272/2003

F tók að sér fyrir H að klæða utan fjöleignarhús. Talið var að F ætti rétt á umkröfðum viðbótargreiðslum frá H þar sem við framkvæmd verksins hafi, að beiðni H, verið farið yfir í flóknari lausn en þá sem miðað hafi verið við í upphafi og hafi verulega skort á að nægileg hönnunargögn hafi legið fyrir.  Fallist var á að F hefði ekki mátt verða þetta ljóst fyrr en langt var liðið á verktímann og taldist hann því ekki hafa misst kröfu sína fyrir tómlæti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2003 og krefst sýknu af öllum kröfum stefnda. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir gerðu aðilar með sér verksamning 25. janúar 1999 þar sem stefndi tók að sér ,,að framkvæma viðhaldsverk og endurbætur utanhúss að Vesturbergi 144-148 Reykjavík, fyrir verkkaupa, samkvæmt meðfylgjandi útboðsgögnum, uppdráttum og þeim gögnum, sem nefnd eru og vísað til.“ Húsið er fjöleignarhús með 36 íbúðum. Í verksamningnum, sem átti sér talsverðan aðdraganda með útboði og tilboðum sem öllum var hafnað, var ákvæði um að verkinu skyldi lokið 1. júlí sama ár, og var ákvæði um tafabætur í meðfylgjandi gögnum. Fyrsti verkfundur var haldinn 9. apríl 1999 og var þá bókað að verkið væri á áætlun og engar verktafir hafi orðið. Verkfundir voru síðan boðaðir og bókaðir reglulega fram í júní.

Með bréfi 15. júní 1999 fór stefndi fram á framlengingu verktíma til 31. júlí. Hann lýsti því meðal annars að panelklæðning hússins hefði reynst tafsamari í vinnu en áætlanir gerðu ráð fyrir og þurft hafi að leysa mörg erfið vandamál í sambandi við útfærslur og útlit á verkstað, tafir hafi orðið vegna þess að brjóta hafi þurft kanta frá öllum gluggum til þess að koma álklæðningu að, auk þess sem leggja hafi þurft óvenju mikla vinnu í afréttingar vegna þess að húsið hafi illa staðist mál. Bréfið var tekið fyrir á sjötta verkfundi 21. júní og þar bókað að beiðnin yrði lögð fyrir stjórnarfund og verktaka svarað á næsta verkfundi, sem ákveðinn var 2. júlí. Sjöundi verkfundur var síðan haldinn 6. júlí. Þar var bókað undir lið 4:

,,Verkkaupi tilkynnti verktaka að samþykkt hafi verið á stjórnarfundi húsfélagsins 5. júlí að veita verktaka umbeðinn frest á verklokum til 31. júlí 1999. Fram kom að nokkur urgur er í íbúðareigendum vegna tafa á verklokum. Stjórn húsfélagsins veitir umbeðinn frest í trausti þess að ný verkáætlun verktaka standist. Ekki verður um frekari frestun á verklokum að ræða frá hendi verkkaupa.“

Næsti verkfundur var ákveðinn og haldinn 16. júlí. Þá var bókað undir lið 4 að verktaki lýsti yfir óánægju með að bókað skyldi í síðustu fundargerð að ekki yrði um frekari frestun á verklokum að ræða af hálfu verkkaupa. Kvaðst verktaki ,,munu fá sér til aðstoðar lögfræðing og samningamann, komi til þess að tafabótum verði beitt.“ Undir lið 5 var síðan gerð svofelld bókun:

,,Framkvæmdir hafa gengið fremur hægt að undanförnu, mun hægar en verktaki hafði reiknað með. Ástæður þess hve hægt verkið hefur gengið eru að sögn verktaka þær helstar, að tafist hefur að fá efni frá blikksmiðju m.a. vegna sumarfría starfsmanna þar og vegna þess að vesturhliðin almennt hefur reynst tafsamari en hann reiknaði með. Tveir til fjórir smiðir hafa verið við vinnu á verkstað flesta dagana. Fyrirséð er að sögn verktaka að einhver frágangsvinna verður eftir á jarðhæð hússins, að loknum umsömdum verktíma.“

Ákveðið var að boða til næsta verkfundar í byrjun ágúst. Samkvæmt gögnum málsins var það ekki gert, en með bréfi 16. ágúst lýsti stefndi breyttum forsendum vegna álklæðningar hússins og gerði kröfu um hækkun á einingaverði álklæðningar á bak- og framhlið hússins, samtals 3.372.550 krónur, svo og kröfu vegna hönnunarvinnu, 1.401.120 krónur. Hann gerði og kröfu um framlengingu á verktíma í samræmi við aukið umfang verksins.

Næsti verkfundur var haldinn 20. ágúst og þar var bókað um viðbrögð verkkaupa við kröfubréfi stefnda. Í þeirri bókun, sem er löng og ítarleg, segir frá sjónarmiðum málsaðila. Kröfubréfið var tekið fyrir á fundi húsfélagsins 11. október 1999 og samþykkt að hafna kröfunni. Með bréfi 15. sama mánaðar var stefnda jafnframt tjáð að verkkaupi myndi innheimta tafabætur fyrir 40 daga og skuldajafna þeim við lokagreiðslu samkvæmt verksamningi.

II.

Málsaðilar deila um það hvort verkið, sem þeir sömdu um, hafi reynst stefnda flóknara og erfiðara en vænta mátti, og hvort stefndi hafi dregið um of að gera viðvart um það. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi borið fram þá málsástæðu að jafnvel þótt talið væri að breytingarnar sem urðu á verkinu væru auka- eða viðbótarverk utan samnings aðila hefði stefndi fyrirgert rétti til greiðslu fyrir þau með tómlæti. Hann hafi ekki lagt fram kröfu um viðbótargreiðslu vegna aukaverka fyrr en 16. ágúst 1999, einum og hálfum mánuði eftir upphaflegan skiladag. Jafnframt hafi tómlætið falist í því að gera áfrýjanda ekki viðvart á verktímanum jafnskjótt og hann taldi vinnu sína við verkið vera meiri en samningurinn gerði ráð fyrir, enda liggi fyrir að hann hafi unnið verkið nánast til loka án þess að bera því við að forsendur væru brostnar þótt hann hafi sjálfur gert sér það ljóst. Með þessu hafi stefndi komið í veg fyrir að áfrýjandi hefði þegar á frumstigi tækifæri til að taka afstöðu til athugasemda stefnda og væntanlegs kostnaðarauka, sem hugsanlega hefði leitt til þess að áfrýjandi hefði ákveðið að fara aðrar leiðir. Því hafi stefndi sýnt af sér stórkostlegt tómlæti og fyrirgert rétti sínum til viðbótargreiðslna umfram samningsgreiðslu.

Stefndi hefur mótmælt þessari málsástæðu um tómlæti sem rangri og of seint fram kominni, þar sem henni hafi ekki verið haldið fram í héraði.

Í málinu reisir stefndi kröfu sína á matsgerð dómkvadds manns, sem taldi stefnda hafa þurft að bera viðbótarkostnað vegna ónógra upplýsinga og gagna við samningsgerð. Matinu hefur ekki verið hnekkt með yfirmati. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, féllst á þá niðurstöðu matsmannsins að stefnda hafi ekki mátt vera ljóst fyrr en langt var liðið á verkið hve mikil breyting hafði orðið á því frá útboðsgögnum og þeim forsendum, sem þá voru lagðar til grundvallar. Verður að skilja þessar forsendur héraðsdóms svo að þar hafi tómlæti verið haldið fram af áfrýjanda en því hafnað af héraðsdómi. Telst þessi málsástæða því ekki of seint fram komin fyrir Hæstarétti.

Svo sem rakið er í reifun bókana af verkfundum hér að framan er ljóst að stefnda hefur í júní 1999 þótt verkið orðið tafsamara og erfiðara en hann hafði gert ráð fyrir, en þá var komið að framkvæmdum við vestari langhlið hússins, sem erfiðust var. Hann fór fram á framlengingu á verktíma með bréfi 15. júní. Á verkfundi 21. júní var beiðni stefnda lögð fram og bókað að hún yrði borin undir stjórnarfund og honum svarað á næsta verkfundi. Það var svo ekki fyrr en 6. júlí sem stefnda var tilkynnt að stjórnarfundur áfrýjanda hefði samþykkt að veita honum umbeðinn frest á verklokum til 31. júlí og jafnframt, að ekki yrði um frekari frestun að ræða.

Samkvæmt samningi aðila bar áfrýjanda að leggja stefnda til fullnægjandi hönnunargögn. Ljóst er að eftir framangreind viðbrögð áfrýjanda við beiðni stefnda um framlengingu á verktíma urðu samskipti þeirra erfiðari og enduðu í þessu ágreiningsmáli. Þegar virtar eru ástæður stefnda fyrir beiðni sinni 15. júní til viðbótar því sem rakið er í héraðsdómi eru ekki efni til að hnekkja því mati dómsins að við framkvæmd verksins hafi að beiðni áfrýjanda verið farið yfir í flóknari lausn en verulega skort á að nægileg hönnunargögn lægju fyrir. Einnig er fallist á að stefnda hafi ekki mátt vera þetta ljóst fyrr en langt var liðið á verkið. Telst stefndi því ekki hafa misst kröfu sína fyrir tómlæti.

Vegna þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, Húsfélagið Vesturbergi 144-148, greiði stefnda, Fili ehf., samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.