459/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A á hendur B var vísað frá dómi. Krafðist A þess aðallega að ógild yrði ákvörðun B um að ráðstafa barni hans í varanlegt fóstur og að honum yrði dæmd forsjá þess. Til vara krafðist A þess að kveðið yrði á um umgengni hans við barnið og að úrskurðað yrði um umgengnisrétt hans til bráðabirgða á meðan forsjármálið væri til meðferðar. Var talið að í málatilbúnaði A væri hvergi að finna haldbæra skýringu á því hvaða hagsmuni hann gæti haft af því að fá umrædda ákvörðun fellda úr gildi en þótt krafa um það yrði tekin til greina stæði eftir sem áður óraskaður samningur B við fósturforeldra barnsins. Þá hefði A ekki gert viðhlítandi grein fyrir atriðum varðandi hæfni hans til að fara með forsjá dóttur sinnar. Með vísan til þess var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun aðalkröfunnar staðfest. Varðandi varakröfu A var tekið fram að samkvæmt 4. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 kæmi það í hlut barnaverndarnefndar, og við málskot kærunefndar barnaverndarmála, að úrskurða um ágreining varðandi umgengni við barn, sem ráðstafað hefði verið í fóstur. Með þeirri athugasemd var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun varakröfunnar staðfest með vísan til forsendna hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. júlí 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 18. júní 2015, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og kröfu sóknaraðila um málskostnað hafnað.

I

Mál þetta á rætur að rekja til þess að stúlka, 18 ára að aldri, eignaðist dóttur [...]. Daginn eftir beindi móðirin beiðni til sýslumanns um faðernisviðurkenningu og meðlag, en þar lýsti hún sóknaraðila föður að barninu. Sóknaraðili mætti fyrir sýslumann 25. sama mánaðar og óskaði eftir því að mannerfðafræðileg rannsókn færi fram til að staðreyna faðerni barnsins. Að lokinni slíkri rannsókn mætti sóknaraðili á ný 19. mars 2013 og viðurkenndi fyrir sýslumanni að hann væri faðir þess. Næsta dag staðfesti sýslumaður samkomulag sóknaraðila og móðurinnar um að hann greiddi einfalt meðlag með barninu til 18 ára aldurs þess.

Áður en faðerni hafði verið staðreynt samkvæmt framansögðu hófust afskipti varnaraðila af málefnum barnsins á grundvelli tilkynninga um aðbúnað þess 13. og 14. febrúar 2013. Móðirin sótti ásamt föður sínum fund hjá varnaraðila 27. sama mánaðar, þar sem hún kvað sig „ekki vera tilbúna í foreldrahlutverkið, að hún nái engum tengslum við dóttur sína.“ Sagðist faðir hennar styðja þá afstöðu hennar að tímabundið fóstur barnsins nægði ekki og væri barninu fyrir bestu að það yrði ættleitt. Móðirin undirritaði í kjölfarið yfirlýsingu 13. mars 2013 um að hún væri því samþykk að varnaraðili leitaði heimilis til að koma barninu í varanlegt fóstur til 18 ára aldurs og aðra yfirlýsingu 21. sama mánaðar um að hún fæli varnaraðila að taka við forsjá barnsins, svo og að hún óskaði eftir því að barnið yrði í fóstri hjá nafngreindum hjónum til 18 ára aldurs. Varnaraðili ráðstafaði barninu 22. mars 2013 í fóstur til bráðabirgða hjá hjónunum og gerði síðan samning við þau 2. júlí 2013 um fóstur barnsins til 21. janúar 2031 á grundvelli 68. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en í honum var tekið fram að varnaraðili færi eftir sem áður með forsjá barnsins.

Í málinu liggur fyrir að sóknaraðili mætti í viðtal hjá varnaraðila 18. mars 2013 og lýsti sig andvígan því að barninu yrði ráðstafað í fóstur samkvæmt ráðagerðum móður þess, en í staðinn kvaðst hann vilja taka barnið að sér með aðstoð móður sinnar, sem var viðstödd viðtalið og sagðist myndu styðja hann í þessu efni. Þessu svaraði varnaraðili 20. sama mánaðar með því að hann hafi komist að þeirri niðurstöðu að það samræmdist best hagsmunum barnsins að því yrði ráðstafað í fóstur hjá fyrrnefndum hjónum „enda eru aðstæður þeirra að öllu leyti mun betri en föðurins.“ Í framhaldi af þessu tók varnaraðili til umfjöllunar óskir sóknaraðila um umgengni við barnið, en þeim þætti lauk varnaraðili með úrskurði 4. september 2013. Sóknaraðili skaut þeim úrskurði til kærunefndar barnaverndarmála, sem kvað upp úrskurð 8. janúar 2014 um staðfestingu úrskurðar varnaraðila.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila 18. mars 2015 og krafðist þess aðallega að ógilt yrði ákvörðun varnaraðila um að vista barnið varanlega í fóstur til 18 ára aldurs og að sér yrði dæmd forsjá þess. Til vara krafðist sóknaraðili þess að kveðið yrði á um umgengni hans við barnið í dómi, en að auki gerði hann kröfu um að „úrskurðað verði um umgengnisrétt stefnanda til bráðabirgða á meðan forsjármálið er til meðferðar.“ Að framkominni greinargerð varnaraðila tók héraðsdómari að eigin frumkvæði til athugunar hvort efni væru til að vísa málinu frá dómi, en að undangengnum munnlegum málflutningi var svo gert með hinum kærða úrskurði.

II

Aðalkrafa sóknaraðila samkvæmt héraðsdómsstefnu lýtur sem fyrr segir að því tvennu að ógilt verði ákvörðun varnaraðila um að ráðstafa barni sóknaraðila, sem málið varðar, í varanlegt fóstur og að honum verði með dómi falin forsjá þess. Fyrri hluti aðalkröfu sóknaraðila snýr ekki að því að samningur varnaraðila við fyrrnefnd hjón 2. júlí 2013 um varanlegt fóstur barnsins verði ógiltur, heldur ákvörðun varnaraðila að baki þeirri samningsgerð. Fósturforeldrarnir, sem eiga hvorki óskipt réttindi né bera óskipta skyldu með varnaraðila í skilningi 18. gr. laga nr. 91/1991, stóðu á engan hátt að þeirri ákvörðun og eru því engin efni til að þau eigi aðild að máli um hana. Þá var sem áður segir tiltekið í samningnum 2. júlí 2013 að varnaraðili færi áfram með forsjá barnsins þótt því væri ráðstafað varanlega í fóstur. Eru því heldur engin efni til að fósturforeldrar barnsins eigi aðild að máli um forsjá þess. Samkvæmt þessu stóðu ekki rök til að vísa aðalkröfu sóknaraðila frá dómi á þeirri forsendu, sem héraðsdómur gerði.

Að því verður á hinn bóginn að gæta að með fyrri hluta aðalkröfu leitar sóknaraðili dóms um ógildingu ákvörðunar varnaraðila um að ráðstafa dóttur hans í varanlegt fóstur. Í málatilbúnaði sóknaraðila er ekki að finna haldbæra skýringu á því hvaða hagsmuni hann geti haft af því að fá ákvörðun um þetta efni, sem ekki er tilgreint hvenær tekin hafi verið, fellda úr gildi eina út af fyrir sig, en þótt krafa um þetta yrði tekin til greina stæði eftir sem áður óraskaður samningur varnaraðila 2. júlí 2013 um varanlegt fóstur barnsins. Þá verður jafnframt að líta til þess að í málatilbúnaði sóknaraðila er ekki gerð viðhlítandi grein fyrir atriðum varðandi hæfni hans til að fara með forsjá dóttur sinnar, sem hann leitar eftir með síðari hluta aðalkröfu sinnar. Þessir annmarkar á aðalkröfu sóknaraðila verða að valda því að niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun hennar standi óröskuð.

Varakrafa sóknaraðila tekur sem fyrr segir til þess að í dómi verði kveðið á um inntak umgengni hans við barn sitt. Samkvæmt 4. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga kemur í hlut barnaverndarnefndar og við málskot kærunefndar barnaverndarmála að úrskurða um ágreining varðandi umgengni við barn, sem ráðstafað hefur verið í fóstur. Með þessari athugasemd verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun varakröfu sóknaraðila staðfest með vísan til forsendna hans.

Af framangreindri niðurstöðu um frávísun aðalkröfu sóknaraðila og varakröfu leiðir að einnig verði vísað frá dómi kröfu hans um að úrskurður verði kveðinn upp í málinu um umgengnisrétt hans til bráðabirgða.

Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Varnaraðili gerir ekki kröfu um kærumálskostnað, sem verður því ekki dæmdur. Sóknaraðila hefur ekki verið veitt gjafsókn vegna kærumáls þessa og verður því gjafsóknarkostnaður heldur ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.