713/2012

HSÍ lýsti kröfu við slitameðferð K hf. sem slitastjórn félagsins samþykkti aðeins að hluta sem almenna kröfu. Deildu aðilar um það hvort stór hluti kröfu HSÍ, sem reist var á grundvelli samstarfssamnings aðila frá árinu 2008, væri styrkur sem félli undir hugtakið „gjöf“ samkvæmt 3. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og skyldi því flokkast sem eftirstæð en ekki almenn krafa. Í áðurgreindum samningi var ákvæði sem bar yfirskriftina „Styrkur bankans til HSÍ“ og var greiðslum samkvæmt því ákvæði skipt í tvennt. Var annars vegar um að ræða greiðslur vegna afmarkaðra verkefna sem fólu í sér margs konar skyldur HSÍ og hins vegar greiðslur sem ekkert sérstakt endurgjald kom fyrir. Laut krafa HSÍ í málinu að þeim greiðslum. Talið var að staðið hefði K hf. nær að færa sönnur fyrir ástæðum þess að samningurinn varð þess efnis, sem raun varð á, en það hafði K hf. ekki gert. Þá þótti ekki óvarlegt að ætla að samanlagt verðmæti skyldna HSÍ samkvæmt samningnum hefði verið meira fyrir K hf. en nam umsömdum greiðslum vegna þeirra. Þar sem K hf. hafði í engu upplýst hvert þetta verðmæti gæti hafa verið, varð að leggja til grundvallar að allar greiðslur samkvæmt samningnum hefðu í raun verið endurgjald fyrir þær skyldur sem samningurinn lagði HSÍ á herðar. Féll krafa HSÍ því ekki undir hugtakið gjöf í framangreindum skilningi og var staðfestur úrskurður héraðsdóms um að flokka kröfuna sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. nóvember 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. nóvember 2012, þar sem viðurkennd var krafa varnaraðila við slit sóknaraðila að fjárhæð 12.000.000 krónur með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., svo og að varnaraðila væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni við gagnkröfu sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. áðurgreindra laga. Sóknaraðili krefst þess að af kröfu varnaraðila verði 2.000.000 krónur viðurkenndar sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 og honum heimilað að neyta skuldajafnaðar með þeim hluta hennar, en að öðru leyti verði henni veitt staða í réttindaröð eftir 114. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað, sem hann krefst í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemur því krafa hans um málskostnað í héraði ekki frekar til álita.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gerði sóknaraðili, sem þá hét Kaupþing banki hf., svonefndan samstarfssamning við varnaraðila og var hann dagsettur 15. janúar 2006. Við 3. grein samningsins, sem var ritaður á bréfsefni sóknaraðila, var fyrirsögnin: „Styrkur bankans til HSÍ“ og skiptist fyrsti hluti greinarinnar í tvo stafliði. Í a. lið hennar kom fram að sóknaraðili skyldi greiða varnaraðila 24.000.000 krónur í tólf jöfnum áföngum á þriggja mánaða fresti frá 1. janúar 2007 til 1. október 2009, en ekki var greint nánar frá því í hvaða skyni greitt yrði. Í b. lið sömu greinar sagði á hinn bóginn að sóknaraðila bæri að greiða varnaraðila 4.800.000 krónur „fyrir að vinna verk skv. 4. gr. samningsins“, en þá fjárhæð átti sóknaraðili að inna af hendi með tólf jöfnum greiðslum á sömu dögum og tilgreindir voru í a. lið 3. greinar. Í 4. grein samningsins voru í 15 stafliðum taldar upp „skyldur HSÍ“, svo sem sagði í fyrirsögn hennar. Í fjórum fyrstu liðunum var kveðið á um að merki sóknaraðila yrði á keppnisbúningum karlalandsliðsins í handknattleik, framanvert á treyju og „áberandi stærst þeirra auglýsinga“ sem þar yrðu, svo og á æfingagöllum, leikmannapeysum og úlpum. Í fimmta liðnum var mælt fyrir um að merki sóknaraðila yrði sett á áberandi stað á heimasíðu varnaraðila og tenging höfð þaðan til heimasíðu sóknaraðila. Í þeim sjötta var kveðið á um svonefndar gólfmerkingar og „rúllu-skilti“ sóknaraðila á öllum heimaleikjum karlalandsliðsins. Með sjöunda liðnum skuldbatt varnaraðili sig til þess hvorki að auglýsa né taka þátt í kynningu annarra fjármálafyrirtækja. Í áttunda og níunda liðnum var kveðið á um skyldu varnaraðila til að láta sóknaraðila í té 40 boðsmiða á alla landsleiki í handknattleik hér á landi og veita að auki viðskiptavinum sóknaraðila 20% afslátt af aðgöngumiðum á „völdum heimaleikjum“ karlalandsliðsins. Samkvæmt tíunda liðnum bar varnaraðila að gefa ungum viðskiptavinum sóknaraðila kost á því tvívegis á ári að hitta karlalandsliðið, fylgjast með æfingum þess og fá eiginhandaráritanir, en í þeim ellefta var mælt fyrir um að leikmenn og þjálfarar sama landsliðs myndu taka þátt í „kynningarstarfi bankans í sjónvarpi og blöðum“, þar á meðal í auglýsingum, sem sóknaraðila væri frjálst að nota án sérstakra greiðslna. Í tólfta og þrettánda liðnum kom fram að varnaraðili myndi hafa merki sóknaraðila á bréfsefni sínu og tæki einnig að sér að koma á framfæri kynningarefni þess síðarnefnda í tengslum við landsleiki. Í þeim fjórtánda sagði að kynna ætti sóknaraðila á kostnað hans „sem einn af aðalstyrktaraðilum“ varnaraðila í auglýsingum við sjónvarpsútsendingar landsleikja. Loks var í síðasta liðnum kveðið á um að varnaraðili héldi árlega svonefndan handboltaskóla fyrir unga leikmenn, sem yrði kenndur við báða aðilana sameiginlega, en þar fengju starfsmenn sóknaraðila tækifæri til að kynna starfsemi sína fyrir þátttakendum. Þá er þess að geta að í 8. gr. samningsins sagði eftirfarandi: „Skattalegar afleiðingar, sem þessi samningur leiðir til fyrir annan samningsaðila, skulu ekki hafa áhrif á hinn aðila samningsins.“

Í greinargerð varnaraðila fyrir héraðsdómi var staðhæft að sóknaraðili hafi samið framangreindan samning, svo og að sá háttur að skipta „þóknunum“ til sín í tvennt, annars vegar í styrk og hins vegar „auglýsingar“ eins og gert hafi verið með 3. og 4. grein hans, hafi verið „til aðgreiningar í bókhaldi“ sóknaraðila og hafi það ekki verið „sérstaklega rætt“ við varnaraðila, enda hafi þetta einu mátt gilda fyrir hann. Þessu til stuðnings lagði varnaraðili fram í héraði yfirlýsingu frá fyrrum markaðsstjóra sóknaraðila, sem var þó ekki staðfest fyrir dómi. Sóknaraðili hefur andmælt þessum staðhæfingum, en tekið um leið fram að varnaraðili hafi á engu stigi gert athugasemdir „við uppsetningu samningsins hvað varðar skiptingu á greiðslum í styrk annars vegar og auglýsingagreiðslur hins vegar“, svo sem komist var að orði í greinargerð sóknaraðila fyrir héraðsdómi.

Í samræmi við ákvæði í 3. grein samningsins mun varnaraðili hafa sent sóknaraðila reikninga og greiðsluseðla vegna þeirra greiðslna, sem þar var kveðið á um, og virðist sem reikningarnir og seðlarnir hafi hverju sinni verið tveir, annars vegar vegna fjárhæðar, sem mælt var fyrir um í a. lið greinarinnar, og hins vegar í b. lið hennar. Í dæmaskyni hafa verið lögð fram í málinu gögn vegna greiðslna, sem voru á gjalddaga 1. júlí 2008, en samkvæmt reikningi fyrir greiðslu eftir b. lið 3. greinar samningsins var fjárhæð hennar 321.285 krónur að viðbættum virðisaukaskatti, 78.715 krónum, eða alls 400.000 krónur. Reikningur fyrir greiðslu eftir a. lið sömu greinar, að fjárhæð 2.000.000 krónur, var á hinn bóginn án virðisaukaskatts.

Fjármálaeftirlitið neytti 9. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Samkvæmt gögnum málsins er óumdeilt að sóknaraðili hafi á því stigi verið búinn að inna af hendi greiðslur til varnaraðila samkvæmt 3. grein samnings þeirra til og með gjalddaga 1. júlí 2008, en eftir það hafi frekari greiðslur ekki farið fram. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila skipuð slitastjórn 22. apríl 2009, en í framhaldi af áðurnefndum aðgerðum Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 var tilteknum eignum og skuldbindingum sóknaraðila ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf. og liggur fyrir að upp frá því hafi sóknaraðili ekki haft á hendi almenna starfsemi sem fjármálafyrirtæki.

Varnaraðili lýsti 26. ágúst 2009 kröfu við slit sóknaraðila um fimm síðustu greiðslurnar samkvæmt samningi þeirra, sem voru á gjalddaga á tímabilinu frá 1. október 2008 til sama dags á árinu 2009, samtals að fjárhæð 12.000.000 krónur. Kröfunni var lýst sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 og jafnframt krafist „skuldajafnaðar á móti yfirdráttarheimild á reikningi“ varnaraðila, sem ekki var tilgreindur frekar. Ágreiningur reis um viðurkenningu kröfunnar, en að endingu tók sóknaraðili þá afstöðu að hann væri samþykkur því að 2.000.000 krónur af henni yrðu viðurkenndar á þann hátt, sem varnaraðili krafðist. Sóknaraðili lýsti sig jafnframt samþykkan því að afgangur kröfunnar, 10.000.000 krónur, yrði viðurkenndur við slitin, en með stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991. Við þetta síðastnefnda felldi varnaraðili sig ekki og er það ágreiningsefni aðilanna til úrlausnar í málinu.

II

Svo sem nánar er lýst í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili málatilbúnað sinn á því að gera verði greinarmun á þeim greiðslum, sem honum bar að inna af hendi annars vegar samkvæmt a. lið 3. greinar samnings síns við varnaraðila og hins vegar eftir b. lið sömu greinar. Greiðslur eftir a. lið hafi verið styrkur, eins og beinlínis sagði í fyrirsögn greinarinnar, og verði að líta svo á að sóknaraðili hafi með þessu gefið fyrirheit um gjöf, sem standi í réttindaröð við slit hans eftir áðurnefndum 3. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991. Á hinn bóginn hafi verið tekið fram í b. lið 3. greinar að greiðslurnar, sem þar voru tilgreindar, kæmu „fyrir að vinna verk skv. 4. gr. samningsins“, en á þeim grunni telji sóknaraðili kröfu um þær njóta rétthæðar eftir 113. gr. sömu laga. Í málinu hefur sóknaraðili ekki borið fyrir sig að gagnkvæmar skyldur aðilanna hafi fallið niður við það að hann hafi látið af almennri starfsemi sem fjármálafyrirtæki í október 2008 og ekki þarfnast upp frá því auglýsinga eða annars þess, sem um ræddi í 4. grein samnings þeirra.

Varnaraðili hefur staðhæft eins og áður segir að sú aðgreining á greiðslum, sem fram kom í a. og b. lið 3. grein samningsins, hafi verið gerð að tilhlutan sóknaraðila og vegna þarfa hans án þess að um þetta hafi verið rætt milli þeirra. Þessari staðhæfingu, sem fær stuðning í framlagðri yfirlýsingu fyrrum starfsmanns sóknaraðila, hefur verið mótmælt, en þó með þeim hætti að sóknaraðili hefur sem fyrr greinir vísað jafnframt til þess að varnaraðili hafi aldrei hreyft athugasemdum vegna þessa efnis samningsins. Þótt varnaraðili hafi bersýnilega haft hag af því að 5/6 hlutar af heildargreiðslum frá sóknaraðila teldust í orði kveðnu styrkur, sem hann greiddi ekki virðisaukaskatt af, verður að líta til þess að samningurinn var ritaður á bréfsefni sóknaraðila og verður því að ætla að hann hafi fært texta samningsins í letur. Sóknaraðila hefði af þessum sökum staðið nær að færa sönnur fyrir ástæðum þess að samningurinn hafi að þessu leyti orðið þess efnis, sem raun varð á. Það hefur hann ekki gert.

Meðal þess, sem sóknaraðili átti að njóta eftir áðurnefndum ákvæðum 4. greinar samningsins, voru heimildir til að hafa auglýsingar á og við keppnisvelli, þar sem kappleikir karlalandsliðsins í handknattleik færu fram hér á landi, en alkunna er að slíkir leikir hafi iðulega verið sýndir í heild eða að hluta í sjónvarpi. Í sömu grein var einnig gert ráð fyrir annars konar auglýsingum, bæði óbeinum og beinum, en í gögnum málsins eru meðal annars fréttagreinar úr dagblöðum um kappleiki karlalandsliðsins ásamt ljósmyndum af leikmönnum í búningum með áberandi merki sóknaraðila, svo og auglýsingar frá honum um hamingjuóskir til liðsins vegna afreka á alþjóðlegum mótum með ljósmyndum af einstökum leikmönnum. Auk þessa skuldbatt varnaraðili sig til að láta sóknaraðila í té án frekara endurgjalds tiltekinn fjölda aðgöngumiða að landsleikjum í handknattleik, svo og til að veita viðskiptavinum þess síðarnefnda fimmtungs afslátt af miðaverði á völdum leikjum karlalandsliðsins, svo sem komist var að orði í samningnum. Ekki er óvarlegt að ætla að samanlagt verðmæti þessa hafi verið meira fyrir sóknaraðila en sem nam þeim 1.600.000 krónum, sem honum bar árlega að greiða varnaraðila samkvæmt b. lið 3. greinar samningsins. Með því að sóknaraðili hefur í engu upplýst hvert þetta verðmæti gæti nánar hafa verið verður að þessu virtu að leggja til grundvallar að allar greiðslur samkvæmt báðum stafliðum 3. greinar samningsins hafi í raun verið endurgjald fyrir skyldur varnaraðila eftir 4. grein hans.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað. Með vísan til röksemda, sem þar voru færðar fyrir því ákvæði, eru ekki efni til annars en að kærumálskostnaður falli einnig niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.