369/2008

M krafðist þess að samningur hans við K um skilnaðarkjör yrði felldur úr gildi. Var krafa M reist á því að samningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn auk þess sem ákvæði hans um meðlag í formi eingreiðslu væri í andstöðu við ákvæði barnalaga nr. 76/2003. Hvorki var talið að lög bönnuðu að kveða á í samningi milli hjóna að meðlag umfram einfalt meðlag skyldi greiðast með fúlgufé né að aðstæður hefðu verið með þeim hætti að ógilda bæri samninginn á grundvelli 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júlí 2008. Hann krefst þess að samningur málsaðila um skilnaðarkjör vegna lögskilnaðar, sem undirritaður var hjá Sýslumanninum í Reykjavík 19. júní 2006, verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi réðu aðilar til lykta fjárskiptum sínum vegna lögskilnaðar með samningi undirrituðum hjá sýslumanni 19. júní 2006. Krafa áfrýjanda er á því reist að samningurinn hafi verið bersýnilega ósanngjarn auk þess sem ákvæði hans um meðlag í formi eingreiðslu sé í andstöðu við ákvæði barnalaga nr. 76/2003. Telur hann útreikninga í samningnum óskýra og beinlínis ranga og tengir það meðferð á eingreiðslu meðlags í tölulegri útfærslu skiptanna eins og hún birtist í samningnum. Leiði þetta til þeirrar niðurstöðu að í hlut áfrýjanda komi eignir að verðmæti 3.102.994 krónur en stefndu 17.925.610 krónur. Telur áfrýjandi að þessi mismunur eigi einkum rót sína að rekja til þess að eignarhluti hans hafi verið lækkaður um þá fjárhæð sem hann hafi tekið á sig vegna eingreiðslu viðbótarmeðlags og eignarhluti stefndu hækkaður að sama skapi.

Í 2. gr. samnings málsaðila var kveðið svo á að áfrýjandi skyldi greiða „tvöfalt lágmarksmeðlag“ með börnum þeirra til fullnaðs 18 ára aldurs þeirra. Þá segir: „Framangreint viðbótarmeðlag, (meðlag sem greitt er umfram eitt lágmarksmeðlag) með börnunum, allt fram til 18 ára aldurs þeirra, telst að fullu greitt með eingreiðslu að fjárhæð kr. 4.933.214,- sem tekið verður tillit til í fjárskiptum aðila. Fjárhæð viðbótarmeðlags miðast við kr. 17.249,- eins og það ákvarðast nú af Tryggingastofnun ríkisins og reiknast til 18 ára aldurs þeirra.“ Ekki er ágreiningur um útreikning á fjárhæð eingreiðslunnar. Í hinum áfrýjaða dómi er tekin upp töluleg útfærsla á skiptum í skilnaðarsamningnum. Þar kemur fram að framangreind fjárhæð 4.933.214 krónur er tekin af eignarhluta áfrýjanda og færð í eignarhluta stefndu. Þannig er áfrýjandi látinn inna þessa greiðslu af hendi með því að eftirláta stefndu samsvarandi verðmæti við eignaskiptinguna. Er ekkert við þessa reikningslegu útfærslu að athuga en til úrlausnar kemur hér síðar hvort taka beri til greina málsástæður áfrýjanda fyrir því að ógilda beri þessa ráðstöfun.

Í 6. gr. samningsins er vísað til 110. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og sagt að samkomulag sé um að „víkja frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga með þeim hætti að konan fær kr. 2.478.094,- meira í sinn hlut.“ Ennfremur segir að maðurinn geri sér grein fyrir þessum mun á eignaskiptum og samþykki hann með undirritun sinni á samninginn en með því sé hann að horfa til hagsmuna barna sinna. Í tölulegri útfærslu á þessu samningsákvæði hafa orðið þau mistök að fjárhæðinni er með fullri krónutölu bætt við eignarhluta stefndu en jafnframt dregin frá eignarhluta áfrýjanda með sömu fjárhæð. Þetta veldur því að mismunurinn á milli þeirra við eignaskiptinguna verður tvöföld fjárhæðin eða 4.956.188 krónur en ekki sú fjárhæð sem um var samið. Áfrýjandi hefur ekki sérstaklega nefnt þessa skekkju til stuðnings kröfu sinni um að samningurinn verði felldur úr gildi, heldur einungis vísað með almennum hætti til þess að niðurstaða eignaskiptingar í honum sé ósanngjörn.

II

Í 1. mgr. 19. gr. eldri barnalaga nr. 20/1992 var kveðið sérstaklega á um að inna mætti af hendi fúlgu til þess að fullnægja framfærsluskyldu með börnum og skyldi þá varðveita fúlguféð með þeim hætti sem fyrir var mælt almennt um fé ófjárráða í lögræðislögum eða í verðtryggðum ríkisskuldabréfum. Slíkt ákvæði er hins vegar ekki að finna í núgildandi barnalögum, en í athugasemdum með frumvarpi að þeim kom fram að samkvæmt mati sifjalaganefndar samrýmdist það ekki því markmiði sem meðlagsgreiðslur hafa að þær væru inntar af hendi með fúlgu. Því væri ákvæðið fellt úr lögum. Var í athugasemdunum talið í samræmi við þessi sjónarmið að foreldrum væri óheimilt við fjárskipti sín á milli að semja svo um að það foreldri sem barn býr hjá fái aukinn hlut í eignum í stað meðlags með barni. Með sama hætti væri foreldrum óheimilt að semja svo um að eign færist á nafn barns í stað þess að með því sé greitt meðlag.

Samkvæmt 2. mgr. 55. gr. barnalaga er eigi heimilt að semja um lægra meðlag en barnalífeyri nemur eins og hann er ákveðinn á hverjum tíma samkvæmt lögum um almannatryggingar. Nefnist það einfalt meðlag í lögunum. Þá segir í 1. mgr. 63. gr. laganna að meðlag skuli greiða mánaðarlega fyrir fram nema annað sé löglega ákveðið. Ákvæði 14. gr. og 17. gr. eldri barnalaga höfðu að geyma sams konar reglur. Í 63. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, áður 59. gr. laga nr. 117/1993, er svo að finna ákvæði um skyldu Tryggingastofnunar ríkisins til að annast greiðslu einfalds meðlags. Samkvæmt þessu verður talið að lögin kveði á um skyldu til mánaðarlegrar fjárgreiðslu einfalds meðlags. Barnalög banna ekki ótvírætt samninga um að greiðsla viðbótarmeðlags verði innt af hendi í einu lagi. Í ljósi meginreglunnar um samningsfrelsi hjóna til að ráðstafa eignum sínum við fjárslit vegna skilnaðar hefði þurft að kveða á um slíka reglu í lögum hafi ætlunin verið að taka hana upp. Athugasemdir með frumvarpi að lögunum geta ekki talist banna slíka samninga.

III

Samkvæmt framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður talið að aðilar hafi mátt semja um fyrirkomulag meðlagsgreiðslna eins og þau gerðu með 2. gr. umþrætts samnings. Ákvæði 67. gr. lögræðislaga nr. 71/1997 um varðveislu og ávöxtun eigna ófjárráða manns breyta ekki þessari niðurstöðu um gildi samnings aðila.

Við mat á ákvæðum 6. gr. samnings aðila um tölulega útfærslu fjárskipta milli þeirra verður auk framanritaðs að líta til þess að skipting eigna er þar tilgreind í tölum þannig að skýrt er hvaða fjárhæð kom í hlut hvors aðila um sig. Þá verður einnig haft í huga að við samningsgerðina gerði stefnda ekki kröfu samkvæmt 1. mgr. 104. gr. hjúskaparlaga til hlutdeildar í lífeyrisréttindum áfrýjanda, en fram er komið að þau voru umtalsverð, þó að útreikningur á þeim liggi ekki fyrir með skýrum hætti.

Með vísan til alls þess sem að framan greinir en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sýknu stefndu af kröfu áfrýjanda og um málskostnað.

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, M, greiði stefndu, K, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.