430/2013

F ehf. krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt á grundvelli samnings félagsins og S hf. um fjármögnun kaupa á dráttarvél. Laut deila aðila í fyrsta lagi að því hvort umræddur samningur hefði verið lánssamningur með ólögmætri tengingu lánsfjárhæðarinnar við gengi erlendra gjaldmiðla eða leigusamningur þar sem slík tenging væri heimil. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að samningurinn hefði samkvæmt efni sínu og framkvæmd samningsaðila öll helstu einkenni lánssamnings og var því litið svo á að S hf., sem síðar sameinaðist L hf., hefði veitt F ehf. lán sem S hf. hefði kosið að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning hefði verið að ræða í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 en ekki leigusamning. Í öðru lagi deildur aðilar um fjárhæð þess sem F ehf. endurkrafði L hf. um vegna ólögmætrar gengisviðmiðunar. L hf. andmælti ekki skyldu sinni til endurgreiðslu en taldi sér heimilt að krefja F ehf. um vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 á lánstímanum í stað samningsvaxta. Við það myndaðist viðbótarkrafa um vexti fyrir liðna tíð sem nam muninum á samningsvöxtum og vöxtum  Seðlabanka Íslands. F ehf. andmælti þessu og taldi ekki skilyrði að lögum til að krefja sig um viðbótarvexti fyrir liðna tíð. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 og laga nr. 151/2010 var fallist á með L hf. að hann ætti, ef ekki kæmi annað til, rétt til þess að lánsfjárhæðin bæri vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Hæstiréttur vísaði í framhaldinu til þeirrar meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétti til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt væri. Sú regla sætti þó undantekningum sem leiddu til þess að við sérstakar aðstæður væri tilkalli kröfuhafa til viðbótargreiðslu hafnað. Styddust undantekningarnar meðal annars við sjónarmið um öryggi í viðskiptum og að það gæti haft í för með sér röskun á fjárhagslegri stöðu skuldara að standa kröfuhafa skil á umtalsverðum fjárhæðum fyrir liðna tíð þvert á væntingar sínar. Þá rakti Hæstiréttur til hvaða sjónarmiða skyldi litið þegar metið væri hvort skilyrði væru til að víkja frá meginreglunni og tók fram að í þeim efnum réði heildarmat. Þegar öll þessi sjónarmið væru virt í heild í ljósi atvika málsins yrði að líta svo á að L hf. gæti ekki krafið F ehf. um vaxtagreiðslur til viðbótar þegar greiddum vöxtum fyrir liðna tíð. Lög nr. 151/2010 sem breyttu lögum nr. 38/2001 gætu ekki hróflað svo að íþyngjandi væri með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslu skulda frá því sem gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt. Af þessu leiddi að skilyrði væru í málinu til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu og hafna þar með tilkalli L hf. til viðbótarvaxta fyrir liðna tíð. Var endurgreiðslukrafa F ehf., eins og hún var fram sett, því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. júní 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu SP-Fjármögnun hf. og stefndi samning 11. júlí 2006 með fyrirsögninni „Fjármögnunarleigusamningur“. Aðdragandi þess var sá að sumarið 2006 vantaði stefnda dráttarvél vegna landbúnaðarstarfsemi sinnar að Fremri-Fitjum í Húnaþingi vestra. Mun forsvarsmaður félagsins hafa séð auglýsingu um að til sölu væri hjá Sturlaugi Jónssyni og Co ehf. dráttarvél af gerðinni Landini Legend DT130 og náð samkomulagi símleiðis við sölumann um verð og kaup á vélinni með fyrirvara um skoðun. Í framhaldinu mun forsvarsmaður stefnda hafa farið til Reykjavíkur og prófað vélina, greitt fyrri hluta útborgunar kaupverðs til seljandans 7. júlí 2006, og farið við svo búið norður með vélina. Í millitíðinni mun hafa fengist munnleg staðfesting á að SP-Fjármögnun hf. myndi fjármagna kaupin. Kaupsamningur var gerður milli Sturlaugs Jónssonar og Co ehf. og SP-Fjármögnunar hf. og vélin skráð eign hins síðarnefnda í ökutækjaskrá. SP-Fjármögnun hf. afsalaði dráttarvélinni til stefnda 2. nóvember 2011, þegar öllum greiðslum samkvæmt samningnum 11. júlí 2006 var lokið, og var dráttarvélin í framhaldinu skráð á nafn stefnda í ökutækjaskrá á grundvelli tilkynningar til Umferðarstofu sem móttekin var 9. sama mánaðar. SP-Fjármögnun hf. og fjármögnunarfyrirtækið Avant hf. sameinuðust á árinu 2011 undir merkjum áfrýjanda.

II

Efni samningsins 11. júlí 2006 og þeirra almennu skilmála SP-Fjármögnunar hf. sem voru hluti hans er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er og lýst efni þess skjals sem fulltrúar stefnda og SP-Fjármögnunar hf. undirrituðu samtímis samningnum og bar fyrirsögnina „Yfirlýsing um bindandi kauptilboð“. Ágreiningur í málinu er í aðalatriðum tvíþættur. Í fyrsta lagi er um það deilt hvert hafi verið eðli samningsins 11. júlí 2006. Áfrýjandi telur samninginn leigusamning sem hafi fallið utan sviðs laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og því hafi verið heimilt að binda fjárhæðir í honum við gengi erlendra gjaldmiðla. Stefndi telur á hinn bóginn að um lánssamning hafi verið að ræða sem átt hafi undir reglur framangreindra laga og þar á meðal óundanþægt bann þeirra við því að binda fjárskuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla. Verði samningurinn 11. júlí 2006 talinn lánssamningur greinir málsaðila í öðru lagi á um fjárhæð þess sem stefndi endurkrefur áfrýjanda um vegna ólögmætrar gengisviðmiðunar í samningnum. Áfrýjandi heldur því fram að hann eigi rétt til þess að krefja stefnda um vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 af lánsfjárhæðinni í stað þeirra samningsvaxta sem stefndi greiddi af láninu. Við það myndast krafa á hendur stefnda um viðbótarvexti fyrir liðna tíð sem nemur muninum á vöxtum Seðlabanka Íslands og greiddum samningsvöxtum. Þessu andmælir stefndi og telur að ekki séu að lögum skilyrði til að krefja hann um greiðslu viðbótarvaxta fyrir liðna tíð. Málsástæður aðila sem að framangreindu lúta eru raktar í hinum áfrýjaða dómi.

III

Eins og áður greinir bar samningurinn 11. júlí 2006 fyrirsögnina „Fjármögnunarleigusamningur“ og í formála hans sagði að sönnu að þar væri fjallað um framsal á afnotarétti. Í samningnum var einnig vísað til leigumunar, leigutíma og leigugjalds og í almennum skilmálum sem honum fylgdu var vísað til leigusala og leigutaka. Á hinn bóginn voru í samningnum ákvæði um vexti er greiða skyldi samhliða mánaðarlegu leigugjaldi, sem í 4. gr. almennu skilmálanna var nefnt afborgun, og í yfirliti áfrýjanda um stöðu samningsins var greiðslum samkvæmt honum skipt í afborganir og vexti. Skipting greiðslna í afborganir og vexti tíðkast og á vel við í lánssamningum þar sem lánsfjárhæðin er endurgreidd á lengri tíma og skipt niður í fleiri greiðslur, en hún á engan veginn við í leigusamningum. Í skilmálabreytingu þeirri sem stefndi og SP-Fjármögnun hf. gerðu 14. nóvember 2008 var samningstíminn lengdur og þar rætt um breytingar á skilmálum leigusamnings, en á hinn bóginn var tekið fram að á næstu fimm gjalddögum skyldu eingöngu greiðast vextir og höfuðstólsgreiðslur hefjast að nýju 1. maí 200[9]. Jafnframt var skilmálabreytingin í skjalinu nefnd skuldbreyting. Skipting samningsgreiðslna í vexti og höfuðstól á eðli máls samkvæmt vel við í lánssamningum en engan veginn í leigusamningum og hinu sama gegnir um notkun orðsins skuldbreyting.

Í 1. gr. samningsins 11. júlí 2006 sagði að seljandi væri Sturlaugur Jónsson og Co ehf. og að samningsverð væri 2.700.000 krónur, en það mun hafa verið umsamið kaupverð dráttarvélarinnar. Tilgreining seljanda og samningsverðs verður að teljast harla óvenjuleg í leigusamningi en getur eftir atvikum átt við í lánssamningi sem fjármagnar kaup lántaka. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. almennu skilmálanna skyldi leigutaki áður en leigutími hæfist velja „muni og eftir atvikum framleiðanda, innflytjanda, seljanda og farmflytjanda“ og semja „um framleiðslu- og söluskilmála, ábyrgðarskilmála og annað er máli skiptir varðandi sölu, afhendingu og ástand muna.“ Slíkt ákvæði á ekki við í leigusamningi en getur eftir atvikum átt við í lánssamningi sem fjármagnar kaup. Í 20. gr. almennu skilmálanna ræddi um hvernig uppgjör skyldi fara fram ef samningnum væri slitið eða honum rift samkvæmt 19. gr. eða öðrum heimildum í samningnum eða lögum. Við þær aðstæður skyldi leigutaki „greiða leigusala til viðbótar gjaldfallinni en ógreiddri leigu ... alla áður ógjaldfallna leigu fyrir tímabilið sem eftir var af leigutímanum áður en riftun eða samningsslit voru tilkynnt ... frá tilkynningardegi til greiðsludags.“ Samningsákvæði sem þetta ber öll einkenni heimildar kröfuhafa til að eindaga ógjaldfallnar eftirstöðvar kröfu sinnar og er tíðkanlegt í lánssamningum en fjarri fer að það geti átt við í leigusamningum eðli þeirra samkvæmt. Er þá haft í huga að við riftun leigusamnings fellur niður skylda leigutaka til áframhaldandi greiðslu á leigu þótt leigusali geti eftir atvikum krafið leigutaka um bætur vegna missis leigutekna að því afstöðnu.

Samkvæmt íslenskum rétti hefur sá lengi verið talinn helsti skilsmunur kaupleigusamninga annars vegar og fjármögnunarleigusamninga hins vegar að með kaupleigusamningi eignist leigutaki þann hlut, sem er andlag samnings, við lok samningstíma eða eigi kauprétt að honum, en við lok lágmarksleigutíma fjármögnunarleigusamnings verði leigutaki ekki eigandi hlutarins án þess að til frekari samninga komi. Samhliða gerð samningsins 11. júlí 2006 undirrituðu fyrirsvarsmenn stefnda og SP-Fjármögnunar hf. svokallaða yfirlýsingu um bindandi kauptilboð og er efni hennar rakið í hinum áfrýjaða dómi. Yfirlýsing þessi er afar ruglingsleg og rekur þar sig hvað á annars horn. Af efni hennar og tengslum við samninginn 11. júlí 2006 verður þó helst sú ályktun dregin að stefndi skyldi sjálfkrafa og án þess að til frekari greiðslna kæmi verða í lok samningstímans eigandi dráttarvélarinnar eða í það minnsta eiga rétt til kaupa kysi hann svo. Þessi virðist og hafa verið skilningur bæði stefnda og SP-Fjármögnunar hf. á efni yfirlýsingarinnar því í tölvubréfi starfsmanns hins síðarnefnda til forsvarsmanns stefnda 1. nóvember 2011 sagði að staða samningsins þann dag væri 931.517 krónur og að búið væri að greiða nóvember gjalddaga eins og yfirlit bæri með sér. Tekið var fram í tölvubréfinu að stefndi gæti greitt inn á tiltekinn bankareikning og síðan sagði: „Sendu mér kvittun í tölvupósti, ég mun í kjölfarið láta útbúa eigendaskipti yfir á Flugastraum og senda þér í pósti.“ Þessu svaraði fyrirsvarsmaður stefnda samdægurs í tölvubréfi þar sem tilkynnt var að umrædd greiðsla hefði verið innt af hendi með fyrirvara um rétt til endurkröfu vegna ólögmætrar gengistryggingar. Þá sagði í svarbréfinu: „Vinsamlegast sendið gögn vegna eigendaskipta yfir á Flugastraum með hraði (á lögheimili Flugastraums ehf. ...“ Það mun starfsmaður SP-Fjármögnunar hf. hafa gert og er tilkynning um eigendaskipti eins og fyrr segir dagsett 2. nóvember 2011. Af þessu verður eins og stefndi heldur fram sú ályktun dregin að skráning dráttarvélarinnar á nafn SP-Fjármögnunar hf. hafi í reynd aðeins þjónað hlutverki tryggingar fyrir því að stefndi stæði við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum 11. júlí 2006.

Þegar framangreind atriði eru virt í heild verður lagt til grundvallar að þótt samningurinn 11. júlí 2006 sé nefndur fjármögnunarleigusamningur sé það orðið tómt. Samningurinn hafði samkvæmt efni sínu og framkvæmd samningsaðila öll helstu einkenni lánssamnings og verður samkvæmt því litið svo á að SP-Fjármögnun hf. hafi umrætt sinn veitt stefnda lán sem bankinn kaus að klæða í búning leigusamnings samkvæmt stöðluðum samningsskilmálum sínum. Er því lagt til grundvallar úrlausn málsins að hér hafi verið um að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 en ekki leigusamning.

IV

Málatilbúnaður stefnda er á því reistur að þar sem ákvæði samningsins 11. júlí 2006 um bindingu lánsfjárhæðarinnar við gengi erlendra gjaldmiðla hafi verið í andstöðu við ákvæði laga nr. 38/2001 skuldbindi þau hann ekki. Vísar hann í því sambandi til dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010. Þar komi fram að lög nr. 38/2001 heimili ekki að lán í íslenskum krónum séu verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 séu ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og verði því ekki samið um annan grundvöll verðtryggingar en þann sem stoð sé fyrir í lögunum. Þar sem ákvæði í samningnum 11. júlí 2006 um tengingu lánsfjárhæðarinnar við gengi erlendra gjaldmiðla hafi verið í andstöðu við fyrirmæli laganna eigi stefndi rétt til endurgreiðslu þess sem ofgreitt var vegna hinnar ólögmætu gengisviðmiðunar. Samkvæmt framlögðum endurútreikningi á láni stefnda er heildarfjárhæð þess sem hann greiddi í afborganir og vexti af láninu 3.762.161 króna. Frá þeirri fjárhæð dregur stefndi höfuðstól lánsins, 2.160.000 krónur, og greidda samningsvexti, 478.973 krónur, og fæst þá fjárhæð endurkröfu hans, 1.123.188 krónur, og sætir hún ekki tölulegum ágreiningi. Í kröfunni þannig fram settri felst að stefndi telur sér einungis skylt að greiða samningsvexti af höfuðstól lánsins. Áfrýjandi andmælir því ekki að sér beri að endurgreiða stefnda fjárhæð sem svarar til þess sem lánið hækkaði vegna gengistryggingar en telur sig hins vegar eiga rétt til þess að draga frá þeirri fjárhæð muninn á umsömdum vöxtum, sem stefndi hafði þegar greitt af láni í íslenskum krónum með ólögmætri gengisviðmiðun, og þeim vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi hefur áfrýjandi í varakröfu sinni ekki gert kröfu um að tiltekin fjárhæð, er nemi vangoldnum viðbótarvöxtum fyrir liðna tíð, verði dregin frá endurgreiðslukröfu stefnda en áfrýjanda var í lófa lagið að haga kröfugerð sinni á þann veg. Ágreiningslaust er hins vegar að endurútreikningur áfrýjanda felur í sér viðbótarkröfu hans um vexti fyrir liðna tíð og að fjárhæð hennar nemi 568.053 krónum.

V

Í forsendum dóms Hæstaréttar 16. september 2010 í máli nr. 471/2010 kom meðal annars fram að umsamin vaxtakjör af gengisbundnu láni hefðu ekki getað komið til álita nema í tengslum við gengistryggingu þess sem fyrir lægi að óheimilt hefði verið að kveða á um. Þegar virt væri að ákvæðið um gengistryggingu í samningi aðilanna væri ógilt og bein og órjúfanleg tengsl væru milli þess ákvæðis og fyrirmæla þar um vexti, væri hvorki unnt að styðjast við þau fyrirmæli óbreytt eftir orðanna hljóðan né gefa þeim með skýringu annað inntak. Lægi enda fyrir í málinu að á millibankamarkaði í London hefðu aldrei verið skráðir LIBOR vextir af lánum í íslenskum krónum. Vegna þessa væri óhjákvæmilegt að ógildi ákvæðisins um gengistryggingu leiddi til þess að líta yrði með öllu fram hjá ákvæðum samningsins um vaxtahæð. Í samningnum væri hins vegar ákveðið að skuldin bæri vexti. Var komist að þeirri niðurstöðu að um þá skyldi fara eftir 4. gr. laga nr. 38/2001. Í kjölfar dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010, nr. 153/2010 og nr. 471/2010 voru sett lög nr. 151/2010 þar sem meðal annars 18. gr. þeirra var breytt og með almennum hætti mælt fyrir um hvernig standa skyldi að uppgjöri lána með ólögmætri gengisviðmiðun. Voru ákvæði laganna efnislega í samræmi við síðastnefndan dóm og er samkvæmt því fallist á með áfrýjanda að hann eigi, ef ekki kemur annað til, rétt til þess að lánsfjárhæðin beri vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 á samningstímanum.

Eins og rakið hefur verið í nokkrum dómum Hæstaréttar, til dæmis dómi réttarins 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013, er það meginregla kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er. Frá meginreglunni eru þó, eins og nánar er rakið í síðastgreindum dómi, undantekningar, meðal annars um að fullnaðarkvittun geti að vissum skilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glati frekari kröfu, en tilkalli hans til viðbótargreiðslu verði af þeim sökum þó einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Að baki undantekningunum búa sjónarmið um öryggi í viðskiptum og um að það geti haft í för með sér röskun á fjárhagslegri stöðu skuldara að standa kröfuhafa skil á umtalsverðum fjárhæðum fyrir liðna tíð þvert á væntingar sínar.

Þau atriði, sem samkvæmt dómafordæmum verður að líta til við mat á því hvort svo standi á, eru í fyrsta lagi hvort skuldari hafi verið í góðri trú, það er hvorki vitað né mátt vita að greiðsla hans var ófullnægjandi þegar hann innti hana af hendi. Í öðru lagi hvort sá aðstöðumunur hafi verið á samningsaðilum að það réttlæti að viðbótarkröfu sé hafnað. Í þriðja lagi hvorum aðilanum standi nær að bera áhættu af þeim mistökum sem leiddu til þess að vangreitt var. Í því sambandi skiptir einkum máli hvort festa hafi verið komin á framkvæmd samnings, hversu langur tími leið frá því mistök komu fram þar til krafa var höfð uppi, hvort öðrum samningsaðila megi fremur kenna um að mistök urðu, hvort samningssambandið sé í eðli sínu einfalt eða flókið og hvert sé umfang viðbótarkröfu. Ekkert eitt þessara atriða ræður úrslitum um hvort vikið verði frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu, heldur ræður þar heildarmat á aðstæðum öllum, en því verulegra sem óhagræði skuldarans yrði af viðbótargreiðslu því sterkari eru rökin fyrir því að víkja frá meginreglunni.

VI

Þegar metið er hvort skilyrði séu í máli þessu til að víkja frá framangreindri meginreglu um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu er fyrst til þess að líta að fyrir hvern gjalddaga lánsins sendi SP-Fjármögnun hf. stefnda greiðslutilkynningu þar sem fram kom heildargreiðsla á hverjum gjalddaga og sundurliðun hennar. Áfrýjandi greiddi á réttum tíma fjárhæð samkvæmt hverri greiðslutilkynningu með millifærslu í heimabanka og liggur meðal gagna málsins því til staðfestingar yfirlit áfrýjanda um allar greiðslurnar. Verður þessum greiðsluhætti jafnað til þess að fyrir liggi fullnaðarkvittun vegna hverrar greiðslu. Í öðru lagi gengu aðilar lánssamningsins út frá því við hverja greiðslu að útreikningur kröfuhafans á fjárhæð sem til greiðslu kom hverju sinni tæki mið af því að ákvæði um gengistryggingu höfuðstólsins væru gild. Var stefndi því í góðri trú um lögmæti skuldbindingarinnar og þar með að umræddar greiðslur fælu í sér réttar og fullar efndir af hans hálfu. Í þriðja lagi er ljóst að aðstöðumunur var með samningsaðilum þar sem SP-Fjármögnun hf. var fjármálafyrirtæki sem starfaði á lánamarkaði og bauð viðskiptavinum sínum ýmis lánakjör, þar með talin lán með gengistryggingu sem reyndust ólögmæt. Í fjórða lagi er til þess að líta við mat á hvorum standi nær að bera áhættu af þeim vaxtamun, sem myndaðist við endurútreikning á skuldbindingu stefnda, að hann greiddi allar 60 afborganir lánsins í samræmi við greiðslutilkynningar kröfuhafa og lauk þannig skuldbindingu sinni í samræmi við þá festu sem var á framkvæmd samningsins. Í fimmta lagi þykir það hafa staðið SP-Fjármögnun hf. sem fjármálafyrirtæki nær að gæta að því að samningurinn við stefnda væri í samræmi við heimildir laga nr. 38/2001. Fyrir fjármálafyrirtækið hefði það ekki átt að vera flókið að gæta að lögmæti samningsákvæða en það sama á ekki við um stefnda. Í sjötta lagi er hvað umfang viðbótarkröfunnar varðar til þess að líta að hún nemur sem fyrr segir 568.053 krónum og er sú fjárhæð umtalsverð hvort heldur tekið er mið af upphaflegri fjárhæð lánsins eða litið er til hennar sem hlutfalls af greiddum vöxtum.

Þótt ekkert eitt framangreindra atriði geti ráðið úrslitum við úrlausn um framangreindan ágreining málsaðila verður að líta svo á, þegar þau eru öll virt í heild, að áfrýjandi geti ekki krafið stefnda um vaxtagreiðslur til viðbótar þegar greiddum vöxtum fyrir liðna tíð. Ákvæði laga nr. 151/2010, sem breyttu lögum nr. 38/2001, hagga ekki þessari niðurstöðu enda er ekki með almennum lögum unnt að hrófla svo að íþyngjandi sé með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslu skulda frá því sem gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt, sbr. dóm Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 og dóm réttarins 18. október 2012 í máli nr. 464/2012. Af framangreindu leiðir að skilyrði eru í máli þessu til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu og hafna þar með varakröfu áfrýjanda um lækkun endurgreiðslukröfu stefnda. Verður samkvæmt þessu staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Eftir þessum málsúrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., greiði stefnda, Flugastraumi ehf., 900.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.