345/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Í um að E yrði borin út úr fasteign með beinni aðfarargerð. Krafa Í var reist á veðskuldabréfi þar sem fasteignin var sett að veði til tryggingar láni sem S, fyrrverandi eiginmaður E, hafði tekið hjá SS. Krafa SS var síðar framseld til Í. Hvort um sig höfðu þau S og E átt helmingshlut í fasteigninni í óskiptri sameign en Í hafði keypt alla eignina á nauðungaruppboði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að nafnritun E á veðskuldabréfið og önnur gögn málsins bæru ekki með sér að E hefði samþykkt veðsetningu síns eignarhluta eða að sú hefði verið ætlunin, heldur einungis að hún hefði sem maki skuldara samþykkt veðsetningu eignarinnar hvað hans hluti varðaði, sbr. 60. gr. og 64. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Hafði nauðungarsala á eignarhluta E því verið án heimildar að lögum. Þrátt fyrir það var E talin vera bundin af sölunni þar sem hún hafði ekki neytt viðeigandi úrræða laga nr. 90/19991 um nauðungarsölu. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 17. maí 2013 og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 6. maí 2013, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðili yrði borin út úr fasteigninni Fjallalind 94 í Kópavogi með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfu varnaraðila um útburð hafnað. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði voru sóknaraðili og þáverandi eiginmaður hennar S-kk-nf E-kk-nf þinglýstir eigendur fasteignarinnar að Fjallalind 94 í Kópavogi, fastanúmer 223-6987, samkvæmt lóðarleigusamningi 12. nóvember 1998. Er ekki annað fram komið en að þau hafi átt fasteignina að jöfnu í óskiptri sameign. Með skuldabréfi 30. nóvember 2004 setti S-kk-nf Sparisjóði Siglufjarðar fyrrgreinda fasteign að veði með 4. veðrétti til tryggingar láni að fjárhæð 25.600.000 krónur. Skuldabréfið var á stöðluðu formi sparisjóðsins og í því kemur fram að gjaldfalli skuldin megi selja veðið nauðungarsölu án dóms, sáttar eða fjárnáms samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Þá segir í bréfinu að fullnægt sé „skilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr., l. nr. 31/1993 um heimild til veðsetningar án samþykkis maka.“ Undir bréfið ritaði S-kk-nf sem skuldari og nafn sóknaraðila er ritað í þar til gerða reiti þar sem annars vegar stóð „undirskrift maka skuldara“ og hins vegar „samþ. maka þinglýsts eiganda.“ Á hinn bóginn er nafnritun hennar ekki í þar til gerðum reitum þar sem stóð „samþ. framangreinda veðsetningu sem þinglýstur eigandi“ en sá reitur er auður á skuldabréfinu.

Skuldari mun hafa vanefnt greiðslur af bréfinu frá árinu 2009 og varnaraðili, sem þá var orðin skuldareigandi, leitaði eftir því við sýslumanninn í Kópavogi að fram færi nauðungarsala á eigninni samkvæmt heimild í bréfinu sjálfu. Eignin var seld nauðungarsölu 6. desember 2011 og gaf sýslumaður 16. janúar 2012 út kvaðalaust afsal fyrir eigninni til varnaraðila sem var hæstbjóðandi á nauðungaruppboði. Með aðfararbeiðni 13. desember 2012 til Héraðsdóms Reykjaness krafðist varnaraðili þess að sóknaraðili yrði borin út úr fasteigninni með beinni aðfarargerð. Um heimild var vísað til þess að varnaraðili hafi fengið útgefið kvaðalaust afsal fyrir eigninni sem hefði verið þinglýst. Sóknaraðila hefði áður verið sent ábyrgðarbréf þar sem þess var krafist að hún rýmdi eignina sem allra fyrst. Að þessum tilmælum hafi ekki verið farið og búi sóknaraðili enn í eigninni. Krafa varnaraðila var tekin til greina með hinum kærða úrskurði.

II

Varnir sóknaraðila gegn kröfu um útburð eru raktar í hinu kærða úrskurði. Eins og nánar greinir þar heldur sóknaraðili því meðal annars fram að báðar undirskriftir hennar á skuldabréfið hafi verið falsaðar. Kveðst hún upphaflega hafa búið með fyrrverandi eiginmanni sínum S-kk-þgf E-kk-þgf að Reyðará í Siglufirði. Hún hafi síðan flutt frá Siglufirði árið 2002 en S-kk-nf orðið þar eftir. Kaupum sóknaraðila og S-kk-ef á lóðinni að Fjallalindi 94 í Kópavogi, framkvæmdum þar og sambúð þeirra hjóna er nánar lýst í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili leitaði á árinu 2009 eftir rannsókn rithandarsérfræðings á því hvort undirritanir hennar á veðskuldabréfið væru falsaðar og í niðurstöðu skýrslu hans 16. nóvember 2009 um skjalarannsóknina sagði: „Það er niðurstaða undirritaðs að verulegt skriftarlegt misræmi sé með hinum fyrirsynjuðu nafnritunum sem til [sóknaraðila] vísa, annars vegar og óvéfengdum nafnritunum hennar hins vegar. Þessi niðurstaða er skilyrt því að rannsóknargögnin sem hér eru til umfjöllunar, endurspegli réttilega þá þætti í upprunalegum frumgögnum, sem hér er vísað til.“ Með bréfi 30. júní 2010 kærði lögmaður sóknaraðila ætlaða fölsun á veðskuldabréfinu til lögreglu sem tilkynnti sóknaraðila 3. janúar 2013 að rannsókn málsins væri hætt. Sóknaraðili kærði þá ákvörðun til ríkissaksóknara 1. febrúar 2013 en ekki liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins um afdrif þeirrar kæru. Eins og mál þetta liggur fyrir Hæstarétti kemur málsástæða sóknaraðila reist á fölsun ekki til frekari umfjöllunar við úrlausn ágreinings aðilanna.

III

Sóknaraðili reisir kröfu sína í málinu einnig á því að þar sem hún sé helmingseigandi að Fjallalind 94, og veðskuldabréfið 30. nóvember 2004 beri ekki með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu síns eignarhluta, geti veðsetning eignarinnar umrætt sinn ekki hafa náð til annars en eignarhluta S-kk-ef E-kk-ef. Nauðungarsala eignarinnar geti í samræmi við þetta, hvað sem öðru líður, ekki hafa tekið til hennar hluta heldur einungis eignarhluta S-kk-ef.

Í fyrrgreindu veðskuldarbréfi sagði að til tryggingar skuldinni væri veðsett Fjallalind 94, Kópavogi og bar bréfið samkvæmt þessu með sér að öll eignin hafi verið veðsett til tryggingar umræddu láni en ekki aðeins eignarhluti S-kk-ef. Eins og áður greinir er ekki annað fram komið en að sóknaraðili og S-kk-nf hafi átt fasteignina að jöfnu í óskiptri sameign. Nafnritun sóknaraðila á skuldabréfið kom þrátt fyrir það ekki fram í þar til gerðum reit um samþykki þinglýsts eiganda heldur einungis í reitum fyrir samþykki maka skuldara og maka þinglýsts eiganda. Samkvæmt þessu ber nafnritun sóknaraðila á veðskuldabréfið ekki með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu síns eignarhluta og önnur gögn málsins veita heldur ekki vísbendingu um að sú hafi verið ætlunin. Samþykki sóknaraðila fyrir veðsetningu síns eignarhluta var þó nauðsynlegt samkvæmt þeirri meginreglu þinglýsingalaga nr. 39/1978 að sá einn geti ráðstafað eign með löggerningi sem til þess hefur þinglýsta heimild eða samþykki þess er slíkrar heimildar nýtur, sbr. 24. gr. og 25. gr. laganna. Á hinn bóginn ber ritun nafns sóknaraðila á veðskuldabréfið með sér að hún hafi sem maki skuldara samþykkt veðsetningu eignarinnar hvað hans hluta varðar, sbr. 60. gr. og 64. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Samkvæmt öllu framanröktu má leggja til grundvallar að með uppboðsbeiðni varnaraðila og eftirfarandi nauðungarsölu fasteignarinnar að Fjallalind 94 hafi verið gengið lengra en veðréttur varnaraðila veitti grundvöll fyrir. Nauðungarsala á eignarhluta sóknaraðila var samkvæmt því án heimildar að lögum. Til þess er hins vegar að líta að sóknaraðili neytti hvorki úrræða samkvæmt XIII. né XIV. kafla laga nr. 90/1991 innan þeirra tímafresta sem þar greinir, sbr. einkum 1. og 2. mgr. 80. gr. laganna. Er sóknaraðili þegar af þeirri ástæðu bundin af nauðungarsölunni og getur framangreindur annmarki á henni því ekki staðið í vegi þeim rétti sem varnaraðili nú nýtur á grundvelli kvaðalauss uppboðsafsals. Í 3. mgr. 80. gr. laga nr. 90/1991 kemur á hinn bóginn fram að ákvæði 1. og 2. mgr. greinarinnar breyti því ekki að annars megi hafa uppi kröfu um skaðabætur eða aðra peningagreiðslu sem byggist á því að ekki hafi verið skilyrði til nauðungarsölu eða ranglega staðið að henni.

Að virtu öllu því er að framan greinir verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.