432/2000

T var ákærður fyrir að hafa skotið þrjú hreindýr í Borgarfjarðarhreppi árið 1999 án þess að veiðieftirlitsmaður fylgdi honum, sem var skylt samkvæmt reglugerð sem sett hafði verið með stoð í lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Ekki var fallist á þá málsástæðu að sá áskilnaður reglugerðarinnar hefði ekki næga lagastoð, enda væri kveðið á um það í lögunum að ráðherra skyldi setja reglur um nánari framkvæmd veiðanna. Talið var að eðli máls samkvæmt yrði reglugerð um framkvæmd veiðanna að fela í sér bæði boð um nánar tiltekna háttsemi við þær og bann við annars konar, auk þess sem tekið væri fram í lögunum að veiðieftirlitsmenn ættu að gegna hlutverki í tengslum við framkvæmd veiðanna. Þá varð ráðið af lögunum að löggjafinn hefði ætlast til þess að refsing lægi við brotum á þeim reglum sem mælt væri fyrir um í reglugerðinni. T var ekki talið stoða að halda því fram að hann hefði skort ásetning til verknaðarins, þrátt fyrir að veiðieftirlitsmaður hefði heimilað honum fyrir sitt leyti að ganga einn til veiðanna, enda hefði T verið af ráðnum hug einn síns liðs við þær. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu T.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu að fengnu áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar 17. nóvember 2000 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess nú að héraðsdómur verði staðfestur.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvalds.

I.

Mál þetta var höfðað með ákæru 30. desember 1999, þar sem ákærði var borinn sökum um að hafa brotið gegn 14. gr., sbr. 19. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, svo og 2. mgr. og 3. mgr. 11. gr., sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 402/1994 um stjórn hreindýraveiða með því að hafa skotið þrjú hreindýr 6. september 1999 í Hraundal í Loðmundarfirði, Borgarfjarðarhreppi, án þess að vera í fylgd eftirlitsmanns með hreindýraveiðum og án þess að hafa veiðileyfi fyrir einu dýrinu. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi var fallið frá síðastnefndu atriði í ákærunni og sakargiftir því bundnar við það eitt að ákærði hafi veitt umrædd dýr án þess að veiðieftirlitsmaður fylgdi honum. Ákærði hefur játað að hafa skotið hreindýrin, svo og að veiðieftirlitsmaður hafi ekki verið með honum þegar það gerðist. Hann kveðst hins vegar hafa fengið munnlega heimild eftirlitsmanns, sem hafi fylgt honum dagana tvo á undan, til að ganga til veiða þennan dag og skjóta ef með þyrfti hreindýr að eftirlitsmanninum fjarstöddum, en þetta staðfesti sá síðastnefndi fyrir dómi.

Í málinu hefur ákærði aðallega borið brigður á að ákvæði laga og reglugerðar, sem vísað er til í ákæru, séu fullnægjandi heimildir til refsingar fyrir þessa háttsemi að gættri 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar, eins og henni var breytt með 7. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, 1. mgr. 7. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu með síðari breytingum, og 1. mgr. 1. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá ber ákærði því og við að hann hafi hvorki haft ásetning til brots né sýnt af sér gáleysi, en þar með bresti skilyrði til sakfellingar.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem greindi í ákæru eins og henni hafði verið breytt. Var hann dæmdur til að greiða 35.000 krónur í sekt og sviptur skotvopnaleyfi og veiðileyfi í fjóra mánuði frá birtingu dómsins, en sýknaður hins vegar af kröfu um upptöku nánar tiltekins skotvopns. Þeirri niðurstöðu er unað af hálfu ákæruvalds.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var 14. gr. laga nr. 64/1994 breytt með 1. gr. laga nr. 100/2000. Þá gaf umhverfisráðherra út 3. júlí 2000 reglugerð nr. 452/2000 um stjórn hreindýraveiða, en með henni var áðurnefnd reglugerð nr. 402/1994 numin úr gildi. Lagabreytingin, sem hér um ræðir, hefur ekki áhrif á efnisatriði í málinu. Þá svara ákvæði reglugerðar nr. 402/1994, sem vísað var til í ákæru, efnislega til 3. mgr. og 4. mgr. 10. gr. og 1. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 452/2000.

II.

Áður en framangreind breyting var gerð á 14. gr. laga nr. 64/1994 með lögum nr. 100/2000 var mælt svo fyrir í upphafi 2. mgr. hennar að veiðar á hreindýrum væru heimilar öllum, sem hefðu leyfi til þess samkvæmt lögunum og reglum settum samkvæmt þeim. Þá sagði eftirfarandi í 4. mgr. þessarar lagagreinar: „Að fengnum tillögum hreindýraráðs og veiðistjóra setur ráðherra reglugerð um nánari framkvæmd á hreindýraveiðum, m.a. um skiptingu veiðiheimilda á milli viðkomandi sveitarfélaga, um veiðieftirlitsmenn, hlutverk og starfssvið hreindýraráðs, svo og skiptingu arðs af leyfisgjaldi og veiðiheimildum sem framseldar eru ráðinu.” Þótt í umræddri lagagrein hafi hvergi verið vikið að því að óheimilt væri að veiða hreindýr án þess að vera í fylgd eftirlitsmanns, verður ekki litið fram hjá því að í áðurnefndri 2. mgr. hennar kom berlega fram að ráðherra væri ætlað að setja nánari reglur um leyfi til veiðanna. Í 4. mgr. hennar var lagt í hendur ráðherra að setja reglugerð meðal annars um nánari framkvæmd veiðanna og um veiðieftirlitsmenn. Eðli máls samkvæmt varð reglugerð um framkvæmd veiðanna að fela í sér bæði boð um nánar tiltekna háttsemi við þær og bann við annars konar. Var og ráðgert í síðastnefndu lagaákvæði að veiðieftirlitsmenn ættu að gegna hlutverki í tengslum við framkvæmd veiðanna. Af 19. gr. laga nr. 64/1994 er að sjá að til varnaðar slíkum reglum hafi löggjafinn ætlast til að refsing lægi við brotum gegn þeim, enda mælt þar fyrir um viðurlög við brotum gegn lögunum og reglugerðum, sem settar yrðu samkvæmt þeim. Ákvæði reglugerðar nr. 402/1994, sem um ræðir í málinu, tóku í eðlilegu samhengi upp þráðinn þar sem fyrirmæli í settum lögum þraut. Hefur því ekki verið borið við í málinu að þessi ákvæði hafi komið harðar niður á veiðimönnum en málefnalegar ástæður stóðu til. Að öllu þessu gættu verður ekki fallist á með ákærða að skort hafi viðhlítandi lagastoð fyrir þeirri reglu síðari málsliðar 2. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 402/1994 að veiðileyfishafa væru óheimilar hreindýraveiðar nema í fylgd eftirlitsmanns og fyrir því að refsing lægi við broti gegn þessu samkvæmt 14. gr. reglugerðarinnar.

Samkvæmt framburði ákærða var hann við hreindýraveiðar 6. september 1999 án þess að vera í fylgd eftirlitsmanns. Sú háttsemi ein og sér var brot á áðurgreindu ákvæði 2. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 402/1994. Þótt ákærði kunni að hafa talið sér þetta heimilt vegna samþykkis veiðieftirlitsmanns, fær það í engu breytt að hann var af ráðnum hug einn síns liðs við veiðarnar. Stoðar ákærða því ekki að halda fram að skort hafi ásetning til verknaðarins.

Með vísan til þess, sem að framan greinir, og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða, en samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga telst háttsemi hans nú brot gegn 3. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 452/2000, sbr. 6. mgr. 14. gr. laga nr. 64/1994, eins og þeim var breytt með 1. gr. laga nr. 100/2000, og varða refsingu samkvæmt 1. mgr. 14. gr. sömu reglugerðar, sbr. 19. gr. laga nr. 64/1994, eins og henni var breytt með 214. gr. laga nr. 82/1998. Er fésekt ákærða hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi. Verður ekki hreyft við ákvörðun vararefsingar, enda er af hálfu ákæruvalds krafist staðfestingar héraðsdóms. Varðandi kröfu ákæruvalds um að ákærði verði sviptur skotvopnaleyfi og veiðileyfi er til þess að líta að samkvæmt 14. gr. reglugerðar nr. 402/1994 vörðuðu brot gegn henni eingöngu sektum eða varðhaldi. Þótt mælt sé svo fyrir í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 64/1994 að svipting umræddra leyfa liggi við broti gegn reglugerð, sem sett er samkvæmt lögunum, verður þeim viðurlögum ekki beitt hér fyrst sérstök refsiákvæði voru tekin upp í 14. gr. reglugerðarinnar án þess að slíkra viðurlaga væri þar getið. Verður ákærði því sýknaður af kröfu ákæruvalds um þetta efni.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf E-kk-nf S-kk-nf, greiði í ríkissjóð 35.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms, en sæti ella fangelsi í sjö daga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur.