720/2016

Þb. M ehf. höfðaði mál aðallega á hendur A ehf. en til vara gegn K, S og F og krafðist þess aðallega að A ehf. en til vara K, S og F yrði gert að greiða sér 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum. Var krafa þb. M gegn A ehf. reist á því að hún hefði myndast við kaup A ehf. á hlutabréfum í L&H hf. af L&H ehf. Hafði L&H ehf. framselt kröfu sína um söluverð bréfanna til M ehf. og síðar hafði M ehf. framselt kröfuna til L Ltd. Þb. M ehf. vísaði til þess að með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2012 hefði framsali M ehf. á kröfunni til L Ltd. verið rift og væri því þb. M ehf. réttur aðili að kröfunni. A ehf. bar því meðal annars við að krafan hefði liðið undir lok með samkomulagi um niðurfellingu kröfu L Ltd. á hendur A ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkomulag um eftirgjöf kröfunnar hefði hvorki verið bindandi gagnvart þb. M ehf. né hefði A ehf., sem var grandsamur um riftun framsalsins, losnað á þennan hátt undan skuldbindingu sinni. Þá var í dómi Hæstaréttar vísað í dóm réttarins frá 2. júní 2016 í máli nr. 479/2015 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að með því að fá fyrrnefndan héraðsdóm birtan fyrir L Ltd. og lýsa því jafnframt yfir að felld væri niður skuld félagsins samkvæmt viðskiptareikningi hefði þb. M ehf. fullnægt skilyrðum þess dóms og hefði hann því að svo búnu farið með umrædd kröfuréttindi. Samkvæmt því var talið að þb. M ehf. væri réttur aðili til að sækja mál til efnda á þessum kröfuréttindum sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá bar A ehf. fyrir sig að yrði dómkrafa þb. M ehf. á hendur sér tekin til greina myndi þrotabúinu hlotnast óréttmæt auðgun, þar sem honum hefði ekki verið gert að standa L Ltd. aftur skil á endurgjaldi sem hann hefði notið úr hendi þess félags fyrir framsal kröfunnar á A ehf. Var talið að það væri ekki á færi A ehf. að leitast við að rétta hlut L Ltd. vegna afleiðinga fyrrnefnds héraðsdóms enda hefði félaginu verið í lófa lagið að gæta hagsmuna sinna af því tilefni eftir reglum 2. málsl. 143.gr., sbr. 6. tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var krafa þb. M ehf. gegn A ehf. því tekin greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandinn Aurláki ehf. skaut málinu til Hæstaréttar 20. október 2016. Hann krefst sýknu af kröfu áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. og málskostnaðar úr hendi hans í héraði og fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. skaut málinu til Hæstaréttar 23. nóvember 2016. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjandanum Aurláka ehf. gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti, en málskostnaður milli sín og gagnáfrýjenda verði felldur niður. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjendum verði gert óskipt að greiða sér 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2012 til greiðsludags ásamt málskostnaði í héraði og fyrir Hæstarétti, en málskostnaður milli sín og áfrýjandans Aurláka ehf. verði þá felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandinn K-kk-nf E-kk-nf W-kk-nf áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 18. janúar 2017. Hann krefst sýknu af kröfu áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. og málskostnaðar úr hendi hans í héraði og fyrir Hæstarétti.

S-kk-nf W-kk-nf áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 18. janúar 2017, en bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta 1. nóvember sama ár. Hefur þrotabúið tekið við aðild að málinu og krefst þess aðallega að „varasökinni verði vísað heim í hérað til munnlegrar meðferðar og dómsálagningar“, en til vara að það verði sýknað af kröfu áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. Þá krefst gagnáfrýjandinn málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi þess áfrýjanda.

Gagnáfrýjandinn F-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 18. janúar 2017. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu áfrýjandans þrotabús Milestone ehf., en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð. Þá krefst hann þess að þeim áfrýjanda verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

1

Milestone ehf. mun hafa verið stofnað á árinu 1988 sem hlutafélag og borið þá annað heiti, sem breytt var í þetta horf 2004 þegar hluthafar munu hafa verið gagnáfrýjandinn K-kk-nf, bróðir hans S-kk-nf W-kk-nf og systir þeirra. Samkvæmt ársreikningi fyrir samstæðu Milestone ehf. vegna ársins 2007, sem gerður var 14. febrúar 2008, voru hluthafar í félaginu þá orðnir Leiftri Ltd. með 44,6% hlut, gagnáfrýjandinn K-kk-nf með 28,2% og S-kk-nf með 22,2%, en ekki var þar getið um eignarhald að félaginu að öðru leyti. Þeir tveir síðastnefndu sátu þá í stjórn Milestone ehf., gagnáfrýjandinn K-kk-nf sem formaður, og var jafnframt nafngreindur maður í starfi forstjóra. Undir samstæðuna heyrðu ýmis dótturfélög í fullri eigu Milestone ehf., þar á meðal L&H eignarhaldsfélag ehf., sem mun þá hafa átt næstum öll hlutabréf í Lyfjum og heilsu hf. Samkvæmt ársreikningnum voru heildareignir samstæðunnar taldar að andvirði 391.627.000.000 krónur í árslok 2007 og eigið fé hennar 69.513.000.000 krónur.

Eins og nánar er rakið í dómi Hæstaréttar 28. apríl 2016 í máli nr. 74/2015 mun Leiftri Ltd. hafa verið skráð í fyrirtækjaskrá Bresku Jómfrúareyjanna 25. maí 2005 með hlutafé að nafnvirði 39.733 evrur og gagnáfrýjandinn K-kk-nf þá átt sæti í stjórn félagsins ásamt fjórum öðrum mönnum. Mun heimilisfesti Leiftra Ltd. hafa verið flutt frá upphaflegu aðsetri til Hollands í nóvember 2007 og hluthafar í félaginu þá verið gagnáfrýjandinn K-kk-nf með um 65% hlut og S-kk-nf með um 35% hlut.

Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandinn Aurláki ehf. hafi verið stofnaður í febrúar 2008 og upphaflega borið heitið GÓ1 ehf., en á hluthafafundi, sem gagnáfrýjandinn K-kk-nf hélt 31. mars 2008 ásamt S-kk-þgf W-kk-þgf, var heiti félagsins breytt og gagnáfrýjandinn kjörinn formaður stjórnar þess en S-kk-nf stjórnarmaður. Samkvæmt fyrirliggjandi fundargerð var jafnframt samþykkt þar að áfrýjandinn Aurláki ehf. myndi kaupa allt hlutafé í Lyfjum og heilsu hf. að nafnverði 296.500.000 krónur. Yrði kaupverðið alls 3.442.000.000 krónur, en þar af yrðu greiddar 2.545.542.592 krónur með „yfirtöku skulda“, sem vísað var til yfirlits frá Glitni banka hf. um, og með „skammtímaláni að fjárhæð 896.457.408 ISK.“ Var nafngreindum forstjóra Milestone ehf. „veitt fullt og ótakmarkað umboð til þess að skrifa undir samninga og önnur nauðsynleg skjöl vegna kaupanna.“

2

Í málinu liggur fyrir samningur dagsettur 31. mars 2008 milli L&H eignarhaldsfélags ehf. og áfrýjandans Aurláka ehf. Samkvæmt samningnum seldi fyrrnefnda félagið áfrýjandanum hlutabréf að nafnverði 295.162.350 krónur í Lyfjum og heilsu hf. eða 99,9% alls hlutafjár í því félagi. Kaupverðið væri 3.441.622.800 krónur og yrði það greitt með tvennu móti. Annars vegar með því að kaupandinn tæki yfir skuldir að fjárhæð 2.545.542.592 krónur, en í samningnum var vísað um þær til yfirlits, sem teldist viðauki með samningnum. Í málinu liggur fyrir yfirlit, sem þar virðist hafa verið átt við. Í því voru talin upp fjórtán „langtímalán“ í erlendum gjaldmiðlum með tilgreindum númerum, samtals að fjárhæð 2.295.988.743,46 krónur með vöxtum, og í fimm liðum undir fyrirsögninni „PM“ skuldir með tilteknum númerum, ýmist í innlendum eða erlendum gjaldmiðli, alls 249.553.848,99 krónur með vöxtum, eða samanlagt 2.545.542.592,45 krónur. Á yfirliti þessu kemur ekki fram frá hverjum það stafaði, við hvern þessar skuldir hafi verið eða hver hafi borið þær, en efst á því stendur „L&H eignarhaldsfélag ehf. (kt. 681103-2440)“. Hins vegar átti eftir samningnum að greiða 896.457.408 krónur af kaupverðinu á þann hátt að sú fjárhæð skyldi vera „viðskiptaskuld milli kaupanda og seljanda og greiðast við fyrsta hentugleika.“ Var því bætt við að vextir ættu að „reiknast í samræmi við lánasamning sem gerður verður.“ Einnig var tekið fram í samningnum að hinir seldu hlutir væru „veðbanda- og kvaðalausir.“ Af hálfu seljandans var samningurinn undirritaður af forstjóra Milestone ehf., en af öðrum starfsmanni þess félags fyrir hönd kaupandans „skv. umboði“.

Þá liggur fyrir í málinu annar samningur dagsettur 31. mars 2008 milli Milestone ehf., sem var nefndur kaupandi, og Moderna ehf., sem var sagður seljandi, en kennitala þess félags, sem tilgreint var í samningnum, var það sama og L&H eignarhaldsfélag ehf. bar samkvæmt áðursögðu. Í samningnum sagði að seljandinn ætti kröfu á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. að fjárhæð 970.103.914 krónur og væri hún seld með samningnum fyrir sömu upphæð. Væri kaupverðið greitt annars vegar með kröfu kaupandans á hendur seljandanum og hins vegar með því að seljandinn eignaðist kröfu á hendur kaupandanum að fjárhæð 189.998.648 krónur. Ofan við undirritanir á samningnum var heiti seljandans tilgreint sem „L&H eignarhaldsfélag ehf.“ Óumdeilt er í málinu að krafan á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf., sem framseld var á þennan hátt, hafi að stofni til verið sú, sem myndaðist með fyrstnefndum samningi og var að fjárhæð 896.457.408 krónur, en við hana bættust 73.646.506 krónur, sem hermt er í gögnum málsins að L&H eignarhaldsfélag ehf. hafi greitt fyrir áfrýjandann Aurláka ehf. af ótilgreindu tilefni.

Einn samningur enn, einnig dagsettur 31. mars 2008, liggur fyrir í málinu, en hann var milli Leiftra Ltd. sem kaupanda og Milestone ehf. sem seljanda. Í þessum samningi sagði að seljandinn ætti kröfu á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. að fjárhæð 970.103.914 krónur og væri hún seld kaupandanum fyrir þá upphæð. Væri kaupverðið greitt með kröfu kaupandans á hendur seljandanum, en eftir viðskiptin stæðu eftir af henni 36.725.306 krónur.

Samkvæmt útskrift af viðskiptareikningi Leiftra Ltd. úr bókhaldi Milestone ehf., sem tók til tímabilsins frá 11. ágúst 2006 til 31. desember 2008, stóð Milestone ehf. í skuld við Leiftra Ltd. að fjárhæð 462.977.430 krónur áður en færsla var gerð vegna viðskipta, sem síðastnefndi samningurinn tók til. Sú færsla var dagsett 31. mars 2008 með textanum „skuldajafnað“ og fjárhæðin 970.103.914 krónur tekin upp Leiftra Ltd. til skuldar, þannig að úr varð inneign Milestone ehf. hjá Leiftra Ltd., 507.126.484 krónur. Sú inneign leið undir lok og gott betur með því að Leiftra Ltd. voru með færslu dagsettri 1. september 2008 eignfærðar 924.000.000 krónur vegna arðs á árinu 2007, en henni var á hinn bóginn eytt með bakfærslu dagsettri 31. desember 2008. Um leið var Leiftra Ltd. færð ný fjárhæð, 220.836.000 krónur, til eignar vegna arðs á árinu 2007, en að þessu gerðu stóð Leiftri Ltd. í skuld við Milestone ehf. samkvæmt viðskiptareikningnum, sem nam 286.290.484 krónum. Í skýrslu, sem áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. aflaði 12. mars 2010 frá nafngreindu endurskoðunarfyrirtæki, var lýst nokkrum atvikum varðandi áðurnefnda færslu með dagsetningunni 31. mars 2008 og dregin af þeim sú ályktun að það „virðist því sem viðskiptin með kröfuna á Aurláka ehf. hafi í raun átt sér stað í febrúar 2009, en hafi hinsvegar verið dagsett aftur í tímann og færð á dagsetninguna 31. mars 2008.“ Á þessu er ekki sérstaklega byggt í málinu.

3

Bú Milestone ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 18. september 2009. Skiptastjóri í þrotabúinu beindi 12. júlí 2010 samhljóða bréfum annars vegar til gagnáfrýjandans K-kk-ef og hins vegar S-kk-ef W-kk-ef, í báðum tilvikum fyrir hönd Leiftra Ltd. Í bréfunum, sem send voru í ábyrgðarpósti, var vísað til kaupa Leiftra Ltd. á kröfu að fjárhæð 970.103.914 krónur af Milestone ehf. og staðhæft að síðarnefnda félagið hafi orðið ógjaldfært rúmlega hálfu ári fyrir dagsetningu þeirra kaupa, en með þeim hafi Leiftri Ltd. fengið greidda kröfu á hendur Milestone ehf. að fjárhæð 462.977.430 krónur með skuldajöfnuði. Sú greiðsla hafi farið fram með óvenjulegum greiðslueyri og að auki verið á ótilhlýðilegan hátt til hagsbóta Leiftra Ltd. á kostnað annarra lánardrottna Milestone ehf. Af þeim sökum væri greiðslan riftanleg samkvæmt 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en að auki hafi í þessu tilviki skort skilyrði til skuldajafnaðar og greiðsla að því leyti verið riftanleg, sbr. 100. og 136. gr. sömu laga. Með kaupunum hafi Milestone ehf. jafnframt veitt Leiftra Ltd. lán að fjárhæð 507.126.484 krónur, sem hafi verið óheimilt samkvæmt 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, enda hafi lántakinn verið hluthafi í lánveitandanum. Samkvæmt því lagaákvæði bæri lántakanum að endurgreiða fjárhæð lánsins með dráttarvöxtum. Þá hafi skuld Leiftra Ltd. við Milestone ehf. verið lækkuð um 220.836.000 krónur 31. desember 2008 vegna arðs af hlutum fyrrnefnda félagsins í því síðarnefnda. Ekki hafi verið fyrir hendi skilyrði samkvæmt XII. kafla laga nr. 138/1994 til að greiða arð til hluthafa í Milestone ehf. þegar ákvörðun hafi verið tekin um það á aðalfundi í félaginu 14. febrúar 2008 og liti þrotabúið því á greiðsluna sem gjöf í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Með vísan til alls þessa var lýst yfir riftun á þessum ráðstöfunum og þess krafist að Leiftri Ltd. greiddi áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum. Af gögnum málsins verður ekki séð að þessum bréfum hafi verið svarað.

Með ábyrgðarbréfi til áfrýjandans Aurláka ehf. 15. október 2010 tilkynnti skiptastjóri í áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. að hann liti svo á að sú „ráðstöfun að losa Aurláka ehf. undan skuld félagsins við Milestone ehf.“ hafi í senn falið í sér gjöf og verið ótilhlýðileg í skilningi 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991 og hafi henni „nú verið rift.“ Af þessum sökum var skorað á áfrýjandann Aurláka ehf. að greiða þrotabúinu 970.103.914 krónur, sbr. 142. gr. sömu laga. Þessu svaraði lögmaður áfrýjandans Aurláka ehf. með bréfi 26. sama mánaðar, þar sem fram kom að félaginu væri „fyrirmunað að skilja“ hvernig þrotabúið teldi félagið hafa auðgast með framsali kröfu Milestone ehf. til Leiftra Ltd., sem það hafi engan hlut átt að. Sagði einnig að krafan félli „í gjalddaga í desember 2010 og mun umbjóðandi okkar efna skuldbindingu sína samkvæmt kröfunni á gjalddaga hennar.“

4

Áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. höfðaði mál, sem þingfest var í héraði 13. janúar 2011, á hendur Leiftra Ltd., áfrýjandanum Aurláka ehf., gagnáfrýjandanum K-kk-þgf og S-kk-þgf W-kk-þgf. Þar krafðist þrotabúið þess aðallega að rift yrði gjöf Milestone ehf. til Leiftra Ltd., sem hafi falist í afhendingu kröfu á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. að fjárhæð 970.103.914 krónur, svo og greiðslum Milestone ehf. til Leiftra Ltd. annars vegar 31. mars 2008 á 462.977.430 krónum og hins vegar 31. desember sama ár á 220.836.000 krónum. Einnig var þess krafist að „Leiftri ltd. skili stefnanda kröfu á hendur stefnda Aurláka ehf. að upphæð kr. 970.103.914,-, gegn því að stefnandi felli niður skuld á viðskiptareikningi stefnda Leiftra ltd. að fjárhæð kr. 286.290.484,-.“ Þá var þess krafist að áfrýjandinn Aurláki ehf., gagnáfrýjandinn K-kk-nf og S-kk-nf W-kk-nf yrðu dæmdir óskipt til að greiða þrotabúinu 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum frá 13. febrúar 2011 til greiðsludags. Til vara gerði þrotabúið sömu dómkröfur og að framan greinir að því frátöldu að þar var ekki höfð uppi krafa um skil á kröfunni á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf., auk þess sem greiðslukröfu var þar ekki beint að þeim áfrýjanda, en í hans stað að Leiftra Ltd. Í úrskurði í því máli, sem var kveðinn upp í Héraðsdómi Reykjavíkur 7. febrúar 2012, var greint frá því að af hálfu Leiftra Ltd. hafi verið mætt við þingfestingu málsins, en þingsókn síðan fallið niður án þess að félagið tæki til varna. Aðrir stefndu í málinu hafi á hinn bóginn tekið til varna og krafist þess aðallega að því yrði vísað frá dómi. Með úrskurðinum var orðið við þeirri kröfu að því er varðaði aðra stefndu í málinu en Leiftra Ltd. Í dómi í því máli, sem var síðan kveðinn upp 10. febrúar 2012, voru allar aðalkröfur áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. á hendur Leiftra Ltd. teknar til greina ásamt því að félaginu var gert að greiða þrotabúinu 700.000 krónur í málskostnað.

Áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. lét birta framangreindan dóm ásamt enskri þýðingu fyrir Leiftra Ltd. 8. mars 2012 í Tortola á Bresku Jómfrúareyjunum. Í vottorði um birtinguna kom fram að dómurinn hafi verið birtur fyrir nafngreindum fyrirsvarsmanni Belmont Trust Ltd., sem væri skrásettur umboðsmaður Leiftra Ltd. Þá sendi skiptastjóri í áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. bréf til áfrýjandans Aurláka ehf. 11. apríl 2012, þar sem kynnt var að dómur hafi gengið 10. febrúar sama ár í máli þrotabúsins á hendur Leiftra Ltd. og var dómsorð hans tekið þar orðrétt upp. Sagði jafnframt í bréfinu að með dóminum hafi orðið „kröfuhafaskipti að skuld Aurláka ehf.“ að fjárhæð 970.103.914 krónur og bæri því að greiða hana þrotabúinu en ekki Leiftra Ltd. Var skorað á áfrýjandann Aurláka ehf. að verða við þeirri skyldu. Þessu svaraði lögmaður þess síðastnefnda með bréfi 27. apríl 2012, þar sem því var mótmælt að aðilaskipti hafi orðið að kröfunni með dóminum og þeirri skoðun lýst að þrotabúið yrði að leita fullnustugerðar til að koma þeim fram. Einnig var skírskotað til þess að kröfu á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. hafi verið vísað frá dómi með áðurnefndum úrskurði 7. febrúar 2012 og væri dómurinn því ekki bindandi gagnvart honum. Í niðurlagi bréfsins sagði síðan: „Allt að einu er sú krafa sem um ræðir ekki lengur til og umbjóðandi okkar því eðli máls samkvæmt ekki lengur skuldari hennar. Réttast er þó að Leiftri Ltd. upplýsi þrotabúið um það enda um að ræða lögskipti þrotabúsins og þess aðila. Verður ekki séð að nein slík skylda geti hvílt á umbjóðanda okkar.“ Í framhaldi af þessu ritaði skiptastjórinn bréf til Leiftra Ltd. 31. júlí 2012. Þar var vísað til dómsins frá 10. febrúar 2012 og tekið fram að í stefnu í því máli hafi verið lýst yfir að skuld Leiftra Ltd. við þrotabúið samkvæmt viðskiptareikningi, 286.290.484 krónur, yrði felld niður ef kröfur þess um riftun næðu fram að ganga. Því til samræmis hafi skuldin verið felld niður sama dag og dómurinn gekk og hafi því þrotabúið frá uppkvaðningu dómsins „verið réttur eigandi og framsalshafi framangreindrar kröfu á hendur Aurláka ehf. að fjárhæð kr. 970.103.914,-.“ Í niðurlagi bréfsins sagði eftirfarandi: „Þrotabú Milestone ehf. hefur þegar hafist handa við að innheimta kröfuna hjá Aurláka ehf. Hins vegar hefur Aurláki ehf. lýst því yfir að krafan sé ekki lengur til. Sé fullyrðing Aurláka ehf. rétt er óskað eftir því að Leiftri Ltd. upplýsi hvenær og hvernig skuld Aurláka ehf. var felld niður.“ Bréf þetta ásamt enskri þýðingu á því var birt 15. ágúst 2012 í Tortola fyrir þeim fyrirsvarsmanni Belmont Trust Ltd., sem áður var getið. Ekki verður séð af gögnum málsins að bréfinu hafi verið svarað.

II

1

Áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. höfðaði mál þetta 1. ágúst 2012 aðallega á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf., en til vara gagnáfrýjandanum K-kk-þgf og S-kk-þgf W-kk-þgf. Krafðist þrotabúið þess aðallega að áfrýjandanum Aurláka ehf. yrði gert að greiða sér 970.103.914 krónur með dráttarvöxtum frá 10. mars 2012 til greiðsludags auk málskostnaðar, en til vara var sömu kröfu beint að gagnáfrýjandanum og S-kk-þgf. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var krafa þrotabúsins gagnvart áfrýjandanum Aurláka ehf. reist á því í héraðsdómsstefnu að hún hafi myndast við kaup hans á hlutabréfum í Lyfjum og heilsu hf. og verið framseld Milestone ehf., en með dóminum 10. febrúar 2012 hafi verið rift framsali Milestone ehf. á kröfunni til Leiftra Ltd. og þannig aftur orðið aðilaskipti að kröfunni án þess að annað þyrfti að koma til. Væri þrotabúið þannig réttur aðili að kröfunni og lægi ekkert fyrir um að hún hefði verið greidd eða fallið niður á annan hátt. Varakrafa á hendur gagnáfrýjandanum K-kk-þgf og S-kk-þgf var á hinn bóginn reist á því að ef ráðstafanir þeirra 31. mars 2008 eða síðar hefðu leitt til þess að þrotabúinu væri ekki unnt að endurheimta verðmæti með aðalkröfu sinni bæru þeir af nánar tilgreindum ástæðum skaðabótaábyrgð á því gagnvart þrotabúinu.

2

Áfrýjandinn Aurláki ehf., gagnáfrýjandinn K-kk-nf og S-kk-nf W-kk-nf tóku allir til varna í málinu. Í greinargerð, sem rituð var í einu lagi fyrir þá tvo fyrstnefndu og lögð var fram á dómþingi 22. nóvember 2012, kom meðal annars fram að skuldir áfrýjandans Aurláka ehf. og Lyfja og heilsu hf. hafi orðið slíkar eftir haustið 2008 að félögin hafi ekki að óbreyttu getað staðið undir þeim. Stærsti lánardrottinn þeirra hafi verið Íslandsbanki hf. og hafi lán hans til áfrýjandans verið í vanskilum frá því í janúar 2010, en til tryggingar lánunum hafi bankinn átt veð í hlutabréfum áfrýjandans í Lyfjum og heilsu hf., 98,45% alls hlutafjár í því félagi, sem hafi jafnframt verið eina eign áfrýjandans. Eftir langar viðræður hafi tekist samkomulag milli bankans, áfrýjandans og Lyfja og heilsu hf. 8. desember 2011 um fjárhagslega endurskipulagningu, sem hafi falið í sér að „gegn tilteknum greiðslum inn á lán þeirra yrðu útistandandi lán Íslandsbanka hf. lækkuð um tilteknar fjárhæðir“, en fyrir þessu hafi bankinn sett „umfangsmikil skilyrði“. Viðauki við samkomulagið hafi síðan verið gerður 23. sama mánaðar og þar komið fram að þau skilyrði hafi verið uppfyllt, en jafnframt að „það væri forsenda fjárhagslegrar endurskipulagningar Aurláka ehf. að aðrir óveðtryggðir kröfuhafar felldu niður kröfu sína á hendur félaginu.“ Samkvæmt verðmati á Lyfjum og heilsu hf. hafi hlutabréf í því félagi verið „mun minna virði en krafa Íslandsbanka hf.“ Með því að bankinn hafi notið veðréttar í hlutabréfunum „væri ljóst að krafa Leiftra Ltd. á stefnda Aurláka ehf. væri verðlaus.“ Hafi því verið kveðið svo á í viðaukanum að Leiftri Ltd. felldi að fullu niður kröfu sína á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. gegn því að eignast 2% hlutafjár í honum þegar eigið fé hans yrði orðið jákvætt, þó ekki síðar en 3. janúar 2018. Þá var þess og getið í greinargerðinni að gagnáfrýjandinn F-kk-nf hafi með kaupsamningi 19. desember 2011 keypt öll hlutabréf í Leiftra Ltd. og tekið við stöðu stjórnarformanns og framkvæmdastjóra félagsins, en gagnáfrýjandinn K-kk-nf hafi ekkert forræði haft yfir því þegar ákvörðun hafi verið tekin um að fella niður kröfu þess á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf.

Þess er að geta að ekki verður séð af fyrirliggjandi gögnum að nokkuð hafi verið minnst á þessi atvik í málinu, sem áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. þingfesti 13. janúar 2011 á hendur Leiftra Ltd., áfrýjandanum Aurláka ehf., gagnáfrýjandanum K-kk-þgf og S-kk-þgf W-kk-þgf, en það var munnlega flutt í héraði 30. janúar 2012 um frávísunarkröfu þeirra þriggja síðastnefndu, sem tekin var til greina eins og áður sagði með úrskurði 7. febrúar sama ár.

3

Með framangreindri greinargerð áfrýjandans Aurláka ehf. og gagnáfrýjandans K-kk-ef í máli þessu var meðal annars lögð fram útskrift úr hlutaskrá fyrir Leiftra Ltd. frá 19. desember 2011, þar sem fram kom að gagnáfrýjandinn F-kk-nf ætti alla hluti í félaginu. Þá var lögð fram fundargerð frá hluthafafundi í félaginu 20. sama mánaðar, sem gagnáfrýjandinn hafi sótt einn, en þar var þess getið að fyrir hafi legið bréflegar beiðnir tveggja nafngreindra manna frá 24. desember 2009 um að þeir yrðu leystir frá stöðum framkvæmdastjóra í félaginu, svo og að gagnáfrýjandinn F-kk-nf hafi á fundinum verið tilnefndur í þeirra stað. Einnig var lögð fram fundargerð frá öðrum hluthafafundi 22. sama mánaðar, þar sem greint var frá samkomulagi, sem yrði undirritað næsta dag og fæli meðal annars í sér niðurfellingu á kröfu Leiftra Ltd. á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. Af þessum gögnum verður ekki ráðið að framangreindar breytingar á forræði yfir Leiftra Ltd. hafi verið tilkynntar til erlendrar fyrirtækjaskrár, en í gögnunum kom fram að heimilisfang félagsins væri á tilteknum stað í Tortola á Bresku Jómfrúareyjunum.

Með greinargerð áfrýjandans Aurláka ehf. og gagnáfrýjandans K-kk-ef var einnig lagt fram samkomulag dagsett 23. desember 2011 „um fjárhagslega endurskipulagningu Aurláka ehf.“ milli þess félags, Íslandsbanka hf., Leiftra Ltd. og AMK ehf., sem laut stjórn gagnáfrýjandans K-kk-ef. Þar var vísað til samkomulags frá 8. sama mánaðar milli bankans, áfrýjandans Aurláka ehf. og Lyfja og heilsu hf., sem hafi falið í sér að bankinn myndi lækka kröfur sínar á hendur áfrýjandanum í 1.200.000.000 krónur. Væru þessar kröfur tryggðar með veði í öllum hlutabréfum áfrýjandans í Lyfjum og heilsu hf., þau væru eina eign hans og samkvæmt „óháðu verðmati“ væru þau „mun minna virði en sem nemur hinni veðsettu kröfu Íslandsbanka.“ Ákveðið hafi verið að AMK ehf. keypti nýja hluti í áfrýjandanum Aurláka ehf. fyrir nafnverð þeirra, 400.000.000 krónur. Jafnframt hafi Leiftri Ltd. samþykkt að fella niður kröfu sína á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. gegn því að fá 2% hlut í félaginu þegar eigið fé þess yrði orðið jákvætt, en þó ekki síðar en 3. janúar 2018. Í tengslum við þetta var tekið fram að það hafi verið forsenda fjárhagslegrar endurskipulagningar á áfrýjandanum Aurláka ehf. að „aðrir óveðtryggðir kröfuhafar“ felldu niður kröfur sínar á hendur honum, en ljóst væri að krafa Leiftra Ltd. væri verðlaus sökum þess að eina eign áfrýjandans væri veðsett Íslandsbanka hf. „til tryggingar mun hærri kröfu“ en næmi andvirði þeirrar eignar.

Samkomulag frá 8. desember 2011, sem hér var vísað til, hefur ekki verið lagt fram í málinu. Þá er þess að geta að samkvæmt framlögðum upplýsingum úr hlutafélagaskrá frá 24. janúar 2013 var hlutafé í áfrýjandanum Aurláka ehf. á þeim tíma enn í upphaflegu horfi eða 500.000 krónur.

4

Í tilefni af framangreindum vörnum áfrýjandans Aurláka ehf. og gagnáfrýjandans K-kk-ef höfðaði áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. sakaukasök á hendur gagnáfrýjandanum F-kk-þgf 25. janúar 2013 og krafðist þess að hann yrði dæmdur óskipt með gagnáfrýjandanum K-kk-þgf og S-kk-þgf W-kk-þgf til að greiða áðurnefnda varakröfu í frumsök. Gagnáfrýjandinn F-kk-nf tók til varna með greinargerð, sem lögð var fram í héraði 19. mars 2013.

Að undangenginni aðalmeðferð í máli þessu í héraði var kveðinn upp dómur í því 20. apríl 2015 og var honum áfrýjað til Hæstaréttar 20. júlí sama ár. Sá dómur var ómerktur með dómi réttarins 2. júní 2016 í máli nr. 479/2015 og var málið þá tekið á ný til meðferðar í héraði, sem lauk með hinum áfrýjaða dómi 26. ágúst 2016.

III

Um riftun ráðstafana til endurheimtu verðmæta við gjaldþrotaskipti gilda sérstök ákvæði í XX. kafla laga nr. 21/1991, sem snúa einkum annars vegar að heimildum til að beita riftun til að hnekkja tilteknum tegundum ráðstafana og hins vegar að uppgjöri í kjölfar hennar. Að því leyti, sem þau ákvæði fela ekki annað í sér, verða almennar reglur kröfuréttar að gilda um riftun á grundvelli þeirra, þar á meðal um áhrif yfirlýsingar um hana. Samkvæmt þeim reglum er yfirlýsing um riftun ákvöð, sem bindur viðtakanda þegar hún hefur borist honum, og falla með henni niður frá þeim tíma réttaráhrif löggernings, sem riftun snýr að, með það að markmiði að hlutaðeigendur verði eins settir og ef hann hefði aldrei verið gerður. Gagnvart þessum áhrifum yfirlýsingar um riftun breytir engu að síðar kunni að þurfa að fylgja henni eftir með málsókn til að eyða ágreiningi um réttmæti hennar eða koma fram uppgjöri lögskipta. Ráðstafi sá, sem yfirlýsingunni er beint að, allt að einu í kjölfar hennar þeim hagsmunum, sem hann hafði á hendi á grundvelli rifts löggernings, ber hann áhættu af vanheimild sinni ef riftun verður ekki síðar hnekkt og binda þá slíkar ráðstafanir hvorki þann, sem rift hefur, né geta þær haft áhrif gagnvart þriðja manni, sem grandsamur er um riftun.

Eins og áður greinir sendi skiptastjóri í áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. tvö samhljóða bréf í ábyrgðarpósti 12. júlí 2010, sem stíluð voru á Leiftra Ltd., annars vegar til gagnáfrýjandans K-kk-ef og hins vegar til S-kk-ef W-kk-ef. Eftir gögnum málsins munu þeir tveir hafa átt á þessum tíma öll hlutabréf í Leiftra Ltd. Áfrýjandinn staðhæfði við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti að þessi bréf hafi komist til skila og var því ekki andmælt. Í bréfum þessum var sem fyrr segir lýst yfir riftun á ýmsum ráðstöfunum Milestone ehf. og verður að líta svo á að meðal þeirra hafi verið framsal kröfu félagsins á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. til Leiftra Ltd. Þessi riftun var jafnframt tilkynnt áfrýjandanum Aurláka ehf. með bréfi 15. október 2010. Hafi nokkur tvímæli getað leikið á því til hverra ráðstafana yfirlýsing áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. 12. júlí 2010 um riftun hafi náð voru þau öll tekin af með höfðun máls hans, sem þingfest var í héraði 13. janúar 2011. Þótt því dómsmáli hafi ekki lokið fyrr en annars vegar með úrskurði 7. febrúar 2012 og hins vegar dómi 10. sama mánaðar, þar sem látin var standa óröskuð riftun áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. á framsali kröfunnar, var Leiftri Ltd. samkvæmt framansögðu ekki bær að lögum til að ráðstafa þessari kröfu með áðurnefndu samkomulagi 23. desember 2011. Eftirgjöf kröfunnar, sem kveðið var á um í samkomulaginu, var því hvorki bindandi gagnvart áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. né losnaði áfrýjandinn Aurláki ehf., sem var grandsamur um riftun framsalsins, á þennan hátt undan skuldbindingu sinni. Verður því hafnað málsástæðum áfrýjandans Aurláka ehf., sem lúta að því að krafan hafi liðið undir lok með yfirlýsingu Leiftra Ltd. 23. desember 2011 um eftirgjöf hennar.

Í máli nr. 479/2015, sem lokið var með fyrrnefndum dómi Hæstaréttar 2. júní 2016, kröfðust áfrýjandinn Aurláki ehf., S-kk-nf W-kk-nf og gagnáfrýjendurnir K-kk-nf og F-kk-nf þess aðallega að máli þessu yrði vísað frá héraðsdómi. Í dóminum tók rétturinn afstöðu til allra röksemda, sem krafa þessi var studd við, og var henni hafnað. Meðal þeirra röksemda var sú að í skilningi 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafi áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. höfðað hér mál um ætlaða skyldu, sem ekki væri enn orðin til. Þrotabúið hefði ekki fengið kröfuréttindi á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf. framseld, en í því efni dygðu ekki ein út af fyrir sig áðurgreind ákvæði í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2012 um skyldu Leiftra Ltd. til að skila þrotabúinu þessum réttindum. Í dómi Hæstaréttar var komist að þeirri niðurstöðu að með því að fá þann héraðsdóm birtan fyrir Leiftra Ltd. og lýsa því jafnframt yfir að felld væri niður skuld félagsins samkvæmt viðskiptareikningi að fjárhæð 286.290.484 krónur hafi áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. fullnægt skilyrðum þess dóms og hafi hann farið með þessi kröfuréttindi að svo búnu. Þá niðurstöðu verður að leggja hér til grundvallar og skortir því ekkert á að þrotabúið sé réttur aðili til að sækja mál til efnda á þeim kröfuréttindum, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Áfrýjandinn Aurláki ehf. hefur meðal annars borið fyrir sig að verði dómkrafa áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. á hendur sér tekin til greina muni þeim síðarnefnda hlotnast á þann hátt óréttmæt auðgun, þar sem honum hafi ekki verið gert að standa Leiftra Ltd. aftur skil á endurgjaldi sem hann hafi notið úr hendi þess félags fyrir framsal kröfunnar á áfrýjandann Aurláka ehf. Í þessu sambandi hefur sá síðastnefndi jafnframt borið brigður á réttmæti niðurstöðu dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2012. Um þetta verður að gæta að því að samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 er sá dómur bindandi gagnvart Leiftra Ltd. um riftun á framsali kröfunnar og jafnframt samkvæmt áðursögðu um að áfrýjandinn þrotabú Milestone ehf. hafi þar með orðið réttur eigandi hennar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 479/2015. Er þess einnig að geta að samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fram hér fyrir dómi, hafnaði endurupptökunefnd með úrskurði 21. nóvember 2016 beiðni Leiftra Ltd. um endurupptöku málsins, sem dæmt var 10. febrúar 2012. Ekki er á færi áfrýjandans Aurláka ehf. að leitast í máli þessu við að rétta hlut Leiftra Ltd. vegna afleiðinga þess dóms, enda hefur því félagi verið í lófa lagið að gæta hagsmuna sinna af því tilefni eftir reglum 2. málsliðar 143. gr., sbr. 6. tölulið 118. gr. laga nr. 21/1991. Hugsanleg vangæsla Leiftra Ltd. á að neyta heimilda sinna eftir þeim reglum getur ekki orðið áfrýjandanum Aurláka ehf. hér til hagsbóta með framangreindri málsvörn, sem verður því hafnað.

Samkvæmt öllu framangreindu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um kröfu þrotabús Milestone ehf. á hendur áfrýjandanum Aurláka ehf., svo og um málskostnað milli þeirra. Af þeirri niðurstöðu leiðir að gagnáfrýjendur eru sýknir af kröfu þrotabúsins.

Áfrýjandanum Aurláka ehf. verður gert að greiða áfrýjandanum þrotabúi Milestone ehf. málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað milli áfrýjandans þrotabús Milestone ehf. og gagnáfrýjenda er staðfest, en rétt er að málskostnaður milli þeirra falli niður fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi Aurláki ehf. greiði áfrýjanda þrotabúi Milestone ehf. 2.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, en að öðru leyti fellur málskostnaður niður hér fyrir dómi.