121/2009

Um ólögmæti 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999, sbr. lög nr. 9/1999.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. mars 2009 og krefst þess aðallega, að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni hans árið 1999 sem falist hafi í því að hann hafi orðið af úthlutun aflahlutdeildar í þorski samkvæmt úthlutunarreglu 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999 um breyting á lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða með síðari breytingum, sbr. lög nr. 9/1999, þar sem tillit til nýlegrar veiðireynslu hafði ekki áhrif á hvaða aflahlutdeild kæmi til skipta milli báta sem veiddu á línu- og handfæri og að skipting aflahlutdeildar hafi einungis ráðist að hluta af nýlegri aflareynslu. Til vara krefst hann þess að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda þar sem hann hafi orðið af nefndri úthlutun vegna þeirrar framkvæmdar stefnda á 3. mgr. nefnds bráðabirgðaákvæðis II að reikna skiptingu aflahlutdeildar miðað við veiðireynslu allra línu- og handfærabáta í stað þeirra 10 sem völdu þorskaflahámarkskerfi. Önnur varakrafa áfrýjanda er að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni hans sem hafi falist í því að hann hafi orðið af afla og síðar úthlutun aflahlutdeildar í þorski við gildistöku laga nr. 74/2004 þar sem hann hafi ekki getað valið sóknardagakerfi samkvæmt 14. mgr. bráðabirgðaákvæðis I í lögum nr. 1/1999, sbr. lög nr. 9/1999, við gildistöku breytingarlaga nr. 93/2000, 129/2001 og 3/2002 sem aukið hafi kosti þess kerfis og breytt þar með forsendum vals milli veiðikerfa í kjölfar gildistöku laga nr. 9/1999. Þriðja varakrafa áfrýjanda er að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni hans sem hafi falist í því að hann fékk ekki endurúthlutaðri aflahlutdeild í þorski við gildistöku laga nr. 74/2004 með sambærilegum hætti og útgerðir báta sem völdu sóknardagakerfi samkvæmt lögum nr. 1/1999, sbr. lög nr. 9/1999, og fengu úthlutaðri aflahlutdeild samkvæmt 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögunum eins og hann. Fjórða varakrafa áfrýjanda er að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni hans sem hafi falist í því að aflahlutdeild hans í þorski var skert vegna gildistöku laga nr. 74/2004. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Fallast verður á með héraðsdómi að þegar litið sé til þess hvaða tilvik séu sambærileg í skilningi jafnræðisákvæðis 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar verði að bera bát áfrýjanda saman við aðra báta sem hafi verið í sömu stöðu og hann þegar kom að úthlutun aflahlutdeildar í þorski, en það hafi verið eigendur þeirra níu báta annarra sem við gildistöku laga nr. 1/1999 völdu að stunda veiðar með krókaaflamarki, og að málefnaleg sjónarmið réttlæti að þeir séu ekki taldir sambærilegir við þá sem völdu hinn kostinn, sóknardaga. Verður niðurstaða héraðsdóms um aðalkröfu áfrýjanda og aðra, þriðju og fjórðu varakröfu staðfest með vísan til forsendna hans.

Fyrstu varakröfu sína reisir áfrýjandi á því að framkvæmd stefnda á 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999 hafi ekki verið í samræmi við orðalag og efni ákvæðisins eftir eðlilegum lögskýringarreglum, og borið hafi að úthluta allri hlutdeild 51 línu- og handfærabáts, sem koma hafi átt til skipta til þeirra 10 báta sem valið hafi þorskaflahámark. Í munnlegum málflutningi fyrir Hæstarétti var því lýst af hálfu áfrýjanda að við lögskýringu ákvæðisins legði hann ekki áherslu á orðalag þess heldur öllu fremur aðdraganda þess og forsögu. Í 3. mgr. bráðabirgðaákvæðis II í lögum nr. 1/1999 segir: „Þeirri 0,18% hlutdeild í hámarksþorskafla sem komið hefur í hlut báta sem stunda veiðar með línu og handfærum með dagatakmörkunum, auk aflahlutdeildar í þorski sem nemur 95 lestum miðað við óslægðan fisk, skal skipt milli báta á grundvelli aflareynslu þannig að 80% séu miðuð við aflareynslu fiskveiðiárin 1996/1997 og 1997/1998 og 20% séu miðuð við reiknað þorskaflahámark skv. 2. gr. laga nr. 83/1995. Þó skal enginn bátur fá minni aflaheimild en 500 kg, miðað við óslægðan fisk.“ Með lögum nr. 1/1999 var þeim sem gerðu út báta til línu- og handfæraveiða gefinn kostur á að velja milli þess að stunda veiðar með krókaaflamarki eða sóknardögum. Þorskaflaviðmiðun þessara báta nam samtals 0,18% af heildarþorskafla auk 95 lesta sem þeim voru sérstaklega lagðar til. Í ákvæði II til bráðabirgða var nákvæm grein gerð fyrir því hvernig staðið skyldi að úthlutun krókaaflahlutdeildar. Þeir sem völdu sóknardaga tóku samkvæmt þessu með sér sinn hlut af þorskaflaviðmiðuninni óskipt í sóknardagakerfi og kom því aðeins til skipta það sem eftir stóð á milli báta sem völdu krókaaflamark. Fallast verður á skýringu stefnda á lagaákvæðinu að þessu leyti, enda hefði að öðrum kosti sú staða getað komið upp að það réðist af því hve margir völdu hvorn kost hversu mikið hefði komið í hlut þeirra báta sem völdu krókaaflamark. Að þessu virtu er ljóst að orðalag nefnds ákvæðis styður ekki þann skilning áfrýjanda að úthlutunin hafi átt að einskorðast við þá tíu báta sem völdu þorskaflahámark. Lögskýringargögn styðja heldur ekki skýringu áfrýjanda á ákvæðinu. Verður stefndi því einnig sýknaður af þessari kröfu og niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Rétt er að hvor aðila beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.