370/2011

K höfðaði mál gegn Í og T. Í héraði varð útivist af hálfu Í við fyrirtöku málsins og var málið því dómtekið að því er hann varðaði, sbr. 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var kröfum K á hendur Í vísað frá dómi af sjálfsdáðum, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að af kröfugerð K mætti ráða að kröfum hennar hefði einungis verið beint að T. Í stefnu væri ekki að finna skýringu á því hvers vegna Í væri stefnt við hlið T. Hæstiréttur taldi því aðild Í til varnar vanreifaða og staðfesti úrskurð héraðsdóms um að vísa kröfum K á hendur Í frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 6. júní 2011 og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. maí 2011, þar sem dómkröfum sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinum kærða úrskurði verði hnekkt og héraðsdómara gert að kveða upp efnisdóm á hendur varnaraðila í málinu „í þeim búningi sem það var í við fyrirtöku þess 8. mars 2011 en til vara 9. maí 2011 og þrautavara 23. maí 2011.“ Til vara krefst hún þess að „málsmeðferð í héraði eftir 8. mars 2011 verði ómerkt og málinu heimvísað til nýrrar dómtöku og löglegrar meðferðar og dómsúrvinnslu og dæmt óháð greinargerð og öðrum afskiptum lögmanns Tryggingastofnunar ríkisins og í þeim búningi sem málið var í gegn kærða við fyrirtöku þess 8. mars 2011, en til vara við upphaf fyrirtöku 9. maí 2011 og vara vara við upphaf fyrirtöku 23. maí 2011.“ Að þessu frágengnu krefst sóknaraðili þess að „meðferð málsins í héraði verði ómerkt og því heimvísað í nýja meðferð.“ Þá krefst hún aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Í stefnu til héraðsdóms er málið sagt höfðað gegn Tryggingastofnun ríkisins, heilbrigðisráðuneyti, félags- og tryggingarmálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti og íslenska ríkinu. Þykir mega miða við að málið hafi verið höfðað gegn tveimur lögaðilum, Tryggingastofnun ríkisins og íslenska ríkinu. Fallist verður á þá niðurstöðu í hinum kærða úrskurði að þingsókn varnaraðila hafi fallið niður 8. mars 2011. Bar þá að fara með málið að því er hann varðar eftir 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Á dómþingi 23. maí 2011 var gerð svofelld bókun: „Dómari málsins upplýsti að hann hefði í hyggju að vísa dómkröfum stefnanda á hendur stefndu heilbrigðisráðuneytinu, félags- og tryggingarmálaráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, íslenska ríkinu og ríkissjóði frá dómi sökum vanreifunar að undangenginni dómtöku málsins á hendur sömu stefndu. Lögmönnum aðila var gefið tækifæri til að tjá sig um frávísunina.“ Að svo búnu fór fram munnlegur málflutningur um þetta að varnaraðila fjarstöddum, enda hafði þingsókn hans fallið niður.

Ekki voru efni til að boða til sérstaks málflutnings um fyrrgreindar fyrirætlanir héraðsdóms, sbr. 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, en í ákvæðinu felst að taka skuli mál til dóms eða eftir atvikum úrskurðar um frávísun í þeim búningi sem það er þegar þingsókn fellur niður. Héraðsdómi var hins vegar rétt að kveða upp hinn kærða úrskurð þegar eftir að þingsóknin féll niður, svo sem hann gerði, í stað þess að bíða málsmeðferðar um kröfu sóknaraðila gegn Tryggingastofnun ríkisins, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Verður ekki talið að nefndur annmarki á meðferð málsins leiði til ómerkingar hins kærða úrskurðar, enda var það sóknaraðila í sjálfu sér til hagsbóta að fá tækifæri til að tjá sig um fyrirætlanir héraðsdóms um að vísa kröfum hennar á hendur varnaraðila frá dómi.

Eftir að þingsókn varnaraðila var fallin niður 8. mars 2011 gat hann ekki gert kröfur eða átt neina aðild að rekstri málsins. Gildir þetta líka um meðferð þess fyrir Hæstarétti. Koma því kröfur hans og málflutningur ekki til meðferðar fyrir Hæstarétti. Í málinu er einungis til endurskoðunar hvort héraðsdómi hafi verið rétt að vísa kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðila af sjálfsdáðum frá dómi svo sem hann gerði.

II

Sóknaraðili byggir málsókn sína á því að Tryggingastofnun ríkisins hafi brotið á henni rétt sem hún hafi að lögum átt til greiðslu heimilisuppbótar, sbr. lög nr. 118/1993 um félagslega aðstoð og lög nr. 117/1993 um almannatryggingar, nú nr. 100/2007. Þrátt fyrir að kveðast höfða málið á hendur fyrrgreindum aðilum eru dómkröfur í stefnu orðaðar svo að „stefnda verði dæmt“ til að greiða stefnukröfurnar og þola viðurkenningu á bótaskyldu vegna tjóns sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir. Er svo að skilja á þessu að kröfum sóknaraðila hafi einungis verið beint að Tryggingastofnun ríkisins, þó að varnaraðild væri tilgreind með þeim hætti sem að framan greinir. Í stefnunni er ekki að finna skýringu á því hvers vegna íslenska ríkinu sé stefnt við hlið Tryggingastofnunar ríkisins. Síðast nefnd stofnun fullnægir skilyrðum til að eiga sjálfstæða aðild að dómsmáli, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Með því að sóknaraðili hefur ekki fært fram sérstök rök fyrir því að varnaraðili þurfi að eiga aðild að málinu við hlið Tryggingastofnunar ríkisins til varnar gegn kröfum hennar telst aðild varnaraðila vanreifuð, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 30. janúar 1997 í máli nr. 290/1995, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á blaðsíðu 350. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfum sóknaraðila, K-kvk-ef G-kvk-ef, á hendur varnaraðila, íslenska ríkinu, er vísað frá héraðsdómi.