106/2002

M krafðist þess að yfirlýsing um breytingu á skilnaðarsamkomulagi sínu og J yrði dæmd ógild og að J yrði dæmdur til að greiða henni í samræmi við ákvæði samkomulagsins. Tekið var fram að ekki yrði leyst úr greiðslukröfu M án þess að taka afstöðu til skuldbindingargildis yfirlýsingarinnar. Þar sem hún hafði ekki sýnt fram á að hún hefði af því hagsmuni að lögum að jafnframt yrði sérstaklega leyst úr kröfu hennar um að yfirlýsingin yrði dæmd ógild var þeirri kröfu hennar vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi. Talið var að samkvæmt efni sínu væri yfirlýsingin í raun ekki breyting á fjárskiptasamningi aðila um annað en að framlengja frest um að innleysa íbúð þeirra á tilteknum kjörum. Hefði því ekki borið nauðsyn til að hún yrði staðfest hjá sýslumanni samkvæmt 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 til þess að hún héldi gildi sínu milli aðila enda hefði munnleg yfirlýsing sama efnis haft sömu réttaráhrif. Benti því ekkert til að yfirlýsingin hefði verið gerð til málamynda. Þá þótti M ekki hafa sýnt fram á að sú háttsemi J sem var undanfari skilnaðar þeirra, efni yfirlýsingarinnar eða aðferðir J við að ná henni fram ættu að leiða til þess að þessi breyting á skilnaðarsamningi þeirra skyldi metin ógild eftir ákvæðum laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í ljósi þess að M naut aðstoðar lögmanns við gerð fjárskiptasamnings þeirra og ekki var annað leitt í ljós en að hún hafi ráðið efni hans var engin ástæða til að telja hann bersýnilega ósanngjarnan í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993. Var talið að yfirlýsing M aðeins tíu dögum eftir lok upphaflegs samningsfrests um að hún héldi sig við umsamda fjárhæð þegar íbúðin yrði seld gæti ekki leitt til þess að samningur þeirra yrði með þessari breytingu talinn bersýnilega ósanngjarn. Var J því sýknaður af kröfum M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. febrúar 2002. Hún krefst þess að yfirlýsing hennar 10. september 1999 um breytingu á skilnaðarsamkomulagi aðila frá 22. júlí 1999 verði dæmd ógild og að stefndi greiði henni 950.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 450.000 krónum frá 15. október 1999 til 20. mars 2000 en af 950.000 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara lækkunar kröfu áfrýjanda. Hann krefst og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í málinu liggur fyrir samningur aðila um skilnað og skilnaðarkjör frá 22. júlí 1999, sem staðfestur var fyrir sýslumanninum í Hafnarfirði sama dag, en þeim var veittur lögskilnaður 29. sama mánaðar. Í 3. gr. samningsins er mælt fyrir um hvernig fara skuli með fasteign þeirra að Dofrabergi 9, Hafnarfirði. Segir þar að stefndi eigi þess kost fyrir 1. september 1999 að kaupa hlut áfrýjanda í fasteigninni. Byggt skuli þá á því að söluverðmæti eignarinnar nemi 8.900.000 krónum. Stefndi átti þá að greiða áfrýjanda helmingshlut hennar í nettóverðmæti þeirra í eigninni, sem miðað við þetta verð var talið nema 834.495 krónum. Yrði ekki af kaupum stefnda fyrir þetta tímamark með framangreindum hætti skyldi íbúðin sett í sölu og áttu eftirstöðvar söluverðmætis hennar að skiptast jafnt á milli þeirra að teknu tilliti til skulda og þess sem ógreitt væri af kaupverði hennar til þeirra. Framangreint söluverð var það verð sem þau höfðu gefið fyrir eignina þegar þau keyptu hana í apríl 1999. Í yfirlýsingu sinni 10. september 1999 lýsti áfrýjandi því síðan yfir að hún muni ekki gera kröfu til helmingshlutdeildar í íbúðinni við sölu hennar á frjálsum markaði og muni eignarhlutur hennar úr íbúðinni því nema sömu fjárhæð og þau höfðu samið um 22. júlí. Þessa fjárhæð greiddi stefndi henni 15. september 1999, sama dag og þau samþykktu kauptilboð í íbúðina. Kauptilboðið var að fjárhæð 10.800.000 krónur, en eignin hafði verið sett í sölu hjá Fasteignasölunni Ás og var ásett söluverð samkvæmt söluyfirliti 11.200.000 krónur. Ágreiningur málsaðila fyrir Hæstarétti snýst eingöngu um þessa yfirlýsingu áfrýjanda.

II.

Krafa áfrýjanda um greiðslu úr hendi stefnda er á því reist að yfirlýsing hennar hafi verið til málamynda eða á annan hátt óskuldbindandi gagnvart honum. Verður því ekki leyst úr greiðslukröfu hennar án þess að taka afstöðu til skuldbindingargildis yfirlýsingarinnar. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að hún hafi af því hagsmuni að lögum að jafnframt verði sérstaklega leyst úr kröfu hennar um að yfirlýsingin verði dæmd ógild. Verður þeirri kröfu hennar vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

III.

Fyrsta málsástæða áfrýjanda er að yfirlýsing hennar hafi verið gefin til málamynda og hafi ekki átt að hafa gildi milli þeirra og breyta skilnaðarsamningi þeirra frá 22. júlí 1999, enda hafi hún ekki verið staðfest hjá sýslumanni eins og skilnaðarsamningurinn, sbr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Samkvæmt efni sínu er yfirlýsingin í raun ekki breyting á fjárskiptasamningi aðila frá 22. júlí um annað en að framlengja frest stefnda samkvæmt 2. mgr. 3. gr. samningsins til að innleysa íbúðina á þeim kjörum sem þar eru tilgreind. Bar því ekki nauðsyn til að hún yrði staðfest hjá sýslumanni til þess að hún héldi gildi sínu milli aðila, enda hefði munnleg yfirlýsing áfrýjanda sama efnis haft sömu réttaráhrif, sem voru að gera stefnda kleift að leysa íbúðina til sín á fyrrnefndum kjörum sem þau höfðu samið um, sem hann og gerði, að því er virðist með fullu samkomulagi aðila á þeim tíma. Ekkert bendir því til að yfirlýsing áfrýjanda hafi verið gerð til málamynda, enda bar hún því ekki við þegar þau samþykktu kauptilboðið 15. september 1999 eða þegar kaupsamningur var undirritaður 15. október og fyrsta greiðsla samkvæmt honum fór fram og ekki fyrr en snemma árs 2000, eftir að hún hafði leitað til lögmanns.

Verði ekki fallist á að yfirlýsing hennar hafi verið gefin til málamynda en talið að samkomulag hafi komist á milli aðila um breytingu á skilnaðarsamningi þeirra telur áfrýjandi með vísan til 30. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum, að þetta samkomulag sé ógilt og ósanngjarnt af stefnda að bera það fyrir sig. Áfrýjandi hefur á engan hátt sýnt fram á að sú háttsemi stefnda sem var undanfari skilnaðar þeirra í júlí 1999, efni yfirlýsingarinnar eða aðferðir stefnda við að ná henni fram, eigi að leiða til þess að þessi breyting á skilnaðarsamningi þeirra skuli metin ógild eftir tilgreindum ákvæðum laga nr. 7/1936.

Þriðja málsástæða áfrýjanda er að yfirlýsing hennar um breytingu á skilnaðarsamningi verði dæmd ógild eftir 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993 þar sem skipti á eignum yrðu þá bersýnilega ósanngjörn. Vísar áfrýjandi til þess að þau hafi samið 22. júlí 1999 um helmingaskipti á íbúðinni, annars vegar miðað við verð hennar í apríl sama ár, 8.900.000 krónur, sem stefndi átti kost á að innleysa hana á fyrir 1. september, og hins vegar verð við sölu hennar á frjálsum markaði eftir þann tíma. Stefndi hafi ekki innleyst íbúðina fyrir 1. september og því sé bersýnilega ósanngjarnt að hann fái að innleysa hana eftir þann tíma og greiða henni ekki helming hennar á mismuninum á verðinu frá í apríl 1999 og söluverðinu í september sama ár. Stefndi bendir hins vegar á það, að þegar aðilar sömdu í júlí 1999 hafi fasteignaverð hækkað mikið frá því í apríl og þau hafi samið um að meta íbúðina á lægra verði en fengist hefði í júlí. Um mánaðarmótin ágúst/september 1999 hafi legið ljóst fyrir að íbúðin yrði seld. Til þess að spara kaupsamning þeirra í milli hafi samkomulag orðið um að hann leysti íbúðina til sín og seldi hana og þess vegna hafi áfrýjandi gefið út yfirlýsinguna 10. september, til þess að framlengja frest hans fram yfir 1. september. Þetta hafi báðum verið ljóst, enda hafi þau verið í góðu sambandi á þessum tíma. Samband þeirra hafi í raun ekki slitnað fyrr en áfrýjandi hafi farið af heimilinu í desember 1999.

Mat á því hvort breyting sú, sem áfrýjandi gerði einhliða á fjárskiptasamningi aðila með yfirlýsingu sinni 10. september 1999, hafi leitt til þess að hann yrði bersýnilega ósanngjarn hlýtur að verulegu leyti að byggjast á því hvort hækkun hafi orðið á verði íbúðar þeirra frá apríl til júlí 1999, og síðan til september sama ár. Á því er byggt í héraðsdómi að ekki liggi fyrir upplýsingar um þróun fasteignaverðs á greindu tímabili en þó sé ljóst að talsverð hækkun hafi orðið á fasteignaverði frá 28. apríl til 15. september 1999. Áfrýjandi hefur engin gögn lagt fram til þess að hnekkja þessu mati. Verður því að byggja á því að við fjárskiptin 22. júlí 1999, þegar aðilar sömdu um að verð íbúðarinnar í apríl skyldi gilda við yfirtöku stefnda á íbúðinni, hafi þeim verið ljóst að verð íbúðarinnar á frjálsum markaði hefði þá þegar hækkað. Áfrýjandi naut aðstoðar lögmanns við gerð þessa samnings og er ekki annað leitt í ljós en að hún hafi ráðið efni hans og er því engin ástæða til að telja hann bersýnilega ósanngjarnan. Yfirlýsing áfrýjanda til stefnda um að hún haldi sig við umsamda fjárhæð þegar íbúðin verði seld, aðeins tíu dögum eftir lok upphaflegs samningsfrests, getur ekki leitt til þess að fjárskiptasamningur þeirra verði með þessari breytingu talinn bersýnilega ósanngjarn.

Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Kröfu áfrýjanda um að framangreind yfirlýsing hennar 10. september 1999 verði dæmd ógild er vísað frá héraðsdómi. Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.