474/2004

Í málinu kröfðust GH og GRH, ásamt börnum sínum, viðurkenningar á því að lögheimili þeirra væri í húsi sem þau höfðu byggt  á svæði sem sveitarfélagið B hafði skipulagt sem frístundabyggð, en Hagstofan hafði áður, að fenginni umsögn B, hafnað beiðni um slíka skráningu.  Var talið að viðkomandi einstaklingar nytu í skjóli 4. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar réttar til að ráða búsetu sinni og hefði ekki verið vísað til haldbærra heimilda sem sett gætu skorður við búsetu þeirra á umræddum stað. Var lagt til grundvallar að nýting GH og GRH á húsinu væri með þeim hætti sem um ræði í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili og þau teldust því hafa þar fasta búsetu í skilningi ákvæðisins. Þá var og talið að 1. mgr. sömu lagagreinar yrði í samræmi við lögskýringargögn að skýra þannig að lögheimili manns eigi öllu jöfnu að vera sá staður  þar sem hann hafi fasta búsetu. Engin efni þóttu til að telja að dvöl GH og GR  með börnum sínum  í umræddu húsi mætti jafna til tímabundinnar dvalar af þeim toga sem ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar taki til.  Var krafa þeirra því tekin  til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandinn Bláskógabyggð skaut málinu til Hæstaréttar 30. nóvember 2004, en áfrýjandinn íslenska ríkið 1. desember sama ár. Þeir krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af kröfu stefndu. Þá krefjast þeir báðir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem þeim hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um að hafna aðalkröfum áfrýjenda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi leita stefndu með máli þessu viðurkenningar á því að lögheimili þeirra sé „að Iðu lóð nr. 11 í Bláskógabyggð“, svo sem segir í héraðsdómsstefnu. Í málinu liggur fyrir að stefndu G-kk-nf H-kk-nf og G-kvk-nf R-kvk-nf H-kvk-nf hafa reist hús á þessari lóð að fengnu leyfi Biskupstungnahrepps, sem áfrýjandinn Bláskógabyggð er nú kominn í stað fyrir, til að byggja þar sumarhús. Verður og að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að svæðið, sem lóð þessi heyrir til, hafi verið skipulagt fyrir svokallaða frístundabyggð.

Stefndu njóta í skjóli 4. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar réttar til að ráða búsetu sinni, enda stangist slík ákvörðun ekki á við lög og þau hafi að einkarétti yfirráð yfir þeim stað. Áfrýjendur hafa ekki vísað til haldbærra heimilda, hvorki í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 né öðrum lögum, sem sett geta skorður við því að stefndu eigi heimili í sumarhúsi á svæði, sem ætlað er fyrir frístundabyggð, eða fela í sér að búsetu megi ekki taka upp í húsi nema það fullnægi nánar tilgreindum kröfum um frágang eða búnað. Geta áfrýjendur af þessum sökum ekki að lögum staðið því í vegi að stefndu haldi heimili á þeim stað, sem greinir í dómkröfu þeirra.

Í málinu halda stefndu því fram að þau hafi verið búsett í umræddu húsi frá 21. febrúar 2004. Skilja verður málflutning áfrýjenda svo að ekki sé vefengt að stefndu hafi frá þeim tíma dvalist þar að meira eða minna leyti. Í málinu liggur meðal annars fyrir að stefndu G-kk-nf I-kk-nf G-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf og Á-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf hafa sótt skóla í Bláskógabyggð vegna búsetu í húsinu. Að þessu gættu og með því að áfrýjendur hafa ekkert fært fram til að hnekkja því að nýting stefndu á húsinu sé með þeim hætti, sem um ræðir í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili, verður að telja að þau eigi þar fasta búsetu í skilningi laganna, en eins og málinu er háttað er ekki þörf á að taka afstöðu til þess frá hvaða nánara tímamarki svo hafi verið.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1990 er lögheimili manns sá staður, þar sem hann hefur fasta búsetu. Af lögskýringargögnum er ljóst að ætlast hefur verið til að ákvæðum laganna yrði beitt á þann veg að lögheimili manns og raunverulegur dvalarstaður færu að meginreglu saman. Engin efni eru til að fallast á með áfrýjendum að líta megi svo á að stefndu eigi í umræddu húsi dvöl af þeim toga, sem ákvæði 3. mgr. 1. gr. laganna tekur til. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti milli áfrýjandans íslenska ríkisins og stefndu falli niður. Áfrýjandinn Bláskógabyggð verður dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð, en um þann málskostnað og gjafsóknarkostnað stefndu hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Bláskógabyggð, greiði 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð. Að öðru leyti fellur málskostnaður fyrir Hæstarétti niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, G-kk-ef H-kk-ef, G-kvk-ef R-kvk-ef H-kvk-ef, G-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef, K-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef og Á-kvk-ef S-kvk-ef G-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, 300.000 krónur.