365/2004

S slasaðist í umferðarslysi 28. desember 1993 þegar bifreið, sem hann sat í, var ekið á steinvegg. Var honum metin 10% varanleg örorka og 15% varanlegur miski vegna slyssins. S smitaðist af lifrarbólgu C við blóðgjöf, sem hann fékk eftir slysið og varð uppvíst um smitið á árinu 2000. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að tímabært hefði verið að meta tjón vegna áverka, sem S varð fyrir í slysinu í síðasta lagi á árinu 1997 og því hafi fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 verið liðinn þegar málið var höfðað 5. september 2003. Tekið var fram að lifrarbólgusýkingin væri þessu óviðkomandi enda hafi ekki verið krafist bóta í málinu vegna hennar.  Matsmenn, sem dómkvaddir voru eftir uppkvaðningu héraðsdóms, komust að þeirri niðurstöðu að tímabært hefði verið að meta varanlegar afleiðingar slyssins  í lok árs 1996. Þá komust þeir að þeirri niðurstöðu að ólíklegt væri að lifrarbólgusmitið myndi hafa í för með sér varanlegar heilsufarslegar afleiðingar fyrir S með fyrirvara um endurvakningu þess síðar og um sálrænar afleiðingar. Ekki var fallist á það með S að matsgerðin væri haldin ágöllum sem leiða ættu til þess að framhjá henni yrði litið við úrlausn málsins og var niðurstaða héraðsdóms um að krafa S væri fallin niður fyrir fyrningu því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 23. júní 2004. Stefnan var ekki þingfest og var áfrýjunarstefna gefin út á ný 31. ágúst 2004. Hann krefst þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt 5.181.507 krónur með 2% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum frá 28. desember 1993 til 13. júní 2000, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt fyrir báðum dómstigum.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður.

I.

Áfrýjandi slasaðist í umferðarslysi 28. desember 1993 þegar bifreið, sem hann sat í, var ekið á steinvegg við Perluna í Reykjavík. Með matsgerð J-kk-ef H-kk-ef læknis 12. ágúst 2003 var áfrýjanda metin 10% varanleg örorka vegna brots á lærlegg, sem hann hlaut í slysinu, og 15% varanlegur miski vegna þess að lærleggurinn hefur styst, vöðvarýrnunar og álagsverkja í hægri ganglim. Í matinu er þess einnig getið að áfrýjandi smitaðist af lifrarbólgu C við blóðgjöf, sem hann fékk eftir slysið, og uppvíst varð um árið 2000. Tekið er fram að til standi að reyna lyfjameðferð við sjúkdómnum og að ekki sé útséð um framvindu hans, en mat vegna lifrarbólgunnar verði gert síðar. Í málinu krefur áfrýjandi stefndu um greiðslu skaðabóta á grundvelli áðurnefnds örorkumats, en stefndu hafna því að bótaskylda þeirra sé fyrir hendi. Málavextir og málsástæður aðilanna eru nánar raktar í héraðsdómi. Varð niðurstaða málsins í héraði sú að tímabært hafi verið að meta tjón áfrýjanda vegna lærbrotsins og annarra áverka í síðasta lagi á árinu 1997 og leita þá fullnustu kröfunnar. Beri að miða upphaf fjögurra ára fyrningarfrests samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 við það tímamark. Krafa áfrýjanda hafi því verið fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað 5. september 2003. Lifrarbólgusýkingin sé þessu óviðkomandi, enda sé ekki krafist bóta í málinu vegna hennar. Beri því að sýkna stefndu af kröfu áfrýjanda.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf ríkislögmanns 14. október 2002 til lögmanns áfrýjanda í héraði. Þar er tekið fram að áfrýjandi eigi samkvæmt heimild í fjárlögum rétt á greiðslu vegna lifrarbólgusmitsins, sem hann fékk í aðgerð á Borgarspítalanum 28. desember 1993. Greiðslan verði innt af hendi án viðurkenningar á bótaskyldu og sé fjárhæð hennar háð ákveðnum takmörkunum.

II.

Áfrýjandi vefengir að hann hafi átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar á árinu 1997 svo sem héraðsdómari reisir niðurstöðu sína á. Ekki hafi verið ljóst um allar afleiðingar slyssins og rétt áfrýjanda til bóta fyrr en mun síðar og hafi krafan því ekki verið fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað. Örorkumat J-kk-ef H-kk-ef, framburður hans fyrir dómi og önnur gögn, renni stoðum undir þessa málsástæðu áfrýjanda. Gagnstæð niðurstaða héraðsdómara um þetta fái ekki staðist, en dómurinn hafi ekki verið skipaður læknum sem sérfróðum meðdómsmönnum.

Stefndu óskuðu eftir því 19. október 2004 að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að kanna heilsufar og heilsufarssögu áfrýjanda og meta annars vegar hvenær ætla megi, án tillits til lifrarbólgusmitsins, að ástand hans eftir áðurnefnt slys hafi verið orðið stöðugt og fyrst verið tímabært að láta meta varanlegar afleiðingar þess, og hins vegar hvort líklegt sé að lifrarbólgusmitið muni hafa í för með sér varanlegar heilsufarslegar afleiðingar fyrir áfrýjanda og ef svo sé hvenær tímabært verði þá að meta þær afleiðingar. Voru læknarnir G-kk-nf B-kk-nf og A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf dómkvaddir 5. nóvember 2004 til að gera umbeðið mat og hefur matsgerð þeirra 16. janúar 2005 verið lögð fyrir Hæstarétt. Þar segir meðal annars að áfrýjandi hafi ekki komið á boðaðan matsfund og sé því vísað í fyrirliggjandi gögn um læknisskoðun og einkenni hans. Gerð er grein fyrir örorkumati og öðrum læknisfræðilegum gögnum í málinu, en meðal þeirra er vottorð um skoðun B-kk-ef J-kk-ef læknis á áfrýjanda 19. júní 2003, sem sögð er vera síðasta læknisskoðunin á honum. Í niðurstöðum matsgerðarinnar segir meðal annars að áfrýjandi hafi um miðjan maí 1994 hafið vinnu á ný eftir slysið og unnið nokkuð samfellt síðan. Verði ekki ráðið að neinar stórvægilegar breytingar hafi orðið á heilsu hans eftir maí 1995. Í byrjun árs 1997 hafi komið í ljós að hægri fótur áfrýjanda hafi reynst vera 0,7 cm styttri en sá vinstri. Slíkur mismunur sé óverulegur og valdi misjöfn lengd ganglima, sem nemi minna en einum sentimetra, sjaldan teljandi líkamlegum einkennum. Þetta hafi ekki haft áhrif á hvenær tímabært var að leggja mat á varanlegar afleiðingar umferðarslyssins. Var svar matsmannanna við fyrri spurningunni, sem fyrir þá var lögð, á þann veg að heilsufarslegt ástand áfrýjanda eftir slysið án tillits til lifrarbólgusmitsins hafi verið orðið stöðugt um mitt ár 1995. Þá hafi fyrst verið tímabært að láta meta varanlegar afleiðingar slyssins og í síðasta lagi í lok ársins 1996 þegar þrjú ár voru liðin frá því. Að því er varðar lifrarbólgusmitið geta matsmennirnir þess að gögn málsins gefi ekki tilefni til að ætla að lifrarbólgan hafi verið virk heldur miklu frekar afar væg. Um sé að ræða veirustofn, sem svari betur lyfjameðferð en aðrir stofnar lifrarbólgu. Áfrýjandi hafi gengist undir lyfjameðferð til að freista þess að uppræta sýkinguna og verði ekki annað ráðið af gögnum málsins en að hún hafi gengið vel. Til svars síðari spurningunni töldu matsmennirnir ólíklegt að lifrarbólgusmitið muni hafa í för með sér varanlegar heilsufarslegar afleiðingar fyrir áfrýjanda með fyrirvara um endurvakningu smitsins síðar og um sálrænar afleiðingar. Eftir að áfrýjandi fór í eftirlit í september 2004 hafi verið tímabært að meta afleiðingar lifrarbólgusmitsins.

III.

Áfrýjandi telur matsgerðina vera haldna ágalla, sem eigi að leiða til þess að litið verði framhjá henni við úrlausn um það hvenær tímabært var að meta varanlegar afleiðingar slyssins. Þar skipti mestu máli að matsmennirnir skoðuðu ekki áfrýjanda, en svör við þeim spurningum, sem lagðar voru fyrir þá, hljóti einkum að verða reist á skoðun þeirra á manninum, sem álitaefnið varðar. Því hafi ekki þjónað tilgangi hjá þeim að skila fullbúnu mati án þess að slíku grundvallarskilyrði væri fullnægt.

Í kafla í matsgerðinni, sem fjallar um málsmeðferð, segir að matsfundur hafi verið haldinn 9. desember 2004. Til fundarins hafi verið boðað með tölvubréfi 13. nóvember sama árs. Staðfesting um móttöku bréfsins hafi borist tveimur dögum síðar frá lögmönnum málsaðila. Hins vegar hafi einungis lögmaður stefndu mætt til fundarins, en hvorki áfrýjandi né lögmaður hans. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti skýrði lögmaður áfrýjanda frá því að farist hafi fyrir að tilkynna um forföll, en áfrýjandi hafi verið veikur þann dag, sem fundurinn var haldinn. Af hálfu stefndu er talið ósannað að áfrýjandi hafi haft lögmæt forföll og jafnframt að skýring um veikindi hafi ekki áður komið fram. Hefur ekki verið mótmælt staðhæfingu þeirra um að áfrýjandi hafi ekki leitað eftir því við matsmenn að fá að koma síðar til skoðunar hjá þeim.

Áfrýjanda var veitt færi á að gæta hagsmuna sinna og koma sjónarmiðum sínum á framfæri við matsmenn. Úrlausnarefnið samkvæmt fyrri spurningunni til þeirra lýtur að því hvernig líkamlegt ástand áfrýjanda batnaði frá slysdegi þar til það var orðið stöðugt, en ekki er borið við að öll tiltæk gögn hafi ekki legið fyrir matsmönnunum. Ályktun um þetta hlutu þeir einkum að draga af heimildum um ástand áfrýjanda allt frá árinu 1993 og verður fallist á með stefndu að skoðun á áfrýjanda nú skipti ekki sköpum. Matinu hefur ekki verið hnekkt með yfirmatsgerð. Að virtu öllu því, sem að framan greinir, verður því hafnað að ágallar séu á matsgerðinni, sem dragi úr sönnunargildi hennar í málinu. Í II. kafla að framan var getið þeirrar niðurstöðu matsmannanna að tímabært hafi verið í síðasta lagi í árslok 1996 að láta meta varanlegar afleiðingar slyssins. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, S-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur.