31/2014

K höfðaði mál gegn S og V hf. og krafðist greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem hún varð fyrir sem farþegi bifreiðar í eigu S. Deilt var um hvort K skyldi vegna eigin sakar bera að hluta ábyrgð á tjóninu en K hafði legið, án öryggisbeltis, ofan á þremur farþegum bifreiðarinnar í aftursæti hennar. Var ekki talið að gáleysi K hefði verið svo stórkostlegt að það leiddi til skerðingar á bótarétti hennar samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Var því fallist á kröfur K.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari, I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2014. Hún krefst þess að stefndu greiði sér sameiginlega 2.863.540 krónur með 4,5% ársvöxtum af 482.918 krónum frá 20. mars til 1. september 2010, af 2.863.540 krónum frá þeim degi til 17. ágúst 2012 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi snýst ágreiningur aðila einvörðungu um hvort áfrýjandi skuli vegna eigin sakar bera að hluta ábyrgð á líkamstjóni er hún varð fyrir sem farþegi í bifreiðinni DG 579, er bifreiðin valt og fór út af Suðurlandsvegi 20. mars 2010. Bifreiðin er af gerðinni Volkswagen Polo og ætluð fimm mönnum. Áfrýjandi var þá á leið heim úr sumarbústað, en í bifreiðinni voru sjö manns.

Samkvæmt 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 skal sá sem ábyrgð ber á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Er hér um að ræða skaðabótaábyrgð án sakar. Eftir 1. mgr. 90. gr. sömu laga er það eigandi eða umráðamaður ökutækis sem ábyrgðina ber á því og er fébótaskyldur samkvæmt 88. gr. laganna. Þá segir í 1. mgr. 91. gr. þeirra að greiðsla á bótakröfu vegna tjóns sem hlýst af notkun skráningarskylds vélknúins ökutækis skuli vera tryggð með ábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélagi. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var bifreið sú sem áfrýjandi var farþegi í tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. og var stefndi S-kk-nf skráður eigandi bifreiðarinnar.

Mælt er fyrir um það í 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga að heimilt sé að lækka eða fella niður bætur fyrir líkamstjón ef sá sem varð fyrir tjóni var meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Stefndu byggja á því að beita beri þessari heimild og lækka bætur til áfrýjanda, þannig að hún beri tjón sitt sjálf að ⅓ hluta vegna stórkostlegs gáleysis sem hafi falist í því að taka sér far með bifreið sem í voru of margir farþegar og liggja í aftursæti bifreiðarinnar ofan á öðrum farþegum án þess að nota öryggisbelti.

Í athugasemdum með frumvarpi að umferðarlögum segir að með ákvæði 2. mgr. 88. gr. laganna sé dregið úr heimild til að lækka eða fella niður bætur vegna líkamstjóns eða vegna missis framfæranda, þannig að lækkun eða niðurfelling bóta megi því aðeins fara fram að sá sem hafi látist eða orðið fyrir tjóni hafi sýnt af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi. Þá segir í athugasemdunum að vegna þessa sé ekki þörf sérákvæðis um vanrækslu á notkun öryggisbeltis eða hlífðarhjálms, sbr. 2. málslið 3. mgr. 67. gr. eldri umferðarlaga nr. 40/1968, en þar var kveðið á um að vanræksla á notkun öryggisbúnaðar eins og öryggisbeltis leiddi ekki til lækkunar eða niðurfærslu fébóta. Verður þessi athugasemd ekki skilin á annan hátt en að löggjafinn hafi talið að það eitt yrði ekki metið til stórfellds gáleysis að nota ekki öryggisbelti og breytir engu um það mat að slík vanræksla varði sektum samkvæmt reglugerð nr. 930/2006, sem sett var á grundvelli heimildar í 4. mgr. 100. gr. umferðarlaga.

Í skýrslu ökumanns bifreiðarinnar fyrir héraðsdómi kom fram að áfrýjandi hefði setið við hlið hennar í farþegasæti á leið í sumarbústaðinn fyrr um kvöldið og ,,einhverjir strákar” verið með í för. Ökumaðurinn kvað hafa staðið til að áfrýjandi færi samferða henni í bæinn en kvaðst hafa ætlað sér að skilja strákana eftir. Þeir hafi á hinn bóginn sótt fast að fara með og hafi einn þeirra sest við hlið sér í farþegasætið en áfrýjandi lagst ofan á þá þrjá farþega sem sátu í aftursæti bifreiðarinnar.

Jafnvel þótt áfrýjandi hafi mátt gera sér grein fyrir þeirri hættu er í því fólst að taka sér far í bifreið með ofangreindum hætti, þar sem fyrir voru of margir farþegar, verður ekki talið að það gáleysi teljist svo stórkostlegt að leiði til skerðingar á bótarétti hennar samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga. Við mat á því er horft til þess að ökumaður bifreiðarinnar bar á því meginábyrgð að of margir farþegar voru í henni og hún átti sök á umferðarslysinu þegar hún missti stjórn á bifreiðinni. Þá ber að líta til þess að áfrýjandi var aðeins sautján ára gömul á slysdegi og hafði þá ekki öðlast ökuréttindi. Að öllu virtu sem rakið hefur verið verða stefndu dæmdir óskipt til að greiða áfrýjanda 2.863.540 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir, en ekki er í málinu ágreiningur um fjárhæðir.

Þá verða stefndu eftir þessum úrslitum dæmdir til að greiða málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir og rennur í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda er staðfest. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, S-kk-nf J-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði áfrýjanda, K-kvk-þgf Y-kvk-þgf M-kvk-þgf, óskipt 2.863.540 krónur með 4,5% ársvöxtum af 482.918 krónum frá 20. mars til 1. september 2010, af 2.863.540 krónum frá þeim degi til 17. ágúst 2012 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt samtals 1.440.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti er rennur í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 450.000 krónur.