34/2005

Húseign í eigu G brann í desember 2002 en hún var tryggð lögboðinni brunatryggingu hjá V. G rak virðisaukaskattsskylda starfsemi og taldi V að við útreikning bótafjárhæðar ætti að taka mið af heimildum G til að færa virðisaukaskatt af kostnaði vegna endurbyggingar hússins til innskatts. Greiddi V bætur í samræmi við þennan skilning, en G krafðist fullra bóta í samræmi við vátryggingarfjárhæð. Vátryggingarsamningur aðila var talinn kveða á um greiðslu tiltekinna bóta til handa G samkvæmt brunabótamati og í vátryggingarskilmálum væri ekki kveðið á um að uppgjöri tjóns skyldi hagað með mismunandi hætti eftir því hvort hinn vátryggði ræki virðisaukaskattskylda starfsemi og iðgjöld einstakra vátryggingartaka tækju ekki mið af slíkum mismunandi uppgjörsreglum. Voru því ekki talin efni til að víkja frá samningi aðila á grundvelli sjónarmiða um óréttmæta auðgun samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954, en reglur laga um skattskil til ríkisins þóttu ekki sjálfstætt veita slíka heimild. Krafa G var því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 24. janúar 2005. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.557.838 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. nóvember 2003 til greiðsludags, að frádregnum 39.437 krónum sem hann fékk greiddar 15. febrúar 2005. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum og að gjafsóknarlaun, sem honum voru dæmd í héraði verði hækkuð.

Stefndi krefst sýknu af kröfu áfrýjanda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í héraðsdómi brann kælihús í eigu áfrýjanda í desember 2002. Var húsið tryggt lögboðinni brunatryggingu hjá stefnda. Aðilar eru sammála um að kælihúsið hafi verið vátryggt undir verði þannig að ákvæði 40. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga eigi við um uppgjör bóta, auk þess sem grunnur hússins, er næmi 15% af heildarverðmæti þess, teldist heill og skuli því ekki bæta. Áfrýjandi rekur virðisaukaskattskylda starfsemi og mun geta talið virðisaukaskatt af kostnaði við endurbyggingu hússins til innskatts, sbr. ákvæði 15. og 16. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stendur deila aðila um hvort stefndi geti við uppgjör bóta dregið frá væntanlegan innskatt áfrýjanda.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 20/1954 er aðilum vátryggingarsamnings frjálst að semja um efni hans. Meðal annars er almennt heimilt með ákvæði í samningi að takmarka þá áhættu og bætur sem vátryggjandi ábyrgist. Vátryggingarsamningur aðila kvað á um greiðslu tiltekinna bóta til handa áfrýjanda samkvæmt brunabótamati. Í vátryggingarskilmálum var hins vegar ekki kveðið á um að uppgjöri tjóns skyldi hagað með mismunandi hætti eftir því hvort hinn vátryggði rekur virðisaukaskattskylda starfsemi og ekki munu iðgjöld einstakra vátryggingartaka hjá stefnda heldur hafa tekið mið af þessu. Í skilmálum um uppgjör tjóns var einungis að finna ákvæði í samræmi við 3. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar sem kveður á um skyldu til lagfæringar eða endurbyggingar húss og um heimild til að veita undanþágu frá byggingarskyldu ýmist með eða án 15% frádráttar frá bótafjárhæð. Samkvæmt framanrituðu eru ekki efni til að víkja frá samningi aðila um uppgjör tjóns á grundvelli sjónarmiða stefnda um óréttmæta auðgun áfrýjanda samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954, en reglur laga um skattskil til ríkisins veita stefnda heldur ekki sjálfstætt slíka heimild. Með því að ekki er tölulegur ágreiningur milli aðila verður fallist á kröfu áfrýjanda.

Áfrýjanda var veitt gjafsókn í málinu bæði í héraði og fyrir Hæstarétti. Verður gjafsóknarkostnaður hans á báðum dómstigum ákveðinn í einu lagi, svo sem greinir í dómsorði.

Stefndi verður dæmdur til að greiða í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Verður hann ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði áfrýjanda, G-kk-þgf Ó-kk-þgf I-kk-þgf, 1.557.838 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. nóvember 2001 til greiðsludags, allt að frádregnum 39.437 krónum sem greiddust 15. febrúar 2005.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, samtals 400.000 krónur.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 400.000 krónur.