831/2014

X var sakfelld í héraði fyrir rangar sakargiftir með því að hafa gefið rangan framburð hjá lögreglu í Danmörku um að A hefði gert tilraun til að þvinga sig til kynferðismaka. X neitaði sök en í skýrslu hennar hjá lögreglu var staðhæft að hún hefði játað að hafa borið A röngum sökum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að X hefði ekki undirritað þær skýrslur sem hún gaf hjá lögreglu og hljóðupptökur ekki verið teknar af þeim. Þá hefðu skýrslutökur ekki farið fram á þann hátt að ritaðar væru niður þær spurningar sem lögregla beindi til X og svör hennar við þeim heldur verið látið við það sitja að rita knappa samantekt af því sem þar kom fram. Af þeirri samantekt yrði takmarkað ráðið hvað X hefði borið sjálfstætt hjá lögreglu og að hvaða marki hún hefði staðfest þau atriði sem undir hana voru borin. Yrði því ekki ráðið af skýrslum hennar að hún hefði játað sakargiftir á hendur sér án þess að lýst væri með nokkru móti í hverju sú játning hefði falist. Þá yrði heldur ekki vísað á bug þeirri skýringu X að hún hefði einungis viljað draga kæru sína til baka, þannig að málið myndi niður falla, án þess þó að hún væri að viðurkenna að kæran væri röng. Taldi Hæstiréttur því ósannað, svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, að X hefði af ásettu ráði borið A röngum sökum. Var X því sýknuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. desember 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærða krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfu ákæruvaldsins en til vara að refsing hennar verði milduð.

I

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi eru málavextir þeir að ákærða mætti á lögreglustöðina í [...] í Danmörku snemma morguns sunnudaginn 2. október 2011 og kærði danskan karlmann, A, fyrir kynferðisbrot gegn sér fyrr um nóttina. Hún gaf skýrslu hjá lögreglu þá um morguninn og stóð skýrslutakan frá klukkan 9.30 til 10.45. Í framhaldi af því var A handtekinn klukkan 11.20 og færður til skýrslugjafar sem stóð frá klukkan 11.30 til 12.45. Í ljósi frásagnar mannsins af atvikum var aftur tekin skýrsla af ákærðu síðar sama dag og lauk skýrslutökunni 14.20. Í upphafi þeirrar skýrslu var tekið fram að ákærðu hefði verið bent á að henni bæri ekki skylda til að tjá sig. Þessar skýrslur liggja fyrir á frummálinu og í þýðingu löggilts skjalaþýðanda, en efni þeirra er skilmerkilega rakið í héraðsdómi.

Ákærða gaf á ný skýrslu hjá lögreglunni í [...] mánudaginn 3. október 2011 og stóð skýrslutakan frá klukkan 15.50 til 16.20. Sú skýrsla liggur einnig fyrir á frummálinu og í þýðingu löggilts skjalaþýðanda, en þar kom fram undir fyrirsögninni „Formreglur“ að ákærðu hefði verið greint frá því að hún væri borin sökum um rangar sakargiftir hjá lögreglu daginn áður á hendur A. Einnig að henni væri óskylt að tjá sig við lögreglu og að hún ætti rétt á að fá sér skipaðan verjanda. Því næst var skráð í skýrsluna: „M-kvk-nf óskar ekki eftir verjanda. Sakborningur játar.“ Í framhaldi af þessu var í umræddri skýrslu undir yfirskriftinni „Niðurstaða yfirheyrslunnar“ haft eftir ákærðu að hún væri leið vegna þess sem hefði átt sér stað að morgni sunnudagsins. Einnig sagði að hún hefði óskað eftir að tjá sig ekki um það sem hefði átt sér stað í því húsasundi þar sem hún var ásamt A. Þá kom fram að borinn hefði verið undir ákærðu framburður vitnisins C, sem hitti hana á vettvangi umrætt sinn, þess efnis að ákærða hefði þá sagt á íslensku: „Komdu mér í burtu - ég vil ekki vera hér - hann reyndi að nauðga mér“. Um þetta var haft eftir ákærðu að hún hefði ekki talið sig hafa látið þessi orð falla í húsasundinu, heldur þegar hún var komin út á gangstéttina þar sem hún hefði staðið ásamt vinum sínum, og ekki vitað af hverju hún sagði það sem haft var eftir vitninu. Loks var tekið fram í skýrslunni að ákærða hefði að þessu sögðu ekki óskað eftir að tjá sig frekar við lögreglu.

Með bréfi 10. október 2011 var ákærðu tilkynnt sú ákvörðun lögreglu að A yrði ekki sóttur til saka fyrir tilraun til að nauðga henni umrætt sinn. Fram kom að ákvörðunin væri reist á því að sakborningur hefði neitað sök og ákærða gengist við röngum sakargiftum.

Í máli þessu eru ákærðu gefnar að sök rangar sakargiftir með því að hafa hjá lögreglunni í [...] að morgni 2. október 2011 gefið rangan framburð um að A hefði þá um nóttina gert tilraun til að þvinga sig til kynferðismaka. Er þetta talið varða við 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en slík háttsemi er refsinæm eftir 1. mgr. 164. gr. dönsku hegningarlaganna. Ákærða neitar sök og ber því við að hún hafi aðeins viljað falla frá að kæra það kynferðisbrot sem hún telur sig hafa orðið fyrir. Frásögn hennar við aðalmeðferð málsins er nánar rakin í hinum áfrýjaða dómi.

II

Eins og áður greinir lauk rannsókn sakamáls á hendur A með ákvörðun lögreglu um að hann yrði ekki sóttur til saka. Eru ósönnuð atvik í samskiptum hans og ákærðu aðfaranótt 2. október 2011, en þau kærði hún til lögreglu sem kynferðisbrot í sinn garð.

Svo sem rakið hefur verið gaf ákærða þrjár skýrslur hjá lögreglunni í [...] í Danmörku, annars vegar tvær skýrslur 2. október 2011, vegna hins ætlaða kynferðisbrots gegn henni, og hins vegar skýrslu 3. sama mánaðar, þar sem henni voru gefnar að sök rangar sakargiftir með kæru sinni daginn áður.

Ákærða undirritaði ekki þær skýrslur sem hún gaf hjá lögreglu og hljóðupptökur voru ekki teknar af skýrslunum, svo sem heimilt var eftir 3. mgr. 751. gr. dönsku réttarfarslaganna. Þá fór skýrslutaka ekki fram á þann veg að ritaðar væru niður þær spurningar sem lögregla beindi til ákærðu og svör hennar við þeim. Þess í stað var látið við það sitja að rita knappa samantekt af því sem þar kom fram. Af þeirri samantekt verður takmarkað ráðið hvað ákærða hafi borið sjálfstætt hjá lögreglu og að hvaða marki hún hafi staðfest þau atriði sem undir hana voru borin. Þannig sagði í síðari skýrslu ákærðu 2. október 2011 að henni hefði verið gerð grein fyrir því hver fyrri framburður hennar hefði verið og framburður þess manns sem hún bar sökum „í nauðsynlegum mæli“ án þess að það væri nánar rakið. Um framhald skýrslutökunnar sagði síðan að ákærða hefði svarað í mjög stuttum setningum og haldið sig „að miklu leyti við svör, sem hún hafði heyrt í tengslum við þann skilning sem hún hafði fengið af skýrslu sakbornings.“ Samkvæmt þessu verður ekki ráðið af umræddri skýrslu að hún hafi gengist við því að hafa borið manninn röngum sökum. Þegar efni skýrslunnar er virt í heild verður heldur ekki vísað á bug þeirri skýringu ákærðu að fyrir henni hefði aðeins vakað að draga til baka kæru sína, þannig að málið yrði látið niður falla, án þess þó að hún væri að viðurkenna að kæran væri röng. Jafnframt verður ekki ráðið af skýrslu ákærðu hjá lögreglu 3. október 2011 að hún hafi játað sakargiftir á hendur sér, svo sem staðhæft var í skýrslunni, án þess að því væri lýst með nokkru móti í hverju sú játning hefði falist. Þvert á móti var tekið fram í skýrslunni að ákærða hefði óskað eftir að tjá sig ekki við lögreglu um það sem átt hefði sér stað í húsasundinu umrætt sinn.

Andspænis eindreginni neitun ákærðu stendur framburður lögreglumannanna E og F og B, sem var túlkur við skýrslutöku af henni. Að því er varðar síðari skýrsluna af ákærðu 2. október 2011 kom fram bæði hjá E og B að ákærða hefði sjálf greint frá atvikum með svipuðu móti og A án þess að henni hefði áður verið gerð grein fyrir frásögn hans. Þetta er í ósamræmi við það sem fram kemur í skýrslunni, en þar sagði, eins og áður er rakið, að ákærða hefði að miklu leyti reitt sig á það sem hún hefði áður heyrt af skýrslu mannsins. Einnig er þess að gæta að B kvaðst muna mjög óljóst eftir atvikum í upphafi skýrslu sinnar fyrir dómi en ríflega þrjú ár voru þá liðin frá þeirri háttsemi sem ákærðu er gefin að sök. Verður ákæruvaldið að bera hallann af þessu en verulegur dráttur varð af hálfu þess á útgáfu ákæru. Loks er til þess að líta að hvorki áðurnefnd vitni né A komu fyrir dóm heldur gáfu þau skýrslu símleiðis. Að því gættu að framburður þessara vitna gat haft mikið vægi við úrlausn málsins voru að réttu lagi ekki efni til að beita þeirri undantekningu frá meginreglunni um milliliðalausa málsmeðferð sem kemur fram í 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Samkvæmt öllu því sem hér hefur verið rakið er ósannað, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærða hafi af ásettu ráði borið umræddan mann röngum sökum þegar hún kærði hann til lögreglu fyrir kynferðisbrot gegn sér. Verður ákærða því sýknuð af kröfu ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður málsins í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda hennar fyrir Hæstarétti, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 744.000 krónur.