185/2008

A var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa á víðavangi með ofbeldi haft samræði og endaþarmsmök við X og sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við háttseminni sökum ölvunar, sbr. 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. A neitaði sök og kvaðst hafa haft samræði við X með fullum vilja hennar. Talið var sannað að A hafði samræði við X en frásögn hans um að hún hafi viljað þýðast hann við aðstæður í málinu án nokkurs aðdraganda eða orðaskipta þótti ótrúverðug. Með hliðsjón af trúverðugri frásögn vitna um lýsingu kæranda á atburðunum og læknisfræðilegum gögnum þótti ekki varhugavert að telja sannað að A hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að um hrottafengna árás á kynfrelsi X var að ræða með mjög alvarlegum afleiðingum. Þótti refsing A hæfilega ákveðin fangelsi í fjögur ár. Þá var ákærði dæmdur til að greiða X miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. mars 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd og honum gert að greiða X 3.000.000 krónur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og greinir í ákæru.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvaldsins og bótakröfu X, en verði sakfelling héraðsdóms staðfest krefst hann þess að refsing verði milduð. Til vara krefst ákærði þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað á ný.

I.

Ákærða er gefið að sök að hafa nauðgað X aðfaranótt 22. september 2007 á víðavangi, eins og nánar er lýst í ákæru, með því að hafa með ofbeldi haft samræði og endaþarmsmök við hana og sumpart notfært sér að hún gat ekki spornað við háttsemi hans sökum ölvunar. Ákærði neitar sök. Kveður hann kynferðismök þeirra hafa verið með samþykki X, jafnframt því sem hann hefur frá upphafi neitað að hafa haft endaþarmsmök við hana.

Meðal málsgagna er skýrsla um réttarlæknisfræðilega skoðun, sem gerð var á X á Heilbrigðistofnun [...] snemma morguns 22. september 2007. Þar er meðal annars getið um sár eða rifu í endaþarmi. Í skýrslu K-kk-ef B-kk-ef læknis fyrir dómi kom fram að blætt hafi úr sárinu og að áverkar á X hafi verið ferskir. Í héraðsdómi er jafnframt greint frá niðurstöðu rannsóknar á lífsýnum. Hafi sýni, sem tekin voru úr leggöngum og endaþarmi X, innihaldið sáðfrumur úr ákærða. Að því virtu, sem að framan greinir, er sannað gegn neitun ákærða að hann hafi haft kynferðismök við hana um endaþarm.

II.

Í greinargerð ákærða til Hæstaréttar segir að framburður hans fyrir dómi hafi komist illa til skila meðal annars vegna þess að hann hafi þurft að „fara í gegnum túlk.“ Því hafi ekki farið fram milliliðalaust og hlutlaust mat á framburði hans, heldur hafi héraðsdómur strax tekið þá stefnu að telja framburð ákærða engu máli skipta. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var því borið við að nafngreind kona af pólskum uppruna, sem fengin var sem túlkur í þinghöldum, sé ekki löggiltur dómtúlkur eða skjalaþýðandi. Túlkar með full réttindi hvað varðar pólska tungu séu hins vegar hér á landi og feli þetta í sér að ákærði hafi ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 13. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Við munnlegan flutning málsins var þessu svarað af hálfu ákæruvaldsins á þann veg að umræddur túlkur hafi búið hér á landi í yfir 20 ár, sé starfsmaður Alþjóðahúss og hafi mikla reynslu af störfum hér á landi við að túlka í dómsmálum af og á pólska tungu. Hún hafi einnig túlkað í máli ákærða við skýrslutökur fyrir lögreglu. Jafnframt var vísað til þess að fyrir liggi hljóðupptaka af munnlegri skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi, þar sem fram komi spurningar til hans á íslensku ásamt þýðingu þeirra á pólsku og svör hans á því tungumáli ásamt þýðingu þeirra á íslensku, en ákærði hafi ekki óskað eftir að löggiltur dómtúlkur yrði fenginn til að hlýða á þessa upptöku til að ganga úr skugga um réttmæti þýðingarinnar. Af hálfu ákærða er ekki haldið fram að einhver einstök atriði hafi farið úrskeiðis við framkvæmd starfa túlksins, heldur einungis bent á áðurgreint réttindaleysi. Að öllu framangreindu virtu getur það eitt ekki leitt til þess að fallist verði á varakröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms. Hinu sama gegnir um þá málsvörn hans að ekki hafi verið tekin skýrsla fyrir dómi af nafngreindum kunningja ákærða, sem hafi verið með honum á áðurnefndum dansleik, en af hálfu ákæruvaldsins er komið fram að til hafi staðið að taka af honum skýrslu fyrir dómi en það ekki reynst unnt þar eð maðurinn var horfinn úr landi þegar aðalmeðferð málsins fór fram.

Við munnlegan flutning málsins var lagt fram skjal, sem samkvæmt fyrirsögn sinni er sérfræðiálit um truflun á starfsemi endaþarms, unnið að beiðni talsmanns ákærða. Framlagning þessa skjals fær ekki samrýmst ákvæðum VIII. kafla laga nr. 19/1991, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í málum nr. 202/1999 í dómasafni réttarins 1999, bls. 2452, og 168/2002 í dómasafni 2003, bls. 1379. Kemur skjalið ekki til neinna álita í málinu.

III.

Ljóst er að X var undir verulegum áhrifum áfengis umrætt sinn. Í frumskýrslu lögreglunnar í [...] segir að hún hafi komið á lögreglustöðina snemma morguns 22. september 2007 illa til reika og verið í miklu uppnámi. Þar hafi hún greint frá því að henni hafi verið nauðgað. Hún hafi verið á dansleik um nóttina og dansað þar við útlending. Eftir dansleikinn hafi hún farið inn á opið svæði á bak við tiltekið hús til að kasta af sér vatni. Þá hafi sami maður ráðist aftan að sér, skellt henni á jörðina og nauðgað henni. Svo sem greinir í héraðsdómi hefur minni X af atvikum eftir þetta reynst mjög stopult og sjálf lýsir hún því svo að atburðir kvöldsins komi einungis upp í huga hennar sem minningabrot. Fyrir dómi sagði hún „ég man það ... bara að ég ligg á grúfu og finn bara gífurlegan sársauka og ég lá á grúfu með hendina svona upp við mig. Og það er eina sterka minningarbrotið sem ég á“. Ítrekað kom fram í framburði hennar að hún hafi legið á grúfu, fundið gífurlegan sársauka og séð aðra hönd sína og hús nafngreinds manns útundan sér þar sem hún lá. Tveir lögreglumenn hafa staðfest fyrir dómi að frásögn X að morgni 22. september hafi verið með þeim hætti sem greinir í lögregluskýrslunni. Vinkona X gaf einnig skýrslu fyrir dómi en hún kveðst hafa komið á lögreglustöðina áðurnefndan morgun eftir að X hringdi í hana. Þar hafi X margendurtekið að hún hafi farið afsíðis til að kasta af sér vatni, en þá hafi maður skyndilega ráðist á hana og nauðgað henni. Hann hafi ýtt henni niður í „stéttina og moldina, hún talaði um bæði sko.“ Þá hafi maðurinn rifið í hárið á henni og haldið henni niðri.

Ákærði heldur hins vegar fram að þau hafi haft þarna kynferðismök með fullu samþykki X. Í byrjun hafi hún legið á bakinu, síðan á hnjánum og loks aftur á bakinu og hafi samræði eingöngu verið um leggöng. Í áðurnefndri skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun á X segir meðal annars: „Neðan nafla ... í húðfellingu er gras.“ Þessa atriðis er einnig getið í niðurstöðu skýrslunnar. Af hálfu ákæruvaldsins er byggt á því að þetta styðji frásögn X um að samræðið hafi orðið meðan hún lá á maganum á jörðinni, sem fær samrýmst lýsingu hennar á því hvernig ákærði hafi haldið henni fastri meðan hann nauðgaði henni. Rannsókn lögreglu á ummerkjum á fatnaði hennar gefur hins vegar ekki einhlítar vísbendingar um þetta, en moldarkám fannst bæði á bakhluta hans og á framhlið jakka hennar og hlíratopps.

Í hinum áfrýjaða dómi er framburður vitna ítarlega rakinn og gerð grein fyrir öðrum sönnunargögnum í málinu. Framburður X er þar metinn trúverðugur, en framburður ákærða ótrúverðugur. Með vísan til forsendna héraðsdóms og að gættu því sem að framan var getið eru sannaðar þær sakir, sem ákærði er borinn í málinu. Háttsemi hans er réttilega heimfærð til refsiákvæða.

Refsing ákærða er hæfilega ákveðin í héraðsdómi. X hefur hlotið verulegan miska við brot ákærða, svo sem nánar er lýst í héraðsdómi. Að öllu virtu er fjárhæð miskabóta til hennar ákveðin 1.500.000 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans svo og þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, A-x-x K-x-x.

Ákærði greiði X 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. september 2007 til 18. febrúar 2008, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 622.384 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, R-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur.