647/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S á hendur SR, E og H var vísað frá dómi. Málið átti rætur að rekja til deilna um eignarrétt að tilteknum skika jarðarinnar Tjörvastaða sem L taldi að hefði verið ráðstafað til sín með afsali 15. júní 1945. Landskipti á jörðinni höfðu ekki farið fram en SR, E, H töldu sig eiga hvert sína afmörkuðu spildu innan þess skika sem dómkrafa S tók til og fyrir lá að þar kölluðu ekki aðrir en þeir til eignarréttar. Hæstiréttur taldi að SR, E og H ættu samlagsaðild samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála. Það var ekki metið S til vanrækslu að hafa ekki stefnt H áður en málið var þingfest sbr. 3. mgr. 19. gr. laganna og yrði því kröfu á hendur henni ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu. Í stefnu sagði að stefnandi málsins væri íslenska ríkið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri í fyrirsvari fyrir stefnanda samkvæmt 33. gr. jarðalaga nr. 81/2004. Með vísan til gildissviðs 3. gr. jarðalaga, ákvæða 4. gr. laganna um yfirstjórn þeirra mála sem lögin gilda um og með hliðsjón af 13. gr. laga nr. 17/1965 um landgræðslu hefði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákvörðunarvald um þá hagsmuni sem sakarefnið laut að sbr. 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála og væri því réttur fyrirsvarsmaður fyrir þess hönd. Hinn kærði úrskurður var felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. nóvember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 3. nóvember 2010, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að málskostnaður í héraði verði felldur niður. Þá segir í kröfugerð hans: „Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.“

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Í héraði var G-kk-þgf H. K-kk-þgf stefnt til réttargæslu ásamt H-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, sem sóknaraðili síðar stefndi fyrir héraðsdóm með sakaukastefnu. Fyrir Hæstarétti krefst réttargæslustefndi kærumálskostnaðar.

Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði er í málinu deilt um eignarrétt að tilgreindum skika jarðarinnar Tjörvastaða í Rangárþingi ytra, sem Landgræðsla ríkisins telur að hafi verið afsalað til sín 15. júní 1945. Í úrskurðinum er rakið að varnaraðilar telji sig eiga hvert sína afmörkuðu spildu innan þess skika sem dómkrafa sóknaraðila tekur til og fyrir liggur að þar kalli ekki aðrir en þeir til eignarréttar. Samkvæmt þessu eiga þau samlagsaðild að málinu samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðili kveðst fyrst hafa stefnt varnaraðilanum H-kvk-þgf til réttargæslu en þegar í ljós hafi komið að hún teldi sig eiga land innan kröfusvæðis sóknaraðila, hafi henni verið stefnt í málið með sakaukastefnu. Eftir atvikum verður ekki metið sóknaraðila til vanrækslu að hafa ekki stefnt varnaraðilanum H-kvk-þgf áður en málið var þingfest, sbr. 3. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Verður kröfu á hendur henni því ekki vísað frá héraðsdómi af þessari ástæðu.

Í stefnu segir að stefnandi málsins sé íslenska ríkið og að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé í fyrirsvari fyrir stefnanda samkvæmt 33. gr. jarðalaga nr. 81/2004. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. jarðalaga gilda þau um allt land sem ekki er undanskilið samkvæmt 2. mgr., þar með eru taldar jarðir, jarðahlutar, landspildur o.fl., en samkvæmt 4. gr. laganna fer landbúnaðarráðherra með yfirstjórn þeirra mála sem lögin gilda um. Með vísan til þessa og einnig með hliðsjón af 13. gr. laga nr. 17/1965 um landgræðslu hefur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákvörðunarvald um þá hagsmuni sem sakarefnið lýtur að, sbr. 5. mgr. 17. gr. laga nr. 19/1991, og er því réttur fyrirsvarsmaður sóknaraðila. Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.