88/2002

K, G og E höfðuðu mál á hendur K hf. og íslenska ríkinu þar sem þeir kröfðust þess að felldur yrði úr gildi úrskurður umhverfisráðherra um umhverfismat á frekari vinnslu K hf. á kísilgúr úr Mývatni, og að viðurkennt yrði „skuldbindingargildi samkomulags stjórnvalda sem kynnt var 7.4.1993 og staðfest var með námuleyfi til [K hf.] sama dag um að námuvinnsla við Mývatn tæki einungis til Ytri-flóa Mývatns og henni lyki í síðasta lagi árið 2010.“ Í dómi Hæstaréttar segir að þess hafi í engu verið getið í héraðsdómsstefnu, hvorki beint né óbeint, af hvaða ástæðum K, G og E gætu talist hafa lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfum sínum. Úr þeim meginannmarka á málatilbúnaði sínum geti þeir ekki bætt með því að færa fram í kærumáli í þessu skyni upplýsingar og gögn um veiðirétt sinn í Mývatni og Laxá, auk þess sem áðurgreind viðurkenningarkrafa þeirra sé með öllu ótæk til efnisdóms. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um að vísa málinu frá.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 7. febrúar 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. janúar 2002, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar, svo og að varnaraðilanum Kísiliðjunni hf. verði gert að greiða þeim kærumálskostnað. Til vara krefjast þeir þess að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður.

Varnarðilinn Kísiliðjan hf. krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

Varnaraðilinn íslenska ríkið krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur, en kærumálskostnaður felldur niður.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hefur varnaraðilinn Kísiliðjan hf. um árabil unnið kísilgúr úr botni Mývatns. Hinn 31. ágúst 1999 tilkynnti hann skipulagsstjóra ríkisins að hann hefði í hyggju frekari vinnslu á kísilgúr á nánar afmörkuðum svæðum í Mývatni. Með úrskurði 3. nóvember sama árs kvað skipulagsstjóri á um að varnaraðilinn skyldi ráðast í frekara mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar. Að undangengnu því mati tilkynnti varnaraðilinn skipulagsstjóra 2. maí 2000 að nýju um áform sín. Með úrskurði 7. júlí sama árs ákvað skipulagsstjóri að nánari könnun skyldi fara fram á fjórum þargreindum þáttum, en féllst á efnistöku á tilgreindu svæði með ellefu skilyrðum. Sóknaraðilar skutu úrskurðinum til umhverfisráðherra með kærum 14. og 15. ágúst 2000. Umhverfisráðherra kvað upp úrskurð 1. nóvember sama árs um kærur sóknaraðila og fleiri kærenda. Felldi ráðherra úr gildi úrskurð skipulagsstjóra að hluta, en staðfesti hann með einni breytingu að öðru leyti.

Sóknaraðilar höfðuðu mál þetta 28. júní 2001. Þeir krefjast þess að framangreindur úrskurður umhverfisráðherra 1. nóvember 2000 verði ógiltur og að viðurkennt verði „skuldbindingargildi samkomulags stjórnvalda sem kynnt var 7.4.1993 og staðfest var með námuleyfi til Kísiliðjunnar sama dag um að námuvinnsla við Mývatn tæki einungis til Ytri-flóa Mývatns og henni lyki í síðasta lagi árið 2010.“ Með hinum kærða úrskurði var málinu sem áður segir vísað frá héraðsdómi. Var það gert á þeim grundvelli að sóknaraðilar ættu ekki lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um kröfur sínar.

Í kæru til Hæstaréttar kemur fram að sóknaraðilinn K-kk-nf Þ-kk-nf eigi jörðina Garð II og sóknaraðilinn G-kk-nf H-kk-nf Y-kk-nf jörðina Skútustaði 2, en þeim fylgi báðum veiðiréttur í Mývatni. Þá sé sóknaraðilinn E-kk-nf S-kk-nf eigandi jarðarinnar Arnarvatns, en henni fylgi veiðiréttur í Laxá, sem falli úr Mývatni. Hafa sóknaraðilarnir lagt fyrir Hæstarétt gögn frá Fasteignamati ríkisins til staðfestingar á þessu. Þeir bera því við að þessi réttindi valdi því að þeir hafi lögvarða hagsmuni af efnisdómi um kröfur sínar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var þess í engu getið í héraðsdómsstefnu, hvorki beint né óbeint, af hvaða ástæðum sóknaraðilar gætu talist hafa lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfum sínum. Úr þeim meginannmarka á málatilbúnaði sínum geta sóknaraðilar ekki bætt með því að færa fram í kærumáli þær upplýsingar og gögn, sem að framan er getið, auk þess sem áðurgreind viðurkenningarkrafa þeirra er með öllu ótæk til efnisdóms. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af máli þessu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.