456/2000

F tók lán hjá L sem var tryggt með veði í fasteign í eigu Byggingarsjóðs ríkisins. Fyrir beiðni síðari eiganda fasteignarinnar leysti L tvo þriðju hluta hennar úr veðböndum. L krafði F síðan um endurgreiðslu lánsins. Hafnaði F greiðsluskyldu, meðal annars á þeirri forsendu að L hefði rýrt verðgildi veðtryggingarinnar án samráðs við sig. Talið var að L hefði átt val um hvort hann leitaði fullnustu í veðtryggingunni eða hjá F sjálfum. Var engu talið breyta hvort F var jafnframt veðþoli eða ekki. Var talið L óviðkomandi hvernig F hafði kosið að verja andvirði lánsins og að það leysti F ekki undan greiðsluskyldu þótt lánsféð kynni að hafa nýst öðrum en honum. Var F því gert að greiða L eftirstöðvar lánsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. desember 2000. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 865.703 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. október 1995 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málið á rætur að rekja til þess að 28. janúar 1991 tók stefndi lán hjá áfrýjanda að fjárhæð 1.000.000 krónur. Var lánið verðtryggt miðað við lánskjaravísitölu og skyldi það endurgreitt á 25 árum með gjalddögum tvisvar á ári. Til tryggingar greiðslu var fenginn 2. veðréttur í allri húseigninni nr. 34 við Hásteinsveg í Stokkseyrarhreppi. Húsið var þá í eigu Byggingarsjóðs ríkisins, sem veitti stefnda leyfi til þess að veðsetja það vegna þeirrar lántöku, sem að framan greinir. G-kk-nf S-kk-nf, sem keypti húsið af Byggingarsjóði ríkisins, skipti eigninni í þrennt með eignaskiptayfirlýsingu 10. maí 1991 og seldi skömmu síðar alla eignarhlutana. Fyrir beiðni hans hafði áfrýjandi þá með yfirlýsingu 10. júní 1991 aflétt veði sínu af tveimur þessara eignarhluta, en hélt veðrétti sínum í hinum þriðja, sem taldist vera 35,8% allrar fasteignarinnar. Er fram komið af hálfu áfrýjanda að fasteignamat allrar eignarinnar fyrir skiptinguna hafi numið rúmlega 4.500.000 krónum og brunabótamat hennar rúmlega 7.600.000 krónum.

Vanskil urðu á greiðslu lánsins og var eignarhlutinn, sem áfrýjandi átti veðrétt í, seldur nauðungarsölu 26. október 1993, þar sem hann gerðist kaupandi. Fékk hann af söluverðinu 107.074 krónur upp í kröfu sína, sem samkvæmt kröfulýsingu nam þá 1.320.063 krónum. Áfrýjandi seldi eignina aftur í mars 1995 fyrir 358.000 krónur. Að teknu tilliti til kostnaðar við söluna telur hann sig enn eiga kröfu á stefnda fyrir 865.703 krónum og sætir sú fjárhæð ekki mótmælum. Stefndi telur sig hins vegar ekki vera greiðsluskyldan gagnvart áfrýjanda af ástæðum, sem raktar eru í héraðsdómi.

II.

Stefndi er skuldari samkvæmt því veðskuldabréfi, sem áfrýjandi reisir kröfu sína á. Hinn síðarnefndi átti val um það hvort hann leitaði fullnustu í þeirri eign, sem sett var til tryggingar kröfu hans, eða gengi að skuldaranum, sem ber persónulega og endanlega skyldu til að endurgreiða lánið. Breytti engu í þeim efnum hvort skuldarinn væri jafnframt veðþoli eða ekki. Þurfti áfrýjandi ekki að bera undir stefnda eða leita heimildar hans til að gefa eftir hluta af þeim veðrétti, sem hann hafði fengið til tryggingar kröfu sinni. Áfrýjanda var jafnframt óviðkomandi hvernig stefndi kaus að verja andvirði lánsins. Getur það ekki leyst stefnda undan greiðsluskyldu þótt lánsféð kunni að hafa nýst öðrum en honum sjálfum. Samkvæmt þessu verður krafa áfrýjanda tekin til greina. Skal stefndi jafnframt greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

D ó m s o r ð:

Stefndi, F-kk-nf B. F-kk-nf, greiði áfrýjanda, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, 865.703 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. október 1995 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.