521/2008

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að tekin skyldi skýrsla af sóknaraðila fyrir héraðsdómi vegna skipta á dánarbúi eiginkonu hans. Jafnframt var sóknaraðila gert að hafa með sér við skýrslutökuna yfirlit yfir fjárvörslureikning sinn hjá tilgreindri bankastofnun á nánar tilgreindu tímabili en deilt var um hvort að inneign fyrrnefnds reiknings væri séreign sóknaraðila eða hjúskapareign. Í dómi Hæstaréttar sagði að um skýrslugjöf sóknaraðila færi eftir þeim ákvæðum sem á hverjum tíma giltu um skýrslugjöf fyrir héraðsdómi. Samkvæmt því færi nú um hana eftir ákvæðum VIII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eftir því sem átt gæti við. Sóknaraðili bæri fyrir sig ákvæði a.liðar 1. mgr. 52. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði þetta tæki samkvæmt beinu orðalagi sínu ekki til þess tilviks að aðili dómsmáls væri dánarbú maka þess sem undan skýrslugjöf vildi skorast. Gæti sóknaraðili þegar af þeirri ástæðu ekki hafnað því að gefa skýrslu fyrir dómi á grundvelli ákvæða 52. gr. laga nr. 91/1991. Þá yrði ekki séð af fyrirliggjandi gögnum að skorið væri úr um með óyggjandi hætti hvort að umrædd inneign væri séreign sóknaraðila eða hjúskapareign. Var því fallist á með varnaraðila að sóknaraðili gæti ekki skorast undan vitnaskyldu með því að fullyrða einhliða að upplýsingarnar vörðuðu eign sem væri séreign hans. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. september 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. september 2008, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að tekin skyldi skýrsla af sóknaraðila fyrir héraðsdómi vegna skipta á dánarbúi eiginkonu hans. Jafnframt var sóknaraðila gert að hafa með sér við skýrslutökuna yfirlit yfir fjárvörslureikning sinn hjá Kaupþingi í Luxembourg á nánar tilgreindu tímabili. Kæruheimild er 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og kröfu varnaraðila hafnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

A mun hafa látist [...] 2004. Yfir standa opinber skipti á dánarbúi hennar. Jafnframt dánarbússkiptunum fara fram skipti til fjárslita milli dánarbúsins og eftirlifandi maka hinnar látnu, sóknaraðila þessa máls. Erfingja greinir á um hvort ákveðnar eignir teljist séreignir eða hjúskapareignir sóknaraðila. Á árinu 2001 mun tiltekin upphæð hafa verið greidd inn á fjárvörslureikning sóknaraðila hjá Kaupþingi í Luxembourg og á árinu 2003 meiri fjármunir millifærðir á þann reikning. Sóknaraðili hafnaði með bréfi 29. apríl 2008 að veita skiptastjóra nánari upplýsingar um reikning þennan, en skiptastjóri varnaraðila telur að ekki sé unnt að taka afstöðu til hvað teljist séreign sóknaraðila og hvað hjúskapareign hans og til eignastöðu búsins í heild fyrr en þessar upplýsingar liggi fyrir. Með beiðni sem móttekin var í Héraðsdómi Reykjavíkur 24. júní 2008 óskaði skiptastjóri af þessu tilefni eftir að tekin yrði vitnaskýrsla af sóknaraðila fyrir dóminum og að honum yrði við vitnaleiðsluna gert að hafa með sér yfirlit yfir umræddan reikning á tilteknu tímabili. Með hinum kærða úrskurð var orðið við þeirri kröfu.

II

Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 20/1991 er þeim sem geta kallað til arfs eða gjafar úr búi og þeim sem hafa eignir þess í umráðum sínum skylt að veita skiptastjóra þær upplýsingar og láta honum í té þau gögn um málefni þess látna eða búsins sem hann krefst. Verði einhver þeirra sem getur í 1. mgr. ekki við kröfu skiptastjóra um upplýsingar eða gögn má skiptastjóri samkvæmt 2. mgr. fara þess skriflega á leit við héraðsdómara að hlutaðeignandi verði kvaddur fyrir dóm til að gefa skýrslu um málefnið sem vitni. Skal farið eftir reglum „um meðferð einkamála í héraði“ um kvaðningu vitnis, skyldu til vitnisburðar, viðurlög á hendur vitni og skýrslutökuna sjálfa, eftir því sem við getur átt.

Þegar frumvarp að núgildandi skiptalögum var til umfjöllunar á Alþingi voru í gildi lög nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði. Í greinargerð með frumvarpinu var vitnað til ákvæða þeirra laga um vitni. Samtímis því sem lög nr. 20/1991 öðluðust gildi 1. júlí 1992 tóku gildi ný lög um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þrátt fyrir framangreinda tilvísun í greinargerð til ákvæða eldri laga um meðferð einkamála í héraði eru engin rök til annars en að skilja ákvæði 2. mgr. 52. gr. laga nr. 20/1991 svo að með þeim sé kveðið á um að fara skuli um skýrslugjöfina eftir þeim ákvæðum sem á hverjum tíma gilda um skýrslugjöf fyrir héraðsdómi. Samkvæmt því fer nú um hana eftir ákvæðum VIII. kafla laga nr. 91/1991, eftir því sem við getur átt. Sóknaraðili ber fyrir sig ákvæði a. liðar 1. mgr. 52. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því ákvæði getur sá sem er eða verið hefur maki aðila dómsmáls skorast undan að gefa vitnaskýrslu. Ákvæði þetta tekur samkvæmt beinu orðalagi sínu ekki til þess tilviks að aðili dómsmáls sé dánarbú maka þess sem undan skýrslugjöf vill skorast. Sóknaraðili getur því þegar af þeirri ástæðu ekki hafnað því að gefa skýrslu fyrir dómi á grundvelli ákvæða 52. gr. laga nr. 91/1991.

Sóknaraðili telur sig hafa lagt fram gögn við skiptameðferðina er sýni að inneign á umræddum reikningi sé séreign sín og falli því utan skiptanna. Við skiptin er uppi ágreiningur um hvort umrædd inneign sé séreign sóknaraðila eða hjúskapareign hans. Ekki verður séð að fyrirliggjandi gögn skeri úr um það með óyggjandi hætti. Verður því að fallast á með varnaraðila að sóknaraðili geti ekki skorast undan vitnaskyldu með því að fullyrða einhliða að upplýsingarnar varði eign sem er séreign hans. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, B, greiði varnaraðila, dánarbúi A, 200.000 krónur í kærumálskostnað.