264/2017

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi gagnsök Í ehf. o.fl. í máli BMJ og ÞGI á hendur Í ehf. og BSG. Talið var að krafa Í ehf. o.fl. væri hvorki samkynja dómkröfum BMJ og ÞGI í aðalsök né yrðu rætur krafnanna raktar til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 24. apríl 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 8. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 10. apríl 2017, þar sem vísað var frá dómi gagnsök, sem sóknaraðilar höfðuðu í máli varnaraðila á hendur sóknaraðilunum Ís og ævintýri ehf. og B-kk-þgf S-kk-þgf G. B-kk-þgf. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka gagnsökina til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefjast þau kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins gerði Jöklaferðir hf. sem leigutaki samning 26. apríl 1992 við íslenska ríkið sem leigusala um leigu til 25 ára frá 1. janúar 1991 að telja á 12,25 ha spildu úr landi jarðarinnar Kálfafellsstaðar, sem nú er í sveitarfélaginu Hornafirði. Í samningnum var tekið fram að spildan, sem væri nánar afmörkuð á uppdrætti, væri við jaðar Sultartungujökuls og væri leigutakanum heimilt að reisa þar skála fyrir ferðaþjónustu. Árleg leiga fyrir spilduna átti að nema 22.000 krónum, en sú fjárhæð skyldi taka breytingum í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar. Leigutakinn gaf út afsal 19. febrúar 2001 til sóknaraðilans Íss og ævintýra ehf. fyrir réttindum sínum samkvæmt leigusamningnum, skála sem reistur hafði verið á spildunni og búnaði sem þar var að finna. Á grundvelli samkomulags við íslenska ríkið 20. október 2006 varð kirkjumálasjóður eigandi Kálfafellsstaðar, en sjóðurinn gaf síðan út afsal 12. maí 2015 til varnaraðila fyrir jörðinni. Leigusamningurinn frá 26. apríl 1992 rann skeið sitt á enda 31. desember 2015 og leituðu aðilar hans samkomulags um nýjan samning. Í tengslum við viðræður um það hafði leigutakinn uppi efasemdir um að landspildan væri að réttu lagi í landi Kálfafellsstaðar og taldi hana fremur vera úr landi Borgarhafnar. Ekkert varð af nýjum samningi og höfðuðu varnaraðilar mál þetta 25. október 2016. Þau krefjast þess í fyrsta lagi að sóknaraðilanum Ís og ævintýrum ehf. verði gert fjarlægja áðurnefndan skála af landspildunni að viðlögðum nánar tilteknum dagsektum, í öðru lagi að sama sóknaraðila verði gert að greiða 97.048 krónur vegna vangoldinnar leigu fyrir spilduna og í þriðja lagi að sá sami verði óskipt með sóknaraðilanum B-kk-þgf S-kk-þgf dæmdur til að greiða þeim 3.000.000 krónur í skaðabætur vegna heimildalausrar nýtingar á landspildunni. Sóknaraðilarnir Ís og ævintýri ehf. og B-kk-nf S-kk-nf krefjast sýknu af þessum kröfum. Þeir höfðuðu jafnframt 29. nóvember 2016 ásamt öðrum sóknaraðilum, sem munu vera eigendur jarðarinnar Borgarhafnar, gagnsök í málinu og kröfðust þess að viðurkennt yrði að merki milli hennar og Kálfafellsstaðar væru með nánar tilteknum hætti. Varnaraðilar kröfðust þess að gagnsökinni yrði vísað frá dómi og varð héraðsdómur við þeirri kröfu með hinum kærða úrskurði.

Í greinargerð varnaraðila hér fyrir dómi er ekki að finna haldbær rök fyrir aðalkröfu þeirra um að málinu verði vísað frá Hæstarétti og verður henni því hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 er heimild til að hafa uppi gagnkröfu með gagnsök í einkamáli háð því að sú krafa sé annaðhvort samkynja kröfu í aðalsök eða þær eigi báðar rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, enda hafi ekki verið samið um að sækja mætti gagnkröfuna í máli um aðalkröfuna. Krafa sóknaraðila um viðurkenningu á landamerkjum milli Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar er hvorki samkynja áðurgreindum dómkröfum varnaraðila í aðalsök né verða rætur þessara krafna raktar til sama atviks, aðstöðu eða löggernings í skilningi þessa lagaákvæðis. Ekki hefur verið samið um að leita megi dóms um gagnkröfu sóknaraðila í málinu. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Ís og ævintýri ehf., B-kk-nf S-kk-nf G. B-kk-nf, dánarbú G-kk-ef S-kk-ef, E-kk-nf G-kk-nf, Hríshóll ehf., I-kvk-nf L-kvk-nf Þ-kvk-nf, J-kk-nf Þ-kk-nf, Jöklasýn ehf., K-kvk-nf Þ-kvk-nf, Lækjarhús ehf., R-kk-nf S-kk-nf og Þ-kvk-nf G-kvk-nf S-kvk-nf, greiði í sameiningu varnaraðilum, B-kk-þgf M-kk-þgf J-kk-þgf og Þ-kvk-þgf G-kvk-þgf I-kvk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.