258/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni G ses. um dómkvaðningu matsmanna. Hafði í málinu verið aflað bæði matsgerðar og yfirmatsgerðar að beiðni H ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt þær spurningar sem G ses. beindi til matsmanna væru ekki orðaðar á sama veg og í matsbeiðnum H ehf. léki ekki vafi á því að með matsbeiðninni leitaði G ses. endurskoðunar á niðurstöðum yfirmatsmanna, fyrst og fremst með því að vefengja þær forsendur sem þeir lögðu til grundvallar. Hefði endurmat samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þegar farið fram og samkvæmt gagnályktun frá því ákvæði yrði ekki leitað nýrrar matsgerðar um sömu atriði. Gæti G ses. hins vegar kvatt matsmenn fyrir dóm til að gefa skýrslu, sbr. 1. mgr. 65. gr. sömu laga, og leitað skýringa þeirra á því sem kæmi fram í matsgerð, þar á meðal þeim forsendum sem hún væri reist á. Við úrlausn málsins kæmi sönnunargildi matsgerða til athugnar og væru hendur dómara ekki sérstaklega bundnar í því efni, sbr. 44. gr. laganna. Var beiðni G ses. því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. apríl 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 9. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. apríl 2017, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði gerðu Byr sparisjóður, sem nú ber heiti varnaraðila, og sóknaraðili með sér samning 9. október 2007 sem nefndur var fjármögnunarsamningur. Í þeim samningi kom fram að sóknaraðili væri eigandi að lóð sem tæki til norðvestur hluta svonefnds Héðinsreits, en hann afmarkaðist af Mýrargötu, Seljavegi, Vesturgötu og Ánanaustum. Fyrirhugað væri að reisa á reitnum 192 íbúðir og 221 bílastæði. Í 2. grein samningsins var mælt fyrir um þá skyldu varnaraðila að lána sóknaraðila ,,fé til framangreindra byggingarframkvæmda ... á grundvelli verksamnings milli“ sóknaraðila og tilgreinds verktaka. Gert var ráð fyrir að heildarkostnaður framkvæmda yrði 4.712.000.000 krónur og skyldi varnaraðili lána alla þá fjárhæð. Varnaraðili rifti samningnum 12. júní 2008 en sóknaraðili andmælti riftuninni og taldi hana ólögmæta. Höfðaði sóknaraðili mál þar sem krafist var viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila vegna riftunarinnar. Með dómi Hæstaréttar 17. nóvember 2011 í máli nr. 87/2011 var fallist á kröfu sóknaraðila um að varnaraðili bæri skaðabótaábyrgð á tjóni sóknaraðila sem leiddi af riftuninni.

Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur varnaraðila 22. apríl 2010 og skipaði honum slitastjórn. Sóknaraðili lýsti kröfu við slitin um skaðabætur að fjárhæð 3.060.000.000 krónur, en þeirri kröfu var hafnað og var ágreiningi um kröfuna beint til héraðsdóms til úrlausnar, sbr. 2. mgr. 120. gr. og 1. mgr. 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið var fyrst tekið fyrir í héraðsdómi 22. júní 2012.

Í hinum kærða úrskurði er rakið að sóknaraðili hafi, í því skyni að sanna fjártjón sitt, óskað dómkvaðningar manna til að meta það til fjár. Í matsbeiðni hans, sem lögð var fram 19. mars 2013, var teflt fram þremur spurningum. Í fyrsta lagi hvort tjón hafi leitt af framangreindri riftun varnaraðila á fjármögnunarsamningnum. Í öðru lagi, ef svarið við fyrstu spurningu væri á þann veg að tjón hefði orðið, skyldi meta tjónið til fjár og í því sambandi sérstaklega líta til missis hagnaðar, viðbótarfjármagnskostnaðar, tjóns á viðskiptavild og annarra atriða sem matsmenn teldu rétt að taka tillit til við matið. Í matsbeiðni var tíundað nánar við einstakar spurningar til hvaða atvika matsmönnum bæri að líta og í sumum tilvikum hvaða forsendur matsmenn ættu að miða við. Matsmenn luku mati sínu með matsgerð í september 2014. Niðurstaða þeirra var sú að sóknaraðili hefði ekki orðið fyrir fjártjóni vegna riftunarinnar að gefinni þeirri forsendu að verksamningur um framkvæmdirnar hefði verið að fullu verðbættur. Ef miðað væri við að hann hefði verið óverðbættur hefði sóknaraðili á hinn bóginn orðið fyrir tjóni sem næmi 388.446.181 krónu, auk þess sem fjármagnskostnaður hans, miðað við sömu forsendu, hefði verið 92.221.163 krónur frá áætluðum verklokum. Þá var ekki talið að tjón hefði orðið ef miðað væri við að verksamningur hefði verið verðbættur með tilgreindri hækkun byggingarvísitölu á ári á verktíma.

Sóknaraðili undi ekki niðurstöðum matsmanna og óskaði dómkvaðningar yfirmatsmanna 17. apríl 2015. Í beiðni um yfirmat voru spurningar sem leitað var svara við hinar sömu og lagðar höfðu verið fyrir undirmatsmenn, svo og tilgreining þeirra atriða sem yfirmatsmenn skyldu taka tillit til. Í beiðninni var jafnframt fjallað sérstaklega um það sem sóknaraðili taldi að ábótavant hefði verið við matsgerð undirmatsmanna og forsendur þeirra fyrir niðurstöðum. Yfirmatsmenn luku sinni matsgerð 21. september 2016 og var niðurstaða þeirra sú að fjártjón sóknaraðila vegna riftunarinnar hefði numið frá 2.680.868.079 til 6.156.868.543 krónum háð forsendum sem lutu að því hvort verksamningur hefði verið verðbættur eða ekki og hefði svo verið, hvers konar verðbætur hefði verið um að ræða. Yfirmatsgerðin var lögð fram í héraðsdómi 28. september 2016. Í næsta þinghaldi, 19. janúar 2017, lagði varnaraðili fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna, sem sóknaraðili andmælti og lýtur ágreiningur máls þessa að því hvort dómkvaðning skuli fara fram.

II

Í hinum kærða úrskurði er gerð glögg grein fyrir efni matsbeiðni varnaraðila. Eins og þar kemur fram unir varnaraðili ekki niðurstöðum yfirmatsmanna og leitar með nýrri matsbeiðni einkum endurskoðunar á þeim forsendum sem yfirmatsmenn lögðu til grundvallar niðurstöðunum. Þótt spurningar þær, sem varnaraðili beinir til matsmanna séu ekki orðaðar á sama veg og í matsbeiðnum sóknaraðila, leikur ekki vafi á því að með matsbeiðninni leitar varnaraðili endurskoðunar á niðurstöðum yfirmatsmanna, fyrst og fremst með því að vefengja forsendur sem þeir lögðu til grundvallar.

Rekstur málsins í héraði hefur nú staðið í hartnær fimm ár. Játa verður aðila máls ríkan rétt til þess að afla og leggja fram þau gögn sem hann telur þörf á til sönnunar, þar með talið matsgerðir dómkvaddra manna. Almennt eiga hvorki gagnaðili né dómstólar að standa slíkri gagnaöflun í vegi og málsaðila verða ekki settar skorður í þessu efni nema þær eigi sér stoð í lögum. Í þessu máli hefur verið aflað bæði matsgerðar og yfirmatsgerðar. Samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 getur aðili leitað yfirmats þar sem tekin verði til endurmats þau atriði sem áður hafi verið metin. Svo sem fram er komið hefur slíkt endurmat þegar farið fram og samkvæmt gagnályktun frá síðastgreindu ákvæði verður ekki leitað nýrrar matsgerðar um sömu atriði. Þá verður ekki aflað matsgerðar um atriði sem lögfræðiþekkingu þarf til að skera úr, enda er það hlutverk dómara. Varnaraðili getur kvatt matsmenn fyrir dóm til að gefa skýrslu, sbr. 1. mgr. 65. gr. laga nr. 91/1991, og leitað skýringa þeirra á því sem kemur fram í matsgerð, þar á meðal þeim forsendum sem hún er reist á. Við úrlausn málsins kemur sönnunargildi matsgerða til athugunar og eru hendur dómara ekki sérstaklega bundnar í því efni, sbr. 44. gr. sömu laga. Dómari getur, sé deilt um staðreyndir sem bornar eru fram og hann telur þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr, kvatt til tvo meðdómsmenn sem hafi slíka sérkunnáttu, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna.

Samkvæmt framansögðu eru ekki efni til þess að fallast á með varnaraðila að dómkvaddir verði matsmenn til þess að meta það sem þegar hefur verið metið yfirmati. Verður kröfu um dómkvaðningu matsmanna því hafnað.

Varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, Gamla Byrs ses., um dómkvaðningu matsmanna.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, Héðinsreit ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.