331/2007

X höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að ættleiðing Y á henni hefði öðlast gildi 23. mars 1988, til vara að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna fjárhæðar sem svaraði til þess sem hún hefði fengið í arf eftir Y að viðbættum dráttarvöxtum, en til þrautavara að Í greiddi sér nánar tilgreindar skaðabætur. Í krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi og féllst héraðsdómur á það. Talið var að aðalkrafa X fæli í sér að dómurinn kæmi í stað dómsmálaráðherra með því að koma á því réttarástandi sem í ættleiðingarleyfi fælist en það væri ekki á valdsviði dómstóla. Bar því að vísa þeirri kröfu frá dómi. Þá var þrautavarakröfu X vísað frá dómi vegna vanreifunar. Hæstiréttur hafnaði því hins vegar að vísa varakröfu X um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í frá dómi enda hafði X sýnt nægilega fram á að hún hefði orðið fyrir fjártjóni með því að ekki hafði orðið af ráðagerðum um ættleiðingu hennar og heimild hennar til málsóknar var ekki háð því að leitt væri nánar í ljós hvert umfang tjónsins væri. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka þá kröfu X til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. júní 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2007, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað.

Sóknaraðili stefndi A og B til réttargæslu fyrir héraðsdómi. Þau hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerði Y ódagsetta umsókn til dóms- og kirkjumálaráðherra um leyfi til að ættleiða sóknaraðila. Þar kom meðal annars fram að hún væri dóttir eiginkonu Y, sem hafi látist 15. janúar 1988. Með þessari umsókn fylgdi yfirlýsing 23. mars 1988 frá sóknaraðila, sem þá var tvítug að aldri, um samþykki hennar fyrir ættleiðingunni. Bæði umsóknin og yfirlýsingin voru rituð á prentuð eyðublöð, en neðan við undirritun sóknaraðila á síðarnefnda skjalinu stóð eftirfarandi: „Hér með vottast, að samþykkjandi hefur staðfest samþykkisyfirlýsingu þessa í minni viðurvist og hefur honum verið kynnt efni ættleiðingar- og erfðalaga um réttaráhrif ættleiðingar.“ Neðan við þennan texta var gert ráð fyrir „undirskrift embættismanns“ ásamt tilgreiningu staðar og dagsetningar, en eyðublaðið var ekki útfyllt að þessu leyti. Fyrir liggur í málinu afrit af bréfi ráðuneytisins 12. apríl 1988 til sóknaraðila, þar sem vísað var til fram kominnar umsóknar um leyfi til ættleiðingar, en bréf þetta mun hafa verið sent í almennum pósti. Athygli sóknaraðila var þar vakin á því að nauðsynlegt væri að hún staðfesti fyrrgreinda yfirlýsingu fyrir starfsmanni ráðuneytisins, sbr. 3. mgr. 10. gr. þágildandi ættleiðingarlaga nr. 15/1978, og var henni bent á að panta viðtalstíma til þessa við fyrsta tækifæri. Sóknaraðili kveður þetta bréf aldrei hafa borist sér og hafi hún talið að lokið væri öllum samskiptum við ráðuneytið vegna umsóknarinnar, sem nafngreindur lögmaður hafi sinnt af hennar hálfu og Y. Eftir að Y lést [...] 2005 hafi á hinn bóginn komið fram að leyfi til ættleiðingar hafi aldrei verið gefið út. Fram er komið að af hálfu ráðuneytisins hafi ekkert frekar verið hafst að vegna umsóknarinnar eftir að fyrrnefnt bréf var sent 12. apríl 1988.

Sóknaraðili höfðaði þetta mál gegn varnaraðila 10. janúar 2007 og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að ættleiðing Y á henni hefði öðlast gildi 23. mars 1988. Til vara krafðist sóknaraðili viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila vegna fjárhæðar, sem svari til þess sem hún hefði fengið í arf eftir Y að viðbættum dráttarvöxtum frá þingfestingardegi málsins. Að þessu frágengnu krafðist hún þess að varnaraðila yrði gert að greiða sér 11.386.385 krónur með vöxtum eins og að framan greinir. Með hinum kærða úrskurði var málinu í heild vísað frá dómi.

II.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að vísa aðalkröfu sóknaraðila frá dómi.

Sóknaraðili skírskotar til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um heimild til að hafa uppi fyrrgreinda varakröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila gagnvart sér. Ættleiðing sóknaraðila samkvæmt umsókn Y hefði myndað lögerfðarétt henni til handa eftir hann, sbr. 1. mgr. 5. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að Y hafi látið eftir sig eignir, sem hefðu getað komið til arfs eftir hann, en fyrir liggur að eftirlifandi eiginkona hans hefur fengið leyfi til setu í óskiptu búi. Með þessu hefur sóknaraðili sýnt nægilega fram á að hún hafi orðið fyrir fjártjóni með því að ekki hafi orðið af ráðagerðum um ættleiðingu hennar, en heimild hennar til málsóknar með stoð í áðurgreindu lagaákvæði er ekki háð því að leitt sé nánar í ljós hvert umfang tjónsins sé, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 13. febrúar 2003 í máli nr. 384/2002 og 17. nóvember 2005 í máli nr. 182/2005. Þótt í varakröfu sóknaraðila sé hvorki tekið fram að þar sé leitað dóms um viðurkenningu skaðabótaskyldu fyrir fjárhæð, sem svari til þess sem sóknaraðili hefði fengið að lögerfðum eftir Y sem kjördóttir hans, né við hvaða tímamark miða ætti verðgildi eigna dánarbús hans og stöðu skuldbindinga til útreiknings hugsanlegra skaðabóta, gefur sú ónákvæmni ekki nægilegt tilefni til að vísa kröfunni frá dómi. Verður því að fella hinn kærða úrskurð úr gildi að þessu leyti og leggja fyrir héraðsdómara að taka varakröfu sóknaraðila til efnismeðferðar.

Þrautavarakrafa sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að greiða henni 11.386.385 krónur í skaðabætur er reist á áætlun fjárhæðar, sem hún virðist telja að lögarfur hennar eftir Y sem kjörbarns hans gæti hafa numið. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að vísa beri þessari kröfu frá dómi vegna vanreifunar.

Rétt er að málskostnaður í héraði í þessum þætti málsins bíði efnisdóms. Eftir úrslitum þess fyrir Hæstarétti eru ekki efni til að dæma kærumálskostnað.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um frávísun aðalkröfu og þrautavarakröfu sóknaraðila, X, á hendur varnaraðila, íslenska ríkinu. Ákvæði úrskurðarins um frávísun varakröfu sóknaraðila er fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.