32/2002

Í krafðist greiðslu úr hendi S vegna kostnaðar sem Í hafði greitt í kjölfar strands flutningaskipsins Víkartinds í mars 1997, en S hafði tekið að sér svokallaða P&I tryggingu vegna rekstrar skipsins. Hafnað var þeim mótbárum S sem reistar voru á því að Í hafi ekki sett fram kröfur innan tímamarka þeirrar ábyrgðaryfirlýsingar sem S hafði undirritað og Í reisti kröfu sína á. Þá var talið að orðalag yfirlýsingarinnar væri víðtækara en svo að hún einskorðaðist við björgunarkostnað í skilningi laga nr. 42/1926 um skipströnd og vogrek, líkt og S hafði haldið fram. Að mati dómsins var kostnaður vegna geymslugjalda af ósóttum farmi sem Eimskipafélagið hafði annast að beiðni sýslumannsins á Hvolsvelli í kjölfar strandsins, talinn vera á ábyrgð S hvort sem litið væri til ákvæða laga nr. 42/1926 eða ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Varð því ekki fallist á þá almennu viðbáru S að skuldbinding hans tæki ekki til geymslugjalda. Hins vegar naut ekki við gagna í málinu um geymslutíma hverrar vörusendingar fyrir sig og upplýsingar þótti skorta um hvenær telja hafi mátt tímabært að farga eða leita nauðungarsölu á einstökum sendingum. Að þessu virtu þótti málið að þessu leyti svo vanreifað af hendi Í að kröfu hans um geymslugjöld varð að vísa sjálfkrafa frá héraðsdómi. Krafa Í um endurgreiðslu kostnaðar sem Í hafði greitt Sorpu vegna förgunar skemmdra vörusendinga þótti ekki studd viðhlítandi gögnum og var því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Þá var krafa Í um endurgreiðslu á kostnaði sem greiddur hafði verið fyrirtækinu Könnun fyrir „losun gáma og forskoðun“ tekin til greina en starfsmenn fyrirtækisins höfðu verið kallaðir til með vitneskju íslenskra stjórnvalda. Var S ekki talinn hafa sýnt fram á að þau útgjöld Í yrðu ekki talinn eðlilegur kostnaður stjórnvalda vegna strandsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og A-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. janúar 2002 og krefst þess nú að stefnda verði gert að greiða sér 9.446.981 krónu auk dráttarvaxta samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 frá 1. maí 2000 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi til greiðsludags dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Einnig krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Flutningaskipið Víkartindur, eign Atalanta Schiffahrtsgesellschaft GmbH & Co. í Hamborg, strandaði á leið til Íslands 5. mars 1997 á Háfsfjöru austan Þjórsár. Allar vörur í skipinu voru fluttar á vegum Hf. Eimskipafélags Íslands, sem hafði það til ráðstöfunar í skjóli tímabundins farmsamnings við eiganda þess. Endanlegur ákvörðunarstaður flestra vörusendinga, sem voru um borð í skipinu, mun hafa verið íslensk höfn. Ekki tókst að bjarga skipinu af strandstað og rak mikið brak úr því og farmi þess á land. Svo sem síðar verður nánar vikið að var farmur, sem bjargað var af fjörum og úr skipinu, fluttur til Reykjavíkur.

Stefndi, sem er gagnkvæmt vátryggingafélag skipseigenda, hafði tekið að sér ábyrgðartryggingu (svonefnda Protection & Indemnity-vátryggingu) vegna rekstrar skipsins. Eftir strandið kom stefndi fram fyrir hönd skipseiganda gagnvart íslenskum yfirvöldum og Hf. Eimskipafélagi Íslands.

Sýslumaðurinn á Hvolsvelli gerði strax ráðstafanir til að tryggja öryggi skips og farms eftir því sem kostur var. Jafnframt greip hann til annarra aðgerða, sem taldar voru nauðsynlegar vegna strandsins. Samkvæmt greinargerð sýslumanns 10. mars 1997 lá fljótlega fyrir að vátryggjandi skipsins og aðrir, sem hagsmuna áttu að gæta vegna þess og farmsins, hygðust grípa til björgunarráðstafana. Svo sem greinir í héraðsdómi segir í skýrslu sýslumanns að hann hafi óskað þess að „viðkomandi aðilar ábyrgist greiðslu alls kostnaðar sem hljótast mun af björgunaraðgerðum þ.m.t. löggæslukostnaðar, eins og skylt er skv. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 42/1926“ um skipströnd og vogrek. Einnig vísaði sýslumaður í skýrslunni til ábyrgðar, sem hvíldi á lögreglustjóra eftir 3. mgr. 7. gr. sömu laga og að farmur og skipið væru að veði til tryggingar öllum kostnaði, er af strandi leiddi, sbr. 20. gr. laganna.

Alllangur tími leið þar til tókst að koma á samningum á grundvelli laga nr. 42/1926 um viðunandi tryggingar og aðgerðir til björgunar. Hinn 9. apríl 1997 undirritaði stefndi ábyrgðaryfirlýsingu til handa sýslumanninum á Hvolsvelli. Í héraðsdómi er rakið aðalefni yfirlýsingarinnar eins og hún hljóðar í þýðingu löggilts skjalaþýðanda. Svo sem fram kemur þar ábyrgðist stefndi gagnvart sýslumanninum á Hvolsvelli að eigandi Víkartinds „virði lagalega skyldu sína til þess að greiða kostnað íslenskra stjórnvalda vegna strands fyrrnefnds skips.“ Í enskri gerð yfirlýsingarinnar er hið síðastnefnda orðað þannig: „guarantee ... the honouring by the owner of ms „V-kk-nf“ of its legal duty to pay the costs of Icelandic Authorities caused by the grounding of the above mentioned vessel.“ Síðar í yfirlýsingunni segir að stefndi samþykki að endurgreiða til sýslumannsins kostnað, allt að 30.000.000 krónur, sem nánar tilgreind íslensk stjórnvöld kunna að verða fyrir vegna strandsins og fjarlægingar farms og braks við suðurströnd Íslands. Er krafa áfrýjanda reist á því að hann sé skuldbundinn á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingar þessarar. Ágreiningslaust er að enski texti yfirlýsingarinnar sé rétt þýddur á íslensku í öllum atriðum, sem máli skipta.

Áfrýjandi vísar einnig til samnings, sem eigandi Víkartinds gerði við sýslumanninn 30. maí 1997 um björgunaraðgerðir, þar sem meðal annars kemur fram, að þegar farmi og gámum hafi verið bjargað úr skipinu skuli afhenda þá Hf. Eimskipafélagi Íslands til vörslu fyrir hönd sýslumanns og góssið skuli síðan án tafar flutt á athafnasvæði félagins í Reykjavík. Ennfremur segir í samningnum að sýslumaður skuli sjá um samfellda vöktun allan sólarhringinn á strandstað gegn sanngjörnu gjaldi, sem eigandi skipsins greiði. Þá eru í samningnum ákvæði um meðferð farms eftir björgun og skilyrði fyrir því að farmur og gámar verði afhentir eigendum. Loks er kveðið svo á, að ef eigandi farms eða gáma úr skipinu óski ekki afhendingar, skuli góssinu ráðstafað með opinberu uppboði í samræmi við íslensk lög.

II.

Stefndi andmælir kröfum áfrýjanda í fyrsta lagi á þeim grundvelli að ábyrgð samkvæmt yfirlýsingunni 9. apríl 1997 sé fallin niður vegna þess að kröfum hafi ekki verið lýst innan tímamarka hennar.

Um gildistíma ábyrgðarinnar segir svo í yfirlýsingunni: „Við útgáfu yfirlýsingar Hollustuverndar ríkisins að lokið hafi verið, á ásættanlegan hátt og í samræmi við íslensk lög, að fjarlægja brak úr ms Vikartindi, sem borist hefur til strandar á starfssvæði Heilbrigðiseftirlits Suðurlands, fellur ábyrgð þessi úr gildi, eða eigi síðar en tveimur árum eftir dagsetningu hennar.”

Áfrýjandi byggir á því að allar kröfur hans hafi í síðasta lagi verið settar fram við stefnda 21. desember 1998. Þá ritaði sýslumaðurinn á Hvolsvelli bréf til lögmanns, sem frá upphafi hefur verið umboðsmaður stefnda hér á landi varðandi málefni vegna strands Víkartinds 5. mars 1997. Í bréfinu kemur meðal annars fram að sýslumaður sendir lögmanninum frumrit reiknings Hf. Eimskipafélags Íslands frá 11. nóvember 1998 að fjárhæð 4.707.628 krónur og reiknings Sorpu bs. að fjárhæð 1.226.650 krónur og segist vænta þess að „reikningum þessum verði komið út úr heiminum svo fljótt sem unnt er.“ Telja verður að í þessu orðalagi hafi falist nægilega skýr krafa um greiðslu. Þykir sýslumaður því með bréfinu hafa gert stefnda fullljóst fyrir lok ábyrgðartímans 9. apríl 1999 að hann myndi gera ábyrgðina gildandi.

Einnig bendir áfrýjandi á að reikningi Könnunar ehf. að fjárhæð 1.108.806 krónur, sem var meðal kostnaðar, er áfrýjandi greiddi Hf. Eimskipafélagi Íslands, hafi verið komið á framfæri þegar hinn 19. nóvember 1997. Reikningur þessi var umdeildur, en umboðsmanni stefnda hér á landi mátti á þessum tíma vera ljóst að sýslumaður taldi að stefnda bæri að greiða reikninginn. Verður síðar gerð nánari grein fyrir efni og tilurð þessa reiknings Könnunar ehf.

Þótt nákvæm greinargerð um kröfur sýslumanns vegna áfrýjanda hafi ekki komið fram fyrr en eftir að stefndi fékk bréfið frá 21. desember 1998 getur það ekki leitt til þess að réttur áfrýjanda falli niður, enda hlaut stefnda að vera kunnugt um að hann yrði krafinn um kostnaðinn á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar frá 9. apríl 1997. Er því hafnað þeim mótbárum stefnda, sem reistar eru á því að áfrýjandi hafi ekki sett kröfur fram í tæka tíð. Ekki er heldur fallist á þau rök stefnda að skýra beri ábyrgðaryfirlýsinguna svo að réttur áfrýjanda til endurgreiðslu sé háður því að sýslumaður hafi lagt út hinn umdeilda kostnað innan tveggja ára gildistíma yfirlýsingarinnar. Að þessu virtu gerist ekki þörf á að taka afstöðu til röksemda varðandi tímamörk, sem tengjast því hvenær hreinsun braks af fjörum lauk.

III.

Höfuðstóll kröfu áfrýjanda að fjárhæð 9.446.981 króna er tvíþættur. Í fyrsta lagi er krafist endurgreiðslu á kostnaði, sem sýslumaðurinn á Hvolsvelli greiddi Hf. Eimskipafélagi Íslands 17. apríl 2000 að fjárhæð 7.708.035 krónur. Í þessari fjárhæð felast bæði geymslugjöld vegna farms, sem félagið annaðist í kjölfar strandsins, en ekki var sóttur af eigendum eða viðtakendum hans og kostnaður vegna losunar gáma og skoðunar á vöru samkvæmt áðurnefndum reikningi Könnunar ehf. Í öðru lagi krefst áfrýjandi endurgreiðslu á 1.738.946 krónum, sem sýslumaðurinn greiddi Sorpu bs. 25. apríl 2000 vegna förgunar skemmdra vörusendinga. Í fjárhæðum þessum eru innifaldir dráttarvextir og innheimtu- og málskostnaður lögmanna Hf. Eimskipafélags Íslands og Sorpu bs. Fyrir Hæstarétti var því lýst yfir að ekki væri tölulegur ágreiningur í málinu.

Stefndi hefur mótmælt kröfum áfrýjanda meðal annars með þeim rökum að útgjöld vegna skoðunar farms, geymslugjalda og förgunar geti ekki talist björgunarkostnaður í skilningi laga nr. 42/1926 og af þeim sökum falli útgjöldin ekki undir ábyrgð stefnda eftir ábyrgðaryfirlýsingunni 9. apríl 1997. Hvað sem líður skýringu á lögum nr. 42/1926 er á það að líta að orðalag yfirlýsingarinnar er víðtækara en svo að hún einskorðist við björgunarkostnað í þeirri þröngu merkingu, sem haldið er fram af stefnda, en í yfirlýsingunni felst eins og áður er komið fram að stefndi ábyrgist að skipseigendur virði lagalega skyldu sína til að greiða kostnað íslenskra stjórnvalda vegna strands Víkartinds. Teljast útgjöld vegna réttmætra aðgerða á vegum sýslumanns í því skyni að tryggja varðveislu farms og örugga ráðstöfun hans til réttra aðila eftir brottflutning af strandstað tvímælalaust til kostnaðar vegna strandsins, sem stefndi ber ábyrgð á eftir ábyrgðaryfirlýsingunni. Verður því ekki fallist á framangreind rök stefnda. Stefndi hefur einnig bent á til stuðnings máli sínu, að umræddur kostnaður komi ekki til niðurjöfnunar eftir reglum um sameiginlegt sjótjón. Þeirri viðbáru verður að vísa á bug, þar sem skilyrði þeirra reglna fyrir skyldu til að greiða sjótjónsframlag eru ekki þau sömu og skilyrði greiðsluskyldu stefnda á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingar hans. Verður nú nánar vikið að einstökum liðum í kröfu áfrýjanda.

IV.

1. Geymslugjöld Hf. Eimskipafélags Íslands vegna farms, er eigendur sóttu ekki

Í mars og apríl 1997 óskaði sýslumaðurinn á Hvolsvelli þess að Hf. Eimskipafélag Íslands annaðist vörslur alls góss, sem félli til úr Víkartindi eftir strandið. Einnig mæltist sýslumaður til að félagið tæki að sér í umboði hans flutning farmsins af Háfsfjöru til Reykjavíkur og varðveitti þær þar, sbr. bréf sýslumanns 11. mars og 8. apríl 1997. Varð félagið við þessum tilmælum. Telja verður að sýslumaður hafi haft heimild til þessa samkvæmt meginreglum laga nr. 42/1926, sbr. meðal annars 7. og 8. gr. þeirra. Verður og talið að þessar ráðstafanir sýslumanns hafi verið eðlilegar í ljósi allra aðstæðna, en á þeim tíma höfðu engir samningar náðst við þann, sem ábyrgð bar á strandinu. Í framangreindum björgunarsamningi 30. maí 1997 var sú skipan staðfest að Eimskipafélagið sæi um þessa þætti björgunaraðgerða og umönnun farms í beinu framhaldi af þeim, eins og áður var vikið að. Kostnaður vegna geymslugjalda af ósóttum farmi, sem félagið annaðist að beiðni sýslumannsins í kjölfar strandsins, er því á ábyrgð stefnda hvort sem litið er til ákvæða laga nr. 42/1926, sbr. einkum 2. mgr. 7. gr. þeirra, eða ábyrgðaryfirlýsingarinnar 9. apríl 1997, sbr. björgunarsamninginn 30. maí 1997. Verður því ekki fallist á þá almennu viðbáru stefnda að skuldbinding hans taki ekki til geymslugjalda. Öðru máli kann að gegna hvort krafa til endurgreiðslu á slíkum kostnaði geti lækkað eða fallið niður, t.d. á grundvelli reglna um skyldu kröfuhafa til að draga úr tjóni.

Upphaflegur höfuðstóll geymslugjaldakröfu Hf. Eimskipafélags Íslands nam 7.071.083 krónum samkvæmt reikningi 22. september 1998. Frá honum dró félagið samtals 2.363.455 krónur samkvæmt tveimur kreditnótum dagsettum sama dag. Eftir málflutningi áfrýjanda fyrir Hæstarétti felast í nótum þessum endurgreiðslur vegna geymslugjalda af vörum, sem viðtakendur sóttu og greiddu þess vegna geymslugjöld af til Eimskipafélagsins. Höfuðstóll kröfu félagsins fyrir geymslu ósóttra vara nam því 4.707.628 krónum nettó. Samkvæmt skrá, sem fylgdi reikningnum, virðist hér vera um að ræða 75 vörusendingar. Skráin ber með sér geymslukostnað hverrar sendingar fyrir sig og er samtala kostnaðarins 7.071.083 krónur, sem er sama fjárhæð og upphaflegur höfuðstóll reikningsins 22. september 1998. Af skránni verður ekki séð hvað af einstökum sendingum varð að loknum geymslutíma hjá Hf. Eimskipafélagi Íslands. Þó er ljóst af því, sem áður greinir um frádrátt vegna kostnaðar af sóttum vörum, að einhverjar af vörusendingum þessum komust í hendur réttra viðtakenda. Öðrum sendingum virðist ýmist hafa verið fargað eða þær seldar nauðungarsölu á uppboðum, sem sýslumaðurinn í Reykjavík hélt 13. júní 1998 og 15. maí 1999.

Stefndi mótmælir kröfulið þessum með vísun til þess að látið hafi verið hjá líða að halda til streitu kröfu á hendur viðtakendum ósótts farms um að þeir greiddu geymslukostnað. Auk þess hafi orðið óeðlilegur dráttur á að bjóða vörurnar upp og hafi það leitt til lengri geymslutíma og aukins geymslukostnaðar.

Málsgögn um tilkynningar eða áskoranir frá Eimskipafélaginu og sýslumanninum á Hvolsvelli til eigenda ósóttra vörusendinga eru óglögg og ófullnægjandi. Sama á við um aðgerðir, er kunna að hafa verið gerðar til að innheimta hin umdeildu geymslugjöld hjá viðtakendum varnings, sem ekki var vitjað. Í málinu nýtur ekki við gagna um geymslutíma hverrar vörusendingar fyrir sig og upplýsingar skortir um hvenær telja mátti tímabært að farga eða leita nauðungarsölu á einstökum sendingum. Að þessu virtu er málið að þessu leyti svo vanreifað af hendi áfrýjanda að vísa verður kröfu hans um geymslugjöld sjálfkrafa frá héraðsdómi.

2. Förgunarkostnaður Sorpu bs.

Krafa vegna kostnaðar við förgun vöru úr skipinu styðst við reikning Sorpu bs. 31. október 1998 að fjárhæð 1.226.650 krónur vegna förgunar í maí 1998. Reikninginn greiddi sýslumaður 25. apríl 2000 með dráttarvöxtum og innheimtuþóknun eða alls 1.738.946 krónum. Stefndi mótmælir þessum kröfulið meðal annars með vísun til seinagangs við innheimtutilraunir og þess að þau mistök hafi orðið, að ekki hafi verið sundurgreindur kostnaður vegna förgunar einstakra vörusendinga. Þessi mistök hafi girt fyrir að unnt væri að endurkrefja kostnaðinn hjá einstökum farmeigendum, sem hafi verið hinir réttu greiðendur. Auk þess hafi tafir á ráðstöfun viðkvæms farms, svo sem matvöru, leitt til þess að eyða hafi þurft ýmsum vörum, sem ella hefði mátt selja og komast þannig hjá eyðingar- og geymslukostnaði.

Tollstjórinn í Reykjavík annaðist skipulag förgunar skemmdrar vöru, sbr. 7. mgr. 111. gr. tollalaga nr. 55/1987. Áfrýjandi kveður matvöru, sem ekki var talin hæf til neyslu, hafa verið eytt undir eftirliti tollvarða. Hafi förgunin að mestu farið fram í lok maí og byrjun júní 1998. Á fyrrnefndum reikningi Sorpu bs. 31. október 1998 eru taldar þessar vörur, sem fargað var: Timbur, grófur úrgangur, blandaður úrgangur A, blandaður úrgangur B, „farmur 8000 kg í Álfsnes“ og „Eftirlitssk. úrg. ódælanlegur.“ Reikningnum fylgir sundurliðun, sem tekur til 32 vörusendinga, sem virðist hafa verið eytt verið á tímabilinu frá 6. til 29. maí 1998. Frekari sundurgreiningar nýtur ekki við og eigi er greint frá viðtakendum vörusendinganna.

Af málsskjölum verður ráðið að nokkurs seinlætis hafi gætt um að ráðstafa ónýtum, heilsuspillandi eða hættulegum farmi, en heimildir um það eru engan veginn fullnægjandi. Ekki liggur fyrir í málinu vitneskja um geymslutíma hverrar vörusendingar um sig og heimildir vantar um hvenær tímabært var að eyða einstökum sendingum. Eru því gögn um hinn umdeilda förgunarkostnað að nokkru sama marki brennd og upplýsingar um geymslukostnað. Ennfremur skortir fullnægjandi greinargerð um ráðstafanir til fá viðtakendur ónýts varnings eða varnings, sem lá undir skemmdum, til að sækja hann og eftir atvikum að krefja viðtakendur um greiðslu förgunarkostnaðar.

Samkvæmt því, sem hér hefur verið rakið, er þessi liður í dómkröfu áfrýjanda ekki studdur viðhlítandi gögnum og verður kröfunni um förgunarkostnað því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

3. Kostnaður Könnunar ehf.

Krafa um endurgreiðslu á kostnaði, sem greiddur var Könnun ehf., á stoð í reikningi félagsins til Hf. Eimskipafélags Íslands 30. júlí 1997 að fjárhæð 1.108.806 krónur. Þessi kostnaður Könnunar ehf. var meðal þess, sem sýslumaðurinn á Hvolsvelli greiddi Hf. Eimskipafélagi Íslands 17. apríl 2000 eins og áður var rakið. Reikningur Könnunar ehf. er fyrir vinnu félagsins „við losun gáma og forskoðun“ á vöru, sem losuð var úr þeim í apríl og maí 1997, en afhending vörusendinga til viðtakenda mun hafa byrjað skömmu eftir að losun skipsins hófst um miðjan apríl 1997. Í reikningnum segir og að gámarnir hafi verið losaðir í Sundahöfn á vörusvæði Hf. Eimskipafélags Íslands „eftir því sem gámar bárust austan frá Háfsfjöru eftir strand“ Víkartinds.

Um verkefni Könnunar ehf. vegna strandsins liggur fyrir bréf félagsins til sýslumannsins á Hvolsvelli 5. desember 1997. Þar segir meðal annars: „Eimskip bað um að við hefðum mann á Háfsfjöru allan tímann sem þar var unnið og að auki á öðrum tímum ef um breytingu væri að ræða á skipi, farmi eða veðri.... Í öðru lagi bað Eimskip um að maður eða menn frá Könnun yrðu staðsettir í Sundahöfn þegar varningur færi að berast frá Háfsfjöru og viðstaddir þegar gámar væru tæmdir og varningi komið í öruggt skjól. Í þriðja lagi bað G-kk-nf B-kk-nf hdl. okkur um að meta og þá með eigendum og tollvörðum, eftir atvikum, alla vöru sem verið væri að leysa út og fylla út þar til gert eyðublað (Guarantee) með þeirri tölu ... sem við teldum vera raunhæft CIF verð eftir mismunandi hrakninga. Þessu verki er enn ekki lokið, því alltaf öðru hvoru berst beiðni um mat á vöru, sem verið er að leysa út. Í fjórða lagi bað Eimskip okkur um að skrifa stutta skýrslu á ensku um hverja sendingu fyrir sig, sem við og gerðum og erum enn að, eftir því sem varan er leyst út.“ Að verkefnum Könnunar ehf. er einnig vikið í bréfi Hf. Eimskipafélags Íslands til sýslumanns 11. maí 1999. Kemur þar fram að starfsmenn Könnunar ehf. hafi þegar nokkuð var liðið frá strandinu annast skoðun á strandgóssi í Sundahöfn.

Í málinu liggja fyrir nokkrir aðrir reikningar fyrir vinnu Könnunar ehf. Annars vegar fjórir reikningar samtals að fjárhæð 1.782.902 krónur fyrir viðveru og þjónustu félagsins í apríl, maí, júní og júlí 1997 „vegna mats á vörum úr Víkartindi, sem fluttar voru af strandstað til Reykjavíkur“. Leggja verður til grundvallar að þessir reikningar séu fyrir þjónustu, sem Könnun ehf. telur í bréfinu 5. desember 1997 að veitt hafi verið við mat „með eigendum og tollvörðum“ að beiðni umboðsmanns stefnda. Hins vegar er reikningur að fjárhæð 33.239 krónur vegna sýnatöku og mælingar á olíu úr Víkartindi í október 1997. Þessa fimm reikninga greiddi stefndi og deila málsaðilar ekki um þá. Auk þess er komið fram að Hf. Eimskipafélag Íslands greiddi Könnun ehf. fyrir ýmis verk, sem sýslumaður var ekki krafinn um greiðslu fyrir. Af þessu og öðrum málsgögnum er sýnt að Könnun ehf. sinnti margþættum verkefnum í kjölfar strandsins.

Starfsmenn Könnunar ehf. voru kallaðir til með vitneskju íslenskra stjórnvalda vegna hins sérstaka ástands, sem upp kom vegna strandsins og nauðsynlegra ráðstafana í framhaldi af því, meðal annars sundurgreiningar á heilum, skemmdum og ónýtum varningi. Verður að ætla að athugun á umfangi og eðli skemmda á farminum hafi krafist vinnu, sem var mun meiri en verið hefði, ef skipið hefði verið affermt á venjulegan hátt á umsömdum ákvörðunarstað. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að útgjöld áfrýjanda vegna vinnu „við losun gáma og forskoðun“ á vörum, sem Könnun ehf. fékk greiðslu fyrir vegna apríl og maí 1997 samkvæmt áðurnefndum reikningi að fjárhæð 1.108.806 krónur, verði ekki talinn eðlilegur kostnaður stjórnvalda vegna strandsins. Ræður hér ekki úrslitum að vinna starfsmanna Könnunar ehf. kann að einhverju leyti að hafa nýst öðrum, en leitt er í ljós samkvæmt framansögðu að Könnun ehf. beindi kröfum vegna annars kostnaðar að stefnda og Hf. Eimskipafélagi Íslands og fékk hann greiddan. Verður því tekin til greina krafa áfrýjanda vegna umrædds reiknings Könnunar ehf. að fjárhæð 1.108.806 krónur.

V.

Sýslumaðurinn á Hvolsvelli greiddi Hf. Eimskipafélagi Íslands kostnað Könnunar ehf. með 1.108.806 krónum 17. apríl 2000 ásamt geymslukostnaði að fjárhæð 7.071.083 krónur eða alls 8.179.889 krónur að viðbættum dráttarvöxtum og innheimtukostnaði samtals að fjárhæð 2.023.992 krónur, en að frádregnum „afslætti” samkvæmt framangreindum kreditnótum að fjárhæð 2.363.455 krónur og afslætti að fjárhæð 132.391 krónu eða samtals 2.495.846 krónum. Nam heildargreiðsla sýslumannsins því 7.708.035 krónum eins og fram kemur í III. kafla. Engar skýringar hafa verið gefnar á síðastgreindum afslætti og ekki hefur verið gerð grein fyrir hvernig dráttarvextir og innheimtukostnaður skiptist á þá tvo kröfuliði, sem felast í höfuðstólnum 8.179.889 krónum. Að svo vöxnu máli þykir rétt að dæma stefnda til að greiða áfrýjanda kröfu hans vegna þjónustu Könnunar ehf. að fjárhæð 1.108.806 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 1. maí 2000 eins og nánar segir í dómsorði.

Rétt er að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfum áfrýjanda, íslenska ríkisins, á hendur stefnda, Standard Steamship Owners' Protection & Indemnity Association (Europe) Ltd., vegna kostnaðar við geymslu og förgun farms úr flutningaskipinu Víkartindi.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.108.806 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 frá 1. maí 2000 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi til greiðsludags dráttarvöxtum eftir 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.