212/2002

Samskipti aðila málsins hófust sumarið 1999 í tengslum við áform um húsbyggingar á lóðum í landi E í Bessastaðahreppi. Höfðu þeir bundist fastmælum um að E myndi annast byggingu íbúða sem B myndi kaupa. Samþykkti B tilboð E um sölu á 18 íbúðum en áður en viðræðum um nánari ákvæði í væntanlegum kaupsamningi lauk lýsti E yfir riftun á tilboðinu. B mótmælti riftuninni og áskildi sér auk þess rétt til að halda uppi kaupunum og krefjast skaðabóta. Fékk hann inneign E á bankareikningi kyrrsetta og höfðaði að því búnu mál þetta til heimtu þeirrar fjárhæðar sem upphaflega var kyrrsett og staðfestingar kyrrsetningarinnar. Krafa B studdist í fyrsta lagi við tiltekinn reikning en engin gögn fylgdu um forsendur fyrir þeim reikningi eða fjárhæð hans. Í öðru lagi krafðist B skaðabóta vegna ólögmætrar riftunar E en fyrir þessum lið kröfunnar voru heldur engin gögn lögð fram. Krafa B þótti ekki aðeins stórlega vanreifuð þegar hann þingfesti málið, heldur hafði hann jafnframt með síðari málatilbúnaði sínum breytt þeim grundvelli, sem hann hafði þó lagt málinu í héraðsdómsstefnu. Úr þessari vanreifun var hvorki bætt undir rekstri málsins í héraði né fyrir Hæstarétti. E hafði höfðað gagnsök í málinu fyrir héraðsdómi og krafðist skaðabóta úr hendi B en lagði engin gögn fram fyrir tjóni samkvæmt þeim kröfuliðum. Var gagnsökin því vanreifuð jafnt sem aðalsökin. Voru engin efni til annars en að vísa málinu í heild sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 11. mars 2002. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 24. apríl 2002 og áfrýjaði aðaláfrýjandi á ný 3. maí sama árs með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 36.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. september 2000 til 1. júlí 2001, en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst þess ennfremur að staðfest verði kyrrsetning sýslumannsins í Hafnarfirði 29. september 2000 á 23.700.000 krónum, sem varðveittar séu á reikningi nr. 24 við útibú Íslandsbanka hf. á Blönduósi. Í báðum tilvikum krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 10. maí 2002. Hann krefst þess aðallega að ákvæði héraðsdóms um sýknu hans af kröfu aðaláfrýjanda verði staðfest, til vara að hún verði lækkuð og kröfu aðaláfrýjanda um staðfestingu kyrrsetningar hafnað, en að því frágengnu verði krafa aðaláfrýjanda lækkuð og kyrrsetning aðeins staðfest að því leyti, sem krafan verði tekin til greina. Jafnframt krefst gagnáfrýjandi þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 10.751.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 15. nóvember 2000 til 1. júlí 2001, en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Verði krafa aðaláfrýjanda tekin til greina verði viðurkennt að fjárhæð þessi komi til skuldajafnaðar við hana. Verði aðalkrafa gagnáfrýjanda um staðfestingu á ákvæði héraðsdóms um sýknu hans tekin til greina, krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en að öðrum kosti krefst hann þess að málskostnaður verði látinn falla niður á báðum dómstigum að því er varðar kröfur aðaláfrýjanda á hendur sér. Gagnáfrýjandi krefst á hinn bóginn málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti vegna gagnkröfu sinnar á hendur aðaláfrýjanda.

Samkvæmt málatilbúnaði aðila hófust samskipti þeirra á árinu 1999 í tengslum við áform um húsbyggingar á lóðum í landi gagnáfrýjanda við Eyvindarstaðaveg í Bessastaðahreppi. Eftir allnokkrar viðræður það sumar var meðal annars fastmælum bundið að gagnáfrýjandi myndi annast byggingu íbúða, sem aðaláfrýjandi myndi kaupa. Gerði gagnáfrýjandi af þessu tilefni aðaláfrýjanda tilboð 1. mars 2000 um sölu á 18 íbúðum að Suðurtúni 1-35, Bessastaðahreppi, í nánar tilgreindu horfi og var söluverð þeirra samkvæmt því samtals 268.000.000 krónur. Samþykkti aðaláfrýjandi tilboðið 23. sama mánaðar. Þá um sumarið urðu enn frekari viðræður um nánari ákvæði í væntanlegum kaupsamningi. Áður en þeim viðræðum lauk lýsti gagnáfrýjandi hins vegar yfir riftun 10. júlí 2000 á tilboðinu, en aðaláfrýjandi mótmælti henni 26. sama mánaðar og áskildi sér auk þess rétt til að halda uppi kaupunum og krefjast skaðabóta. Í framhaldi af þessu fékk hann inneign gagnáfrýjanda á áðurgreindum bankareikningi kyrrsetta 29. september 2000 og höfðaði að svo búnu mál þetta með stefnu 6. október sama árs til heimtu þeirrar fjárhæðar, sem upphaflega var kyrrsett, 36.500.000 krónur, auk þess sem hann krafðist staðfestingar kyrrsetningarinnar.

Eins og fram kemur í héraðsdómi laut áðurgreind krafa aðaláfrýjanda í fyrsta lagi að greiðslu 9.700.000 króna. Þessa kröfu studdi hann við reikning dagsettan 2. október 2000 vegna sérfræðivinnu „við undirbúning, hönnun og skipulag vegna Suðurtúns 1-35, Bessastaðahreppi, unnin á árinu 1999 og til júní 2000, ásamt hlutdeild í sameiginlegum kostnaði Búmanna hsf.” Engin gögn fylgdu um forsendurnar fyrir þessum reikningi eða fjárhæð hans. Aðaláfrýjandi krafðist í öðru lagi skaðabóta að fjárhæð 26.800.000 krónur vegna ólögmætrar riftunar gagnáfrýjanda, en þá fjárhæð kvaðst aðaláfrýjandi finna með því að taka mið af 10% af ofangreindu tilboði gagnáfrýjanda. Var þessi krafa á því reist að gagnáfrýjandi hafi sett verkefni hans í uppnám, rýrt traust hans og tafið byggingaframkvæmdir. Fyrir þessum lið kröfunnar voru heldur engin gögn lögð fram. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi samdi aðaláfrýjandi öðru sinni um kaup á umræddum fasteignum, en þá af félagi, sem hafði keypt byggingalóðirnar af gagnáfrýjanda í kjölfar riftunar hans. Í framhaldi af þeim kaupum aðaláfrýjanda leitaðist hann við að renna stoðum undir síðargreinda liðinn í kröfu sinni með því að fá matsgerð dómkvaddra manna á þeim kostnaðarauka, sem hann taldi sig hafa haft vegna mismunar kaupverðs samkvæmt annars vegar tilboðinu, sem gagnáfrýjandi rifti, og hins vegar samningi aðaláfrýjanda og áðurnefnds félags. Áður en sú matsgerð lá fyrir gerbreytti aðaláfrýjandi grundvelli matsbeiðni sinnar, sem tók upp frá því aðeins til afmarkaðra þátta matsefnisins. Á matsgerð, sem þannig var fengin, reisti aðaláfrýjandi samt ekki málsástæður sínar að öðru leyti en til stuðnings því að hann hefði orðið fyrir tjóni. Vegna alls þessa var krafa aðaláfrýjanda því ekki aðeins stórlega vanreifuð þegar hann þingfesti málið, heldur hafði hann jafnframt með síðari málatilbúnaði sínum breytt þeim grundvelli, sem hann hafði þó lagt málinu í héraðsstefnu. Úr þessari vanreifun var hvorki bætt undir rekstri málsins í héraði né fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi höfðaði gagnsök í málinu fyrir héraðsdómi og krafðist skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda í fyrsta lagi vegna tjóns, sem hann hefði bakað sér vegna „þess dráttar sem varð á því að gagnstefndi upplýsti um ómöguleika þess að efna kauptilboð gagnstefnanda og vegna þeirra blekkinga sem hann hafði frammi varðandi hugsanleg lánsloforð Íbúðalánasjóðs.” Í öðru lagi krafðist gagnáfrýjandi skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna áðurgreindrar kyrrsetningar, en hún hefði rýrt lánstraust hans og spillt viðskiptahagsmunum hans. Loks krafðist hann miskabóta. Gagnáfrýjandi lagði engin gögn fram fyrir tjóni samkvæmt þessum kröfuliðum. Var gagnsökin því vanreifuð jafnt sem aðalsökin.

Af framangreindum ástæðum eru engin efni til annars en að vísa málinu í heild sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.