227/2011

SÞ höfðaði mál gegn Á, SE og R sf. til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hún kvaðst hafa orðið fyrir þegar rafstraumur fór um hana þegar hún baðaði sig á heimili sínu. Á hafði verið rafvirkjameistari við byggingu hússins og hefði sameignarfélag hans og SE, R sf., séð um raflagnir í það. Fyrir lá að rafmagnsleiðslur höfðu verið ranglega tengdar í íbúð SÞ en að mati dómkvaddra sérfræðinga gátu þau mistök ein og sér ekki orsakað slys eins og það sem SÞ kvaðst hafa orðið fyrir nema hlutur, sem tengdur hefði verið rafkerfi íbúðarinnar, hefði komist í snertingu við baðvatnið. Þar sem SÞ hafði neitað því að slíkt hefði gerst var talið ósannað að röng tenging rafmagnsleiðsla hefði orsakað slysið. Kröfum SÞ var því hafnað. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að í samræmi við 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefði héraðsdómi verið óheimilt að byggja niðurstöðu sína SÞ í vil á því að jarðtaug frá vatnslási í baðkari hefði ekki verið tengd ranglega á þann hátt sem hún hélt fram, heldur á annan hátt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. apríl 2011 og krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa hennar verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

I

Mál þetta er sprottið af því að stefnda kveðst hafa orðið fyrir slysi 27. mars 1998 í íbúð að Hjallavegi 15 í Reykjanesbæ. Íbúðin er í fjöleignarhúsi sem byggt var á árunum 1994 og 1995. Rafvirkjameistari við byggingu hússins var áfrýjandinn Á-kk-nf S. J-kk-nf og sá sameignarfélag hans og áfrýjandans S-kk-ef Þ. E-kk-ef, áfrýjandinn Rafbrú sf., um raflagnir í það. Stefnda leigði íbúðina á þeim tíma, sem hún segir slysið hafa gerst, af húsnæðisnefnd Reykjanesbæjar og hafði hún búið þar ásamt fjölskyldu sinni frá því í desembermánuði 1995.

Í héraðsdómsstefnu sagði að slysið hafi orðið með þeim hætti að stefnda hafi verið að baða sig og staðið í vatni upp að miðjum kálfum í baðkarinu. Hafi hún tekið um sturtuhausinn með hægri hendi og ætlað að skola sápu úr hárinu, en við það fengið mikinn rafstraum gegnum líkamann. Hún hafi fest í þessari stöðu og ekki getað hreyft sig. Eftir nokkra stund hafi svo lekaleiðari í rafkerfi íbúðarinnar slegið út. Í aðilaskýrslu fyrir dómi kvaðst stefnda fyrst hafa gripið í sturtuhausinn og síðan skrúfað frá vatninu þegar hún hafi fengið höggstraum með þeim afleiðingum að hún hafi fest í sömu stellingu og fundið „að hjartað stoppaði“ drjúga stund áður en rafmagninu sló út. Aðspurð sagðist hún ekki hafa verið með neitt raftæki við höndina, svo sem hárþurrku eða útvarpstæki, sem hefði getað fallið í baðið umrætt sinn.

Strax í kjölfarið hafði stefnda samband við eftirlitsmann fasteigna hjá Reykjanesbæ sem kallaði samdægurs til rafvirkja frá Rafiðn ehf. til að ganga úr skugga um hvort raflagnir í íbúðinni væru í lagi. Í bréfi fyrirsvarsmanns fyrirtækisins til stefndu 23. maí 2000 sagði að við þá athugun hafi komið í ljós að jarðtaug, sem tengst hafi vatnslás baðkarsins, hafi verið tengd inn á svonefnda núllskinnu í raftöflu íbúðarinnar í stað jarðskinnu eins og ætti að gera. Í bréfinu var jafnframt tekið fram að ekki hafi verið minnst á slysið við rafvirkjana, en hefði fyrirtækið fengið vitneskju um það hefði rafmagnseftirlit og lögregla verið kölluð til.

Stefnda lagði fram kæru hjá lögreglu vegna slyssins 11. janúar 2000 eða tæpum tveimur árum eftir að það átti að hafa gerst. Tæpu hálfu ári síðar eða með bréfi 20. júní 2000 tilkynnti hún áfrýjandanum Á-kk-þgf um slysið og taldi hann bera bótaábyrgð á því.

Samkvæmt matsbeiðni stefndu 12. júlí 2007 voru dómkvaddir tveir sérfróðir menn „til að meta rafmagnsslys“ hennar. Í matsgerð þeirra 2. nóvember 2007 var frá því greint að annar af þeim tveimur rafvirkjum, sem könnuðu raflagnir í íbúð stefndu 27. mars 1998, hafi staðfest á matsfundi 1. október 2007 að það eina, sem þeir hafi fundið athugavert, hafi verið hin ranga tenging jarðtaugar frá baðkarinu í núllskinnu í stað jarðskinnu. Í matsgerðinni kom meðal annars fram eftirfarandi álit hinna dómkvöddu manna: „Matsmenn telja útilokað að röng tenging á spennujöfnunartaug sem tengdist vatnslási baðkars á N-lista geti valdið umræddu slysi.“

Á grundvelli annarrar matsbeiðni stefndu 7. mars 2009 voru dómkvaddir tveir sérfróðir menn „til að skoða, rannsaka og meta rafkerfi og raflagnir fjölbýlishússins að Hjallavegi 15“, sérstaklega í íbúðinni þar sem stefnda hafði búið. Í niðurstöðu matsgerðar þeirra 22. júní 2009 var meðal annars komist svo að orði „að óeðlilegur spennumunur á ekki að myndast við eðlilegar aðstæður.“ Nokkru síðar sagði: „Sé spennujöfnunartaug frá niðurfalli (vatnslás) tengd við N-skinnu og aðstæður verða óeðlilegar, til dæmis við það að spennuhafandi utanaðkomandi hlutur kemst í snertingu við baðkerið, eða vatnið sem í því er, geta skapast hættulegar aðstæður. Í slíku tilfelli verður einstaklingur sem stendur í baðkarinu jafnframt spennuhafa og við það að stíga á niðurfallið verður til tenging milli þessa utanaðkomandi spennuhafa hlutar og N-skinnu. Við þetta getur flætt straumur í gegnum viðkomandi einstakling sem veldur raflosti án þess að lekastraumsrofinn skynji bilunina. Snerti einstaklingurinn við þessar aðstæður blöndunartækið verður jarðleiðni sem lekastraumsrofinn nemur og slær út.“ Matsmennirnir tveir komu síðar fyrir héraðsdóm og staðfestu matsgerðina. Aðspurðir kváðust þeir ítreka þá niðurstöðu sína að hin ranga tenging jarðtaugar í núllskinnu í stað jarðskinnu í rafmagnstöflu íbúðarinnar hafi, ein og sér, ekki getað verið orsök slyss á borð við það sem stefnda kveðst hafa orðið fyrir. Á hinn bóginn hefði slíkt slys getað hlotist af því að utanaðkomandi hlutur, sem tengdur hefði verið við rafkerfi íbúðarinnar, svo sem hárþurrka eða útvarpstæki, hefði komist í snertingu við baðvatnið.

Áður en mál þetta var höfðað aflaði stefnda mats og síðar yfirmats læknisfróðra manna. Gerð er grein fyrir undir- og yfirmatsgerðum þeirra í hinum áfrýjaða dómi.

II

Skaðabótakrafa stefndu á hendur áfrýjendum er reist á því að starfsmenn áfrýjandans Rafbrúar sf. hafi ranglega tengt rafmagnsleiðslur í íbúð þeirri, sem hún bjó í, eða með öðrum hætti sýnt af sér saknæma háttsemi þegar raflagnir voru lagðar í íbúðina. Sú háttsemi hafi nánar tiltekið verið fólgin í því að jarðtaug, tengd vatnslási baðkars, hafi verið ranglega tengd inn á svonefnda núllskinnu, en ekki jarðskinnu, í rafmagnstöflu íbúðarinnar.

Með skírskotun til fyrrgreinds bréfs frá fyrirsvarsmanni Rafiðnar ehf. 23. maí 2000 og þess, sem fram kom á matsfundi 1. október 2007, er fallist á það með héraðsdómi að leggja beri til grundvallar við úrlausn málsins að jarðtaugin hafi verið ranglega tengd við núllskinnu í stað jarðskinnu á þeim tíma er stefnda kveðst hafa orðið fyrir slysinu. Ennfremur verði að ganga út frá því að það hafi verið gert þegar rafmagn var upphaflega lagt í íbúðina við byggingu hússins að Hjallavegi 15.

Þetta nægir þó ekki til þess að skaðabótaábyrgð verði lögð á áfrýjendur vegna þess slyss, sem stefnda segist hafa orðið fyrir 27. mars 1998, heldur verður hún að færa sönnur á að orsakir slyssins megi rekja til hinnar röngu tengingar jarðtaugarinnar. Eins og að framan greinir var það samdóma álit fjögurra sérfróðra manna, sem dómkvaddir voru til að leggja mat á hugsanlegar orsakir slyssins, að hin ranga tenging í rafmagnstöflu íbúðarinnar hafi, ein og sér, ekki getað verið orsök slyss á borð við það sem stefnda kveðst hafa orðið fyrir. Í ljósi þess að hún hefur neitað að slysið hafi stafað af því að utanaðkomandi hlutur, sem tengdur hafi verið við rafkerfi íbúðarinnar, hafi komist í snertingu við baðvatnið umrætt sinn er samkvæmt framansögðu ósannað að röng tenging jarðtaugar við núllskinnu í stað jarðskinnu hafi orsakað slysið. Ber því þegar af þeirri ástæðu að sýkna áfrýjendur af skaðabótakröfu stefndu.

Í samræmi við þessi málsúrslit er rétt að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum, sbr. 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefndu er staðfest. Gjafsóknarkostnaður hennar fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og í dómsorði greinir.

Eins og að framan er lýst studdist skaðabótakrafa stefndu á hendur áfrýjendum meðal annars við þá málsástæðu að jarðtaug frá vatnslás í baðkari hafi verið ranglega tengd, en ekki var af hennar hálfu byggt á því að raflagnir í íbúðinni hafi verið ófullnægjandi tengdar á annan hátt. Af þeim sökum var héraðsdómi óheimilt að færa þau rök fyrir niðurstöðu sinni að svo kynni að hafa verið, sbr. 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Mál þetta var þingfest í héraði 30. nóvember 2006, en dómur ekki kveðinn upp fyrr en 2. febrúar 2011. Þótt þessi langi tími stafi að nokkru leyti af gagnaöflun aðila undir rekstri málsins verður hann ekki réttlættur fyrir þá sök eina, meðal annars var málinu frestað í þinghaldi 12. júlí 2007, en það ekki tekið fyrir að nýju fyrr en 9. mars 2009, án þess að nokkur skýring kæmi fram á þessum óhóflega drætti á meðferð þess. Þessir ágallar á héraðsdómi og meðferð málsins í héraði eru ámælisverðir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Á-kk-nf S. J-kk-nf, S-kk-nf Þ. E-kk-nf og Rafbrú sf., eru sýknir af kröfu stefndu, S-kvk-ef K-kvk-ef Þ-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefndu er staðfest. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 750.000 krónur.