451/2000

Þ vann sem sjúkraliði í hálfu starfi, en var að auki húsmóðir á fimm manna heimili þegar hún lenti í umferðarslysi og hlaut líkamstjón af. Ágreiningur reis um það, við hvaða laun skyldi miða bætur fyrir tímabundið atvinnutjón Þ vegna heimilisstarfa og hvaða laun skyldi leggja til grundvallar við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Hæstiréttur féllst á kröfu Þ um að henni yrði bætt tímabundið atvinnutjón vegna heimilisstarfa með sömu fjárhæð og hún fékk samtals í mánaðarlaun í hálfu starfi sem sjúkraliði þann tíma sem hún var óvinnufær með öllu, enda væri þeirri kröfu svo í hóf stillt að hún yrði ekki skert. Jafnframt var fallist á kröfu hennar um bætur fyrir varanlega örorku. Tók sú fjárhæð mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hljóðaði þá. Var talið, að bótagreiðendum hefði ekki tekist að sýna fram á, að Þ hefði ekki getað tvöfaldað tekjur sínar með því að vinna fulla vinnu sem sjúkraliði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. desember 2000. Þeir krefjast sýknu af kröfu stefndu gegn greiðslu á 3.008.529 krónum með 2% ársvöxtum frá 29. september 1997 til greiðsludags, svo og gegn greiðslu kostnaðar stefndu af innheimtuþóknun lögmanns hennar miðað við framangreindan höfuðstól 30. desember 1999. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms. Til vara er þess krafist, að áfrýjendum verði gert að greiða henni aðra lægri fjárhæð að mati Hæstaréttar en samkvæmt dómsorði héraðsdóms með sömu vöxtum og þar greinir. Þá er krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi lenti stefnda í umferðarslysi 29. september 1997 og hlaut af nokkur lemstur. Í örorkumati læknanna J-kk-ef H-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef 1. nóvember 1999 var tímabundið atvinnutjón hennar vegna slyssins metið 100% í fjóra mánuði, hún var talin veik án rúmlegu í sex mánuði, varanlegur miski hennar var metinn 8% og varanleg örorka 15%. Hvorki er ágreiningur um þetta mat né fébótaábyrgð áfrýjenda samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987. Fyrir Hæstarétti deila málsaðilar eingöngu um það, við hvaða laun skuli miða bætur fyrir tímabundið atvinnutjón stefndu vegna heimilisstarfa og hvaða laun skuli leggja til grundvallar við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir málsástæðum aðila um þetta.

II.

Í gögnum málsins kemur fram, að stefnda vann sem sjúkraliði í hálfu starfi en var að auki húsmóðir á fimm manna heimili. Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skal verðmæti vinnu við heimilisstörf lagt að jöfnu við launatekjur, bæði við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku, sbr. 2. gr., 2. mgr. 7. gr. og 8. gr. laganna. Hefur þeirri skipan því verið komið á með lögum, að sá, sem gegnir ekki launuðu starfi eða einungis hlutastarfi utan heimilis, teljist verða fyrir fjártjóni vegna þess eins, að hann fari vegna líkamstjóns á mis við að geta sinnt heimilisstörfum að hluta eða öllu leyti. Fjárhæð bóta vegna slíks tjóns á samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga að miðast við verðmæti vinnu við heimilisstörf. Ágreiningur málsaðila lýtur að því, hvernig þetta verðmæti skuli fundið. Engra gagna eða samanburðarhæfra talna nýtur í málinu um það, hvaða launaviðmiðun gæti almennt verið réttlætanleg vegna heimilisstarfa. Hvað sem þessu líður verður þó að líta svo á, að kröfu stefndu sé svo í hóf stillt, að hún verði ekki skert. Ber því þegar að fallast á, að áfrýjendur bæti stefndu tímabundið atvinnutjón hennar vegna heimilisstarfa með 327.495 krónum eða sömu fjárhæð og hún fékk samtals í mánaðarlaun í hálfu starfi þá fjóra mánuði, sem hún var óvinnufær með öllu.

III.

Þar sem stefnda var í hálfu starfi fyrir slysdag ber að ákvarða bætur henni til handa vegna varanlegrar örorku á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og hún var fyrir gildistöku laga nr. 37/1999, en ekki 1. mgr. 7. gr. eða 8. gr. laganna. Samkvæmt því ákvæði skulu árslaun tjónþola til viðmiðunar við ákvörðun bóta metin sérstaklega, en ekki er ráð fyrir því gert, að í slíkum tilvikum verði heildaratvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir slysdag lagðar til grundvallar, eins og kveðið er á um í 1. mgr. 7. gr. Með hliðsjón af athugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga um 2. mgr. 7. gr. skal ákveða árslaunin, eins og þau hefðu orðið, ef tjónþoli hefði verið í fullu launuðu starfi utan heimilis, sbr. 3. mgr. 1. gr. laganna. Eins og áður greinir var stefnda sjúkraliði í hálfu starfi fyrir slysdag og er fram komið, að hún hafi einkum unnið á kvöldvöktum. Þar sem 2. mgr. 7. gr. felur í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. sömu greinar um viðmiðun við heildaratvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir slysdag, þegar árslaun eru metin, ber áfrýjendum sem bótagreiðendum að sýna fram á, að stefnda hefði ekki getað tvöfaldað atvinnutekjur sínar með því að vinna fulla vinnu sem sjúkraliði og þá eftir atvikum á afbrigðilegum vinnutíma. Verður því fallist á kröfu stefndu um 2.817.268 krónur sem bætur vegna varanlegrar örorku. Þá verður jafnframt að miða við 146.610 krónur í þjáningabætur og 372.160 krónur vegna varanlegs miska, eins og stefnda krefst.

IV.

Samkvæmt framansögðu verða áfrýjendur dæmdir til að greiða stefndu 3.663.533 krónur með 2% ársvöxtum frá slysdegi til 30. desember 1999, sbr. 16. gr. skaðabótalaga, eins og hún var fyrir gildistöku laga nr. 37/1999. Telja verður, að 30. nóvember 1999 hafi áfrýjandi Vátryggingafélag Íslands hf. fengið í hendur gögn, er nægðu til að taka afstöðu til kröfu stefndu og greiða að minnsta kosti þá fjárhæð, sem félagið taldi sér skylt að inna af hendi. Verður hin dæmda fjárhæð látin bera dráttarvexti frá 30. desember 1999 í samræmi við 15. gr. vaxtalaga nr. 25/1987.

Áfrýjendur greiði stefndu sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað í héraði. Fyrir Hæstarétti ber áfrýjendum að greiða 400.000 krónur í málskostnað og rennur sú fjárhæð í ríkissjóð, en um gjafsóknarkostnað hér fyrir dómi mælir í dómsorði. Við ákvörðun um málskostnað hefur meðal annars verið litið til þess, að áfrýjendur hafa ekki fært fram viðhlítandi skýringar á því, hvers vegna áfrýjandi Vátryggingafélag Íslands hf. varð ekki við margendurteknum óskum stefndu um greiðslu, er hún myndi taka við með fyrirvara, svo sem félaginu var þó skylt samkvæmt 24. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Reykjavíkurborg og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði in solidum stefndu, Þ-kvk-þgf M-kvk-þgf, 3.663.533 krónur með 2% ársvöxtum frá 29. september 1997 til 30. desember 1999 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjendur greiði stefndu sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað í héraði. Þá greiði áfrýjendur sameiginlega 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti og rennur sú fjárhæð í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.