175/2014

Með samningi 9. nóvember 2007 skuldbatt D sig til að veita K hf. lausafjárfyrirgreiðslu gegn greiðslu árlegrar þóknunar. Í samningnum var meðal annars tiltekið að hraða skyldi greiðslu þóknunarinnar í því tilviki að breyting yrði á yfirráðum K hf., sem þá skyldi greiða þóknunina þegar í stað. F tók yfir vald hluthafafundar K hf. 9. október 2008, vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Með bréfi þann sama dag tilkynnti D K hf. að vegna breytinga á yfirráðum K hf. væri D laus undan skuldbindingum sínum samkvæmt samningnum. Samhliða þessu gerði D kröfu um að K hf. greiddi tafarlaust árlega þóknun samkvæmt fyrirmælum samningsins. D lýsti síðar kröfu við slit K hf. til heimtu þóknunarinnar. Með úrskurði héraðsdóms var hafnað að viðurkenna kröfu D við slit K hf. þar á meðal með skírskotun til þess að samkvæmt gögnum málsins lægi fyrir að D hefði áður talið að eftir atvikin 9. október 2008 mætti jafna stöðu K hf. til þess að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans. Samkvæmt því hefði ekki orðið breyting á yfirráðum K hf. í merkingu hins umþrætta samnings er atvikin gerðust og D ætti þar af leiðandi ekki kröfu á hendur K hf. til heimtu þóknunar á grundvelli samningsins. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða úrskurðar. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars tekið fram að D hefði fyrir réttinum haft uppi nýja málsástæðu, þess efnis að yrði ekki fallist á að breytt yfirráð K hf. hefðu átt sér stað og réttur D til þóknunar úr hendi K hf. stofnast af þeim sökum, hefði krafa D fallið í gjalddaga við töku K hf. til slita á grundvelli 1. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þessi málsástæða kom ekki til álita fyrir réttinum samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. mgr. 150. gr. sömu laga og 2. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. febrúar 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. febrúar 2014 þar sem hafnað var tilgreindri kröfu sóknaraðila sem lýst var við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu hans, samtals að fjárhæð 13.804.859 evrur og 13.500 sterlingspund, verði skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðila. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt gögnum málsins gerðu aðilar 9. nóvember 2007 með sér samning um lausafjárfyrirgreiðslu. Eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði var í 7. gr. samningsins kveðið á um þóknun til sóknaraðila fyrir að takast á hendur þá skuldbindingu að veita varnaraðila, sem þá hét Kaupþing banki hf., lausafjárfyrirgreiðslu samkvæmt samningnum. Eftir grein 7.1 skyldi gjalddagi þóknunarinnar vera 9. nóvember ár hvert til og með 9. nóvember 2011. Samkvæmt grein 7.3 skyldi þó hraða greiðslu þóknunarinnar í því tilviki að breyting yrði á yfirráðum varnaraðila, en við það bæri honum að greiða sóknaraðila þóknunina þegar í stað.

Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar varnaraðila 9. október 2008, vék stjórn hans frá störfum og skipaði honum skilanefnd samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Sóknaraðili sendi varnaraðila bréf sama dag þar sem tilkynnt var að vegna breytingar á yfirráðum varnaraðila, eins og lýst væri í f. lið 5. gr. áðurgreinds samnings, væri sóknaraðili laus undan skuldbindingum sínum samkvæmt honum. Jafnframt var þess krafist að sóknaraðila yrði greidd árleg þóknun eftir 7. gr. samningsins, að fjárhæð 12.906.602 evrur, sem samkvæmt grein 7.3 kæmi tafarlaust til greiðslu vegna breytingar á yfirráðum varnaraðila.

Í samræmi við efni bréfsins 9. október 2008 lýsti sóknaraðili við slit varnaraðila kröfu þeirri, sem um er deilt í málinu, að höfuðstól 12.906.602 evrur, auk 896.390 evra í vaxtakostnað og 1.857 evra og 13.500 sterlingspunda vegna útlagðs kostnaðar. Í greinargerð sóknaraðila í héraði kvaðst hann „einkum“ byggja á þeirri málsástæðu að ákvæði greinar 7.3 í samningi aðila hafi orðið virkt við fyrrnefnda ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Þrátt fyrir að með hinu tilvitnaða orði væri látið í veðri vaka að krafa sóknaraðila kynni að vera reist á öðrum málsástæðum komu þær hvorki fram í greinargerðinni né kæru hans til Hæstaréttar. Hins vegar sagði meðal annars í greinargerð sóknaraðila hér fyrir dómi: „Ef ekki yrði fallist á að breytt yfirráð hafi átt sér stað og krafan fallið í gjalddaga skv. ákvæði 7.3 í samningnum ... taka við ófrávíkjanleg ákvæði íslenskra laga um gjaldþrotaskipti ... Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 gjaldfalla allar kröfur á hendur varnaraðila frá og með 22. apríl 2009, þ.m.t. krafa sóknaraðila.“ Þessi nýja málsástæða sóknaraðila, sem ekki er í samræmi við málatilbúnað hans í héraði, kemur ekki til álita við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. mgr. 150. gr. sömu laga og 2. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991.

Að framangreindu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Deutsche Bank AG London, greiði varnaraðila, Kaupþingi hf., 400.000 krónur í kærumálskostnað.