62/2013

ABÍ sf. krafði D um greiðslu bóta vegna tjóns sem hlotist hafði af notkun óvátryggðs ökutækis, þegar árekstur varð milli bifreiðar sem D ók og annarrar bifreiðar. Var krafa ABÍ sf. reist á endurkröfurétti félagsins samkvæmt reglugerð nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar og 94. og 94. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987. Talið var sannað að D hefði verið í órétti þegar slysið varð og að hann ætti sök á árekstrinum á grundvelli sakarreglunnar. Þá var ekki talið að 2. mgr. 95. gr. laganna, um endurkröfurétt vátryggingafélags þegar tjóni hefur verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, ætti við, þar sem það ákvæði tæki aðeins til vátryggðra ökutækja og bóta sem vátryggingafélag hefði greitt á grundvelli 91. gr. umferðarlaga. Þá þótti ljóst að reglugerð nr. 424/2008 væri sett með stoð í umferðarlögum og endurkröfuréttur ABÍ sf., sem mælt var fyrir um í reglugerðinni, væri að auki í samræmi við almennar reglur um endurkröfu greiddra bóta, sbr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var því talið að ABÍ sf. ætti rétt til endurkröfu á hendur D vegna þess tjóns sem hann olli í árekstrinum. Hins vegar voru bæturnar lækkaðar um helming á grundvelli 24. gr. skaðabótalaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. janúar 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu stefnda og að málskostnaður verði látinn niður falla. Hann krefst þess að málskostnaður verði ákveðinn án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með hinum áfrýjaða dómi voru áfrýjandi og Outlet ehf. dæmd til að greiða stefnda óskipt 17.179.318 krónur með vöxtum eins og þar greinir. Outlet ehf. áfrýjaði ekki héraðsdómi og kemur hann því ekki til endurskoðunar að því er félagið varðar.

Eins og rakið er í héraðsdómi á mál þetta rót sína að rekja til áreksturs sem varð með bifreiðunum KL-814 og JY-170 16. ágúst 2009 á gatnamótum Höfðabakka við Bæjarháls og Streng í Reykjavík. Áfrýjandi ók bifreiðinni JY-170 og var hún óvátryggð er árekstur varð, en við hann skemmdist bifreiðin KL-814 og ökumaður hennar slasaðist. Fallist er á forsendur hins áfrýjaða dóms um að áfrýjandi eigi sök á árekstrinum og beri sem ökumaður bifreiðarinnar ábyrgð á því tjóni sem hlaust af árekstrinum á grundvelli sakarreglunnar. Einnig er fallist á forsendur hins áfrýjaða dóms um að áfrýjandi hafi, á þeim tíma er árekstur varð, ekki verið umráðamaður bifreiðarinnar JY-170 í skilningi 1. mgr. 90. gr. og 1. mgr. 93. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Loks er fallist á forsendur dómsins um að 2. mgr. 95. gr. umferðarlaga komi ekki til skoðunar við úrlausn málsins.

Á grundvelli 3. mgr. 18. gr. og 3. mgr. 20. gr. reglugerðar nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar gerði stefndi upp muna- og líkamstjón sem varð við áreksturinn og endurkrafði áfrýjanda og eiganda bifreiðarinnar JY-170, Outlet ehf., um greiðslu vegna þess. Greinir aðila á um hvort ákvæði reglugerðarinnar, einkum þau er fjalla um endurkröfurétt áfrýjanda og fram koma í 7. mgr. 20. gr. hennar, eigi sér nægjanlega stoð í umferðarlögum.

Í 31. gr. fyrrnefndrar reglugerðar segir að hún sé sett samkvæmt heimild í 6. mgr. 91. gr., 1. mgr. 94. gr., 3. mgr. 94. gr. a., 2. mgr. 94. gr. b. og 2. og 3. mgr. 96. gr. umferðarlaga svo og með hliðsjón af IX. viðauka við EES samninginn. Forverar reglugerðar þessarar voru reglugerðir nr. 556/1993 og nr. 392/2003. Ákvæði reglugerðar nr. 556/1993 um tjón af völdum óþekktra og óvátryggðra ökutækja tóku aðeins til tjónsatvika á Íslandi, en vegna tilskipunar 2000/26/EB frá 16. maí 2000, sbr. lög nr. 26/2003, um breyting á umferðarlögum (meðferð bótakrafna vegna tjóns erlendis) voru einnig settar slíkar reglur um tjón erlendis. Var þær að finna í 18. gr. reglugerðar nr. 392/2003, en samsvarandi reglur er nú að finna í 18. gr. reglugerðar nr. 424/2008. Í 2. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 556/1993 og 7. mgr. 18. gr. reglugerðar nr. 392/2003 var einnig ákvæði um endurkröfurétt stefnda á hendur tjónvaldi, samsvarandi 7. mgr. 20. gr. núgildandi reglugerðar nr. 424/2008. Reglugerðarákvæði um endurkröfurétt stefnda á hendur tjónvaldi voru því fyrir hendi áður en fyrrnefnd breyting var gerð á umferðarlögum með lögum nr. 26/2003 um meðferð bótakrafna vegna tjóns erlendis.

Í 1. mgr. 94. gr. umferðarlaga segir að ráðherra setji reglur um framkvæmd vátryggingarskyldu meðal annars um skyldu vátryggingafélaga til að taka þátt í gagnkvæmu ábyrgðarkerfi vegna tjóns af völdum óvátryggðra og óþekktra ökutækja. Þá segir í 3. mgr. 94. gr. a. laganna að ráðherra geti sett nánari reglur um greiðslu bóta frá tjónsuppgjörsmiðstöð og um starfsemi hennar. Þótt ekki sé í lögunum kveðið með beinum hætti á um endurkröfurétt stefnda, sem gegnir hlutverki tjónsuppgjörsmiðstöðvar, er samkvæmt framangreindu ljóst að reglugerð nr. 424/2008 er sett með stoð í umferðarlögum og endurkröfuréttur stefnda, sem mælt er fyrir um í 7. mgr. 20. gr. reglugerðarinnar er að auki í samræmi við almennar reglur um endurkröfu greiddra bóta, sbr. og 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Því verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að stefndi eigi rétt til endurkröfu á hendur áfrýjanda vegna þess tjóns sem hann olli í árekstrinum.

Kemur þá til skoðunar krafa áfrýjanda um lækkun bóta á grundvelli 24. gr. skaðabótalaga, en þar segir meðal annars að við mat á því hvort ástæða sé til að beita lækkunarheimildinni skuli líta til þess hve mikið tjónið er, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika.

Í máli þessu hefur stefndi krafið áfrýjanda um greiðslu rúmlega 17 milljón króna auk vaxta. Ósannað er að áfrýjanda hafi verið um það kunnugt að bifreiðin, sem hann ekki átti, hafi verið óvátryggð. Er einnig ósannað að hann hafi haft umráð hennar nema um skamma hríð. Af skattframtölum hans fyrir árin 2010, 2011 og 2012, sem liggja fyrir, verður ráðið að tekjur hans eru lágar og fjárhagur hans bágur. Þegar umræddur árekstur varð ók hann suður Höfðabakka og í hlið bifreiðar sem ók Streng í austur. Af málatilbúnaði stefnda verður ráðið að hann telji þá háttsemi vera einfalt gáleysi og er á það fallist. Loks er óumdeilt að stefndi, sem hefur að lögum þann tilgang að bæta tjón eins og þetta og fær til þess fé frá vátryggingafélögum, sem veita ökutækjatryggingar, hefur bætt tjónþola tjón hans að fullu. Þegar allt framangreint er virt þykja þær aðstæður vera fyrir hendi að lækka megi bótafjárhæð, enda yrði full ábyrgð áfrýjanda á tjóninu honum það þungbær að ósanngjarnt mætti telja. Verður fjárhæð bóta sem áfrýjandi verður dæmdur til að greiða því lækkuð sem nemur helmingi þeirrar fjárhæðar er stefndi krefur hann um.

Eftir þessum úrslitum verður málskostnaður milli áfrýjanda og stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans sem verður ákveðin eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, D-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnda, Alþjóðlegum bifreiðatryggingum á Íslandi sf., 8.589.659 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 157.966 krónum frá 23. mars 2010 til 22. júlí 2011, en af 8.589.659 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður milli áfrýjanda og stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með

talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 500.000 krónur.