192/2012

Erfingjar GH kröfðu G um skaðabætur vegna líkamstjóns sem GH varð fyrir við vinnu sína hjá G, en GH hafði látist áður en málið var höfðað af orsökum ótengdum líkamstjóninu. Laut ágreiningur aðila annars vegar að því hvort krafa GH um bætur fyrir varanlega örorku og annað fjártjón hefði erfst og hins vegar hvort heimilt hefði verið að draga bætur sem dánarbúi GH voru greiddar úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega frá bótum fyrir varanlegan miska. Í dómi Hæstaréttar sagði meðal annars að GH hefði þegar við tjónsatvik eignast kröfu um skaðabætur fyrir líkamstjón sitt að því marki sem síðar yrði fallist á skaðabótaskyldu og umfang bótanna. Krafa GH um skaðabætur fyrir fjártjón hefði verið andlag erfða eftir hann og því fallið til dánarbús hans eftir andlátið. Bætur vegna þjáninga og varanlegs miska hefðu verið greiddar að fullu og féllst Hæstiréttur á það að G hefði verið heimilt að draga bætur sem greiddar voru úr slysatryggingu launþega frá bótum fyrir varanlegan miska. Hefði GH einnig átt rétt til bóta fyrir varanlega örorku sem miðuðust við batahvörf til dánardags hans. Frá bótunum væri heimilt að draga bætur sem greiddar voru úr slysatryggingu launþega og væri krafa erfingja GH um bætur á þeim grundvelli fallin niður vegna þess. G var hins vegar gert að greiða erfingjum GH bætur vegna útlagðs sjúkrakostnaðar sem ekki hefði verið bættur af þriðja manni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 21. mars 2012. Þau krefjast þess aðallega að stefnda verði gert að greiða þeim 5.240.449 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.054.060 krónum frá 22. apríl 2005 til 22. október sama ár, en af 5.240.449 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 1.830.779 krónur þann 19. desember 2006. Til vara krefjast þau að stefnda verði gert að greiða þeim 1.212.001 krónu með 4,5% ársvöxtum frá 22. apríl 2005 til 7. janúar 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 220.488 krónur þann 19. desember 2006. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjenda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjendur hafa stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi varð G-kk-nf H-kk-nf, sem þá var starfsmaður stefnda, fyrir slysi 22. apríl 2005 við vinnu sína á íþróttavelli bæjarins. Atvik að slysinu munu hafa verið þau að G-kk-nf var að taka saman verkfæri og setja á fjórhjól, sem hann notaði við störf sín, er fjórhjólið hrökk í gír og fór af stað. Skellti það G-kk-þgf um koll og fór yfir vinstri ganglim hans. Hlaut hann af þessu meiðsl, sem höfðu bæði tímabundnar og varanlegar afleiðingar.

Lögmaður G-kk-ef ritaði bréf til stefnda 24. september 2006 þar sem því var lýst að G-kk-nf hefði hlotið varanlega áverka í slysinu. Benti lögmaðurinn á að tímabært væri að meta afleiðingar líkamstjónsins. Í bréfinu sagði einnig að nauðsynlegt væri að gera sér grein fyrir því hvort G-kk-nf ætti kost á frekari bótum en þeim, sem hann ætti rétt til úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega. Gat lögmaðurinn þess í bréfinu að slysið hefði orðið ,,vegna ökutækis og telur því undirritaður að [G-kk-nf] eigi rétt á bótum, eins og um umferðarslys sé að ræða.“ Lögmaðurinn hafði áður leitað eftir viðurkenningu á greiðsluskyldu Alþjóðlegra bifreiðatrygginga á Íslandi sf. þar sem fjórhjólið hafi verið óskráð og óvátryggt. Þeirri viðurkenningu var hafnað með þeim rökum að félaginu bæri samkvæmt gildandi reglugerð nr. 392/2003 um lögmæltar ökutækjatryggingar aðeins að bæta tjón þriðja manns en ekki stjórnanda þeirra ökutækja, sem undir greiðsluábyrgð þess féllu.

Af hálfu G-kk-ef var óskað einhliða eftir mati á tímabundnum og varanlegum afleiðingum líkamstjónsins og hvenær batahvörf hafi verið. Matsgerð lá fyrir 20. nóvember 2006. Niðurstaða matsmanna var á þann veg að tímabundið atvinnutjón G-kk-ef vegna slyssins tæki til tímabilsins 22. apríl 2005 til 22. október sama ár. Réttur til þjáningabóta, sbr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem miðaðar skyldu við að hann hefði ekki verið rúmliggjandi, tæki til sama tímabils. Batahvörf hefðu verið 22. október 2005. Varanlegur miski var metinn 15 stig og varanleg örorka 25%.

Lögmaður G-kk-ef ritaði 21. nóvember 2006 bréf til réttargæslustefnda, sem veitt hafði stefnda ábyrgðartryggingu, en sveitarfélagið hafði einnig tekið kjarasamningsbundna slysatryggingu launþega fyrir starfsmenn sína hjá félaginu. Krafðist lögmaðurinn greiðslu bóta úr slysatryggingunni og kostnaðar. Þá ritaði hann sama dag bréf til réttargæslustefnda þar sem hann benti á að slysið hefði orðið vegna slits eða bilunar í fjórhjólinu. Lýsti lögmaðurinn þeirri skoðun að hann teldi stefnda hafa viðurkennt að saknæmisskilyrðum væri fullnægt. Var þess óskað að réttargæslustefndi ,,afgreiddi“ kröfuna sem fyrst. Enn ritaði lögmaðurinn réttargæslustefnda bréf 23. nóvember 2006 og setti þá fram kröfu reista á matsgerðinni, sem áður greinir. Sú krafa miðaði við að orsök líkamstjóns G-kk-ef hefði verið með þeim hætti að stefndi bæri skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess.

G-kk-nf H-kk-nf lést 25. nóvember 2006 af orsökum ótengdum líkamstjóninu.

Réttargæslustefndi sendi lögmanni G-kk-ef heitins tölvupóst 15. desember 2006 þar sem félagið upplýsti að það hefði móttekið bréfið sem dagsett var 23. nóvember hinn 27. sama mánaðar. Í tölvupóstinum segir einnig svo: ,,Með hliðsjón af bréfi þínu 21. nóvember virðist krafa um bætur skv. skaðabótalögum byggja á því að Grindavíkurkaupstaður beri skaðabótaábyrgð á slysinu þar sem búnaður hjólsins hafi verið ófullnægjandi eða það bilað.“ Lýsti félagið því að það teldi sér ekki skylt að greiða bætur úr ábyrgðartryggingu vegna slyssins.

Réttargæslustefndi greiddi bætur 15. desember 2006 til dánarbús G-kk-ef heitins úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega 1.830.799 krónur auk kostnaðar samtals 1.965.229 krónur. Félagið féllst á að greiða bætur vegna þjáninga 204.960 krónur og bætur vegna varanlegs miska 849.900 krónur auk vaxta og ýmiss kostnaðar. Ekki kom þó til þess að greiðsla síðarnefndu fjárhæðarinnar rynni til dánarbúsins því félagið dró bætur, sem greiddar voru úr slysatryggingunni, frá miskabótum með vísan til 4. mgr. 4. gr., sbr. 4. mgr. 5. gr., skaðabótalaga. Ekkja G-kk-ef heitins höfðaði mál þetta 18. desember 2009 á hendur stefnda og krafðist skaðabóta úr hendi sveitarfélagsins. Krafan var við það miðuð að um skaðabótaábyrgð stefnda væri að ræða og að bætur úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega ættu ekki að koma til frádráttar. Ekkja G-kk-ef heitins lést undir rekstri málsins og eru áfrýjendur erfingjar þeirra hjóna. Er aðild þeirra að málinu ekki umdeild. Stefndi krafðist sýknu en til vara lækkunar á stefnukröfum og reisti sýknukröfuna sína á því að með þeim greiðslum sem félagið hefði þegar innt af hendi, að teknu tilliti til lögmælts frádráttar á þeim og áður er gerð grein fyrir, hefði tjónið verið bætt að fullu lögum samkvæmt.

II

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms að í greinagerð stefnda þar fyrir dómi hafi málsvörn hans ekki verið á því reist að hann bæri ekki skaðabótaábyrgð á líkamstjóni G-kk-ef heitins H-kk-ef. Er fallist á að málsástæðu um þetta verði ekki komið að síðar undir rekstri málsins og því verður ekki tekið tillit til hennar.

Stefndi reisir sýknukröfu sína á því að réttur til bóta fyrir annað fjártjón og fyrir varanlega örorku hafi ekki erfst og fallið til hins óskipta bús sem eftirlifandi eiginkona G-kk-ef heitins sat í vegna þess að hann hefði látist áður en krafan hefði verið viðurkennd. Engar bótagreiðslur vegna kröfunnar hefðu verið inntar af hendi. Í héraðsgreinargerð stefnda sagði einnig svo um þetta: ,,Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga erfist krafa um bætur fyrir þjáningar eða varanlegan miska hafi hún verið viðurkennd, einkamál verið höfðað til heimtu hennar eða viðurkenningar eða hún hefur verið gerð fyrir dómi í sakamáli. Ákvæði 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga er skýrt samkvæmt orðanna hljóðan og verður ekki túlkað á annan hátt en að þar séu tæmandi þær bætur vegna líkamstjóna sem erfast. Aðrar bætur en bætur vegna þjáninga eða varanlegs miska erfast ekki séu skilyrði 2. mgr. 18. gr. um viðurkenningu eða höfðun dómsmáls ekki uppfyllt. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku og annað fjártjón hafði hvorki verið viðurkennd né hafði dómsmál verið höfðað til heimtu hennar eða viðurkenningar þegar G-kk-nf heitinn lést. Er því alveg ljóst að stefnandi á ekki rétt til frekari bóta en þegar hafa verið greiddar.“

Það er meginregla skaðabótaréttar að krafa um bætur vegna líkamstjóns stofnast þegar tjónsatvik verður þótt umfang einstakra þátta tjónsins og fjárhæð skaðabótakröfunnar verði í mörgum tilvikum ekki staðreynd fyrr en síðar. G-kk-nf H-kk-nf heitinn hafði því þegar við tjónsatvik eignast kröfu um skaðabætur fyrir líkamstjón sitt að því marki sem síðar yrði fallist á skaðabótaskyldu og umfang bótanna. Við andlát hans féllu þessi fjárhagslegu réttindi til dánarbús hans, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl. nr. 20/1991, nema annað leiði af réttarreglum, löggerningi eða eðli réttindanna. Í 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga er sérregla um að krafa um bætur fyrir þjáningar og varanlegan miska erfist ekki nema slík krafa hafi verið viðurkennd, einkamál verið höfðað til heimtu hennar eða viðurkenningar eða hún hefur verið gerð fyrir dómi í sakamáli. Þessi regla er undantekningarregla og verður því ekki túlkuð rýmra en orð hennar gefa til kynna. Krafa G-kk-ef heitins um skaðabætur fyrir fjártjón, sem eins og fyrr greinir hefur ekki verið andmælt í málinu, var andlag erfða eftir hann og féll því til dánarbús hans við andlátið.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á að dánarbú G-kk-ef H-kk-ef og síðar erfingjar hans geti krafist skaðabóta vegna fjártjóns er leiddi af slysi því er hann varð fyrir 22. apríl 2005. Eins og fram er komið hafa bætur vegna þjáninga þegar verið greiddar að fullu. Hið sama á við um bætur fyrir varanlegan miska að fjárhæð 849.900 krónur. Verður fallist á með stefnda að samkvæmt því sem segir berum orðum í 4. mgr. 4. gr., sbr. 4. mgr. 5. gr., skaðabótalaga, beri að draga frá miskabótum greiddar bætur úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega sem námu 1.830.779 krónum. Samkvæmt því hefur stefndi einnig fullnægt skyldu sinni til greiðslu bóta fyrir varanlegan miska vegna slyssins.

Við mat á fjártjóni G-kk-ef heitins H-kk-ef vegna líkamstjónsins, að teknu tilliti til þess að andlát hans varð af öðrum orsökum, verður eins og áður hefur verið lagt til grundvallar, talið að hann hafi átt rétt til skaðabóta vegna varanlegrar örorku sem miðast við batahvörf 22. október 2005 til dánardags hans 25. nóvember 2006. Ágreiningslaust er að fjártjón vegna starfsorkuskerðingar fyrir framangreint tímabil, að teknu tilliti til aldurs hans við batahvörf og dánarlíkur miðað við þann aldur til 75 ára aldurs, nemi 455.215 krónum. Stefndi krefst þess að frá þessum bótum dragist, samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, bætur sem greiddar voru úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega, enda standi eftir 980.899 krónur (1.830.799 - 849.900) sem ekki hafi verið nýttar til frádráttar. Verður fallist á með stefnda að áfrýjendur þurfi samkvæmt síðastnefndu lagaákvæði að una slíkum frádrætti og því sé krafa um bætur fyrir umrætt tímabil vegna varanlegrar örorku G-kk-ef heitins niður fallin.

Áfrýjendur kröfðust 305.073 króna í bætur fyrir ,,sjúkrakostnað og annað fjártjón“ samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Er sú fjárhæð sundurliðuð í skjali sem áfrýjendur lögðu fram í þinghaldi 25. maí 2011. Stefndi hefur lagt fram annað yfirlit um sundurliðun þessarar fjárhæðar og hvaða hluta hennar félagið telur að það hafi greitt. Áfrýjendur lýstu því yfir fyrir Hæstarétti að yfirlit stefnda og tilgreining á því hvað af þessum kröfulið hefði þegar verið greitt væri á rökum reist. Miða áfrýjendur kröfu sína í þessum lið fyrir Hæstarétti við að ógreitt sé af þessari fjárhæð 157.141 króna. Kröfuliður þessi er reistur á því að bæta beri ógreiddan útlagðan kostnað G-kk-ef heitins vegna læknismeðferðar og rannsókna lækna svo og sjúkraþjálfunar og hluta kostnaðar við að staðreyna tjón. Verður fallist á að þessi kostnaður sé sjúkrakostnaður í skilningi 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga og hann hafi verið nauðsynlegur og eðlilegur í því skyni að tjónþoli leitaðist við að fá bót meina sinna og ætti kost á að staðreyna tjón sitt. Þennan sjúkrakostnað, sem ekki hefur verið bættur af þriðja manni, ber stefnda að bæta. Krafan beri dráttarvexti frá 7. janúar 2010 eins og krafist er.

Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Grindavíkurbær, greiði áfrýjendum, Á-kk-þgf K-kk-þgf G-kk-þgf, G-kvk-þgf G-kvk-þgf G-kvk-þgf og H-kk-þgf J-kk-þgf, 157.141 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. janúar 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjendum hverjum fyrir sig málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti 400.000 krónur til hvers þeirra.