467/2004

D leigði H hluta af landi sínu undir hitaveitumannvirki á árinu 1981. Var um leiguna gerður tímabundinn leigusamningur til 15 ára og var meðal annars í samningnum ákvæði um forkaupsrétt. Samningnum var ekki þinglýst. Eftir lát D eignuðust synir hans MRD, HD og BGD landið. Var þeim kunnugt um að H hefði umrædda lóðarspildu á leigu og fengu árlega greiðslu vegna þess en kváðust aldrei hafa séð eintak fyrrnefnds leigusamnings og hafi þeim því hvorki verið kunnugt um forkaupsréttarákvæði samningsins né að hann væri tímabundinn. Leituðu þeir bræður eftir endurskoðun leigugjaldsins á árinu 1999 og var undirritaður sérstakur samningur milli þeirra og H vegna þessa. Á árinu 2003 seldu bræðurnir G landið og þar með hina leigðu lóðarspildu. Við kaupsamningsgerðina lá fyrir að hluti landsins væri í leiguumráðum H og fyrir það greiddi H tiltekna upphæð en eintak samningsins lá ekki fyrir. Krafðist H þess í málinu að forkaupsréttur hans samkvæmt hinum óþinglýsta samningi yrði viðurkenndur og að hann mætti kaupa landspilduna með hlutfallslega sömu kjörum og G hafði greitt fyrir allt landið. Talið var að ákvæði um forkaupsrétt í leigusamningi tæki til sértækra réttinda, sem ekki væri almennt að finna í samningum af því tagi og þó svo að G hafi haft vitneskju um leigusamning um hluta þess lands sem hún keypti hefði ekki verið sýnt fram á að hún hefði vitað eða mátt vita um forkaupsréttarákvæði samningsins, enda hafði H látið undir höfuð leggjast að þinglýsa samningnum. Gat G því ekki talist grandsöm um hin óþinglýstu réttindi í skilningi 2. mgr. 29. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978, sbr. 19. gr. laganna og var kröfum H því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. nóvember 2004. Hann krefst þess að viðurkenndur verði forkaupsréttur sinn að 3.055 fermetra lóðarspildu úr landi Innsta-Vogslands 3, Akranesi, við sölu stefndu M-kk-ef R-kk-ef, H-kk-ef og B-kk-ef G-kk-ef D-kk-ef til stefndu G-kvk-ef J-kvk-ef á landinu samkvæmt kaupsamningi 19. september 2003, með hlutfallslega sömu kjörum og skilmálum og þar greini. Þá krefst hann þess að stefndu M-kk-þgf R-kk-þgf, H-kk-þgf og B-kk-þgf G-kk-þgf verði með dómi gert skylt að selja og afsala til áfrýjanda umræddri lóðarspildu gegn greiðslu áfrýjanda með hlutfallslega sömu kjörum og skilmálum og í framangreindum kaupsamningi greini. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvik eru rakin í héraðsdómi. Ákvæði um forkaupsrétt í leigusamningi taka til sértækra réttinda, sem almennt er ekki að finna í samningum af þessu tagi. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað í Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, greiði stefndu M-kk-þgf R-kk-þgf D-kk-þgf, H-kk-þgf D-kk-þgf og B-kk-þgf G-kk-þgf D-kk-þgf, óskipt málskostnað fyrir Hæstarétti, 250.000 krónur.

Áfrýjandi greiði stefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf, málskostnað fyrir Hæstarétti, 250.000 krónur.