823/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fjárnámi hjá SS að kröfu S vegna innheimtu á sakarkostnaði var breytt á þann hátt að upphæðin sem það náði til var lækkuð. SS reisti málatilbúnað sinn á því að hann hefði hvorki eignir né tekjur til að standa straum af þeim sakarkostnaði sem honum hefði verið gert að greiða og við fjárnámið hefði því verið lýst yfir að hann væri eignalaus. Af þeim sökum taldi hann að falla bæri frá meginhluta kröfu á hendur honum um greiðslu kostnaðarins, sbr. 2. mgr. 221. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að á grundvelli gagna málsins hefði ekki verið leitt í ljós að fjárhagur SS væri með því móti að falla bæri frá kröfu á hendur honum um greiðslu sakarkostnaðarins. Væru því ekki efni til að taka til greina kröfu hans um að fjárnáminu yrði breytt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. desember 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 4. janúar 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. desember 2017 þar sem fjárnámi, sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu gerði 20. febrúar 2017 hjá varnaraðila eftir kröfu sóknaraðila, var breytt á þann hátt að það næði til 2.000.000 króna í stað 22.624.101 krónu. Kæruheimild var í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að fyrrnefnt fjárnám verði látið standa óbreytt. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Með ákæru sérstaks saksóknara 15. mars 2013 var höfðað mál á hendur varnaraðila og þremur öðrum mönnum. Með héraðsdómi 19. nóvember 2014 var varnaraðili sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og málsvarnarlaun verjenda hans, samtals að fjárhæð 14.829.080 krónur, felld á ríkissjóð. Með dómi Hæstaréttar 4. febrúar 2016 í máli nr. 842/2014 var varnaraðili hins vegar sakfelldur fyrir brotið og dæmdur til refsingar. Jafnframt var varnaraðila gert að greiða málsvarnarlaun verjenda sinna eins og þau voru ákveðin í héraði. Til viðbótar var varnaraðila gert að greiða 7.440.000 krónur vegna málsvarnarlauna verjanda síns fyrir Hæstarétti. Loks var varnaraðila gert að greiða óskipt með öðrum ákærðu 1.420.084 krónur, en sóknaraðili lítur svo á að varnaraðila beri að greiða fjórðungshlut af þeirri fjárhæð, 355.021 krónu, og því samtals 22.624.101 krónu vegna sakarkostnaðar.

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði kom krafan á hendur varnaraðila um greiðslu sakarkostnaðarins til innheimtu hjá sóknaraðila 14. mars 2016 og mun varnaraðila hafa verið sent innheimtubréf daginn eftir. Er bréfaskiptum aðila í kjölfarið lýst í úrskurðinum, en þeim lauk með tölvupósti lögmanns varnaraðila 24. maí 2016 þar sem sóknaraðila var tilkynnt að engar greiðslur yrðu inntar af hendi upp í sakarkostnaðinn og yrði tekið til varna ef krafist yrði fjárnáms fyrir honum.

Með aðfararbeiðni sóknaraðila 18. janúar 2017 var þess krafist að gert yrði fjárnám hjá varnaraðila fyrir áðurgreindum sakarkostnaði að fjárhæð 22.624.101 króna og tók sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu beiðnina fyrir 20. febrúar sama ár. Af hálfu varnaraðila var mætt við gerðina og því mótmælt að hún færi fram með þeim rökum að óheimilt væri að innheimta hærri sakarkostnað hjá honum en sem næmi 2.000.000 krónum. Sýslumaður féllst ekki á þessi andmæli og lauk gerðinni án árangurs á grundvelli yfirlýsingar um eignaleysi varnaraðila. Með bréfi 23. mars 2017 krafðist varnaraðili úrlausnar héraðsdóms um gerðina og gekk hinn kærði úrskurður af því tilefni.

II

Varnaraðili reisir málatilbúnað sinn á því að hann hafi hvorki eignir né tekjur til að standa straum af þeim sakarkostnaði sem honum var gert að greiða með fyrrgreindum dómi. Af þeim sökum telur hann að falla beri frá meginhluta kröfu á hendur honum um greiðslu kostnaðarins, sbr. 2. mgr. 221. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Samkvæmt skattframtölum varnaraðila frá árunum 2008 til 2017 var hann með 9.429.998 krónur í launatekjur á árinu 2007, 9.292.143 krónur 2008, 5.497.746 krónur 2009, 6.228.305 krónur 2010, 7.270.905 krónur 2011, 8.648.272 krónur 2012, 8.949.058 krónur 2013, 9.746.846 krónur 2014, 10.111.092 krónur 2015 og 11.535.166 krónur 2016. Loks hefur varnaraðili lagt fram yfirlit um útborguð laun á árinu 2017 og námu þau samtals 6.879.016 krónum.

Í gögnum málsins kemur fram að varnaraðili og eiginkona hans keyptu 22. ágúst 2008 í jöfnum hlutum fasteignina Kópavogsbraut 108 í Kópavogi. Með kaupmála 27. maí 2013 var öll fasteignin gerð að séreign eiginkonunnar. Þar kom jafnframt fram að þau bæru sameiginlega ábyrgð á veðskuldum, sem hvíldu á eigninni, eftir efni þeirra. Kaupmálinn var móttekinn til skráningar í kaupmálabók 19. júní 2013 og honum var þinglýst 9. febrúar 2016. Samkvæmt skattframtali varnaraðila 2017 var fasteignamat eignarinnar 57.650.000 krónur í árslok 2016, en eftirstöðvar skulda vegna hennar 27.887.718 krónur.

III

Eftir 2. mgr. 221. gr. laga nr. 88/2008 ber að falla frá kröfu á hendur sakfelldum manni um greiðslu sakarkostnaðar ef hann hefur hvorki eignir né tekjur til að standa straum af honum. Einnig segir í c. lið 3. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli fá ókeypis lögfræðiaðstoð ef hann hefur ekki nóg fé til að greiða fyrir hana og það er nauðsynlegt vegna réttvísinnar.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið hefur varnaraðili um árabil verið með talsverðar tekjur. Að því er varðar eignir er þess að gæta að við fjárnámið hjá varnaraðila 20. febrúar 2017 var því lýst yfir að hann væri eignalaus. Hann hafði hins vegar með kaupmála 27. maí 2013 ráðstafað hlut sínum í fasteign til eiginkonu sinnar. Með því var ekki aðeins eignarhaldið fært til hennar heldur bar varnaraðila áfram sameiginlega ábyrgð með henni á skuldum sem hvíldu á eigninni. Þegar kaupmálinn var gerður hafði fyrrgreint sakamál verið höfðað á hendur varnaraðila með ákæru 15. mars 2013. Af þeim sökum gat sóknaraðili, eftir 1. mgr. 94. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsingar, freistað þess að leita fullnustu með fjárnámi í hluta fasteignarinnar, sem hefði án kaupmálans verið í eigu varnaraðila. Að þessu gættu hefur ekki verið leitt í ljós að fjárhagur hans sé með því móti að falla beri frá kröfu á hendur honum um greiðslu sakarkostnaðarins. Eru því ekki efni til að taka til greina kröfu hans um að fjárnáminu verði breytt.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem verður ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Fjárnám, sem sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu gerði 20. febrúar 2017 hjá varnaraðila, S-kk-þgf S-kk-þgf, að kröfu sóknaraðila, sýslumannsins á Norðurlandi vestra, skal standa óbreytt.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.