331/2003

Tryggingarfélagið V greiddi F, sem slasast hafði í umferðarslysi, bætur á grundvelli matsgerðar. Annar matsmanna leiðrétti síðar matsgerðina og í framhaldi af því krafðist F bóta í samræmi við þá leiðréttingu. Nokkru áður en F setti fram þá kröfu voru, að beiðni V, dómkvaddir yfirmatsmenn sem komust að þeirri niðurstöðu að tjón F hefði verið minna en áætlað var í undirmatsgerð. Krafðist V sýknu af kröfum F með vísan til niðurstöðu yfirmatsmanna. Talið var að með fyrrnefndri greiðslu hefði V viðurkennt í verki tilteknar afleiðingar slyssins og ráðstafað sakarefninu með þeim afleiðingum að niðurstaða í málinu yrði ekki reist á yfirmatsgerðinni. Þá þóttu slíkir gallar á undirmatsgerð að hún yrði ekki lögð til grundvallar sem sönnunargagn um tímabundið atvinnutjón F. Krafa F um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón þótti samkvæmt þessu svo vanreifuð að ekki yrði hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi. Stóð þá eftir krafa F um frekari bætur vegna 10% varanlegrar örorku en V hafði áður greitt honum. Með hliðsjón af staðreyndum málsins, aldri F og aðstæðum hans var ekki fallist á með F að bætur vegna þessa bæri að reikna honum eftir 1. og 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Varð ákvörðun bótanna því að lúta reglum 3. mgr. 7. gr. laganna eins og V hafði miðað við í bótauppgjöri. V var því sýknaður af þessari kröfu F.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Héraðsdómi var áfrýjað 22. ágúst 2003. Áfrýjandi krefst þess, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða sér 2.908.718 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.743.463 krónum frá 15. júní 2001 til 11. apríl 2002, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 1.165.255 krónum frá 25. apríl 2001 til 1. júlí sama ár, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af sömu fjárhæð frá þeim degi til 11. apríl 2002 en af 2.908.718 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara er þess krafist, að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir lenti áfrýjandi í umferðarslysi 28. desember 1999. Með bréfi til stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. 20. mars 2001 var óskað innborgunar vegna tímabundins tekjutaps hans, en félagið hafnaði því að svo stöddu, þar sem það taldi þörf frekari gagna. Eftir að áfrýjandi höfðaði mál þetta í héraði voru að beiðni hins stefnda félags dómkvaddir tveir læknar til að skoða og meta afleiðingar umferðarslyssins á heilsu hans. Í matsgerð þeirra 19. febrúar 2002 var komist að þeirri niðurstöðu, að tímabundin óvinnufærni áfrýjanda hefði verið 100% frá slysdegi til 3. janúar 2000 og frá 14. janúar til 9. mars 2001, er áfrýjandi dvaldist á Reykjalundi. Bæði varanleg örorka og varanlegur miski áfrýjanda voru metin 10%. Matsmenn töldu tímabil þjáninga í skilningi 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 2. gr. laga nr. 37/1999, hafa staðið í þrjá mánuði og heilsufar áfrýjanda í skilningi laganna hefði verið orðið stöðugt eftir sama tíma.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greiddi áfrýjanda 14. mars 2002 bætur að fjárhæð 4.018.727 krónur á grundvelli þessarar matsgerðar, sem byggt var á að öðru leyti en því, að hafnað var kröfu vegna tímabundins tekjutjóns. Annar matsmanna leiðrétti niðurstöðu matsgerðarinnar með bréfi til lögmanns áfrýjanda 14. maí 2002 og mat nú tímabundna óvinnufærni áfrýjanda frá slysdegi 28. desember 1999 til 9. mars 2001 með þeim skýringum, sem í héraðsdómi greinir. Með framhaldsstefnu, sem birt var 25. nóvember 2002, krafði áfrýjandi stefndu um bætur vegna tímabundins tekjutaps og þjáninga í samræmi við þessa leiðréttingu auk greiðslu hærri bóta vegna varanlegrar örorku, sem miðaðar væru við meðalmánaðarlaun hans eftir útskrift frá Reykjalundi.

Að beiðni stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. voru dómkvaddir þrír yfirmatsmenn 27. september 2002, lögfræðingur og tveir læknar, til að meta, hvenær heilsufar áfrýjanda hafi verið orðið stöðugt eftir umferðarslysið 28. desember 1999 og hvert væri tímabundið atvinnutjón hans af völdum þess. Í yfirmatsgerð 9. desember 2002 var komist að þeirri niðurstöðu, að svonefndum stöðugleikapunkti hefði verið náð í lok mars 2000 og áfrýjandi hefði ekki orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni vegna slyssins.

II.

Í framangreindri undirmatsgerð var komist að þeirri niðurstöðu, að áfrýjandi hefði í slysinu 28. desember 1999 hlotið tognunaráverka fremur en brotáverka á hrygg. Er það í samræmi við álit tveggja röntgensérfræðinga, sem matsmenn ræddu við, og niðurstöðu röntgenrannsóknar á áfrýjanda 30. ágúst 2000, en þar sagði meðal annars um lendhrygg hans: „Sjúklegar breytingar greinast ekki og beinastructur er alveg eðlilegur. ... Hæð á liðbolum er eðlileg. Að vísu er smávægileg fleyglögun á L1, sem er innan eðlilegra marka.“ Um varanlegan miska áfrýjanda og varanlega örorku, sem matsmenn mátu hvort um sig 10%, sagði í matsgerðinni: „Undirritaðir telja að umferðarslysið í desember 1999 hafi leitt til viss varanlegs miska vegna baktognunar og þeirra óþæginda sem fylgt hafa í kjölfarið, sem há matsþola enn bæði í starfi og leik. Um er að ræða þráláta mjóbaksverki sem versna við álag svo sem lyftur og bogur og langar stöður og jafnvel setur. Undirritaðir telja, að þessi þrálátu einkenni geti leitt til skertrar tekjuaflahæfni og geta einnig skert starfsval matsþola ekki síst þar sem hér er um að ræða ófaglærðan verkamann, sem hefur enga sérmenntun eða verkkunnáttu.“

Í yfirmatsgerð var tekið undir það sjónarmið undirmatsmanna, að áfrýjandi hefði tognað við slysið, en ekki hafi verið um hryggbrot að ræða, eins og getum var leitt að í vottorðum lækna, sem grein er gerð fyrir í héraðsdómi. Yfirmatsmenn töldu ekki unnt að fullyrða, að áfrýjandi hefði verið óvinnufær vegna afleiðinga tognunar í baki í kjölfar slyssins, enda hefði hann verið fær um að sinna störfum á dekkjaverkstæði í nokkra mánuði nánast strax eftir það og engin gögn lægju fyrir um það, að hann hefði leitað til læknis vegna veikinda í baki. Yfirmatsmenn bentu á, að áfrýjandi hefði á þessum tíma átt við vímuefnavanda að stríða og veitti sú meðferð, sem hann gekkst undir af þeim sökum í júní 2000, vísbendingu um, að sá vandi hefði að minnsta kosti að einhverju leyti átt þátt í því, að áfrýjandi lét af störfum um vorið 2000. Yfirmatsmenn töldu ennfremur, að hvorki yrði fullyrt á grundvelli þeirra læknisfræðilegu gagna, sem fyrir lægju í málinu, né sú ályktun dregin af þeim, að veikindi áfrýjanda í desember 2000 og eftirfarandi innlögn hans á Reykjalund í janúar 2001 yrði rakin til slyssins í desember 1999. Þeir töldu þannig, að tognunaráverkinn hlyti að hafa verið fremur vægur og yrði að ætla, að heilsufar áfrýjanda eftir slysið í desember 1999 hefði verið orðið stöðugt að liðnum þremur mánuðum eða í lok mars 2000. Þegar loks væri litið til þess, að ekki yrði af gögnum málsins séð, að áfrýjandi hefði orðið fyrir launatekjutapi vegna afleiðinga slyssins, væri það niðurstaða yfirmatsmanna, að um tímabundið atvinnutjón hans væri ekki að ræða.

Eins og áður greinir greiddi stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. áfrýjanda bætur á grundvelli undirmatsgerðar vegna þjáninga í 91 dag og vegna 10% varanlegs miska og 10% varanlegrar örorku. Þannig hafði félagið viðurkennt í verki, að áfrýjandi hefði orðið fyrir slíkum tognunaráverka í slysinu, að afleiðingar hans væru bæði tímabundnar og varanlegar. Á hinn bóginn er niðurstaða yfirmatsmanna, sem hið stefnda félag reisir sýknukröfu sína á, grundvölluð á því, að engar varanlegar afleiðingar á heilsufar áfrýjanda hafi í raun hlotist af slysinu. Þetta fær ekki samrýmst þeirri ráðstöfun á sakarefni, sem fólst í framangreindri viðurkenningu félagsins, og verður niðurstaða í málinu um tímabundið atvinnutjón áfrýjanda og tímamark stöðugleika í heilsufari hans samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1999, ekki reist á yfirmatsgerðinni.

Að framan er því lýst, að annar undirmatsmanna leiðrétti niðurstöðu undirmatsgerðar með bréfi til lögmanns áfrýjanda 14. maí 2002, og er ítarlega um það fjallað í héraðsdómi. Með vísan til forsendna dómsins er fallist á það álit hans, að undirmatsgerðin verði ekki lögð til grundvallar sem sönnunargagn um tímabundið atvinnutjón áfrýjanda, hvorki í upphaflegri mynd né eftir umrædda breytingu.

Með hliðsjón af því, sem að framan greinir um þær tvær matsgerðir, sem fyrir liggja, og þar sem ekki nýtur annarra óyggjandi gagna um tímabundið atvinnutjón áfrýjanda er krafa hans um bætur vegna þess svo vanreifuð, að ekki verður hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi.

III.

Með áðurnefndri framhaldsstefnu krafði áfrýjandi stefndu um frekari bætur vegna 10% varanlegrar örorku en stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hafði greitt honum með bótauppgjöri 14. mars 2002. Áfrýjandi reisir kröfu sína á því, að bætur vegna þessa beri að reikna honum eftir 1. og 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 en ekki 3. mgr. sömu greinar, sbr. 6. gr. laga nr. 37/1999.

Áfrýjandi var liðlega 16 ára gamall, þegar hann lenti í því umferðarslysi 28. desember 1999, sem mál þetta er sprottið af. Hann hafði lokið grunnskólaprófi um vorið og síðan unnið almenna verkamannavinnu. Vinna áfrýjanda var stopul á árinu 2000, eins og nánar er sagt frá í héraðsdómi, en frá útskrift á Reykjalundi í mars 2001 vann hann verkamannastörf hjá PP verktökum ehf. þar til hann slasaðist að nýju 15. júní sama ár. Áfrýjandi telur þau laun, sem hann naut á þessum skamma tíma, raunhæfan mælikvarða á framtíðartekjutap sitt, en þau hafi verið í samræmi við meðallaun verkamanna samkvæmt útreikningi Hagstofu Íslands. Ekki hafi staðið til, að hann legði stund á frekara nám í framtíðinni.

Samkvæmt 8. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 7. gr. laga nr. 37/1999, skal ákvarða bætur til barna og tjónþola, sem að verulegu leyti nýta vinnugetu sína þannig, að þeir hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur, á grundvelli örorkustigs samkvæmt 5. gr. laganna. Eins og aldri og aðstæðum áfrýjanda var háttað á slysdegi fara bætur til hans vegna varanlegrar örorku eftir þessu ákvæði. Í niðurlagi þess segir, að bætur skuli ákveðnar eftir reglum 5. - 7. gr. laganna. Áfrýjandi naut ekki atvinnutekna þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag og getur 1. mgr. 7. gr. ekki átt við um útreikning bóta til hans. Í 2. mgr. 7. gr. segir, að árslaun skuli metin sérstaklega, þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi, að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola en 1. mgr. mælir fyrir um. Ekki er unnt að fallast á, að slíkar aðstæður séu fyrir hendi í tilviki áfrýjanda, sem hafði rétt hafið störf á almennum vinnumarkaði, þegar hann slasaðist fyrra skiptið, en óvissa hlýtur að ríkja um það vegna ungs aldurs áfrýjanda, hvort hann hefði staðnæmst við þau störf eða haslað sér völl á öðrum vettvangi, eftir atvikum að undangengnu frekara námi. Verður ákvörðun bóta til hans vegna varanlegrar örorku því að lúta reglum 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, eins og stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. miðaði við í áðurnefndu bótauppgjöri og héraðsdómur staðfesti efnislega. Ber því að sýkna stefndu af þessari kröfu áfrýjanda.

IV.

Niðurstaða þessa dómsmáls er samkvæmt framansögðu sú, að kröfu áfrýjanda um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns verður vísað frá héraðsdómi. Að öðru leyti ber að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms.

Rétt þykir, að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Kröfu áfrýjanda, F-kk-ef H-kk-ef P-kk-ef, um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, er vísað frá héraðsdómi. Að öðru leyti skal niðurstaða héraðsdóms vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.