359/2004

B, J og H kröfðu A ehf., verktaka, og F, sveitarfélag, um skaðabætur vegna tjóns á fasteignum þeirra af völdum sprenginga við byggingu varnargarða gegn snjóflóðum. Í málinu lágu fyrir undir- og yfirmatsgerðir vegna reksturs málsins. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að af þessum matsgerðum yrði dregin sú ályktun að vera kynni, að sprungutjón á húsum B, J og H yrði að minnsta kost að hluta rakið til umræddra sprenginga. Þá væri samkvæmt sömu gögnum ekki loku fyrir það skotið, að slíkt tjón ætti rót sína að rekja til þess að ekki hefði verið staðið að sprengingunum á þann hátt sem mælt er fyrir um í IV. kafla vopnalaga nr. 16/1998 og reglugerð nr. 684/1999 um sprengiefni. Væri ljóst af niðurstöðu yfirmatsmanna að sönnun um að hér hefði réttilega verið staðið að verki hefði mátt tryggja með því að færa jafnóðum og varðveita skýrslur um allar sprengingar við verkið. Þetta hefði verktakinn A ehf. hins vegar látið farast fyrir og varð hann því að bera hallann af skorti á sönnun í málinu um framkvæmd og afleiðingar sprenginganna. Var niðurstaða héraðsdóms um bótaskyldu A ehf. því staðfest. Þá var talið að sérstök verkskylda hefði hvílt á sveitarfélaginu F um að hafa stöðugt eftirlit með því að réttilega hefði verið staðið að sprengingunum í því skyni að geta gripið inn í ef misbrestur yrði þar á. Með því að F sinnti ekki þessari skyldu, þegar á verkið leið, var fallist á að F bæri skaðabótaábyrgð á tjóninu. Þar sem erfiðleikar á að meta tjónsfjárhæðir áttu rót sína að rekja til atvika sem vörðuð A ehf. og F þótti heimilt að dæma skaðabætur að álitum á þann hátt sem gert var í héraðsdómi. Var héraðsdómur því staðfestur að öðru leyti en varðaði upphafsdag dráttarvaxta af tildæmdum bótafjárhæðum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi Arnarfell ehf. skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 12. júlí 2004 og aðaláfrýjandi Fjarðabyggð 13. sama mánaðar. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 25. ágúst sama ár og áfrýjaði aðaláfrýjandi Arnarfell ehf. öðru sinni 26. ágúst 2004 og aðaláfrýjandi Fjarðabyggð 20. september sama ár samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Aðaláfrýjandi Arnarfell ehf. krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjenda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að kröfur þeirra verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Aðaláfrýjandi Fjarðabyggð gerir aðallega kröfu um sýknu af kröfum gagnáfrýjenda en til vara að þær verði lækkaðar. Þá krefst hann í báðum tilvikum málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 22. september 2004. Af hálfu gagnáfrýjanda B-kvk-ef A-kvk-ef er þess krafist að aðaláfrýjendur verði í sameiningu dæmdir til að greiða 2.723.200 krónur en af hálfu gagnáfrýjenda J-kvk-ef Á-kvk-ef og H-kk-ef H-kk-ef að aðaláfrýjendur verði í sameiningu dæmdir til að greiða 725.000 krónur. Í báðum tilvikum krefjast gagnáfrýjendur vaxta samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 17. nóvember 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 24. október 2001 en dráttarvöxtum samkvæmt III. og IV. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Við málflutning fyrir Hæstarétti héldu aðaláfrýjendur því fram, að gagnáfrýjendur hafi ekki við málsókn sína í upphafi reist kröfur á þeirri málsástæðu, að aðaláfrýjendur bæru sönnunarbyrði fyrir því að tjónið á húsum gagnáfrýjenda eigi ekki rót að rekja til sprenginga við gerð snjóflóðavarna þeirra sem um er fjallað í málinu. Héraðsdómi hafi því verið óheimilt að leggja sönnunarbyrði um þetta á aðaláfrýjendur svo sem hann hafi gert við úrlausn sína. Á þetta verður ekki fallist. Gangáfrýjendur byggðu kröfur sínar meðal annars á sakarreglunni, og verður talið að það sé fullnægjandi, jafnvel þó að ekki sé við reifun dómkrafna jafnframt greint frá sjónarmiðum um skiptingu á sönnunarbyrði um atvik, sem ráða beitingu hennar. Þá var í stefnu til héraðsdóms sérstaklega tekið fram, að upplýsingar um bylgjuhraða vegna þeirra sprenginga, sem um ræði í málinu, muni ekki vera til hjá aðaláfrýjendum og hafi vanræksla þeirra að því er þetta varðar valdið því að „þessar upplýsingar eru farnar forgörðum.“ Aðaláfrýjendur hafa því frá upphafi málsins haft fullt tilefni til að afla allra sönnunargagna sem kostur var um þetta og verjast á grunvelli sönnunarfærslu sinnar.

II.

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir undir- og yfirmatsgerðum sem fram fóru vegna reksturs málsins. Af þessum matsgerðum verður dregin sú ályktun að vera kunni, að sprungutjón á húsum áfrýjenda verði að minnsta kosti að hluta rakið til sprenginganna við gerð mannvirkisins. Þá er samkvæmt sömu gögnum ekki loku fyrir það skotið, að slíkt tjón eigi rót sína að rekja til þess að ekki hafi verið staðið að sprengingunum á þann hátt sem mælt er fyrir um í IV. kafla vopnalaga nr. 16/1998 og reglugerð nr. 684/1999 um sprengiefni, sem sett er með heimild í þeim lögum, sbr. einkum 37. gr. hennar og einnig viðauka VI, sem vísað er til í 2. mgr. 37. gr. Er ljóst af niðurstöðu yfirmatsmanna að sönnun um að hér hafi réttilega verið staðið að verki hefði mátt tryggja með því að færa jafnóðum og varðveita skýrslur um allar sprengingar við verkið. Þetta lét aðaláfrýjandi Arnarfell ehf. farast fyrir og verður hann við svo búið að bera hallann af skorti á sönnun í málinu um framkvæmd og afleiðingar sprenginganna. Leiðir þetta til þess, að niðurstaða héraðsdóms um bótaskyldu aðaláfrýjandans Arnarfells ehf. verður staðfest.

III.

Gagnáfrýjendur hafa reist kröfur sínar á hendur aðaláfrýjandanum Fjarðabyggð á því að sveitarfélagið beri hlutlæga bótaábyrgð á tjóni þeirra. Að auki hafa þeir byggt á sakarábyrgð sveitarfélagsins, bæði beint með því að það hafi vanrækt skyldu sína til þess að hafa eftirlit með framkvæmd verksins, en einnig með því að það beri ábyrgð á ætlaðri sök starfsmanna aðaláfrýjandans Arnarfells ehf. á grundvelli reglna um vinnuveitandaábyrgð.

Hér stendur svo á, að aðaláfrýjandi Fjarðabyggð réðst í umfangsmikla framkvæmd við gerð mannvirkja til varna gegn snjóflóðum í næsta nágrenni við byggðina í Neskaupstað, meðal annars hús gagnáfrýjenda. Þurfti að fjarlægja rúmlega 70 þúsund m3 af klöpp til að koma mannvirkinu fyrir. Við framkvæmd verksins var ákveðið að nota sprengiefni. Sú aðferð var í sjálfri sér hættuleg og var ljóst fyrirfram að hún kynni að valda vissri áhættu fyrir fasteignir í nágrenninu, jafnvel þó að gætt væri lögmæltra öryggisráðstafana. Sú meginregla gildir í nábýlisrétti, að fasteignareiganda ber að gæta þess sérstaklega, við nýtingu og framkvæmdir á fasteign sinni, að ekki verði tjón á nærliggjandi fasteignum. Eins og hér stóð á verður að telja að sérstök verkskylda hafi hvílt á aðaláfrýjanda Fjarðabyggð, um að hafa stöðugt eftirlit með því, meðan á sprengingunum stóð, að réttilega væri að þeim staðið í því skyni að geta gripið inn í ef misbrestur yrði þar á. Með því að aðaláfrýjandi Fjarðabyggð sinnti ekki þessari skyldu, þegar á verkið leið, verður fallist á að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni gagnáfrýjenda.

IV.

Dómkröfur gagnáfrýjenda eru, að því er bótafjárhæðir snertir, byggðar á niðurstöðu undirmats, svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi. Af matsgerðinni er ljóst að skemmdir þær á húsum gagnáfrýjenda, sem matið tekur til, eru víðtækari en svo, að eingöngu verði raktar til sprenginga. Yfirmatsmenn mátu ekki kostnað við úrbætur á húsunum. Segir í niðurstöðum þeirra meðal annars, að vera kunni að einhverjar sprungur hafi myndast eða aukist á húsunum á því tímabili sem framlagðar sprengiskýrslur nái ekki yfir, en um það muni þeir „ekki dæma vegna skorts á gögnum sem stutt gætu þá staðhæfingu.“ Úr þessum vanda er leyst í hinum áfrýjaða dómi með því að dæma gagnáfrýjendum skaðabætur „að álitum“ og er þá niðurstaða undirmatsins höfð til hliðsjónar.

Af forsendum matsgerðanna er ljóst, að ástæða þess að ekki eru veitt viðhlítandi svör við matsspurningum um fjárhæð tjóns, er sú að gögn skortir frá aðaláfrýjendum um framkvæmd umræddra sprenginga og ástand húsanna áður en framkvæmdir hófust. Hefur þetta valdið því að matsmenn hafa ekki talið sér unnt að greina það tjón, sem sprengingarnar geta hafa valdið, frá öðrum ágöllum á fasteignunum sem þeir sáu við skoðun. Þessir erfiðleikar á að meta tjónsfjárhæðir eiga því rót sína að rekja til atvika sem varða aðaláfrýjendur. Við slíkar aðstæður þykir vera heimilt að dæma skaðabætur að álitum á þann hátt sem gert var í héraðsdómi. Eru ekki efni til að breyta mati héraðsdóms, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómendum, á fjárhæð bóta gagnáfrýjendum til handa. Verður dómurinn því staðfestur hvað þetta varðar. Hins vegar verður, eins og hér stendur á, fallist á sjónarmið aðaláfrýjenda um að ekki séu efni til að dæma dráttarvexti af kröfum gagnáfrýjenda, fyrr en bótafjárhæðir höfðu verið metnar að álitum með héraðsdóminum sbr. lokaákvæði 9. gr. laga nr. 38/2001.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verða staðfest.

Aðaláfrýjendur verða dæmdir til að greiða gagnáfrýjendum málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að upphafsdagur dráttarvaxta af tildæmdum bótafjárhæðum skal vera 13. apríl 2004.

Aðaláfrýjendur, Arnarfell ehf. og Fjarðabyggð, greiði óskipt gagnáfrýjanda, B-kvk-þgf A-kvk-þgf, 250.000 krónur og gagnáfrýjendum, J-kvk-þgf Á-kvk-þgf og H-kk-þgf H-kk-þgf sameiginlega, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.