403/2001

Y, sem kvaðst hafa orðið fyrir líkamsárás af hendi X, gaf sig fram við lögreglu 23. september 1999, lagði fram kæru gegn X og gaf skýrslu um sakarefnið. Aftur mætti Y til lögreglu 8. nóvember 1999 og dró kæru sína til baka í nýrri skýrslu. Með bréfi lögreglustjóra 15. sama mánaðar felldi lögreglustjóri málið niður með vísan til 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991. Enn kom Y fyrir lögreglu 15. desember 2000 og óskaði eftir að ,,fá að taka upp kæru sína” á hendur X. Bar Y þessa ósk sína einnig fram við ríkissaksóknara í janúar 2001. Með bréfi lögreglustjóra til Y 4. maí 2001 var henni tilkynnt að ákveðið hefði verið að halda áfram rannsókn málsins. Krafðist X þess að sú ákvörðun yrði úr gildi felld. Talið var að þótt lögreglan hefði hætt rannsókn málsins með stoð í 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991, hafi sú forsenda fyrir ákvörðun hennar ekki staðið því í vegi að beita mætti ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar til að taka rannsóknina upp á ný. Þegar Y lét í ljós að henni hefði snúist hugur og hún héldi fram kæru sinni á ný hefðu verið komin til ný sakargögn í skilningi 3. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 sem gáfu lögreglu nægilegt tilefni til að taka málið aftur til rannsóknar. Samkvæmt þessu og með því að frestur er ekki settur í 3. mgr. 76. gr. laganna til slíkrar ákvörðunar, sem þar um ræðir, var kröfu X hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sýslumaðurinn í Kópavogi skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. október 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. október 2001, þar sem felld var úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi 25. september sama árs um að halda áfram rannsókn á kæru Y á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Ríkissaksóknari, sem tekið hefur við sókn þessa kærumáls fyrir Hæstarétti, krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar úr ríkissjóði.

I.

Samkvæmt gögnum málsins kom áðurnefnd Y fyrir varðstjóra á lögreglustöðina í Reykjavík aðfaranótt 19. september 1999 og greindi frá því að hún hefði þá skömmu áður orðið fyrir líkamsárás af hendi varnaraðila, sem væri fyrrum sambúðarmaður hennar. Varðstjórinn mun hafa vísað henni á slysadeild og beint því til hennar að koma við annað tækifæri á lögreglustöðina til að bera fram kæru, stæði hugur hennar til þess, en Y mun hafa verið undir áhrifum áfengis við þetta tækifæri. Hún gaf sig fram við lögregluna 23. sama mánaðar, þar sem hún bar fram kæru gegn varnaraðila og gaf skýrslu um sakarefnið. Hún gaf nánari skýrslu fyrir lögreglunni 11. október 1999. Á tímabilinu frá 10. til 27. þess mánaðar voru jafnframt teknar skýrslur af fimm vitnum, en ekkert þeirra hafði þó orðið sjónarvottur að þeim atvikum, sem Y kvað hafa gerst. Varnaraðili mun síðan hafa verið boðaður til skýrslugjafar hjá lögreglunni, en áður en til þess kom mætti Y til lögreglunnar 8. nóvember 1999 og dró til baka kæru sína í nýrri skýrslu. Var þar haft eftir henni að hún gerði þetta af persónulegum ástæðum, en henni væri ljóst að „málinu sé þar með lokið.“ Lögreglustjórinn ritaði Y bréf 15. sama mánaðar, þar sem sagði meðal annars: „Þar sem þér óskið ekki frekari aðgerða lögreglu í málinu og með vísan til 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19, 1991 um meðferð opinberra mála tilkynnist yður hér með að meðferð málsins hjá lögreglu hefur verið hætt þar sem ekki þykir grundvöllur til að halda henni áfram. Er málið því fellt niður að svo komnu máli.“ Í bréfinu var Y jafnframt leiðbeint um heimild til að kæra ákvörðun lögreglustjóra til ríkissaksóknara.

Fyrir liggur að Y kom á lögreglustöðina í Reykjavík 15. desember 2000 og gaf þá skýrslu, þar sem hún óskaði eftir að „fá að taka upp kæru sína“ á hendur varnaraðila. Var haft þar eftir Y að hún hefði ekki verið í andlegu jafnvægi þegar hún dró kæru sína til baka 8. nóvember 1999. Benti lögreglufulltrúi, sem tók skýrsluna af Y, henni á að hún yrði að bera fyrrgreinda ósk sína upp við ríkissaksóknara. Var það gert með bréfi lögmanns Y 8. janúar 2001. Hinn 17. sama mánaðar framsendi ríkissaksóknari þetta erindi til lögreglustjórans í Reykjavík með því að litið væri svo á að Y væri þar að leita eftir því að hafin yrði á ný rannsókn, sem hætt hafi verið 15. nóvember 1999, en um það vísaði ríkissaksóknari til 3. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991. Lögreglustjórinn í Reykjavík vék sæti í málinu 12. mars 2001 og var sýslumaðurinn í Kópavogi settur 27. sama mánaðar til að fara með það. Tilkynnti sá síðastnefndi varnaraðila með bréfi 4. maí 2001 að hann hefði ákveðið að rannsókn málsins yrði fram haldið. Því mun varnaraðili hafa mótmælt þegar hann kom fyrir lögregluna í Kópavogi 25. júní 2001, en sýslumaður ítrekaði ákvörðun sína um þetta efni í bréfi til varnaraðila 25. september sama árs, jafnframt því að boða hann til skýrslugjafar. Varð þetta til þess að varnaraðili bar 1. október 2001 ákvörðun sýslumanns um þetta undir Héraðsdóm Reykjavíkur, sbr. 75. gr. laga nr. 19/1991. Með hinum kærða úrskurði var ákvörðun sýslumanns um að halda áfram rannsókn málsins felld úr gildi.

II.

Í áðurnefndu bréfi lögreglustjórans í Reykjavík til Y 15. nóvember 1999 var tekið svo til orða að með því að hún óskaði ekki eftir frekari aðgerðum í máli vegna kæru sinnar á hendur varnaraðila hefði meðferð þess verið hætt fyrir lögreglunni þar sem ekki þætti grundvöllur til að halda henni áfram. Var vísað um þetta til ákvæðis 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991, þar sem kemur meðal annars fram að lögreglan geti hætt rannsókn, sem byrjað hefur verið á, ef ekki þyki grundvöllur til að halda henni áfram eða í ljós komi að kæra hafi ekki verið á rökum reist. Í 3. mgr. sömu lagagreinar er mælt fyrir um það að ef rannsókn hefur verið hætt vegna þess að sakargögn hafi ekki þótt nægileg til ákæru, verði hún ekki tekin upp að nýju nema ný gögn komi fram eða líklegt sé að þau muni gera það.

Fallist verður á það með sóknaraðila að þegar Y hafði 8. nóvember 1999 dregið til baka kæru sína og lét með því í ljós að hún vildi ekki eiga frekari atbeina að sókn opinbers máls gegn varnaraðila hafi verið svo komið fyrir rannsókninni, sem beindist að honum, að fyrirliggjandi sakargögn gátu ekki þótt nægileg til ákæru og grundvöllur væri þá ekki til að halda henni áfram. Þótt lögreglan hafi hætt rannsókn málsins með stoð í 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991, stóð sú forsenda fyrir ákvörðun hennar því ekki í vegi að beita mætti ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar til að taka rannsóknina upp á ný. Þegar Y lét í ljós 15. desember 2000 að henni hefði snúist hugur og hún héldi kæru sinni á ný fram voru komin til ný sakargögn í skilningi 3. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991, sem gáfu lögreglunni nægilegt tilefni til að taka málið aftur til rannsóknar.

Samkvæmt framansögðu og með því að frestur er ekki settur í 3. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 til slíkrar ákvörðunar, sem þar um ræðir, eru ekki efni til að verða við kröfu varnaraðila um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi um að halda áfram rannsókn vegna kæru Y á hendur varnaraðila.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, X, um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi um að halda áfram rannsókn á máli vegna kæru Y á hendur honum.

Kærumálskostnaður fellur niður.