351/2012

G ehf. krafðist þess að L hf. yrði gert að endurgreiða sér tiltekna fjárhæð sem fyrrnefnda félagið hafði lagt inn á reikning T ehf. nokkrum dögum eftir að T ehf. hafði verið úrskurðað gjaldþrota. Byggði G ehf. á því að um hefði verið að ræða lán til T ehf. og að L hf. hefði verið óheimilt að taka fjárhæðina til greiðslu upp í kröfu sína á hendur félaginu. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að G ehf. reisti kröfu sína eingöngu á nánar tilgreindum reglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem lytu að kröfum á hendur þrotamanni sem lýsa bæri í þrotabú hans og leyst væri úr í samræmi við ákvæði þeirra laga. Krafa G ehf. á hendur L hf. ætti sér ekki stoð í lögunum og var þegar af þeirri ástæðu staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. maí 2012. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 25.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavextir eru þeir helstir að á árinu 2007 gerði einkahlutafélagið Tarsis svonefndan framkvæmdalánasamning við stefnda um byggingu iðnaðarhúsnæðis á lóðinni Gjáhella 5 í Hafnarfirði, en áfrýjandi er eigandi lóðarinnar og annaðist sölu þess húsnæðis sem byggt var á henni. Stefndi lánaði Tarsis ehf. fyrir öllum byggingarframkvæmdunum og gaf félagið út tvö tryggingarbréf, annað að fjárhæð 40.000.000 krónur og hitt að fjárhæð 120.000.000 krónur til tryggingar lánveitingunni. Framkvæmdirnar munu hafa gengið erfiðlega vegna mikillar skuldsetningar Tarsis ehf., en samkomulag tókst að lokum milli félagsins og stefnda um að hinn síðarnefndi myndi lána því áfram fyrir verkinu að því tilskildu að gengist yrði í sjálfskuldarábyrgð fyrir 30.000.000 krónum vegna yfirdráttar á tilgreindum tékkareikningi félagsins. Var orðið við þessum áskilnaði stefnda með því að þrír einstaklingar, sem tengdust Tarsis ehf., og eiginkonur þeirra rituðu 7. desember 2007 undir yfirlýsingu þess efnis að þeir ábyrgðust sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar in solidum greiðslu yfirdráttar á umræddum tékkareikningi Tarsis ehf. sem næmi allt að 30.000.000 krónum. Áður hafði áfrýjandi 2. júlí 2007 sett að handveði innstæðu á tilteknum bankareikningi sínum til tryggingar öllum skuldum Tarsis ehf. við stefnda. Fyrirsvarmaður Tarsis ehf. og prókúruhafi var S-kk-nf H-kk-nf, en hann sat einnig í stjórn áfrýjanda á árunum 2007 og 2008 og var þar jafnframt framkvæmdastjóri. Var hann einn þeirra einstaklinga sem rituðu undir fyrrgreinda sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu. Bróðir hans, B-kk-nf H-kk-nf, tók síðan 10. ágúst 2009 við formennsku í stjórn áfrýjanda og varð jafnframt framkvæmdastjóri félagsins. Með tölvubréfi lögmanns Tarsis ehf. 19. febrúar 2009 til stefnda var óskað eftir fundi með hinum síðarnefnda þar sem rætt yrði um að starfsemi, sem hefði verið undir kennitölu Tarsis ehf., yrði færð undir kennitölu áfrýjanda, skuldbreytt yrði lánum sem hvíldu á Tarsis ehf. og þau færð yfir á áfrýjanda og jafnframt yrði skuldbreytt lánum vegna Breiðhellu 16 ehf., sem væru með veði í Gjáhellu 5, og þau færð yfir á áfrýjanda. Ekki varð af þeim ráðstöfunum sem fundarbeiðni laut að.

Tarsis ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 24. mars 2009 og innköllun birt tveimur dögum síðar. Af hálfu áfrýjanda voru 1. apríl 2009 lagðar 25.000.000 krónur inn á fyrrnefndan tékkareikning Tarsis ehf. hjá stefnda og degi síðar lagði Breiðhella 16 ehf. 3.000.000 krónur inn á sama reikning. Í beinu framhaldi af þessum innborgunum var S-kk-þgf H-kk-þgf afhent frumrit fyrrnefndrar sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingar hans og fimm annarra einstaklinga vegna yfirdráttarheimildarinnar á reikningnum. Þáverandi lögmaður Breiðhellu 16 ehf., sem af gögnum málsins verður ráðið að einnig hafi verið lögmaður áfrýjanda, ritaði skiptastjóra þrotabús Tarsis ehf. tölvubréf 8. september 2009 þar sem sagði meðal annars: „Þessi greiðsla kr. 3.m. frá Breiðhellu 16 ehf. var lögð inná þennan reikning til að aflétta sjálfskuldarábyrgðum sem voru á tryggingarbréfi hjá Landsbankanum í Hafnarfirði en Tarsis var skuldari á því bréfi. Átti þetta að vera lán til Tarsis ehf., en auðvitað var aðalmálið að aflétta þessum ábyrgðum sem nú er búið þannig að umbjóðandi minn er mikið í mun að fá þessa greiðslu til baka. Mistökin sjálf voru þau að greiða þessa greiðslu eftir úrskurðardag en hún var greidd þann 2. apríl sl. inná reikning Tarsis en Tarsis var úrskurðað gjaldþrota þann 24. mars sl. Þetta var greitt vegna ókunnugleika um stöðu T-kk-ef en T-x-x á ekkert tilkall til þessarar greiðslu en ég get komið með vottaða yfirlýsingu um það frá honum S-kk-þgf fyrrum stjórnarformanni Tarsis sem veit um þetta mál.“ Með bréfi áfrýjanda til stefnda 26. maí 2010 var farið fram á endurgreiðslu þeirra 25.000.000 króna, sem lagðar höfðu verið 1. apríl 2009 inn á áðurnefndan tékkareikning Tarsis ehf. hjá stefnda, en þeirri beiðni var hafnað með bréfi 3. júní 2010. Stefndi hafði á hinn bóginn endurgreitt Breiðhellu 16. ehf. framangreindar 3.000.000 krónur 11. september 2009. Áfrýjandi ritaði skiptastjóra þrotabús Tarsis ehf. tölvubréf 14. júlí sama ár og fór fram á samþykki skiptastjórans á að fjárhæðin yrði endurgreidd „af hálfu Landsbankans.“ Mistök hafi verið gerð með því að inna greiðsluna af hendi eftir að bú Tarsis ehf. hafði tekið til gjaldþrotaskipta, en greiðslan „átti að vera lán til Tarsis ehf. til að aflétta ábyrgðum.“ Skiptastjórinn svaraði erindinu samdægurs og samþykkti beiðnina „með þeim fyrirvara að Landsbankinn samþykki að endurgreiða.“ Um ástæðu endurgreiðslunnar til Breiðhellu 16 ehf. vísar stefndi til þess að hann hafi verið með fullnægjandi tryggingu fyrir eftirstöðvum yfirdráttarskuldarinnar á tilteknum reikningi áfrýjanda hjá stefnda.

Skiptum á þrotabúi Tarsis ehf. lauk 27. október 2010 samkvæmt 155. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur.

II

Áfrýjandi reisir endurgreiðslukröfu sína á reglum laga nr. 21/1991 og vísar þar einkum til 72. - 74. gr., 1. mgr. 109. gr. og 117. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 72. gr. fyrrgreindra laga tekur þrotabú skuldara við öllum fjárhagslegum réttindum sem hann átti eða naut við uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti, nema annað leiði af réttarreglum, eðli réttindanna eða löggerningi sem verður ekki hnekkt vegna gjaldþrotaskiptanna. Í 1. mgr. 73. gr. er kveðið á um að meðan á gjaldþrotaskiptum stendur eignist þrotabúið þau fjárhagslegu réttindi sem ella hefðu fallið til þrotamannsins með nánar tilteknum undantekningum. Þá er mælt fyrir um það í 1. mgr. 74. gr. að þrotamaðurinn missi rétt sinn til að ráða yfir réttindum, sem falla til þrotabúsins eftir 72. og 73. gr., svo þýðingu hafi gagnvart því, og þá segir í 2. mgr. sama ákvæðis að þrotamaður missi rétt til að stofna til skuldbindinga svo þýðingu hafi gagnvart þrotabúinu. Jafnframt eru fyrirmæli í 3. mgr. ákvæðisins um að þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. geti sá, sem hvorki vissi né mátti vita um gjaldþrotaskiptin, unnið rétt á hendur þrotabúinu vegna ráðstöfunar þrotamannsins sem á sér stað áður en innköllun hefur birst vegna skiptanna. Í 117. gr. laganna er mælt fyrir um að sá, sem vill halda uppi kröfu á hendur þrotabúi, skuli lýsa henni fyrir skiptastjóra á þann hátt sem í ákvæðinu greinir. Að lokum er kveðið á um það í 1. mgr. 109. gr., sem er í XVII. kafla umræddra laga, en þar er fjallað um rétthæð krafna á hendur þrotabúi, að afhenda skuli eign eða réttindi í vörslum þrotabús þriðja manni ef hann sannar eignarrétt sinn að þeim.

Með greiðslu þeirri, sem áfrýjandi innti af hendi að eigin frumkvæði 1. apríl 2009 inn á tékkareikning Tarsis ehf. hjá stefnda, átta dögum eftir að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta, lækkaði yfirdráttarskuld þrotabúsins við stefnda sem þeirri fjárhæð nam. Af því leiðir að engin eign myndaðist í þrotabúinu með greiðslunni, heldur rann hún beint til stefnda og lækkaði þar með skuldir búsins. Eignaðist þrotabúið því engin fjárhagsleg réttindi með þessari ráðstöfun sem ella hefðu fallið til þrotamanns.

Samkvæmt 1. og 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er dómara óheimilt að byggja dóm á öðrum kröfum eða málsástæðum en aðilarnir hafa borið fyrir sig. Eins og áður greinir reisir áfrýjandi málatilbúnað sinn á því að hann hafi greitt fjármuni til Tarsis ehf. í því skyni að veita félaginu lán. Stefndi hafi ranglega tekið fjármuni þessa til greiðslu upp í kröfu sína á hendur félaginu. Áfrýjandi reisir kröfu sína eingöngu á tilgreindum reglum laga nr. 21/1991, en þær lúta að kröfum á hendur þrotamanni sem lýsa ber í þrotabú hans og leyst er úr í samræmi við reglur þeirra laga. Krafa áfrýjanda á hendur stefnda á sér ekki stoð í fyrrgreindum lögum. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað sætir ekki endurskoðun hér fyrir dómi og verður því staðfest.

Eftir úrslitum málsins verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Mál þetta var dómtekið í héraði 29. apríl 2011 og endurupptekið til munnlegs málflutnings að nýju 11. janúar 2012. Var þá bókað að dómsuppsaga hefði dregist vegna anna dómara. Dómara tókst heldur ekki að ljúka dómi á málið innan lögmælts frests samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 eftir dómtöku síðarnefndan dag. Var bókað við uppkvaðningu héraðsdómsins 23. febrúar 2012 að lögmenn lýstu því yfir að þeir teldu óþarft að flytja málið að nýju. Samkvæmt framansögðu liðu um tíu mánuðir frá dómtöku málsins þar til dómur gekk í því. Verður ekki annað séð en dómurinn beri þess nokkur merki. Í hinum áfrýjaða dómi voru málavextir reifaðir eins og þeir horfðu við frá sjónarhóli beggja málsaðila. Þessi háttur á samningu dóms er í andstöðu við d. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, en þar segir að í dómi skuli greina stutt yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því. Er aðfinnsluvert hvernig staðið var að málsmeðferð og samningu dóms.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Gjáhella 5 ehf., greiði stefnda, Landsbankanum hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.