378/2012

M krafði K, fyrrverandi sambýliskonu sína, aðallega um endurgreiðslu fjárhæðar sem var söluandvirði fasteignar sem keypt hafði verið á sambúðartíma þeirra en var þinglýst eign K. Óumdeilt var að M hefði lagt til fé við kaup á fyrri fasteign sem einnig var þinglýst eign K, og að söluandvirði þeirrar fasteignar hefði runnið til kaupa á þeirri fasteign sem um var deilt í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að M hefði hvorki lagt fram gögn því til sönnunar að munnlegt samkomulag hefði verið milli aðila um að söluverð fasteignarinnar ætti að koma í hans hlut né að um lán til K hefði verið að ræða. Sú ráðstöfun M að afhenda K fé til kaupa á fasteign sem skráð hefði verið á nafn hennar án þess að sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar renndi stoðum undir það að um gjöf hefði verið að ræða. Var K því sýknuð af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. maí 2012. Hann krefst þess aðallega að stefndu verði gert að greiða sér 26.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 23.000.000 krónum frá 26. október 2010 til 15. desember sama ár, en af 24.500.000 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2011, en af 26.500.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða sér 25.900.000 krónur, en að því frágengnu aðra lægri fjárhæð, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum líkt og í aðalkröfu greinir. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Aðilar málsins kynntust á árinu 1999 og tóku síðar upp sambúð sem mun hafa lokið í janúar 2010. Sambúðin var ekki skráð opinberlega auk þess sem aðilum ber saman um að þau hafi verið með aðskilinn fjárhag. Í málinu er ekki til úrlausnar ágreiningur um skipti við fjárslit milli aðila vegna sambúðarslita heldur er málið höfðað sem almennt einkamál til heimtu skuldar.

Með kaupsamningi 30. janúar 2003 keypti stefnda einbýlishúsið nr. [...] við A í Mosfellsbæ. Kaupverðið var 20.000.000 krónur og greiddust 19.000.000 krónur við undirritun kaupsamningsins og 1.000.000 krónur við útgáfu afsals. Kaupverðið var allt greitt með peningum. Óumdeilt er að áfrýjandi lét stefndu í té fjármuni til kaupanna, þótt ekki liggi fyrir haldbær gögn um hvort hann lagði henni til allt kaupverðið, svo sem hann heldur fram, eða að hluta en stefnda hefur haldið því fram að hún hafi sjálf lagt til hluta þess. Fasteignin var þinglýst eign stefndu frá upphafi. Með kaupsamningi 17. febrúar 2005 seldi hún hana aftur. Söluverðið var 30.500.000 krónur sem greiddist þannig að við undirritun kaupsamnings voru greiddar 3.000.000 krónur og við afhendingu fasteignarinnar 22.500.000 krónur.

Með kaupsamningi 1. mars 2005 keypti stefnda íbúð að B [...] í Reykjavík. Kaupverðið var 25.900.000 krónur sem greitt var með peningum annars vegar við undirritun kaupsamnings 8.000.000 krónur og hins vegar 17.900.000 krónur 15. maí 2005. Íbúðin var þinglýst eign stefndu og seldi hún hana 28. október 2010 á 26.500.000 krónur.

Aðalkrafa áfrýjanda er á því reist að hann eigi rétt á að fá söluverð íbúðarinnar að B [...] að fjárhæð 26.500.000 krónur greitt þar sem hann hafi verið raunverulegur eigandi hennar. Hafi aðilar samið um að áfrýjandi fengi allt söluandvirði íbúðarinnar þegar hún yrði seld. Varakrafa hans byggist á því að hann eigi rétt á að fá greitt kaupverð þessarar fasteignar sem var 25.900.000 krónur þar sem hann hafi greitt það og má af málatilbúnaði hans ráða að hann telji sig hafa lánað stefndu þá fjármuni. Þrautavarakrafan gerir ráð fyrir greiðslu lægri fjárhæðar að álitum.

II

Þrautavarakröfu áfrýjanda var vísað frá héraðsdómi. Áfrýjandi kærði ekki til Hæstaréttar frávísunarákvæði hins áfrýjaða dóms innan lögboðins frests. Ekki er á færi réttarins að taka efnislega afstöðu til kröfu sem vísað hefur verið frá héraðsdómi. Á hinn bóginn ber að líta til þess að krafa þessi er um greiðslu lægri fjárhæðar en felst í aðal- og varakröfu áfrýjanda og byggð á sömu málsástæðum. Getur hún því eftir atvikum komið til skoðunar við úrlausn málsins.

Fyrir Hæstarétti byggir áfrýjandi meðal annars á því að forsenda kaupanna á umræddum fasteignum hafi verið sú að aðilar hafi ætlað að búa þar og hafa þar griðastað. Hafi sambúðarslit ekki verið á dagskrá í huga áfrýjanda, hann hafi treyst stefndu og það hafi verið ástæða fyrir því að hann hafi látið skrá fasteignirnar á hennar nafn. Má ráða af málatilbúnaði áfrýjanda hér fyrir réttinum að við sambúðarslitin hafi þessar forsendur brostið. Á þessari málsástæðu var ekki byggt í héraði. Er því um að ræða nýja málsástæðu sem er of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kemur hún því ekki til álita við úrlausn málsins.

Almennt verður að telja þinglýsingu eignarheimilda yfir fasteignum sterka vísbendingu um raunveruleg eignarráð yfir þeim. Þar sem stefnda var þinglýstur eigandi fasteignarinnar að B [...] þegar á árinu 2005 hvílir það á áfrýjanda að sýna fram á að hann hafi verið raunverulegur eigandi hennar. Áfrýjandi byggir á því að munnlegt samkomulag hafi verið milli aðila um að hann fengi allt söluandvirði fasteignarinnar þegar hún yrði seld. Um ástæðu þess að fasteignirnar báðar hafi verið skráðar á stefndu kveður áfrýjandi hafa verið þá að hann hafi af hagkvæmnisástæðum gert þetta þar sem hann hafi ætlað að tryggja að þær stæðu ekki til fullnustu vegna hugsanlegra krafna á hendur honum vegna lögreglurannsóknar. Áfrýjandi hefur engan reka gert að því að leggja fram gögn þessu til stuðnings. Þá hefur hann engin haldbær gögn lagt fram til stuðnings fullyrðingu sinni um að aðilar hafi gert með sér munnlegt samkomulag þess efnis að hann ætti að fá söluverð fasteignarinnar að B [...] þegar hún yrði seld. Verður hann að bera hallann af þeim sönnunarskorti.

Áfrýjandi byggir á því til vara að hann hafi lánað stefndu fjármuni og því eigi hann rétt á að fá andvirði kaupverðs fasteignarinnar að B [...]. Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi lagði stefndu til meginhluta kaupverðs fasteignarinnar að A [...] á árinu 2003. Þá er óumdeilt að söluverð þeirrar fasteignar rann til kaupa á fasteigninni að B [...]. Engin gögn liggja fyrir í málinu um skilmála hins ætlaða láns eða fjárhæð þess. Þá er ákveðin mótsögn í málatilbúnaði áfrýjanda þegar hann annars vegar heldur því fram að fasteignirnar hafi verið skráðar á nafn stefndu af hagkvæmnisástæðum og hins vegar að hann hafi veitt henni lán til kaupanna. Áfrýjanda var í lófa lagið að tryggja sér sönnun um ætlaða lánveitingu en það hefur hann ekki gert. Var það sérstaklega brýnt þar sem stefnda var þinglýstur eigandi beggja fasteignanna og aðilar voru með aðskilinn fjárhag. Hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að aðkoma hans að kaupum á fasteigninni að B [...] hafi verið með þeim hætti sem hann sjálfur lýsir þannig að stefnda sé skuldbundin til að greiða honum kaupverð þeirrar fasteignar.

Eins og atvikum máls þessa er háttað hefur áfrýjandi hvorki gert viðhlítandi grein fyrir grundvelli kröfu sinnar um greiðslu úr hendi stefndu vegna óréttmætrar auðgunar hennar né með hvaða hætti hann kunni að eiga kröfu á hendur henni á grundvelli almennra skaðabótareglna. Sú ráðstöfun áfrýjanda að afhenda stefndu fjármuni til kaupa fasteignarinnar að A [...], sem skráð var á nafn stefndu og gera engar ráðstafanir þá eða síðar þegar B [...] var keypt, rennir á hinn bóginn stoðum undir þá fullyrðingu stefndu að um gjöf hafi verið að ræða af hans hálfu til hennar.

Að öllu framangreindu virtu verður stefnda sýknuð af kröfum áfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefnda, K, er sýknuð af kröfum áfrýjanda, M.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefndu 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.