207/2001

Á seldi D ehf. og G ehf. hlutabréf sín í félaginu B ehf. Ó ehf., S svf. og X ehf., sem einnig áttu hlut í B ehf., neyttu forkaupsréttar síns samkvæmt samþykktum félagsins. Deilt var um hversu víðtækur sá forkaupsréttur skyldi vera og hvort S hefði með tómlæti glatað tilkalli sínu til frekari hluta hins selda hlutafjár en félaginu hafði verið úthlutað. Talið var að engin takmörkun væri á því í lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög, að forkaupsréttarhafar skuli eiga þess kost að kaupa allt framboðið hlutafé án tillits til þess hvert eignarhlutfall þeirra í hlutaðeigandi félagi var fyrir kaupin. Samþykktir B yrðu ekki skýrðar svo, að slíka takmörkun væri þar að finna. Kröfur Ó, S og X voru samkvæmt þessu teknar til greina. Sjónarmiðum um tómlæti var hafnað, þar sem talið var að athugasemdir forkaupsréttarhafa við fyrrgreinda sölu hefðu verið nægilega fram komnar, þótt aðeins einn hefði gert skriflegar athugasemdir við skiptingu hlutafjárins, en málið var höfðað fjórum mánuðum síðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 7. júní 2001. Þeir krefjast sýknu af kröfum stefndu auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var þingfest í héraði 15. febrúar 2000.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram voru málsaðilar allir hluthafar í Birgðaversluninni Gripið og greitt ehf. Áfrýjandi Á-kk-nf K-kk-nf seldi meðáfrýjendum Dreifingu ehf. og Garra ehf. hlutabréf sín í félaginu, sem skráð voru á nafn Borgar heildverslunar, með afsali 23. apríl 1999. Nafnverð hlutarins var 1.390.462 krónur. Var hann seldur á genginu 3,5 og nam söluverð því 4.866.617 krónum. Stefndu neyttu forkaupsréttar síns samkvæmt samþykktum félagsins og er deilt um, hversu víðtækur hann skuli vera. Þeir gera kröfu til framboðins söluhlutar í hlutfalli við hlutafjáreign sína, þar sem aðrir hluthafar kusu að neyta ekki forkaupsréttar, en í kröfugerð stefndu er miðað við, að áfrýjendurnir Dreifing ehf. og Garri ehf. fái hlutfallslega sinn hlut í hinu selda hlutafé. Áfrýjendur telja hins vegar, að stefndu eigi ekki forkaupsrétt að stærri hlut en 5,86 % af framboðnu hlutafé hver í samræmi við eignarhlut sinn í félaginu. Í málinu er ekki lengur tölulegur ágreiningur og er samstaða um niðurstöðutölur héraðsdóms. Jafnframt er um það deilt, hvort stefndi Sláturfélag Suðurlands svf. hafi með tómlæti glatað tilkalli sínu til frekari hluta hins selda hlutafjár en félaginu var úthlutað 25. ágúst 1999 í samræmi við framangreindan skilning áfrýjenda.

Í 2. mgr. 7. gr. samþykkta Birgðaverslunarinnar Gripið og greitt ehf. segir meðal annars: „Stjórn félagsins hefur forkaupsrétt fyrir félagsins hönd að fölum hlutum í A-flokki. Að félaginu frágengnu hafa hluthafar í A-flokki forkaupsrétt að fölum hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. ...” Fyrir liggur, að öll hlutabréf í félaginu voru í svonefndum A-flokki og stjórn þess ákvað að nýta sér ekki forkaupsrétt sinn.

Í 2. mgr. 14. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög er kveðið svo á, að taki tilboð til margra hluta eins eða fleiri hluthafa sé eigi unnt að neyta forkaupsréttar að því er varðar nokkra þeirra, nema slíkt sé sérstaklega heimilað í samþykktum. Hér kemur fram sú grundvallarregla, að forkaupsréttarhafi geti ekki látið við það sitja að kaupa einungis hluta þess hlutafjár, sem boðið er til sölu, enda kynnu hagsmunir seljanda þannig að vera fyrir borð bornir. Engin takmörkun er á því í lögunum, að forkaupsréttarhafar skuli eiga þess kost að kaupa allt framboðið hlutafé án tillits til þess, hvert eignarhlutfall þeirra í hlutaðeigandi félagi var fyrir kaupin. Samþykktir Birgðaverslunarinnar Gripið og greitt ehf. verða ekki skýrðar svo, að slíka takmörkun sé þar að finna.

Skilja verður kröfu stefndu um ógildingu á sölu hlutafjár til áfrýjendanna Dreifingar ehf. og Garra ehf. svo, að átt sé við þá úthlutun 25. ágúst 1999, sem fram fór í kjölfar upphaflegu sölunnar til þeirra með afsali 23. apríl á sama ári. Það leiðir af þeirri niðurstöðu að fallast á kröfur stefndu um viðurkenningu á forkaupsrétti, að slík ógildingarkrafa er óþörf.

Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað, sem ekki má dæma stefndu til handa í einu lagi, sbr. 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Áfrýjendur skulu greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkenndur er forkaupsréttur stefndu, Ólafs Guðnasonar ehf., Sláturfélags Suðurlands svf. og XCO ehf., að hlut áfrýjanda Á-kk-ef K-kk-ef í Birgðaversluninni Gripið og greitt ehf. til viðbótar skiptingu hlutafjár til forkaupsréttarhafa 25. ágúst 1999, að nafnverði 137.295 krónur til hvers þeirra. Áfrýjanda Á-kk-þgf K-kk-þgf er skylt að selja og afsala hverjum þeirra framangreindum hlut gegn greiðslu á 480.533 krónum úr hendi hvers þeirra.

Áfrýjendur, Ágúst Kristmanns, Dreifing ehf. og Garri ehf., greiði in solidum hverjum stefnda 200.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.