457/2008

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að ekki væru efni til að verða við kröfu hvors málsaðila um sig um forsjá sonar þeirra til bráðabirgða. Hins vegar var talið að það væri drengnum fyrir bestu að hafa lögheimili hjá K þar til sérfræðingar hefðu lagt mat á forsjárhæfni foreldranna, en að hann nyti umgengnisréttar við M aðra hverja helgi, frá föstudegi til sunnudagskvölds. -Þá var M gert að greiða einfalt meðlag með drengnum frá uppsögu dómsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. ágúst 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 19. ágúst 2008, þar sem leyst var úr kröfum aðilanna um bráðabirgðaforsjá sonar þeirra, A, umgengni við hann, lögheimili og um meðlagsgreiðslur. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðili krefst þess aðallega að henni verði úrskurðuð til bráðabirgða forsjá drengsins og að umgengni varnaraðila við hann verði aðra hverja helgi frá föstudegi til sunnudags. Þá krefst hún þess að varnaraðila verði gert að greiða einfalt meðlag með drengnum frá 4. febrúar 2008 þar til endanlegur dómur gengur í forsjár- og skilnaðarmáli aðila. Til vara krefst hún þess að sameiginleg forsjá aðilanna standi áfram en að lögheimili drengsins verði hjá henni. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Fram að samvistarslitum aðila bjó fjölskyldan um eins árs skeið að [...] í Reykjavík, en hafði áður búið í Kópavogi allt frá fæðingu drengsins 2001. Vegna fyrirhugaðs flutnings fjölskyldunnar til Hafnarfjarðar var drengurinn látinn sækja [...] í Hafnarfirði fyrsta árið sitt í grunnskóla veturinn 2007-2008. Við samvistarslitin 4. febrúar 2008 flutti sóknaraðili með drenginn á heimili vinkonu sinnar, en um mánaðamót mars og apríl til bróður sóknaraðila að [...] í Reykjavík. Sóknaraðili segir drenginn hafa að jafnaði verið í umgengni hjá varnaraðila aðra hvora helgi á þessu tímabili, en þó einnig vikurnar 3. til 10. apríl, 6. til 13. júní og svo aðra hvora viku frá 20. júní síðastliðnum. Um mánaðamót júlí og ágúst flutti sóknaraðili til Akureyrar. Varnaraðili hefur verið búsettur að [...] í Hafnarfirði frá miðjum febrúar. Samkvæmt ákvörðun Þjóðskrár 15. ágúst 2008 skal lögheimili málsaðila og drengsins skráð að [...] í Reykjavík þar til úrlausn dómstóla liggur fyrir.

II

Sóknaraðili heldur því meðal annars fram, til stuðnings staðhæfingu sinni um að það sé drengnum fyrir bestu að hún fari ein með forsjá hans, að áfengisneysla varnaraðila sé verulegt vandamál og hafi hann tvívegis farið í áfengismeðferð, fyrst árið 2005 en síðar haustið 2007, en í það skiptið hafi hann sjálfur útskrifað sig eftir 10 daga. Þá eigi hann við skapgerðarbresti að stríða og hafi sýnt af sér verulegt hömluleysi undir áhrifum áfengis og oft beitt hana líkamlegu ofbeldi. Hinn 4. febrúar 2008 hafi hann gengið í skrokk á henni, en sonur þeirra hafi verið í næsta herbergi þegar árásin átti sér stað. Hún hafi kært árásina og í skýrslu varnaraðila hjá lögreglu 14. maí 2008 hafi hann játað að hafa beitt hana líkamlegu ofbeldi í umrætt sinn. Hafi þetta atvik orðið til þess að hún flutti frá varnaraðila. Sóknaraðili kveðst vera reglusöm og ekki eiga við skapgerðarbresti að stríða. Hún segist vera í mjög góðum tengslum við son sinn og hafa alla tíð sinnt öllum grunnþörfum hans. Hún sé með góða atvinnu á Akureyri, hafi ágætis íbúð á leigu og geti á allan hátt veitt syni sínum öruggt og gott heimili og skapað aga og festu í lífi hans.

Varnaraðili byggir á því að enga brýna nauðsyn beri til að raska högum drengsins, sem flutningur norður í land með móður hans myndi óhjákvæmilega gera. Hann kveðst ekki kannast við að sóknaraðili sé í nánum tengslum við ættingja sína þar. Hann kveðst einnig hafa annast dreginn alla tíð og hafi ábyrgðin meira hvílt á honum eftir því sem drengurinn varð eldri. Drengurinn hafi átt stöðugleika vísan hjá honum, en móðirin hafi flutt margoft eftir samvistarslitin. Telur hann að erfiðara yrði um vik fyrir drenginn að halda sambandi við vini sína og fjölskyldu ef hann flytti til Akureyrar. Drengurinn hafi sjálfur tjáð sig skýrt um það að hann vilji ekki flytja norður. Varnaraðili mótmælir þeirri áherslu sem sóknaraðili leggur á atvikið 4. febrúar síðastliðinn og ásökunum um óreglu og ofbeldishneigð. Áréttar hann að drengnum stafi engin ógn af sér. Telur hann viðtal Þ-kk-ef M-kk-ef sálfræðings við drenginn renna styrkum stoðum undir þetta.

III

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. barnalaga hefur dómari heimild til að úrskurða til bráðabirgða hvernig fara skuli með forsjá barns að því gættu hvað barninu sé fyrir bestu. Hafni dómari kröfu um niðurfellingu sameiginlegrar forsjár meðan forsjármál er til meðferðar fyrir dómi getur hann kveðið á um lögheimili barns, umgengni og meðlag til bráðabirgða. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að barnalögum segir að almennt megi líta svo á að æskilegt teljist að forsjá haldist sameiginleg meðan máli er ráðið til lykta.

Ekki liggja fyrir á þessu stigi málsins ítarleg gögn sem varpað geta ljósi á forsjáhæfni aðila og þá um leið hjá hvoru þeirra hagsmunum drengsins yrði best borgið til framtíðar. Þykir ekki tilefni til annars en að staðfesta þá niðurstöðu héraðsdóms að láta sameiginlega forsjá foreldranna haldast þar til deilu um forsjá drengsins verður endanlega ráðið til lykta.

Við ákvörðun um hvar drengurinn skuli hafa lögheimili er á hinn bóginn ekki á þessu stigi unnt að líta framhjá þeirri háttsemi varnaraðila sem lýst er í II. kafla að framan og hann hefur gengist við að einhverju leyti. Sóknaraðili kveðst hins vegar vera reglusöm og hafa engin gögn verið lögð fram í málinu sem benda til annars. Í skýrslu Þ-kk-ef M-kk-ef sálfræðings 9. júlí 2008 kemur fram að drengurinn sé nátengdur báðum foreldrum sínum. Ber drengurinn föður sínum vel söguna, telur hann gera meira fyrir sig og líða meira en móðirin fyrir aðskilnað við sig og lýsir vilja til að búa frekar hjá föður en móður. Það dregur þó úr gildi þessarar yfirlýsingar drengsins að augljóst er að hann hefur sterka samúð með föður sínum og óttast að missa tengsl við ættingja og vini flytji hann til Akureyrar. Í lok skýrslunnar bendir sálfræðingurinn á að drengurinn hafi flækst persónulega í togstreitu foreldranna og finni fyrir þrýstingi til að taka afstöðu. Telur hann ekki varlegt að viðhorf drengsins ráði ein og sér niðurstöðu málsins.

Ekki er unnt að fallast á þá forsendu héraðsdóms að það myndi raska svo högum drengsins að flytja af höfuðborgarsvæðinu, að það sé honum því fyrir bestu að hafa lögheimili hjá varnaraðila í Hafnarfirði. Drengurinn hefur aldrei haft fasta búsetu í Hafnarfirði og skólaganga þar gekk ekki að öllu leyti snurðulaust. Með reglulegri umgengni má og halda eðlilegum tengslum við vini og ættingja. Í ljósi alls þess sem að framan greinir verður þvert á móti talið að það sé drengnum fyrir bestu að lögheimili hans sé hjá sóknaraðila þar til sérfræðingar hafi lagt mat á forsjárhæfni foreldranna, en að hann njóti umgengnisréttar við varnaraðila frá lokum skólatíma annan hvorn föstudag fram til kl. 20 á sunnudagskvöldi.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila einfalt meðlag með drengnum frá uppsögu þessa dóms.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað í þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Sóknaraðili, K, og varnaraðili, M, skulu á meðan forsjármál er rekið fara sameiginlega með forsjá sonar þeirra, A.

Lögheimili drengsins skal vera hjá sóknaraðila.

Þar til leyst hefur verið endanlega úr um forsjá drengsins til frambúðar skal drengurinn njóta umgengni við varnaraðila aðra hverja helgi, frá föstudegi til sunnudagskvölds.

Varnaraðili skal greiða einfalt meðlag með syni aðila frá uppsögu þessa dóms.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.