329/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu S hf. um að Þ, S og E ehf. yrði gert að afhenda sér nánar tiltekna hluta úr skýrslum sem átta starfsmenn Seðlabanka Íslands höfðu gefið fyrir rannsóknarnefnd Alþingis samkvæmt lögum nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Í dómi Hæstaréttar var fallist á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að S hf. ætti ekki rétt til aðgangs að skýrslunum umfram það sem umræddum starfsmönnum væri skylt að upplýsa um á grundvelli ákvæða um vitnaskyldu við skýrslugjöf fyrir dómi. Þá kom fram að sérstök ákvæði um þagnarskyldu, svo sem 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands, gangi framar reglum um upplýsingarétt eftir II. og III. kafla upplýsingalaga nr. 140/2012. S hf. ætti því ekki rétt til aðgangs að skýrslunum á grundvelli síðargreindu laganna. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. maí 2014 sem barst héraðsdómi samdægurs og réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. apríl 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðilanum Þjóðskjalasafni Íslands yrði gert skylt að afhenda sér nánar tiltekna hluta úr skýrslum sem átta starfsmenn Seðlabanka Íslands gáfu fyrir rannsóknarnefnd Alþingis samkvæmt lögum nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar, en til vara að fyrrgreind krafa sín verði tekin til greina. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að umræddir hlutar skýrslnanna verði lagðir fyrir héraðsdómara „í trúnaði og gegn þagnarskyldu, sbr. 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og að framan greinir var þeirri aðalkröfu sóknaraðila í héraði, að varnaraðilanum Þjóðskjalasafni Íslands yrði gert skylt að afhenda sér hluta af áðurnefndum skjölum, hafnað með hinum kærða úrskurði. Þótt þar hafi ekki verið sérstaklega leyst úr varakröfu sóknaraðila um að héraðsdómari ákvæði að þessir hlutar skjalanna yrðu lagðir fyrir hann í trúnaði gegn þagnarskyldu, sbr. 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991, verður litið svo á að með því að hafna aðalkröfunni á þann hátt sem gert var hafi héraðsdómari ekki talið það hafa þýðingu fyrir úrlausn málsins að kynna sér nánar efni þeirra. Þar sem ekki er ástæða til að hnekkja því mati dómarans verður kröfu sóknaraðila um ómerkingu úrskurðarins hafnað.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands voru þeir átta starfsmenn bankans sem gáfu skýrslu fyrir rannsóknarnefnd Alþingis bundnir þagnarskyldu um allt það sem varðaði hagi viðskiptamanna bankans og málefni hans sjálfs, svo og um önnur atriði sem þeir höfðu fengið vitneskju um í starfi sínu og leynt skyldu fara samkvæmt lögum eða eðli máls. Eftir 3. mgr. 6. gr. laga nr. 142/2008 var starfsmönnunum skylt, að kröfu nefndarinnar, að veita henni upplýsingar þótt þær væru háðar þagnarskyldu samkvæmt lögum og reglum bankans. Í samræmi við 5. mgr. 17. gr. laganna voru gögn sem aflað hafði verið vegna rannsóknarinnar, þar á meðal skýrslur starfsmannanna, færð á Þjóðskjalasafn Íslands og fer um aðgang að þeim samkvæmt ákvæðum upplýsingalaga nr. 140/2012.

Í síðari málslið 3. mgr. 4. gr. upplýsingalaga segir að almenn ákvæði laga um þagnarskyldu takmarki ekki rétt til aðgangs að gögnum samkvæmt lögunum. Eins og ráðið verður af athugasemdum með frumvörpum þeim, sem urðu að upplýsingalögum nr. 50/1996 og síðar nr. 140/2012, ber að gagnálykta frá þessu ákvæði á þann veg að sérstök ákvæði um þagnarskyldu, svo sem 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001, gangi framar reglum um upplýsingarétt eftir II. og III. kafla upplýsingalaga. Þar sem starfsmönnum Seðlabankans sem komu fyrir rannsóknarnefnd Alþingis var skylt að veita nefndinni upplýsingar, enda þótt þær væru háðar sérstakri þagnarskyldu, verður samkvæmt framansögðu ekki fallist á með sóknaraðila að hann eigi rétt til aðgangs að skýrslum þeirra fyrir nefndinni á grundvelli upplýsingalaga. Af þeim sökum er varnaraðilanum Þjóðskjalasafni Íslands óskylt að afhenda sóknaraðila þá hluta af skýrslunum sem krafa hans tekur til, sbr. 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði segir.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, SPB hf., um að varnaraðilanum Þjóðskjalasafni Íslands verði gert skylt að afhenda nánar tiltekna hluta úr skýrslum sem átta starfsmenn Seðlabanka Íslands gáfu fyrir rannsóknarnefnd Alþingis samkvæmt lögum nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, Þjóðskjalasafni Íslands, S-kvk-þgf L-kvk-þgf og Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., 150.000 krónur hverjum í kærumálskostnað.