559/2016

Í héraði var X sakfelldur fyrir meðal annars frelsissviptingu, meiri háttar líkamsárás, kynferðislega áreitni, hótanir og stórfelldar ærumeiðingar gegn sambýliskonu sinni, A, auk þess sem hann var sakfelldur fyrir nauðgun samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í kjölfar alls framangreinds þvingað A til munnmaka. Á hinn bóginn var það mat héraðsdóms, að virtum vitnisburði A hjá lögreglu og fyrir dómi, að X hefði verið í góðri trú þegar hann hafði við hana endaþarmsmök í framhaldi munnmakanna og var hann með vísan til þess sýknaður af þeim sakargiftum vegna skorts á ásetningi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar litið væri til framangreinds ofbeldis sem X hefði beitt A á heimili þeirra og aðstæðna allra fælist þversögn í þeirri niðurstöðu héraðsdóms að sakfella fyrir fyrri hluta háttsemislýsingar nauðgunarbrotsins en sýkna af sakargiftum vegna hennar að öðru leyti. Voru því taldar fram komnar nægar líkur fyrir því að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. júlí 2016. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að „hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur að því er varðar sýknu ákærða af hluta brots gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940“, hann verði sakfelldur samkvæmt ákæru 29. mars 2016, refsing hans verði þyngd og staðfest ævilöng ökuréttarsvipting hans.

Ákærði krefst þess að „hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur er varðar sakfellingu vegna meintra brota á ákvæðum 1. mgr. 194. gr. og 199. gr. almennra hegningarlaga“ og hann „verði sýknaður af öllum þeim liðum.“ Þá krefst ákærði þess að refsing verði milduð og gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 7. febrúar 2016 komi til frádráttar refsingu.

A krefst þess að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu verði staðfest.

I

Mál þetta var höfðað gegn ákærða með ákæru 29. mars 2016. Þá var önnur ákæra gefin út á hendur honum 3. maí sama ár og voru málin sameinuð við málsmeðferð í héraði.

Í fyrri ákærunni er ákærði sagður hafa 5. febrúar 2016 gerst sekur um meiri háttar líkamsárás, hótanir, kynferðisbrot, frelsissviptingu og stórfelldar ærumeiðingar gegn brotaþola á heimili þeirra. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir að hafa svipt brotaþola frelsi með því að meina henni för af heimilinu um stund og slegið hana ítrekað hnefahöggum í síðu og höfuð, rifið í hár hennar, sparkað ítrekað í síðu hennar og fætur þar sem hún lá á gólfinu og skipað henni að setjast í stól en sparkað svo stólnum undan henni svo hún féll á gólfið. Þá var ákærði fundinn sekur um að hafa hótað brotaþola lífláti, þótt ekki hafi það verið ítrekað eins og í ákæru greinir. Hvorki er þess krafist af hálfu ákæruvalds né ákærða að þessi niðurstaða héraðsdóms verði endurskoðuð, að öðru leyti en því að ákæruvaldið telur að frelsissvipting brotaþola hafi staðið lengur en að framan greinir.

Til viðbótar þessu var ákærði í hinum áfrýjaða dómi talinn hafa gerst sekur um brot gegn 199. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa í kjölfar framangreindrar háttsemi áreitt brotaþola kynferðislega með því að láta hana girða niður um sig og síðan skoðað kynfæri hennar og rass með vasaljósi auk þess að hafa tekið mynd af berum kynfærum hennar. Ákærði krefst ómerkingar héraðsdóms að þessu leyti eða sýknu af þessu ákæruatriði.

Samkvæmt ákærunni er ákærða ennfremur gefið að sök brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, nánar tiltekið með því að hafa í framhaldi alls þess sem að framan er lýst þvingað brotaþola til munnmaka og endaþarmsmaka með ofbeldi og ólögmætri nauðung. Leit héraðsdómur svo á að vitnisburður brotaþola hjá lögreglu og síðar fyrir dómi, þar sem hún kvaðst hafa sagt ákærða að sér væri illt í munninum, yrði ekki skilinn öðru vísi en svo að hún hafi ekki verið samþykk munnmökum. Með vitnisburði brotaþola hjá lögreglu og öðrum tilgreindum málsgögnum var talið sannað gegn neitun ákærða að hann hafi þvingað hana til slíkra kynmaka sem hann hafi vitað að hún væri mótfallin og með því gerst sekur um það brot sem að framan greinir. Ekki var sérstaklega vísað til vitnisburðar brotaþola fyrir dómi til stuðnings sakfellingunni. Á hinn bóginn var það mat héraðsdóms, að virtum vitnisburði brotaþola í heild, að ákærði hafi verið í góðri trú þegar hann hafði við hana endaþarmsmök og var hann því sýknaður af þeim sakargiftum vegna skorts á ásetningi. Ákæruvaldið krefst ómerkingar á þessum þætti dómsins, en ella að ákærði verði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga fyrir að hafa haft endaþarmsmök við brotaþola umrætt sinn. Ákærði krefst aftur á móti sýknu af því að hafa brotið gegn lagagreininni með því að hafa haft munnmök við brotaþola, en að öðrum kosti ómerkingar á þeim þætti héraðsdóms sem lýtur að sakfellingu fyrir þau.

Á þann hátt sem nánar greinir í héraðsdómi var ákærði einnig sakfelldur samkvæmt síðari ákæru á hendur honum 3. maí 2016 fyrir umferðarlagabrot 8. október 2014 og 26. júlí 2015, auk líkamsárásar gegn brotaþola 29. október sama ár sem felld var undir 217. gr. almennra hegningarlaga. Hvorki ákæruvaldið né ákærði leita endurskoðunar á þessari niðurstöðu.

II

Til stuðnings kröfum sínum hefur ákæruvaldið á það bent að aðstæður þær sem uppi voru á heimili ákærða og brotaþola 5. febrúar 2016 geti ekki leitt til framangreindrar niðurstöðu héraðsdóms um skort á ásetningi ákærða. Í því ljósi hefði borið að meta skýrslugjöf ákærða og brotaþola við rannsókn og meðferð málsins. Þá hafi héraðsdómur látið hjá líða að líta til annarra gagna málsins í því samhengi, einkum skilaboða brotaþola umræddan dag í síma til vinkonu sinnar með beiðni um hjálp. Því verði annað hvort að sakfella ákærða fyrir nauðgun eins og í ákæru greinir eða ómerkja héraðsdóm að hluta.

Af hálfu ákærða hefur einkum verið til þess vísað að ekki sé rökrétt að sakfella hann fyrir munnmök við brotaþola en sýkna hann að öðru leyti af ákæru um kynferðismök við hana. Ekki sé í héraðsdómi réttilega litið til yfirlýsinga ákærða og brotaþola um þau atriði í ákæru er lúta að kynferðisbrotum. Því verði að sýkna ákærða af þessum sakaratriðum eða ómerkja héraðsdóm að þessu leyti.

III

Eins og að framan greinir hefur af hálfu ákæruvalds og ákærða verið krafist ómerkingar hins áfrýjaða dóms, þó aðeins að því er varðar umfjöllun um þau kynferðisbrot sem honum eru gefin að sök í ákæru 29. mars 2016.

Fram er komið að eftir ofbeldi það sem ákærði beitti brotaþola á heimili þeirra hafði hann munnmök og þegar í framhaldi af því endaþarmsmök við hana. Þegar litið er til þessa og aðstæðna allra felst þversögn í þeirri niðurstöðu héraðsdóms að sakfella fyrir fyrri hluta þessarar háttsemi en sýkna af sakargiftum vegna hennar að öðru leyti. Niðurstaða héraðsdóms er reist á mati á munnlegum framburði þar fyrir dómi og kemur hér ekki til endurskoðunar, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt framansögðu er á hinn bóginn fullnægt skilyrðum 3. mgr. sömu lagagreinar um að telja fram komnar nægar líkur fyrir því að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kunni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit máls. Eins og sakarefni málsins er háttað verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm í heild sinni og vísa málinu til meðferðar í héraði og dómsálagningar að nýju.

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði skal bíða nýs dóms í málinu þar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíður nýs efnisdóms þar.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.000 krónur.