470/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að börn B og C yrðu vistuð utan heimilis í tólf mánuði. Í dómi Hæstaréttar var rakið að tvö barnanna ættu lögheimili hjá B en hin tvö hjá C. Af gögnum málsins yrði ekki ráðið að forsjárhæfni B væri svo ábótavant að réttlætti beitingu úrræðis samkvæmt 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var því hafnað kröfu A um að vista börnin D og E utan heimilis B. Á hinn bóginn var talið að fullnægt væri skilyrðum til þess að vista börnin F og G utan heimilis C, en í dóminum var vikið að því að í samræmi við þessa niðurstöðu hvíldi skylda á A að kanna grundvöll þess að ráðstafa börnunum F og G til B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. júní 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 4. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. júní 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að systkinin F, E, G og varnaraðilinn D yrðu vistuð utan heimilis í tólf mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fyrrnefnd krafa hans tekin til greina.

Varnaraðilinn C krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Varnaraðilinn D krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn B hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti en í samræmi við 3. mgr. 158. gr., sbr. 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er litið svo á að hann krefjist staðfestingar á úrskurði héraðsdóms.

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í hinum kærða úrskurði. Til viðbótar því sem þar kemur fram liggur fyrir að tvö barnanna, þau E og varnaraðilinn D, hafa frá 1. maí 2016 haft lögheimili hjá föður sínum, varnaraðilanum B, en hin tvö hjá móður sinni, varnaraðilanum C.

Sóknaraðili krefst þess að börn varnaraðilanna C og B verði vistuð utan heimilis í allt að tólf mánuði, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga. Um er að ræða íþyngjandi úrræði sem aðeins verður beitt ef lögmæltum markmiðum barnaverndaryfirvalda verður ekki náð með öðru og vægara móti, sbr. 7. mgr. 4. gr. laganna. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að forsjárhæfni varnaraðilans B sé svo ábótavant að réttlæti beitingu úrræðis samkvæmt 28. gr. barnaverndarlaga. Verður því hafnað kröfu sóknaraðila um að vista barnið E og varnaraðilann D utan heimilis varnaraðilans B. Á hinn bóginn verður með vísan til þess, sem fram kemur í hinum kærða úrskurði um forsjárhæfni varnaraðilans C, fallist á að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 28. gr., sbr. b. lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga, til þess að vista börnin F og G utan heimilis þeirra. Samkvæmt þessu og með vísan til 2. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga hvílir sú skylda á sóknaraðila að kanna grundvöll þess að ráðstafa þeim til varnaraðilans B, sbr. 1. mgr. 67. gr. b. laganna, eftir atvikum með þeirri aðstoð sem mælt er fyrir um í 24. gr. þeirra.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður en um gjafsóknarkostnað varnaraðilanna C og D fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Fjölskyldu- og velferðarnefndar A, um að barnið E og varnaraðilinn D, verði vistuð utan heimilis varnaraðilans B.

Börnin F og G skulu vistuð í 12 mánuði utan heimilis varnaraðilans C.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðilanna C og D fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, 300.000 krónur til hvors þeirra um sig.