739/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Y um að lagt yrði fyrir Á að afhenda sér þrjú nánar tilgreind skjöl, en fallist á kröfu X um dómkvaðningu matsmanna. Hvað varðaði kröfu Y taldi Hæstiréttur að skjölin vörðuðu annars vegar ekki mál hans, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og hins vegar að ekki væri um að ræða sönnunargögn um atvik máls sem Á væri skylt að leggja fram, sbr. 2. mgr. 134. gr. sömu laga. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um kröfu Y því staðfest. Hvað varðaði kröfu X taldi Hæstiréttur að það sem matsmenn ættu að meta varðaði annars vegar ekki það sakarefni sem ákært var fyrir í málinu og hins vegar atriði sem væri hluti af sönnunarfærslu í sakamálinu og varði sönnunargögn sem dómara bæri að leggja sjálfstætt mat á, sbr. 2. mgr. 127. gr. laga nr. 88/2008. Matsbeiðnin væri því tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008, og var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi um kröfu þessa.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. nóvember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. nóvember 2014, þar sem hafnað var kröfu varnaraðilans Y um að lagt yrði fyrir sóknaraðila að afhenda sér þrjú nánar tilgreind skjöl, en fallist á kröfu varnaraðilans X um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild er í c. og o. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreindri kröfu um dómkvaðningu matsmanna verði synjað en að úrskurðurinn verði staðfestur um fyrrnefndu kröfuna.

Varnaraðilinn Y kærði úrskurðinn fyrir sitt leyti 14. nóvember 2014. Hann krefst þess að sóknaraðila verði gert skylt að afhenda sér áðurgreind skjöl.

I

Af hálfu varnaraðilans Y er þess krafist að lagt verði fyrir sóknaraðila að afhenda sér bréf setts ríkissaksóknara frá 7. janúar 2011 án yfirstrikana. Þá krefst hann þess að lagt verði fyrir sóknaraðila að afhenda sér annars vegar bréf sérstaks saksóknara til setts ríkissaksóknara frá 5. janúar 2011 um að A, sem yfirheyrður var sem sakborningur við embætti sérstaks saksóknara, sætti ekki ákæru með vísan til heimildar í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 135/2008 um embætti sérstaks saksóknara og hins vegar bréf sérstaks saksóknara til ríkissaksóknara um að B, sem einnig var yfirheyrður sem sakborningur við embættið sætti ekki ákæru samkvæmt heimild í sama lagaákvæði. Varnaraðilinn kveður skjöl þessi geta haft þýðingu við mat á sönnunargildi framburðar fyrrgreindra manna.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 135/2008 er ríkissaksóknara heimilt að ákveða, að uppfylltum skilyrðum 2. mgr. greinarinnar og að fenginni rökstuddri tillögu frá sérstökum saksóknara, að sá sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sæti ekki ákæru þótt upplýsingarnar eða gögnin leiði líkur að broti hans sjálfs.

Skilyrði ákvörðunar samkvæmt 1. mgr. eru að upplýsingar eða gögn tengist broti sem falli undir rannsóknar- og ákæruvald sérstaks saksóknara samkvæmt lögunum og talið verði líklegt að upplýsingarnar eða gögn geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg viðbót við fyrirliggjandi sönnunargögn. Þá er það skilyrði fyrir beitingu heimildarinnar að rökstuddur grunur sé um að upplýsingar eða gögn tengist alvarlegu broti, fyrirséð sé að sök þess sem lætur slíkt í té sé mun minni en sök þess eða þeirra sem gögnin eða upplýsingarnar beinast gegn og ástæða sé til að ætla að án þeirra muni reynast torvelt að færa fram fullnægjandi sönnur fyrir broti.

Í bréfi setts ríkissaksóknara 7. janúar 2011 kom fram að ákveðið hefði verið að A sætti ekki ákæru í nokkrum málum, þar á meðal því sem hinn kærði úrskurður lýtur að. Skjalið hefur verið lagt fyrir Hæstarétt án yfirstrikana. Það varðar samskipti ákæruvaldshafa og ákvarðanir setts ríkissaksóknara vegna annarra mála en þess sem hér um ræðir. Samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 skal verjandi fá afrit af öllum skjölum máls sem varða skjólstæðing hans. Sá hluti skjalsins, sem varnaraðilinn hefur krafist að verði lagður fram, varðar ekki mál hans. Þegar af þeirri ástæðu verður hafnað kröfu hans um afhendingu skjalsins án yfirstrikana.

Önnur skjöl sem hinn kærði úrskurður lýtur að hafa einnig verið lögð fyrir Hæstarétt. Bréfin sendi sérstakur saksóknari til setts ríkissaksóknara og ríkissaksóknara þar sem lagt var til að ríkissaksóknari ákvæði að fyrrgreindir A og B sættu ekki ákæru í málinu. Fyrra bréfið varðar A. Auk tillögu sérstaks saksóknara um að hann sæti ekki ákæru, meðal annars í því máli sem hinn kærði úrskurður lýtur að, var í bréfinu meðal annars gerð grein fyrir mati sérstaks saksóknara á sönnunarstöðu málsins. Í hinu síðara, er varðar B, var meðal annars ítarleg málsatvikalýsing í tímaröð, rakinn framburður hans hjá lögreglu varðandi tiltekin atriði og lagt mat á hvernig sá framburður samrýmdist tilgreindum framburði vitnis hjá lögreglu. Þá var þar gerð grein fyrir tölvupóstsamskiptum og tilgreindum lánsskjölum, en jafnframt voru í bréfinu hugleiðingar sérstaks saksóknara um sönnunarstöðu málsins. Í því ljósi og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 3. október 2012 í máli nr. 609/2012 er ekki fallist á að um sé að ræða sönnunargögn um atvik máls, sem ákæruvaldi er skylt að leggja fram í samræmi við ákvæði 2. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest um kröfu þessa.

II

Varnaraðilinn X hefur beiðst þess að dómkvaddir verði sérfróðir menn, í fyrsta lagi til að lýsa annars vegar ,,fjárhagslegri áhættu [...] sem fylgdi eignarhaldi á 640 milljón hlutum í [...] og 380 milljón hlutum í [...] fyrir hlutabréfaviðskiptin í nóvember 2007“ og hins vegar ,,fjárhagslegri áhættu [...] sem leiddi af fjármögnun hlutabréfaviðskiptanna, nánar tiltekið fjárhagslegri áhættu sem fylgdi láni til [...], láni til [...] og hlutafjárframlagi til [...] eftir viðskiptin.” Í öðru lagi var farið fram á að matsmenn leggi mat á heildarfjárhæð mögulegrar tapsáhættu [...] vegna þeirra eigna sem um ræðir fyrir viðskiptin og eftir. Í þriðja lagi að lagt verði mat á hvort fjárhagsleg áhætta [...] hafi aukist eða úr henni dregið vegna viðskiptanna að teknu tilliti til stöðu bankans fyrir þau og eftir. Skuli þá litið til atriða svo sem niðurstöðu matsmanna samkvæmt öðrum matslið, áhættudreifingar, fjárstreymis vegna viðskiptanna og annarra atriða sem þýðingu kunni að hafa. Í fjórða lagi að lagt verði mat á fjártjón [...] vegna viðskiptanna að teknu tilliti til þess fjártjóns sem orðið hefði ef viðskiptin hefðu ekki átt sér stað og [...] hefði áfram átt hlutabréfin í bankanum og [...] fram til þess tíma er þau urðu verðlaus.

Ákæra í málinu lýtur að ætluðum umboðssvikum varnaraðila í tengslum við lánveitingar [...] til [...], síðar [...], en ekki að eignarhaldi [...] á 640.000.000 hlutum í bankanum og 380.000.000 hlutum í [...]. Þau atriði sem lagt er fyrir matsmenn að meta samkvæmt fyrri lið fyrsta liðar matsbeiðni varða því ekki það sakarefni sem ákært er fyrir í málinu og eru tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008.

Við úrlausn um hvort heimila beri mat dómkvaddra manna á því sem kvæðis ﷽﷽﷽ umboðssvikafjártjóns i fjnnar, ber að horfa til þess að horfa til þess að laga nr. 88/2008m u þess til laga og stjsíðari liður fyrsta liðar matsbeiðni lýtur að, sem og annar, þriðji og fjórði liður hennar, verður að horfa til þess að mat á fjártjónshættu í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er lögfræðilegt úrlausnarefni. Öll þau atriði er fram koma undir síðari lið fyrsta liðar matsbeiðni, sem og öðrum, þriðja og fjórða lið hennar eru því marki brennd að þau eru hluti af sönnunarfærslu í sakamálinu og varða ýmist sönnunargögn í málinu, sem dómara ber að leggja sjálfstætt mat á, eða ímyndaða atburðarás, líkt og fjórði liður hennar, sem ekki varðar sakarefni málsins. Það er hlutverk dómara að leggja mat á sönnunargögn málsins og atriði sem krefjast almennrar þekkingar og lögfræðiþekkingar, sbr. 2. mgr. 127. gr. laga nr. 88/2008. Matsbeiðni með áðurgreindum atriðum er samkvæmt framangreindu tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi um kröfu þessa, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, X, um dómkvaðningu matsmanna.

Hafnað er kröfu varnaraðila, Y, um afhendingu þriggja tilgreindra skjala.