633/2017

Kærður var úrskurður Félagsdóms þar sem hafnað var kröfu P um að gagnkröfu A á hendur sér yrði vísað frá dómstólnum. P hafði höfðað mál gegn A og krafðist þess að boðuð ótímabundin vinnustöðvun flugfreyja um borð í flugvélum P sem flogið væri frá og til Íslands yrði dæmd ólögmæt. A gerði gagnkröfu til sjálfstæðs dóms um að viðurkennt yrði að honum væri heimilt að boða verkfall á hendur P til stuðnings kröfu um kjarasamning sem tæki til starfa flugfreyja með starfsstöð hér á landi og sem störfuðu um borð í flugvélum P sem flygju farþegum frá og til Íslands. Í dómi Hæstaréttar kom fram að gagnkrafa A félli ekki undir verkefni Félagsdóms sbr. 44. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Var gagnkröfu A því vísað frá Félagsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. október 2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Félagsdóms 27. september 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að gagnkröfu varnaraðila yrði vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. tölulið 67. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Sóknaraðili krefst þess að gagnkröfu varnaraðila verði vísað frá Félagsdómi. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Félagsdómi og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði er sóknaraðili flugfélag sem skráð er í Lettlandi og starfar á grundvelli þarlends flugrekstrarleyfis. Munu flugvélar sóknaraðila, sem allar eru skráðar þar í landi, vera leigðar meðal annars hingað til lands með áhöfn. Viðsemjendur sóknaraðila hér á landi munu að mestu leyti vera tengd félög sem tilheyra íslensku móðurfélagi hans. Varnaraðili hefur fyrir hönd Flugfreyjufélags Íslands krafist þess að flugliðar á vélum sóknaraðila er fljúga frá og til Íslands skuli njóta lágmarkskjara og réttinda samkvæmt kjarasamningi Flugfreyjufélags Íslands og jafnframt sent erindi um að sóknaraðili gangi til viðræðna um gerð kjarasamnings. Sóknaraðili hefur ekki talið sér það skylt þar sem hann hvorki starfi á íslenskum vinnumarkaði né sendi starfsmenn tímabundið til Íslands til vinnu.

Varnaraðili vísaði deilu þessari til ríkissáttasemjara 23. janúar 2017 sem lét uppi það álit 13. febrúar sama ár að í ljósi vafa um valdheimildir sínar myndi hann ekki að óbreyttu og að svo stöddu láta málið til sín taka. Flugfreyjufélag Íslands tilkynnti sóknaraðila um boðun ótímabundinnar vinnustöðvunar flugfreyja um borð í flugvélum sóknaraðila sem fljúga frá og til Íslands, sem hefjast átti 15. september 2017 í kjölfar samþykktar allsherjaratkvæðagreiðslu félagsmanna 6. apríl sama ár. Sóknaraðili hefur andmælt lögmæti þessarar vinnustöðvunar og er í hinum kærða úrskurði lýst bréfaskiptum aðila sem og árangurslausum fundi þeirra hjá ríkissáttasemjara 15. ágúst 2017, en varnaraðili mun einhliða hafa frestað boðaðri vinnustöðvun.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 8. september 2017 og krafðist að vinnustöðvun þessi yrði dæmd ólögmæt. Varnaraðili lagði fram greinargerð í málinu 14. sama mánaðar með kröfu um sýknu, jafnframt því sem hann gerði gagnkröfu til sjálfstæðs dóms um að viðurkennt verði að honum sé heimilt að boða verkfall á hendur sóknaraðila til stuðnings kröfu um kjarasamning sem taki til starfa flugfreyja og flugþjóna með starfsstöð hér á landi og sem starfa um borð í flugvélum sóknaraðila sem fljúga farþegum frá og til Íslands. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu sóknaraðila um að gagnkröfu varnaraðila yrði vísað frá dómi.

II

Í málinu leitast varnaraðili við að neyta heimildar í 53. gr. laga nr. 80/1938 til að koma fram gagnkröfu til sjálfstæðs dóms án þess að höfða um hana gagnsök. Ekki eru þar sett sérstök skilyrði fyrir þeirri heimild og verður því að virtri 69. gr. sömu laga að líta svo á að einkum gildi um hana ákvæði 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hér er svo ástatt að bæði má rekja rætur dómkröfu sóknaraðila og gagnkröfu varnaraðila til sömu aðstöðu og er að því leyti fullnægt almennum skilyrðum síðastnefnds lagaákvæðis til að leita sjálfstæðs dóms um gagnkröfuna. Að því verður á hinn bóginn einnig að gæta að Félagsdómur er sérdómstóll og er valdsvið hans að því er mál þetta varðar afmarkað með 44. gr. laga nr. 80/1938. Verður í því ljósi að ganga út frá að heimildin í 53. gr. þeirra laga til að hafa uppi gagnkröfu til sjálfstæðs dóms sé jafnframt háð því skilyrði að mál um hana eina gæti átt undir Félagsdóm.

Eftir 1. tölulið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 80/1938 er meðal verkefna Félagsdóms að dæma í málum um brot gegn þeim lögum og tjón vegna ólögmætra vinnustöðvana, en samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. sömu lagagreinar fellur einnig undir valdsvið Félagsdóms að dæma í málum um brot gegn kjarasamningi, skilning á slíkum samningi eða gildi hans. Gagnkrafa varnaraðila fellur að efni til undir hvorugt þessara ákvæða. Hún er heldur ekki þess efnis, sem um ræðir í 3. tölulið 1. mgr. eða 2. mgr. 44. gr. laganna. Samkvæmt þessu getur úrlausn um gagnkröfuna ekki átt undir Félagsdóm og verður af þeim sökum að vísa henni frá þeim dómi.

Ákvörðun um málskostnað fyrir Félagsdómi vegna þessa þáttar málsins verður að bíða efnisdóms, en rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Gagnkröfu varnaraðila, Alþýðusambands Íslands fyrir hönd Flugfreyjufélags Íslands, í máli sóknaraðila, Primera Air Nordic SIA, á hendur honum er vísað frá Félagsdómi.

Kærumálskostnaður fellur niður.