318/2004

X var sýknaður af ákæru um að hafa á skemmtistað slegið Y hnefahögg á ennið og ýtt við honum svo hann féll á gólfið, með þeim afleiðingum að hann hlaut 6 cm langan skurð á enni, sem sauma þurfti saman, og rifbeinsbrotnaði. Voru X og Y á dansgólfi skemmtistaðarins umrætt sinn. Ekki var talið hafa tekist að varpa skýru ljósi á hverjir hafi komið við sögu á dansgólfinu, en fullt samræmi var ekki í framburði vitna auk þess sem framburður sumra var ekki afdráttarlaus. Verjanda X var gerð réttarfarssekt fyrir háttsemi hans við aðalmeðferð málsins. Talið var að hann hafi komið ósæmilega fram í dómsal og sýnt réttinum fádæma óvirðingu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 16. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd, hann dæmdur til greiðslu 350.000 króna miskabóta til Y og staðfest verði ákvæði héraðsdóms um réttarfarssekt á hendur skipuðum verjanda ákærða, J-kk-þgf E-kk-þgf héraðsdómslögmanni. Þá verði ákærða og skipuðum verjanda hans gert að greiða kostnað af áfrýjun málsins.

Ákærði krefst aðallega sýknu og að miskabótakröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og sýknaður af miskabótakröfu eða krafan verði lækkuð.

Skipaður verjandi ákærða krefst sýknu af framangreindri réttarfarssekt.

I.

Aðfaranótt 1. desember 2002 varð Y fyrir líkamsárás á veitingastaðnum Vídalín í miðborg Reykjavíkur. Er óumdeilt að hann hlaut þá 6 cm langan skurð á enni, sem mikið blæddi úr, en að auki var grunur um að hann hefði rifbeinsbrotnað. Frumskýrsla lögreglu sama dag hefur að geyma stutta frásögn Y, A og ákærða af málavöxtum og segir þar að framburður þeirra allra hafi verið skýr. Sá fyrstnefndi hafi talið að hann hafi verið sleginn í ennið með flösku eða glasi þar sem hann fékk glerbrot yfir andlitið. A hafi séð ákærða lemja Y í andlitið, en ákærði neiti því að hafa slegið hann og alls ekki með flösku eða glasi. Við skýrslutöku hjá lögreglu tveimur dögum síðar lýsti Y aðdraganda árásarinnar þannig að hann hafi ásamt fleira fólki verið að dansa úti á gólfi skemmtistaðarins, en meðal þeirra hafi verið vinur hans, áðurnefndur A. Nokkur sláttur hafi verið á A við þessa dansiðkun, sem varð til þess að hann rakst nokkrum sinnum utan í Y, en hann hafi þá rekist utan í ákærða. Skyndilega hafi verið hrint harkalega í bak Y, sem sneri sér við en fékk þá þungt högg framan á ennið. Hann viti ekki hvort hann var sleginn með flösku eða bjórkönnu. Hafi hann reynt að ræða eitthvað við ákærða eftir atlöguna, en þá hafi drifið að hóp af vinum ákærða. Hafi hann rutt sér leið gegnum þvöguna og ráðist að sér að nýju. Við það hafi Y fallið aftur fyrir sig og ákærði ofan á hann. Hafi ákærði síðan barið hann bæði í höfuð og líkama uns dyraverðir skildu þá að. Lögregla mun skömmu síðar hafa komið á vettvang og fjarlægt ákærða.

Skýrsla var tekin af ákærða að morgni 1. desember 2002 eftir dvöl hans í fangageymslu um nóttina. Lýsti hann atvikum á veitingastaðnum þannig að hann hafi verið að dansa með félögum sínum á dansgólfinu og þá rekist utan í mann. Sá hafi reiðst og ýtt við honum. Félagi ákærða, C, hafi þá ætlað að rjúka í manninn en ákærði hindrað það. Maðurinn hafi síðan farið að ýta við C og verið mjög æstur. Hafi ákærði ýtt manninum frá og hann fallið í gólfið og ákærði ofan á hann. Kvaðst ákærði hafa ætlað að slá manninn, en verið stöðvaður af dyravörðum. Þá hafi hann séð að maðurinn var blóðugur á höfði og hafi ákærði sennilega fengið blóð á hendurnar af honum. Hann kvaðst hvorki hafa verið með glas né bjórflösku úti á dansgólfinu og neitaði því að hafa slegið manninn. Kvaðst hann ekki vita hvort C hafi haldið á glasi eða bjórflösku þegar hann hugðist ráðast að manninum. Ákærði gaf aftur skýrslu hjá lögreglu rúmlega ári síðar eða 16. janúar 2004. Var borin undir hann áðurnefnd skýrsla Y frá 3. desember 2002, sem hann kvað vera alranga. Skýrði hann svo frá að þegar hann var að dansa hafi strákur komið og ýtt á hann eins og verið væri að biðja um slagsmál. Hafi ákærði æst sig við þetta en C gengið á milli. Síðan hafi slagsmál brotist út, ákærði ýtt við strák þannig að hann féll á gólfið og ákærði með. Hafi hann þá líklega slegið strákinn einu sinni eða tvisvar krepptum hnefa, en kvaðst ekki muna hvar höggin lentu. Taldi hann að ekki væri „fræðilegur möguleiki“ að þau hafi getað valdið rifbeinsbroti eða tættum skurði á enni. Kvaðst hann hvorki hafa notað glas né nokkurt áhald í átökunum, heldur einungis hnefana.

Y og ákærði gáfu skýrslu fyrir dómi. Sá fyrrnefndi staðhæfði þar að hann hafi séð ákærða reiða flösku eða gler til höggs og slá sig í ennið og síðan látið höggin dynja á sér eftir að báðir voru komnir á gólfið. Ákærði lýsti aðdraganda átakanna svo að „það voru læti“ og hann gengið á milli C og annars manns, sem hafi þá slegið sig á höku og brjóst og ákærði brugðist við með því að snúa manninn niður og báðir lent á gólfinu. Kvaðst hann alls ekki hafa slegið manninn, en blóð á höndum sínum geti hafa komið af manninum í átökunum. Aðspurður kvaðst hann vega 62 kg og vera 175 cm á hæð. Framburður þessara tveggja manna er að öðru leyti rakinn í héraðsdómi.

Fram er komið að bæði ákærði og Y voru hvor um sig á veitingastaðnum með nokkrum félögum sínum umrætt sinn. Auk C hafa tveir aðrir félagar ákærða verið nefndir í málinu, D og E. Við skýrslutöku hjá lögreglu í ágúst 2003 kvaðst hvorugur þeirra hafa verið á dansgólfinu þegar slagsmálin urðu eða orðið vitni að þeim. Er ekkert fram komið sem tengir þessa menn við átökin. Y var í för með félögum sínum, áðurnefndum A og B. Gáfu C og tveir þeir síðastnefndu skýrslu fyrir lögreglu á tímabilinu frá júlí 2003 til desember á sama ári. Kvaðst C hafa staðið við barinn þegar ýtt var við honum, en þá þegar hafi slagsmál verið úti á dansgólfinu. Kvaðst hann ekki hafa þekkt þá sem slógust. Hann hafi ætlað að hjálpa dyravörðum að stía mönnum í sundur, en verið ýtt frá og ekki skipt sér frekar af þessu. Hann hafi hvorki orðið vitni að árás á Y né tekið þátt í henni sjálfur. C gaf einnig skýrslu fyrir dómi þar sem hann bar á líkan hátt og fyrir lögreglu. Í skýrslu A hjá lögreglu kom fram að á dansgólfinu hafi hann rekist utan í ungan mann, sem nokkru síðar hafi ráðist á Y. Sá síðastnefndi hafi stuttu síðar ýtt við manninum, sem aftur réðist á hann og sló í höfuðið. Hafi það verið „eins og sveifla niður á við og í enni [Y].“ Hafi hann ekki veitt athygli hvort hann hélt á einhverju, en „meðan á árásinni stóð, þá brotnaði bjórflaska.“ Þegar Y ýtti árásarmanninum frá sér í upphafi hafi tveir félagar þess síðastnefnda staðið hjá honum og blandað sér strax í átökin. Kvaðst A þá hafa komið Y til hjálpar ásamt B, en þeir hafi ekki getað horft upp á að kunningi þeirra yrði borinn ofurliði. Hafi hann sjálfur dregið annan félaga árásarmannsins frá og snúið hann niður, en sá hafi verið áberandi þrekinn. Kvaðst A hafa bent lögreglu á ákærða sem þann, sem réðst á Y. Fyrir dómi lýsti vitnið því svo að hann hafi allt í einu séð „hvar [Y] kastast eitthvað til og þá fara þrír strákar í hann og bara um leið og þeir fara í hann þá sé ég einhverja hendi koma svona og brothljóð.“ Aðspurður um frásögn sína hjá lögreglu af atvikinu kvaðst hann örugglega hafa munað það betur þá en nú. Sagði hann að sig minnti að hann hafi séð glerflösku á lofti. Sá sem honum hafi fundist sveifla hendi hafi verið sá, sem var „mest pirrandi þarna á gólfinu.“ Líklega hafi það verið ákærði sem sló, en hann hafi ekki séð hver af þessum þremur ýtti við Y í upphafi. Hann kvaðst hins vegar reikna með að „þetta sé alltaf sami strákurinn.“ Þá kvað hann lýsingu hafa verið daufa á staðnum. B gaf einnig skýrslu bæði hjá lögreglu og fyrir dómi. Hjá lögreglu kvaðst hann hafa verið á dansgólfinu og rámaði í að Y hafi rekist utan í mann, sem hafi verið „þrekinn og eitthvað hærri en 177 cm á hæð.“ Kvaðst B síðan hafa fært sig frá og farið að ræða við skólafélaga sinn og ekki séð árásina á Y. Honum var kynntur framburður A hjá lögreglu og ítrekaði af því tilefni að hann hafi ekki séð árásina og ekki muna eftir að hafa verið hjá A þegar hann sneri félaga árásarmannsins niður. Fyrir dómi sagði hann að Y hafi inni á veitingastaðnum varað hann við að þar væru strákar, sem hafi verið með „óþarfa læti“, en hann ekki hlustað neitt sérstaklega á það og haldið áfram að dansa. Hann hafi síðan séð að „þeir voru allir í hrúgu á gólfinu“, en hann farið frá enda ekki dottið í hug að þetta væru einhverjir, sem hann þekkti. Hann hafi síðar komið að Y alblóðugum inni á salerni, sem hafi sagt að hann hafi verið laminn með flösku eða glasi.

II.

Í framburði ákærða og vitna, sem að framan er rakinn, er ekkert fram komið sem tengir aðra félaga ákærða en C við það, sem gerðist á dansgólfinu. Sjálfur bar C á þann veg að hann hafi ekki verið þar er átökin hófust og eftir það haft óveruleg afskipti af þeim. Af lýsingum vitna verður hins vegar ekki annað ráðið en að einn eða tveir félagar ákærða að minnsta kosti hafi verið með honum á dansgólfinu og verið beint eða óbeint þátttakendur í slagsmálum þar. Ekkert liggur þó frekar fyrir um hverjir áttu í hlut. Þannig lýsti Y atvikum þannig að eftir árásina á sig hafi hóp vina ákærða drifið að, en ákærði síðan rutt sér leið í gegnum þvöguna til að ráðast að nýju á sig. A kvað tvo félaga ákærða hafa staðið hjá honum á dansgólfinu og blandað sér strax í átökin. Ekkert er fram komið um hverjir áttu þar hlut að máli eða hver sá þrekvaxni félagi ákærða það var, sem A kveðst hafa snúið niður. B kveðst hafa séð Y rekast utan í þrekvaxinn mann á dansgólfinu, en af þeirri lýsingu er víst að það hefur ekki verið ákærði. Hefur samkvæmt þessu ekki tekist að varpa skýru ljósi á hverjir hafi komið við sögu á dansgólfinu þegar Y kveðst hafa orði fyrir höfuðmeiðslum sínum. Um nokkur atriði ber vitnum ekki saman, svo sem þeim A og B um þátttöku þess síðarnefnda í rás atburða. Þá er ekki fullt samræmi í framburði nokkurra vitna hjá lögreglu annars vegar og fyrir dómi hins vegar, svo sem að framan er rakið, en langur tími leið frá atvikum málsins þar til skýrslur voru loks teknar af vitnum fyrir lögreglu. Framburður A er ekki afdráttarlaus og ákærði hefur neitað sök frá upphafi. Þegar allt þetta er virt verður ekki talið að fram sé komin lögfull sönnun um sekt ákærða, sbr. 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður niðurstaða málsins samkvæmt því sú að ákærði verður sýknaður og allur sakarkostnaður lagður á ríkissjóð. Skaðabótakröfu Y verður vísað frá héraðsdómi.

III.

Með héraðsdómi var verjanda ákærða, J-kk-þgf E-kk-þgf héraðsdómslögmanni, gert að greiða í ríkissjóð 40.000 krónur í réttarfarssekt fyrir háttsemi við aðalmeðferð málsins, sem nánar er lýst í niðurlagi forsendna dómsins. Hefur þessum þætti dómsins verið áfrýjað sérstaklega og krefst verjandinn sýknu. Mótmælir hann því að nokkurt þeirra atriða, sem héraðsdómari tilgreinir sem ástæðu fyrir þeirri ákvörðun að beita réttarfarssekt, eigi við rök að styðjast. Af hljóðupptöku frá aðalmeðferð málsins í héraði er ljóst að verjandinn hefur komið ósæmilega fram í dómsal, eins og nánar er skýrt í forsendum héraðsdóms, og sýnt réttinum fádæma óvirðingu. Braut hann með því ákvæði 1. mgr. 11. gr. laga nr. 19/1991. Verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um réttarfarssekt því staðfest.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Skaðabótakröfu Y er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum, J-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, samtals 250.000 krónur.

Ákvæði héraðsdóms um réttarfarssekt skal vera óraskað.