68/2007

Skömmu fyrir gjaldþrot H ehf. 17. mars 2004 afhenti það P ehf. átta tonn af fiski af birgðum H ehf. Sparisjóðurinn SV taldi að með afhendingu fjögurra tonna af þessum átta tonnum hefði veðréttur, sem SV átti í afurðum H ehf. samkvæmt afurðalánasamningi, verið rýrður með ólögmætum hætti og taldi sig hafa orðið fyrir tjóni af þeim sökum. Vegna þessa krafði S P ehf. og H, sem hafði verið fyrirsvarsmaður H ehf., um greiðslu nánar tilgreindrar fjárhæðar og reisti kröfuna annars vegar á almennu skaðabótareglunni og hins vegar á óskráðri reglu um ólögmæta auðgun. Fyrir lá að á þessum tíma hafði H ehf. unnið í verktöku fyrir P ehf. að verkun saltfisks ásamt því að verka eigin fisk. Þótti upplýst að í október 2003 hefði H ehf. afhent verkaðan saltfisk til sölumeðferðar, sem með réttu átti að vera eign P ehf., en fyrir mistök verið skráð sem eign H ehf. Greiðslu fyrir þennan fisk hefði SV síðan ráðstafað til lækkunar á skuld H ehf. við S. Þegar mistökin komu í ljós hafnaði SV að bakfæra greiðsluna og færa inn á reikning P ehf. Í ljósi atvika var talið að H og P ehf. hefðu mátt líta svo á, þegar afhending fisksins fór fram, að P ehf. ætti enn þá jafngildi fjögurra tonna af fiski í vörslum H ehf. til viðbótar við önnur fjögur tonn, sem óumdeilt var að hefðu verið í eigu fyrrgreinda félagsins. Hefði SV hvorki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir bótaskyldu tjóni við þessa ráðstöfun né að P ehf. hefði við þetta auðgast á óréttmætan hátt á kostnað SV. Kröfu S var því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. febrúar 2007. Hann krefst þess nú að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða áfrýjanda 1.368.244 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2004 til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður falli niður.

Stefndu krefjast hvor um sig staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar er rakið voru átta tonn af fiski afhent stefnda Pétursey ehf. af birgðum Hlíðardals ehf. 3. febrúar 2004. Áfrýjandi telur að með afhendingu fjögurra af þessum átta tonnum hafi verið rýrður með ólögmætum hætti veðréttur hans í öllum afurðum og rekstrarvörum Hlíðardals ehf. samkvæmt samningi um framleiðslulán 5. mars 1999, en Hlíðardalur ehf. var úrskurðaður gjaldþrota 17. mars 2004. Áfrýjandi kveðst hafa orðið fyrir tjóni með því að andvirði þessara fjögurra tonna af fiskafurðum hafi ekki runnið til hans heldur til stefnda Péturseyjar ehf. sem hafi þannig auðgast á hans kostnað. Stefndu telja aftur á móti að stefndi Pétursey ehf. hafi verið eigandi allra þessara átta tonna og að veðréttur áfrýjanda hafi ekki náð til þeirra. Rökstyðja stefndu þetta með vísan til þess, að fjögur af umræddum átta tonnum hafi óumdeilanlega verið eign stefnda Péturseyjar ehf., en fjögur tonn hafi komið í stað fjögurra tonna, sem afhent höfðu verið SÍF hf. til sölumeðferðar 3. október 2003 og þá fyrir mistök ranglega skráð sem eign Hlíðardals ehf. en ekki hins stefnda félags, Péturseyjar ehf. Andvirði þessara afurða hafi verið lagt inn á reikning Hlíðardals ehf. hjá áfrýjanda, sem síðan hafi ráðstafað því upp í framangreint framleiðslulán.

Veðskuldabréf það sem áfrýjandi byggir kröfu sína á var útgefið 5. mars 1999 að fjárhæð 50.000.000 krónur. Til tryggingar skuldinni var sett að sjálfsvörsluveði „allar tegundir afurða og rekstrarvara sem [Hlíðardalur ehf.] á eða eignast kann við framleiðslu“ á framleiðslutímabili, sem var tólf mánuðir í senn. Tekið var fram að ekki skyldi „geyma afurðir veðsettar öðrum í birgðageymslu án samþykkis Sparisjóðsins.“ Hlíðardalur ehf. sá einnig um vinnslu fisks í verktöku fyrir stefnda Pétursey ehf. og afhenti að vinnslu lokinni bæði þann fisk og eigin framleiðslu til söluaðila, SÍF hf. Í skýrslu fyrirsvarsmanns áfrýjanda í héraði kemur fram að hann hafi vitað af þessu og látið óátalið að fiskur í eigu annarra aðila væri unninn og geymdur með öðrum fiski í húsnæði Hlíðardals ehf. Samkvæmt veðsamningnum skyldi birgðatalning gerð reglulega. Gögn þar um sýna að stefndi Pétursey ehf. átti afurðir í vörslum Hlíðardals ehf., 4 tonn 10. desember 2003 og sama magn 22. janúar 2004. Verður samkvæmt þessu að líta svo á að þrátt fyrir að veðtrygging áfrýjanda hafi verið í heildarsafni þeirra afurða sem voru í vörslum Hlíðardals ehf. á hverjum tíma, sbr. 32. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, þá teljist hann hafa samþykkt að aðrir ættu einnig afurðir hjá Hlíðardal ehf. og beri vegna stöðu sinnar á þessu sviði sjálfur halla af óskýrleika er varðar afmörkun veðs.

Gögn málsins bera með sér að Hlíðardalur ehf. sendi frá sér fjögur tonn af fiski 3. október 2003 til sölumeðferðar hjá SÍF hf. og bar nóta um afhendingu afurðanna ekki annað með sér en að fiskurinn væri í eigu Hlíðardals ehf. Óumdeilt er að greiðsla fyrir þennan fisk barst áfrýjanda frá SÍF hf. og mun henni hafa verið varið til greiðslu á skuld Hlíðardals ehf. við áfrýjanda samkvæmt áðurnefndum samningi um framleiðslulán til félagsins. Mistökin munu hafa komið í ljós í desember 2003, en þá kom fram í fyrirspurn starfsmanns Hlíðardals ehf. til SÍF hf. að stefndi Pétursey ehf. hafi átt að fá greitt fyrir umræddan fisk en ekki Hlíðardalur ehf. Í janúar 2004 var af hálfu Hlíðardals ehf. farið fram á það við áfrýjanda að hann leiðrétti færsluna og fyrirsvarsmaður stefnda Péturseyjar ehf., átti fund með fyrirsvarsmanni áfrýjanda vegna þessara mistaka, þar sem sá fyrrnefndi krafðist þess að áfrýjandi bakfærði greiðslu vegna sölu þessara afurða af afurðalánareikningi Hlíðardals ehf. og færði hana inn á reikning hins stefnda félags. Áfrýjandi varð ekki við þessu. Fyrir dómi vefengdi áfrýjandi ekki að framangreind mistök hefðu orðið við afhendingu þessara tilteknu afurða en taldi að með þeim hefði stefndi Pétursey ehf. eignast, á sínum tíma, almenna fjárkröfu á hendur Hlíðardal ehf. og síðan þrotabúi þess félags. Um hefði verið að ræða fjárkröfu en ekki hlutaréttarkröfu. Greind mistök hafi verið áfrýjanda óviðkomandi og engin mistök hafi átt sér stað hjá honum.

Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn ekki á riftunarreglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Koma þær því ekki til álita við úrlausn málsins. Áfrýjandi byggir einungis á almennu skaðabótareglunni og óskráðri bótareglu um ólögmæta auðgun. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður að leggja til grundvallar að hið stefnda félag, Pétursey ehf., hafi átt fjögur tonn af fiski hjá Hlíðardal ehf. 3. október 2003, sem afhent hafi verið SÍF hf. og skráð fyrir mistök sem eign Hlíðardals ehf. Ekkert hefur komið fram í málinu sem bendir til þess að færslur við birgðatalningu hafi verið leiðréttar vegna þessara mistaka. Áfrýjandi notaði andvirði þessara fjögurra tonna af fiski til greiðslu upp í skuld Hlíðardals ehf. vegna framleiðslulánsins. Með hliðsjón af því og eins og atvikum var háttað að öðru leyti máttu stefndu líta svo á að hið stefnda félag, Pétursey ehf, ætti í febrúar 2004 enn þá jafngildi fjögurra tonna af fiski í vörslum Hlíðardals ehf. til viðbótar við fjögur tonn, sem getið var í áðurnefndum birgðatalningum og óumdeilt var að væri í eigu stefnda Péturseyjar ehf. Samkvæmt þessu hefur áfrýjandi hvorki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni er hið stefnda félag fékk átta tonn af fiski afhent úr vörslum Hlíðardals ehf. 3. febrúar 2004, né að félagið hafi auðgast á óréttmætan hátt á kostnað áfrýjanda. Ber því að staðfesta hinn áfrýjaða dóm.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Sparisjóður Vestmannaeyja, greiði stefndu, Pétursey ehf. og H-kk-þgf R-kk-þgf, hvorum um sig 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.