23/2003

I varð fyrir vinnuslysi 14. júní 1991. Í kjölfar meðferðar sem hún gekkst undir vegna slyssins á L fékk hún sýkingu í hælbein. Gekkst I undir frekari aðgerðir og var læknismeðferð ekki lokið fyrr en í mars 1992. Í júlí 1994 voru enn framkvæmdar aðgerðir á hæl I og mun hún ekki hafa verið gróin sára sinna fyrr en í mars eða apríl 1995. Kom fram í dómi að héraðsdómur, sem skipaður hafi verið sérfróðum meðdómendum, hafi með ítarlegum rökstuðningi komist að sömu meginniðurstöðu og dómkvaddir matsmenn um að mistök hafi verið gerð við meðferð I á L með vangreiningu sýkingar. Dráttur á greiningu sem talinn var vera um 1 ½ til 2 ½ mánuður hafi aukið örorku I og því hafi ekki við læknismeðferðina verið sýnd slík aðgæsla sem með réttu varð krafist. Taldist I hafa sýnt nægilega fram á 10% varanlega örorku sína með matsgerð og R hefði því sönnunarbyrði fyrir því að I hefði allt að einu orðið fyrir þessari örorku, að einhverju leyti eða öllu, ef engin mistök hefðu verið gerð við læknismeðferðina. Hafði R ekki aflað gagna sem sýndu fram á þetta og var því dæmt bótaskylt að fullu. Ekki var fallist á með I að bótaskylda vegna tímabundins atvinnutjóns næði einnig til læknismeðferðar á árinu 1994, þar sem ekki hafði verið rökstutt af hennar hálfu hvernig sú læknismeðferð tengdist mistökum þeim sem gerð hafi verið 1991 og 1992.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa hennar verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 20. mars 2003. Hún krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 7.336.790 krónur með nánar tilteknum ársvöxtum frá 14. júní 1991 til 7. mars 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

I.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi varð gagnáfrýjandi fyrir vinnuslysi 14. júní 1991 að Brautarholti á Kjalarnesi þegar hún féll fram af þaki húss. Kom gagnáfrýjandi standandi niður úr fallinu, sem mun hafa verið um 5,7 m, og brotnuðu við það hælbein á báðum fótum hennar. Hún var flutt í framhaldi af þessu á Borgarspítalann í Reykjavík og þaðan á Landspítalann, þar sem gert var að áverkum hennar. Lá hún þar inni frá slysdegi til 2. júlí 1991, en þó með tveggja daga hléi. Eftir það var hún til eftirlits á göngudeild síðarnefnda sjúkrahússins, þar sem þess var meðal annars getið í gögnum um fjórðu komu hennar á deildina 12. september 1991 að drep væri komið á vinstri hæl sökum beinenda, sem virtist skaga aðeins niður. Af þessum sökum var gagnáfrýjandi aftur lögð inn á Landspítalann 17. september 1991, þar sem lýtalæknir gerði aðgerð á hæl hennar næsta dag. Var þá sár á hælnum hreinsað og dautt bein fjarlægt, en síðan grædd húð yfir sárið. Þrátt fyrir þetta greri sárið ekki og gekkst gagnáfrýjandi aftur undir aðgerð 2. október 1991, þar sem leitast var við að loka því. Þótti sú aðgerð hafa tekist betur en sú fyrri og var gagnáfrýjandi útskrifuð af sjúkrahúsinu 19. sama mánaðar. Meðan á þeirri dvöl hennar stóð mun hún hafa fengið sýklalyf, sem hún tók í um tíu daga, en rannsókn hafði þó ekki gefið til kynna að sýking væri í sárinu. Eftir þetta var gagnáfrýjandi aftur undir reglulegu eftirliti á göngudeild, þar sem meðal annars var skipt um umbúðir á sárinu. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst hún fljótlega á þessu tímabili hafa farið að finna fyrir verulegri vanlíðan með hita og slætti í hælnum, en mikið hafi vessað úr sárinu og vond lykt verið af því. Sýni voru tekin úr sárinu til greiningar 2., 12. og 27. desember 1991, sem leiddu í ljós sýkingu. Síðastnefndan dag var gagnáfrýjandi aftur lögð inn á Landspítalann og henni gefin sýklalyf. Ráðgert var að hún gengist þar 16. janúar 1992 undir aðgerð til að fjarlægja dauðan vef úr sárinu, en ekki varð af því sökum þess að daginn áður var hún útskrifuð af Landspítalanum að eigin ósk. Fór hún þaðan á Borgarspítalann, þar sem hún var lögð inn og gekkst undir aðgerðir 20. og 27. janúar 1992. Voru þá fjarlægð úr hælnum dauð bein og fékk gagnáfrýjandi sýklalyf í æð og síðar í töflum um nokkurra vikna skeið, en ekki mun hafa verið reynt að loka sárinu. Gagnáfrýjandi var útskrifuð frá Borgarspítalanum í mars 1992, en sárið á hælnum greri að hennar sögn ekki að fullu fyrr en í júní á því ári.

Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði 20. apríl 1998 frá yfirlækni við bæklunarlækningadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur gekkst gagnáfrýjandi undir aðgerð hjá honum í júlí 1994 til að fjarlægja beinhrygg af hælbeini á vinstri fæti. Segir í vottorðinu að sýking hafi ekki virst vera til staðar, en sárið eftir aðgerðina hafi ekki gróið og gagnáfrýjandi því þurft að gangast undir nokkrar aðgerðir í viðbót, þar á meðal til húðflutninga. Mun sárið fyrst hafa verið gróið að fullu í mars eða apríl 1995, en eftir það munu ekki hafa myndast sár á hælnum.

Gagnáfrýjandi telur að mistök hafi verið gerð við þá meðferð, sem henni var veitt á Landspítalanum frá því í september 1991 til janúar 1992 og áður er getið um í meginatriðum. Þess hafi ekki verið gætt í tengslum við fyrstu aðgerðirnar að gefa henni sýklalyf til að draga úr hættu á sýkingu í sárinu á vinstri hæl. Hafi heldur ekki verið brugðist tímanlega við vísbendingum um sýkingu í sárinu með rannsókn og lyfjagjöf, auk þess sem meðferð hafi verið ábótavant þegar sýking hafði verið staðreynd. Telur gagnáfrýjandi þessi mistök hafa aukið við þá örorku og þann miska, sem hún varð fyrir vegna slyssins 14. júní 1991, en í málinu sækir hún aðaláfrýjanda til greiðslu skaðabóta vegna þessa. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir ýmsum læknisfræðilegum gögnum varðandi þetta, sem liggja fyrir í málinu, þar á meðal matsgerð dómkvaddra manna frá 20. nóvember 1999 og umsögn Læknaráðs 14. desember 2001.

II.

Í áðurnefndri matsgerð dómkvaddra manna, þeirra A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef sérfræðings í bæklunarskurðlækningum og G-kk-ef M-kk-ef S-kk-ef sérfræðings í lýtalækningum, var meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að áverkinn, sem gagnáfrýjandi hlaut á vinstri hæl í slysinu 14. júní 1991, hafi valdið það miklum skemmdum á húðþekju hælbeinsins að húðin hafi skemmst varanlega og smám saman komið fram drep í henni. Hafi mátt standa betur að þeirri meðferð, sem gagnáfrýjandi fékk á Landspítalanum, með því að taka sýni til bakteríurannsóknar og gefa henni strax sýklalyf eftir að dauð og þurr sárskorpa var fjarlægð af hælnum í september 1991, því að sár á húð yfir beinbroti auki verulega hættu á beinsýkingu. Hafi þetta sérstaklega átt við í tilviki gagnáfrýjanda, þar sem hælbeinið hafi mölbrotnað. Í slíku broti megi búast við röskun á blóðflæði, en eðlileg blóðrás sé forsenda fyrir því að brot grói örugglega og dragi hún jafnframt úr hættu á sýkingu. Einnig sé aðfinnsluvert að gagnáfrýjandi hafi ekki fengið sýklalyf eftir fyrstu aðgerðina í september 1991 og reyndar ekki fyrr en viku eftir aðra aðgerðina í október á sama ári, en af þessu hafi hlotist þrálát beinsýking með beineyðingu. Kröftug sýklalyfjameðferð hafi fyrst byrjað í lok desember 1991, sem gæti hafa verið 21/2 til 31/2 mánuði seinna en efni voru til. Mjög erfitt sé að segja til með vissu um hversu mikið meira beintap hafi orðið vegna sýkingar í beininu, enda brotið svo alvarlegt í byrjun að búast hafi mátt við beineyðingu af þeim sökum einum. Sýkingin hafi þó lengt sjúkdómstímann verulega og líklega valdið meiri varanlegum skemmdum en annars hefðu orðið.

Héraðsdómur, sem var skipaður sérfróðum meðdómsmönnum, hefur með ítarlegum rökstuðningi komist að sömu meginniðurstöðu og dómkvaddir matsmenn um að mistök hafi verið gerð við meðferð gagnáfrýjanda á Landspítalanum með vangreiningu sýkingar í beini á vinstri hæl. Dráttur á greiningu og meðferð sýkingarinnar, sem dómendurnir töldu hafa verið á bilinu frá 11/2 mánuði til 21/2 mánaðar, hafi aukið örorku gagnáfrýjanda vegna slyssins 14. júní 1991. Af þessum sökum hafi ekki verið sýnd við læknismeðferðina slík aðgæsla, sem með réttu varð krafist.

Umsögn Læknaráðs, sem lá fyrir í héraði, getur ekki hnekkt þessari samdóma niðurstöðu dómkvaddra matsmanna og hins fjölskipaða héraðsdóms. Fyrir Hæstarétti hefur aðaláfrýjandi ekki aflað frekari gagna til að fá henni hrundið. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjandi beri skaðabótaskyldu vegna afleiðinga þeirra mistaka, sem gerð voru á Landspítalanum við meðferð áverka á vinstri hæl gagnáfrýjanda.

III.

Eins og greinir í héraðsdómi komust dómkvaddir matsmenn að þeirri niðurstöðu að sýkingin í vinstra hælbeini gagnáfrýjanda hafi leitt til þess að hluti þess var fjarlægður. Sýkingin hafi þannig minnkað beinmassa hælbeinsins, mjúkvefir umhverfis það hafi að auki skaddast vegna hennar og stirðleiki orðið meiri í aðlægum liðum á sýkingarsvæðinu. Taldist gagnáfrýjandi hafa orðið fyrir 10% varanlegri örorku, sem tengja mætti afleiðingum sýkingarinnar, auk tímabundinnar örorku, sem nánar greinir hér síðar. Málatilbúnaður aðaláfrýjanda verður ekki skilinn svo að ágreiningur sé út af fyrir sig um þessa niðurstöðu hinna dómkvöddu manna.

Auk þess, sem að framan greinir, leitaði gagnáfrýjandi sérstaklega í matsbeiðni eftir áliti hinna dómkvöddu manna á því hversu mikið meiri örorka hennar, bæði tímabundin og varanleg, hafi orðið vegna þess að ekki hafi verið beitt fullnægjandi sýklalyfjameðferð frá fyrsta hugsanlegu tímamarki. Matsmennirnir töldu sem áður segir að grípa hefði átt til kröftugrar sýklalyfjameðferðar, sem þeir kölluðu svo, 21/2 til 31/2 mánuði fyrr en raun varð á. Lýstu þeir því áliti að örorka gagnáfrýjanda vegna þessara tafa gæti ekki verið meiri en sú, sem yrði rakin í heild til sýkingarinnar í vinstri hæl hennar og getið var hér að framan. Niðurstaða matsmannanna um þetta atriði var að öðru leyti eftirfarandi: „Tímabundin og varanleg örorka vegna seinkunar á fullnægjandi sýklalyfjameðferð er því jafnt og en þó líklega mun minni en tímabundin og varanleg örorka af völdum sýkingarinnar. Matsmenn treysta sér ekki til að greina nánar þar á milli. Matsmenn telja að ekki sé ósanngjarnt að helmingur af tímabundinni og varanlegri örorku vegna sýkingar mætti rekja til seinkunar á sýklalyfjameðferð. Matsmenn vilja þó taka skýrt fram að hér er einungis um ágiskun að ræða sem erfitt er að færa frekari sönnur á.“

Hér að framan hefur verið staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjandi beri skaðabótaskyldu vegna mistaka, sem urðu við meðferð áverka á vinstri hæl gagnáfrýjanda. Hún hefur ekki haldið því fram í málinu að sýking hafi komist í hæl hennar vegna þessara mistaka, heldur hafi þau falist í því að ekki hafi verið gripið tímanlega til markvissra ráðstafana til að stöðva sýkinguna. Með fyrrgreindu áliti dómkvaddra matsmanna hefur gagnáfrýjandi sýnt nægilega fram á að sýkingin sem slík hafi leitt af sér 10% varanlega örorku ásamt tímabundinni örorku. Hvílir þannig sönnunarbyrði á aðaláfrýjanda fyrir því að gagnáfrýjandi hefði allt að einu orðið fyrir þessari örorku að einhverju tilteknu leyti eða öllu ef engin mistök hefðu verið gerð við læknismeðferð á henni. Aðaláfrýjandi hefur ekki sjálfur aflað neinna gagna til að axla þá sönnunarbyrði. Þótt framangreind ummæli í matsgerð dómkvaddra manna hnígi að því að „líklega“ sé örorka gagnáfrýjanda, sem rakin verði til seinkunar á fullnægjandi læknismeðferð, mun minni en örorka hennar af völdum sýkingarinnar í heild, hefur aðaláfrýjandi ekki sýnt fram á hver örorka gagnáfrýjanda af fyrrnefndu orsökunum ætti þá nánar að teljast vera. Ekki er fært að láta gagnáfrýjanda gjalda fyrir ófullnægjandi sönnunarfærslu aðaláfrýjanda um þetta efni með því að skerða skaðabætur handa henni með ákvörðun þeirra eftir álitum. Samkvæmt þessu verður að fella á aðaláfrýjanda skaðabótaskyldu vegna alls þess tjóns, sem umrædd sýking í vinstra hælbeini hefur valdið gagnáfrýjanda.

IV.

Gagnáfrýjandi sundurliðar kröfu sína á hendur aðaláfrýjanda þannig að 1.401.300 krónur séu skaðabætur vegna tímabundinnar örorku og 5.141.100 krónur vegna varanlegrar örorku, sem skerðist þó um 10% eða 514.110 krónur vegna hagræði af eingreiðslu og skattfrelsi þeirra bóta. Þessir liðir í dómkröfu gagnáfrýjandi eru reistir á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um tímabundna og varanlega örorku hennar, svo og útreikningi tryggingarfræðings á því tjóni hennar, en þeim útreikningi hefur aðaláfrýjandi ekki mótmælt. Auk þessa krefst gagnáfrýjandi skaðabóta að fjárhæð 308.500 krónur vegna tapaðra lífeyrisréttinda, svo og 1.000.000 króna í miskabætur.

Krafa gagnáfrýjanda um skaðabætur vegna tímabundinnar örorku er reist á því að dómkvöddu matsmennirnir hafi samtals talið hana óvinnufæra í 13 mánuði, svo rakið verði til mistaka við læknismeðferð á henni. Nánar tiltekið var hún í matsgerð talin hafa verið algerlega óvinnufær frá slysdegi 14. júní 1991 til 31. ágúst 1992, en af því tímabili mætti rekja sex mánaða óvinnufærni til seinkunar á bata vegna sýkingar í vinstra hælbeini. Þá töldu matsmenn gagnáfrýjanda einnig hafa verið tímabundið óvinnufæra frá júlí 1994 þegar hún gekkst undir fyrrnefnda aðgerð til að fjarlægja beinhrygg af hælbeininu. Um þetta segir nánar í matsgerð: „Sýking kom á aðgerðarsvæði og var hún í níu mánuði frá vinnu af þessum sökum. Matsmenn áætla að sýking á hælsvæði hafi seinkað bata um sjö mánuði.“ Um þetta er til þess að líta að í héraðsdómsstefnu sagði varðandi þessa aðgerð að „engin sýking virðist hins vegar hafa verið fyrir hendi“. Verður ekki ráðið af öðrum gögnum málsins að sýking hafi komið upp í tengslum við aðgerðina. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var fyrrgreind staðhæfing í matsgerð skýrð með því að matsmenn kunni að hafa aflað gagna í tengslum við störf sín, sem leitt hafi í ljós að gagnáfrýjandi hafi aftur fengið sýkingu í hælbeinið eftir aðgerðina í júlí 1994. Ekki hefur verið rökstutt hvernig slík sýking gæti hafa tengst þeim mistökum við læknismeðferð á gagnáfrýjanda á árunum 1991 og 1992, sem aðaláfrýjandi ber skaðabótaábyrgð á. Þá hefur heldur ekki verið skýrt á viðhlítandi hátt hvers vegna óvinnufærni gagnáfrýjanda á árinu 1994 gæti af öðrum sökum hafa orðið meiri en ella vegna sýkingarinnar, sem hún átti við að etja á fyrri stigum. Að þessu gættu verður að hafna kröfu gagnáfrýjanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón 1994. Verður að öðru leyti fallist á kröfu hennar um bætur fyrir tímabundna örorku á árinu 1992 með 646.700 krónum.

Bætur handa gagnáfrýjanda vegna varanlegrar örorku eru að teknu tilliti til hagræðis hennar af eingreiðslu og skattfrelsi þeirra hæfilega ákveðnar 4.100.000 krónur. Ekki eru efni til annars en að taka að fullu til greina kröfu gagnáfrýjanda að fjárhæð 308.500 krónur um bætur vegna tapaðra lífeyrisréttinda. Við ákvörðun miskabóta handa henni verður að taka tillit til þeirra þjáninga, lýta og óþæginda, sem rekja má til sýkingarinnar í vinstra hælbeini hennar, svo og aldurs hennar og þeirrar röskunar, sem líkamstjón þetta hefur leitt af sér. Að því virtu eru miskabætur hæfilega ákveðnar 800.000 krónur.

Samkvæmt framansögðu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda samtals 5.855.200 krónur. Verða henni dæmdir vextir af þeirri fjárhæð í samræmi við dómkröfu frá 1. janúar 1992 að telja, en ekki verður séð að aðaláfrýjandi hafi andmælt kröfu um vexti á grundvelli fyrningar þeirra að hluta fyrr en við meðferð málsins fyrir Hæstarétti og eru þau andmæli því of seint fram komin.

Gagnáfrýjandi hefur sem fyrr segir notið gjafsóknar vegna málsins á báðum dómstigum. Er því ekki ástæða til að dæma aðaláfrýjanda til greiðslu málskostnaðar í héraði eða fyrir Hæstarétti, en um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, greiði gagnáfrýjanda, I-kvk-þgf P-kvk-þgf, 5.855.200 krónur með ársvöxtum sem hér segir: 3% frá 1. janúar 1992 til 1. febrúar sama ár, 2,5% frá þeim degi til 11. sama mánaðar, 2% frá þeim degi til 21. mars sama ár, 1,25% frá þeim degi til 1. maí sama ár, 1% frá þeim degi til 11. ágúst 1993, 1,25% frá þeim degi til 11. nóvember sama ár, 0,5% frá þeim degi til 1. júní 1995, 0,65% frá þeim degi til 1. október 1996, 0,75% frá þeim degi til 21. janúar 1997, 0,9% frá þeim degi til 1. maí sama ár, 1% frá þeim degi til 1. apríl 1998, 0,7% frá þeim degi til 21. október sama ár og 0,6 % frá þeim degi til 7. mars 2000. Frá þeim degi greiði aðaláfrýjandi dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar á báðum dómstigum, samtals 1.300.000 krónur.