270/2005

E var oddviti hreppsins VL frá 1970 uns hann sagði af sér starfinu í desember 1998. Krafði hann hreppinn um greiðslu tiltekinnar upphæðar er nam mismun á fjárhæð vegna leiðréttinga og bakfærslna, sem hann áleit að gera ætti í bókhaldi hreppsins honum til tekna, og skuldar, sem hann var í við hreppinn samkvæmt bókhaldinu. Byggði E m.a. á því að tilteknar fjárhæðir hefðu verið ranglega færðar í reikningum VL sem skuld hans við hreppinn þar sem þær hefðu stafað frá kaupum hreppsins á jörð en ekki verið persónuleg skuld hans. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ekkert hefði verið fært í reikninga hreppsins um kaup og endursölu á umræddri jörð og var E ekki talinn hafa sýnt fram á að þær skuldbindingar, sem deilt var um að þessu leyti, hefðu með réttu átt að falla á hreppinn. Þá áleit E að bókhaldsmistök hefðu verið gerð, er leiddu til þess að talið var að hann væri í skuld við hreppinn í ársbyrjun 1996. Með vísan til niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, var ekki talið sannað að E ætti kröfu um leiðréttingu á þessu atriði. Kröfugerð E byggðist enn fremur á því að oddvitalaun til hans á árunum 1994 til 1998 hefðu verið vangreidd. Var á það fallist að hann ætti vangreidd laun fyrir árin 1995, 1997 og 1998 um tiltekna fjárhæð. Þá byggði E enn fremur á því að hann ætti kröfu á hendur hreppnum vegna þess að hann hefði greitt hluta af skuldbindingu, sem hann gekkst undir fyrir hönd hreppsins í tengslum við viðskipti með áðurgreinda jörð. Talið var að E hefði skort heimild til að binda hreppinn við sjálfskuldarábyrgð á þeirri skuldbindingu, sem vísað var til í þessu sambandi, og var því ekki fallist á að umrædd greiðsla ætti að færast honum til eignar á viðskiptareikningi hjá hreppnum. Með hliðsjón af öllu framangreindu og að teknu tilliti til þeirra fjárhæða, sem óumdeilt var að rétt hefði verið að færa E til skuldar á viðskiptareikningi hans hjá hreppnum, svo og greiðslna E til hreppsins, var talið að hann hafi eftir sem áður verið í skuld við hreppinn. Þótt fallist yrði á kröfugerð E um bakfærslu á skuld vegna vaxta að ákveðinni fjárhæð, sem hreppurinn hafði fært á viðskiptareikning hans, myndi sú skuld standa eftir. Því þótti ekki þörf á að taka afstöðu til þessa atriðis í dómkröfu E. Var R, sem tekið hafði við aðild hreppsins að málinu, sýknað af kröfum E.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. júní 2005 og krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.144.598 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. janúar 1999 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málið var höfðað gegn Vestur-Landeyjahreppi, sem hefur verið sameinaður sex öðrum sveitarfélögum undir heitinu Rangárþing eystra.

I.

Áfrýjandi varð oddviti Vestur-Landeyjahrepps 1970. Á fundi hreppsnefndar 15. nóvember 1985 var bókað að boðinn væri forkaupsréttur að jörðinni Eystra-Fíflholti og að fyrir lægi bindandi kaupsamningur milli eiganda hennar, B-kk-ef P-kk-ef, og Þ-kk-ef S-x-x E-kk-ef. Hreppsnefndin samþykkti að neyta forkaupsréttar síns, en ekki varð þó af kaupum um sinn. Á fundi hreppsnefndar 7. apríl 1986 var aftur bókað um að forkaupsrétturinn væri boðinn og kaupsamningur milli B-kk-ef og Þ-kk-ef lægi fyrir. Þá var bókað í framhaldi, að eftir nokkrar umræður hafi verið samþykkt með þrem atkvæðum, en tveir hafi setið hjá, að neyta forkaupsréttar og ganga inn í kaupsamninginn. Hafi ákvörðunin meðal annars verið byggð á samkomulagi við fulltrúa eiganda um nýja greiðsluskilmála og kaupsamning varðandi skepnur og vélar, svo og að hreppurinn hefði frest fram í maí til að ganga endanlega frá kaupsamningi. Hinn 19. apríl 1986 undirrituðu áfrýjandi fyrir hönd hreppsins og seljandinn kaupsamning um jörðina ásamt vélum og skepnum fyrir 8.750.000 krónur. Kaupverðið var sundurliðað í níu töluliðum og skyldi greiða með peningum samtals 2.410.000 krónur, yfirtöku skulda samtals 5.159.639 krónur og útgáfu veðskuldabréfs við afsal að fjárhæð 1.180.361 króna. Í kaupsamninginn var sett svofellt ákvæði: „Sveitarsjóður Vestur-Landeyjahrepps er ábyrgur fyrir öllum skuldbindingum þessa kaupsamnings gagnvart seljanda, þó að hann endurselji jörðina, þar á meðal veðskuldabréfin samkvæmt 9. tölulið, sem verði með ábyrgð sveitarsjóðs (Hreppsábyrgð).“

Seljandinn gaf út afsal 25. maí 1987 til hreppsins. Í því kom fram að umsamið verð hafi kaupandi að fullu greitt, meðal annars með því að gefa út þann dag fjögur veðskuldabréf að fjárhæð samtals 907.600 krónur, tryggð með 9. veðrétti í hinni seldu eign, verðtryggð með lánskjaravísitölu og með hæstu lögleyfðu vöxtum. Með kaupsamningi 3. júní sama ár seldi hreppurinn Þ-kk-þgf E-kk-þgf jörðina ásamt vélum og bústofni fyrir samtals 9.865.126 krónur, sem átti að greiða meðal annars með því að kaupandinn tæki að sér að standa skil á skuldabréfunum fjórum á 9. veðrétti. Kaup þessi gengu til baka og var yfirlýsing þess efnis undirrituð 8. september sama ár. Í framhaldi af því seldi hreppurinn með kaupsamningi 22. sama mánaðar G-kk-þgf E-kk-þgf Ó-kk-þgf jörðina með vélum og bústofni fyrir samtals 10.640.429 krónur. Átti kaupandinn að greiða hluta þess verðs með því að yfirtaka margnefnd fjögur skuldabréf. Í tengslum við greiðslu kaupverðsins stofnaði hann 13. október 1987 til skuldar við Landsbanka Íslands með skuldabréfi að fjárhæð 645.000 krónur og gekkst áfrýjandi fyrir hönd hreppsins í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldinni með áritun á bréfið. Hreppurinn gaf út afsal til kaupandans 3. ágúst 1988. Þar var þess getið að kaupverð væri að fullu greitt, meðal annars með því að kaupandinn hafi tekið að sér skuld samkvæmt skuldabréfunum fjórum, upphaflega að nafnverði 907.600 krónur. Á fundi hreppsnefndarinnar 5. júní 1990 var bókað að oddviti kynnti fyrirliggjandi undirritaðan kaupsamning um jörðina Eystra-Fíflholt milli seljandans G-kk-ef Ó-kk-ef og H-kk-ef A-kk-ef. Hreppsnefndin hafði ekkert við samninginn að athuga og afsalaði sér forkaupsrétti.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi urðu annmarkar á bókhaldi og reikningsskilum hreppsins til þess að samþykkt var á fundi hreppsnefndar 11. nóvember 1998 að gerður yrði „nýr ársreikningur fyrir árið 1997 í samræmi við lög og góðar reikningsskilavenjur“, svo og að endurskoðanda, sem fenginn yrði til þess verks, yrði falið að annast endurskoðun og gerð ársreiknings fyrir árið 1998. Áfrýjandi sagði af sér starfi oddvita í hreppsnefnd með bréfi 17. desember 1998. Löggiltur endurskoðandi, sem tók framangreint verk að sér, undirritaði ásamt áfrýjanda yfirlýsingu 19. sama mánaðar, þar sem meðal annars var greint frá því að við afstemmingu viðskiptareikninga hafi komið fram að skuld áfrýjanda við hreppinn í árslok 1997 hafi numið 1.863.350 krónum, en samkvæmt ársreikningi fyrir það ár hafi hann talist eiga inni hjá hreppnum 19.162 krónur. Þá hafi áfrýjandi á árinu 1994 tekið út 1.207.499 krónur, sem færðar hafi verið á reikning, sem kenndur var við Eystra-Fíflholt, en frá 1994 til 1996 hafi sú fjárhæð verið lækkuð um 679.269 krónur með nánar tilgreindum færslum á rekstrargjöldum hreppsins. Fram hafi komið hjá áfrýjanda að þessar færslur hafi verið gerðar án samþykkis sveitarstjórnar. Einnig hafi á árinu 1996 verið færðar til gjalda 500.000 krónur hjá hreppnum vegna viðhalds gatna, en á móti hafi verið færð skuld sömu fjárhæðar við Ræktunarsamband Landeyja, sem sögð var tengjast kostnaði við Þúfuveg. Með millifærslu hafi þessi fjárhæð verið flutt af reikningi ræktunarsambandsins yfir á viðskiptareikning áfrýjanda sem skuld hreppsins við hann. Sagði í yfirlýsingunni að samkvæmt þessu teldist áfrýjandi hafa fært sér til inneignar samtals 1.179.269 krónur, sem hann óskaði eftir að yrðu bakfærðar við leiðréttingu ársreiknings fyrir 1997. Í lok þess árs hafi því skuld áfrýjanda við hreppinn numið 3.042.619 krónum, en á árinu 1998 hafi hann endurgreitt 1.200.000 krónur af þeirri fjárhæð. Eftir stæði að fjalla um útreikning launa áfrýjanda fyrir 1997, sem gætu lækkað skuld hans við hreppinn, svo og um vexti af skuldinni. Endurskoðandinn skilaði síðan greinargerð til hreppsnefndarinnar 10. febrúar 1999 um vinnu við ársreikning 1997. Í héraðsdómi er einnig rakið að opinbert mál var höfðað gegn áfrýjanda með ákæru 15. febrúar 2000, en því lauk með dómi Hæstaréttar 17. maí 2001, þar sem ákærði var sakfelldur fyrir brot gegn 247. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna nánar tilgreindrar háttsemi, sem varðaði áðurnefnda reikningsfærslu í tengslum við kostnað af Þúfuvegi. Að öðru leyti var áfrýjandi sýknaður af þeim sökum, sem hann var borinn. Að þeim dómi gengnum krafði áfrýjandi Vestur-Landeyjahrepp um endurgreiðslu á 2.800.000 krónum, sem hann hafi greitt hreppnum á árinu 1998, sökum þess að fyrrgreindur endurskoðandi hafi með villandi og röngum fullyrðingum vakið misskilning hjá áfrýjanda um að hann stæði í skuld við hreppinn og áfrýjandi innt þessar greiðslur af hendi í rangri trú. Að auki ætti áfrýjandi óuppgerð laun vegna starfa sem oddviti á árunum 1997 og 1998. Hreppurinn hafnaði þessum kröfum og höfðaði áfrýjandi mál þetta 5. febrúar 2002.

II.

Krafa áfrýjanda er sundurliðuð í héraðsdómi. Í henni tekur áfrýjandi mið af því að samkvæmt bókhaldi Vestur-Landeyjahrepps hafi hann í árslok 2000 staðið í skuld við hreppinn að fjárhæð 2.557.173 krónur, þegar tekið hafi verið tillit til fyrrnefndrar greiðslu hans á 2.800.000 krónum. Eru síðan í tíu liðum taldar leiðréttingar og bakfærslur, sem áfrýjandi telur að gera eigi í bókhaldinu honum til tekna á samtals 6.701.771 krónu, en mismunurinn á þessum tveimur fjárhæðum nemur kröfu hans í málinu. Felast þessir tíu liðir í eftirtöldu:

1. Áfrýjandi segir að fyrstu tveir liðirnir, 1.035.000 krónur og 172.449 krónur, séu vegna jarðarinnar Eystra-Fíflholts. Löggilti endurskoðandinn, sem fenginn hafi verið til starfa í nóvember 1998, hafi fært áfrýjanda til skuldar í reikningum sveitarsjóðs 1.035.000 krónur, sem endurskoðandinn hafi talið vera vegna ábyrgðar, sem oddviti hafi bundið hreppinn við án heimildar. Þetta hafi verið röng ályktun. Hið rétta sé að hreppsnefndin hafi stofnað til skulda vegna kaupanna á Eystra-Fíflholti, meðal annars með útgáfu fyrrgreindra fjögurra veðskuldabréfa, sem samtals voru upphaflega að fjárhæð 907.600 krónur. Sá, sem keypti jörðina af hreppnum, hafi ekki staðið í skilum og lent hafi á hreppnum að greiða eftirstöðvar skuldabréfanna, sem 31. mars 1989 hafi numið 680.700 krónum. Til þessa uppgjörs hafi meðal annars verið gefið út skuldabréf til Búnaðarbanka Íslands 4. desember 1989 að fjárhæð 571.000 krónur. Hinn 21. janúar 1991 hafi verið greiddar úr sveitarsjóði 172.449 krónur í afborgun og vexti af skuldabréfi þessu og það síðan gert upp 19. júní sama ár með nýju skuldabréfi að fjárhæð 622.000 krónur. Skuldabréfið við Búnaðarbanka Íslands að fjárhæð 1.035.000 krónur hafi loks verið gefið út 27. desember 1994 til þess að greiða upp skuldabréfið frá 19. júní 1991 með áföllnum vöxtum. Af þessu megi sjá að fjárhæðirnar 1.035.000 krónur og 172.449 krónur, sem endurskoðandinn hafi fært til skuldar hjá áfrýjanda í bókum hreppsins, hafi báðar stafað frá kaupum hreppsins á jörðinni Eystra-Fíflholti en ekki verið persónuleg skuld áfrýjanda.

2. Í öðru lagi sé fjárhæðin 500.841 króna, sem stafi af bókhaldsmistökum um áramótin 1995/1996. Í dómi Hæstaréttar 17. maí 2001 hafi verið talið að áfrýjandi hafi verið í skuld við sveitarsjóð og að þessi fjárhæð hefði verið færð milli reikninga í bókhaldi til þess að jafna hana út. Áfrýjandi telur á hinn bóginn að mistök hafi verið gerð í bókhaldi með því að lokafærslur, sem gerðar hafi verið undir árslok, hafi ekki skilað sér í upphafsfærslum bókhaldsins árið eftir, en með þessu hafi myndast mismunur, sem ranglega hafi verið talin skuld áfrýjanda við hreppinn.

3. Þá telur áfrýjandi í fimm liðum vangreidd laun fyrir störf oddvita árin 1994 til 1998, samtals 2.606.043 krónur. Krafan er sundurliðuð í héraðsdómi eins og áfrýjandi setur hana fram, en hún er reist á því að launin hafi átt að nema 6% af tekjum hreppsins og hafi ekki átt að draga þar frá kostnað, sem hreppurinn hafi haft af störfum þeirra, sem verið hafi áfrýjanda til aðstoðar.

4. Áfrýjandi telur í sérstökum lið að bakfæra eigi vexti að fjárhæð 1.732.437 krónur, sem honum hafi verið færðar til skuldar á viðskiptareikningi hans hjá hreppnum, en við útreikning þessara vaxta hafi verið gengið út frá þeirri röngu forsendu að hann hafi staðið í skuld við hreppinn.

5. Loks krefst áfrýjandi þess að honum verði endurgreiddar 655.000 krónur vegna greiðslna, sem hann hafi orðið að bera í tengslum við áðurnefnt skuldabréf, sem gefið var út 13. október 1987 til Landsbanka Íslands af kaupanda jarðarinnar Eystra-Fíflholts, G-kk-þgf E-kk-þgf Ó-kk-þgf. Útgefandinn hafi ekki staðið í skilum og hafi áfrýjandi ásamt öðrum gert skuldina upp með nýju skuldabréfi í ágúst 1996 að fjárhæð 2.965.000 krónur. Hlutur áfrýjanda í þeirri skuldbindingu hafi numið umræddum 655.000 krónum og telur hann mega rekja hana til viðskipta hreppsins með áðurnefnda jörð.

III.

Undir rekstri málsins í héraði leitaði áfrýjandi eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur 9. janúar 2003 að dómkvaddur yrði maður til gera matsgerð, sem áfrýjandi hygðist nota sem sönnunargagn í tengslum við beiðni um endurupptöku opinbera málsins á hendur honum, sem lokið var með dómi Hæstaréttar 17. maí 2001, og jafnframt í þessu máli. Með úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 2. apríl 2004, var fallist á að dómkveðja matsmann. Löggiltur endurskoðandi var dómkvaddur og lauk hann matsgerð 20. desember 2004.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi var leitað álits matsmannsins um atriði varðandi tvö skuldabréf, sem getið hefur verið hér að framan, annað að fjárhæð 1.035.000 krónur og hitt að fjárhæð 2.965.000 krónur, svo og varðandi fjárhæðina 500.841 krónu, sem áfrýjandi var í dómi Hæstaréttar sakfelldur fyrir að hafa dregið sér af fjármunum hreppsins. Samkvæmt matsgerðinni var skuldabréfið að fjárhæð 1.035.000 krónur fært í bækur hreppsins og þess getið í ársreikningi hans 1994. Unnt væri að rekja tilurð þess til viðskipta með jörðina Eystra-Fíflholt, en andvirði þess hafi verið varið til greiðslu á skuldabréfi frá 1991 og framlengingarkostnaði vegna víxils, hvort tveggja vegna kaupanna á jörðinni. Ekki hafi verið getið um eldra skuldabréfið og víxilinn í bókum hreppsins þegar skuldbindingar þessar voru greiddar og verði það að teljast handvömm við færslu bókhaldsins, að jarðarviðskiptin hafi ekki verið færð þar eins og lög og reglur geri ráð fyrir, svo sem komist var að orði í matsgerðinni. Um síðara skuldabréfið, að fjárhæð 2.965.000 krónur, sagði í matsgerð að við athugun framlagðra gagna yrði ekki annað séð en að það tilheyri viðskiptum hreppsins með jörðina Eystra-Fíflholt, en eins og áður hafi komið fram hafi viðskipti hreppsins vegna jarðarinnar ekki verið færð í bókhald eins og hefði átt að gera. Verði þau því ekki rakin í bókhaldi hreppsins, heldur hafi þurft að vinna út frá utanaðkomandi gögnum. Niðurstaða matsmannsins varðandi færslu fjárhæðarinnar 500.841 króna á viðskiptareikningi áfrýjanda á árinu 1996 er rakin í héraðsdómi.

Áfrýjandi telur að með matsgerð þessari sé sannað að fjárhæðirnar 1.035.000 og 172.449 krónur, sem færðar hafi verið honum til skuldar í reikningum Vestur-Landeyjahrepps, stafi frá kaupum hreppsins á jörðinni Eystra-Fíflholti og eigi því ekki að færa þær honum til skuldar á viðskiptareikningi hans. Einnig sé sannað að skuldabréf að fjárhæð 2.965.000 krónur heyri til viðskiptum hreppsins með jörðina, svo og að færslan í reikningum vegna Þúfuvegar, 500.000 krónur, sem færð var á viðskiptareikning áfrýjanda, geti ekki tengst tilraun til auðgunar af hans hendi. Með matsgerðinni sé einnig sýnt, að vinnubrögð endurskoðanda hreppsins við ársuppgjör og frágang bókhalds árin 1994 til og með 1997 hafi ekki verið í samræmi við góða reikningsskilavenju. Sannað sé að bókfærð viðskiptastaða áfrýjanda miðað við upphaf árs 1996, 500.841 króna, hafi með réttu átt að vera í jöfnuði. Nauðsyn hafi borið til að leiðrétta þessa röngu opnunarfærslu og álykta megi að færslan á 500.000 krónum hafi verið til leiðréttingar á rangri upphafsstöðu á viðskiptareikningi áfrýjanda. Þannig sé sannað að áfrýjandi hafi ekki auðgast á því að 500.000 krónur hafi verið færðar á viðskiptareikning hans, heldur hitt, að hann hefði orðið fyrir tapi, sem nemi þessari fjárhæð, hefði leiðréttingarfærslan ekki verið gerð.

Um sönnunargildi matsgerðarinnar vísar áfrýjandi til þess, að hún hafi verið staðfest fyrir dómi. Stefndi hafi ekki krafist yfirmats og því verði að leggja niðurstöðu hennar til grundvallar dómi í málinu.

IV.

Áðurgreindur fyrsti hluti í kröfugerð áfrýjanda lýtur að viðskiptum um jörðina Eystra-Fíflholt. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að sýnt hafi verið fram á að veðskuldabréfin fjögur, sem áfrýjandi gaf út fyrir hönd Vestur-Landeyjahrepps 25. maí 1987, samtals að fjárhæð 907.600 krónur, hafi leitt af sér skuldbindingu fyrir hreppinn, sem áfrýjanda var heimilt að stofna til í skjóli samþykktar hreppsnefndar um að neyta forkaupsréttar að jörðinni. Í málinu er ekki deilt um að ráðstöfun fjármuna vegna kaupa hreppsins á jörðinni og endursölu hennar hafi ekki verið færð í bókhaldi hans. Ekki er heldur deilt um að ekkert hafi verið fært í reikningum hreppsins um eignarhald hans á jörðinni, kröfuréttindi, sem hann öðlaðist við endursölu hennar, eða skuldbindingar, sem hann stofnaði til vegna kaupanna. Liggur ekkert fyrir um hvaðan fé hafi komið til að greiða kaupverð úr hendi hreppsins eða hvert greiðslur til hans vegna endursölu jarðarinnar hafi runnið, en í þeim efnum verður ekki litið fram hjá því að samkvæmt framlögðum kaupsamningum endurseldi hreppurinn jörðina fyrir hærra verð en hann keypti hana fyrir og gaf út afsal til kaupandans í ágúst 1988, þar sem lýst var yfir að kaupverð væri að fullu greitt. Áfrýjandi heldur því fram, svo sem áður greinir, að rekja megi skuld við Búnaðarbanka Íslands samkvæmt skuldabréfi útgefnu í desember 1994 að fjárhæð 1.035.000 krónur til þess að hreppurinn sem útgefandi veðskuldabréfanna fjögurra frá 25. maí 1987 hafi orðið að standa skil á eftirstöðvum þeirra. Í fyrrgreindri matsgerð segir þessu til samræmis að rekja megi tilurð þessarar skuldar frá 1994 ásamt afborgun að fjárhæð 172.449 krónur af eldra láni á árinu 1991 til viðskipta með jörðina Eystra-Fíflholt. Þótt fallist yrði á þessa ályktun matsmannsins, sem ekki er rökstudd svo að neinu nemi í matsgerð og lítil sem engin önnur gögn liggja fyrir um í málinu, fær það því ekki breytt að ekkert er fram komið til stuðnings því að réttmætt hafi verið að færa afborgunina 1991 til gjalda í bókum hreppsins á því ári og skuldbindinguna við Búnaðarbankann til skuldar þar á árinu 1994 án þess að nokkuð lægi að öðru leyti fyrir um stöðuna í viðskiptunum um jörðina allar götur frá árinu 1986. Að þessu virtu verður að fallast á með stefnda að áfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að skuldbindingar þessar einar út af fyrir sig hafi með réttu átt að falla á Vestur-Landeyjahrepp. Verður því að hafna kröfu áfrýjanda að því leyti, sem hún verður rakin til þessa.

Annar hluti kröfugerðar áfrýjanda lýtur að færslu á 500.841 krónu á viðskiptareikning hans hjá hreppnum á árinu 1996. Dómkvaddur maður hefur lagt mat á atriði, sem að vissu marki varða þennan þátt málsins, eins og í héraðsdómi greinir. Samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála tekur dómari afstöðu til matsgerðar, þar á meðal til sönnunargildis hennar, þegar leyst er að öðru leyti úr máli. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, hefur gert þetta og hafnað því að leggja niðurstöðu matsgerðarinnar til grundvallar. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms ber að staðfesta niðurstöðu hans um þennan kröfulið.

Þriðji hluti kröfugerðar áfrýjanda snýr að vangreiddum launum fyrir störf oddvita á árunum 1994 til 1998. Samkvæmt framlögðu yfirliti Vestur-Landeyjahrepps frá 11. janúar 2002 um oddvitalaun og laun starfsmanns á skrifstofu hreppsins eftir ársreikningum sveitarsjóðs 1984 til 2000 hefur verið miðað við að laun oddvita fram til ársins 1997 næmu fjárhæð, sem svaraði til 6% af nánar tilgreindum tekjum hreppsins á því tímabili. Er þetta í samræmi við það, sem haft var eftir áfrýjanda um laun oddvita í bókun frá hreppsnefndarfundi 5. júní 1994, en þar segir að hann hafi kveðið þau vera „6% af tekjum sveitarsjóðs lögum samkvæmt og hann borgaði síðan af þeim sínu aðstoðarfólki.“ Ekki verður séð að áfrýjandi hafi hreyft því fyrr en í tengslum við kröfurnar, sem mál þetta varðar, að taka hafi átt tillit til vatnsskatts við þennan útreikning á launum hans. Þá eru ekki efni til annars en að byggja á því, sem fram kom í fyrrgreindri bókun frá 5. júní 1994 um að laun aðstoðarmanna áfrýjanda hafi átt að greiðast af þeirri fjárhæð, sem honum voru árlega reiknuð í heildarlaun. Á þessum grundvelli verður að miða við að rétt laun áfrýjanda fyrir árin 1994 til 1998 hafa átt að vera 869.255, 908.861, 822.290, 1.190.992 og 1.331.793 krónur. Samkvæmt yfirliti um skiptingu á oddvitalaunum og launum starfsmanns frá stefnda og yfirliti áfrýjanda sjálfs má sjá að þegar launagreiðslur til áfrýjanda og aðstoðarmanna hans hafa verið dregnar frá þessum fjárhæðum er ekkert vangreitt til hans árin 1994 og 1996, en vangreiðslur 1995 nema 126.861 krónu, 1997 nema þær 213.992 krónum og 1998 nema þær 371.793 krónum, eða samtals 670.191 krónu þessi þrjú ár. Verður að fallast á með áfrýjanda að hann eigi kröfu á hendur stefnda sem þessu nemur.

Fimmti hluti kröfugerðar áfrýjanda lýtur að 655.000 krónum, sem hann kveðst hafa orðið að greiða vegna hluta síns í skuldbindingu, sem hann hafi gengist undir ásamt öðrum með skuldabréfi í ágúst 1996 að fjárhæð 2.965.000 krónur. Verði þessi skuldbinding rakin til fyrrnefnds skuldabréfs að fjárhæð 645.000 krónur, sem kaupandi Eystra-Fíflholts, G-kk-nf Ö-kk-nf Ó-kk-nf, gaf út til Landsbanka Íslands 13. október 1987 og áfrýjandi áritaði í nafni Vestur-Landeyjahrepps um sjálfskuldarábyrgð. Áfrýjandi hefur hvorki lagt fram viðhlítandi gögn um hvernig þessar ráðstafanir kunna að hafa tengst né um greiðslu sína á þeirri fjárhæð, sem dómkrafa hans tekur mið af í þessu sambandi. Til þess er jafnframt að líta að ekki hefur verið hnekkt þeirri mótbáru stefnda að skuldabréfið frá 13. október 1987 hafi verið gefið út af G-kk-þgf til að standa straum af hluta þeirrar fjárhæðar, sem honum bar að inna af hendi til hreppsins vegna kaupa sinna á Eystra-Fíflholti, og hafi bréfið því ekki tengst kaupum hreppsins á jörðinni. Verður að því virtu að fallast á með stefnda að áfrýjanda hafi brostið heimild til að binda hreppinn við sjálfskuldarábyrgð á þessari skuldbindingu, sbr. 4. mgr. 89. gr. þágildandi sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki fallist á með áfrýjanda að greiðslan, sem hann kveðst hafa innt af hendi í þessu sambandi, eigi að færast honum til eignar á viðskiptareikningi hjá hreppnum.

Í kröfugerð sinni miðar áfrýjandi sem áður segir við það að hann hafi í árslok 2000 staðið í skuld við Vestur-Landeyjahrepp samkvæmt bókhaldi hreppsins að fjárhæð 2.557.173 krónur, en þeir liðir, sem til umfjöllunar eru í málinu, eigi að koma til leiðréttingar á þeirri stöðu þannig að hann eigi inni hjá stefnda fjárhæð, sem nemur dómkröfu hans. Meðal þeirra reikningsliða, sem mynduðu framangreinda bókfærða skuld áfrýjanda í árslok 2000, eru úttektir hans á peningum hjá hreppnum umfram laun á árunum 1996, 1997 og 1998, samtals að fjárhæð 1.916.445 krónur. Með því að dómkrafa áfrýjanda varðar ekki þessar úttektir verður að líta svo á að óumdeilt sé að hreppnum hafi verið rétt að færa þær honum til skuldar. Hér að framan hefur verið hafnað málatilbúnaði áfrýjanda um að efni séu til að gera leiðréttingar á bókfærðri stöðu viðskiptareiknings hans hjá hreppnum vegna þriggja liða, sem þar voru færðir honum til skuldar og nema samtals 1.708.290 krónum. Samkvæmt þessu verður að leggja til grundvallar að viðskiptareikningur áfrýjanda hafi réttilega verið skuldfærður fyrir samtölu þessara fjárhæða með 3.624.735 krónum. Áfrýjandi innti sem áður segir samtals 2.800.000 krónur af hendi til hreppsins á árinu 1998 til greiðslu á skuld samkvæmt viðskiptareikningi sínum. Eftir þá innborgun hefðu staðið eftir 824.735 krónur af skuld áfrýjanda vegna framangreindra liða. Til lækkunar á henni eiga að koma áðurnefnd vangreidd laun áfrýjanda, 670.191 króna, þannig að eftir stæðu af skuldinni 154.544 krónur. Með því að fimmta hlutanum í kröfugerð áfrýjanda er hafnað samkvæmt áðurgreindu getur ekkert færst honum til eignar á viðskiptareikningnum vegna þeirra atriða, sem þar um ræðir.

Með fjórða hluta dómkröfu áfrýjanda leitar hann bakfærslu á skuld vegna vaxta að fjárhæð 1.732.437 krónur, sem Vestur-Landeyjahreppur hafði fært á viðskiptareikning hans og mynda ásamt öðrum liðum bókfærða skuld áfrýjanda í árslok 2000 að fjárhæð 2.557.173 krónur. Þótt krafa áfrýjanda yrði tekin til greina að þessu leyti stæði eftir fyrrgreind skuld hans á viðskiptareikningi að fjárhæð 154.544 krónur. Er því engin þörf á að taka efnislega afstöðu til þessa hluta í dómkröfu áfrýjanda, enda ljóst af framansögðu að staðfesta verður niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu hans.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest. Verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, E-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, Rangárþingi eystra, 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.