455/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu J um að fella úr gildi fjárnámsgerð sýslumanns vegna ógreiddra hitaveitugjalda. Með dómi Hæstaréttar var úrskurður héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar að nýju þar sem ekki hafði verið tekin rökstudd afstaða til þeirra málsástæðna um lögmæti kröfunnar sem aðilar reistu málatilbúnað sinn á.

Dómar Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. maí 2016 að fengnu kæruleyfi, en kærumálsgögn bárust réttinum 7. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 10. maí 2016, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fella úr gildi fjárnámsgerð Sýslumannsins á Norðurlandi eystra 1. júní 2015. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar, en til vara að framangreindri aðfarargerð verði breytt þannig að aðför verði heimiluð fyrir lægri fjárhæð en samkvæmt aðfarargerðinni og að kærumálskostnaður falli niður.

I

Þáverandi eigendur jarðarinnar Voga í Skútustaðahreppi gerðu 25. mars 1971 samning við íslenska ríkið, þar sem kveðið var á um að jarðhitaréttindi í landi jarðarinnar, ásamt jarðhita sem þar væri að finna og aðstöðu til nýtingar hans, væru „héðan í frá“ ríkinu til frjálsra umráða og ráðstöfunar. Að endurgjaldi fyrir þetta skyldi ríkið greiða eigendum jarðarinnar 1.900.000 krónur til að koma upp aðrennslisæð hitaveitu „úr 80 mm víðum asbestpípum frá vegamótum þjóðvegar og Hlíðarvegar við Reykjahlíð að Vogum III ... ásamt viðeigandi búnaði til að flytja heitt frá frá varmaveitu „í Reykjahlíðarhverfi til Vogahverfis.“ Jafnframt skuldbatt ríkið sig til að afhenda eigendum jarðarinnar án endurgjalds 4,5 sekúndulítra af heitu vatni úr safnþró sem komið yrði upp í Bjarnarflagi.

Í framhaldi af þessu gerðu eigendur fyrrgreindrar jarðar samning 1. júlí 1971 við Hitaveitu Reykjahlíðar, sem sóknaraðili er kominn í stað fyrir, þar sem eigendur jarðarinnar voru nefndir leigusali og hitaveitan leigutaki. Í samningnum var meðal annars kveðið á um að eigendur Voga legðu hitaveitunni til „allt að 4,5 lítra á sekúndu af heitu vatni“, sem hún skyldi greiða nánar tilgreint árgjald fyrir. Átti fjárhæðin að ráðast af magni vatnsins og breytast á tiltekinn hátt fram til ársins 1992, en verða föst upp frá því. Þá átti gjaldið að breytast í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar miðað við grunnvísitölu hennar í október 1971. Áskilið var að eigendur Voga mættu nota til eigin þarfa afgangsvatn til heyþurrkunar og ræktunar endurgjaldslaust, en það yrði ekki talið með við ákvörðun árgjalds úr hendi hitaveitunnar. Í samningnum, sem þinglýst var 11. júní 1971, var hvorki kveðið á um gildistíma hans né heimild til að segja honum upp.

Landeigendur Voga sendu sveitarstjórn Skútustaðahrepps bréf 31. desember 1991, þar sem þeir tilkynntu sveitarstjórninni „að frá 1. janúar 1992 láta landeigendur í Vogum hitaveituna hafa 2.5 lítra á sek. af heitu vatni. Frá sama tíma mun þeir nota sjálfir 2 lítra á sek. til eigin þarfa og greiða því ekki til hituveitu Reykjahlíðar fyrir vatnsnotkun.“ Þá sögðu eigendur jarðarinnar með tilkynningu 20. júlí 1992 til sveitarstjórnar Skútustaðahrepps upp „leigusamningi er gerður var 1971 milli oddvita Skútustaðahrepps f.h. Hitaveitu Reykjahlíðar og landeigenda í Vogum.“ Sóknaraðili sendi varnaraðila innheimtubréf 18. júní 2014 og 4. febrúar 2015, þar sem krafist var greiðslu hitaveitugjalda fyrir árin 2010, 2011, 2012 og 2013. Sóknaraðili krafðist síðan 27. mars 2015 aðfarar hjá varnaraðila. Samkvæmt endurriti úr gerðabók Sýslumannsins á Norðurlandi eystra var fjárnám gert 1. júní 2015 í eignarhluta varnaraðila í fasteigninni Vogar 2 í Skútustaðahreppi fyrir kröfum sóknaraðila. Með hinum kærða úrskurði var fjárnámið fellt úr gildi.

Sóknaraðili höfðaði 10. febrúar 2015 mál á hendur varnaraðila og öðrum eigendum jarðarinnar Voga í Skútustaðahreppi og krafðist þess að viðurkennt yrði annars vegar að áðurnefndur samningur 1. júlí 1971 væri gildur og hins vegar að sóknaraðili væri eigandi að „asbestpípu sem liggur frá skiptistöð í landi Reykjahlíðar að landi Voga“. Með úrskurði héraðsdóms 7. apríl 2016 var kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði að fyrrnefndur samningur væri í gildi vísað frá dómi, en með dómi Hæstaréttar 12. maí 2016 í máli nr. 311/2016 var það ákvæði úrskurðarins fellt úr gildi.

II

Mál þetta er rekið samkvæmt 15. kafla laga nr. 90/1989, sem fjallar um úrlausn ágreinings eftir lok aðfarar. Til úrlausnar er aðfarargerð sem fram fór að beiðni sóknaraðila á grundvelli 79. gr. orkulaga nr. 58/1967, reglugerðar nr. 432/1985 fyrir Hitaveitu Reykjahlíðar, sbr. 1. gr. laga nr. 29/1885 um lögtak og fjárnám án undanfarins dóms eða sáttar og 10. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989.

Í 92. gr. laga nr. 90/1989 felst heimild til að bera undir héraðsdómara öll atriði, er varða aðfarargerð sem lokið er, þar á meðal efnislegt réttmæti kröfu gerðarbeiðanda, enda hafi dómstóll ekki áður tekið afstöðu til þess, sbr. dóm Hæstaréttar 2. júlí 1995 í máli nr. 217/1995 í dómasafni réttarins það ár á bls. 1900. Átti sóknaraðili því skýlausan rétt til þess að fá úrlausn héraðsdóms um réttmæti þeirrar kröfu sem aðför Sýslumannsins á Norðurlandi eystra 1. júní 2015 tók til. Í hinum kærða úrskurði var ekki tekin rökstudd afstaða til þeirra málsástæðna um lögmæti kröfunnar, sem aðilar reistu málatilbúnað sinn á. Með vísan til f. liðar 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 94. laga nr. 90/1989, er úrskurðurinn haldinn slíkum annmörkum að ekki verður hjá því komist að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til efnismeðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar á ný.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.