219/2001

D var gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og of hratt miðað við aðstæður, aftan á aðra bifreið, með þeim afleiðingum að sú bifreið fór út af veginum og valt og ökumaður hennar hlaut líkamstjón. Reyndist magn alkóhóls í blóði D vera 1,82, en blóðsýni var tekið úr D um einum og hálfum tíma eftir slysið. D neitaði að hafa verið undir áhrifum áfengis er hann ók bifreiðinni í greint sinn. Kvaðst hann hafa drukkið vín með mat kvöldið fyrir áreksturinn og haldið áfram áfengisdrykkju um nóttina og fram til morguns og þá verið orðinn blindfullur enda hafi hann drukkið mjög mikið. Við yfirheyrslu hjá lögreglu tæpum þremur mánuðum eftir slysið, sem verjandi hans var viðstaddur, hélt hann því að auki fram að hann hefði drukkið um fimm hálfslítra dósir af léttöli eftir að hann settist undir stýri. Um drykkju sína eftir áreksturinn sagði hann við þessa yfirheyrslu og þingfestingu málsins að hann hafi drukkið úr einni bjórdós. Kom jafnframt fram í framburði D í lögregluskýrslu að hann hefði helt úr bjórdósinni smáræði og hafi fólk í næsta bíl fyrir aftan séð það. Var þessi framburður D í samræmi við framburð vitnisins K og að á vettvangi fannst bjórdós á vél bifreiðar hans. Í dómi Hæstaréttar segir að þegar litið sé til framburðar D um drykkju sína nóttina áður og sama dag og hann ók, framburðar hans um drykkju eftir slysið, mikils áfengis í blóði og alls annars þyki hafið yfir allan skynsamlegan vafa að hann hafi við aksturinn verið undir áhrifum áfengis í skilningi 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Var D sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru, en hann látinn njóta vafa um hversu mikið magn áfengis yfir löglegum mörkum var í blóði hans við aksturinn. Um var að ræða aðra ítrekun á ölvunarakstursbroti. Var D dæmdur í 2 mánaða fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar af hálfu ákæruvalds 28. maí 2001. Hann krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, refsing hans verði þyngd og að hann verði sviptur ökurétti ævilangt.

Ákærði krefst sýknu af öllum kröfum ákæruvalds.

I.

Eins og getið er í ákæru er ákærða gefið að sök að hafa ekið bifreiðinni LZ 307 vestur Suðurlandsveg um þéttbýlið við Hellu að Lyngási í Holta- og Landssveit laugardaginn 24. júní 2000, of hratt miðað við aðstæður, undir áhrifum áfengis og ekið aftan á bifreiðina IE 222 með þeim afleiðingum að sú bifreið fór út af veginum og valt og ökumaður hennar, A-kvk-nf J-kvk-nf, hlaut líkamstjón, sem nánar er lýst í ákæru.

Farþegi í bifreið ökumanns, sem ók næstur á eftir bifreið ákærða er áreksturinn varð, tilkynnti lögreglu slysið kl. 16.55. Komu tveir lögreglumenn á vettvang kl. 17.05. Er aðkomu lögreglu á vettvang og ástandi þar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Kemur fram í frumskýrslu lögreglu að ákærði hafi ekki verið á staðnum en fljótlega hafi vitni, Ö-kk-nf G-kk-nf, gefið sig fram og sagst vera með ökumann LZ 307 í bifreið sinni skammt frá slysstað. Hafi Ö-kk-nf sagt að ákærði, sem væri lítið slasaður og utan við sig, vildi komast á brott. Lögreglumenn hafi því beðið Ö-kk-þf að hafa hann í sinni umsjá meðan þeir væru að sinna störfum á vettvangi, meðal annars hinni slösuðu. Að því loknu hafi lögregla farið kl. 18.05 í nærliggjandi hús, Lyngás 3, en þar hafi ákærði þá verið staddur. Hann hafi verið færður út í lögreglubifreiðina til viðræðna um tildrög árekstrarins. Samkvæmt skýrslunni ræddi annar lögreglumannanna þar við ákærða. Fann hann áfengislykt af ákærða og lét hann í framhaldi þess blása í öndunarmæli, sem gaf til kynna að ákærði hefði neytt áfengis. Ákærða var tilkynnt í framhaldi þess kl. 18.10 að hann væri handtekinn. Var hann færður til alkóhólrannsóknar á heilsugæslustöðina á Hvolsvelli, þar sem læknir tók úr honum blóðsýni kl. 18.30. Samkvæmt vottorði Rannsóknastofu í lyfjafræði reyndist magn alkóhóls í blóði ákærða vera 1,82‰, en ekki var tekið þvagsýni.

II.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakargiftir á hendur ákærða vegna of hraðs aksturs. Þá verður einnig á sama hátt staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sakfella ákærða fyrir þá háttsemi hans að aka aftan á bifreiðina IE 222 með þeim afleiðingum að ökumaður hennar varð fyrir því líkamstjóni sem lýst í ákæru. Eru þessi brot ákærða rétt heimfærð til refsiákvæða í héraðsdómi.

III.

Ákærði neitar því að hann hafi verið undir áhrifum áfengis er hann ók bifreiðinni greint sinn. Hann var færður til skýrslutöku kl. 19.15 að kvöldi sama dags en vildi ekki tjá sig um ætlaða ölvun við akstur. Við yfirheyrslu hjá lögreglu 17. október 2000, að verjanda sínum viðstöddum, var eftir honum haft að hann hafi strax eftir slysið tekið bjórdós, sem hann var með í bifreiðinni, og drukkið úr henni. Hann hafi áttað sig á að „það hafi ekki verið viturlegt og því hafi hann hellt niður því sem eftir var í dósinni, en það hafi verið mjög lítið.“ Hafi fólk í næsta bíl fyrir aftan hann séð hann hella úr dósinni. Spurður um áfengisneyslu sína fyrir aksturinn sagði ákærði að hann hafi drukkið rauðvín með mat kvöldið áður og haldið áfram drykkju um nóttina og fram á morgun. Hann kvaðst ekki vita hversu mikið hann drakk, en það hafi verið „mjög mikið og hann hafi verið blindfullur um morguninn þegar hann sofnaði.“ Það hafi verið milli kl. 8 og 9. Hann hafi vaknað um kl. 12.30 til 13, farið á fætur og fengið sér að borða og drukkið úr tveimur dósum af léttöli. Hann hafi haft með sér um fimm pilsnera og drukkið þá á leiðinni frá Reykjavík að Hellu þar til skömmu fyrir áreksturinn. Við þingfestingu málsins kvaðst ákærði hafa verið að skemmta sér nóttina fyrir aksturinn og þá „neytt áfengis í töluverðu magni“ fram til kl. 8 til 9. Hann hafi drukkið einn bjór að akstri loknum og rúmri klukkustund síðar hafi hann blásið í öndunarmæli hjá lögreglu. Við aðalmeðferð málsins skýrði ákærði frá drykkju sinni nóttina og morguninn fyrir aksturinn á sama veg og áður. Hann hafi verið „mjög ölvaður“. Hafi hann drukkið pilsner með hádegismatnum, en hann kannaðist hins vegar ekki við að hafa drukkið áfengi á meðan á akstrinum stóð. Um drykkju sína eftir aksturinn sagði hann, að eftir að hann fékk höggið við áreksturinn væri „margt í þoku“ um hana. Hann hafi séð bjórdósina, sem fannst tóm er bifreið hans var fjarlægð af vettvangi, eftir að hann kom út úr húsinu við Lyngás, farið inn og aftur út úr bifreiðinni og setið þar „í sjokki“. Honum hafi liðið illa og hann ekki vitað hvað hefði gerst, „en þá var ég alveg handviss um það að ég drakk.“ Nánar spurður um hversu mikið hann hefði drukkið kvaðst ákærði ekki vita það nákvæmlega, en þegar hann drykki bjór gæti hann „hæglega drukkið mjög mikið, mjög hratt“. Hann hafi tekið „drasl sem hafði verið í bílnum hjá lögreglunni og þar...voru pilsnerdósir og bjórdós.” Við lok aðalmeðferðar var enn gengið á ákærða um drykkju hans eftir akstur. Kvaðst hann ekki vita það nákvæmlega, en ekkert útiloka í þeim efnum, en hann myndi eftir að hafa þambað og hann gæti „hæglega drukkið ... úr heilli svona dós, hálfslíters dós bara í einum slurk.“ Er ákærði var kynntur sá framburður vitnis að það hafi séð hann hella úr bjórdós sagðist hann reikna með að það væri sama dósin og hann hefði drukkið megnið úr eftir áreksturinn og lögregla síðar fundið tóma ofan á vél bifreiðar hans, en fram er komið að vélarhlífin hafði spennst upp.

Eins og fram kemur í héraðsdómi gáfu nokkur vitni skýrslu við meðferð málsins. Var framburður þeirri í öllum meginatriðum á sama veg og við rannsókn þess. Meðal þeirra var K-kvk-nf S-kvk-nf, sem var farþegi í bifreið sem ekið var næst á eftir bifreið ákærða er áreksturinn varð. K-kvk-nf bar að bifreiðinni, sem hún var í, hafi verið lagt fyrir aftan bifreið ákærða á vettvangi. Hún hafi fylgst með ákærða, sem hafi kannað skemmdir á bifreið sinni. Hann hafi teygt sig inn í bíl sinn eftir áldós og hellt úr henni. Síðan hafi komið þar að maður, sem rætt hafi við ákærða á vettvangi, og þeir farið saman á brott í bifreið þess fyrrnefnda. Ö-kk-nf G-kk-nf kvaðst hafa gefið sig á tal við ákærða á vettvangi. Ákærði, sem hafi verið lítillega blóðugur, hafi greinilega verið í “sjokki“ og liðið illa. Hafi ákærði viljað fara til læknis og sagðist Ö-kk-nf því hafa tekið hann upp í bifreið sína, enda hafi lögregla haft öðru að sinna á vettvangi, og ekið áleiðis til Hellu. Á leiðinni hafi þeir mætt lækninum á Hellu og því kvaðst Ö-kk-nf hafa snúið við og ekið að söluskálanum á Hellu, þar sem hann hafi þvegið sár ákærða. Þeir hafi svo farið aftur á slysstað. Kvaðst Ö-kk-nf hafa rætt þar við I-kk-þf W-kk-þf lögreglumann, sem hafi beðið vitnið að hafa ákærða í sinni umsjá þangað til vinnu lögreglu á vettvangi væri lokið. Hann hafi þá tekið ákærða aftur upp í bíl sinn og farið síðan með hann inn í húsið við Lyngás, en þangað hafi læknirinn komið og litið á hann. Ö-kk-nf kvaðst hvorki hafa merkt áfengisáhrif á ákærða né fundið af honum áfengislykt. Vitnið taldi að þeir ákærði hafi verið saman í 20 til 30 mínútur. G-kk-nf Þ-kk-nf, sem bjó að Lyngási 3, var að vinna í garði sínum er áreksturinn varð. Kvaðst hann hafa heyrt hávaða og séð jeppabifreið endastingast út af veginum áður en hún valt. Er þessi lýsing vitnisins í samræmi við framburð G-kk-ef G-kk-ef G-kk-ef, sem bar að bifreiðin sem ákærði ók á hefði „spýst út af“ veginum. Staðfesti G-kk-nf að ákærði hefði komið inn á heimili sitt og fengið þar kaffi að drekka, en annað ekki. I-kk-nf W-kk-nf lögreglumaður, sem gerði frumskýrslu og uppdrátt af vettvangi, staðfesti gögnin. Hann staðfesti einnig að hann hafi fundið samanbrotna blóðkámuga hálfs lítra bjórdós ofan á vél bifreiðarinnar, en fram kemur í lögregluskýrslu að áfengisstyrkur bjórsins hafi verið 5,5%. Er framburður vitnanna nánar rakinn í héraðsdómi.

K-kvk-nf M-kvk-nf lyfjafræðingur, starfsmaður Rannsóknastofu í lyfjafræði, bar vitni fyrir héraðsdómi. Vitnið bar að „venjulegur maður“ skilji út 0,15‰ til 0,20‰ alkóhóls á klukkustund og miðað við 70 kg. karlmann og að því gefnu að áfengismagn skilaði sér strax út í blóðið gæti einn bjór með áfengisstyrkleikanum 5,5% mælst í blóði 0,40‰, en mun minna ef einhver tími liði frá því að áfengis væri neytt.

IV.

Af hálfu ákærða er niðurstaða alkóhólrannsóknar dregin í efa á þeim forsendum að handvömm hafi orðið við sýnatökuna og niðurstaðan sé í engu samræmi við ástand ákærða á vettvangi. K-kk-nf R-kk-nf E-kk-nf læknir, sem tók blóðsýni úr ákærða, kom fyrir dóminn og gaf skýrslu um hvernig staðið var að töku sýnisis. Kemur ekkert fram í vætti hans né öðrum gögnum, sem gefur tilefni til að vefengja niðurstöðu rannsóknarinnar.

Ákærði hefur frá upphafi sagt að hann hafi drukkið rauðvín með mat kvöldið fyrir áreksturinn og haldið áfram áfengsidrykku um nóttina fram til kl. 8 til 9 um morguninn og þá verið orðinn „blindfullur“ enda hafi hann drukkið mjög mikið. Í yfirheyrslu hjá lögreglu tæpum þremur mánuðum eftir atvikið, sem verjandi hans var viðstaddur, hélt hann því að auki fram að hann hefði drukkið um fimm hálfslítra dósir af léttöli á leið sinni frá Reykjavík til Hellu. Um drykkju sína eftir áreksturinn sagði hann við þessa yfirheyrslu og þingfestingu málsins að hann hafi drukkið úr einni bjórdós. Kom jafnframt fram í framburði ákærða í lögregluskýrslu að hann hafi hellt úr bjórdósinni smáræði og hafi fólk í næsta bíl fyrir aftan séð það. Er þessi framburður ákærða í samræmi við vætti K-kvk-ef S-kvk-ef, en hún sat, eins og að framan er rakið, í kyrrstæðri bifreið fyrir aftan bifreið ákærða og sá til ferða hans eftir áreksturinn. Þessi framburður ákærða er einnig í samræmi við það að á vettvangi fannst bjórdós á vél bifreiðar hans. Framburður ákærða við aðalmeðferð málsins um drykkju hans eftir aksturinn er mjög óljós og á reiki. Af honum verður ekki ráðið hvað hann hafi drukkið umfram þessa einu dós sem fannst á vettvangi.

Vitnið K-kvk-nf fylgdist með ferðum ákærða á vettvangi frá því slysið varð þangað til Ö-kk-nf G-kk-nf kom ákærða til aðstoðar. Hún kvaðst ekki hafa orðið vör við að ákærði hafi verið með annað áfengi undir höndum en ofangreinda bjórdós. Af vætti A-kk-ef verður ráðið að hann hafi verið með ákærða í 20-30 mínútur þangað til lögregla hafði afskipti af honum á heimili vitnisins G-kk-ef Þ-kk-ef í Lyngási 3, en þar beið ákærði og drakk kaffi. Samkvæmt vitnisburði G-kk-ef og A-kk-ef drakk ákærði ekkert áfengi í viðurvist þeirra. Frá því slysið var tilkynnt kl. 16.55 þar til ákærði komst í vörslur lögreglu í Lyngási 3 kl. 18.05 leið ein klukkustund og tíu mínútur. Á þessum tíma fylgdist vitnið K-kvk-nf með ferðum ákærða uns vitnið Ö-kk-nf hafði af honum afskipti. Til þess er að líta að ákærði var ýmist á vettvangi eða í fylgd vitna, eins og lýst hefur verið. Ekkert framangreindra vitna varð vart við að ákærði neytti bjórs, en vitnið K-kvk-nf staðfesti að ákærði hefði hellt úr bjórdós, sem ákærði hefur staðfastlega sagt að hann hafi neytt úr að akstri loknum.

Samkvæmt niðurstöðu alkóhólrannsóknar mældist verulegt áfengismagn í blóði ákærða. Hann kvaðst ekki hafa neytt sterkara áfengis en bjórs að akstri loknum. Er ljóst samkvæmt vætti K-kvk-ef M-kvk-ef lyfjafræðings að til þess að svo mikið magn alkóhóls mældist, sem raun varð á, þyrfti ákærði, eins og hér stóð á, að hafa neytt nokkurra lítra af sterkum bjór eftir áreksturinn. Frá því ákærði var kominn í hendur lögreglu þangað til honum var tekið blóðsýni liðu 25 mínútur. Gafst því nokkur tími til þess að af honum rynni áfengisvíma. Þegar litið er til framburðar ákærða um drykkju sína nóttina fyrir og sama dag og hann ók, framburðar hans um drykkju eftir slysið, mikils áfengis í blóði og alls annars, sem að framan greinir, þykir hafið yfir allan skynsamlegan vafa að hann hafi við aksturinn verið undir áhrifum áfengis í skilningi 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Verður hann því sakfelldur fyrir þá háttsemi. Þar sem ákærði hafði færi á að neyta einhvers áfengis að akstri loknum og rúmlega einn og hálfur tími leið frá því að akstri lauk þangað til blóðsýni úr honum var tekið verður ekki slegið föstu hversu mikið magn áfengis yfir lögleyfðum mörkum var í blóði hans við aksturinn. Nýtur hann vafa, sem um það kann að vera, og verður brot hans því fært undir 1. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Með dómi héraðsdóms 9. mars 1992 var ákærði dæmdur til greiðslu 30.000 króna sektar og sviptur ökurétti í 12 mánuði vegna ölvunar við akstur. Sá dómur var staðfestur með dómi Hæstaréttar 10. desember sama árs. Þá gekkst hann undir sátt hjá lögreglustjóra 15. apríl 1997 vegna ítrekaðs ölvunaraksturs með greiðslu 35.000 króna sektar og sviptingu ökuréttar í 12 mánuði. Loks gekkst hann undir sátt 5. janúar 1998 fyrir akstur án ökuréttar með greiðslu 47.000 króna sektar. Ákærði hefur nú ítrekað ölvunarakstursbrot sitt í annað sinn. Verður refsing hans ákveðin með hliðsjón af því og þeirri háttsemi ákærða að aka einnig of hratt með þeim afleiðingum að ökumaður bifreiðar þeirrar er hann ók á hlaut þau alvarlegu meiðsli sem lýst er í ákæru, en ljóst er af vætti vitna og gögnum málsins að áreksturinn var mjög harður. Við ákvörðun refsingar hans verður einnig litið til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 2 mánuði. Þar sem ákærði hefur ítrekað gerst sekur um ölvunarakstur ber með vísan til 1. mgr., sbr. 3. mgr. og 4. mgr. 101. gr. og 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga, sbr. 25. gr. og 26. gr. laga nr. 44/1993, sbr. 2. gr. laga nr. 23/1998, að svipta hann ökurétti ævilangt frá birtingu dóms þessa.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í héraði og áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, D-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í 2 mánuði.

Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt frá birtingu dóms þessa.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 90.000 krónur.