104/2006

A krafðist greiðslu vátryggingabóta úr húftryggingu bifreiðar sinnar hjá vátryggingafélaginu S. A hafði lánað öðrum manni bifreiðina og stórskemmdist hún í árekstri á Laugavegi í Reykjavík. Í málinu var deilt um hvort ökumaður bifreiðarinnar hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn í skilningi greinar 2.6 í vátryggingarskilmálum húftryggingarinnar og hvort það ætti að leiða til brottfalls bótaréttar. Í dómi Hæstaréttar var talið að þegar akstursmáti ökumannsins og aðkoma á slysstað væri virt þætti sannað að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn í skilningi nefnds ákvæðis í vátryggingarskilmálunum. Samkvæmt beinu orðalagi ákvæðisins undanþægi það vátryggingafélagið bótaábyrgð þegar svona stæði á. Ekki var fallist á með A að víkja bæri ákvæðinu til hliðar með vísan til 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga þegar svo stæði á að ökumaður væri annar maður en eigandi ökutækis. Ekki var heldur fallist á að 18. gr. laganna hefði þýðingu um þetta atriði. Var sýknukrafa S því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. febrúar 2006. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 2.187.519 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. ágúst 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti

Gögn málsins sýna að bifreið áfrýjanda var ekið á vinstri akrein á götu þar sem áreksturinn varð, en gatan þrengist þar og úr verður ein akrein. Merking á yfirborði götunnar sýnir að hægri akreinin heldur óbreytt áfram en þeirri vinstri lýkur þar sem gatan þrengist. Umferð um hægri akreinina naut því forgangs, sbr. einnig 4. mgr. 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ökumanni bifreiðar áfrýjanda bar í tæka tíð, þegar bifreiðin nálgaðist þrenginguna, að gefa til kynna að hann hygðist veita bifreið sem ók við hlið hans á hægri akrein forgang og draga jafnframt úr hraða bifreiðar sinnar, sbr. 5. mgr. 25. gr. umferðarlaga. Fyrir dómi sagði ökumaðurinn að hann hefði orðið var við hina bifreiðina hægra megin hálfa fyrir aftan sig og hefði þá ætlað að skjótast fram úr henni en ekki tekist það. Brást hann því við á allt annan hátt en honum bar samkvæmt lögunum. Í hinum áfrýjaða dómi er lýst aðkomu á slysstað samkvæmt lögregluskýrslu og uppdrætti sem lögregla gerði á vettvangi. Var árekstur bifreiðar áfrýjanda við kyrrstæðar bifreiðar á staðnum svo harður, að augljóst er að ökumaðurinn ók miklum mun hraðar en aðstæður leyfðu, sbr. 36. gr. umferðarlaga. Þegar á allt þetta er litið þykir sannað að ökumaður bifreiðar áfrýjanda sýndi af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn í skilningi greinar 2.6 í vátryggingarskilmálum stefnda fyrir húftryggingu ökutækja. Verður krafa áfrýjanda því ekki tekin til greina á þeim grundvelli að ósannað sé að ökumaðurinn hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn.

Áfrýjandi hefur byggt á því að vegna ákvæða 18. og 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem í gildi voru þegar slysið varð, hafi stefnda verið óheimilt að undanþiggja sig ábyrgð þó að fallist yrði á að ökumaðurinn hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Þessi málsástæða mun fyrst hafa komið fram af hans hálfu við aðalmeðferð málsins. Var henni þá mótmælt af stefnda sem of seint fram kominni. Héraðsdómari taldi hér vera um lagaatriði að tefla og tók því afstöðu til málsástæðunnar í dómi sínum. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti gaf stefndi yfirlýsingu um að hann félli frá mótmælum þeim sem hann hafði haft uppi í héraði við því að málsástæðan kæmist að. Kemur hún samkvæmt þessu til meðferðar í Hæstarétti sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í grein 2.6 í vátryggingarskilmálum stefnda fyrir húftryggingu ökutækja segir að félagið bæti ekki tjón sem verða kunni á ökutæki „þegar tjón verður rakið til ásetnings eða stórkostlegs gáleysis vátryggðs eða ökumanns.“ Samkvæmt beinu orðalagi þessa ákvæðis skilmálanna undanþiggur það stefnda bótaábyrgð, þegar svona stendur á. Verður ekki fallist á með áfrýjanda að víkja beri ákvæðinu til hliðar með vísan til 20. gr. laga nr. 20/1954, þegar svo stendur á að ökumaður er annar maður en eigandi ökutækis. Ekki er fallist á að 18. gr laganna hafi þýðingu um þetta. Með vísan til þessa verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað.

Samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A-kk-ef P-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans 300.000 krónur