708/2012

U ehf. höfðaði mál gegn Í og krafðist endurgreiðslu fjárhæðar sem félagið taldi sig hafa ofgreitt í virðisaukaskatt samkvæmt reikningi frá prentsmiðjunni P ehf. Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem málinu var vísað frá dómi á þeim grundvelli að ágreiningurinn hefði ekki verið borinn undir yfirskattanefnd. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þeir sem innheimta virðisaukaskatt og standa skil á honum í ríkissjóð væri einum heimilt að kæra úrskurð um ákvörðun skattsins til yfirskattanefndar og eftir atvikum krefjast endurgreiðslu hans. Þótt þeir sem greiddu fyrir vörur og þjónustu með virðisaukaskatti gætu haft lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um það hvert hlutfall skattsins skyldi vera brysti þá heimild til þess að beina kröfu um endurgreiðslu skattsins að Í. Þá var talið að þar sem U ehf. hafði fengið hina umkröfðu fjárhæð endurgreidda frá P ehf. ætti U ehf. ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr ágreiningi sínum og Í fyrir dómi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. nóvember 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. nóvember 2012 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gaf Prentsmiðjan Oddi ehf. út reikning til sóknaraðila 29. nóvember 2007. Nam reikningsfjárhæðin 927.576 krónum, þar af var höfuðstóll 745.041 króna og virðisaukaskattur 24,5% af höfuðstólnum eða 182.535 krónur. Með ódagsettu bréfi sóknaraðila fór hann þess á leit við Prentsmiðjuna Odda ehf. að reikningurinn yrði „bakfærður og nýr gefinn út með 7,0% virðisaukaskatti.“ Með bréfi prentsmiðjunnar til sóknaraðila 18. janúar 2008 var erindi hans hafnað, en tekið fram að síðar yrði tekin afstaða til þess hvort honum yrðu greiddar 130.392 krónur sem væri mismunur á fjárhæð virðisaukaskatts af höfuðstól reikningsins eftir því hvort skatturinn væri reiknaður 24,5% eða 7%.

Virðisaukaskattur var greiddur af framangreindum reikningi 1. febrúar 2008 af Kvos hf., móðurfélagi Prentsmiðjunnar Odda ehf., með fyrirvara þar sem áskilinn var réttur til að endurkrefja varnaraðila um áðurnefndan mismun, 130.392 krónur. Munu þessi tvö félög vera samskráð vegna skila á virðisaukaskatti. Hinn 5. febrúar 2008 endurgreiddi prentsmiðjan sóknaraðila þá fjárhæð. Eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði höfðaði Kvos hf. árið 2009 mál á hendur varnaraðila þar sem krafist var greiðslu á fjárhæðinni. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júní 2010 var varnaraðili sýknaður af þeirri kröfu, en þeim dómi var ekki áfrýjað.

Í þessu máli gerir sóknaraðili þá kröfu að varnaraðili verði dæmdur til að greiða sér fyrrgreinda fjárhæð með nánar greindum vöxtum. Krafan er rökstudd með því að hann hafi verið krafinn um 24,5% virðisaukaskatt af höfuðstól reikningsins frá Prentsmiðjunni Odda ehf. þegar með réttu hefði átt að krefja sig um 7% skatt. Vegna þess kveðst varnaraðili hafa „ofgreitt virðisaukaskatt sem nemur mismuninum“. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá héraðsdómi, að kröfu varnaraðila, á þeirri forsendu að fyrir lægi að ágreiningur málsaðila hafi ekki sætt meðferð yfirskattanefndar og því ekki gengið um hann úrskurður þeirrar nefndar eins og áskilið væri í 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

II

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 50/1988 hvílir skylda til að innheimta virðisaukaskatt og standa skil á honum í ríkissjóð á þeim aðilum sem þar eru upp taldir. Í 1. mgr. 24. gr. þeirra laga er kveðið á um að uppgjörstímabil virðisaukaskatts skuli vera tveir mánuðir. Eftir 1. mgr. 25. gr. laganna, eins og hún hljóðaði í byrjun árs 2008, sbr. 3. gr. laga nr. 149/1996, skyldi skattstjóri ákvarða virðisaukaskatt skráðs aðila á hverju uppgjörstímabili. Sú ákvörðun var kæranleg til skattstjóra samkvæmt þágildandi 1. mgr. 29. gr. laganna og mátti að því búnu skjóta úrskurði hans til yfirskattanefndar á grundvelli 4. mgr. þeirrar greinar. Það leiðir af þessum ákvæðum og öðrum ákvæðum laga nr. 50/1988 að þeim, sem innheimta virðisaukaskatt og hafa staðið skil á honum í ríkissjóð, er einum heimilt að kæra úrskurð um ákvörðun skattsins til yfirskattanefndar og eftir atvikum endurkrefja varnaraðila um það sem þeir telja sig hafa ofgreitt af skattinum. Af þeirri ástæðu átti sóknaraðili þess ekki kost að bera þann ágreining um hlutfall virðisaukaskatts, sem um er deilt í máli þessu, undir yfirskattanefnd.

Fallast verður á að þeir, sem greiða fyrir vörur og þjónustu með virðisaukaskatti, geti haft lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um það fyrir dómstólum hvert hlutfall skattsins skuli vera lögum samkvæmt. Eins og áður er rakið brestur þá hins vegar heimild að lögum til að beina kröfu sinni um endurgreiðslu skattsins að varnaraðila, heldur verða þeir að leggja slíkan ágreining fyrir dómstóla með öðrum hætti.

Fyrir liggur að sóknaraðili hefur fengið endurgreidda frá Prentsmiðjunni Odda ehf. þá fjárhæð sem hann taldi sér óskylt að greiða í virðisaukaskatt af höfuðstól reikningsins 29. nóvember 2007. Af þeim sökum hefur hann ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr ágreiningi þeim sem málshöfðun hans á hendur varnaraðila er sprottinn af. Ber því þegar af þeirri ástæðu að vísa málinu frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í samræmi við það verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Uppheimar ehf., greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 150.000 krónur í kærumálskostnað.