233/2002

H, sem er vélfræðingur að mennt, var ráðinn í starf viðgerðarmanns orkusölumæla hjá R. Bar aðilum saman um að menntun H hafi verið meiri en áskilin hafi verið til starfsins en honum hafi verið skipað í launaflokk með öðrum vélfræðingum í þjónustu borgarinnar. Með breytingum á launakerfi Reykjavíkurborgar var afnumin bein tenging milli starfsheitis eða menntunargráðu starfsmanns annars vegar og röðun starfs hans í launaflokk hins vegar. Var H eftir þær breytingar raðað í launaflokk sem mælaviðgerðarmaður en þó var tekið tillit til vélfræðimenntunar hans. H krafðist hins vegar viðurkenningar á því að hann hafi átt rétt á að sér yrði skipað í sama launaflokk og aðrir vélfræðingar í þjónustu O, sem hafði yfirtekið starfsemi R. Kröfu O um frávísun málsins, sem reist var á því að SR hafi þurft að eiga óskipta málsaðild með O, var hafnað. Þá var H ekki talinn geta borið fyrir sig að úrsögn hans úr SR fengi einhverju breytt um gildi kjarasamnings Reykjavíkurborgar og SR gagnvart honum, þar sem viðurkenningarkrafa hans laut að tilteknum launaflokki þess samnings. Litið var svo á, að eftir umræddar breytingar hafi ekki verið lengur fyrir hendi nein almenn ákvörðun um hvar raða ætti í launaflokk vélfræðingum í þjónustu borgarinnar fremur en starfsmönnum úr öðrum greinum. Ekki væru bornar brigður á að starf H krefðist ekki vélfræðimenntunar. H gæti því ekki borið saman röðun sína í launaflokk við þá niðurstöðu, sem fékkst um röðun annarra og ólíkra starfa, sem talið var nauðsynlegt að vélfræðingar hefðu með höndum. Var O sýknaður af kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. maí 2002. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af kröfu stefnda. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins auglýsti Rafmagnsveita Reykjavíkur í dagblaði 18. janúar 1981 laust starf viðgerðarmanns orkusölumæla. Var tekið fram að æskilegt væri að starfsmaðurinn væri menntaður úrsmiður, vélvirki eða rafvirki með reynslu í nákvæmri vinnu. Liggur fyrir að stefndi, sem er vélfræðingur að mennt, var ráðinn í þetta starf 11. maí 1981 og munu kjör hans hafa farið eftir kjarasamningi Reykjavíkurborgar við starfsmannafélag hennar. Ekki verður annað ráðið af málatilbúnaði aðilanna en að þeim beri saman um að menntun stefnda hafi verið meiri en áskilin hafði verið til starfsins, en honum hafi allt frá upphafi og þar til þau atvik gerðust, sem síðar er getið, verið skipað í launaflokk með öðrum vélfræðingum í þjónustu borgarinnar, fyrirtækja hennar og stofnana og borið starfsheiti sem slíkur.

Reykjavíkurborg gerði 30. apríl 1997 kjarasamning við Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar. Þar var meðal annars kveðið á um það að störfum yrði raðað í launaflokka samkvæmt fylgiskjali með samningnum, en í því efni ætti að meginstefnu að miða við fyrri röðun, kjör launþega í sambærilegum störfum samkvæmt öðrum kjarasamningum og kröfum um menntun, ábyrgð og sérhæfni starfsmanna, auk þess sem enginn starfsmaður skyldi lækka í launaflokki. Í bókun, sem fylgdi samningnum, var ákveðið að á gildistíma hans skyldu fara fram viðræður milli borgarinnar og starfsmannafélagsins um nýtt launakerfi og yrði þeim lokið fyrir 1. janúar 1998. Ef samkomulag næðist um það tæki nýja launakerfið gildi 1. apríl sama árs. Mun slíkt samkomulag fyrst hafa tekist 5. desember 1998 og í tengslum við það verið gerðar breytingar á áðurgreindu ákvæði kjarasamnings um röðun í launaflokka. Samkvæmt nýju ákvæði um þetta efni var röðun starfa í launaflokka ekki lengur tengd starfsheitum, heldur tekið upp starfsmat, sem ráða átti skipun einstakra starfa í launaflokka. Að þessu mati skyldu vinna sérstakar matsnefndir, sem bæru saman störf við stofnun eða fyrirtæki í samræmi við tiltekið matskerfi. Átti yfirmaður að veita matsnefnd upplýsingar um hvert starf að gættum nánar tilgreindum undirbúningi, en hún síðan að ljúka mati um innbyrðis röðun starfa. Að því fengnu átti forstöðumaður að ákveða svonefnd starfslaun fyrir einstök störf með því að raða þeim í launaflokka. Þessu til viðbótar gat forstöðumaður ákveðið svokölluð hæfnislaun handa starfsmanni, en í því efni skyldi tekið mið af hæfni hans, sem nýttist í starfi og væri umfram þá, sem þegar væri metin við ákvörðun starfslauna. Skyldi forstöðumaður leggja mat á þetta eftir sérstöku matskerfi og ákveða hæfnislaun með því að skipa starfsmanni í launaflokk. Í ákvæðum kjarasamningsins, sem vörðuðu framangreindar breytingar, var meðal annars tekið fram að tryggja skyldi að enginn starfsmaður lækkaði í „föstum mánaðarlaunum“ við það að færast í nýja launakerfið.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnda gekk hann úr Starfsmannafélagi Reykjavíkurborgar áður en þessar breytingar voru gerðar á kjarasamningi, eða 1. maí 1998. Þessu hefur áfrýjandi ekki andmælt. Hann hefur á hinn bóginn vísað til þess að samkvæmt öllum framlögðum launaseðlum stefnda, sem stafi frá tímabilinu eftir umræddan dag, hafi eftir sem áður verið dregið af launum hans félagsgjald til starfsmannafélagsins, enda hafi það farið með samningsumboð um launakjör hans, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna.

Áðurnefnt launakerfi Reykjavíkurborgar mun hafa komið til framkvæmdar í desember 1999, en gilt frá 1. júlí á því ári. Í byrjun munu hafa orðið mistök við skipun stefnda í launaflokk, en að fenginni leiðréttingu var honum raðað í 7. þrep 130. launaflokks. Urðu föst mánaðarlaun hans 133.169 krónur. Eftir eldra launakerfi, þar sem hann tók laun samkvæmt 6. þrepi 246. launaflokks, voru föstu mánaðarlaunin 115.825 krónur. Við ákvörðun um þessa röðun á starfi stefnda í launaflokk mun hafa verið byggt á niðurstöðu matsnefndar á vinnustað hans, sem skipuð var fulltrúum vinnuveitanda og starfsmanna. Mun hún hafa litið svo á að stefndi starfaði sem mælaviðgerðarmaður, en til þess þyrfti ekki vélfræðimenntun. Á grundvelli niðurstöðu nefndarinnar um mat á starfinu mun hafa átt að raða því í 129. launaflokk, en vegna menntunar stefnda, sem væri meiri en þörf væri á til að gegna því, hafi honum verið ákveðin hæfnislaun og hann því hækkað um einn launaflokk. Vélfræðingum, sem gegndu störfum þar sem þeirrar menntunar var talin þörf, mun á hinn bóginn hafa verið skipað í 137. launaflokk í samræmi við niðurstöðu matsnefndar.

Stefndi unir því ekki að sér hafi verið skipað í þann launaflokk, sem áður er getið, heldur telur hann sig hafa átt rétt á að fá laun eftir 7. þrepi 137. launaflokks, eins og aðrir vélfræðingar í þjónustu áfrýjanda, á tímabilinu frá 1. júlí 1999 til 31. október 2000, þegar gildistíma fyrrgreinds kjarasamnings lauk. Til viðurkenningar á því höfðaði stefndi mál þetta 26. febrúar 2001 gegn áfrýjanda, en fyrir liggur að stefndi þáði laun frá 1. febrúar 2000 úr hendi áfrýjanda, sem mun þá hafa tekið yfir starfsemi Rafmagnsveitu Reykjavíkur.

II.

Svo sem að framan greinir gerir stefndi kröfu í málinu um viðurkenningu á því að hann hafi átt rétt á að sér yrði skipað í annan tilgreindan launaflokk en raun varð á samkvæmt því launakerfi Reykjavíkurborgar, sem gilti frá 1. júlí 1999. Með þessu hefur stefndi neytt heimildar samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að leita dóms um viðurkenningarkröfu, þótt ekki verði séð að nokkuð hafi staðið því í vegi að hann gerði þess í stað kröfu tiltekinnar fjárhæðar um greiðslu vangoldinna launa. Hefði stefndi farið síðastgreinda leið er fjarri lagi að tilefni gæti hafa verið til þess að hann beindi kröfu sinni jafnframt að Starfsmannafélagi Reykjavíkurborgar, enda gæti það félag aldrei borið óskipta skyldu í skilningi 1. mgr. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 með áfrýjanda til að greiða stefnda vangoldin laun, þótt það hafi staðið ásamt Reykjavíkurborg að gerð kjarasamnings, sem áfrýjandi telur hafa ranglega skert launakjör sín. Er þá engu nærtækara að starfsmannafélagið geti hafa þurft að eiga óskipta málsaðild með áfrýjanda þótt stefndi hafi nýtt sér lögfesta heimild til að leita viðurkenningardóms um réttindi sín. Að þessu gættu er ekkert hald í röksemdum áfrýjanda fyrir því að vísa eigi málinu frá héraðsdómi.

III.

Í málinu leitar stefndi sem áður segir dóms um að hann hafi með réttu átt að taka laun á tímabilinu frá 1. júlí 1999 til 31. október 2000 eftir nánar tilteknum launaflokki, sem kveðið var á um í þágildandi kjarasamningi Reykjavíkurborgar við Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar. Samkvæmt þessu hlýtur stefndi að reisa kröfu sína á þeirri forsendu að kjör hans hafi átt að ráðast af umræddum kjarasamningi, en hann greini á við áfrýjanda um hvernig skipa hafi átt honum í launaflokk eftir ákvæðum samningsins. Að þessu gættu getur stefndi ekki borið fyrir sig að úrsögn hans úr Starfsmannafélagi Reykjavíkurborgar 1. maí 1998 fái einhverju breytt um gildi kjarasamningsins gagnvart honum þannig að áhrif hafi á niðurstöðu málsins.

Þegar nýrri skipan hafði verið komið á ákvörðun launa starfsmanna Reykjavíkurborgar, stofnana hennar og fyrirtækja frá 1. júlí 1999 að telja urðu föst mánaðarlaun stefnda sem áður segir 133.169 krónur. Fyrir þann tíma voru föstu mánaðarlaunin 115.825 krónur. Þessi nýja skipan olli þannig bersýnilega ekki lækkun á föstum launum stefnda, svo sem hann hefur borið við í málatilbúnaði sínum.

Með breytingunum á launakerfi Reykjavíkurborgar, sem hrundið var í framkvæmd 1999 á grundvelli samkomulags hennar við starfsmannafélag borgarinnar 5. desember 1998, var í ljósi þess, sem áður greinir, afnumin bein tenging milli starfsheitis eða menntunargráðu starfsmanns annars vegar og röðun starfs hans í launaflokk hins vegar. Þess í stað var farin sú leið að meta hvert og eitt starf til að ráða því hvernig manni, sem því gegni, yrði skipað í launaflokk. Eftir gögnum málsins er af þessum sökum ekki lengur fyrir hendi í kjarasamningi borgarinnar við starfsmannafélagið nein almenn ákvörðun um hvar raða eigi í launaflokk vélfræðingum í þjónustu hennar fremur en starfsmönnum úr öðrum greinum. Í málinu hefur stefndi ekki borið brigður á þá niðurstöðu matsnefndar að ekki sé þörf á að maður, sem gegni starfi hans, hafi aflað sér menntunar sem vélfræðingur. Hann getur því ekki með réttu borið saman röðun sína í launaflokk við þá niðurstöðu, sem fékkst um röðun annarra og ólíkra starfa, sem matsnefndin taldi nauðsynlegt að vélfræðingar hefðu með höndum. Þótt stefndi hafi áður um árabil tekið laun eftir sömu launaflokkum og aðrir vélfræðingar í þjónustu borgarinnar, fyrirtækja hennar eða stofnana og borið starfsheiti því til samræmis, gat það eitt út af fyrir sig ekki staðið því í vegi að breyting yrði gerð þar á með nýjum kjarasamningi, svo framarlega sem stefndi lækkaði ekki við það í launum. Stefndi hefur ekki sannað að vinnuveitandi hans hafi heitið honum þegar hann réðst upphaflega til starfa eða á einhverju síðara stigi að honum yrðu tryggð til loka ráðningartíma síns sömu laun og vélfræðingar fengju í öðrum störfum hjá sama vinnuveitanda. Að öllu þessu athuguðu hefur stefndi enga viðhlítandi stoð fyrir kröfu sinnu um að fá laun úr hendi áfrýjanda vegna fyrrgreinds tímabils eftir öðrum launaflokki en þeim, sem honum var skipað í. Samkvæmt því verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Orkuveita Reykjavíkur, er sýkn af kröfu stefnda, H-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.