19/2006

B, sem varð fyrir líkamstjóni við akstur bifreiðar, taldi að hámarkslaunaviðmið samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem lagt var til grundvallar við útreikning bóta til hans vegna varanlegrar örorku, stangaðist á við stjórnarskrárvarin réttindi hans samkvæmt 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem ákvæðið væri í ósamræmi við 4. mgr. 92. gr. umferðarlaga og nánar tilgreindar tilskipanir Evrópusambandsins. Krafði hann T hf. um bætur fyrir varanlega örorku án tillits til hámarksins samkvæmt umræddu ákvæði. Ekki var fallist á að reikna ætti út bætur vegna líkamstjóns ökumanna öðru vísi en almennt við útreikning bóta vegna líkamstjóns. Þá var talið að þau sjónarmið, sem sett höfðu verið fram í dómi Hæstaréttar frá 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000, og tók til atviks, sem varð áður en skaðabótalögum var breytt með lögum nr. 37/1999, væru enn í fullu gildi um ágreiningsefnið þrátt fyrir fyrrgreinda lagabreytingu. Samkvæmt þessu var ekki fallist á að 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga bryti í bága við stjórnarskrárvarin réttindi B og kröfum hans því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 10. janúar 2006. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 15.647.004 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 24. janúar 2002 til 15. apríl 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum samtals 8.823.345 krónum sem greiddar voru 6. apríl 2005 og 27. júní sama ár. Til vara gerir hann þá dómkröfu að stefndi greiði sér 13.616.603 krónur með sömu vöxtum og greinir í aðalkröfu og að frádregnum sömu greiðslum. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málsatvik eru rakin í héraðsdómi. Þau má rekja til þess að áfrýjandi slasaðist er hann ók bifreiðinni TJ 186 út af veginum á milli Egilsstaða og Fáskrúðsfjarðar 24. janúar 2002. Bifreiðin var í eigu Glitnis hf. en vátryggð hjá stefnda. Áfrýjandi hlaut varanlegt líkamstjón í slysinu. Bótaskylda stefnda er óumdeild og hefur stefndi greitt áfrýjanda bætur úr slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. lög nr. 32/1998, vegna slyssins á grundvelli matsgerðar dómkvaddra matsmanna.

Aðila greinir ekki á um uppgjör bóta fyrir þjáningar og miska. Áfrýjandi hefur hins vegar ekki fellt sig við greiddar bætur fyrir varanlega örorku, en stefndi miðaði þær í útreikningi sínum við hámarkslaun eins og þau voru ákveðin með 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 6. gr. laga nr. 37/1999. Stefndi er héraðslæknir og hafði sem slíkur mun hærri laun þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag, sbr. útreikningsreglu 1. mgr. 7. gr. laganna. Áfrýjandi tók því við bótagreiðslum með fyrirvara vegna launaviðmiðs útreikningsins. Verður málatilbúnaður aðila fyrir Hæstarétti ekki öðru vísi skilinn en að um þetta snúist ágreiningur þeirra og hafi áfrýjandi fallið frá öðrum fyrirvörum, sem hann gerði upphaflega við bótauppgjörið.

Áfrýjandi reisir dómkröfur sínar á því að ákvæði 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 6. gr. laga nr. 37/1999, brjóti í bága við stjórnarskrárvarin réttindi sín samkvæmt 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar um jafnrétti og friðhelgi eignarréttar. Jafnframt byggir hann á því að ákvæði 4. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 sé í ósamræmi við 4. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum, samanber einnig ökutækjatilskipanir Evrópubandalagsins nr. 72/166/EBE, nr. 84/5/EBE og nr. 90/232/EBE, sem gildi hafi á Íslandi samkvæmt EES-samningnum. Stefndi hefur fyrir Hæstarétti vísað til forsendna héraðsdóms og þeirra sjónarmiða sem þar eru sett fram. Þá telur hann að málflutningur áfrýjanda varðandi 4. mgr. 92. gr. umferðarlaga byggi á misskilningi.

II.

Ákvæði 4. mgr. 92. gr. umferðarlaga varðar hámark þeirra bóta sem vátrygging ökumanns skal tryggja vegna einstaks tjónsviðburðar, en 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga varðar hámark launaviðmiðunar við útreikning varanlegrar örorku allra skaðabóta vegna líkamstjóns. Engar forsendur eru fyrir því að reikna bætur vegna líkamstjóns ökumanna öðru vísi.

Í athugasemdum, sem fylgdu með frumvarpi til skaðabótalaga nr. 50/1993, sagði að rök fyrir því að takmarka bætur við tiltekið hámark væru tvíþætt. Annars vegar þótti eðlilegt að menn með óvenjuháar tekjur bæru sjálfir það tjón sem stafaði af missi þess hluta teknanna sem færu að miklum mun fram úr því sem venjulegt er meðal tekjuhárra manna. Menn með miklar tekjur gætu auðveldlega keypt vátryggingar sem tryggi þeim bætur fyrir tjón er þeir kunni að verða fyrir vegna þessarar takmörkunar. Hin rökin séu þau að leggja verði til grundvallar að því fylgi almennt talsverður ávinningur að almannatryggingabætur og aðrar greiðslur frá þriðja manni verði ekki dregnar frá bótakröfu.

Í dómi Hæstaréttar Íslands frá 15. mars 2001 í málinu nr. 395/2000 blaðsíðu 1169 í dómasafni var vísað til framangreindra athugasemda og sagt að ljóst væri að í ákvæði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem nú er 4. mgr. sömu greinar, um bætur vegna varanlegrar örorku, fælist í raun ákvörðun um hámarksviðmiðun á þeim forsendum, sem kæmu fram í þessum athugasemdum. Síðan sagði í dóminum: „Viðurkennt er að þrátt fyrir ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar getur löggjafinn mælt fyrir um ýmis konar takmarkanir á eignarrétti og eignaskerðingar án þess að til bóta komi, enda byggist þær á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðis sé gætt. Hafa ber í huga að tæpast er unnt að meta aflahæfi einstaklings sem fasta og óumbreytanlega stærð og hlýtur löggjafinn að hafa nokkurt svigrúm er hann mælir fyrir um bætur vegna skerðingar þess. Þá er í sjálfu sér ekki óeðlilegt að við setningu reglna um skaðabætur sé í megindráttum miðað við almenna mælikvarða. Er þá meðal annars litið til þess að mikilvægt er að hinir bótaskyldu geti varist bótakröfum með vátryggingum og skipta iðgjöld af slíkum tryggingum máli. Verður að telja að það sé ekki ómálefnalegt að gera ráð fyrir því að þeir, sem í einhverjum mæli falla utan almennra mælikvarða, svo sem vegna hærri tekna, tryggi sig sérstaklega að því leyti. Hér skiptir og máli að samkvæmt 5. gr. laga nr. 50/1993 átti ekki að draga frá skaðabótakröfum greiðslur, sem tjónþoli kynni að fá frá þriðja manni vegna líkamstjóns, svo sem greiðslur úr almannatryggingum, lífeyrissjóði eða vátryggingafélagi. Líta verður svo á að þessi regla laganna hafi ekki síst verið tjónþolum í stöðu aðaláfrýjanda til hags og til þess fallin að þeir fengju hlut sinn enn frekar leiðréttan þrátt fyrir það að af hálfu löggjafans hafi í upphafi einnig verið vísað til þess að lágur margfeldisstuðull samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna, sem reyndar var hækkaður með lögum nr. 42/1996 úr 7,5 í 10, ætti meðal annars rót sína að rekja til hennar.

Að framangreindum atriðum virtum þykir ekki unnt að telja mat löggjafans, sem skýrt kemur fram í margnefndu ákvæði, ómálefnalegt. Það nær á sama veg til allra, sem eins stendur á um og fara yfir það tekjumark, sem það miðast við, og verður það ekki talið brjóta gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995. Að þessu athuguðu verður krafa aðaláfrýjanda, sem á því er byggð, að 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga brjóti í bága við stjórnarskrárvarin réttindi hans, ekki tekin til greina.”

Áfrýjandi heldur því fram að framangreindar forsendur tilvitnaðs hæstaréttardóms eigi ekki lengur við. Í fyrsta lagi vegna þess að bætur frá almannatryggingum og þriðja aðila væru nú dregnar frá skaðabótum í ríkara mæli en áður. Í öðru lagi, að læknar og aðrir með svipuð laun og áfrýjandi falli ekki lengur undir fámennan hóp óvenju tekjuhárra einstaklinga, eins og verið hafi þegar lög nr. 50/1993 tóku fyrst gildi. Þróunin undanfarið hafi verið á þá leið, að stór hópur manna hafi verulega hærri laun en þau hámarkslaun sem tilgreind séu í ákvæðinu. Þá eigi 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sér ekki lengur hliðstæðu í dönsku skaðabótalögunum, en til þess hafi verið vitnað í nefndum dómi.

Stefndi vitnar hins vegar til framangreinds hæstaréttardóms og telur þau sjónarmið sem þar koma fram í fullu gildi.

III.

Slys það sem fjallað var um í hæstaréttardómi 2001 blaðsíðu 1196 átti sér stað 21. desember 1998, en þá giltu skaðabótalög nr. 50/1993 með þeim breytingum sem á þeim voru gerðar með lögum nr. 42/1996. Áfrýjandi varð fyrir slysi í janúar 2002 og hafði þá skaðabótalögunum enn verið breytt með lögum nr. 37/1999, sem gildi tóku 1. maí 1999. Með þeim lögum voru gerðar breytingar á útreikningi bóta fyrir varanlega örorku. Margfeldisstuðli 6. gr. skaðabótalaganna var þá breytt þannig að í stað fasts margfeldisstuðuls áður var settur nýr stuðull til 75 ára aldurs, sem lækkaði frá 26 ára aldri. Þá var við ákvörðun þessara bóta miðað við fjárhagslegt örorkumat fyrir alla slasaða, en ekki einungis fyrir þá sem nýta vinnugetu sína til þess að afla tekna. Einnig skyldu árslaun til ákvörðunar bóta miðast við meðalatvinnutekjur hins slasaða síðustu þrjú almanaksárin fyrir slys. Ennfremur var tekin upp lágmarkslaunaviðmiðun við útreikning bótanna. Hins vegar var þar mælt fyrir um að draga skyldi frá bótakröfu greiðslur sem tjónþoli fengi frá almannatryggingum og að hluta til frá lífeyrissjóðum. Þrátt fyrir allar þessar breytingar á útreikningi bóta fyrir varanlega örorku var hámarki viðmiðunarlauna haldið óbreyttu.

Fallast verður á með héraðsdómi að skoða verði áhrif þessara breytinga heildstætt og ljóst er að það var mat löggjafans að hámarki viðmiðunarlauna skyldi haldið þrátt fyrir að öðrum ákvæðum varðandi útreikninginn væri breytt. Verður af þessu ráðið að enn séu í fullu gildi framangreind sjónarmið, sem sett voru fram í fyrrgreindum hæstaréttardómi þótt frádráttarreglum hafi verið breytt. Þá hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að það að fleiri en áður njóti nú launa yfir hámarki viðmiðunarlauna eigi að hafa þau áhrif að 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi ekki að gilda um áfrýjanda, enda tekur reglan jafnt til allra sem eru yfir þeim mörkum.

Með allt framangreint í huga verður héraðsdómur staðfestur um annað en málskostnað.

Hvor aðila skal bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.