136/2001

Að kröfu H gerði sýslumaður fjárnám hjá A ehf. og í framhaldi af því höfðaði A ehf. mál á hendur H til ógildingar fjárnámsins. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um höfnun ógildingarkröfunnar enda þóttu engir þeir annmarkar hafa verið á meðferð málsins fyrir héraðsdómi, er valdið gætu því að úrskurður héraðsdóms yrði felldur úr gildi. Hafði A efh. og enga kröfu gert um endurskoðun úrskurðarins að efni til.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. apríl 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. mars 2001, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá honum 6. desember 2000 að kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og varnaraðila gert að greiða málskostnað í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

I.

Málið á rætur að rekja til þess að Hveradekk ehf. gaf út verðtryggt skuldabréf 21. júní 1998 fyrir 2.000.000 krónum, sem greiða átti ásamt nánar tilteknum vöxtum með 36 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 21. júlí sama árs. Af hálfu útgefandans ritaði undir skuldabréfið K-kk-nf J-kk-nf, sem einnig gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldinni. Samkvæmt meginmáli skuldabréfsins tók sóknaraðili jafnframt að sér sjálfskuldarábyrgð, en fyrir hans hönd skrifaði Þ-kk-nf G-kk-nf undir það „pr.pr. Allrahanda hf.“

Engar greiðslur munu hafa fengist á kröfu samkvæmt skuldabréfi þessu. Að kröfu varnaraðila gerði sýslumaðurinn í Reykjavík sem áður segir fjárnám 6. desember 2000 hjá sóknaraðila fyrir skuldinni, sem þá nam alls 3.253.185 krónum að meðtöldum áföllnum vöxtum og kostnaði. Við gerðina mætti fyrirsvarsmaður sóknaraðila, S-kk-nf S-kk-nf, ásamt lögmanni hans og óskaði eftir að henni yrði frestað. Þeirri ósk var hafnað. Var þá fært í gerðabók sýslumanns að fyrirsvarsmanninum hafi verið leiðbeint um réttarstöðu sína og kröfu varnaraðila, en hann „segist ekkert hafa við kröfu gerðarbeiðanda að athuga en verður ekki við áskorun um að greiða hana.“ Að þessu loknu var fjárnám gert eftir ábendingu fyrirsvarsmannsins í þremur nánar tilteknum bifreiðum og gerðinni lokið.

Með bréfi, sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 18. janúar 2001, krafðist sóknaraðili þess að fjárnámsgerðin yrði felld úr gildi. Sú krafa var þar á því einu reist að samkvæmt samþykktum sóknaraðila þyrftu tveir stjórnarmenn að rita firma hans saman, en undir skuldabréfið, sem fjárnámið var gert fyrir, hafi aðeins einn stjórnarmaður ritað. Með bréfinu fylgdi endurrit úr gerðabók sýslumanns, ljósrit skuldabréfsins og vottorð úr hlutafélagaskrá varðandi sóknaraðila. Þegar krafa sóknaraðila var tekin fyrir á dómþingi 2. febrúar 2001 lýsti hann yfir að hann óskaði ekki eftir að skýra mál sitt frekar skriflega. Í þinghaldi 16. sama mánaðar lagði varnaraðili fram greinargerð í málinu ásamt fjórum öðrum skjölum og var þá ákveðinn munnlegur flutningur þess 5. mars 2001. Á dómþingi þann dag óskaði sóknaraðili eftir að fá að leggja fram sex ný skjöl, en að fram komnum andmælum varnaraðila hafnaði héraðsdómari því með úrskurði. Að þessu gerðu óskaði sóknaraðili eftir að fá að leiða fyrir dóm til skýrslugjafar tvo menn úr stjórn sinni, varnaraðila og föður hans. Því mótmælti varnaraðili og hafnaði héraðsdómari ósk sóknaraðila með úrskurði. Var málið síðan munnlega flutt. Með hinum kærða úrskurði, sem eins og áður greinir var upp kveðinn 21. mars 2001, var kröfu sóknaraðila um ógildingu fjárnámsins hafnað.

II.

Ekki standa rök til að verða við aðalkröfu varnaraðila um að málinu verði vísað frá Hæstarétti.

Í kæru sóknaraðila til Hæstaréttar kveðst hann telja héraðsdómara ekki hafa haft „tök á að taka tillit til málsástæðna kæranda eins og þær liggja fyrir. Skýringa sé að leita til þess að héraðsdómurinn hafi hvorki tekið tillit til né heimilað framlagningu frekari gagna né látið fara fram yfirheyrslur fyrir dómnum, en sóknaraðili telur að það hefði verið afar brýnt til þess að sóknaraðili fengi komið að réttmætum málsástæðum sínum.“ Í kærunni er vísað til lýsingar á málsatvikum og málsástæðum í áðurnefndu bréfi sóknaraðila, þar sem krafist var ógildingar fjárnámsins. Auk þeirra málsástæðna bendir sóknaraðili á að í gögnum, sem fylgdu kærunni, komi fram aðdragandinn að því að stjórnarmaður sóknaraðila hafi áritað fyrrnefnt skuldabréf um sjálfskuldarábyrgð hans, en það hafi verið gert á röngum forsendum og án nokkurra tengsla við útgefanda þess. Með því að héraðsdómari hafi neitað sóknaraðila um að leggja þessi gögn fram og leiða menn fyrir dóm til skýrslugjafar verði að ómerkja hinn kærða úrskurð.

Eins og ráðið verður af framansögðu leitaði sóknaraðili þegar komið var að munnlegum flutningi málsins í héraði eftir því að fá að leggja fram ný gögn, sem styðja áttu málsástæðu, sem hafði hvorki komið fram í skriflegum málatilbúnaði hans né á annan hátt á fyrri stigum. Þegar af þeirri ástæðu og með vísan til ákvæða 5. mgr. 101. gr., sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem hér eiga við samkvæmt 94. gr. laga nr. 90/1989, var héraðsdómara rétt að verða við andmælum varnaraðila gegn því að umrædd gögn yrðu lögð fram. Er og til þess að líta að gögn þessi voru ljósrit fjölmargra skjala til hlutafélagaskrár varðandi sóknaraðila annars vegar og Hveradekk ehf. hins vegar, skriflegar yfirlýsingar tveggja stjórnarmanna sóknaraðila um atvik málsins og yfirlýsingar þriggja annarra manna, sem virðast hafa átt að styðja staðhæfingar hinna tveggja. Áttu sum þessara gagna ekki svo séð verði neitt erindi í málinu, en öðrum varð ekki komið þar að til skýringa eða sönnunar um atriði, sem til úrlausnar gátu þar komið.

Svo sem ályktað verður af lokaorðum 1. mgr. og 2. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 94. gr. sömu laga, er aðila máls, sem rekið er samkvæmt 15. kafla laganna, almennt heimilt að gefa þar sjálfur munnlega skýrslu fyrir dómi eða leiða í því skyni fyrirsvarsmann sinn, einn eða fleiri. Ósk sóknaraðila um þetta hafnaði héraðsdómari hins vegar réttilega samkvæmt lokaorðum 1. mgr. 48. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, enda verður ekki séð að vakað hafi fyrir sóknaraðila að láta fyrirsvarsmenn sína greina frá atvikum varðandi einu málsástæðuna, sem hann hafði borið tímanlega fyrir sig í málinu og fékk þannig komið að. Ekki var á færi sóknaraðila að kveðja gagnaðila sinn fyrir dóm til að gefa munnlega skýrslu. Þá var honum heldur ekki heimilt að leiða vitni samkvæmt meginreglu 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 94. gr. sömu laga, enda ekkert fram komið, sem réttlætt gæti að vikið yrði frá þeirri reglu við rekstur þessa máls.

Samkvæmt framangreindu voru engir þeir annmarkar á meðferð málsins fyrir héraðsdómi, sem valdið geta því að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi eftir kröfu sóknaraðila. Hann hefur enga kröfu gert um endurskoðun úrskurðarins að efni til. Þegar af þeirri ástæðu verður úrskurðurinn staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Allrahanda-Ísferðir ehf., greiði varnaraðila, H-kk-þgf Ó-kk-þgf, 75.000 krónur í kærumálskostnað.