570/2010

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa á tilteknu árabili haft í frammi kynferðislega háttsemi gagnvart A, bróðurdóttur sinni, og B, bróðursyni sínum, og um leið notfært sér að þau gátu ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka. Með vísan til þess að frásagnir A og B þóttu ekki alveg eindregnar eða nákvæmar um að X hefði tvívegis haft samræði við A á tilteknu tímabili og þar sem kvenskoðun læknis eftir þann tíma gaf til kynna að A hefði fram að því ekki haft samfarir var X sýknaður í héraðsdómi af þessum ákærulið. Aftur á móti þótti sannað að X hefði haft samræði og munnmök við A, látið B vera viðstaddan á meðan brotunum stóð og í kjölfar þeirra þvingað A og B til að hafa samræði og munnmök. Vísað var til frásagna A og B um brotin en talið var að þau hefðu átt sér stað eftir framangreinda kvenskoðun. Loks var X sakfelldur fyrir vörslur á barnaklámefni. Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X vegna einstakra ákæruliða var staðfest með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms. Matsgerð dómkvaddra kvensjúkdómalækna sem skoðuðu A eftir að héraðsdómur féll, og lagðar voru fyrir Hæstarétt, þóttu ekki geta hnekkt áliti þess læknis sem áður hafði skoðað A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt 2. til 5. lið ákæru og refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af þeim en að því frágengnu verði þær lækkaðar.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 3.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. B krefst þess að ákvæði hins áfrýjaði dóms um einkaréttarkröfu hans verði staðfest.

I

Ákærða eru í máli þessu gefin að sök kynferðisbrot gegn bróðurdóttur sinni, A fæddri [...], og bróðursyni sínum, B fæddum [...], með því að hafa haft í frammi nánar tilgreinda háttsemi og um leið notfært sér að þau hafi ekki getað spornað við verknaðinum vegna andlegra annmarka. Í ákæru er nánar gerð grein fyrir háttseminni í 1. til 5. lið. Ákærði var í héraði sýknaður af sakargiftum í 1. og 2. lið ákærunnar. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu varðandi 1. lið og kemur hann því ekki frekar til skoðunar fyrir Hæstarétti.

Í 2. lið ákæru var ákærði sakaður um að hafa brotið gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum, sbr. áður 196. gr. laganna, með því að hafa á árinu [...] tvívegis haft samræði við A í nánar tilgreindri húsbifreið, sem þá hafi verið staðsett [...]. Í 3. lið ákæru var honum gefin að sök háttsemi sem lýst var í þremur stafliðum, með því að hafa á árunum [...] til [...] að [...] í fyrsta lagi haft samræði við A, í öðru lagi látið B vera viðstaddan þegar það gerðist og loks í kjölfarið þvingað B og A til að hafa samræði. Þá var ákærði í 4. lið sakaður um að hafa á sama tímabili og stað og um getur í 3. lið sýnt af sér háttsemi sem lýst var í þremur stafliðum með því að hafa í fyrsta lagi haft munnmök við A, í öðru lagi látið B vera viðstaddan þegar hann gerði þetta og loks í kjölfarið þvingað B til að hafa munnmök við hana. Var háttsemi ákærða í fyrsta og þriðja staflið 3. og 4. liðar talin varða við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga og jafnframt 1. mgr. 202. gr. sömu laga að því er B varðar, en í öðrum staflið beggja liða við 209. gr. laganna. Loks var ákærði í 5. lið sakaður um vörslur á barnaklámi eins og nánar er lýst í héraðsdómi og taldist það brot hans varða við 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga.

II

Í vottorði O kvensjúkdómalæknis, sem rakið er í héraðsdómi og hún staðfesti fyrir dómi, kom meðal annars fram að hún hafi skoðað A í [...] en þá hafi meyjarhaft hennar verið órofið og hún verið „þar að auki með streng sem liggur aðeins til vinstri við miðlínu frá fram og yfir að afturveggnum.“ Í [...] hafi hún skoðað stúlkuna og þá komið fram að meyjarhaftið væri enn órofið en gæfi ágætlega eftir þegar sett væri upp „lítið speculum“. Er þetta í samræmi við gögn um sjúkrasögu stúlkunnar. Fyrir dómi sagði læknirinn að umræddur strengur hafi verið horfinn við síðarnefnda skoðun, en hún hafi talið við skoðunina í [...] að stúlkan hafi verið óspjölluð. Strengurinn hafi að hennar mati rofnað, mjög líklega við samfarir, eftir þá skoðun og fram til skoðunarinnar ári síðar, en dæmi séu um að meyjarhaft rofni ekki við ítrekaðar samfarir sé það mjótt og eftirgefanlegt, eins og hafi verið í tilviki A.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms fékk ríkissaksóknari 17. desember 2010 dómkvadda tvo kvensjúkdómalækna til að meta í fyrsta lagi hvort A gæti hafa haft samræði um leggöng á tímabilinu [...] til [...]„þrátt fyrir að hafa við skoðun á árinu 2010 reynst vera með órofið meyjarhaft og að hafa við skoðun á árinu [...] verið með streng yfir meyjarhafti sem talinn er vera eftirstöðvar af himnu“. Í annan stað var leitað mats á því hvort unnt hafi verið að hafa samræði við stúlkuna á meðan hún var með strenginn á meyjarhaftinu án þess að hann slitnaði og í þriðja lagi hvort „sú himna sem strengurinn stafar frá kunni að hafa horfið smátt og smátt á tímabilinu frá fæðingu A til ársins [...] og hvort himnan kunni að hafa endurnýjað sig.“ Í matsgerð hinna dómkvöddu manna 29. desember 2010 sagði eftirfarandi um fyrsta matsatriðið: „Skoðendur hafa enga forsendu til að geta sér til um hvenær eða hversu lengi A hafi haft samræði um leggöng eins og beðið er um í fyrsta úrlausnarefni. Því er ekki hægt að segja til um upphaf samræðis.“ Um annað atriðið sagði í matsgerðinni: „Ofangreindur strengur hefur ekki og er ekki nein fyrirstaða samræðis þar sem hann liggur til hliðar og er það teygjanlegur að A upplifir engan sársauka frá honum.“ Um þriðja atriðið sagði þar loks: „Strengur þessi er ennþá til staðar og líklegast að hann hafi verið þar frá fæðingu og er hann hluti af meyjarhafti hennar.“

III

Ákærði hefur neitað sakargiftum í 2. lið ákæru. Héraðsdómur reisti niðurstöðu sína um sýknu í þessum lið meðal annars á framburði A og B. Eðli máls samkvæmt er sú niðurstaða reist á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar þeirra þótt það segi ekki berum orðum, en samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður sú niðurstaða ekki endurmetin til sakfellingar ákærða fyrir Hæstarétti. Sýkna héraðsdóms af þessum lið er einnig reist á því áliti O að mjög ólíklegt væri að stúlkan hafi haft samræði áður en skoðun var gerð á henni í [...], en ætluð brot ákærða samkvæmt þessum lið voru sem fyrr segir talin framin á [...]. Sami læknir skoðaði stúlkuna bæði í [...] og réttu ári síðar. Í matsgerð hinna dómkvöddu manna var sem áður segir komist að þeirri niðurstöðu að strengur, sem O kvaðst hafa séð yfir meyjarhafti stúlkunnar við skoðun í [...], hafi enn verið til staðar í desember 2010, gagnstætt því sem fyrrnefndi læknirinn hafi talið við skoðun í [...]. Þetta getur þó ekki eitt og sér hnekkt því áliti læknisins, sem eftir framburði hennar fyrir dómi var ekki reist á þessu atriði einu, að mjög líklegt væri að stúlkan hefði ekki haft samfarir áður en skoðunin í [...] fór fram. Eru því heldur engin efni til að neyta heimildar 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm að þessu leyti.

Að gættu því sem að framan segir um að álit O standi óhaggað, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakargiftir á hendur ákærða í 3. og 4. lið ákæru, en auk þess verður með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest niðurstaða hans um 5. lið hennar. Brot ákærða samkvæmt þessum liðum eru rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

IV

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir mjög gróf kynferðisbrot gegn fötluðum bróðurbörnum sínum, sem báru traust til hans og honum hafði verið trúað fyrir. Við ákvörðun refsingar ber að líta til 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga til þyngingar henni. Auk þessara brota hefur ákærði nú verið sakfelldur fyrir vörslur á miklum fjölda af grófum barnaklámmyndum. Hann á sér engar málsbætur. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er refsing hans ákveðin fangelsi í 3 ár.

Af vottorðum ýmissa sérfræðinga í málinu er ljóst að A hefur búið við erfiðar félagslegar aðstæður og borið að hún hafi á undanförnum árum orðið fyrir kynferðisbrotum af hálfu annarra en ákærða. Verður ekki framhjá því litið þegar gögn um andlega líðan hennar eru virt, en ljóst er að brot ákærða eru ein og sér til þess fallin að hafa slæm áhrif á geðheilsu hennar. Að þessu virtu eru bætur til hennar ákveðnar 1.000.000 krónur. Bætur til B eru ákveðnar 500.000 krónur. Um vexti af kröfunum fer eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku og sakarkostnað verða staðfest. Kostnaður vegna matsgerðar dómkvaddra manna skal greiddur úr ríkissjóði ásamt þriðjungi af öðrum áfrýjunarkostnaði málsins. Ákærða verður gert að greiða ⅔ hluta annars áfrýjunarkostnaðar, þar á meðal af málsvarnarlaunum verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 3 ár.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði A 1.000.000 krónur og B 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. maí 2008 til 19. nóvember 2009, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Kostnaður vegna matsgerðar dómkvaddra manna, 280.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Af öðrum áfrýjunarkostnaði málsins, 793.991 krónu, þar með töldum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónum, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónum, greiði ákærði ⅔ hluta, en ⅓ hluti skal greiddur úr ríkissjóði.