta fyrir áfrýjanda og ámælisvert væri að verða ekki við óskum áfrýjanda um að ræða stöðu hennar. Einnig var fundið að því að áfrýjandi hefði á fundi með trúnaðarmönnum, trúnaðarráði og starfsfólki félagsins um kjaramál, sem heyrðu undir ábyrgðarsvið áfrýjanda, hvorki haft hlutverk né verið höfð með í ráðum. Þá var talið aðfinnsluvert að formaðurinn hefði án gildrar ástæðu sniðgengið óskir áfrýjanda um frekara samráð, en þessi framkoma gæti ekki talist harkaleg, gróf eða verulega ógnandi, þótt hún hefði verið viðvarandi.

Samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er heimilt að láta þann sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert er við. Í lögskýringargögnum kemur fram að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð felist að um saknæma hegðun sé að ræða. Gáleysi þyrfti þó að vera verulegt til þess að tjónsatvik verði talið ólögmæt meingerð. Í réttarframkvæmd hefur verið við það miðað að lægsta stig gáleysis fullnægi ekki kröfum ákvæðisins.

Þegar litið er til fyrrgreindrar skýrslu sálfræðinganna hjá Líf og sál sálfræðistofu ehf. og annarra gagna málsins verður því slegið föstu að formaður stefnda hafi ekki sýnt áfrýjanda eðlilega tillitsemi og háttvísi. Skiptir þá ekki máli aðdragandinn að samstarfi þeirra sem fólst í því að formaðurinn hafði borið sigurorð af fyrri formanni stefnda í almennri kosningu meðal félagsmanna, en sá síðarnefndi var sambúðarmaður áfrýjanda eins og áður greinir. Gat þetta að réttu lagi ekki haft nokkur áhrif gagnvart áfrýjanda í störfum hennar í þágu stefnda. Þegar á hinn bóginn er litið til ávirðinganna í garð formannsins verða þær ekki taldar svo alvarlegar eða þess eðlis að með þeim verði miskabótaábyrgð felld á stefnda á grundvelli b. liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður fallist á þá niðurstöðu að uppsögn áfrýjanda úr starfi hafi verið lögmæt og að ekki hafi verið leitt í ljós að hún hafi verið framkvæmd með því móti að áfrýjandi hafi verið niðurlægð, en þess ber þá að gæta að skipulagsbreyting sú á starfsemi stefnda sem uppsögnin var rökstudd með gekk sannarlega eftir þá um sumarið.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.