372/2016

BS ehf. tók yfir samning um fjármögnunarleigu sem leigutaki á borvagni árið 2008. L hf. rifti samningnum vegna ætlaðra vanskila BS ehf. í október 2012 og krafðist skila á leigumuninum. B ehf. keypti BS ehf. í desember 2012 í þeim tilgangi að koma vagninum í notkun. Var L hf. veitt heimild í júlí 2014 til að taka borvagninn úr vörslum BS ehf. með beinni aðfarargerð. Höfðaði B ehf. mál þetta til heimtu greiðslu fyrir endurbætur og viðgerð á fyrrgreindum borvagni, þar sem hann taldi að virði hans hefði í kjölfar þeirra aukist. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt L hf. hefði auðgast svo einhverju næmi þá hefði B ehf. mátt vera ljóst að hann hefði aðeins getað beint kröfu vegna viðgerðarkostnaðar á hendur BS ehf. sem hefði óskað eftir að verkið væri unnið.Var talið með vísan til þess og atvika málsins í heild sinni væru ekki skilyrði til þess að beita ólögfestri reglu kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Var L hf. sýknað af kröfu B ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf hæstaréttardómari og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. maí 2016. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.973.382 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. júní 2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi og einkahlutafélagið KNH, Kubbur-Norðurtak-Höttur, gerðu 11. júlí 2005 með sér samning um fjármögnunarleigu, þar sem sá síðarnefndi leigði borvagn af gerðinni Furukawa HCR 1200 ED af stefnda. Er ágreiningslaust að einkahlutafélagið Borun og sprengingar tók samninginn yfir 1. júlí 2008 sem leigutaki. Samkvæmt 4. gr. samningsins var grunnleigutími hans frá 10. ágúst 2005 til 9. ágúst 2010 og nam mánaðarleiga frá júlí til desember ár hvert 647.355 krónum auk virðisaukaskatts. Í 6. gr. samningsins sagði að eftir að grunnleigutíma lyki skyldi mánaðarleg framhaldsleiga hefjast og nam hún samkvæmt samningnum 27.142 krónum auk virðisaukaskatts. Stefndi rifti samningnum 29. október 2012 vegna ætlaðra vanskila á leigugreiðslum og krafðist skila á leigumuninum. Í yfirliti stefnda um uppgjör á fjármögnunarleigusamningnum 3. október 2014 eru tilgreindir gjaldfallnir gjalddagar vegna leigugreiðslna, fyrst 10. júlí 2010, 1.030.512 krónur. Eftir að grunnleigutíma lauk 9. ágúst 2010 virðist mánaðarleg framhaldsleiga ekki taka mið af ofangreindri 6. gr. samningsins, heldur er í yfirlitinu tilgreint að 10. ágúst 2010 hafi gjaldfelld mánaðarleg leiga numið 1.036.890 krónum, 10. september sama ár 1.034.210 krónum, 10. október sama ár 1.020.474 krónum og 10. nóvember sama ár 1.010.219 krónum. Þá er þar tilgreindur lögfræðikostnaður auk annars kostnaðar. Einnig eru undir liðnum ,,gjaldfelld leiga við riftun“, með gjalddaga 13. júní 2014 færðar 6.725.445 krónur. Verður kröfum um leigugreiðslur að þessum fjárhæðum ekki fundinn staður í fjármögnunarleigusamningnum eða öðrum gögnum málsins. Í lok yfirlitsins kemur fram að frá skuldinni dragist ,,Matsverð GS0059 Furukawa HCR 1200“ 2.900.000 krónur. Af gögnum málsins verður þó ráðið að borvagninn var seldur 21. október 2014 fyrir 4.600.000 krónur. Hefur stefndi haldið því fram að söluverðið hafi dregist frá skuld Borunar og sprenginga ehf., en þeirri staðhæfingu verður hvorki fundin stoð í framangreindu uppgjöri né öðrum gögnum málsins.

Fyrirsvarsmaður áfrýjanda mun hafa keypt einkahlutafélagið Borun og sprengingar í desember 2012 til þess að koma vagninum í notkun, en hann hafði þá staðið óhreyfður á Ísafirði í einhvern tíma. Bar hann fyrir héraðsdómi að hugmyndin hafi verið sú að kostnaður af viðgerðinni færi til greiðslu á leiguverði fyrir borvagninn ,,viðgerðin átti að greiðast ... með notkun á tækinu“. Þá kvað hann áfrýjanda hafa ráðist í endurbætur á vagninum ,,á sinn kostnað“ með það í huga að hann greiddist með leigu tækisins. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 5. september 2014 var staðfest aðfarargerð Sýslumannsins í Hafnarfirði 13. júní 2014 um að borvagninn yrði tekinn úr vörslum Borunar og sprenginga ehf. og með dómi Hæstaréttar 10. október 2014 í máli nr. 629/2014 var úrskurður héraðsdóms staðfestur. Með bréfi 25. febrúar 2015 krafði áfrýjandi stefnda um ætlaðan viðgerðarkostnað. Þeim kröfum hafnaði stefndi með bréfi 12. mars 2015 og fór þá áfrýjandi fram á að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta ,,verðmætaaukningu“ borvagnsins í kjölfar viðgerðar áfrýjanda. Niðurstaða matsgerðar 11. júní 2015 var að ,,verðmætisaukning“ næmi 6.973.382 krónum sem er stefnufjárhæð.

II

Mál þetta höfðaði áfrýjandi til heimtu greiðslu fyrir endurbætur og viðgerð á fyrrgreindum borvagni, þar sem virði hans hafi í kjölfar endurbótanna aukist eins og niðurstaða matsgerðar bendi til. Kröfu sína reisir áfrýjandi á ólögfestri reglu kröfuréttar um óréttmæta auðgun, sem unnt sé að beita við sérstakar aðstæður. Áfrýjandi hefur haldið því fram að tjón hans vegna endurbóta og viðgerðar á borvagninum hafi falið í sér samsvarandi auðgun stefnda, sem sá síðarnefndi hafi ekki átt rétt til. Stefndi hefur á hinn bóginn haldið því fram að hann hafi ekki auðgast á kostnað áfrýjanda og bent á að vanskil á leigugreiðslum hafi verið í þeim mæli að stóran hluta skuldar Borunar og sprenginga ehf. hafi þurft að afskrifa.

Við mat á því hvort reglunni um óréttmæta auðgun verði beitt verður að horfa til þess hvort stefndi hafi án réttmætrar ástæðu öðlast verðmæti sem tilheyrðu áfrýjanda og þannig auðgast á hans kostnað, en einnig verður að meta kröfu áfrýjanda eftir eðli máls og með hliðsjón af öllum atvikum.

Gögn þau sem stefndi hefur lagt fram um uppgjör á fjármögnunarleigusamningi bera ekki með sér að söluverð borvagnsins, 4.600.000 krónur, hafi runnið til greiðslu á ætlaðri skuld Borunar og sprenginga ehf. við stefnda og hvort leigugjald eftir 10. ágúst 2010 hafi verið réttilega reiknað. Þá hafa ekki komið fram skýringar á greiðslu sem sögð er vera gjaldfelld leiga að fjárhæð 6.725.445 krónur. Í ljósi þessara og annarra gagna málsins verður að álykta að skuld Borunar og sprenginga ehf. hafi verið ofreiknuð í þeim mæli að eftir endurbætur áfrýjanda á borvagninum og sölu stefnda á honum í kjölfar þeirra, hafi stefndi auðgast svo einhverju nemi.

Á hinn bóginn verður að horfa til þess hver aðdragandinn að endurbótunum var, en eins og að framan er rakið tókst áfrýjandi á hendur gríðarmikla og kostnaðarsama viðgerð á vagninum, eftir að stefndi hafði rift fjármögnunarleigusamningnum. Voru endurbæturnar unnar að beiðni Borunar og sprenginga ehf., sem hafði yfirtekið samninginn, en fyrirsvarsmaður þess félags er jafnframt fyrirsvarsmaður áfrýjanda. Mátti honum vera ljóst að hann gat með réttu aðeins beint kröfu vegna viðgerðarkostnaðar á hendur Borun og sprengingum ehf., sem óskuðu eftir því að verkið yrði unnið. Í ljósi framangreinds og þegar atvik málsins eru virt í heild sinni, eru ekki í máli þessu skilyrði til þess að beita ólögfestri reglu kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Verður stefndi því sýknaður af kröfu áfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er málskostnaður fyrir Hæstarétti felldur niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.