464/2002

Með úrskurði gerðardóms sem starfaði á grundvelli laga nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira, var breytt kjarasamningum „milli Samtaka atvinnulífsins (SA) vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna (L)“. SÍ höfðaði af þessu tilefni mál á hendur L og krafðist þess að dæmt yrði að tiltekin ákvæði í úrskurði gerðardómsins væru óskuldbindandi fyrir sig og félagsmenn sína og hefðu ekki áhrif á kjarasamning milli sín og L. Af hálfu L var þess krafist að málinu yrði vísað frá dómi og féllst héraðdómari á þá kröfu. Hæstiréttur taldi SÍ geta stutt heimild sína til að sækja málið við 3. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Í dómi réttarins kemur fram að enda þótt SA fari með umboð frá L til að gera kjarasamninga verði málinu ekki vísað frá á þeim grundvelli að nauðsyn sé á samaðild með L og SA, sbr. 2. mgr. 18. gr. sömu laga. Þá verði ekki fallist á að mál um kröfu SÍ eigi undir Félagsdóm og verði málinu því ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu. Samkvæmt því var lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. október 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. september 2002, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurði héraðsdómara verði hrundið og lagt fyrir hann að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Málið á rætur að rekja til þess að kjarasamningar sjómanna urðu lausir 15. febrúar 2000, þegar lög nr. 10/1998 um kjaramál fiskimanna féllu úr gildi. Fóru þá í hönd samningaviðræður milli félaga innan sóknaraðila og fleiri samtaka fiskimanna annars vegar og aðildarfélaga varnaraðila hins vegar. Þær viðræður báru ekki árangur og kom til verkfalls af hendi launþega og verkbanns atvinnurekenda. Vinnudeilu þessari lauk með því að 16. maí 2001 tóku gildi lög nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira. Í 1. gr. þeirra voru lýst óheimil verkföll, verkbönn og aðrar aðgerðir nánar tiltekinna félaga, sem ætlað væri að knýja fram aðra skipan kjaramála en mælt var fyrir um í lögunum. Skyldi bann þetta standa frá gildistöku laganna og svo lengi sem ákvörðun gerðardóms samkvæmt 2. gr. og 3. gr. laganna hefði gildi. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna bar Hæstarétti að tilnefna þrjá menn í þann gerðardóm ef samkomulag tækist ekki í vinnudeilunni fyrir 1. júní 2001 og skyldi hann taka ákvörðun um atriði varðandi kjaramál fiskimanna, sem nánar greindi í 1. mgr. 2. gr. laganna. Bar gerðardóminum að ljúka þessum störfum fyrir 1. júlí 2001 og yrðu ákvarðanir hans bindandi frá gildistöku laganna til þess tíma, sem hann tæki sjálfur ákvörðun um. Samningar náðust ekki um kjaramál sjómanna innan þess frests, sem að framan greinir. Hæstiréttur tilnefndi 1. júní 2001 menn til að sitja í gerðardóminum og lauk hann störfum með úrskurði 30. sama mánaðar, sem ákveðið var að gilda ætti til ársloka 2003.

Meðal þess, sem ákvörðun var tekin um í fyrrnefndum úrskurði gerðardómsins, var svofelld regla, sem fram kom í 2. mgr. og 3. mgr. 2. liðar úrskurðarorða: „Nú er settur í fiskiskip tæknibúnaður eða hagræðing á sér stað sem leiðir til þess að færri menn geti sinnt skipsstörfum en kveðið er á í skiptatöflu í kjarasamningi þessum og skal þá hlutur eða hlutir þeirra sem á vantar skiptast að hálfu milli þeirra sem á skipinu eru í hlutfalli við skiptahlutfall þeirra. Hinn helmingurinn skal ganga óskertur til útgerðarinnar. Forsenda fyrir slíkri breytingu skiptakjara er að gerður sé skriflegur samningur um það milli útgerðar og áhafnar, þar sem rökstuðningur fyrir breytingunum kemur fram. Samningurinn skal síðan staðfestur af skipverjum í leynilegri atkvæðagreiðslu. Að því loknu skal samningurinn undirritaður af fulltrúum útgerðar og áhafnar og afrit sent til aðila kjarasamnings þessa.“ Sóknaraðili kveður gerðardóminn með þessu hafa numið úr gildi grein 1.37. í kjarasamningi málsaðila, sem varði sömu atriði og framangreind regla, en með því hafi gerðardómurinn farið út fyrir lögbundið hlutverk sitt. Af því tilefni höfðaði sóknaraðili mál þetta 26. október 2001. Hann krefst þess að dæmt verði að framangreind ákvæði í úrskurði gerðardómsins séu óskuldbindandi fyrir sig og félagsmenn sína og hafi ekki áhrif á kjarasamning milli hans og varnaraðila.

Í greinargerð varnaraðila fyrir héraðsdómi, sem lögð var fram 8. janúar 2002, var þess aðallega krafist að málinu yrði vísað frá. Með hinum kærða úrskurði féllst héraðsdómari á þá kröfu.

II.

Samkvæmt úrskurðarorðum áðurnefnds úrskurðar gerðardóms frá 30. júní 2001 var breytt með honum kjarasamningum „milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna“ annars vegar og sóknaraðila og fjögurra annarra samtaka og stéttarfélaga hins vegar. Sóknaraðili hefur kosið að beina máli þessu að varnaraðila, en ekki Samtökum atvinnulífsins, sem munu fara með umboð frá varnaraðila til að gera kjarasamninga. Eins og sóknaraðili hagar kröfugerð sinni getur slíkt umboð ekki breytt því að aðeins annar tveggja, varnaraðili eða Samtök atvinnulífsins, hlýtur að standa gegnt honum í málinu, en ekki þeir báðir. Beini sóknaraðili kröfu sinni ranglega að varnaraðila í stað Samtaka atvinnulífsins veldur það sýknu varnaraðila vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, en til þess verður ekki tekin afstaða nema í efnisdómi um kröfuna. Eru því engin efni til að vísa málinu frá héraðsdómi á þeim grundvelli að nauðsyn hafi verið á samaðild varnaraðila og Samtaka atvinnulífsins samkvæmt 2. mgr. 18. gr. sömu laga.

Samkvæmt lögum Sjómannasambands Íslands felst starfsemi þess meðal annars í því að veita þeim sjómannafélögum, sem í sambandinu eru, sérhverja þá aðstoð, sem það getur látið í té til að efla starfsemi þeirra og hindra að gengið sé á rétt þeirra, og að gangast fyrir samræmdum aðgerðum sjómannafélaganna við gerð samninga um kaup og kjör. Sóknaraðili getur því stutt heimild sína til að sækja mál þetta við 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Með IV. kafla laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur er lagt á vald Félagsdóms að leysa úr ágreiningi um nánar tiltekin atriði, sem talin eru í 44. gr. laganna. Með þetta vald fer Félagsdómur sem sérdómstóll, sbr. 3. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla. Heyra í skjóli þess undir hann mál, sem ella yrðu rekin fyrir almennum dómstólum eftir þeirri meginreglu, sem fram kemur í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 91/1991. Skýra verður ákvæði um valdsvið Félagsdóms að teknu tilliti til þessa. Samkvæmt orðanna hljóðan taka ákvæði 44. gr. laga nr. 80/1938 ekki til kröfu, sem snýr að viðurkenningu á því að nánar tiltekin atriði í úrskurði gerðardóms um breytingar á kjarasamningi málsaðila séu óskuldbindandi. Í ljósi þess, sem að framan greinir, eru ekki efni til að skýra ákvæðið á rýmri veg en orð þess gefa beint tilefni til. Verður því ekki fallist á með varnaraðila að mál um kröfu sóknaraðila eigi undir Félagsdóm. Málinu verður þannig ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu.

Samkvæmt framangreindu eru ekki efni til að vísa máli þessu frá héraðsdómi. Verður því lagt fyrir héraðsdómara að taka það til efnismeðferðar.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Lagt er fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Landssamband íslenskra útvegsmanna, greiði sóknaraðila, Sjómannasambandi Íslands, 100.000 krónur í kærumálskostnað.