400/2016

G var sakfelldur fyrir manndráp samkvæmt 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hert um háls A með báðum höndum og reim úr peysu sinni með þeim afleiðingum að hann lést af völdum kyrkingar. G sem talin var hafa verið í óminnisástandi vegna neyslu áfengis og lyfja þegar hann framdi verknaðinn átti sér engar málsbætur og var hann dæmdur til að sæta fangelsi í 16 ár. Þá var honum gert að greiða systkini A bætur vegna útfararkostnaðar og B, fyrrum sambúðarkona A, miskabætur. Í tilkynningu G til ríkissaksóknara um áfrýjun héraðsdóms var þess ekki getið að leitað væri endurskoðunar á einkaréttarkröfum samkvæmt XXVI. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 3. mgr. 196. gr. laganna. Af þessum sökum komu kröfur G um endurskoðun á dæmdum einkaréttarkröfum í héraði ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti að öðru leyti en því að B krafðist breytinga til hækkunar á niðurstöðu dómsins um kröfur sínar. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um miskabótakröfu B og að hún ætti ekki rétt á bætur fyrir missi framfæranda samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. maí 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst þess aðallega að ,,ákæru ríkissaksóknara“ verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður, að þessu frágengnu að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en að öðrum kosti að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af þeim, en að því frágengnu að fjárhæð þeirra verði lækkuð.

B krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér, annars vegar 7.802.500 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 2. október 2015 til 21. apríl 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, og hins vegar 2.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Þá krefst hún þess að héraðsdómur verði staðfestur um málskostnað sér til handa og að ákærða verði gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti.

I

Kröfu sína um að ,,ákæru ríkissaksóknara“ verði vísað frá héraðsdómi reisir ákærði á því að þess sé ekki getið í ákærunni að A hafi látist eftir að ákvörðun var tekin um það af heilbrigðisstarfsmönnum og ættingjum hans að ,,hætta viðeigandi meðferð“ eins og tekið er til orða í greinargerð ákærða hér fyrir dómi. Ákærði hafði uppi sömu kröfu fyrir héraðsdómi. Að því marki sem þessi krafa hans lýtur að því að ákæran fullnægi ekki kröfum sem til hennar eru gerðar í 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður henni hafnað með vísan til sömu forsendna og gert var í hinum áfrýjaða dómi.

Kröfuna um að héraðsdómur verði ómerktur reisir ákærði á því að mat héraðsdóms á munnlegum framburði ákærða og vitna sem komu fyrir dóminn sé rangt ,,svo miklu varði um niðurstöðu málsins.“ Ákærði hefur í þessu efni einkum bent á mat dómsins á framburði sínum og vitnisins C. Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að framburður ákærða hafi frá upphafi verið ruglingslegur og á reiki um aðdraganda þess að A fannst meðvitundarlaus og með reim um hálsinn á heimili ákærða 2. október 2015. Hann hafi einnig orðið margsaga í fjölmörgum og veigamiklum atriðum um atburði þá sem urðu á heimilinu þennan dag, auk þess sem framburður ákærða beri þess skýr merki að hann hafi leitast við að laga framburðinn að nýjum upplýsingum eftir því sem þær komu fram. Þá segir í dóminum að ákærði hafi breytt þeirri frásögn, sem fram kom í skýrslum hans hjá lögreglu, að hann hafi tekið með báðum höndum um hálsinn á A og haldið þannig í nokkurn tíma og jafnframt sett reim úr peysu sinni um háls honum. Framburð þennan hafi ákærði dregið að verulegu leyti til baka þegar hann gaf skýrslu fyrir dómi. Telur dómurinn þessa breytingu á framburði hans ótrúverðuga. Engin haldbær rök eru til að draga í efa mat héraðsdóms á sönnunargildi framburðar ákærða, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Héraðsdómur mat sönnunargildi framburðar vitnisins C á þann veg að hann hefði verið trúverðugur og stöðugur um það hvernig aðstaðan var þegar hann kom fyrst að A meðvitundarlausum með reim um hálsinn sem bundinn hafði verið hnútur á og um háttsemi ákærða í kjölfarið, meðal annars um að hann hafi brugðið reiminni á ný um háls A. Telur héraðsdómur að framburður þessa vitnis fái stoð í hljóðupptökum af símtali þess við Neyðarlínuna þegar vitnið tilkynnti um atvik og óskaði aðstoðar. Ekkert er heldur fram komið sem leitt getur til þess að þetta mat héraðsdóms verði dregið í efa. Verður kröfu ákærða um ómerkingu því hafnað.

II

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar hans. Þá verður ákvæði dómsins um upptöku staðfest.

Að gengum héraðsdómi 29. apríl 2016 tilkynnti ákærði ríkissaksóknara um áfrýjun dómsins. Í tilkynningunni sagði meðal annars að ákærði gerði tilgreindar kröfur sem taldar voru upp í sex töluliðum. Jafnframt var tekið fram að dóminum væri áfrýjað með vísan til a. til e. liða 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008. Í tilkynningunni var þess á hinn bóginn ekki getið að leitað væri endurskoðunar á einkaréttarkröfum samkvæmt XXVI. kafla laganna sem dæmdar hefðu verið að efni til í héraði, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laganna var það nauðsynlegt skilyrði þess að um þær yrði fjallað hér fyrir dómi að í tilkynningunni væri tekið nákvæmlega fram í hvaða skyni áfrýjað væri og hverjar dómkröfur ákærða væru varðandi kröfur samkvæmt XXVI. kafla laganna. Af þessum sökum koma kröfur ákærða um endurskoðun á dæmdum einkaréttarkröfum í héraði ekki til úrlausnar fyrir Hæstarétti nema að því leyti sem réttinum er skylt að taka afstöðu til þeirra án kröfu, sbr. og dóm réttarins 24. janúar 2008 í máli nr. 453/2007.

B, sem kvaðst hafa verið sambúðarkona A, hefur fyrir Hæstarétti haft uppi sömu kröfu um skaðabætur og hún gerði í héraði. Þótt hún hafi ekki áfrýjað héraðsdómi af sinni hálfu er henni samkvæmt 3. mgr. 196. gr. og 4. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 heimilt að krefjast breytinga á niðurstöðu dómsins um kröfu sína, enda kom krafan fram í greinargerð hennar fyrir Hæstarétti. Kemur krafan því aðeins til endurskoðunar hér fyrir dómi að því leyti sem það kann að horfa til hækkunar hennar. Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um sýknu ákærða af kröfunni um bætur fyrir missi framfæranda. Með því að krafa um miskabætur úr hendi ákærða, sem reist var á 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og þeirri grein var breytt með 13. gr. laga nr. 37/1999, kemur aðeins til álita að því er lýtur að hækkun hennar, verður niðurstaða héraðsdóms um kröfuna staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og málskostnað einkaréttarkröfuhafa, allt eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, G-kk-nf Ö-kk-nf A-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 927.247 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 744.000 krónur. Þá greiði ákærði B 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.