626/2013

R höfðaði mál gegn S hf. og V hf. og krafðist greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í starfi hjá S hf. er stigi sem hann stóð í féll niður. Fyrir Hæstarétti var aðeins deilt um hvort R skyldi bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Að því virtu hve mikil sök S hf. var í samanburði við gáleysi sem R kynni að hafa sýnt við notkun stigans þóttu S hf. og V hf. ekki hafa tekist sönnun þess að R hefði af stórkostlegu gáleysi átt þátt í að tjónsatburður varð og að lækka bæri bætur til hans af þeim sökum á grundvelli 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var því fallist á kröfur R.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. september 2013. Hann krefst þess að stefndu greiði sér óskipt 22.270.085 krónur með 4,5% ársvöxtum af 3.393.465 krónum frá 9. febrúar 2010 til 24. mars 2011 og af 22.270.085 krónum frá þeim degi til 15. maí 2012 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 3.065.010 krónum sem stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greiddi 5. september 2011 og 14.792.433 krónum sem greiddar voru 11. september 2013. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en hann nýtur gjafsóknar á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í máli þessu krefst áfrýjandi bóta úr hendi stefndu vegna slyss við störf hjá stefnda Skinney-Þinganesi hf. 9. febrúar 2010. Með hinum áfrýjaða dómi voru stefndu dæmdir til að greiða óskipt áfrýjanda skaðabætur vegna slyssins, en áfrýjanda gert að bera hluta tjóns síns sjálfur vegna stórfellds gáleysis og um það vísað til 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eftir uppsögu hins áfrýjaða dóms greiddi stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. áfrýjanda bætur samtals 14.792.433 krónur, en áfrýjandi tók við greiðslu með fyrirvara um sakarskiptingu. Hér fyrir dómi er því einvörðungu uppi ágreiningur um hvort áfrýjandi skuli bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar.

II

Er slys varð hafði áfrýjandi unnið samfleytt hjá stefnda Skinney-Þinganesi hf. í um níu ár. Fólst starfi hans í að landa úr skipum og koma hráefni í hús, þegar bræðsla fór fram. Sá starfi sem honum var falinn á slysdegi var á hinn bóginn að þrífa svokallað mjölhús og því ekki hluti af hans venjubundnu störfum. Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi bar áfrýjandi að verkstjórinn, H-kk-nf J-kk-nf, hafi beðið hann að vinna þetta verk, þar sem von væri á eftirlitsmönnum og hafi verið rekið á eftir að verkið yrði unnið. Áfrýjandi fór því umræddan dag í mjölhúsið til að hreinsa veggi þess og loft. Af frásögn hans fyrir héraðsdómi verður ráðið að er hann kom í mjölhúsið hafi þar verið lyftari með vinnupalli sem hafði verið lyft í um tveggja til þriggja metra hæð frá gólfi og lá 3,46 metra langur stigi upp að lyftaranum. Hann hafi tekið stigann niður og fært hann ásamt vinnupallinum um það sem kallað var „ein breidd“ í húsinu. Áfrýjandi lét þann enda stigans sem klæddur var plasttöppum nema við gólf. Er áfrýjandi var kominn upp í stigann rann stiginn til og féll áfrýjandi með stiganum í gólfið og hlaut þá áverka sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi og leitaði strax læknis. Sýnilegar áverkar voru á vinstri hendi hans, þar sem úlnliður hafði brotnað og síðar kom í ljós að hann hafði einnig brotnað á hægri hendi.

Fyrir héraðsdómi bar vitnið Á-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stefnda Skinneyjar-Þinganess hf., að er slys varð hefði hann verið að sinna öðru verki en áfrýjandi í mjölhúsinu. Hann kvað verk það sem áfrýjanda var falið umrætt sinn oftast unnið með svipuðum hætti og áfrýjandi vann það, þannig að stiginn hafi verið notaður. Það hafi ekki oft verið unnið þannig að lyftari væri notaður til að lyfta þeim upp sem verkið skyldi vinna. Jafnframt kvað hann að allur gangur hefði verið á því hvort stiginn var bundinn við handrið vinnupalls á gaffli lyftarans áður en pallinum var lyft upp. Hann hefði venjulega bundið stigann þegar upp var komið, líkt og áfrýjandi hafi ætlað sér.

Fyrir héraðsdómi bar áðurnefndur H-kk-nf að stigi sá sem áfrýjandi notaði umrætt sinn væri stigi til að bera rafmagnskapla og ekki ætlast til að hann væri notaður eins og ,,tröppur“. Ef stiginn væri notaður á þann veg, ætti ekki að láta plasttappana nema við gólf, af því að stiginn væri beittur ,,hinum megin“ og þyrfti að ,,fá festuna niðri“. Stigar af þessari gerð væru ,,út um allt ... af því að þeir eru til ... þannig að þeir eru alltaf á svæðinu ... maður getur svo sem ekki gert í því að menn taki þá þar sem þeir liggja.“ Áfrýjandi og fyrrgreindur Á-kk-nf H-kk-nf töldu báðir að öruggara væri að nota stigann þannig að plasttapparnir næmu við gólf, en eins og ráða má af fyrrgreindum framburði verkstjóra stefnda fyrir héraðsdómi var þá ekki tryggt að stiginn rynni ekki til. Fyrrgreindur Á-kk-nf H-kk-nf kvað að sér hefði ekki verið leiðbeint um að stigann bæri að nota á þann hátt.

Fram er komið að stiginn sem notaður var, er ekki hefðbundinn stigi, heldur svokallaður kapalstigi og voru á öðrum enda hans plasttappar. Meðal gagna málsins eru upplýsingar frá framleiðendum sams konar stiga og áfrýjandi notaði umrætt sinn og samkvæmt þeim á ekki að nota stigana á þann hátt sem gert var er slysið varð. Slysið var fyrst tilkynnt Vinnueftirlitinu 18. febrúar 2010 eða níu dögum eftir slysið.

III

Eins og greinir í forsendum hins áfrýjaða dóms var niðurstaða hans um bótaskyldu stefndu reist á því að verkstjórn á vinnustað áfrýjanda hafi verið ábótavant, þar sem áfrýjandi hafði ekki fengið fyrirmæli um hvernig vinna bæri umrætt verk og að stigi sá sem notaður var við verkið hafi ekki verið öruggur. Stefndu fella sig við niðurstöðu héraðsdóms um bótaskyldu, en telja áfrýjanda eins og fyrr segir að hluta meðábyrgan fyrir tjóni sínu vegna stórfellds gáleysis, sbr. 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga, en á þeim hvílir sönnunarbyrði um að skerða beri bætur til áfrýjanda á þeim grundvelli.

Eftir 1. mgr. 23. gr. laga 46/1980 skal verkstjóri beita sér fyrir að starfsskilyrði á vinnustað séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis. Þá skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður samkvæmt 1. mgr. 42. gr. að þar sé gætt fyllsta öryggis. Í II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett hefur verið á grundvelli 47. gr. laganna, er að finna ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Í 4.1.2. gr. viðaukans segir að einungis sé „heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið er tímabundið verk og þegar ... ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða þess að annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustað sem atvinnurekandi getur ekki breytt.“ Í 4.2.1. gr. er kveðið á um að stigar verði „að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun.“ Þá er svofellt ákvæði í 4.2.2. gr.: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“ Enn fremur segir í 4.2.3. gr.: „Stigar skulu notaðir þannig að starfsmenn geti jafnan verið stöðugir og haft trygga handfestu.“

Áfrýjandi var á slysdegi 64 ára gamall og vanur verkamaður. Hann hafði unnið samfleytt hjá stefnda Skinney-Þinganesi hf. í um níu ár og hafði að auki starfsreynslu sem sjómaður til fjölda ára. Hann var á hinn bóginn ekki vanur þeim starfa sem honum var falinn umrætt sinn. Eins og að áður greinir var slysið ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu fyrr en níu dögum síðar og fór engin rannsókn fram á tildrögum þess og aðstæðum á vettvangi eins og skylt var samkvæmt 1. mgr. 79. gr. og 1. mgr. 81. gr. laga nr. 46/1980. Verða stefndu því að bera hallann af þeirri óvissu sem var um aðstæður á vinnustaðnum er slys varð og lögð til grundvallar sú frásögn áfrýjanda að þegar hann kom í mjölhúsið hafi þeim búnaði sem hann átti að nota verið stillt upp eins og hann hefur fullyrt og í samræmi við þær ljósmyndir sem teknar voru á slysstað. Á þeim má sjá að á öðrum enda stigans var band, sem áfrýjandi kvaðst fyrir héraðsdómi hafa ætlað sér að binda við lyftarann til að tryggja stöðugleika stigans og að á hinum enda hans voru plasttappar. Þá verður jafnframt að leggja til grundvallar við úrlausn málsins þann framburð áfrýjanda að verkið hafi átt að vinna í flýti og hann hafi ekki talið sér fært að kalla í annan starfsmann til þess að vinna verkið með sér.

Að framan hefur verið gerð grein fyrir því að verkstjórn af hálfu stefnda Skinneyjar-Þinganess hf. var ábótavant. Þannig vissu fyrirsvarsmenn þessa stefnda að umrædda stiga átti ekki að nota á þann hátt sem gert var, en komu engu að síður ekki í veg fyrir það. Áfrýjandi var heldur ekki í þeirri stöðu að hann gæti gefið öðrum starfsmönnum fyrirmæli um að aðstoða sig við verkið. Þegar virt er hve mikil sök stefnda Skinneyjar-Þinganess hf. var samkvæmt framansögðu í samanburði við gáleysi sem áfrýjandi kann að hafa sýnt við notkun umrædds stiga hefur stefndu ekki tekist sönnun þess að áfrýjandi hafi af stórkostlegu gáleysi átt þátt í að tjónsatburður varð og að lækka beri bætur til hans af þeim sökum á grundvelli 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga. Verður krafa áfrýjanda því tekin að fullu til greina, en ekki er í málinu ágreiningur um fjárhæðir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og fjárhæð gjafsóknarkostnaðar verður staðfest. Stefndu verða dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, Skinney-Þinganes hf. og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt áfrýjanda, R-kk-þgf A-kk-þgf R-kk-þgf, 22.270.085 krónur með 4,5% ársvöxtum af 3.393.465 krónum frá 9. febrúar 2010 til 24. mars 2011 og af 22.270.085 krónum frá þeim degi til 15. maí 2012 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 3.065.010 krónum sem greiddar voru 5. september 2011 og 14.792.433 krónum sem greiddar voru 11. september 2013.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 650.000 krónur.

Stefndu greiði óskipt 909.565 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.