16/2016

S krafðist bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu J hf., sem félagið hafði tekið hjá V hf., vegna vinnuslyss sem hann varð fyrir er hann féll úr lagerrými vörugeymslu á millilofti um fjóra metra niður á steinsteypt gólf en S hafði verið að setja glerplötur á vörubretti ásamt þremur öðrum starfsmönnum J hf. Hafði öryggishlið á hæðinni, sem hefði að öllu jöfnu girt fyrir op niður á neðri hæð, verið dregið frá. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði sem vöruhússtjóri verið yfirmaður þeirra starfsmanna sem hefðu unnið umrætt verk og hefði haft með höndum verkstjórn þess í skilningi 20., 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Af þeim sökum hefði S borið að tryggja öryggi sitt og annarra starfsmanna með því að gera viðeigandi varúðarráðstafanir. Var talið að orsök slyssins yrði ekki rakin til atvika sem V hf. bæri fébótarábyrgð á, heldur þess að öryggishliðið hefði ekki verið fyrir opinu og S ekki gætt að sér við þær aðstæður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að verða aðeins dæmdur skaðabótaskyldur að hluta og að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar 23. mars 2016. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 31.329.724 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 15. september 2010 til 15. október 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

Dómendur fóru á vettvang 20. september 2016.

I

Samkvæmt skýrslu lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu 14. janúar 2008 barst henni klukkan 18.40 sama dag tilkynning um vinnuslys í fyrirtækinu Johan Rönning hf. við Klettagarða 12 í Reykjavík, en þar hafði gagnáfrýjandi, starfsmaður fyrirtækisins, fallið úr lagerrými vörugeymslu á millilofti um fjóra metra niður á steinsteypt gólf og slasast alvarlega. Sagði í skýrslunni að er slysið átti sér stað hafi þrír menn, H-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf L-kk-nf, verið að vinna með gagnáfrýjanda við að færa glerplötur, 295 x 99 cm að flatarmáli, á vörubretti sem staðsett var við brún á efri hæð, en lyftari síðan átt að koma af neðri hæðinni og taka brettið af þeirri efri. Þegar mennirnir voru að setja glerplötu á vörubrettið hafi gagnáfrýjandi og H-kk-nf gengið aftur á bak að brúninni og S-kk-nf og Þ-kk-nf áfram við hinn enda plötunnar. Hafi gagnáfrýjandi stigið fram af brúninni þegar hann gekk aftur á bak og fallið niður af henni á höfuðið. Þá var haft samband við Vinnueftirlitið og kom starfsmaður þess á vettvang klukkan 19.50. Vettvangur var rannsakaður og ljósmyndir teknar. Kom þar meðal annars fram að á efri hæðinni var öryggishlið, 1,17 m á hæð.

Í skýrslu Vinnueftirlitsins 14. janúar 2008 kom fram að við vinnu sína hafi framangreindir menn fjarlægt öryggishliðið, sem var á vöruloftinu, til að geta flutt vörubretti „til og frá.“ Þegar þeir hafi verið að leggja síðustu glerplötuna, sem til stóð að flytja, á vörubretti hafi þeir staðið hver við sitt hornið þegar gagnáfrýjandi, sem sneri baki að opinu, hafi stigið „af einhverjum orsökum“ með annan fótinn út af loftinu og fallið niður. Um orsök slyssins sagði í skýrslunni að hana mætti „helst rekja“ til þess að engar ráðstafanir hafi verið gerðar til að koma í veg fyrir fallhættu þegar „handrið“ á vörulofti var fjarlægt. Fyrirmæli í skýrslunni um úrbætur voru þau að alltaf skyldi leitast við að gæta fyllsta öryggis þegar flytja ætti vörur upp á vöruloft og niður af því og að gera skyldi ráðstafanir til að tryggja fullt öryggi starfsmanna við vinnu á vörulofti þegar fjarlægja þyrfti „handrið.“

Samkvæmt matsgerð tveggja lækna 16. júní 2010, sem aðilar öfluðu sameiginlega, var varanleg örorka gagnáfrýjanda vegna afleiðinga slyssins metin 100% og varanlegur miski 80 stig.

Með bréfi 6. febrúar 2008 fór gagnáfrýjandi fram á afstöðu aðaláfrýjanda til bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu Johan Rönning hf., en bótaskyldu var hafnað með bréfi 11. apríl sama ár. Gagnáfrýjandi skaut málinu 10. júní 2009 til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Komst nefndin 21. júlí sama ár að þeirri niðurstöðu að líkamstjón gagnáfrýjanda bættist ekki úr framangreindri ábyrgðartryggingu félagsins hjá aðaláfrýjanda. Hinn 27. júlí 2010 greiddi aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda 17.803.154 krónur úr slysatryggingu launþega. Gagnáfrýjandi höfðaði síðan mál þetta 15. september 2014. Að undangenginni aðalmeðferð 30. september 2015 var málið dómtekið og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 9. október sama ár.

II

Í málinu liggur fyrir ráðningarsamningur gagnáfrýjanda og Sindra-Stáls hf., sem undirritaður var af gagnáfrýjanda og forstjóra félagsins 26. júní 2007, en þar kom fram að gagnáfrýjandi myndi hefja störf sem vöruhússtjóri hjá félaginu 7. ágúst sama ár, en þá mun sameining fyrirtækjanna Sindra-Stáls hf. og Johan Rönning hf. hafa átt sér stað. Væri hlutverk hans samkvæmt starfslýsingu, sem fyrir lægi sem viðauki við ráðningarsamninginn. Fram kom í ráðningarsamningnum að starf vöruhússtjóra svaraði til stöðu framkvæmdastjóra. Samkvæmt ódagsettri starfslýsingu vöruhússtjóra félagsins, sem gerð mun hafa verið af forstjóra þess, bar vöruhússtjóra að sjá til þess að farið væri að öryggis- og verklagsreglum í vöruhúsi. Gagnáfrýjandi hefur neitað að hafa fengið starfslýsinguna í hendur. Samkvæmt launaseðlum greiddi gagnáfrýjandi iðgjald til Verkstjórafélagsins Þórs. Í tilkynningu vinnuveitanda til Vinnueftirlitsins 18. janúar 2008 var starfsheitið verkstjóri tilgreint. Þá var gagnáfrýjandi sagður vera verkstjóri í vöruhúsi í áðurnefndri skýrslu Vinnueftirlitsins.

III

Gagnáfrýjandi kvaðst hafa verið ráðinn sem lagerstjóri til Sindra-Stáls hf. árið 1999, en fyrirtækið hafi flutt í Klettagarða um áramótin 2000 til 2001 og verið þar síðan. Hann hafi hætt störfum þar í tvö og hálft ár, en komið aftur til starfa þegar fyrirtækið Johan Rönning hf. var tekið við og þá ráðinn sem vöruhússtjóri. Um atvik að slysinu skýrði gagnáfrýjandi svo frá að hann minnti að settar hafi verið fjórar glerplötur á brettið, sem um ræðir í málinu. Kvaðst hann telja að ekki hefði verið unnt að hafa öryggishliðið uppi meðan verkið var unnið, þar sem lyftarinn hefði þá ekki náð brettinu niður.

Að beiðni gagnáfrýjanda voru skýrslur teknar fyrir dómi af vitnum að slysinu og verður nú gerð grein fyrir framburði þeirra.

Þ-kk-nf L-kk-nf skýrði svo frá að hann hafi verið bifreiðarstjóri hjá fyrirtækinu Johan Rönning hf. þegar slysið átti sér stað, en jafnframt hafi hann unnið þar innandyra. Er slysið varð hafi verið búið að fara með nokkrar plötur „þarna fram á endann“ er gagnáfrýjandi hafi stigið aftur á bak og dottið niður. Hafi gagnáfrýjandi „verið yfir húsinu þarna“ og vitnið alltaf litið á hann sem verkstjóra þar og hann gefið fyrirskipanir um hverju ætti að henda. Öryggishlið hafi verið opið þegar verkið var unnið. Vitnið kvaðst hafa spurt g-kk-þf að því hvort ekki ætti að loka hliðinu, en gagnáfrýjandi svarað því neitandi. Vitnið kom aftur fyrir dóm við aðalmeðferð málsins, þar sem það var spurt um ódagsetta yfirlýsingu, sem það gaf stuttu eftir slysið. Þar kom fram að vitnið hafi haft á orði við gagnáfrýjanda hvort ekki væri ástæða til að hafa öryggishliðið fyrir meðan „þeir væru að undirbúa“, en gagnáfrýjandi, sem stýrt hafi verkinu, sagt að það væri óþarfi. Vitnið staðfesti að hafa ritað yfirlýsinguna sem og efni hennar. Vitnið kvað hafa verið hægt að hafa hliðið lokað meðan verið var að raða á brettið og ekki verið erfitt að taka brettið niður á eftir með því að taka hliðið frá.

H-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf kvaðst hafa unnið sem bifreiðarstjóri hjá áðurnefndu fyrirtæki á þeim tíma er slysið varð, en einnig unnið í vöruhúsi þess. Hafi vitnið verið í öðru verki „niðri“ ásamt S-kk-þgf T-kk-þgf er gagnáfrýjandi hafi kallað á þá upp til aðstoðar. Aðdragandi slyssins hafi verið sá að fjórir starfsmenn hafi verið að bera glerplötu, hver á sínu horni. Þeir hafi síðan lagt hana frá sér á bretti, sem á hafi verið bunki af slíkum plötum. Hafi þeir verið búnir að leggja plötuna frá sér er gagnáfrýjandi hafi risið upp, tekið skref aftur fyrir sig og farið fram af brúninni. Vitnið vissi ekki hver hefði fjarlægt öryggishliðið. Taldi vitnið að unnt hefði verið að leggja glerplöturnar á brettið án þess að fjarlægja hliðið með því að setja framlengingu á gaffla lyftarans, toga í brettið og keyra svo aftur lengra inn í það. Spurt um hver hafi stjórnað verkinu svaraði vitnið: „Ég hugsa að S-kk-nf hafi sennilega verið hæstráðandi í húsinu þegar þetta var.“

S-kk-nf T-kk-nf kvað aðalstarf sitt hjá fyrirtækinu hafa verið að keyra út vörur, en einnig hafi hann unnið á lager og ýmis önnur störf. Umrætt sinn hafi gagnáfrýjandi og Þ-kk-nf kallað á sig til aðstoðar upp á vöruloftið. Þegar starfsmennirnir hafi verið að bera síðustu plötuna og gagnáfrýjandi að leggja hana frá sér hafi hann risið upp, tekið eitt skref aftur á bak og fallið niður. Öryggishlið hafi oftast verið fyrir opinu, en það tekið niður þegar verið var að vinna sérstök verkefni. Gagnáfrýjandi hafi verið mjög strangur í öryggismálum og fylgt því eftir að starfsmenn væru með hjálma og viðeigandi öryggisbúnað og sett út á ef svo var ekki. Vitnið kvað gagnáfrýjanda hafa verið verkstjóra í vöruhúsinu.

IV

Svo sem áður greinir var aðdragandi slyssins sá að gagnáfrýjandi var ásamt þremur starfsmönnum fyrirtækisins Johan Rönning hf. að bera glerplötur á vörubretti í lagerrými á efri hæð í húsnæði fyrirtækisins að Klettagörðum 12 í Reykjavík. Hafði öryggishlið á hæðinni, 1,17 m á hæð, sem að öllu jöfnu var girt fyrir op niður á neðri hæð, verið dregið frá og báru starfsmennirnir plöturnar að opinu, þar sem þeim var staflað á bretti er lyftari hífði síðan niður á neðri hæð. Mun slysið hafa átt sér stað eftir að síðasta platan hafði verið lögð á brettið, en þá tók gagnáfrýjandi skref aftur á bak og féll um fjóra metra niður á jarðhæð hússins.

Sem vöruhússtjóri var gagnáfrýjandi yfirmaður þeirra starfsmanna, sem unnu umrætt verk með honum, og hafði með höndum verkstjórn þess í skilningi 20., 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Af þeim sökum bar gagnáfrýjanda að tryggja öryggi sitt og annarra starfsmanna með því að gera viðeigandi varúðarráðstafanir. Af gögnum málsins og skoðun á vettvangi verður ekki ráðið að nauðsynlegt hafi verið að hafa framangreint öryggishlið opið þegar glerplötunum var staflað á brettið. Þvert á móti verður að telja að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að hafa það lokað þegar þetta var gert og opna það síðan fyrir lyftara til niðurhífingar. Liggur ekkert fyrir í málinu um að gerð öryggishliðsins hafi verið ábótavant. Samkvæmt þessu verður orsök slyssins ekki rakin til atvika, sem aðaláfrýjandi ber fébótaábyrgð á, heldur þess að öryggishliðið var ekki fyrir opinu þegar glerplatan var lögð á brettið og gagnáfrýjandi gætti ekki að sér við þær aðstæður. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda.

Rétt er að málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest, en um gjafsóknarkostnað hans hér fyrir dómi fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, S-kk-ef F-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.