97/2009

X var ákærður fyrir peningafals með því að hafa sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla sem hann vissi að voru falsaðir, með því að greiða sendli með seðlunum fyrir mat og gos sem hann hafði pantað hjá PP ehf. Með dómi héraðsdóms var X sýknaður og þá aðallega með vísan til þess að verslunarstjóri PP ehf. sem tekið hafði við seðlunum til geymslu þar til lögregla tók við þeim, hafði ekki gefið skýrslu við meðferð málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fyrst héraðsdómur taldi, eftir að hafa metið framburð ákærða og vitna, að nauðsynlegt væri að umræddur verslunarstjóri gæfi skýrslu fyrir dómi, hafi honum borið að beina því til ákæruvaldsins að leiða verslunarstjórann fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991, sbr. núgildandi 2. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008, eftir atvikum að undangenginni endurupptöku málsins, sbr. 131. gr. laga nr. 19/1991, sbr. núgildandi 168. gr. laga nr. 88/2008. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til frekari gagnaöflunar og málsmeðferðar, svo og til dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. desember 2008 og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum gerð refsing.

Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu Pizza Pizza ehf. verði vísað frá dómi.

Ákærða er gefið að sök að hafa laugardagskvöldið 20. október 2007 á dvalarstað sínum sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla, sem hann hafi vitað að voru falsaðir, með því að greiða sendli fyrir mat og gos sem hann hafi pantað. Í héraðsdómi er meðal annars lýst framburði sendilsins fyrir dómi sem er í samræmi við ákæruatriði. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að nafngreindur verslunar- eða vaktstjóri matsölustaðarins sem pantað var frá hafi óskað eftir aðstoð lögreglu sökum þess að hann væri með tvo falsaða fimm þúsund króna seðla undir höndum eftir viðskipti fyrr um kvöldið. Tveir lögreglumenn hafi farið á matsölustaðinn, átt samtal við verslunarstjórann sem afhent hafi þeim seðlana og sýnt kvittun fyrir kaupum þar sem seðlarnir hafi verið notaðir, en jafnframt tilkynnt að refsi- og bótakrafa yrði lögð fram. Því næst hafi lögreglumennirnir farið á dvalarstað ákærða, handtekið hann og fært á lögreglustöð. Eftir það hafi þeir farið á matsölustaðinn á ný og haft tal af sendlinum. Við húsleit á dvalarstað ákærða fannst bréf, sem ákærði staðfesti fyrir dómi að væri frá fyrrum samfanga sínum á Litla-Hrauni, þar sem sá maður kveðst ráðgera stórfellda fölsun á 5.000 króna seðlum og hvetur ákærða til að taka þátt í þeirri starfsemi. Framburður lögreglumannanna fyrir dómi er í samræmi við frásögn í frumskýrslunni, sem staðfest var af þeim lögreglumanni sem ritaði skýrsluna.

Í forsendum héraðsdóms vísar héraðsdómari til þess að verslunarstjóri matsölunnar hafi ekki gefið skýrslu við meðferð málsins. Því yrði ekkert fullyrt um hvernig seðlar þessir hafi verið geymdir fram að því að þeir hafi verið afhentir lögreglunni og þá hvort þeim hafi verið haldið aðgreindum frá öðrum seðlum. Eins og málið lægi fyrir væri ekki óhætt að slá því föstu að framlagðir seðlar væru þeir sem ákærði hefði afhent sendlinum. Af þeim sökum bæri að sýkna ákærða af ákæru og vísa skaðabótakröfu frá dómi.

Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 45. gr. laga nr. nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sem í gildi voru við meðferð málsins í héraði. Þótt ekki falli undir verksvið dómara í sakamálum að afla sönnunargagna getur hann beint því til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði máls eftir því sem honum þykir nauðsyn vera til skýringar á máli, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991, sjá nú 2. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Fyrst héraðsdómur taldi, eftir að hafa metið framburð ákærða og vitna, að nauðsynlegt væri að umræddur verslunarstjóri gæfi skýrslu fyrir dómi, var tilefni fyrir hann að beina því til ákæruvalds að leiða verslunarstjórann fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991, sjá nú 2. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008, eftir atvikum að undangenginni endurupptöku málsins, sbr. 131. gr. laga nr. 19/1991, sjá nú 168. gr. laga nr. 88/2008. Verður talið að honum hafi borið að beita þessu úrræði áður en hann lagði dóm á málið. Af þessum sökum verður að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til frekari gagnaöflunar samkvæmt framansögðu og málsmeðferðar eftir því sem efni verða til að henni lokinni, svo og til dómsálagningar að nýju.

Rétt er að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði þess að efnisdómur gangi þar á ný, en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði þar með málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun J-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs verjanda ákærða, X, 249.000 krónur.