277/2010

Í  málinu deildu aðilar um hvort tvær greiðslur T (áður M) til G, samtals að fjárhæð 17.006.372 krónur, væru riftanlegar. Um var að ræða greiðslur vegna kröfu G á hendur T vegna leigu á húsnæði. Greiðslurnar fóru fram með millifærslu í bókhaldi T með þeim hætti að viðskiptakrafa T á hendur E að fyrrgreindri fjárhæð var færð sem innborgun á  kröfu G. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að í leigusamningi aðila hafi ekki verið kveðið á um greiðslu með þessum hætti og hún jafnframt verið innt af hendi innan sex mánaða fyrir frestdag. Fallast yrði á með þrotabúi T að greiðsla í formi kröfu á hendur þriðja manni væri óvenjulegur greiðslueyrir samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þeirri málsástæðu G að greiðslurnar hafi verið venjulegar eftir atvikum, sbr. lokamálslið ákvæðisins, var hafnað. Riftunarkrafa T var því tekin til greina og G gert að endurgreiða þrotabúi T umkrafða fjárhæð, sbr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. maí 2010. Hann krefst aðallega sýknu en til vara að kröfur stefnda verði lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. júlí 2008, en frestdagur við skiptin var 29. sama mánaðar. Félagið bar áður nafnið Mest ehf., en því var breytt í Tæki, tól og byggingarvörur ehf. 21. júlí 2008. Stefndi höfðaði málið 21. mars 2009 og krafðist þess að rift yrði tveimur greiðslum Mest ehf. til áfrýjanda fyrir húsaleigu vegna apríl og maí 2008, samtals að fjárhæð 17.006.372 krónur og að áfrýjanda yrði gert að endurgreiða stefnda sömu fjárhæð. Greiðslurnar fóru fram 1. og 29. apríl 2008 með þeim hætti að krafa áfrýjanda var gerð upp með millifærslu í bókhaldi Mest ehf. á móti kröfu félagsins á hendur Eykt ehf. Skuld síðastnefnda félagsins við Mest ehf. var lækkuð sem nam sömu fjárhæð. Stefndi heldur fram að með þessu hafi jafnræði kröfuhafa verið raskað í þágu áfrýjanda, sem þannig hafi fengið kröfu sína greidda frá þriðja manni og komist hjá því að lýsa henni við skipti á búi Tækja, tóla og byggingarvara ehf. Stefndi reisir kröfu sína á 134. gr., sbr. einnig 136. gr., laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þar eð greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Hann byggir einnig á ákvæðum 141. gr. sömu laga, en krafa um endurgreiðslu er studd við 142. gr. laganna. Áfrýjandi heldur á hinn bóginn fram að ekki hafi verið um óvenjulegan greiðslueyri að ræða, en jafnvel þótt svo yrði talið hafi greiðslan verið venjuleg eftir atvikum, sbr. 134. gr. áðurnefndra laga.

Í héraðsdómi er rakið hvernig áfrýjandi, Tæki, tól og byggingarvörur ehf. og Eykt ehf. voru tengd.

II

Skriflegur leigusamningur hefur ekki verið lagður fram í málinu. Meðal gagna þess er á hinn bóginn óundirritað skjal 19. janúar 2007 með fyrirsögninni „samkomulag um skuldajöfnun“ sem fjögur félög gerðu, en þau voru Súperbygg ehf., Mest ehf. og Eykt ehf. auk áfrýjanda. Fyrstnefnda félagið er þar tilgreint sem leigutaki og áfrýjandi leigusali húsnæðis, sem Mest ehf. hafði til afnota fyrir starfsemi sína. Samkomulagið gekk út á að leiguskuld Súperbygg ehf. við áfrýjanda fyrir desember 2006 og janúar 2007 ásamt vöxtum og kostnaði skyldi greidd með skuldajöfnuði við kröfu Mest ehf. á hendur Eykt ehf. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram sú skýring af hálfu áfrýjanda að 1. janúar 2007 hafi Súperbygg ehf. og Mest ehf. verið sameinuð undir nafni Mest ehf. og síðastnefnt félag yfirtekið leigusamninginn við áfrýjanda. Ekkert er fram komið um annað en að leigugjald samkvæmt samningnum skyldi vera í reiðufé.

Samkvæmt því, sem fram er komið, var krafa áfrýjanda vegna leigu fyrir apríl og maí 2008 greidd með viðskiptakröfu Mest ehf. á hendur Eykt ehf. Ekki var í leigusamningi kveðið á um greiðslu með þeim hætti og hún var jafnframt innt af hendi innan sex mánaða fyrir frestdag. Fallist verður á með stefnda að greiðsla í formi kröfu á hendur þriðja manni sé óvenjulegur greiðslueyrir samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 410/1994 í dómasafni réttarins 1996, bls. 892.

Áfrýjandi ber fyrir sig að hvað sem öðru líði séu uppfyllt skilyrði síðastnefnds lagaákvæðis fyrir því að greiðslan hafi verið venjuleg eftir atvikum, enda hafi kröfur hans vegna húsaleigu í önnur skipti einnig verið inntar af hendi með sama hætti. Að framan var getið um greiðslu Mest ehf. fyrir húsaleigu vegna desember 2006 og janúar 2007 í formi viðskiptakröfu á hendur Eykt ehf., en ráða má að greiðslan hafi að hluta verið í þágu fyrri leigutaka húsnæðisins, sem þá hafði verið sameinaður Mest ehf. Gögn málsins bera jafnframt með sér að í tvö önnur skipti hafi húsaleiga verið greidd með sama hætti áður en kom að þeim greiðslum í apríl 2008 sem hér eru til úrlausnar, en það var fyrir september og október 2007. Þá hafa allmörg tölvubréf verið lögð fram í málinu, sem hafa að geyma samskipti starfsmanna áfrýjanda og Mest ehf. um greiðslu húsaleiguskulda þess síðastnefnda, sem síðar lauk með greiðslu í formi framsals krafna á hendur Eykt ehf. Þau bera þess merki að greiðslur með þeim hætti hafi einkum komið til þegar fjárhagsörðugleikar Mest ehf. komu í veg fyrir að unnt væri að greiða með reiðufé, auk þess sem frumkvæði til slíks uppgjörs virðist gjarnan hafa komið af hálfu áfrýjanda. Á tímabilinu frá desember 2006 til mars 2008 að báðum mánuðum meðtöldum fór greiðsla húsaleigu því fram með skuldajöfnuði og framsali viðskiptakröfu fyrir fjóra mánuði af sextán. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að greiðslur Mest ehf. fyrir húsaleigu í apríl 2008 hafi verið venjulegar eftir atvikum. Samkvæmt því verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fallast á riftunarkröfu stefnda.

Áfrýjandi andmælir því að skilyrði 142. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt svo að taka megi til greina kröfu stefnda um endurgreiðslu. Sá fyrrnefndi hafði hag af áðurgreindum ráðstöfunum Mest ehf. í apríl 2008, en tjón stefnda af sömu sökum nam þeirri fjárhæð, sem hann krefst. Áfrýjandi fékk greiðslu á kröfu sinni umfram aðra kröfuhafa innan sex mánaða fyrir frestdag. Skilyrði eru því uppfyllt til að verða við kröfu stefnda um endurgreiðslu, þar með talið kröfu um dráttarvexti eins og hún var endanlega gerð í þinghaldi 28. janúar 2010. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Grjótháls ehf., greiði stefnda, þrotabúi Tækja, tóla og byggingarvara ehf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.