501/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni V um dómkvaðningu matsmanna til að meta nánar tilgreind atriði varðandi stíflumannvirki í eigu F. Úrskurðarnefnd samkvæmt 19. gr. laga nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands felldi úr gildi úrskurð stjórnar V þar sem bótaskyldu vegna tjóns F á stíflumannvirkinu hafði verið hafnað. Með hliðsjón af forsendum og niðurstöðu úrskurðar úrskurðarnefndarinnar var fallist á að stjórn V ætti eftir að taka afstöðu til bótafjárhæðar til handa F. Var þannig ekki talið að úrskurður nefndarinnar stæði í vegi fyrir því að stjórn V fengi notað þá heimild sem lög nr. 55/1992 kvæðu á um til að leggja grundvöll að ákvörðun í málinu. Þegar af þessari ástæðu væru ákvæði XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki því til fyrirstöðu að V aflaði mats í samræmi við hin sérstöku ákvæði þeirra laga sem hún starfar eftir. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn til að framkvæma hið umbeðna mat.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. ágúst 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 30. júlí 2010, þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna til að meta nánar tilgreind atriði varðandi stíflumannvirki í Djúpadal í Eyjafirði. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo hæfa og óvilhalla matsmenn til framkvæma mat samkvæmt matsbeiðni. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málavöxtum, málsástæðum og lagarökum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram hafnaði stjórn sóknaraðila með úrskurði 11. apríl 2008 bótaskyldu vegna tjóns er varnaraðili varð fyrir er efri stífla Djúpadalsvirkjunar í Eyjafirði rofnaði 20. desember 2006. Úrskurðarnefnd samkvæmt 19. gr. laga nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands felldi þann úrskurð úr gildi 16. janúar 2010. Með bréfi sóknaraðila 4. febrúar 2010 var varnaraðila tilkynnt að greiðsluskyldu væri enn hafnað vegna nýrra upplýsinga er komið hafi fram. Með bréfi 12. mars 2010 krafðist varnaraðili þess að sóknaraðili tæki til greina kröfu sína um bætur en felldi ella nýjan úrskurð þar um.

Í máli þessu deila aðilar um hvort sóknaraðila sé heimilt að fá dómkvadda menn til að meta þau atriði sem í matsbeiðni greinir. Eins og rakið er nánar í úrskurði héraðsdóms telur sóknaraðili sig þurfa dómkvaðningu matsmanna til að svara tilgreindum spurningum áður en hann geti komist að niðurstöðu um kröfu varnaraðila um bætur. Andmæli varnaraðila lúta að því að ekki verði ráðið af matsspurningum sóknaraðila að hann sé að leita nýrra upplýsinga eða gagna, enda varði matsspurningarnar atvik og aðstæður sem legið hafi fyrir skýrlega í gögnum máls þegar stjórn sóknaraðila kvað upp úrskurð sinn. Sóknaraðila skorti lögvarða hagsmuni samkvæmt 77. gr. laga nr. 91/1991 fyrir beiðni sinni. Í því sambandi beri í fyrsta lagi að líta til þess að úrskurðarnefnd samkvæmt 19. gr. laga nr. 55/1992 hafi þegar úrskurðað um bótarétt varnaraðila. Ágreiningi um greiðsluskyldu sé því lokið með bindandi niðurstöðu fyrir sóknaraðila. Í annan stað sé sóknaraðili ekki í aðstöðu til að sækja kröfu í dómsmáli á hendur varnaraðila, eins og áskilið sé í 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991. Með úrskurði héraðsdóms var beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna hafnað.

II

Sóknaraðili starfar samkvæmt lögum nr. 55/1992 og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Samkvæmt 1. gr. laganna er hlutverk sóknaraðila að vátryggja gegn tjóni af völdum náttúruhamfara, þar á meðal vatnsflóða, sbr. 4. gr. laganna. Í 15. gr. til 19. gr. laganna er að finna ákvæði um greiðsluskyldu sóknaraðila og afgreiðslu bótamála. Í 2. mgr. 15. gr. kemur meðal annars fram að setja skuli með reglugerð ákvæði um matsmenn og meginreglur um ákvörðun vátryggingabóta, sbr. reglugerð nr. 83/1993 um Viðlagatryggingu Íslands. Þá kemur fram í 19. gr. laganna að stjórn sóknaraðila skuli svo fljótt sem auðið er taka afstöðu til ágreinings um greiðsluskyldu sóknaraðila og fjárhæð vátryggingabóta. Skuli hún úrskurða um ágreiningsefni og geti tjónþoli innan 30 daga skotið ágreiningi til sérstakrar úrskurðarnefndar sem um eru ákvæði í greininni.

Eins og áður segir hefur úrskurðarnefnd samkvæmt 19. gr. laga nr. 55/1992 fellt úr gildi úrskurð stjórnar sóknaraðila þar sem bótaskyldu var hafnað. Í úrskurði nefndarinnar var tekið fram, sem forsendu fyrir niðurstöðu, að varnaraðili hefði lagt málið fyrir nefndina með þeim hætti að úrskurður stjórnar sóknaraðila yrði felldur úr gildi. Nefndin myndi leysa úr málinu á þeim grundvelli, en ekki fjalla um hugsanlegar bótafjárhæðir, ef niðurstaða hennar yrði sú, að bótaskylda væri fyrir hendi hjá sóknaraðila. Að þessu sögðu afmarkaði nefndin það tjón sem til athugunar væri. Þá sagði meðal annars í úrskurðinum að enginn vafi léki á því að um hafi verið að ræða vatnsflóð hinn 20. desember 2006 í skilningi 5. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 83/1993 og að varnaraðili ætti rétt til að fá tjón bætt úr viðlagatryggingu sinni, nema réttur hans til bótanna ætti að skerðast eða falla niður vegna atvika sem lög nr. 55/1992 mæli fyrir um, eða ákvæði laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Að lokinni frekari umfjöllun um síðastgreind atriði komst úrskurðarnefndin svo að þeirri niðurstöðu að ekki hefðu verið færð fram nægileg rök fyrir því að skerða ætti eða fella niður rétt varnaraðila til bóta vegna tjóns sem hann hefði orðið fyrir á viðlagatryggðum eignum í hamfaraflóði 20. desember 2006. Í kjölfarið felldi úrskurðarnefndin úr gildi úrskurð stjórnar sóknaraðila. Í úrskurðarorði var á hinn bóginn það eitt sagt að úrskurður stjórnar sóknaraðila væri felldur úr gildi.

Við úrlausn málsins verður að hafa í huga framanritaðar forsendur og niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um að fella úrskurð stjórnar sóknaraðila úr gildi. Stjórn sóknaraðila hefur hvorki tekið afstöðu til bóta né fjárhæðar þeirra til handa varnaraðila. Því liggur fyrir henni að taka ákvörðun í samræmi við ákvæði laga nr. 55/1992, að teknu tilliti til niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Í 2. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 83/1993 segir að stjórn sóknaraðila geti eftir atvikum óskað þess, að tjón skuli metið af dómkvöddum matsmanni eða - mönnum. Um kostnað af mati dómkvaddra manna skuli fara eftir almennum réttarreglum. Hvorki verður fullyrt að bersýnilegt sé að matsgerð samkvæmt beiðni sóknaraðila skipti ekki máli né verði tilgangslaus fyrir hann til að komast að niðurstöðu um mat á tjóni sem njóta eigi tryggingarverndar. Verður þannig ekki talið að úrskurður nefndarinnar standi í vegi því að stjórn sóknaraðila fái notað þá heimild sem lög nr. 55/1992 kveða á um til að leggja grundvöll að ákvörðun í málinu. Þegar af þessari ástæðu eru ákvæði XII. kafla laga nr. 91/1991 ekki því til fyrirstöðu að sóknaraðili afli mats í samræmi við hin sérstöku ákvæði þeirra laga er hann starfar eftir. Af þessum sökum verður ekki komist hjá því að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að dómkveðja tvo matsmenn til að framkvæma hið umbeðna mat.

Kærumálskostnaður verður eigi dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo menn til að framkvæma hið umbeðna mat.

Kærumálskostnaður fellur niður.