274/2012

A hf. krafði þrotabú EV ehf. og K um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á reikningi EV ehf. hjá bankanum, en K hafði gengist í sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á reikningnum. Deildu aðilar um það hvort krafa A hf. á hendur EV ehf. og K hefði verið efnd með skuldajöfnuði af innstæðu á bankareikningi sem EV ehf. hafði sett bankanum að handveði eða hvort A hf. hafi borið að leita efnda á þann veg. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt orðalagi handveðssamningsins hefði EV ehf. ekki haft ráðstöfunarrétt yfir hinu veðsetta og hefði félagið því ekki getað ákveðið einhliða hvernig því yrði ráðstafað. Þá hefði þar verið tekið fram að A hf. væri heimilt að nota veðandlagið til fullnustu á kröfum sínum á hendur EV ehf. Hefði því ekki hvílt skylda á A hf. að verða við kröfu EV ehf. um skuldajöfnuð. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um greiðsluskyldu EV ehf. og K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 24. apríl 2012. Þeir krefjast sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 4. júlí 2012. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjendum verði gert að greiða sér 24.526.512 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. ágúst 2009 til greiðsludags að frádreginni innborgun 10. janúar 2011 að fjárhæð 23.500.000 krónur. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjandans K-kk-ef S-kk-ef í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir stofnaði Eignarhaldsfélagið Vindasúlur ehf., sem þá hét Eignarhaldsfélagið Kirkjuhvoll ehf., 12. maí 1998 tékkareikning númer [...]-[...]-[...]43 hjá forvera gagnáfrýjanda, Búnaðarbanka Íslands hf. Tékkareikningi þessum fylgdi yfirdráttarheimild sem mun hafa verið að hámarki 30.000.000 krónur. Aðaláfrýjandinn, K-kk-nf S-kk-nf, tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildarinnar 31. ágúst 2007 að hámarki 30.000.000 krónur og var gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar fjögur ár og skyldi hún vara uns skuldbindingin, sem henni væri ætlað að tryggja, væri að fullu greidd.

Með yfirlýsingu 3. október 2008 setti Eignarhaldsfélagið Kirkjuhvoll ehf. forvera gagnáfrýjanda, sem þá hét Kaupþing banki hf., að handveði bankareikning númer [...]-[...]-[...]22 og alla innstæðu hans eins og hún væri hverju sinni.

Framangreind yfirdráttarheimild féll niður 21. ágúst 2009 og þann dag nam skuld á fyrrgreindum tékkareikningi 24.526.512 krónum. Í lok desember 2009 nam innstæða á hinum handveðsetta bankareikningi 107.344.356 krónum. Hinn 10. janúar 2011 greiddi Borgarmiðjan ehf. 23.500.000 krónur inn á framangreinda yfirdráttarskuld á tékkareikningi númer [..]-[...]-[...]43.

Eftir að bú Eignarhaldsfélagsins Vindasúlna ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta er ágreiningslaust með aðilum að skuld á tékkareikningi félagsins var gjaldfallin. Meginágreiningur aðila snýst um það hvort krafa gagnáfrýjanda á hendur aðaláfrýjendum hafi verið efnd með skuldajöfnuði af innstæðu á hinum handveðsetta bankareikningi eða hvort gagnáfrýjanda hafi borið að leita efnda á þann veg.

II

Í umræddri yfirlýsingu um handveðsetningu 3. október 2008 kom fram að um væri að ræða allsherjarveð, þar sem g-kk-þgf var veðsettur reikningur númer [...]-[...]-[...]22 og öll innstæða hans eins og hún væri hverju sinni. Sagði þar að handveðið væri til tryggingar skilvísum og skaðlausum greiðslum til veðhafa á öllum skuldum og fjárskuldbindingum sem veðsali tækist á hendur gagnvart veðhafa, sem þegar hafi stofnast eða sem síðar myndu stofnast, hvort sem þær væru samkvæmt víxlum, skuldabréfum, yfirdráttum á tékkareikningum, debet og kreditkortaviðskipum, lánasamningum, reikningslánum, afurðarlánum, erlendum lánum og hvers kyns ábyrgðum í hvaða formi sem væri og í hvaða gjaldmiðli sem væri og hvort sem um væri að ræða höfuðstól, verðbætur, gengishækkanir, vexti, dráttarvexti og hvers kyns kostnað. Yrðu vanskil á einhverri þeirri kröfu sem veðandlagið ætti að tryggja eða hefði veðsali vanefnt einhverjar skyldur sínar samkvæmt einhverri þeirri skuld sem veðandlagið ætti að tryggja eða hefði veðsali brotið með einhverjum hætti gegn ákvæðum handveðsyfirlýsingarinnar, væri veðsala heimilt að nota andvirði veðandlagsins í heild eða hluta til fullnustu á þeim kröfum sem það ætti að tryggja án undangenginnar tilkynningar eða aðvörunar. Þá sagði að hið handveðsetta væri í vörslum og á ábyrgð veðhafa og honum til tryggingar og ráðstöfunar frá undirritun hafnveðsyfirlýsingarinnar og yrði það svo lengi sem hún gilti. Væri veðsala óheimilt meðan skuld sú sem veðandlagið ætti að tryggja væri ekki að fullu greidd að ráðstafa veðandlaginu nema hann hefði áður fengið til þess skriflegt leyfi veðsala.

Aðaláfrýjendur byggja á því að með tölvupósti lögmanns þeirra til gagnáfrýjanda 17. september 2009 hafi verið lýst yfir skuldajöfnuði við innstæðu á reikningi nr. [...]-[...]-[...]22 vegna vanskila Eignarhaldfélagsins Vindasúlna ehf. við gagnáfrýjanda. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að yfirlýsing þessi væri að engu leyti skýr um skuldajöfnuð gagnvart yfirdrætti á tékkareikningnum. Hvað sem líður skýrleika þessarar yfirlýsingar um skuldajöfnuð er ljóst samkvæmt orðalagi handveðssamningsins að veðsali hafði ekki ráðstöfunarrétt yfir hinu veðsetta og gat ekki einhliða ákveðið hvernig því yrði ráðstafað. Þá var sérstaklega tekið fram í samningnum að veðhafanum væri heimilt að nota veðandlagið til fullnustu á kröfum sínum á hendur veðsala. Af því leiðir að engin skylda hvíldi á gagnáfrýjanda að verða við kröfu aðaláfrýjenda um skuldajöfnuð. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Eftir þessum málsúrslitum verður aðaláfrýjandanum K-kk-þgf S-kk-þgf gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, þrotabú Eignarhaldsfélagsins Vindasúlna ehf. og K-kk-nf S-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, Arion banka hf., sameiginlega 24.526.512 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. ágúst 2009 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 10. janúar 2011 að fjárhæð 23.500.000 krónur.

Aðaláfrýjandi, K-kk-nf S-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.