469/2011

E og G kröfðust þess að tiltekin ummæli sem B viðhafði um þau á vefsvæði sínu á vefsamfélaginu MySpace á tímabilinu 21. febrúar til 6. júlí 2008 yrðu dæmd dauð og ómerk. Kröfðust þau þess að B yrði dæmd til refsingar og til þess að greiða þeim skaðabætur. B og R kröfðust þess aftur á móti að tiltekin ummæli sem E viðhafði um þau meðal annars í lesendabréfi sem birt var í dagblaðinu DV yrðu dæmd dauð og ómerk. Þá kröfðust þau þess að E yrði dæmdur til refsingar og til þess að greiða þeim skaðabætur. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að ummæli þau sem um ræddi væru ekki hluti af opinberri umræðu um samfélagsleg málefni, heldur ættu þau sér rót í persónulegum illdeilum milli aðila og ættu þau ekki sérstakt erindi á opinberan vettvang. Taldi Hæstiréttur að ummæli B í 9 stafliðum af 14 væru ærumeiðandi og óviðurkvæmileg og voru þau ómerkt með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá staðfesti Hæstiréttur einnig niðurstöðu héraðsdóms um ómerkingu hluta ummæla sem E viðhafði um B og R.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 2. ágúst 2011. Þau krefjast þess að eftirtalin ummæli sem gagnáfrýjandi, B-kvk-nf H-kvk-nf, birti á vefsvæði sínu á vefsamfélaginu MySpace verði dæmd dauð og ómerk:

A. „Hjálpi mér og öðrum þeim sem á annað borð lenda í klóm þeirra E-kk-ef H-kvk-ef og G-kvk-ef B-kvk-ef. Við lendum öll á dauðalista ...“

B. „Hleypur á snærið hjá hnýsnu G-kvk-þgf.“

C. „Á neðri hæðinni í húsinu okkar erum við með ómaga, gamlan karl og kerlingu hans, sem er svo hnýsin að hún hoppar hæð sína alveg upp að ökklum af kæti yfir því að geta framvegis grandskoðað kartöfluskrælinginn og tómu mjólkurfernurnar sem við skilum af okkur í sorpgagnið fína.“

D. „... þegar hámark heimsóknar á Njáluslóðir og fyrrum stórbýlið Bergþórshvol verður að sjá kerlu með iljarnar upp úr ruslatunnu við rannsóknarvinnu á úrgangnum frá okkur. Já, pokakerlingar finnast víða.“

E. „Eldur hefur oft komið upp í hugann þann tíma sem ófriðareldur þeirra G-kvk-ef og G-x-x hafa logað hér.“

F. „Mér finnst persónulega, gestir E-kk-ef heldur dónalegir, það er nú lágmark að fólk skíti úr sér heima við, áður en það leggst í heimsóknir.“

G. „Bréfið byggir hann eingöngu á Gróum frá Guddu á leiti.“

H. „Til er maður sem oftar en einu sinni hefur staðið við dauðans dyr en fyrir einhverja slembilukku hjarnar við og skríður hér á meðal okkar lifandi fólks í dag öllum til ama og leiðinda.“

I. „Þegar komið að lið númer 967 sagði S-kk-nf "nei, þú ert jafnvel of andskoti slæmur fyrir helvíti".“

J. „Í þeim heimi munu vistast öll þau úrhrök sem eru of vond fyrir Helvíti. Staðurinn verður látinn heita "Í Neðra" og mun þar verða hvorki eldhús, þvottahús og baðaðstaða heldur klén. Ráðskonan mun ennfremur verða af lakari endanum, bæði afspyrnu ljót og sérlega ólöguleg.“

K. „Þá er bara hvort G-kvk-nf, langeygð eftir ekkjutitli, hafi þolinmæði, hvað eftir annað búin að undirbúa jarðarför í kyrrþey ... Ég gæti í það minnsta ímyndað mér að hún sé tilbúin með eitursprautuna, ef færi gæfist.“

L. „Síðan sögðu þau mér bæði að ég hafi verið send til að losa Vestur-landeyjar við náfrænda minn og reyndar son þeirra, það væri kominn tími til að bræðralag og friður ríki í sveitinni.“

M. „Karlskröggur hér í sveit ...“

N. „Nú hef ég heyrt sögur af því hvernig S-kk-nf eignaðist fyrrnefnda jörð ... Mér er sagt að S-kk-nf hafi farið til gamla mannsins, sem þótti sopinn góður, með brennivínsflösku og pappíra. Skröggurinn hellti gamla manninn fullan og lét hann síðan skrifa undir skjöl þar sem hann afsalaði jörðinni Skröggsins.“

Aðaláfrýjendur krefjast þess einnig að gagnáfrýjanda verði gert að greiða þeim hvoru um sig miskabætur að fjárhæð 4.000.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. júlí 2008 til 3. febrúar 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk 800.000 króna „til að standa straum af birtingu forsendna dóms og dómsorðs í fjölmiðlum á Suðurlandi og fjölmiðlum á landsvísu.“ Aðaláfrýjendur krefjast þess að gagnáfrýjandi verði dæmd til refsingar vegna framangreindra ummæla samkvæmt 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Loks krefjast aðaláfrýjendur þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Aðaláfrýjandinn E-kk-nf krefst þess að auki að hann verði sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda og stefnda R-kk-ef M-x-x.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 25. október 2011. Hún krefst aðallega sýknu af kröfum aðaláfrýjenda, en að öðru leyti að „héraðsdómur verði staðfestur um annað en málskostnað.“ Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu ummæla aðaláfrýjandans E-kk-ef og skyldu hans til að greiða sér miskabætur verði staðfest og að aðaláfrýjendum verði gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjendur höfðu uppi kröfu fyrir héraðsdómi um að gagnáfrýjandi yrði dæmd til að greiða þeim 800.000 krónur til að standa straum af kostnaði við birtingu forsendna dóms og dómsorðs ,,í fjölmiðlum á Suðurlandi og fjölmiðlum á landsvísu.“ Þessari kröfu var vísað frá héraðsdómi. Aðaláfrýjendur hafa hana engu að síður uppi fyrir Hæstarétti án þess að hafa kært þá úrlausn sérstaklega. Þar sem krafan hefur ekki hlotið efnisúrlausn fyrir héraðsdómi kemur hún ekki til álita hér fyrir dómi.

Gagnáfrýjandi birti ummæli um aðaláfrýjendur í bloggfærslum á svæði sínu á vefsamfélaginu MySpace frá 21. febrúar til 6. júlí 2008. Hún kveður þá birtingu ekki vera opinbera, heldur hafi skrif hennar einungis verið ætluð fjölskyldu hennar og nánustu vinum. Hún heldur því fram að aðgangur að bloggfærslunum hafi verið læstur og aðrir en þeir, sem hún hafi sérstaklega veitt þar aðgang, hafi ekki átt þess kost að kynna sér þær þar. Engu skiptir fyrir refsinæmi ummæla hvort birting þeirra telst opinber eða er einungis fyrir takmarkaðan hóp manna. Á hinn bóginn kann slíkt að hafa þýðingu við ákvörðun refsingar og fjárhæð miskabóta. Gagnáfrýjandi hefur þó hvorki upplýst hverjir né hve margir áttu aðgang að bloggfærslum hennar. Verður fallist á með héraðsdómi að birting ummælanna sé opinber í þeim skilningi að þeim hafi verið beint til ótilgreinds hóps fólks. Ummæli gagnáfrýjanda, sem hér um ræðir, svo og ummæli aðaláfrýjandans E-kk-ef H-kk-ef um gagnáfrýjanda og stefnda, eru ekki hluti af opinberri umræðu um samfélagsleg málefni, heldur eiga þau sér samkvæmt gögnum málsins rót í persónulegum illdeilum þeirra sem staðið hafa um skeið. Eiga þau ekki sérstakt erindi á opinberan vettvang.

Fallist er á með héraðsdómi að ummæli gagnáfrýjanda í staflið A feli í sér ærumeiðandi aðdróttun í garð aðaláfrýjenda og séu brot á 235. gr. almennra hegningarlaga.

Ummæli í staflið B eru yfirskrift færslu gagnáfrýjanda á bloggi hennar 7. júní 2008. Þau ummæli verður að meta í samhengi við önnur ummæli í þessari færslu, sem að hluta eru tilgreind í stafliðum C og D. Uppnefni á aðaláfrýjandanum G-kvk-þgf og í framhaldinu sú staðhæfing að hún sé hnýsin er móðgandi og felur í sér ærumeiðingu, sbr. 234. gr. almennra hegningarlaga. Ummælin í staflið C um að aðaláfrýjandinn E-kk-nf sé ómagi eru móðgandi og sú lýsing á aðaláfrýjandanum G-kvk-þgf, sem þar er að finna, felur í sér aðdróttun, sbr. 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Eru ummælin ærumeiðandi og umfram það sem aðaláfrýjendur þurfa að þola. Ummælin í staflið D eru einnig móðgandi fyrir aðaláfrýjandann G-kvk-þf, sbr. 234. gr. laganna.

Fallist er á með héraðsdómi að ekki sé nægilegt tilefni til að líta svo á að hin tilvitnuðu ummæli í staflið E séu í heild sinni ærumeiðandi fyrir aðaláfrýjendur og verður því kröfu um ómerkingu þeirra ummæla hafnað. Þá verða ummælin í staflið F ekki talin beinast að aðaláfrýjendum á þann hátt að þau geti krafist ómerkingar þeirra. Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um kröfu vegna ummæla í staflið G.

Ummæli í stafliðum H, I, J og K koma öll fram í bloggfærslu 23. mars 2008. Af samhenginu er ljóst að í þremur fyrstu stafliðunum á gagnáfrýjandi við aðaláfrýjandann E-kk-þf. Í ummælunum eru stóryrði um þennan aðaláfrýjanda, sem eru meiðandi fyrir hann, svo og það samhengi sem þau eru sett fram í. Hin tilvitnuðu ummæli eru í heild sinni móðgandi og fara í bága við 234. gr. almennra hegningarlaga. Ummæli um aðaláfrýjandann G-kvk-þf í staflið J eru móðgandi fyrir hana og fara einnig í bága við síðastgreint ákvæði. Fallist er á með héraðsdómi að ummæli um þennan aðaláfrýjanda í staflið K feli í sér ærumeiðandi aðdróttanir í garð hennar, sem fara í bága við 235. gr. almennra hegningarlaga.

Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um ummæli þau, sem tilgreind eru í stafliðum L og M.

Þá er fallist á með héraðsdómi að ummæli þau um aðaláfrýjandann E-kk-þf, sem tilgreind eru í staflið N, séu sérlega meiðandi og feli í sér aðdróttun í hans garð, sem fari í bága við 235. gr. almennra hegningarlaga.

Ummæli þau, sem tilgreind eru í stafliðum A, B, C, D, H, I, J, K og N, eru óviðurkvæmileg og verða þau ómerkt, sbr. 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

Niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu ummæla þeirra, sem aðaláfrýjandinn E-kk-nf hafði um gagnáfrýjanda og stefnda og tilgreind eru í kröfuliðum 1.1 og 1.2 í hinum áfrýjaða dómi, verður staðfest.

Ummæli aðaláfrýjandans E-kk-ef, sem ómerkt voru í hinum áfrýjaða dómi, komu annars vegar fram í bréfi 27. maí 2007 til gagnáfrýjanda og stefnda og fimm annarra einstaklinga og hins vegar í lesendabréfi, sem hann fékk birt í dagblaðinu DV 19. desember 2007. Ummæli gagnáfrýjanda, sem birtust síðar, komu fram á vefsvæði hennar í framangreindu vefsamfélagi. Með vísan til þessa og forsendna hins áfrýjaða dóms að öðru leyti verður niðurstaða hans um niðurfellingu refsingar og um miskabætur og dráttarvexti staðfest.

Málskostnaðarákvörðun héraðsdóms verður staðfest.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verða aðilar látnir bera hver sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Ummæli í stafliðum A, B, C, D, H, I, J, K og N, eru ómerkt.

Niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu ummæla í liðum 1.1 og 1.2 skal vera óröskuð.

Ákvæði héraðsdóms um niðurfellingu refsingar, miskabætur, dráttarvexti og málskostnað í héraði skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.