160/2017

Ágreiningur aðila laut að því hvort Ö ehf. hefði verið heimilt að gjaldfæra fjármagnskostnað, sem fallið hafði á hann vegna lánaskuldbindinga sem hann yfirtók við samruna tveggja félaga við sig árið 2007, móðurfélagsins L ehf. og systurfélagsins D ehf., á móti tekjum í skattskilum sínum á gjaldárunum 2008 til 2012. Ríkisskattstjóri úrskurðaði árið 2013 að fjármagnskostnaðurinn væri ekki frádráttarbær kostnaður í skilningi 1. töluliðar 31. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og staðfesti yfirskattanefnd þann úrskurð árið 2015. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti, var hvorki fallist á með Ö ehf. að sviðsstjóri eftirlitssviðs ríkisskattstjóra, og þar með starfsmanna þess, hefðu verið vanhæfir til að fjalla um endurákvörðun opinberra gjalda Ö ehf. né að ríkisskattstjóri hefði sýnt tómlæti við meðferð málsins sem hefði skapað Ö ehf. réttmætar væntingar um að ekkert yrði aðhafst í málefnum hans eftir samruna félaganna. Talið var að L ehf. hefði tekið umrætt lán í þágu eigenda þess félags til að greiða þáverandi eigendum Ö ehf. og D ehf. kaupverð hlutafjár í þeim félögum. Lántakan hefði því ekki varðað resktur Ö ehf. eftir samrunann og teldust vextir vegna hennar því ekki til frádráttarbærs rekstrarkostnaðar Ö ehf. í skilningi 1. töluliðar 31. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 49. gr. laganna. Var því fallist á með Í að heimildin til að framkvæma skattfrjálsan samruna samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga nr. 90/2003 færði Ö ehf. ekki ríkari rétt til gjaldfærslu rekstrarkostnaðar en 31. gr. sömu laga heimilaði. Loks var talið að fullt tilefni hefði verið til þess að beita 25% álagi við skattstofna Ö ehf. gjaldárin 2010 til 2012, eins og gert hafði verið í úrskurði ríkisskattstjóra og yfirskattanefnd staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. mars 2017. Hann krefst þess aðallega að felldir verði úr gildi úrskurðir ríkisskattstjóra 20. desember 2013 og yfirskattanefndar 15. apríl 2015 um endurákvörðun opinberra gjalda á gjaldárunum 2008 til 2012. Til vara krefst hann þess að úrskurðum þessum verði breytt á þann hátt að frádráttarbær fjármagnskostnaður hans verði ákveðinn þannig að hann hækki um 138.193.217 krónur gjaldárið 2008, 1.324.468.748 krónur 2009 og 964.462.796 krónur 2010, en verði byggður á skattframtölum hans gjaldárin 2011 og 2012. Verði þá einnig fellt niður 25% álag, sem bætt var í úrskurðunum við skattstofna áfrýjanda gjaldárin 2010, 2011 og 2012. Bæði í aðalkröfu og varakröfu krefst hann þess jafnframt að stefnda verði gert að greiða sér 582.755.417 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. janúar 2014 til greiðsludags, svo og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi reisir áfrýjandi framangreinda aðalkröfu sína meðal annars á því að starfsmenn ríkisskattstjóra hafi verið vanhæfir til að fara með mál um endurákvörðun opinberra gjalda hans. Vísar áfrýjandi í því sambandi einkum til þess að svo hafi verið ástatt um A-kk-þf H-kk-þf, sem hafi gegnt starfi sviðsstjóra eftirlitssviðs ríkisskattstjóra, en vegna vanhæfis hans hafi starfsmenn á því sviði brostið hæfi til þessa verks. Áfrýjandi bar upp röksemdir á þessum grunni þegar í bréfi 9. desember 2013 um andmæli sín gegn ráðagerð ríkisskattstjóra um endurákvörðun gjalda hans, sem honum var tilkynnt um 15. nóvember sama ár. Af því tilefni var þess getið í úrskurði ríkisskattstjóra 20. desember 2013, sem dómkröfur áfrýjanda varða, að A-kk-nf hefði ekki komið að máli áfrýjanda „enda hafði verið tilkynnt um yfirmannsskipti“ á fundi ríkisskattstjóra með starfsmönnum eftirlitssviðsins 4. febrúar 2013, tæpum tveimur mánuðum áður en meðferð málsins hafi byrjað. Í úrskurði yfirskattanefndar 15. apríl 2015 var vísað til þess sama með þeim orðum að „hinn 4. febrúar 2013 hafi umræddur starfsmaður embættisins látið af starfi sínu sem yfirmaður eftirlitssviðs“, en „sú deild ríkisskattstjóra“ hafi farið með málið. Í báðum úrskurðunum var málatilbúnaði áfrýjanda, sem að þessu laut, hafnað með vísan til þessa og varð niðurstaða héraðsdóms á sama veg.

Í málinu hefur áfrýjandi lagt fram gögn, sem hann telur sýna að fyrrnefndur A-kk-nf hafi í raun ekki látið af störfum sem sviðsstjóri eftirlitssviðs ríkisskattstjóra í byrjun febrúar 2013, enda komi þar fram að hann hafi í þremur tilvikum verið nefndur með því starfsheiti í fjölmiðlum og fréttablaði ríkisskattstjóra í mars og maí á því ári. Vegna þessa málatilbúnaðar áfrýjanda beindi Hæstiréttur því til stefnda að afla bréflegra upplýsinga frá ríkisskattstjóra um störf A-kk-ef við þá stofnun á árinu 2013, sbr. 2. mgr. 46. gr. og 5. málslið 1. mgr. 184. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í bréfi ríkisskattstjóra 12. september 2018, sem lagt var fram af þessu tilefni, er þess meðal annars getið að um miðjan janúar 2013 hafi að frumkvæði A-kk-ef farið í hönd viðræður um starfslok hans við stofnunina og niðurstaðan orðið sú að hann léti af stöðu sviðsstjóra eftirlitssviðs, minnkaði starfshlutfall sitt í 60% og myndi upp frá því sinna sérverkefnum. Hafi verið tilkynnt um ákvörðun um þetta á fundi ríkisskattstjóra með starfsmönnum eftirlitssviðsins 4. febrúar 2013, svo sem getið hafi verið um í úrskurði hans 20. desember sama ár, og hafi A-kk-nf í framhaldi af því „dregið sig út úr öllum verkefnum eftirlitssviðs“, en um þetta sé þó ekki til „formleg staðfesting“. Samkvæmt 3. mgr. 71. gr. laga nr. 91/1991 eru ekki efni til annars en að leggja þetta til grundvallar við úrlausn málsins og hafna þegar af þeim sökum málsástæðum áfrýjanda, sem varða ætlað vanhæfi A-kk-ef og þar með starfsmanna á eftirlitssviði ríkisskattstjóra til að fjalla um endurákvörðun gjalda áfrýjanda, en við úrlausn um þetta getur ekkert vægi haft að úrskurður ríkisskattstjóra 20. desember 2013 beri ekki merki um hlutdrægni, svo sem vikið var að í niðurstöðum hins áfrýjaða dóms.

Með framangreindum athugasemdum verður héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ölgerðin Egill Skallagrímsson ehf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.