163/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi M og K er risið hafði við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna loka óvígðrar sambúðar. M krafðist þess að viðurkenndur yrði að fullu eignarréttur hans að fasteign sem aðilar höfðu búið í, en samkvæmt þinglýsingarvottorði var fasteignin eign M og K að jöfnu. Í dómi Hæstaréttar sagði að við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar beri að líta svo á að hvorum aðila tilheyri sínar eignir og gildi þá sú meginregla að hvort þeirra taki þær eignir sem tilheyrðu því við upphaf sambúðar eða það eignaðist meðan á henni stóð. Sá sem vefengi skráð eignarhlutföll beri sönnunarbyrði fyrir því. M þótti ekki hafa fært fyrir því viðhlítandi rök að efni væru til að víkja frá þinglýstum heimildum um eignarrétt að fasteigninni. Einnig var lagt til grundvallar að bifreið aðila og hjólhýsi væru eign beggja, í samræmi við kröfur aðila.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. febrúar 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 12. febrúar 2014, þar sem leyst var úr ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita vegna loka óvígðrar sambúðar málsaðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að við fjárslitin verði viðurkenndur eignarréttur hans að fasteigninni [...] á [...], aðallega að fullu en til vara að öðrum og lægri hundraðshluta umfram helming. Að því frágengnu krefst hann þess að viðurkennd verði helmingshlutdeild sín í bifreiðinni [...] og hjólhýsinu [...]. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði voru aðilar í sambúð á árunum 2006 til 2012. Með úrskurði 24. október 2012 var tekin til greina krafa sóknaraðila um opinber skipti til fjárslita vegna sambúðarslita aðilanna. Á skiptafundi 19. nóvember sama ár krafðist sóknaraðili þess að viðurkenndur yrði að fullu eignarréttur hans að fasteigninni [...], þar sem aðilarnir höfðu átt heimili. Skiptastjóri tók þá afstöðu til þessa ágreinings að fasteignin teldist að fullu í eigu sóknaraðila. Varnaraðili vildi ekki una þeirri niðurstöðu og vísaði skiptastjóri ágreiningsefninu til héraðsdóms 18. apríl 2013.

Ágreiningur aðilanna lýtur að þremur eignum. Í fyrsta lagi deila þau um eignarhald að fasteigninni [...], sem var að fullu í eigu sóknaraðila við upphaf sambúðar þeirra, en hann afsalaði 1. september 2006 helmingshlut í eigninni til varnaraðila gegn því að hún tæki yfir helming áhvílandi veðskulda og var afsali þinglýst 18. sama mánaðar. Í öðru lagi er ágreiningur aðilanna um bifreiðina [...]. Samkvæmt gögnum málsins hefur þessi bifreið verið skráð í ökutækjaskrá á nöfn beggja aðila allt frá kaupum hennar á árinu 2007, en í málatilbúnaði varnaraðila er því haldið fram að hún hafi staðið ein að kaupum á bifreiðinni. Í þriðja lagi deila aðilarnir um eignarhald að hjólhýsinu [...], sem í ökutækjaskrá var skráð á nafn varnaraðila frá því það var keypt á árinu 2010 þar til hún ráðstafaði því 2012.

Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að umrædd fasteign væri að helmingi í eigu hvors aðila í samræmi við þinglýstar heimildir. Var og lagt til grundvallar að varnaraðili væri skuldari af helmingi veðskulda, sem hvíldu á eigninni. Þá var það niðurstaða héraðsdóms að bifreiðin [...] og hjólhýsið [...] teldust hafa tilheyrt aðilunum að jöfnu.

II

Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar ber við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar að líta svo á að hvorum aðila tilheyri sínar eignir og komi þær ekki til skipta. Gildir þá sú meginregla að hvort þeirra taki þær eignir, sem tilheyrðu því við upphaf sambúðar eða það eignaðist meðan á sambúðinni stóð. Eftir almennum reglum fjármunaréttar gildir sú meginregla við fjárslit að þinglýst eignarheimild yfir fasteign og skráning eignarréttar að bifreið í ökutækjaskrá veita líkindi fyrir eignarrétti. Leiðir af þeirri reglu að sá, sem heldur því fram að í slíkri skráningu felist ekki réttar upplýsingar um eignarrétt, ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu.

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði var sóknaraðili einn þinglýstur eigandi fasteignarinnar [...] þegar aðilarnir hófu sambúð árið 2006, en síðar á sama ári afsalaði hann eins og áður greinir helmingshlut í eigninni til varnaraðila. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að afsalið hafi verið bundið fyrirvara eða því skilyrði að varnaraðili stæði skil á greiðslu til sóknaraðila umfram þá skuldbindingu að hún tæki yfir helming áhvílandi veðskuldar. Þvert á móti virðist það hafa verið skýr vilji sóknaraðila að varnaraðili eignaðist helmingshlut í eigninni, en til þess er einnig líta að eftir gögnum málsins verður ekki annað séð en að fjárhagsleg samstaða hafi verið með aðilunum og virðist raunar mega rekja talsverðan hluta fjármuna þeirra í upphafi sambúðar til sölu varnaraðila á fasteignum í hennar eigu. Í því sambandi getur engu breytt að sóknaraðili hafi einn staðið skil á greiðslum vegna áhvílandi veðskulda, enda liggur fyrir að varnaraðili bar kostnað af rekstri heimilis þeirra.

Samkvæmt því, sem að framan greinir, hefur sóknaraðili ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að efni séu til að víkja frá þinglýstum heimildum um eignarrétt að fasteigninni að [...] og verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar hvað hana varðar. Verður jafnframt tekin til greina krafa varnaraðila um að hún verði talin bera ábyrgð á helmingi skulda, sem hvíldu á fasteigninni við lok sambúðar aðilanna.

Svo sem áður greinir var komist að þeirri niðurstöðu í hinum kærða úrskurði að bifreiðin [...] og hjólhýsið [...] væru í sameign aðilanna að jöfnu. Sóknaraðili hefur sem fyrr segir krafist þess fyrir Hæstarétti að niðurstaða um þessar eignir verði á sama veg og hefur varnaraðili krafist staðfestingar úrskurðar héraðsdóms fyrir sitt leyti. Úrskurðurinn verður því óraskaður um þetta.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður staðfest.

Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.