192/2004

H hf. tók að sér hugbúnaðargerð og tengd verkefni fyrir Í ehf. Í samningi aðila var meðal annars kveðið á um vinnu við nánar skilgreind verkefni í 2.400 klukkustundir, en að því loknu mátti segja upp samningnum fyrirvaralaust. Eftir að umræddu marki var náð sendi Í ehf. tilkynningu 30. júní 2003 til H hf. þar sem kom fram að ekki yrði af frekari kaupum á þjónustu af H hf. „að svo stöddu“. Engu að síður var ákveðið á fundi í byrjun júlímánaðar sama árs að H hf. ynni áfram að verkefnum fyrir Í ehf. fram til 18. sama mánaðar. Í kjölfarið reis ágreiningur um skil á verkum, þar á meðal um svonefnda skjölun, og uppgjör vegna þeirra. Talið var ósannað að H hf. hafi lofað að ljúka við umrædda skjölun. Jafnframt var ekkert talið komið fram um að H hf. hafi haldið eftir gögnum sem Í ehf. ætti rétt til. Meðal annars í ljósi ákvæða í samningi aðila um verkskil við uppsögn var það talið standa Í ehf. nær að tryggja sér sönnun um að félagið hafi aðeins óskað eftir sumum verkefnunum sem H hf. skilaði, en ekki öðrum. Það hafi Í ehf. ekki gert. Þess vegna bæri Í ehf. að standa H hf. skil á greiðslu fyrir þau verk sem félagið innti af hendi eftir fundinn í byrjun júlímánaðar, en ekkert hafi komið fram annað en að þau hafi verið fullnægjandi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. maí 2004. Hann krefst þess aðallega að hann verði sýknaður að svo stöddu af kröfu stefnda, en til vara að honum verði gert að greiða stefnda 1.809.743 krónur. Hann krefst í báðum tilvikum málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Að því frágengnu krefst hann þess að krafa stefnda verði lækkuð og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt ný gögn, meðal annars matsgerð H-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lektors í tölvunarfræði við Háskólann í Reykjavík 19. maí 2004 um nánar tilgreind atriði varðandi skjölun tölvugagna og afhendingu þeirra.

I.

Eins og rakið er í héraðsdómi tók stefndi að sér tölvuforritun og tengd verkefni fyrir áfrýjanda. Um var að ræða hönnun og þróun á sérhæfðri leitarvél vegna starfsemi áfrýjanda. Með samningi 20. júlí 2001 sömdu aðilar um vinnu við nánar skilgreind verkefni í 2.400 klukkustundir. Kveðið var á um að gjald fyrir hverja vinnustund starfsmanns stefnda skyldi vera 25 bandaríkjadalir, en verkið skyldi unnið á Indlandi. Voru í samningnum ákvæði um framkvæmd verksins, verkáætlanir, hugverkaréttindi og önnur atriði. Samkvæmt 8. gr. samningsins var ekki unnt að segja honum upp fyrr en 2.400 vinnustundum væri náð, en eftir þann tíma var samningurinn uppsegjanlegur án sérstaks uppsagnarfrests. Þá var kveðið á um að kæmi til uppsagnar bæri stefnda þó að ljúka og skila þeim verkum sem áfrýjandi hefði þegar pantað og skilgreind hefðu verið í verkáætlunum. Að sama skapi var áfrýjanda skylt að greiða fyrir unnin verk sem skilað hefði verið og teldust „móttökuhæf“, en ógreidd við uppsögn. Áfrýjandi hélt áfram að kaupa vinnu af stefnda eftir að framangreindum lágmarksfjölda vinnustunda hafði verið náð og greiddi fyrir samkvæmt samningnum. Auk vinnu við forritun á Indlandi annaðist starfsmaður stefnda á Íslandi aðlögun forrita að tölvukerfum áfrýjanda og fyrir þá vinnu mun áfrýjandi hafa greitt stefnda 8.500 krónur fyrir hverja klukkustund.

Í árslok 2002 mun áfrýjandi hafa gripið til ýmissa aðgerða til hagræðingar í rekstri sínum, meðal annars sagði hann upp starfsfólki og samningum um kaup aðfanga. Vegna þessa komust málsaðilar að samkomulagi um breytingar á umræddum samningi, en hins vegar ber þeim ekki að öllu leyti saman um í hverju þær fólust. Áfrýjandi heldur því fram að stefnda hafi verið gert ljóst að miklar líkur væru á að til þess kæmi að hætt yrði að kaupa þjónustu stefnda og að hann hafi sett stefnda það skilyrði fyrir áframhaldandi samstarfi að greiðslur til stefnda fyrir vinnu á árinu 2003 næmu ekki hærri fjárhæð en 28.000.000 krónum. Áætlað hafi verið að stefndi myndi ljúka vinnu í síðasta lagi í september 2003 og haga framkvæmdum þannig að mest yrði unnið í janúar til maí þess árs. Samkvæmt áætlun aðila skyldi stefndi vinna verkefni fyrir fjárhæð er svaraði til 3.571.677 króna í hverjum mánuði tímabilið janúar, febrúar og mars 2003, 3.166.983 króna í hverjum mánuði fyrir apríl, maí og júní sama árs, en 2.511.216 króna fyrir júlí, ágúst og september sama árs. Stefndi heldur því fram að samkomulag aðila hafi falið í sér tímabundinn afslátt af vinnu hans sem næmi 30% frá fyrri samningi aðila jafnframt því sem vinnan myndi dragast saman.

Í gögnum málsins er að finna drög að samningi sem fyrirsvarsmaður stefnda sendi áfrýjanda 13. janúar 2003 þar sem miðað var við að áfrýjandi greiddi stefnda fyrir tímabilið janúar til september 2003, eins og að framan er rakið. Kæmi til vinnu stefnda á tímabilinu frá október til loka desember það ár skyldi greitt tímagjald samkvæmt upphaflegum samningi vegna vinnu á Indlandi en 8.500 krónur vegna vinnu á Íslandi. Ekki komst á skriflegur samningur um þessi atriði, en stefndi mun eigi að síður hafa unnið í janúar, febrúar og mars 2003 samkvæmt samningsdrögunum, en reikningur hans fyrir vinnu í apríl nam hins vegar hærri fjárhæð en þar greinir. Áfrýjandi greiddi þann reikning líkt og fyrri reikninga og sendi stefnda jafnframt tölvubréf 13. maí 2003 þar sem gert var ráð fyrir auknum greiðslum í apríl og maí 2003 en að greiðslur fyrir ágúst og september það ár skyldu lækka að sama skapi. Með svarbréfi stefnda sama dag var sú áætlun samþykkt. Með bréfi 30. júní 2003 tilkynnti áfrýjandi hins vegar að ekki yrði af frekari kaupum á þjónustu stefnda „að svo stöddu.“ Í kjölfar þess bréfs áttu fulltrúar aðila þó fund um tilgreind verk sem ekki hafði verið lokið af hálfu stefnda. Ekki er upplýst nákvæmlega hvenær sá fundur var haldinn, en aðilar eru sammála um það hafi verið 8., 9. eða 10. júlí 2003. Á þeim fundi mun hafa orðið að samkomulagi að stefndi ynni áfram að verkefnum fyrir áfrýjanda til 18. þess mánaðar, en eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi eru aðilar hvorki sammála hvaða verkefni var um að ræða né hver þóknun skyldi vera fyrir verkin. Stefndi lauk skilum á tilteknum verkum 24. þess mánaðar og gerði áfrýjanda hinn umþrætta reikning 31. júlí 2003 í samræmi við ákvæði samningsins 20. júlí 2001.

II.

Deila málsaðila stendur um hvort stefndi hafi skilað gallalausum verkum og einnig hvort hann hafi skilað og krafist greiðslu fyrir verk, sem hann hafi ekki verið beðinn um að ljúka, en jafnframt látið hjá líða að vinna að svonefndri skjölun sem samið hafi verið um að hann ynni. Þá er deilt um hvort stefnda sé rétt að krefjast þóknunar samkvæmt samningnum 20. júlí 2001 fyrir vinnu eftir uppsögn hans, eða hvort hann hafi að því leyti átt að taka mið af síðara samkomulagi aðila.

Áfrýjandi reisir aðalkröfu sína á því að stefndi hafi látið hjá líða að afhenda svokallaða skjölun sem innihéldi yfirlit og hönnunarlýsingu hugbúnaðarkerfisins og lýsingar á klösum og samvirkni þeirra í kerfinu. Um það vísar áfrýjandi til verkbeiðna sem hann setti fram 27. júní 2003 og tölvubréfs stefnda sama dag þar sem fram kemur að verkbeiðnir voru mótteknar. Þá bendir áfrýjandi á að tölvubréfi hans til stefnda 29. ágúst 2003, með ósk um skil á þessum tilgreindu verkum, hafi fyrirsvarsmaður stefnda svarað sama dag með svofelldum orðum: „Það er í eðli málsins sjálfsagt að skila öllum skjölum og kóða sem til eru og jafnvel útbúa þau sem á vantar. Sorglega staðan er nú samt sú að samskipti fyrirtækjanna eru í höndum lögfræðinga og ég tel eðlilegt að þeir nái samkomulagi áður en áfram er haldið. ...“ Telur áfrýjandi þetta svar ekki verða skilið öðruvísi en svo að stefndi hafi annað hvort skjölunina undir höndum og neiti að afhenda hana eða hafi ekki unnið þau verk sem áfrýjandi hafi sannanlega beðið um. Áfrýjandi vísar og til þess að á þeim tíma, er hann setti fram beiðni um þessi verk, hafi samningurinn 20. júlí 2001, með síðari breytingum, enn verið í gildi. Þá kveður áfrýjandi umbeðna skjölun vera skilyrði þess að hugbúnaðargerðin nýtist honum til fulls og vísar í því sambandi til framlagðrar matsgerðar fyrir Hæstarétti og framburðar matsmanns. Samkvæmt þessu sé sá tími ókominn sem stefndi verði krafinn um greiðslu.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að skjölun hafi borist í tal á umræddum fundi, sem haldinn var í byrjun júlí 2003, en einungis hafi verið rætt um að stefndi annaðist lágmarksskjölun, enda ekki unnt að vinna að ítarlegri skjölum eins og verkbeiðnir áfrýjanda kváðu á um, þar sem þær hefðu verið settar fram aðeins þremur dögum áður en áfrýjandi sagði upp samningnum.

Samkvæmt gögnum málsins og framburði hins dómkvadda manns var hin sérstaka skjölun, sem verkbeiðnir áfrýjanda lutu að, umfangsmikil og fyrirséð að stefndi væri ekki í stakk búinn til að ljúka við hana á þeim skamma tíma sem honum gafst til verkskila í samræmi við verkbeiðnir sem honum höfðu borist nokkrum dögum áður en áfrýjandi sagði samningi aðila upp. Af því sem fram er komið í málinu verður heldur ekki ráðið að stefndi hafi byrjað að vinna að skjölun á þeim tíma. Framburður starfsmanna aðila, sem voru á fundi þeim sem haldinn var í byrjun júlí 2003, er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Þeim bar ekki saman um hvaða verk stefndi tók þá að sér að vinna. Áfrýjandi tiltekur sjö verk, auk skjölunar, en stefndi þau verk sem langt hafi verið komin og unnt hafi verið að ljúka fyrir 18. júlí 2003. Verður ekki fullyrt frekar um efni fundarins í júlí 2003 og hefur áfrýjanda ekki tekist að sanna að þar hafi stefndi lofað að ljúka umbeðinni skjölun. Þá er ekkert fram komið í málinu sem leiðir í ljós að stefndi haldi eftir gögnum sem áfrýjandi á rétt til. Samkvæmt framanrituðu eru engin efni til að fallast á aðalkröfu áfrýjanda.

Eins og áður greinir sagði áfrýjandi upp samningi aðila án fyrirvara í lok júní 2003, vegna atvika er hann vörðuðu, en óskaði jafnframt eftir því að stefndi ynni áfram að tilgreindum verkefnum, sem aðilar eru þó ekki sammála um hver verið hafi. Fyrir liggur að þau verk sem stefndi innti af hendi í kjölfar fundarins höfðu verið í vinnslu samkvæmt verkbeiðnum frá áfrýjanda. Verður því ekki annað séð en að verk stefnda eftir það hafi verið í samræmi við áðurnefnda 8. gr. samningsins 20. júlí 2001 um verkskil við uppsögn, en síðari breytingar á samningnum tóku ekki til þess ákvæðis. Því stendur það áfrýjanda nær að tryggja sér sönnun um að hann hafi óskað eftir sumum verkum sem skilað var, en ekki öðrum, sem einnig voru samkvæmt fyrri verkbeiðnum hans. Það hefur áfrýjandi ekki gert og verður hann því að standa stefnda skil á greiðslu fyrir þau verk sem stefndi innti af hendi í kjölfar fundar aðila í byrjun júlí 2003.

Samningssamband aðila grundvallaðist á samningnum 20. júlí 2001, en samkvæmt framansögðu höfðu í ársbyrjun 2003 að beiðni áfrýjanda verið gerðar breytingar á tilteknum þáttum hans, er lutu aðallega að greiðslum til handa stefnda og umfangi verksins vegna hluta ársins 2003. Voru þær breytingar ekki með formlegum hætti, en ljóst er að í kjölfar þeirra urðu greiðslur til handa stefnda lægri en áður hafði verið og eru aðilar sammála um að svo hafi átt að vera að minnsta kosti til loka september 2003. Af málatilbúnaði aðila verður ekki talið að ákvörðun hafi verið tekin um að vinnu stefnda skyldi ljúka í septemberlok 2003. Samkvæmt samningsdrögum stefnda 13. janúar 2003 gerði hann ráð fyrir að eftir þann tíma myndu greiðslur vera í samræmi við það sem verið hafði á árunum 2001 og 2002. Er hinn umþrætti reikningur samkvæmt því sem þá hafði tíðkast. Með því að áfrýjandi sagði upp samningi aðila féll úr gildi síðara samkomulag um tiltekna verktilhögun til septemberloka 2003 gegn lækkun endurgjalds. Þá er ekkert fram komið í málinu annað en að þessi verk hafi verið fullnægjandi. Þegar allt þetta er virt verður áfrýjanda gert að greiða kröfu stefnda.

Samkvæmt framanrituðu en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Íslensk erfðagreining ehf., greiði stefnda, Hreimi hf., 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.