303/2004

X féll fram af svölum á 4. hæð gistihúss á Kanaríeyjum og beið af því bana. Höfðu X og sambúðarmaður hennar, Y, sem bæði voru undir áhrifum áfengis í umrætt sinn, átt í deilum á svölum íbúðar, þar sem þau gistu í orlofsferð. Ýtti Y við X eða hrinti þannig að hún féll aftur fyrir sig yfir handrið með fyrrgreindum afleiðingum. Talið var að lögerfingjar X ættu rétt til greiðslu dánarbóta úr hendi vátryggingarfélagsins T hf. í skjóli fjölskyldutryggingar og svokallaðrar greiðslukortatryggingar VISA.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. júlí 2004. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi féll X, móðir stefndu, fram af svölum á 4. hæð gistihúss á Kanaríeyjum 5. janúar 2002 og beið af því bana. Eftir gögnum málsins höfðu sú látna og sambúðarmaður hennar, Y, sem bæði voru undir áhrifum áfengis í umrætt sinn, átt í deilum á svölunum, en þær voru á íbúð, þar sem þau gistu í orlofsferð. Ýtti Y við henni eða hrinti þannig að hún féll aftur fyrir sig yfir handrið með fyrrgreindum afleiðingum. Fór lögreglurannsókn fram vegna þessa og var Y sviptur frelsi í tengslum við hana frá 8. janúar til 18. febrúar 2002. Að henni lokinni var gefin út ákæra á hendur honum, þar sem hann var borinn sökum um manndráp af gáleysi. Var hann sakfelldur fyrir það brot í samræmi við játningu sína með dómi, sem gekk fyrir sakadómi í Las Palmas á Kanaríeyjum 19. júlí 2002, og gert að sæta fangelsi í eitt ár.

Í málinu leita stefndu sem lögerfingjar X greiðslu dánarbóta í skjóli fjölskyldutryggingar og svokallaðrar greiðslukortatryggingar VISA, sem óumdeilt er að í gildi hafi verið hjá áfrýjanda þegar X lést. Er um ræða 750.000 krónur í dánarbætur samkvæmt fyrrnefndu vátryggingunni og 6.300.000 krónur samkvæmt þeirri síðarnefndu. Áfrýjandi telur sér óskylt að greiða dánarbætur með því að leitt hafi verið í ljós við rannsókn að verulegt magn áfengis hafi verið í blóði X við andlát hennar. Á þeim grunni ber hann fyrir sig nánar tiltekin ákvæði í skilmálum vátrygginganna, sem girði fyrir rétt til bóta þegar svo stendur á fyrir vátryggðum.

II.

Í málinu liggur lítið sem ekkert fyrir til að varpa frekar ljósi á aðdragandann að andláti X en áður er getið. Ekki hafa verið lagðar fram skýrslur, sem kunna að hafa verið teknar af Y við fyrrnefnda lögreglurannsókn eða fyrir dómi á Kanaríeyjum. Er því ekkert annað að sjá um framburð hans en það, sem segir í framlagðri þýðingu á dóminum yfir honum frá 19. júlí 2002. Kemur þar fram að 5. janúar 2002 um kl. 23 hafi Y verið staddur á fjórðu hæð í nafngreindu gistihúsi og „verið að munnhöggvast við“ sambúðarkonu sína X. Þau hafi bæði verið greinilega undir áhrifum áfengis og hann á tilteknu augnabliki ýtt við eða hrint henni. Hafi það „vegna ásigkomulags hennar leitt til þess að hún missti jafnvægið og féll aftur á bak yfir handriðið og hentist fram af því og hlaut við fallið alvarlega áverka, sem leiddu til dauða hennar.“ Virðist þessi frásögn Y hafa verið lögð til grundvallar dómi, en ekkert liggur fyrir um hvort vitni hafi getað borið um þessi atvik í einhverjum atriðum. Af krufningarskýrslu réttarlæknis í Las Palmas, sem lögð hefur verið fram í þýðingu, verður meðal annars séð að X hafi verið 62 ára að aldri og 165 cm á hæð, svo og að hún hafi vegið 65 kg. Sýni hafi verið tekið af blóði hennar til að mæla áfengismagn í því og það reynst vera 3,0‰. Lík hennar hafi borið áverka, sem séu „dæmigerðir fyrir fall“, og dánarorsök verið alvarlegir fjöláverkar. Auk þessara gagna hafa verið lagðar fram tvær ljósmyndir af handriðinu, sem X féll yfir, og er á þeim haldið málbandi upp að handriðinu. Af myndunum verður ráðið að hæð handriðsins hafi verið um 92 cm.

Í lið 9.8 í vátryggingarskilmálum áfrýjanda fyrir svonefnda greiðslukortatryggingu segir að hann bæti ekki „tjón sem beint eða óbeint leiðir af sjálfsvígi, geðveiki, meiðslum sem menn valda sjálfum sér, handalögmálum, þátttöku í refsiverðum verknaði, misnotkun lyfja, neyslu fíkniefna, áfengis, kynsjúkdómum eða tjón sem verða er vátryggður hefur stofnað sér í hættu að nauðsynjalausu.“ Þá kemur fram í lið 9.9 í skilmálunum að það sama eigi við um tjón, sem leiðir af stórkostlegu gáleysi vátryggðs. Áfrýjandi telur fyrrgreinda ákvæðið eiga hér við vegna þeirrar áfengisneyslu X, sem niðurstaða efnagreiningar úr blóðsýni leiði í ljós, og það síðarnefnda einnig, enda hafi hún sýnt af sér stórfellt gáleysi með því að hafa neytt áfengis í þessum mæli. Eftir hljóðan þessara ákvæða vátryggingarskilmálanna felst í þeim áskilnaður um að orsakasamband sé milli tjóns annars vegar og hins vegar þess framferðis vátryggðs, sem þar um ræðir. Fyrir því orsakasambandi verður áfrýjandi að bera sönnunarbyrði. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að Y hafi ýtt við eða hrint X á svölunum. Ekkert hefur verið upplýst um hversu langt hún hafi þá verið frá handriðinu eða hvernig nánar henni hafi verið ýtt eða hrint. Áfrýjandi hefur ekki aflað gagna, þar sem reynt yrði með hliðsjón meðal annars af hæð og þyngd X, hæð handriðsins og stærð og lögun svalanna að varpa frekar ljósi á þetta eða hvort hún hefði getað fallið fram af svölunum án þess að við henni hefði verið ýtt. Ófært er að fallast á með áfrýjanda að sú staðreynd ein, að 3,0‰ áfengis hafi greinst í blóðsýni úr X, nægi að þessu virtu til að sýna fram á orsakasamband milli ölvunar hennar og atvika, sem urðu henni að fjörtjóni. Eru því ekki skilyrði til að taka til greina sýknukröfu áfrýjanda að því er varðar þá vátryggingu, sem hér um ræðir.

Í vátryggingarskilmálum áfrýjanda, sem gilda um fjölskyldutryggingu, segir í lið 7.1 að verði tjón „rakið til ásetnings, stórkostlegs gáleysis vátryggðs, ölvunar hans eða notkunar á fíkniefnum eða þátttöku í refsiverðum verknaði, hefur hann fyrirgert rétti sínum til bóta.“ Í þessu orðalagi ákvæðisins felst skilyrði um að orsakasamband standi milli tjóns og ölvunar vátryggðs, sem áfrýjandi hefur ekki sýnt hér fram á samkvæmt áðursögðu. Samkvæmt lið 34.3 í skilmálum þessarar vátryggingar verður ekki bætt með henni fyrir „slys, sem vátryggður verður fyrir í handalögmáli, við þátttöku í refsiverðum verknaði, undir áhrifum deyfi- og/eða eiturlyfja eða í ölæði, nema sannað sé, að ekkert samband hafi verið milli ástands þessa og slyssins.“ Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar, sem birtur er í dómasafni 2001, bls. 1047, sbr. einnig dóm 20. febrúar 2003 í máli 401/2002, verður að skýra þetta ákvæði vátyggingarskilmálanna þannig að það eigi því aðeins við að slys verði rakið til þeirrar auknu áhættu, sem ölæði fylgir. Eins og málið liggur fyrir hefur ekki verið sýnt fram á að ölvun X hafi ein út af fyrir sig aukið áhættu á að henni yrði ýtt eða hrint eða að slík atlaga myndi valda því að hún félli fram af svölunum. Getur áfrýjandi því ekki vikist undan greiðsluskyldu við stefndu á grundvelli þessara ákvæða vátryggingarskilmálanna.

Samkvæmt framangreindu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjanda beri að greiða stefndu 7.050.000 krónur. Með bréfi 29. október 2002 luku stefndu því að leggja fyrir áfrýjanda nauðsynleg gögn til þess að hann gæti metið vátryggingaratburðinn og fjárhæð bóta. Bar því að greiða dráttarvexti í samræmi við ákvæði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Með því að héraðsdómi hefur ekki verið gagnáfrýjað verður niðurstaða hans um dráttarvexti látin standa óröskuð.

Dæma verður áfrýjanda til að greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefndu, A, B, C, D og E, samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.