239/2002

Yfirvöld í Svíþjóð óskuðu eftir því að T veitti aðstoð sína við innheimtu skattkröfu á hendur S í samræmi við samning milli Norðurlandanna um aðstoð í skattamálum frá 7. desember 1989, sbr. lög nr. 46/1990, og alþjóðasamning um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum, sbr. lög nr. 74/1996. Að kröfu T dró vinnuveitandi S af launum hans vegna greiðslu fyrrnefnds skatts. S krafðist að T yrði dæmdur til að endurgreiða sér þessa fjárhæð þar sem ákvörðunin hefði verið ólögmæt. Tekið var fram að ekki yrði leyst úr greiðslukröfu S án þess að taka afstöðu til gildis þeirrar ákvörðunar. Þar sem S hefði ekki sýnt fram á að hann hefði hagsmuni að lögum af því að leyst yrði sérstaklega úr ólögmætis- og ógildingarkröfu hans yrði þeim kröfum vísað frá dómi. Þá var aðild Í talin óþörf og kröfum S á hendur því vísað frá héraðsdómi. Af gögnum málsins mátti ráða að aðstoðar væri óskað til innheimtu tekjuskatts með álagi. Var talið að sú innheimta félli að ákvæðum umræddra samninga en tekið fram að það færi að löggjöf þess ríkis, sem beiðni um aðstoð við innheimtu væri beint til, hvernig með hana skyldi fara. Yrði ákvæði 2. mgr. 4. gr. samnings Norðurlandanna ekki öðruvísi skilið en að þar undir gæti fallið aðstoð vinnuveitenda skattgreiðanda. Hins vegar var ekki fallist á að innheimtuúrræði það sem T beitti í málinu fæli í sér að krafa S yrði rétthærri öðrum kröfum, sbr. 15. gr. samningsins um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð og 1. mgr. 16. gr. samnings Norðurlandanna. Væri um að ræða sérstakt innheimtuúrræði að lögum samkvæmt 113. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt. Takmarkaðist innheimtan af ákvæðum greinarinnar og reglum settum með heimild í henni. Þar sem S hafði ekki sýnt fram á að þeirra ákvæða hefði ekki verið gætt með hæfilegum hætti og innheimta T fór að framangreindum lagaákvæðum var T sýknaður af endurheimtukröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 24. maí 2002. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu leitast stefndi við að fá áfrýjanda dæmdan til að endurgreiða sér 135.027 krónur, sem vinnuveitandi stefnda, Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum, dró af launum hans í febrúar 2002 að kröfu áfrýjanda 8. nóvember 2001. Áður hafði áfrýjandi með bréfi 24. október 2001 skorað á stefnda að greiða sér 2.631.319 krónur eða semja um greiðslu þeirra ekki síðar en 6. nóvember sama ár. Í bréfinu kemur fram að krafa áfrýjanda varðar innheimtu skatts frá Svíþjóð. Hafði Kronofogdemyndigheten í Stokkhólmi óskað eftir því með bréfi 12. mars 2001 að áfrýjandi veitti aðstoð sína við innheimtu þessarar kröfu. Skattakröfur þessar eru samkvæmt upplýsingum áfrýjanda frá árunum 1993 og 1994. Áttu þær að fyrnast 31. desember 2000, en með dómi L-x-x í Dalaléni í máli Kronofogdemyndigheten í Gävle gegn stefnda féllst rétturinn á að framlengja fyrningarfrestinn í fimm ár fram til 31. desember 2005. Samkvæmt endurriti dóms Kammarrätten i Sundsvall, sem lagður var fyrir Hæstarétt, hefur sá réttur nú staðfest dóm lénsréttarins. Stefndi flutti heim til Íslands 1995 og hefur ekki verið búsettur í Svíþjóð eftir það og hafa sænsk skattyfirvöld því ekki getað innheimt álagða skatta þar og freista því innheimtu hér á landi með aðstoð íslenskra tollyfirvalda í samræmi við samning milli Norðurlandanna um aðstoð í skattamálum frá 7. desember 1989, en samningnum var veitt lagagildi hér á landi með lögum nr. 46/1990 um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að staðfesta hann fyrir Íslands hönd. Þá er jafnframt vísað til alþjóðasamnings um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum, sem gerður var í Strassborg 25. janúar 1988 og veitt lagagildi hérlendis með lögum nr. 74/1996 um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fullgilda hann fyrir Íslands hönd. Norðurlöndin munu samkvæmt upplýsingum áfrýjanda öll vera aðilar þess samnings.

II.

Krafa stefnda um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda er á því reist að ákvörðun tollstjóraembættisins samkvæmt bréfi þess til vinnuveitanda hans, Miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum, hafi verið ólögmæt, en ákvörðunin varðaði, svo sem áður greinir, afdrátt frá launum hans vegna greiðslu skatts til sænskra skattyfirvalda. Verður ekki leyst úr greiðslukröfu hans án þess að taka afstöðu til gildis þeirrar ákvörðunar. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að hann hafi hagsmuni að lögum af því að leyst verði sérstaklega úr ólögmætis- og ógildingarkröfu hans. Verður þeim kröfum hans því vísað frá dómi.

Tollstjórinn í Reykjavík fullnægir skilyrðum til að eiga sjálfstæða aðild að dómsmáli, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi hefur ekki fært sérstök rök fyrir því að íslenska ríkið þurfi að eiga hér aðild við hlið tollstjórans til varnar endurgreiðslukröfu hans. Er aðild íslenska ríkisins í málinu vanreifuð og því rétt að vísa kröfum stefnda á hendur því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

III.

Í málinu reynir ekki á hvort skattlagning sænskra yfirvalda var lögmæt. Fer það að sænskum rétti, þar á meðal hvort skattkrafan sé fyrnd, sbr. áður greinda alþjóðasamninga, 2. mgr. 14. gr. samnings Norðurlandanna um aðstoð í skattamálum og 1. mgr. 14. gr. samnings um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum, sem báðir hafa lagagildi á Íslandi. Samkvæmt 1. og 4. gr. fyrrgreinda samningsins er íslenska ríkinu skylt að veita aðstoð við allar þær skattkröfur sem fram hafa komið í öðru aðildarríki í samræmi við löggjöf þess og varða þá skatta og gjöld sem getur um í 2. gr. samningsins, þar á meðal við innheimtu slíkra krafna. Af gögnum málsins má ráða að aðstoðar sé óskað til innheimtu tekjuskatts með álagi. Fellur sú innheimta að greindum samningsákvæðum. Byggja samningar þessir á gagnkvæmri aðstoð aðildarríkjanna.

Það fer að löggjöf þess ríkis, sem beiðni um aðstoð við innheimtu er beint til, hvernig með hana skal fara. Í 2. mgr. 4. gr. samnings Norðurlandanna er mælt fyrir um að aðstoðin geti ekki aðeins tekið til aðgerða gegn skattgreiðandanum heldur einnig öðrum sem samkvæmt löggjöf þess aðildarríkis sem beiðni er beint til eru skyldir til að veita skattyfirvöldum aðstoð. Verður ákvæðið ekki öðruvísi skilið en að þar undir geti fallið vinnuveitendur skattgreiðanda. Samkvæmt 1. gr. samningsins um gagnkvæma stjórnsýsluaðstoð í skattamálum skulu aðildarríki veita hvert öðru stjórnsýsluaðstoð í skattamálum, þar á meðal við innheimtu. Skal aðstoðarríkið samkvæmt 11. gr. samningsins gera nauðsynlegar ráðstafanir til heimtu skattkrafna þess ríkis, sem aðstoðar beiðist, eins og þær væru kröfur þess sjálfs þó með þeim undantekningum sem getur í 14. og 15. gr. Á ákvæði 14. gr. reynir ekki frekar en þegar hefur verið fjallað um. Í 15. gr. er mælt fyrir um forgang umræddra skattkrafna og segir þar að þær skuli ekki hafa neinn slíkan forgang í aðstoðarríkinu, sem skattkröfum þess ríkis sé sérstaklega veittur, enda þótt beitt sé sömu heimtuaðferðum og gilda um skattkröfur þess sjálfs. Sambærilegt ákvæði er í 1. mgr. 16. gr. fyrrgreinds samnings Norðurlandanna. Á það verður ekki fallist með stefnda að innheimtuúrræði það sem áfrýjandi beitti í máli þessu feli í sér að krafa hans verði rétthærri öðrum kröfum. Er hér um að ræða sérstakt innheimtuúrræði að lögum samkvæmt 113. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt. Takmarkast innheimtan af ákvæðum greinarinnar og reglum settum með heimild í henni. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að þeirra ákvæða hafi ekki verið gætt með hæfilegum hætti.

Innheimta áfrýjanda fór að framangreindum lagaákvæðum. Af því leiðir að ekki verður fallist á kröfur stefnda og er áfrýjandi, tollstjórinn í Reykjavík, sýknaður af endurheimtukröfu hans.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Vísað er frá héraðsdómi kröfum stefnda, S-kk-ef T-kk-ef, á hendur áfrýjanda íslenska ríkinu. Jafnframt er vísað frá héraðsdómi kröfum hans um ólögmæti og ógildi ákvörðunar áfrýjanda tollstjórans í Reykjavík frá 8. nóvember 2001 um að krefja vinnuveitanda stefnda, Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum, um afdrátt af launum hans til greiðslu kröfu sænskra skattyfirvalda.

Áfrýjandi tollstjórinn í Reykjavík skal vera sýkn af endurheimtukröfu stefnda.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.