273/2004

Aðilar deildu um skyldu V ehf. til greiðslu á fimm reikningum U ehf. vegna vinnu við

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. júní 2004. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 534.748 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. apríl 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Á árinu 2000 mun áfrýjandi hafa tekið að sér að vinna fyrir Landsvirkjun matsskýrslu um umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu sbr. 9. gr. laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum. Haustið 2000 komst á samningur milli áfrýjanda og R-kvk-ef S-kvk-ef, sem er doktor í vistfræði og með þrjár meistaragráður í náttúruvísindum, um að hún tæki að sér sem ráðgjafi að gera samantekt á niðurstöðum úr rannsóknum sem unnar höfðu verið á svæði fyrirhugaðrar Norðlingaölduveitu og að vinna við önnur verkefni eftir nánara samkomulagi. Var umsamið endurgjald fyrir vinnu hennar 3.300 krónur á klukkustund. Um þetta voru gerð skrifleg drög að verksamningi, sem tekinn eru í heild upp í hinum áfrýjaða dómi, en samningur var aldrei undirritaður. Stefndi segir ástæðu þess vera að ekki hafi náðst samkomulag um 5. lið samningsdraganna um höfundarrétt og fleira. Aðilar eru sammála um að texti þessara draga hafi að öðru leyti að geyma efni þess munnlega samnings sem á komst. Ekki er ágreiningur um að stefndi, sem er einkahlutafélag í eigu R-kvk-ef, sé formlegur samningsaðili í hennar stað enda munu reikningar vegna verksins hafa verið gefnir út af honum. Í samningsdrögunum var gert ráð fyrir að verkinu yrði lokið 30. apríl 2001 og að vinna R-kvk-ef yrði að hámarki 500 klukkustundir.

Verkið reyndist bæði umfangsmeira og tímafrekara en ráð hafði verið fyrir gert. R-kvk-nf skilaði drögum að köflum um einstök atriði í matsskýrslunni til áfrýjanda á tímabilinu frá nóvember 2001 til 7. janúar 2002. Hún vann eftir það að frágangi einstakra kafla og yfirlestri skýrslunnar fram í mars 2002. Stefndi gerði áfrýjanda í febrúar og mars 2002 fimm reikninga fyrir vinnu R-kvk-ef á árinu 2002 þar sem krafist var 5.000 króna tímagjalds fyrir vinnu í samtals 415.5 klukkustundir, auk greiðslu fyrir akstur. Mál þetta er risið af ágreiningi aðila um skyldu áfrýjanda til greiðslu þessara reikninga.

Áfrýjandi gerir ekki athugasemdir við þann tímafjölda, 27,5 klukkustundir, sem stefndi gerir kröfu um vegna vinnu fyrstu sjö daga janúarmánaðar 2002, eða fram til þess tíma að R-kvk-nf skilaði drögum að síðasta kaflanum sem hún vann að vegna matsskýrslunnar. Áfrýjandi telur hins vegar að honum beri ekki skylda til að greiða fyrir nema hluta þeirra vinnustunda sem stefndi krefur um fyrir vinnu eftir þennan tíma. Telur hann að stefndi krefjist greiðslu fyrir óeðlilega marga tíma vegna vinnu R-kvk-ef við að fara yfir og endurbæta texta einstakra kafla, annarra en kafla um gróðurfar, í þeim drögum að matsskýrslu, sem skilað var til Skipulagsstofnunar síðari hluta janúar 2000, en ekki er deilt um að R-kvk-nf hafi átt að inna af hendi vinnu við þessa yfirferð. Þá telur áfrýjandi að stefndi eigi ekki kröfu til greiðslu vegna meginhluta vinnu R-kvk-ef við gróðurfarskafla skýrslunnar, við að meta stærð og gerð gróðursvæðis, enda hafi R-kvk-nf í þeim efnum ekki fylgt fyrirmælum og áfrýjandi ekki beðið um þessa vinnu. Þá telur áfrýjandi sér ekki skylt að greiða fyrir 40 klukkustunda vinnu R-kvk-ef í mars 2002 við yfirlestur matsskýrslunnar. Loks greinir aðila á um fjárhæð tímagjalds og miðar áfrýjandi kröfugerð sína við að greiddar verði 3.500 krónur fyrir hvern þeirra 27,5 tíma sem R-kvk-nf vann fyrstu sjö daga janúarmánaðar 2002 en 4.500 krónur fyrir hverja vinnustund eftir það.

Meðal gagna málsins eru tvær fundargerðir, 18. janúar 2002 og 11. febrúar sama ár, vegna vinnu við matsskýrsluna og allmörg tölvubréf er gengu milli aðila fyrstu mánuði ársins 2002. Áðurnefndum reikningum stefnda fylgdu vinnuskýrslur þar sem tilgreint var hversu marga tíma R-kvk-nf vann á degi hverjum í janúar til mars 2002, en aðeins var tilgreint að takmörkuðu leyti við hvað var unnið hvern dag. Hefur áfrýjandi ekki mótmælt þeirri fullyrðingu stefnda að vinnuskýrslum hafi verið skilað í svipuðu formi vegna vinnu R-kvk-ef á árunum 2000 og 2001. Þann 27. mars 2002 gerðu aðilar samkomulag, sem tekið er í heild upp í hinum áfrýjaða dómi, en samkvæmt því greiddi áfrýjandi stefnda 1.540.000 krónur með fyrirvara 3. apríl 2002.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur matsmaður 21. apríl 2003 til að meta hver væri „eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags“ R-kvk-ef vegna endurbóta á textum annarra kafla matsskýrsludraganna en gróðurfarskaflans. Þá skyldi matsmaður framkvæma sambærilegt mat á vinnu R-kvk-ef við gróðurfarskaflann, en í því tilviki út frá tvennum forsendum. Annars vegar miðað við að vinnan hefði verið unnin með þeim hætti sem áfrýjandi taldi sig hafa óskað eftir og nánar var lýst í matsbeiðninni, en hins vegar miðað við vinnu á þann hátt sem R-kvk-nf innti af hendi. Í matsgerðinni, 29. október 2003, var niðurstaðan sú að eðlilegur og sanngjarn vinnustundafjöldi vegna endurbóta á öðrum köflum skýrsludraganna en gróðurfarskaflanum væri 146,5 klukkustundir en vegna vinnu við gróðurfarskaflann 9 klukkustundir miðað við forsendur áfrýjanda en 170 klukkustundir miðað við vinnu R-kvk-ef. Var matsgerðin lögð fram í héraði 9. desember 2003 og breytti áfrýjandi þá kröfum sínum í málinu. Eru þær nú reistar á niðurstöðu matsgerðarinnar um aðra kafla en gróðurfarskaflann og 9 klukkustunda vinnu R-kvk-ef við endurbætur á texta hans.

Þann 12. febrúar 2004 lagði stefndi fram í héraði nýjar vinnuskýrslur um störf R-kvk-ef í janúar, febrúar og mars 2002 er stefndi kveður reistar á samtímagögnum hennar. Er fjöldi vinnustunda á hverjum degi í samræmi við þær vinnuskýrslur er fylgdu reikningum stefnda og fyrr er lýst, en tilgreining á því sem unnið var við mun nákvæmari. Samkvæmt þessum skýrslum hefur R-kvk-nf unnið í tæpar 160 klukkustundir við gróðurfarskaflann ef eingöngu eru taldir þeir tímar, sem unnt er af texta skýrslnanna með vissu að heimfæra undir hann. Að auki tilgreinir R-kvk-nf vinnu við gróðurfarskaflann meðal annarra verkefna nokkurra daga.

II.

Stefndi telur að fyrrgreind matsgerð verði ekki lögð til grundvallar við úrlausn málsins. Telur hann að matsmaðurinn, sem sé efnaverkfræðingur, hafi ekki verið hæfur til að meta vinnuframlag R-kvk-ef, en hún sé hámenntuð á sviði náttúruvísinda. Bendir hann á að hann hafi látið bóka athugasemdir við hæfi matsmanns bæði við dómkvaðningu hans 21. febrúar 2003 og á matsfundi 13. júní sama ár. Hann krafðist hins vegar ekki úrskurðar vegna dómkvaðningarinnar, svo sem unnt hefði verið samkvæmt 1. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í matsgerðinni gerir matsmaður grein fyrir umfangsmikilli reynslu sinni af vinnu við mat á umhverfisáhrifum síðustu fjögur ár fyrir matið. Réttmæti þessara upplýsinga hefur ekki verið hnekkt. Í ljósi þess verður ekki fallist á með stefnda að matsmann skorti hæfi til matsins. Í annan stað bendir stefndi á að matsmaður hafi ekki haft undir höndum öll þau gögn er máli gátu skipt við matið og að matið hafi ekki tekið til allra þátta í vinnu R-kvk-ef við endurbætur á texta matsskýrslunnar. Ekki er annað í ljós leitt en að stefndi hafi á matsfundi og við framkvæmd matsins ella átt þess kost að leggja fyrir matsmann öll þau gögn er hann taldi máli skipta við matið og gæta þar hagsmuna sinna að öðru leyti. Rýrir það ekki gildi matsins að hann haldi því nú fram að tiltekin skjöl málsins hefðu veitt matsmanni fyllri forsendur við framkvæmd þess. Með skýrslu matsmanns fyrir héraðsdómi er hins vegar í ljós leitt að matsmaður tók ekki við matið tillit til vinnu R-kvk-ef við endurbætur á þeim texta matsskýrslunnar er varðaði jarðmyndanir. Nær matið því ekki til þessa þáttar og rýrir það gildi þess að því er hann varðar. Af vinnuskýrslum R-kvk-ef eða öðrum gögnum verður ekki með vissu ráðið hversu margar vinnustundir stefndi telur hana hafa unnið við þennan þátt.

Eins og að framan er rakið komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að 170 tímar hafi farið í vinnu R-kvk-ef við gróðurfarskaflann. Lætur nærri að álíka langur tími hafi verið skráður til þessa verkþáttar í tímaskýrslum R-kvk-ef. Verður niðurstaða matsgerðarinnar lögð til grundvallar um þetta enda hefur henni ekki verið hnekkt. Samkvæmt því gerir hún kröfu um greiðslu fyrir 178 stunda vinnu við endurskoðun á textum annarra kafla matsskýrslunnar. Í niðurstöðu framangreindrar matsgerðar er sanngjarn vinnustundafjöldi vegna þessarar vinnu talinn vera 146.5 klukkustundir. Þegar litið er til þess sem að framan er rakið um að matið tók ekki til allra þátta í vinnu R-kvk-ef að þessum textum og hliðsjón höfð af ákvæðum 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verður ekki talið að áfrýjanda hafi tekist að sýna fram á að krafa stefnda vegna þessa verkþáttar sé reist á óeðlilegum eða ósanngjörnum fjölda vinnustunda. Verður því lagt til grundvallar að áfrýjanda beri að greiða stefnda fyrir 178 stundir vegna þessa verkþáttar.

Í öðru lagi lýtur ágreiningur aðila að vinnu R-kvk-ef að endurbótum á texta þess kafla matsskýrslunnar er fjallaði um gróðurfar, en drögum að texta þess kafla virðist R-kvk-nf hafa skilað í desember 2001. Sú vinna sem umdeild er lýtur fyrst og fremst að nákvæmri flokkun gróðurlenda og gróðurhverfa og mati á flatarmáli þeirra og hlutfallslegri skerðingu út frá þremur viðmiðunum. Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar að 170 vinnustundir séu sanngjarn og eðlilegur vinnustundafjöldi vegna þeirrar vinnu er R-kvk-nf innti af hendi við þennan verkþátt. Verður þá að leysa úr því hvort krafa stefnda lúti að mestum hluta að endurgjaldi fyrir vinnu sem fellur utan verkefnis R-kvk-ef og áfrýjandi óskaði aldrei eftir að unnin yrði eða hvort líta beri svo á að henni hafi borið skylda til að skýra áfrýjanda frá umfangi þessarar vinnu áður en í hana var ráðist.

Á nokkrum stöðum í gögnum málsins er vikið að vinnu við endurskoðun á texta gróðurfarskaflans. Eins og áður er rakið eru meðal þessara gagna tvær fundargerðir um vinnu við matsskýrsluna vegna funda sem R-kvk-nf var viðstödd. Sú fyrri þeirra, frá 18. janúar 2002, varðar eingöngu vinnu við endurbætur á gróðurfarskaflanum. Kemur fram í fundargerðinni að til séu tveir kortagrunnar vegna kortlagningar á gróðri í og við fyrirhugað lónstæði. Séu grunnarnir það ólíkir að ekki sé hægt að bera beint saman svæði þau er þeir ná til. Komið hafi fram sú skoðun að flokka þurfi gróðurhverfin upp og í sumum tilvikum í undirflokka til að gera sér grein fyrir skerðingu einstakra svæða. Þá var bókað að til væru í gögnum Náttúrufræðistofnunar Íslands yfirlit yfir gróður á afrétti Gnúpverjahrepps og Holtamanna. Varð niðurstaðan að G-kk-nf G-kk-nf hjá Náttúrufræðistofnun Íslands tæki að sér að kanna hvort upplýsingar um gróður á framangreindum afréttum væru aðgengilegar, en eðlilegast væri að nota þær upplýsingar þegar metin væri heildarrýrnun gróðursamfélaga í lónstæðinu. Í tölvupósti R-kvk-ef til áfrýjanda 6. febrúar 2002 kemur fram að gróðurkaflinn sé „því nær tilbúinn“. Í fundargerð 11. sama mánaðar kemur fram að R-kvk-nf sé að ljúka við einstaka kafla skýrslunnar meðal annars kaflann um gróður. Var áætlað að þessi gögn myndu liggja fyrir miðvikudaginn 20. febrúar 2002. R-kvk-nf skuldbatt sig ekki til að skila gögnunum á þessum degi, en vænti þess að það yrði í þeirri viku. R-kvk-nf kvaðst hafa unnið þrjár tillögur um afmörkun gróins svæðis í nágrenni Norðlingaölduveitu. Þá hafi G-kk-nf G-kk-nf bent á fjórðu tillöguna. Lagði G-kk-nf J-kk-nf, starfsmaður áfrýjanda, til að ekki yrði tekin ákvörðun um hvaða leið yrði farin fyrr en G-kk-nf hefði farið yfir þær allar í samráði við Landsvirkjun.

Þegar þessi gögn eru virt verður ekki betur séð en áfrýjandi hafi mátt ætla að vinna við gróðurfarskaflann væri á lokastigi í fyrri hluta febrúarmánaðar 2002. Á fyrrgreindum vinnuskýrslum R-kvk-ef sést hins vegar að langstærstur hluti vinnu hennar við þennan kafla fór fram eftir 18. þess mánaðar. Þegar litið er til þess hversu mikil þessi vinna var verður að telja að stefnda hafi borið skylda til að gera áfrýjanda viðvart um umfang hennar áður en í hana var ráðist. Það gerði stefndi ekki og getur því ekki krafið áfrýjanda um endurgjald vegna þeirrar vinnu. Samkvæmt niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns verður stefnda ákveðin greiðsla fyrir 9 klukkustundir vegna þessa verkþáttar.

Í þriðja lagi telur áfrýjandi að honum beri ekki að greiða stefnda fyrir 40 stunda vinnu R-kvk-ef við yfirlestur á lokatexta matsskýrslunnar, sem hún vann frá 22. til 26. mars 2002 samkvæmt vinnuskýrslum sínum. Í lok fyrrnefndrar fundargerðar frá 11. febrúar 2002 er svofelld bókun: „Þegar RS hefur lokið vinnu við ofangreind verkefni mun hún fara yfir matsskýrsluna með VSÓ. Farið verður yfir skýrsluna hjá VSÓ og RS mun koma með allar skýrslur og heimildir sem hún hefur fengið hjá VSÓ eða á kostnað VSÓ. RS gerir ráð fyrir að yfirlesturinn taki 1 viku.“ Af þessari bókun verður ráðið að aðilar hafi gert ráð fyrir að R-kvk-nf læsi skýrsluna yfir. Þá er ljóst að yfirlesturinn tók ekki lengri tíma en ráð hafði verið fyrir gert. Hefur áfrýjandi ekki fært fram nein haldbær rök fyrir því að honum beri ekki að greiða fyrir þessa vinnu.

Loks lýtur ágreiningur aðila að því hversu hátt endurgjald stefnda beri fyrir hverja unna stund. Eins og að framan er rakið komst í upphafi samstarfs aðila á samningur um 3.300 króna endurgjald á klukkustund. Ber þeim saman um að í lok ársins 2001 hafi hafist umræður um breytingu á því gjaldi til hækkunar. Á fyrrgreindum fundi 11. febrúar var bókað að R-kvk-nf hafi farið fram á hækkun taxtans í 5.000 krónur en fulltrúi áfrýjanda ekki fallist á það. Þá er bókað að samið verði um hækkunina síðar. Í tölvupósti daginn eftir bauð áfrýjandi án skilyrða hækkun taxtans í 3.500 krónur fyrir vinnu í janúar og 4.500 krónur eftir það. Þann 13. sama mánaðar féllst R-kvk-nf á 4.500 króna tímagjald frá og með febrúarmánuði en sætti sig ekki við lægra gjald en 4000 krónur fyrir vinnu í janúar. Þessu svaraði áfrýjandi með tölvupósti samdægurs þar sem hann féllst á kröfu R-kvk-ef en tók það fram að áfrýjandi þyrfti „þá að fá nákvæmari tímaskýrslu frá þér, þ. e. sundurliðun varðandi einstaka verkþætti matsskýrslunnar þannig að við getum séð hvaða tími fer í einstaka kafla.“ Eftir þetta gengu milli aðila tillögur að texta samnings er tæki til allra þátta í ágreiningi þeirra þar sem meðal annars var gert ráð fyrir 5.000 króna endurgjaldi á klukkustund. Ekki tókust samningar á þeim grundvelli.

Samkvæmt framansögðu verður talið að með tölvupóstsamskiptum aðila 12. febrúar 2002 og 13. sama mánaðar hafi komist á samningur um að tímagjaldið skyldi vera 4.000 krónur fyrir vinnu í janúar 2002 en 4.500 fyrir vinnu eftir það. Varðandi vinnu fyrir janúar 2002 var hækkun gjalds úr 3.500 krónum þó háð því skilyrði að stefndi sundurliðaði nánar vinnu sína niður í einstaka verkþætti. Það gerði hann ekki fyrr en 12. febrúar 2004, er hann lagði fyrrgreindar vinnuskýrslur fram í héraði. Verður ekki talið að svo síðbúin sundurliðun fullnægi nefndu skilyrði. Samkvæmt því verður að telja að 3.500 króna tímagjald hafi gilt um vinnu R-kvk-ef í janúar 2002 en 4.500 krónur fyrir vinnu hennar eftir það. Kröfugerð áfrýjanda varðandi tímagjaldið, sem miðast við 3.500 króna greiðslu fyrir hverja þeirra 27.5 stunda sem R-kvk-nf vann frá 1. til 7. janúar 2002 en 4.500 fyrir hverja vinnustund eftir það er hagfelldari stefnda en þetta og verður því lögð til grundvallar dómi í málinu.

Samkvæmt framansögðu bar áfrýjanda að greiða stefnda vegna fyrrgreindra reikninga 3.500 krónur á tímann fyrir vinnu í 27.5 klukkustundir og 4.500 krónur á tímann fyrir vinnu í 227 klukkustundir auk 11.492 króna greiðslu fyrir akstur eða samtals 1.405.906 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Af þeirri fjárhæð bera 776.208 krónur dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2002 til 1. apríl sama ár en fjárhæðin öll frá 1. til 3. apríl 2002. Síðastnefndan dag greiddi áfrýjandi eins og framan er rakið 1.540.000 krónur með fyrirvara. Verður stefnda samkvæmt þessu gert að greiða áfrýjanda 1.540.000 krónur að frádregnum 1.405.906 krónum og að frádregnum framangreindum vöxtum af kröfu stefnda fram til 3. apríl 2002 en frá þeim degi með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Stefndi, Umhverfisrannsóknir ehf., greiði áfrýjanda, VSÓ ráðgjöf ehf., 134.094 krónur að frádregnum dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 776.208 krónum frá 1. mars 2002 til 1. apríl sama ár og af 1.405.906 krónum frá þeim degi til 3. sama mánaðar, en með dráttarvöxtum samkvæmt sama ákvæði af mismuninum frá 3. apríl 2002 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.