145/2004

G var handhafi veðskuldabréfa, sem voru tryggð með fyrsta veðrétti í fasteign í eigu H ehf. Gaf G út veðleyfi til H ehf. fyrir láni frá Í allt að 330.000.000 krónum, og var tekið fram að K hf. tæki að sér að greiða upp veðskuldabréfin „að uppgreiðsluverði kr. 59.000.000.-“. Þegar til kom reyndist lánið aðeins nema hluta af þeirri fjárhæð sem gert var ráð fyrir, og var andvirði þess ráðstafað til greiðslu annarra krafna en samkvæmt umræddum bréfum. Fór svo að G veitti H ehf. annað veðleyfi fyrir láni að fjárhæð 46.250.000 krónur. Var tekið fram að veðleyfið væri bundið því skilyrði að nettó andvirði lánsins yrði greitt inn á reikning í eigu G. Þar sem milliganga með lánið færi fram í gegnum K hf. myndi nafngreindur starfsmaður þess félags tryggja að greiðslan yrði lögð inn á umræddan reikning. Greiddi K hf. síðan 44.466.827 krónur til G, en skuldari bréfanna 14.533.827 krónur. Afhenti G bréfin skuldara þeirra, en áskildi sér rétt til að innheimta hjá K hf. dráttarvexti af þeim frá þeim degi er hann hafði veitt H ehf. fyrra veðleyfið. Taldi G að K hf. hafi gefið sér sjálftætt loforð með undirritun sinni á veðleyfið, sem myndað hafi gagnkvæmt kröfuréttarsamband milli þeirra. Hæstiréttur taldi að undirritun K hf. á veðleyfið fæli í sér ábyrgð félagsins á greiðslu skuldabréfanna sem slíkra en ekki skuldbindingu til greiðslu á 59.000.000 krónum óháð bréfunum. Hafi G, sem sé löglærður, verið í lófa lagið að taka það skýrlega fram ef hann vildi binda veðleyfið skilyrði um að K hf. tæki að sér greiðsluskuldbindingu, sem óháð væri veðskuldabréfunum. Geti hann ekki byggt kröfur á bréfunum eftir að hann afhenti þau skuldara þeirra og gaf út kvittun fyrir þeim. Var kröfu G á hendur K hf. um greiðslu dráttarvaxta því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 14. apríl 2004. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 6.239.368 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. desember 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gáfu Yl-hús ehf. 21. september 1998 út veðskuldabréf til handhafa samtals að nafnverði 35.000.000 krónur, sem voru tryggð með 1. veðrétti í fasteigninni Hraunbæ 107 í Reykjavík. Munu bréfin hafa verið hluti af greiðslu þess félags til A-kk-ef S-kk-ef seljanda lóðarinnar að Hraunbæ 107. Munu í framhaldi af því hafa verið reist íbúðarhús á lóðinni. Yl-hús ehf. greiddu ekki veðskuldabréfin á gjalddaga þann 15. september 1999 og fyrir dómi kvaðst seljandi lóðarinnar hafa reynt að „halda í“ bréfin eins lengi og hann gat í því skyni að forðast gjaldþrot félagsins. Ekki er upplýst hvenær áfrýjandi tók við bréfunum að öðru leyti en því að hann var handhafi þeirra í desember 2001.

Hinn 11. desember 2001 veitti áfrýjandi, sem handhafi umræddra veðskuldabréfa, Hraunbæ 107 ehf. veðleyfi fyrir láni til leiguíbúða frá Íbúðalánasjóði allt að 330.000.000 krónum, en upplýst var við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að skuldaraskipti hefðu þá farið fram á veðskuldabréfunum. Mátti lánið vera verðtryggt. Var tekið fram að veðleyfið væri „bundið því skilyrði og háð þeirri forsendu að Kaupþing hf. ... taki að sér að greiða upp ofangreind skuldabréf, að uppgreiðsluverði kr. 59.000.000.-“ Skyldi upphæðin greidd inn á nánar tiltekin reikning í eigu áfrýjanda. Auk áfrýjanda var ritað undir veðleyfið af hálfu Kaupþings hf. og Hraunbæjar 107 ehf. Þegar til kom reyndist lánið frá Íbúðalánasjóði aðeins nema hluta af þeirri fjárhæð sem gert var ráð fyrir og mun andvirði þess um 187.000.000 krónum hafa verið ráðstafað til greiðslu annarra krafna en samkvæmt umræddum bréfum.

Fór svo að áfrýjandi veitti Hraunbæ 107 ehf. annað veðleyfi 11. júní 2002 fyrir láni að fjárhæð 46.250.000 krónur, sem vera mátti verðtryggt. Var tekið fram að veðleyfið væri „bundið því skilyrði og háð þeirri forsendu að nettó andvirði eða söluverð lánsins verði allt greitt“ inn á reikning í eigu áfrýjanda. Þá var tekið fram að þar sem „milliganga“ með lánið fari fram í gegnum Kaupþing banka hf. muni nafngreindur starfsmaður hans tryggja að greiðslan verði lögð inn á framangreindan reikning. Undir veðleyfi þetta ritaði áfrýjandi auk þess sem það var undirritað af hálfu Kaupþings banka hf. og Hraunbæjar 107 ehf. Í tengslum við gerð síðara veðleyfisins rituðu áfrýjandi, Hraunbær 107 ehf. og Kaupþing hf. undir yfirlýsingu 13. sama mánaðar. Í upphafi yfirlýsingarinnar var vikið að fyrra veðleyfinu 11. desember 2001. Var tekið fram að forsenda þess veðleyfis hafi verið sú „að Kaupþing hf. ... tæki að sér að greiða upp framangreind skuldabréf sem voru þá að uppgreiðsluverði kr. 59.000.000“ en greiðsla hefði enn ekki borist. Þá var í yfirlýsingunni tekið fram að til „þess að hliðra til lausnar á máli þessu“ hafi handhafi bréfanna samþykkt að veita Hraunbæ 107 ehf. nýtt skilyrt veðleyfi fyrir láni að fjárhæð 46.250.000 krónur. Þar kom einnig fram að hið nýja veðleyfi væri „veitt með sömu forsendum og fyrra veðleyfið, þ.e. að Kaupþing hf. muni ábyrgjast að nettóandvirði“ lánsins samkvæmt síðarnefnda veðleyfinu verði greitt inn á bankareikning áfrýjanda. Er jafnframt tekið fram að með hinu nýja veðleyfi sé ekki fallið frá ábyrgð Kaupþings hf. á þeim skilyrðum sem sett hafi verið í fyrra veðleyfinu.

Með tveimur greiðslum 1. og 3. júlí 2002 greiddi Kaupþing hf. samtals 44.466.827 krónur til áfrýjanda. Þá greiddu Yl-hús ehf. 2. október sama árs 14.533.173 krónur til áfrýjanda. Gaf áfrýjandi sama dag út kvittun til Yl-húsa ehf. Þar kemur fram að höfuðstóll bréfanna sé 35.000.000 krónur og umsamdir vextir fram til 11. desember 2001 séu 24.000.000 krónur eða samtals 59.000.000 krónur. Kaupþing hf. hafi innt fyrrnefndar tvær greiðslur af hendi og séu eftirstöðvar 14.533.173 krónur. Síðan segir: „Eftirstöðvar kr. 14.533.173 greiddar þann 2/10 af Yl-húsum ehf. og fær Yl- hús ehf. jafnframt afhent framangreind skuldabréf og kvittar fyrir móttöku þeirra hér undir. Undirritaður áskilur sér allan rétt til að innheimta hjá Kaupþingi hf. áfallna dráttarvexti af veðskuldabréfum þessum frá 11/12 2001 til fullnaðs greiðsludags með vísan til ábyrgðar Kaupþings hf. skv. skilyrtu veðleyfi dags. 11. des. 2001 og yfirlýsingu dags. 13/6 2002.“ S-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, stjórnarmaður í Yl-húsum ehf. bar vitni fyrir héraðsdómi. Lýsti hann atvikum svo að umrædd greiðsla af hálfu félagsins hafi veið innt af hendi á lögmannsstofu áfrýjanda að A-kk-þgf S-kk-þgf viðstöddum. Hafi forsvarsmenn félagsins talið sig vera að inna af hendi lokagreiðslu og því viljað fá skuldabréfin í hendur. Hafi hluti skuldabréfanna verið á staðnum en ekki öll bréfin þar eð hluti þeirra hafi verið heima hjá A-kk-þgf. Hafi verið samþykkt að afhenda bréfin gegn framangreindri greiðslu og hafi A-kk-nf farið heim til sín til að ná í bréfin sem á vantaði. Bar Á-kk-nf B-kk-nf stjórnarformaður Yl-húsa ehf. á svipaðan veg um þetta atvik fyrir héraðsdómi. Staðfesti A-kk-nf S-kk-nf fyrir héraðsdómi að nokkur bréf hafi vantað upp á þegar forsvarsmenn Yl-húsa ehf. hugðust greiða og hafi A-kk-nf sótt þau heim til sín og komið þeim til áfrýjanda.

Með bréfi 4. október 2002 krafði áfrýjandi Kaupþing hf. um greiðslu dráttarvaxta af 59.000.000 krónum frá 1. janúar 2002 til 1. júlí sama árs og af 14.533.273 krónum frá 3. júlí 2002 til 3. október sama árs samtals að fjárhæð 7.289.325 krónur ásamt kostnaði. Stefndi hafnaði kröfunni. Höfðaði áfrýjandi mál þetta til heimtu hennar. Stefnufjárhæðin, 6.239.368 krónur er miðuð við dráttarvexti af sömu fjárhæðum og fyrir sömu tímabil og gert var í fyrrnefndu bréfi þó þannig að dráttarvextir af 59.000.000 krónum eru reiknaðir frá 1. febrúar 2002.

II.

Fyrir Hæstarétti reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að krafa hans sé ekki byggð á margnefndum skuldabréfum heldur sjálfstæðu loforði, sem myndað hafi gagnkvæmt kröfuréttarsamband milli aðila. Vísar hann þar fyrst og fremst til fyrra veðleyfisins 11. desember 2001, sem að framan er lýst. Veðleyfið hafi verið veitt með því skilyrði að stefndi greiddi skuldabréf að uppgreiðsluvirði 59.000.000 krónur og hafi stefndi samþykkt það skilyrði. Með því að veita veðleyfið hafi áfrýjandi staðið við sína skyldu samkvæmt hinu gagnkvæma samkomulagi. Skylda stefnda til greiðslu á framangreindum 59.000.000 krónum hafi orðið virk þegar við samþykki hans og í síðasta lagi þegar hann fékk í hendur greiðslur vegna láns Íbúðarlánasjóðs, en þá greiðsluskyldu hafi stefndi vanefnt. Stefndi byggir hins vegar meðal annars á því að umrædd veðleyfi hafi falið í sér skilmálabreytingu á skuldabréfunum. Geti krafa um dráttarvexti af skuld samkvæmt veðskuldabréfunum ekki staðið ein sér og óháð þeim. Skuldari bréfanna hafi neitað að greiða lokagreiðslu samkvæmt þeim nema gegn afhendingu þeirra allra. Óumdeilt sé að þau hafi öll verið afhent skuldara við lokagreiðslu og verði því frekari kröfur ekki reistar á veðskuldabréfum þessum.

Eins og að framan er rakið gaf áfrýjandi út tvö skilyrt veðleyfi sem samþykkt voru af stefnda. Síðara veðleyfið 11. júní 2002 var fyrir láni að fjárhæð 46.250.000 krónur og bundið því skilyrði að nettó andvirði lánsins yrði greitt inn á tilgreindan reikning áfrýjanda. Greiddi stefndi samtals 44.466.827 krónur til áfrýjanda í byrjun júlí 2002. Verður ekki betur séð en að með því hafi stefndi staðið við skuldbindingar þær, sem fólust í undirritun hans undir síðara veðleyfið. Ágreiningur aðila snýst því um hvernig skilja beri þá skuldbindingu stefnda, sem fólst í fyrra veðleyfinu 11. desember 2001. Þar var tekið fram að veðleyfið væri bundið því skilyrði að stefndi „taki að sér að greiða upp ofangreind skuldabréf, að uppgreiðsluverði kr. 59.000.000“. Samkvæmt þessu orðalagi fólst í því skilyrði, sem stefndi undirgekkst með undirritun á veðleyfið, að hann tók að sér að greiða upp skuldabréfin. Verður að telja að í því hafi falist ábyrgð hans á greiðslu skuldabréfanna. Það orðalag yfirlýsingarinnar 13. júní 2002 að forsenda margnefnds veðleyfis hafi verið að stefndi „tæki að sér að greiða upp framangreind skuldabréf sem voru þá að uppgreiðsluverði kr. 59.000.000“ styður einnig eindregið að í umræddri yfirlýsingu hafi falist ábyrgð stefnda á greiðslum samkvæmt skuldabréfunum sem slíkum en ekki skuldbinding hans til greiðslu á 59.000.000 krónum óháð skuldabréfunum eins og áfrýjandi heldur fram. Verður einnig að líta til þess að áfrýjandi, sem er löglærður, samdi bæði veðleyfið og yfirlýsinguna og var honum því í lófa lagið að taka það skýrlega fram ef hann vildi binda veðleyfið skilyrði um að stefndi tæki að sér greiðsluskuldbindingu, sem óháð væri umræddum veðskuldabréfum. Eins og að framan er rakið afhenti áfrýjandi útgefanda skuldabréfanna þau öll 2. október 2002 gegn greiðslu 14.533.173 króna og gaf út framangreinda kvittun þar sem tekið var fram að „eftirstöðvar“ bréfanna væru greiddar og bréfin afhent greiðanda. Gat hann ekki eftir það byggt kröfur á skuldabréfunum. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest um annað en málskostnað.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, G-kk-nf Þ-kk-nf, greiði stefnda, Kaupþingi Búnaðarbanka hf., samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.