218/2002

U ehf. o.fl. kröfðust þess að lagt yrði lögbann við því að H o.fl. gæfu út, sýndu eða birtu opinberlega með öðrum hætti kvikmynd sem sýndi og fjallaði um fegurðarsamkeppni. Hafði H, sem var einn keppenda, ýmist sjálf tekið eða fengið aðra til að taka upp á myndband talsvert efni frá undirbúningi og framkvæmd keppninnar, sem sneri bæði að henni sjálfri og öðrum keppendum. Hafði hún í framhaldi af því notað efni úr þessum upptökum við gerð kvikmyndar, sem var kynnt opinberlega að fyrirhugað væri að sýna almenningi. Héraðsdómari taldi að H o.fl. þyrftu að bera hallann af því að neita að sýna kvikmyndina við meðferð málsins, og að aðrir lögbannsbeiðendur en U ehf. hefðu á þeim grunni nægilega gert sennilegt að með sýningu kvikmyndarinnar yrði vegið að friðhelgi einkalífs þeirra. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti lögðu H o.fl. fram eintak af kvikmyndinni. Í dómi Hæstaréttar segir að H o.fl. hafi lítið sem ekkert vísað til þessa eintaks af myndinni í málatilbúnaði sínum fyrir réttinum. Liggi þannig ekki nægilega fyrir hvað H o.fl. telji sannað með þessu gagni í einstökum atriðum. Til þess verði einnig að líta að í greinargerð þeirra sé tekið fram að þetta eintak af kvikmyndinni sé aðeins til afnota fyrir dómendur, en um helmingur keppenda hafi ásamt lögmanni horft á þessa gerð hennar og geti á þeim grunni tjáð sig um verkið ef efni séu talin til þess. Með þessu háttalagi við gagnaöflun hafi H o.fl. virt að vettugi þá grundvallarreglu einkamálaréttarfars að jafnræðis beri að gæta um rétt málsaðila til að kynna sér og tjá sig um sönnunargögn gagnaðila síns. Auk þessa hafi H o.fl. með því að leggja fyrst fram á þessu stigi eintak af kvikmyndinni raskað í öllum meginatriðum þeim grundvelli, sem þau hafi kosið sjálf að reisa málatilbúnað sinn á fyrir héraðsdómi. Þegar alls þessa sé gætt séu ekki skilyrði til að taka tillit til þessa sönnunargagns við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti. Var hinn kærði úrskurðar því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 29. apríl 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. maí sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. apríl 2002, þar sem lagt var fyrir sýslumanninn í Reykjavík að leggja lögbann við því að sóknaraðilar gefi út, sýni eða birti á annan hátt opinberlega kvikmynd um keppnina Ungfrú Ísland.is árið 2000. Um kæruheimild vísa sóknaraðilar til 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Þau krefjast þess að staðfest verði ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 19. mars 2002 um að hafna kröfu varnaraðila um lögbann, svo og að lagt verði fyrir hann að fella niður lögbann, sem hann mun hafa lagt á 24. apríl 2002 samkvæmt hinum kærða úrskurði. Sóknaraðilar krefjast einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefjast varnaraðilar kærumálskostnaðar.

I.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. gilda meðal annars ákvæði 86. - 91. gr. laga nr. 90/1989 um meðferð máls, sem rekið er fyrir dómi á grundvelli V. kafla fyrrnefndu laganna. Af því leiðir að heimild í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989, eins og þeim var breytt með 102. gr. laga nr. 92/1991, nær til þess að kæra úrskurð héraðsdómara í slíku máli. Eru af þessum sökum engin efni til að fallast á með varnaraðilum að heimild bresti hér til kæru. Verður aðalkröfu þeirra fyrir Hæstarétti því hafnað.

II.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði hélt varnaraðilinn Ungfrú Ísland ehf. á árinu 2000 keppni, sem nefnd var Ungfrú Ísland.is. Aðrir varnaraðilar voru þar keppendur ásamt sóknaraðilanum H-kvk-þgf S-kvk-þgf, svo og einum þátttakanda enn, sem upphaflega stóð að málinu með varnaraðilum en dró sig út úr því undir rekstri þess fyrir héraðsdómi. Sóknaraðilinn H-kvk-nf mun ýmist sjálf hafa tekið eða fengið aðra til að taka upp á myndband talsvert efni frá undirbúningi og framkvæmd keppninnar, sem sneri bæði að henni sjálfri og öðrum keppendum. Er því borið við af varnaraðilum að hún hafi sagt þessar upptökur vera gerðar til einkanota sinna, en aldrei leitað samþykkis þeirra fyrir því að þær yrðu nýttar á annan hátt. Óumdeilt er í málinu að sóknaraðilar hafa nú notað efni úr þessum upptökum við gerð kvikmyndar, sem þau nefna „Í skóm drekans“ og hafa kynnt opinberlega að fyrirhugað sé að sýna almenningi.

Með beiðni 7. mars 2002 leituðu varnaraðilar eftir því við sýslumanninn í Reykjavík að lagt yrði lögbann við því að sóknaraðilar „gefi út, sýni eða birti opinberlega með öðrum hætti kvikmynd sem sýnir og fjallar um keppnina Ungfrú Ísland.is árið 2000 og sýnir m.a. myndskeið frá undirbúningi keppninnar, framkvæmd keppninnar, frá keppnishaldi og myndefni af þátttakendum keppninnar.“ Sýslumaður hafnaði þessari beiðni með ákvörðun 19. mars 2002. Varnaraðilar leituðu 22. sama mánaðar úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um þá ákvörðun og var mál þetta þingfest af því tilefni 11. apríl sl. Með hinum kærða úrskurði var því hafnað að skilyrðum væri fullnægt fyrir lögbanni samkvæmt kröfu varnaraðilans Ungfrúr Íslands ehf., en fallist á hinn bóginn á kröfu annarra varnaraðila um það. Fram er komið að sýslumaðurinn í Reykjavík lagði á lögbann þessu til samræmis 24. apríl 2002.

III.

Svo sem áður greinir hafnaði héraðsdómari því að skilyrði væru til að leggja á samkvæmt kröfu varnaraðilans Ungfrúr Íslands ehf. lögbann við umræddum athöfnum sóknaraðila. Liggur ekki annað fyrir en að lögbann sýslumanns 24. apríl 2002 samkvæmt hinum kærða úrskurði hafi aðeins náð fram að ganga eftir kröfu annarra varnaraðila. Varnaraðilinn Ungfrú Ísland ehf. hefur ekki kært úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti og hafa því sóknaraðilar að ófyrirsynju beint að honum kröfum sínum fyrir Hæstarétti. Þegar af þessum sökum verður hinn kærði úrskurður látinn standa óraskaður að því er varðar þennan varnaraðila, en um kærumálskostnað til hans fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

IV.

Þegar mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi skoruðu varnaraðilar á sóknaraðila að sýna fyrir dómi fyrrnefnda kvikmynd eða að minnsta kosti það efni í hana, sem sóknaraðilar höfðu þá þegar sýnt öðrum. Verður að ætla að með því síðastnefnda hafi varnaraðilar haft í huga að fyrir lá að sóknaraðilar höfðu efnt til sýningar á vinnslueintaki af kvikmyndinni handa boðsgestum 18. mars 2002 þegar enn var beðið niðurstöðu sýslumanns um hvort orðið yrði við kröfu varnaraðila um lögbann. Í greinargerð sóknaraðila, sem lögð var fram í héraði 18. apríl 2002, var hafnað að verða við þessari áskorun. Í hinum kærða úrskurði brást héraðsdómari réttilega við þessu á þann hátt, sem um ræðir í 1. mgr. 68. gr., sbr. 70. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og taldi á þeim grunni nægilega gert sennilegt að með sýningu kvikmyndarinnar yrði vegið að friðhelgi einkalífs einstaklinganna, sem eru meðal varnaraðila.

Sóknaraðilar hafa nú lagt fram fyrir Hæstarétti eintak af kvikmyndinni „Í skóm drekans“. Þrátt fyrir þetta hafa sóknaraðilar lítið sem ekkert vísað til þessa eintaks af myndinni í málatilbúnaði sínum fyrir Hæstarétti. Liggur þannig ekki nægilega fyrir hvað sóknaraðilar telja sannað með þessu gagni í einstökum atriðum. Til þess verður einnig að líta að í greinargerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti er tekið fram að þetta eintak af kvikmyndinni sé aðeins til afnota fyrir dómendur, en um helmingur varnaraðila hafi ásamt lögmanni horft á þessa gerð hennar 11. maí sl. og geti á þeim grunni tjáð sig um verkið ef efni eru talin til þess. Með þessu háttalagi við gagnaöflun hafa sóknaraðilar virt að vettugi þá grundvallarreglu einkamálaréttarfars að jafnræðis beri að gæta um rétt málsaðila til að kynna sér og tjá sig um sönnunargögn gagnaðila síns. Auk þessa hafa sóknaraðilar með því að leggja fyrst fram á þessu stigi eintak af kvikmyndinni raskað í öllum meginatriðum þeim grundvelli, sem þau kusu sjálf að reisa málatilbúnað sinn á fyrir héraðsdómi. Þegar alls þessa er gætt eru ekki skilyrði til að taka tillit til þessa sönnunargagns við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt framansögðu verður dómur felldur á mál þetta á þeim grunni, sem það kom til úrlausnar fyrir héraðsdómi. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert í sameiningu að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, H-kvk-nf S-kvk-nf, Á-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, I-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf og Tuttugu geitur sf., greiði í sameiningu varnaraðilum, Ungfrú Íslandi ehf., E-kvk-þgf D-kvk-þf M-kvk-þgf, I-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf, Í-kvk-þgf H-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, M-kvk-þgf J-kvk-þgf, M-kvk-þgf Ö-kvk-þgf H-kvk-þgf, J-kvk-þgf Ó-kvk-þgf H-kvk-þgf, M-kvk-þf Ó-kvk-þf, S-kvk-þf Þ-kvk-þf, H-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, A-kvk-þgf Ó-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, I-kvk-þgf K-kvk-þgf C-x-x, Í-kvk-þgf B-kvk-þgf Á-kvk-þf, P-kvk-þgf H-kvk-þgf og E-kvk-þf H-kvk-þgf E-kvk-þgf, hverjum fyrir sig 15.000 krónur í kærumálskostnað.