159/2003

AÍ og G tóku að sér, f.h. óstofnaðs félags, að taka við nánar tilgreindum skuldbindingum E. Rekstur hins nýja félags, AF, varð mjög skammlífur og reis ágreiningur um uppgjör á skuldbindingum þess milli hluthafanna. Gerðu AÍ og G samkomulag um uppgjör sín á milli og síðar viðbótarsamkomulag þar sem kveðið var á um að AÍ skyldi gefa út og afhenda G tvö skuldabréf samtals að fjárhæð 4.530.000 kr. Jafnframt var umsamið, að kæmu í ljós skekkjur við færslu bókhalds skyldu greiðslur samkvæmt samkomulaginu endurskoðaðar. AÍ lét eftir þetta færa bókhaldið eftir þeim upplýsingum sem aðgengilegar voru og höfðaði í framhaldi af því mál á hendur G til endurheimtu 4.400.397 kr., sem AÍ taldi sig hafa ofgreitt. A tók síðar við aðild málsins af AÍ. Fór svo að kröfur A voru teknar til greina að fullu, enda hafði G ekki tekist að sanna að þær skyldu sæta lækkun.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 18. mars 2003. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 30. apríl 2003 og áfrýjaði hann á ný 2. maí sama árs með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur veri ómerktur og málinu vísað til héraðsdóms að nýju til löglegrar dómsmeðferðar og að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 16. júlí 2003. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 4.400.397 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 13. júní 1997 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi reisir ómerkingarkröfu sína á því að bókhaldi Arctic-ferðaþjónustunnar hf. hafi ekki verið endanlega lokið fyrr en með gerð ársreiknings og áritun endurskoðanda. Þessi gögn hafi ekki verið lögð fram fyrr en við aðalmeðferð málsins í héraði. Þar sem málatilbúnaður gagnáfrýjanda byggist aðallega á fyrirvara í samkomulagi aðila er laut að nýjum upplýsingum úr bókhaldi hlutafélagsins telur hann að gögnin séu of seint fram komin og málið ekki dómhæft. Í þinghaldi 4. desember 2002 var bókað að ársreikningurinn hafi verið lagður fram með samþykki þáverandi lögmanns aðaláfrýjanda. Er ekkert bókað um að lögmaðurinn hafi gert athugasemdir af þessu tilefni. Verður ómerkingarkröfu aðaláfrýjanda hafnað þegar af þessari ástæðu. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti féll aðaláfrýjandi frá öðrum ástæðum, sem aðalkrafa hans var studd við.

II.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi stóðu Allrahanda/Ísferðir ehf. og aðaláfrýjandi saman að því með samningi 23. ágúst 1995, fyrir hönd óstofnaðs félags, að taka við flugi á tilteknum flugleiðum, sem Emerald Air Ltd. hafði áður annast. Jafnframt tóku þeir yfir nánar tilgreindar skuldbindingar flugfélagsins. Með samkomulagi 29. sama mánaðar skuldbundu þeir sig, sem væntanlegir hluthafar í Arctic-ferðaþjónustunni hf., til að ábyrgjast að jöfnu fjárskuldbindingar og fjárframlög vegna félagsins og skyldi hvor þeirra, sem ábyrgðist eða greiddi meira en helming þeirra, eiga endurkröfu á hinn sem því næmi. Aðaláfrýjandi var framkvæmdastjóri hlutafélagsins en rekstur þess varð mjög skammlífur. Var bókhald þess í molum og reis ágreiningur um uppgjör á skuldbindingum þess milli hluthafanna. Gerðu þeir samkomulag um uppgjör sín á milli 18. febrúar 1997 og síðan viðbótarsamkomulag um sama efni 12. júní sama árs. Samkvæmt viðbótarsamkomulaginu skyldu Allrahanda/Ísferðir ehf. gefa út og afhenda aðaláfrýjanda tvö skuldabréf samtals að fjárhæð 4.530.000 krónur. Voru skuldabréfin gefin út 13. júní 1997. Bæði í samkomulaginu 18. febrúar 1997 og í viðbótarsamkomulaginu 12. júní sama árs voru ákvæði þess efnis að kæmu í ljós skekkjur við færslu bókhalds skyldi samkomulagið endurskoðað. Var þetta orðað svo í viðbótarsamkomulaginu að kæmi í ljós við færslu bókhalds hlutafélagsins eða við endurskoðun þess að útreikningar aðaláfrýjanda væru rangir þannig að hann hefði greitt minna vegna félagsins en uppgjörið miðaðist við skyldi hann endurgreiða það Allrahanda/Ísferðum ehf. Síðastnefnda félagið lét eftir það færa bókhald hlutafélagsins eftir þeim upplýsingum, sem aðgengilegar voru. Reyndist niðurstaða þess að aðaláfrýjandi hafði greitt minna vegna hlutafélagsins en við var miðað í viðbótarsamkomulaginu 12. júní 1997. Höfðuðu Allrahanda/Ísferðir ehf. mál þetta til endurheimtu þess, sem félagið taldi sig hafa ofgreitt. Þann 1. mars 2002 samdi gagnáfrýjandi um að taka við aðild málsins af Allrahanda/Ísferðum ehf. Bú síðarnefnda félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 20. desember 2002.

III.

Aðaláfrýjandi heldur því fram að í samkomulaginu 18. febrúar 1997 og viðbótarsamkomulaginu 12. júní sama árs hafi falist að Allrahanda/Ísferðir ehf. hafi samþykkt að taka til greina við uppgjör aðila útgjöld, sem aðaláfrýjandi teldi sig hafa haft, enda þótt þau tilheyrðu ekki með réttu bókhaldi Arctic-ferðaþjónustunnar hf. Þá heldur hann fram að í þessum gerningum hafi falist að Allrahanda/Ísferðir ehf. geti einungis krafist leiðréttinga vegna atriða sem séu ný í þeim skilningi að upplýsingar hafi ekki legið fyrir um þau áður en samkomulagið 18. febrúar 1997 og síðan viðbótarsamkomulagið 12. júní sama árs voru gerð. Á þetta verður ekki fallist. Verður framangreint orðalag viðbótarsamkomulagsins ekki skilið á annan hátt en þann að réttilega fært bókhald Arctic-ferðaþjónustunnar hf. skuli ráða fjárhæð hugsanlegrar endurgreiðslu aðaláfrýjanda.

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt ljósrit af yfirlitum vegna tveggja greiðslukorta sinna frá þeim tíma er rekstur Arctic-ferðaþjónustunnar hf. stóð. Krefst hann lækkunar á kröfu gagnáfrýjanda á grundvelli upplýsinga er þar komi fram. Af þessum yfirlitum verður ekki ráðið að aðaláfrýjandi hafi með greiðslukortunum innt af hendi útgjöld í þágu Arctic-ferðaþjónustunnar hf. umfram það sem þegar sýnist hafa verið fært í bókhaldi félagsins. Stendur það aðaláfrýjanda næst að tryggja sönnur fyrir því að þessi útgjöld hans sem önnur varði rekstur félagsins.

Þá telur aðaláfrýjandi að hann hafi sjálfur lagt 1.530.000 krónur inn á reikning sinn í Landsbanda Íslands 12. september 1995, en í bókhaldi Arctic-ferðaþjónustunnar hf. sé þetta ranglega talin greiðsla frá Independent Aviation Group Ltd. (IAG), en það félag mun hafa haft milligöngu um að útvega leiguflugvélar til starfsemi hlutafélagsins. Í framlögðum bókhaldsgögnum er að finna ljósrit af greiðsluseðli vegna umrædds innleggs á reikning aðaláfrýjanda. Kemur þar fram í skýringum að innleggið sé vegna IAG. Telja verður að aðaláfrýjandi verði að sýna fram á það að innlegg inn á reikning, sem hann meðal annars notaði við rekstur félagsins og samkvæmt fylgiskjölum tengist viðskiptamanni þess, stafi ekki frá þeim viðskiptamanni. Það hefur honum ekki tekist og getur yfirlit, sem hann hefur lagt fram í Hæstarétti og kveður vera úr viðskiptamannabókhaldi IAG, ekki ráðið úrslitum við það mat.

Samkvæmt kröfu gagnáfrýjanda var gert fjárnám eftir héraðsdómi í eign aðaláfrýjanda 30. janúar 2003. Gagnáfrýjandi gerði þá ekki fyrirvara um gagnáfrýjun af sinni hálfu. Hefur hann því fyrirgert áfrýjunarrétti sínum til heimtu vaxta fyrir lengra tímabil en héraðsdómur dæmdi.

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, G-kk-nf Ö-kk-nf L-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, Allrahanda ehf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.