443/2003

K og M voru í óvígðri sambúð með hléum frá hausti 1998 til vors 2002. Í málinu lá

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. nóvember 2003. Krefst hún þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 4.667.873 krónur með vöxtum samkvæmt 5. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 4. nóvember 1998 til 1. júlí 2001 og samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 12. desember 2002, en síðan með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er þess krafist að staðfest verði kyrrsetning 14. janúar 2003 í fasteign stefnda að [...] fyrir tildæmdum fjárhæðum. Loks gerir áfrýjandi kröfu um málskostnað úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málsaðilar voru í óvígðri sambúð með hléum frá hausti 1998 til vors 2002. Er óumdeilt að á tímabilinu frá 4. nóvember 1998 til 24. nóvember 1999 greiddi áfrýjandi inn á bankareikning stefnda samtals 5.580.000 krónur með tólf greiðslum. Kveður áfrýjandi féð hafa að hluta verið söluandvirði íbúðar að [...] í Reykjavík, sem hún seldi 15. apríl 1999. Hugðust aðilarnir ganga í hjónband og heldur áfrýjandi fram að þau hafi samið um að með þessum fjárframlögum til stefnda skyldi hún eignast hlutdeild í fasteign hans að [...] þar sem þau bjuggu á sambúðartímanum. Ekki kemur þó skýrt fram hver sú eignarhlutdeild skyldi vera, sem áfrýjandi hafi átt að fá með þessu. Stefndi mótmælir því að samningur þessa efnis hafi komist á. Hafi hann varið fénu með ýmsum hætti í þágu áfrýjanda í samræmi við hennar eigin ákvarðanir, svo sem hann hefur skýrt nánar í einstökum atriðum. Við aðalmeðferð málsins í héraði lækkaði áfrýjandi tvo af tólf liðum kröfu sinnar og féll frá einum. Féllst hún á að því fé, sem nemur lækkun kröfunnar, hafi stefndi varið með tilteknum hætti í hennar þágu. Lækkaði hún kröfuna með þessu í 4.667.873 krónur, sem er jafnframt krafa hennar fyrir Hæstarétti. Málsatvik að öðru leyti og málsástæður aðila eru nánar raktar í héraðsdómi.

II.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms óskaði áfrýjandi eftir því að skýrslur yrðu teknar af sjö vitnum, sem var gert fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 17. desember 2003. Hefur endurrit skýrslnanna verið lagt fyrir Hæstarétt. Stefndi mótmælir því að þessi nýju gögn fái komist að í málinu, enda hafi áfrýjanda verið í lófa lagið að afla þeirra meðan málið var enn rekið fyrir héraðsdómi. Telur hann að í 1. mgr. 76. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála felist ekki heimild til að bæta fyrir handvömm við öflun gagna í héraði. Ekki verður fallist á mótmæli stefnda við því að áðurnefnd gögn fái komist að í málinu, en ekki ræður úrslitum um heimild áfrýjanda til að afla gagna nú að hún hafi átt þess kost á fyrri stigum að hlutast til um að skýrslur yrðu teknar af umræddum mönnum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 27. mars 2001 í máli nr. 98/2001.

Í framburði allra áðurnefndra vitna kom fram að þau hafi átt samtöl við málsaðila á sambúðartíma þeirra, þar sem þau síðastnefndu greindu frá áformum sínum eða ákvörðun þess efnis að áfrýjandi legði fram fé til að kaupa hlut í fasteign stefnda að [...]. Lýstu vitnin þessu hvert með sínum hætti, en í öllum tilvikum var það skilningur vitnanna eftir samtölin að áfrýjandi hefði þegar eða myndi með þessu eignast hlutdeild í nefndri fasteign. Í flestum tilvikanna fóru samtöl vitnanna fram við báða málsaðila samtímis. Stefndi, sem var viðstaddur skýrslutökurnar, kom einnig fyrir dóm. Gerði hann athugasemdir við framburð tveggja vitnanna, en vissi „ekki betur en að hin vitnin hafi sagt satt og rétt frá ...“. Kannaðist hann við að áform hafi verið uppi um að áfrýjandi myndi kaupa hlut í eigninni, en þeim hafi ekki verið hrint í framkvæmt. Í greinargerð sinni til héraðsdóms lýsti stefndi því svo að aðilar hafi „í hálfkæringi“ rætt um að áfrýjandi myndi kaupa hlut í húsi hans eftir sölu á íbúð hennar við [...].

Aðilar málsins deila um það hvers vegna áfrýjandi greiddi áðurnefndar fjárhæðir inn á bankareikning stefnda. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, telst áfrýjandi hafa sannað nægilega að hún hafi innt féð af hendi til að eignast ótilgreindan hluta af fasteign stefnda á grundvelli samkomulags þess efnis milli þeirra. Verður jafnframt fallist á að forsendur samkomulagsins hafi brostið er sambúð aðilanna lauk og að áfrýjandi hafi þá öðlast rétt til endurgreiðslu á því fé, sem hún lét af hendi í þessu skyni, í stað þeirra umsömdu verðmæta, sem hún fékk ekki.

III.

Svo sem getið var að framan viðurkenndi áfrýjandi fyrir dómi að stefndi hefði varið hluta fjárins, sem hún lagði á bankareikning hans, í hennar þágu og lækkaði kröfuna í samræmi við það. Stefndi heldur á hinn bóginn fram að hann hafi ráðstafað öllu fénu, en ekki aðeins hluta þess, með þessum hætti og við það hafi hann fylgt ákvörðunum áfrýjanda sjálfrar. Eins og málið liggur fyrir hefur hann sönnunarbyrði fyrir því að fé, sem hann sannanlega tók við á grundvelli samkomulags um kaup áfrýjanda á hluta í fasteign hans, hafi hann engu að síður ráðstafað með þeim hætti, sem haldið er fram.

Í greinargerð stefnda í héraði er rakið í fjölmörgum liðum hvernig hann hafi ráðstafað áðurnefndum greiðslum áfrýjanda í hennar þágu. Varða hæstu einstöku fjárhæðirnar kaup hennar á Mercedes Benz bifreið, en innborganir áfrýjanda 7. og 12. júlí 1999, samtals 2.200.000 krónur, kveðst stefndi hafa notað í þessu skyni 8. og 13. sama mánaðar. Framlögð gögn í málinu varðandi innflutning bifreiðarinnar styðja ekki þessar staðhæfingar stefnda. Af 1.200.000 króna innborgun áfrýjanda 23. nóvember 1998 kveður stefndi 1.000.000 krónur hafa farið í kostnað er tengdist því að dóttir áfrýjanda flutti inn í [...] með henni við upphaf sambúðar málsaðila. Í greinargerð stefnda til héraðsdóms er því lýst svo að áfrýjandi hafi boðist til að greiða þá fjárhæð sem „framlag til heimilisrekstursins en stór hluti þessarar greiðslu var notaður til að búa til vistvænlegt herbergi fyrir dóttur stefnanda í íbúð stefnda.“ Nánar aðspurður fyrir dómi um þennan kostnað komu engar skýringar fram af hálfu stefnda, en áfrýjandi skýrði frá því að aðilarnir hafi málað herbergið, sem dóttir hennar fékk til afnota. Sá óverulegi kostnaður, sem af því kann að hafa hlotist, fór þannig til viðhalds á fasteign stefnda sjálfs. Er málsvörn hans um þennan lið haldlaus og engum gögnum studd. Aðrir liðir, sem stefndi kveðst hafa greitt af innborguðu fé áfrýjanda, eru allir mun lægri en þeir, sem að framan voru nefndir. Hefur hann hvorki sýnt fram á að fénu hafi verið varið til þarfa áfrýjanda sjálfrar né að það hafi verið gert með samþykki hennar.

Í greinargerð stefnda í héraði var því hreyft að ef litið yrði á greiðslur áfrýjanda sem lán til stefnda væri krafa hennar fallin niður fyrir tómlæti og fyrningu. Innborganir hennar verða ekki taldar lán, eins og að framan var rakið. Þótt þessi málsástæða stefnda sé ekki sett fram á markvissan hátt verður því engu að síður hafnað að áfrýjandi hafi glatað rétti sínum fyrir tómlæti um að halda kröfunni fram, en engu slíku var til að dreifa. Að því er varðar fyrningu ber að líta til þess að endurkrafa áfrýjanda gjaldféll þá fyrst er sambúð aðilanna lauk vorið 2002 og sýnt var að áfrýjandi yrði af þeim verðmætum, sem greiðslunum var ætlað að koma fyrir. Vörn stefnda, sem kann að vera reist á fyrningu, kemur því þegar af þeirri ástæðu ekki til álita.

Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður krafa áfrýjanda tekin til greina. Til stuðnings vaxtakröfu vísar áfrýjandi til 5. gr. vaxtalaga og 4. gr. laga nr. 38/2001 án þess að nánar sé skýrð sú heimild, sem stuðst sé við til að krefjast vaxta af ógjaldfallinni kröfu við þær aðstæður, sem hér eru fyrir hendi. Verður stefnda gert að greiða dráttarvexti af allri fjárhæðinni eins og krafist er, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en að öðru leyti eru ekki skilyrði til að dæma vexti af kröfu áfrýjanda.

Í samræmi við það, sem að framan greinir, verður staðfest kyrrsetning sýslumannsins í Hafnarfirði á fasteign stefnda að [...] fyrir þeim fjárhæðum, sem áfrýjanda eru dæmdar í málinu.

Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði. Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, M, greiði áfrýjanda, K, 4.667.873 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. desember 2002 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Stefndi greiði áfrýjanda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Staðfest er kyrrsetning 14. janúar 2003 í fasteigninni [...] fyrir framangreindum fjárhæðum.