592/2011

A var gefið að sök að hafa framið umboðssvik með því að hafa ítrekað misnotað aðstöðu sína sem verslunarstjóri B ehf. og án heimildar komið því til leiðar að C ehf. fékk afhentar vörur frá versluninni án þess að staðgreiða þær. Í dómi Hæstaréttar segir m.a. að þrátt fyrir að A hafi verið kunnugt um að B ehf. hefði hafnað því að C ehf. væri í reikningsviðskiptum hjá félaginu hafi A tekið þá ákvörðun að afhenda félaginu vörur án þess að þær væru staðgreiddar og reynt að leyna því með því að skrá vöruúttektirnar á nafn annars aðila. Hafi A hlotið að vera ljóst að með háttsemi sinni væri veruleg hætta á því að hagsmunir B ehf. væru fyrir borð bornir. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu A en við ákvörðun refsingar var litið til þess dráttar sem varð á rannsókn málsins. Þá var skaðabótakröfu B ehf. vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 27. október 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara refsilækkunar og að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, en að þessu frágengnu að fjárhæð hennar verði lækkuð.

B ehf. krefst þess að ákærði verði dæmdur til greiða sér 6.508.140 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.312.181 krónu frá 31. janúar 2007 til 6. febrúar sama ár, af 5.067.883 krónum frá þeim degi til 9. maí sama ár, af 5.583.216 krónum frá þeim degi til 31. sama mánaðar, af 6.508.140 krónum frá þeim degi til 20. október 2011, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Þá krefst hann staðfestingar á ákvörðun héraðsdóms um málskostnað og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi er ákærða gefin að sök umboðssvik með því að hafa árinu 2007 ítrekað misnotað aðstöðu sína sem verslunarstjóri B ehf. og án heimildar komið því til leiðar að fyrirtækið C ehf. fékk afhentar vörur frá versluninni án þess að staðgreiða þær. Þetta hafi farið í bága við lánareglur B ehf. en vörur að fjárhæð 6.508.140 krónur hafi ekki fengist greiddar hjá fyrirtækinu.

Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að B ehf. hafði hafnað því að hafa fyrirtækið C ehf. í reikningsviðskiptum. Kom fram í framburði ákærða fyrir dómi að hann kannaðist við þetta en hann hefði hins vegar ekki vitað að félagið væri í fjárhagserfiðleikum þar sem það hefði haft næg verkefni. Þá kom fram hjá honum að hann kannaðist ekki við að hafa sjálfur afgreitt vörur til félagsins en vefengdi ekki að það hefði verið gert með sinni heimild. Einnig sagði ákærði að hann myndi sjá um að innheimta söluandvirði varanna. Ástæður þess að úttektirnar voru færðar yfir á nafn D, starfsmanns C ehf., sagði ákærði vera þá að „við höfum bara verið að kaupa okkur tíma til að ná að innheimta vörurnar. Það var farið að dragast greiðslur og menn vissu af því og höfðum áhyggjur af því að þarna væri eitthvað ekki nógu gott í gangi og þá var bara verið að kaupa sér tíma.“

Gögn málsins bera með sér að haldið var utan um úttektir C ehf. í svokölluðu tilboðskerfi en það kerfi hafði ekki þann tilgang. Voru vöruúttektir C ehf. færðar í þetta tilboðskerfi, á nafn fyrrgreinds starfsmanns þess félags, en skráningin í tilboðskerfið leiddi til þess að vörurnar voru ekki skráðar út af lager í birgðabókhaldi. Vitnið F framkvæmdastjóri verslunarsviðs B ehf. bar fyrir dómi að þessi notkun á tilboðskerfinu væri stranglega bönnuð og ákærða hefði verið það kunnugt. Vitnið H rekstrarstjóri verslunarsviðs B ehf. bar fyrir dómi að þessi notkun ákærða á tilboðskerfinu væri eina tilvikið af þessu tagi sem hann vissi um. Þá kom fram hjá honum að óheimilt hefði verið að afgreiða vörur af svonefndum biðreikningum eða verslunarstjórareikningum ef reikningsviðskiptum hefði verið hafnað. Vitnin I starfsmaður B ehf. og J sölumaður félagsins báru fyrir dómi að ákærði hefði haft frumkvæði að þessum viðskiptaháttum. Þá bar vitnið K starfsmaður B ehf. svo fyrir dómi að henni hefði verið kunnugt um að skuld C ehf. hefði verið geymd í tilboðskerfinu samkvæmt fyrirmælum ákærða. Þegar greiðsla hefði borist frá C ehf. hefði það sem greitt var fyrir verið fært úr tilboðskerfinu af nafni D og yfir á staðgreiðslureikning í nafni C ehf.

Af því sem nú hefur verið rakið þykir ljóst að ákærða var kunnugt um að B ehf. hafði hafnað því að C ehf. væri í reikningsviðskiptum hjá félaginu. Þrátt fyrir þá vitneskju sína tók ákærði ákvörðun um að heimila að félagið tæki út vörur án þess að þær væru staðgreiddar. Jafnframt liggur fyrir að ákærði reyndi að leyna þessu með því að búa svo um hnútana að vöruúttektir félagsins voru skráðar á nafn annars aðila í svokallað tilboðskerfi þannig að það kom ekki í ljós fyrr en við birgðatalningu að vörur hefðu verið afhentar með þessu móti.

II

Í málinu liggur frammi fjöldi yfirlita yfir vöruúttektir C ehf. sem skráðar eru í nefnt tilboðskerfi á nafn D og voru félaginu gerðir reikningar vegna úttekta samtals að fjárhæð 8.658.716 krónur sem það greiddi. Telur ákæruvaldið að ógreiddar úttektir nemi 6.508.140 krónum, sem sundurliðast þannig: 31. janúar 2007 að fjárhæð 1.312.181 króna, 6. febrúar 2007 að fjárhæð 3.755.702 krónur, 9. maí 2007 að fjárhæð 515.333 krónur, og 31. maí 2007 að fjárhæð 924.924 krónur.

Gögn málsins um framangreindar úttektir og reikningar þeir sem C ehf. hefur þegar greitt eru um margt óljósir og verður ekki útilokað að í einhverjum tilvikum kunni vöruliðir á yfirlitum yfir þær vörur sem taldar eru ógreiddar að finnast á þeim reikningum sem félagið hefur þegar greitt. Þá liggja fyrir í málinu yfirlit úr tilboðskerfi vegna vöruúttekta að fjárhæð 2.844.748 krónur, sem samkvæmt málsgögnum eru að baki tveimur reikningum er C ehf. hefur greitt, en yfirlitin eru ekki fyllilega í samræmi við þá reikninga sem samtals eru að fjárhæð 2.754.996 krónur. Enda þótt ekki sé í málinu byggt á þeim úttektum sem þegar hafa verið greiddar eru gögn þessi ekki til þess fallin að upplýsa málið.

Ákærði hefur teflt fram þeirri vörn að ekkert liggi fyrir um afhendingu þeirra vara sem tilgreindar eru í ákæru. Í skýrslu hjá lögreglu 27. febrúar 2009 var ákærði spurður út í vöruúttekt að fjárhæð 3.755.702 krónur og svaraði hann því til að honum fyndist trúlegt að þessar vörur hafi verið afhentar þar sem þarna virðist hafa verið um margar úttektir að ræða. Fyrir dómi sagði ákærði varðandi þessa úttekt: „Ég held að það sé nú útilokað að þetta sé tekið út í einu lagi, ég held það hljóti að benda til þess að það sé tekið út þá í einhverjum portionum.“ Gat ákærði ekki útskýrt úttekt að fjárhæð 1.312.181 krónu en benti á að þar kæmi ekki fram að um úttekt væri að ræða. Varðandi úttektir að fjárhæð 515.333 krónur og 924.924 krónur taldi hann að þessar vörur hefðu ekki verið afhentar. Vitnið D bar fyrir dómi að þær úttektir sem að framan greinir hefðu allar verið teknar út og notaðar í þágu C ehf.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið er sannað að fyrirtækinu C ehf. voru, fyrir tilstilli ákærða, afhentar vörur fyrir umtalsverðar fjárhæðir þótt ekki liggi fyrir svo óyggjandi sé hversu stór hluti þeirra er enn ógreiddur. Allan vafa að þessu leyti verður að virða ákærða í hag.

Samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 varðar það fangelsi allt að 2 árum ef maður, sem fengið hefur aðstöðu til þess að gera eitthvað, sem annar maður verður bundinn við, eða hefur fjárreiður fyrir aðra á hendi, misnotar þessa aðstöðu sína. Þyngja má refsinguna, ef mjög miklar sakir eru, í allt að 6 ára fangelsi. Í athugasemdum við þetta ákvæði í frumvarpi til laganna kemur fram að það sé sett til verndar því að menn sem hafa á hendi fjárreiður fyrir aðra, svo sem fjárhaldsmenn, framkvæmdastjórar félaga og stofnana o.s.frv. misnoti aðstöðu sína sér eða öðrum til hags, en umbjóðanda sínum til tjóns. Það er ekki skilyrði umboðssvika frekar en annarra auðgunarbrota að sá sem þannig misnotar aðstöðu sína hagnist sjálfur á brotinu, en ekki er fram komið í málinu að ákærði hafi notið einhvers ávinnings af viðskiptunum. Þegar allt framangreint er virt er óhætt að slá því föstu að ákærða hafi verið ljóst að með umræddum vöruúttektum var veruleg hætta á því að hagsmunir B ehf. væru fyrir borð bornir. Samkvæmt því verður fallist á með héraðsdómi að ákærði hafi gerst brotlegur við 249. gr. almennra hegningarlaga.

III

Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir var framið á árinu 2007. Ákæra var hins vegar ekki gefin út fyrr en um fjórum árum síðar. Við ákvörðun refsingar verður að taka tillit til þess verulega dráttar sem varð á rannsókn málsins en á honum hafa ekki verið gefnar viðhlítandi skýringar. Samkvæmt þessu og að öllu virtu verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 3 mánuði en fullnustu hennar skal frestað og hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Með vísan til þess sem að framan er rakið um þær úttektir sem ákæra byggir á er skaðabótakrafa B ehf. ekki sett fram með því móti að unnt sé að taka hana til greina. Verður kröfunni því vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærða verður gert að greiða helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, A-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í 3 mánuði en fullnustu refsingarinnar skal frestað og skal hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Einkaréttarkröfu B ehf. er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins 428.738 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.