2/2001

Ö varð fyrir slysi í starfi sínu sem slökkviliðsmaður hjá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Slysið bar að með þeim hætti að hann var að leika knattspyrnu á íþróttaæfingu, sem var hluti af skyldubundnum íþróttaæfingum slökkviliðsmanna. Í stefnu og aðilaskýrslu lýsti Ö því svo að hann hafi ætlað að spyrna knettinum frá marki er hann lenti í dæld, fóturinn hafi farið í gegnum grassvörðinn niður í stamt undirlag og um leið hafi snúist upp á fótinn. Að mati Ö mátti rekja slysið til þess að gerð vallarins og not hans hafi verið óforsvaranleg. Við gerð vallarins hafi verið notuð efni og aðferðir sem ekki séu viðurkennd og hættulegt sé að nota við gerð slíkra mannvirkja. Hæstiréttur taldi ekki sýnt fram á að gerð íþróttavallarins hafi verið óforsvaranleg miðað við þau not sem hann var ætlaður til. Þá hefði ekki verið sýnt fram á annað en að um hreint óhapp hefði verið að ræða og Ö hefði runnið til á hálu grasinu og misstigið sig. Ósannað væri að slysið yrði rakið til þess hvernig völlurinn væri úr garði gerður. Var Í sýknað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 3. janúar 2001. Hann krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara krefst hann þess, að dæmdar kröfur verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Eins og lýst er í héraðsdómi varð stefndi fyrir slysi 28. ágúst 1996 í starfi sínu sem slökkviliðsmaður hjá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Er slysið varð var stefndi að leika knattspyrnu á íþróttaæfingu. Óumdeilt er, að slökkviliðsmönnum var skylt að stunda íþróttaæfingar milli klukkan 18 og 19 þá daga, sem þeir voru að störfum, en þeim var í sjálfsvald sett hvaða íþróttir þeir stunduðu á þessum æfingatíma. Umræddan dag kvaðst stefndi hafa verið að æfa sig á hlaupabretti inni í húsi, er vaktstjórinn, sem stjórnaði útiæfingum, hafi komið til sín og beðið sig um að taka þátt í knattspyrnuleik og hefði hann fallist á að vera í marki. Ómótmælt er, að stefndi hafði æft og leikið knattspyrnu í mörg ár og var þaulkunnugur ástandi vallarins.

Stefndi heldur því fram, að völlurinn, sem starfsmennirnir voru látnir nota, hafi verið byggður á ófullnægjandi hátt og að við gerð hans hafi verið notaðar aðferðir og efni, sem ekki séu viðurkennd og hættulegt að nota við gerð slíkra mannvirkja. Gerð vallarins og not hans hafi því verið óforsvaranleg og slysið megi rekja til þess. Í stefnu og aðilaskýrslu lýsir stefndi því svo, að hann hafi ætlað að spyrna knettinum frá markinu, er hann lenti í dæld, fóturinn hafi farið í gegnum grassvörðinn og niður í stamt undirlag og um leið hafi snúist upp á fótinn. Áfrýjandi telur þessa fullyrðingu stefnda ekki eiga stoð í gögnum málsins, heldur sé ljóst, að honum hafi orðið fótaskortur á blautum vellinum, sem algengt sé, hvernig svo sem undirbyggingu knattspyrnuvalla sé háttað.

II.

Stefndi fékk N-kk-þf H-kk-þf tæknifræðing til að skoða framangreindan íþróttavöll í október 1998. Ræddi hann við G-kk-þf H-kk-þf slökkviliðsmann, sem hafði haft yfirumsjón með byggingu vallarins. Liggur greinargerð N-kk-ef fyrir í málinu og hann bar einnig vitni fyrir héraðsdómi. Þar kemur fram, að fyrst hafi verið sett malbikssvarf, sem fræst hafi verið ofan af flugbrautum, þar ofan á 20 cm þykkt lag af grófri möl, svonefnt bögglaberg, síðan moldarkennt grúsarlag og þökur efst. Heildarþykkt þaka og grúsarlags hafi verið um 9 - 12 cm. Til samanburðar lýsti hann því, sem hann taldi eðlilega uppbyggingu grasvallar. Þar kemur fram, að fyrst skuli leggja grús, 30 - 40 cm, þar ofan á 12 - 15 cm lag af steinlausum sandi og síðan torf yfir. Sagði hann, að grús pakkaðist meira saman en sandur og gæti valdið umtalsvert meiri fyrirstöðu, en sandurinn gæfi eftir. Sagði hann grús ekki notaða á íþróttavöllum, sem byggðir væru upp af íþróttafélögunum. Þessa lýsingu kvað N-x-x styðjast við leiðbeiningar, sem íþróttafulltrúi ríkisins hefði gefið út til íþróttafélaganna, en þær liggja ekki fyrir í málinu.

Þótt æfingavöllur slökkviliðsmannanna hafi ekki verið gerður í samræmi við framangreindar leiðbeiningar um gerð íþróttavalla, hefur ekki verið sýnt fram á, að gerð hans hafi verið óforsvaranleg miðað við þau not, sem hann var ætlaður til.

III.

Að framan er lýst staðhæfingu stefnda í stefnu og aðilaskýrslu um hvernig slysið vildi til. Í slysaskýrslu verkstjóra, sem gerð var samdægurs af varðstjóra, sem varð vitni að atburðinum, sagði, að stefndi hefði orðið fyrir slæmu misstigi, er hann rann til á röku grasi. Sama kemur fram í tilkynningu 2. september 1996 um vinnuslys til Vinnueftirlits ríkisins. J-kk-nf H. M-kk-nf varðstjóri bar fyrir lögreglu, að boltinn hefði komið að öðru markinu og stefndi verið búinn að stíga eitt skref fram, er honum skrikaði fótur og datt. P-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf, bróðir stefnda, lýsti því svo fyrir lögreglu, að stefndi hefði verið að hlaupa í áttina að boltanum, þegar hann missteig sig. H-kk-nf H-kk-nf slökkviliðsmaður bar fyrir lögreglu, að hár bolti hefði komið inn á teig, og hafi hann og stefndi báðir hlaupið að og stefndi stokkið upp í boltann til að grípa hann og hafi litið svo út sem hann hafi misstigið sig, er hann lenti. S-kk-nf Á-kk-nf slökkviliðsmaður lýsti því svo fyrir lögreglu, að boltinn hefði komið frá vinstri og stefnt framhjá markinu hægra megin við stöðu stefnda, sem hefði snúið sér að boltanum og hnigið niður. Fyrir lögreglu bar stefndi, að einhverra hluta vegna væri slysið sjálft hulið í minningunni og það, sem hann myndi, væri að vítateigurinn hefði verið mikið svað og vegna mikilla rigninga hefði verið vatnselgur og fannst honum eins og hann hefði runnið til í vatnselgnum, er hann tók skref, en ekki mundi hann, að neitt sérstakt hefði verið að gerast. Fyrir dómi bar stefndi, að slysið hefði orðið með þeim hætti, að boltinn hefði verið að koma inn í vítateig út frá vellinum og hann hlaupið á móti boltanum og runnið og fest fótinn. Framangreindir framburðir styðja á engan hátt þá staðhæfingu stefnda í stefnu og aðilaskýrslu, að slysið megi rekja til þess, að hann hafi ætlað að spyrna knetti frá marki og við það hafi fótur hans lent í dæld og farið gegnum grassvörð niður í stamt undirlag. Ekki er sýnt fram á annað en að um hreint óhapp hafi verið að ræða og stefndi runnið til á hálu grasinu og misstigið sig. Er ósannað, að slysið verði rakið til þess, hvernig völlurinn er úr garði gerður.

Samkvæmt framansögðu verður slys stefnda ekki rakið til atvika, sem áfrýjandi ber fébótaábyrgð á, og verður hann sýknaður af öllum kröfum stefnda.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist svo sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnda, A-kk-ef S-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna hans, samtals 900.000 krónur.