27/2003

H var ákærður fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti. Talið var, m.a. með vísan til dóms Hæstaréttar 22. júní 2000, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 2387, að skattgreiðslur gangi fyrst upp í eldri skuldir, en álag og dráttarvextir væru lögbundnar greiðslur sem yrðu hluti skattskuldar. Var því ekki fallist á að innheimtumanni ríkissjóðs hafi borið að taka innborganir fyrst upp í höfuðstól skuldarinnar. Var talið að sú háttsemi að afhenda virðisaukaskatt ekki á lögmæltum tíma sætti viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988. Greiðslur H, sem að langmestu leyti voru inntar af hendi löngu eftir gjalddaga, gátu ekki haft áhrif á sakarmat og var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu H staðfest, en tekið var tillit til þeirra við ákvörðun refsingar. Við þá ákvörðun var og dregið frá sektarfjárhæð 10% álag til viðbótar virðisaukaskatti samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988 með áorðnum breytingum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir P-kk-nf K-x-x H-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. janúar 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst nú staðfestingar á héraðsdómi að teknu tilliti til þess að frá sektarrefsingu dragist álag að fjárhæð 198.113 krónur samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt með síðari breytingum.

Ákærði krefst þess að honum verði gerð vægasta refsing, sem lög leyfa.

Ríkislögreglustjóri gaf út ákæru 20. september 2002 á hendur ákærða fyrir brot á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 42/1995, og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum með því að hann hafi ekki staðið sýslumanninum á Akureyri skil á samtals 2.656.270 króna virðisaukaskatti sem ákærði innheimti á árunum 1997 til 2000. Er uppgjörstímabilunum og fjárhæðum nánar lýst í ákæru. Hefur ákærði játað sakargiftir með þeirri athugasemd að hann „telur sig hafa samið við sýslumann um greiðslur skuldarinnar eftir gjalddaga.“ Hann hefur haldið því fram að ákæruvaldið hafi átt að taka tillit til þeirra greiðslna, sem inntar höfðu verið af hendi fyrir útgáfu ákæru og nánar verður vikið að síðar, enda hafi sá háttur tíðkast fram að þessu. Við munnlegan málflutning í héraði var því lýst yfir af hálfu ákæruvalds að ekki væri lengur byggt á að brot ákærða væru meiri háttar. Var því fallið frá tilvísun í ákæru til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.

Rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins hófst 24. apríl 2001 og lauk 26. september 2001. Samkvæmt niðurstöðu hennar nam vangoldinn innheimtur virðisaukaskattur 2. maí 2001 2.477.259 krónum auk álags, dráttarvaxta og kostnaðar. Í niðurstöðu rannsóknarinnar var miðað við sömu uppgjörstímabil og fjárhæðir og fram koma í ákæru, að því undanskildu að þar var ekki fjallað um tímabilin janúar-febrúar, mars-apríl og maí-júní 1997, þar sem ákærði hafði greitt höfuðstól, álag og dráttarvexti virðisaukaskatts vegna þeirra tímabila áður en rannsókn hófst, og tekið var tillit til þess að hann hafði einnig greitt 106.209 krónur inn á höfuðstól virðisaukaskatts vegna tímabilsins júlí-ágúst sama árs. Námu þessar greiðslur, sem hann innti af hendi á tímabilinu 11. apríl 1997 til 4. júní 1999, samtals 290.739 krónum.

Eftir að rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk greiddi skiptastjóri þrotabús ákærða til innheimtumanns ríkissjóðs 2.640.740 krónur inn á vangoldinn virðisaukaskatt. Fóru þær greiðslur fram á tímabilinu frá 27. september 2001 til 30. nóvember sama árs. Af þeirri fjárhæð var 1.394.856 krónum ráðstafað inn á höfuðstól skuldarinnar, en 1.245.884 krónum inn á dráttarvexti, álag og kostnað. Skattrannsóknarstjóri vísaði málinu til ríkislögreglustjóra 26. febrúar 2002. Þá nam vangoldinn innheimtur virðisaukaskattur 1.082.403 krónum að teknu tilliti til framangreindra innborgana. Samkvæmt framansögðu höfðu því samtals 2.931.479 krónur verið greiddar inn á vangoldinn virðisaukaskatt, álag, áfallna dráttarvexti og kostnað áður en ákæra var gefin út í málinu.

Ákærði innti fyrrnefndar greiðslur sínar af hendi um tveimur árum áður en rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst og skiptastjóri greiddi innheimtumanni áðurnefnda fjárhæð um það bil ári áður en ákæra var gefin út. Að loknum munnlegum málflutningi 15. maí 2003 tók Hæstiréttur þá ákvörðun að fara þess á leit við ríkissaksóknara að áður en dómur yrði felldur í málinu léti hann í té upplýsingar um hvaða venjur hafi ríkt um ákæru í tilvikum þar sem eins stæði á og í þessu máli, frá því að lög nr. 42/1995 um breyting á lögum nr. 50/1988 tóku gildi. Var sérstaklega óskað eftir að fram kæmi hvort samræmis hafi verið gætt við ákæru í málum sem þessum um hvaða vanskil virðisaukaskatts væri ákært fyrir, hafi hann verið greiddur í fyrsta lagi fyrir upphaf skattrannsóknar, í öðru lagi fyrir upphaf lögreglurannsóknar og loks fyrir útgáfu ákæru. Ríkissaksóknari óskaði af þessu tilefni eftir upplýsingum frá ríkislögreglustjóra. Í svarbréfi hans 20. ágúst 2003 segir meðal annars að „með ákæru og síðar dómi Hæstaréttar í máli nr. 49/2000 sem gekk 22. júní 2000 varð nokkur stefnubreyting í meðferð skattamála hjá efnahagsbrotadeild Ríkislögreglustjórans. Fram að þeim tíma hafði tíðkast að ákæra ekki vegna brota þegar sakborningur hafði greitt þrátt fyrir að um fullframin upplýst brot væri að ræða.” Um núverandi framkvæmd segir í niðurlagi bréfsins að „enginn greinarmunur er gerður við útgáfu ákæru hvenær greitt er á þeim tímabilum sem rannsókn beinist að og fullframning brota verði að vera helsta leiðarljósið um hvert hið meinta sakarefni er.” Við munnlegan málflutning skýrði ákæruvaldið fyrrnefnd ummæli í bréfinu svo að það hafi fyrst verið að gengnum þar greindum dómi Hæstaréttar sem umrædd stefnubreyting hafi orðið.

Fyrir Hæstarétti heldur ákærði því fram að ákæruvaldið hafi átt að taka tillit til þess í ákæruskjali að hann hafi verið búinn að greiða allan höfuðstól skuldarinnar áður en rannsókn lauk hjá skattrannsóknarstjóra og hafi innborganir hans numið nokkru hærri fjárhæð en höfuðstól virðisaukaskattskuldarinnar. Hafi innheimtumaður ríkissjóðs átt að taka þessar innborganir fyrst upp í höfuðstól skuldarinnar áður en þær voru teknar til greiðslu álags, dráttarvaxta og kostnaðar þannig að ákærði nyti innborgana sinna á sem hagfelldastan hátt.

Það leiðir af eðli máls og er í samræmi við lög að skattgreiðslur gangi fyrst upp í eldri skuldir, en álag og dráttarvextir eru lögbundnar greiðslur, sem greiða ber eftir ákveðnum reglum, og verða hluti viðeigandi skattskuldar, sbr. dóm Hæstaréttar 22. júní 2000, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 2387. Verður því ekki fallist á með ákærða að innheimtumanni hafi borið að taka innborganir fyrst upp í höfuðstól skuldarinnar. Sú fjárhæð sem ákært er fyrir nær til höfuðstóls þess virðisaukaskatts, sem ógreiddur var er hann féll í gjalddaga, en samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 með áorðnum breytingum sætir sú háttsemi þar tilgreindum viðurlögum að afhenda ekki á lögmæltum tíma virðisaukaskatt sem maður hefur innheimt eða honum bar að innheimta. Greiðslur ákærða, sem að langmestu leyti voru inntar af hendi löngu eftir gjalddaga, geta ekki haft áhrif á sakarmat, en við ákvörðun refsingar verður tekið tillit til þeirra. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um sakfellingu staðfest.

Fjárhæðin sem ákærði er sakfelldur fyrir að hafa ekki staðið skil á nemur samkvæmt framansögðu 2.656.270 krónum. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti taldi ákæruvaldið að við ákvörðun refsingar væri rétt að draga frá sektarfjárhæð 10% álag til viðbótar virðisaukaskatti samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988 með áorðnum breytingum, en þetta álag nemi 198.113 krónum. Í gögnum málsins kemur fram að álagið var greitt vegna uppgjörstímabila áranna 1997 og 1998 að undanskildu tímabilinu janúar-febrúar 1997, en ljóst er að ákærði greiddi lítið sem ekkert álag fyrir það tímabil. Í 2. málslið 1. mgr. 40. gr. fyrrnefndra laga segir að álag samkvæmt 27. gr. laganna skuli dragast frá sektarfjarhæð. Með vísan til þess verður fallist á að draga beri álagið frá sektinni. Eins og fyrr segir voru greiðslur af hálfu ákærða að langmestu leyti inntar af hendi löngu eftir gjalddaga. Þykir því ekki koma til álita að færa refsingu hans niður fyrir lágmark sektarrefsingar, sbr. 8. tölulið 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þess sem að framan segir verður ákærði dæmdur til að greiða í ríkissjóð 5.100.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en ella skal hann sæta fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, H-kk-nf S-kk-nf Á-kk-nf, greiði í ríkissjóð 5.100.000 króna sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 300.000 krónur.