364/2017

Ágreiningur aðila sneri að því hvort að krafa sem E ehf. var með dómi Hæstaréttar í máli nr. 112/2015 gert að greiða G hf., sem áður bar heitið G banki hf., hefði verið tryggð með veði samkvæmt tilgreindri handveðsyfirlýsingu. Samkvæmt yfirlýsingunni setti E ehf. að handveði til tryggingar öllum skuldbindingum sínum gagnvart G banka hf. stöðu allra peningamarkaðslána félagsins hjá bankanum. Fyrir lá að E ehf. hafði veitt G banka hf. peningamarkaðslán í tvígang á árinu 2008 en þeim lánum var síðar breytt í bundin innlán og þau framlengd þar til þau voru greidd af Í hf. til GH ehf., sem áður bar nafnið G hf. Þá hafði E ehf. veitt Í hf. bundið innlán á árinu 2011 sem einnig var deilt um hvort félli undir hið veðsetta samkvæmt handveðsyfirlýsingunni. Undir rekstri málsins í héraði var bú E ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og tók kröfuhafinn T ehf. við rekstri málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið vék stjórn G banka hf. frá í október 2008 og skipaði bankanum skilanefnd hefði eftirlitið tekið ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda hins fallna banka til nýs banka sem nú bar heitið Í hf. Meðal þess sem ráðstafað hefði verið til hins nýja banka voru innlán sem E ehf. hafði veitt hinum fallna banka og framangreind handveðréttindi. Á hinn bóginn hefðu afleiðusamningar og fleiri samningar E ehf. orðið eftir hjá hinum fallna banka sem um síðir hefði krafið E ehf. um greiðslu skuldar samkvæmt samningunum og fengið áðurnefndan dóm fyrir skyldu E ehf. til greiðslu hennar. Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hefði Í ehf. borið að standa GH ehf. skil á handveðsettum verðmætum til tryggingar þeirri kröfu og hefði það verið gert í kjölfar dómsins. Talið var að handveðsyfirlýsingin hefði tekið til framangreindra verðmæta er þau voru afhent bankanum og Í hf. og að þau verðmæti sem komið hefðu í þeirra stað hefðu einnig fallið undir handveðið. Var Í hf. því sýknað af kröfu T ehf. um endurgreiðslu lánanna þriggja.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. júní 2017. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 474.160.811 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 20. október 2008 til greiðsludags, en til vara að honum verði gert að greiða sér 2.980.609,66 evrur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. október 2008 til greiðsludags, 1.013.720,03 danskar krónur með sömu dráttarvöxtum frá 8. maí 2009 til greiðsludags og 131.130,21 norskar krónur með sömu dráttarvöxtum frá 31. október 2011 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta var höfðað fyrir héraðsdómi af Eignarhaldsfélagi RS ehf. Er málið var tekið fyrir 4. janúar 2017 var bókað í þingbók að bú félagsins hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 5. október 2016. Jafnframt að fyrir stefnanda hafi mætt nafngreindur lögmaður vegna skiptastjóra þrotabúsins. Loks var bókað: ,,Í samræmi við framangreint er aðild stefnanda breytt með þeim hætti að stefnandi málsins er þrotabú Eignarhaldsfélags RS ehf.“ Við næstu fyrirtöku í málinu 12. janúar 2017 var bókað: ,,Skiptastjóri í stefnanda ... upplýsir að á skiptafundi hafi verið samþykkt að fela kröfuhafanum Taxus ehf. að reka mál þetta fyrir dóminum af hálfu þrotabúsins, sbr. 130. gr. laga nr. 21/1991.“

Við flutning málsins fyrir Hæstarétti upplýsti lögmaður áfrýjanda að félagið hefði tekið við rekstri málsins og reki það í eigin nafni og á eigin kostnað og ábyrgð en til hagsbóta fyrir þrotabúið. Félagið gæti krafið þrotabúið um endurgreiðslu kostnaðar að því marki sem þrotabúinu kynni að áskotnast fé af málarekstrinum. Að réttu lagi átti þrotabúið þessu til samræmis ekki að teljast aðili að málinu eftir þinghaldið 12. janúar 2017. Samkvæmt framangreindu og þar sem stefndi hefur ekki haft uppi dómkröfur sem varða aðild að málinu getur sá annmarki, sem lýst hefur verið á aðild þess, engu breytt um niðurstöðuna.

II

Ágreiningsefni málsins lýtur að því hvort krafa að fjárhæð 5.474.701.040 krónur auk vaxta, sem Eignarhaldsfélag RS ehf. var með dómi Hæstaréttar 3. desember 2015 í máli nr. 112/2015 gert að greiða Glitni hf., hafi verið tryggð með veði samkvæmt handveðsyfirlýsingu 10. ágúst 2007 að því marki sem hin veðsettu verðmæti hrykkju til. Samkvæmt yfirlýsingunni setti félagið að handveði til tryggingar öllum skuldbindingum sínum gagnvart Glitni banka hf. verðmæti sem tilgreind voru þannig: ,,Staða allra peningamarkaðslána viðskiptamanns hjá bankanum eins og hún er á hverjum tíma þ.m.t. vextir, gengismunur og verðbætur“. Í yfirlýsingunni sagði einnig: ,,Sé veðsett skjal innleyst má bankinn veita viðtöku og halda hjá sér innlausnarfjárhæðinni til tryggingar ógjaldföllnum hlutum skuldbindinga veðsala. ... Verði vanskil eða aðrar vanefndir á skuldbindingum veðsala gagnvart bankanum, er honum heimilt að selja handveðið eða koma því í verð á hvern þann hátt annan, sem hann kýs, og ráðstafa andvirðinu til greiðslu á þeim, allt að vali bankans, fyrirvaralaust og án aðvörunar. Bankinn má og neyta alls þess réttar, sem útgefandi/veðsali hefur sjálfur yfir hinu veðsetta, svo sem að veita viðtöku öllum tekjum eða arði, er veðið gefur af sér. Yfirlýsing þessi felur jafnframt í sér umboð til bankans til þess að framselja hið handveðsetta, kvitta fyrir allar greiðslur og framkvæma allt það sem með þarf og hann álítur sér hagkvæmt til þess að handveðið geti komið honum að fullum notum, allt fyrirvaralaust og án aðvörunar.“

Eignarhaldsfélag RS ehf. veitti veðhafanum, Glitni banka hf., peningamarkaðslán í tvígang í ágúst og september 2008, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Þeim lánum var svo breytt í það sem nefnt var bundið innlán og þau framlengd þar til þau voru greidd af stefnda til Glitnis HoldCo ehf., sem er núverandi nafn áðurgreinds veðhafa. Þá veitti Eignarhaldsfélag RS ehf. stefnda bundið innlán í nóvember 2011, sem einnig er deilt um hvort falli undir hið veðsetta samkvæmt handveðsyfirlýsingunni.

Í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið vék stjórn Glitnis banka hf. frá og skipaði bankanum skilanefnd 7. október 2008 tók eftirlitið ákvörðun 14. sama mánaðar um ráðstöfun eigna og skulda hins fallna banka til nýs banka, Nýja Glitnis banka hf., sem nú ber nafn stefnda. Meðal þess sem ráðstafað var til hins nýja banka voru innlán þau, sem Eignarhaldsfélag RS ehf. hafði veitt hinum fallna banka og handveðréttindi þau, sem áður greinir. Á hinn bóginn voru afleiðusamningar og fleiri samningar eignarhaldsfélagsins eftir hjá hinum fallna banka, sem um síðir krafði það um greiðslu skuldar samkvæmt þessum samningum og fékk í desember 2015 áðurnefndan dóm fyrir skyldu þess til greiðslu skuldarinnar. Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins bar stefnda að standa Glitni HoldCo ehf. skil á handveðsettum verðmætum til tryggingar þeirri kröfu sem síðastgreint félag átti á hendur Eignarhaldsfélagi RS ehf. Var það gert í janúar 2016 í kjölfar áðurgreinds dóms Hæstaréttar.

Fallist verður á með héraðsdómi að handveðsyfirlýsingin hafi tekið til framangreindra verðmæta er þau voru afhent bankanum og stefnda og að þau verðmæti sem komið hafa í þeirra stað falli einnig undir handveðið. Að gættu öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýkn af kröfu áfrýjanda, Taxus ehf.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 2.000.000 krónur.