827/2017

Í málinu krafðist A þess að felld yrði úr gildi ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá árinu 2016 um breytingu á starfsskyldum sínum. Þá krafðist hún þess að Í yrði gert að greiða sér miskabætur og bætur vegna fjártjóns, annars vegar vegna útgjalda sem hún hafði orðið fyrir í beinu framhaldi af ákvörðuninni og hins vegar vegna mismunar á framtíðarverðmæti launaréttinda á milli núverandi starfs og starfs síns hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Síðastnefnda fjárkrafan var af sjálfsdáðum vísað frá héraðsdómi þar sem ákvörðun lögreglustjórans hefði verið tímabundin og enn væri í gildi ráðningarsamband milli A og embættisins, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var ógildingarkröfunni einnig vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi vegna skorts á lögvörðum hagsmunum. Hvað varðaði miskabótakröfu A og fyrri fjárkröfu hennar vísaði Hæstiréttur til þess að ákvörðun lögreglustjóra hefði verið reist á 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og að Í bæri sönnunarbyrði um að gætt hefði verið málefnalegra sjónarmiða við töku hennar. Ekki var fallist á með Í að A hefði ekki ráðið í senn við stjórn deildarinnar er hún gegndi yfirmannsstöðu í og setu í tilgreindum innleiðingarhópi sem átti að vinna að skipulagsbreytingum hjá embættinu. Þá hefði Í engan veginn fært sönnur á að A hefði ekki haft tök á stjórnun deildar sinnar. Með vísan til samtímagagna og framburða vitna í málinu var ráðið að einhverjir flokkadrættir og óeining hefði viðgengist í deildinni. Á hinn bóginn var ekki talið að A gæti borið ábyrgð á einhvers konar óróa innan deildarinnar sem skapaðist hefði vegna rannsóknar á spillingarmálum tveggja lögreglumanna. Loks var litið til þess að þótt launakjör A hefðu ekki verið skert með ákvörðuninni og hún verið tímabundin hefði ákvörðunin verið meira íþyngjandi fyrir A en nauðsyn hefði borið til þar sem í henni hefði falist að A hefði verið færð úr því starfi sem hún hafði verið skipuð í og sett í hliðarverkefni sem hún hafði áður sinnt meðfram aðalstarfi sínu. Samkvæmt framansögðu var fallist á með A að ákvörðunin hefði brotið í bága við 19. gr. laga nr. 70/1996. Talið var að lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu hefði mátt vera ljóst að hin umþrætta ákvörðun hefði verið til þess fallin að vera meiðandi fyrir A, sem í áranna rás hefði unnið sig til metorða innan lögreglunnar og verið falin aukin ábyrgð fáeinum mánuðum áður en ákvörðunin var tekin. Var Í því gert að greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur auk þess sem fyrri fjárkrafa hennar var tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf landsréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. desember 2017. Hún krefst þess að felld verði úr gildi ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. janúar 2016 um breytingu á starfsskyldum sínum. Þá krefst hún þess að stefnda verði gert að greiða sér annars vegar 2.366.720 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.000.000 krónum frá 22. janúar 2016 til 26. sama mánaðar, af 2.158.900 krónum frá þeim degi til 29. mars 2016, af 2.366.720 krónum frá þeim degi til 20. júlí sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, og hins vegar 126.366.752 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna frá 20. október 2016 til 21. febrúar 2017, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. þeirra frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

1

Samkvæmt gögnum málsins starfaði áfrýjandi sem lögreglumaður hjá embætti lögreglustjórans í Reykjavík frá 1. maí 2002 til 30. ágúst sama ár. Hinn 3. janúar 2003 hóf hún störf sem lögreglumaður við embætti lögreglustjórans í Keflavík og starfaði þar til 10. október sama ár, en hóf síðan störf 13. sama mánaðar sem lögreglufulltrúi í efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra. Því starfi gegndi áfrýjandi til 1. febrúar 2008, en frá þeim degi til 30. nóvember sama ár vann hún hjá endurskoðunarfyrirtækinu Deloitte sem verkefnastjóri í innri endurskoðun. Áfrýjandi hóf 1. desember 2008 störf sem lögreglufulltrúi hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu í deild sem fékkst við fjármunabrot, en þar starfaði hún til 30. apríl 2011, en hóf 1. maí sama ár störf hjá embætti sérstaks saksóknara sem lögreglufulltrúi og hópstjóri. Gegndi hún því starfi til 15. apríl 2014, er hún var sett í stöðu aðstoðaryfirlögregluþjóns og yfirmanns R-2, rannsóknardeildar fíkniefnamála og skipulagðrar brotastarfsemi hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, með skipun í huga, og síðan skipuð í þá stöðu frá 15. apríl 2015 með bréfi 29. sama mánaðar. Þá er rétt að geta þess að áfrýjandi lauk B.S. prófi í viðskiptafræði í desember 2006 frá Háskólanum í Reykjavík.

Samkvæmt fyrrnefndu skipunarbréfi áfrýjanda var um skipun hennar meðal annars vísað til 5. töluliðar 1. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 1051/2006 um starfsstig innan lögreglunnar. Í því ákvæði kemur fram að innan lögreglu séu níu starfsstig og er aðstoðaryfirlögregluþjóni raðað í 5. sæti. Í 6. gr. reglugerðarinnar er fjallað um aðstoðaryfirlögregluþjóna. Segir þar að hjá lögregluliðum með fleiri en 20 lögreglumenn skuli starfa aðstoðaryfirlögregluþjónn og í lögregluliði með fleiri en 35 lögreglumenn, svo og hjá embætti ríkislögreglustjóra, geti þeir verið fleiri en einn. Um verksvið og ábyrgð aðstoðaryfirlögregluþjóns segir að hann sé yfirlögregluþjóni til aðstoðar, hafi með höndum stjórn og ábyrgð á deildum, svo og tilteknum verkefnum sem honum eru falin og krefjast sérstakrar þekkingar, þjálfunar og/eða menntunar, þar með talið rannsókn mála og aðstoð við saksókn, og eftirlit með að reglum og fyrirmælum sé framfylgt og að fjárhagslegur rekstur deilda eða eininga sé innan fjárheimilda.

2

Í júlí 2015 ákvað lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu að gera skipulagsbreytingar hjá embættinu í kjölfar skýrslu svonefnds aðgerðahóps. Meðal breytinganna var að sameina R-1, rannsóknardeild fjármunabrota, og fyrrnefnda R-2 deild, undir stjórn áfrýjanda, sem tók við því hlutverki í sama mánuði. Í framhaldi af því tók svonefndur innleiðingarhópur til starfa í september sama ár, en hann átti að vinna að áðurnefndum skipulagsbreytingum. Átti áfrýjandi sæti í þeim hópi. Næsti yfirmaður áfrýjanda hjá embættinu var F-kk-nf S-kk-nf B-kk-nf yfirlögregluþjónn, þar næsti yfirmaður var J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf, yfirmaður rannsóknar- og ákærusviðs, og lögreglustjóri síðan æðsti yfirmaður hennar. Munu undirmenn áfrýjanda hafa verið á þriðja tug eftir sameiningu deildanna.

3

Meðal gagna málsins er svar þáverandi innanríkisráðherra 22. febrúar 2016 á Alþingi við fyrirspurn þingmanns um „samskiptavanda innan lögreglunnar.“ Í svarinu kom meðal annars fram að ráðuneyti hennar hafi síðastliðið ár borist ábendingar um samskiptavanda innan embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Hafi ráðuneytið fundað með lögreglustjóranum vegna þessa og ákveðið vorið 2015, í samráði við lögreglustjórann, að fá utanaðkomandi ráðgjafa til að greina hvort slíkur vandi væri fyrir hendi og þá hver rót hans væri og hvernig ráða mætti bót á honum. Ráðgjafinn hafi skilað skýrslu til ráðuneytisins í lok árs 2015. Hafi niðurstöður hans verið að eftir viðtöl við stjórnendur við embættið hafi komið fram skýrar vísbendingar um vanda sem snerti samskipti og samstarf, sem væri þess eðlis að hann yrði ekki leystur án utanaðkomandi aðstoðar. Var það mat ráðgjafans að ráðast yrði í aðgerðir sem miðuðu að því að taka á þessum vanda og mælti hann með því að embættið fengi utanaðkomandi hlutlausan aðila sem yfirstjórn þess bæri fullt traust til. Hafi ráðuneytið óskað eftir því við lögreglustjórann að hann fylgdi eftir þessum niðurstöðum og ráðleggingum. Í framhaldinu hafi lögreglustjórinn, í samráði við yfirstjórn embættisins, ráðið sérfræðinga til aðstoðar.

Þá liggur fyrir í málinu bréf Landssambands lögreglumanna 29. desember 2016 til innanríkisráðherra varðandi ætlað einelti í starfi og starfshætti lögreglustjórans á höfuðborgasvæðinu, þar sem lýst var þungum áhyggjum af ástandinu hjá embættinu og talið mjög brýnt að ráðherra gripi þegar til eftirlits- og rannsóknarskyldu þeirrar sem á honum hvíldi og tæki málið til rannsóknar samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum. Í bréfinu voru í dæmaskyni um stöðu mála og þróun vandans nefnd fjögur einstök tilvik, þar á meðal tilvik áfrýjanda, og þá hafi, allt frá árinu 2015, 20 til 30 aðrir starfsmenn embættisins leitað til sambandsins og lýst stöðu sinni og erfiðleikum sem þeir hafi upplifað í kjölfar eineltis af hálfu lögreglustjórans.

4

Áfrýjandi heldur því fram að áðurnefndur vandi hafi allt frá vormánuðum árið 2015 tekið til samskipta sinna við lögreglustjórann. Bera gögn málsins með sér að á þeim tíma hafi nokkrir lögreglumenn í rannsóknardeild fíkniefnamála borið samstarfsmanni sínum á brýn tiltekið misferli í starfi. Sams konar ásakanir á hendur honum höfðu áður komið fram í deildinni, en þáverandi aðstoðaryfirlögregluþjónn, K-kk-nf S-kk-nf V-kk-nf, mun hafa lokið athugun á þeim í janúar árið 2012 og komist að þeirri niðurstöðu að þær ættu ekki við nein rök að styðjast. Er þessar ásakanir vöknuðu að nýju til lífsins á vormánuðum 2015 mun áfrýjandi ekki hafa tekið undir þær og í skýrslu hennar fyrir dómi kom fram að hún hafi einungis viljað að sá sem ásakanirnar beindust gegn „fengi réttláta málsmeðferð.“ Mun afstaða áfrýjanda hafa valdið óánægju hjá áðurnefndum lögreglumönnum, auk þess sem fram kom í skýrslum tveggja þeirra fyrir héraðsdómi að þeir hafi almennt ekki verið sáttir við framkomu áfrýjanda við þá. Þá mun annar lögreglumaður við deildina hafa verið til rannsóknar vegna ætlaðs brots í starfi, en ekkert er fram komið í málinu um að tenging sé milli þeirrar rannsóknar og fyrrnefndrar óánægju umræddra lögreglumannanna.

5

Hinn 14. desember 2015 sendi lögreglustjóri áfrýjanda svofellt tölvubréf: „Sæl. Boða þig til fundar kl 12 á morgun á 5. hæð.“ Áfrýjandi svaraði erindinu samstundis og staðfesti móttöku þess, en spurðist jafnframt fyrir um hvert efni fundarins væri og hvort hún gæti eitthvað undirbúið sig. Mínútu síðar svaraði lögreglustjóri fyrirspurninni svo: „Ræði það við þig á morgun.“

Í skýrslutökum fyrir dómi bar áfrýjanda og lögreglustjóra ekki saman um hvað fór fram á fundinum. Áfrýjandi kvað lögreglustjóra hafa verið með lista í síma með alls konar ávirðingum í sinn garð, sem hún hafi farið í gegnum og allar hafi þær verið rangar. Þá hafi lögreglustjóri boðið sér að fara til héraðssaksóknara, en hann hefði óskað eftir að fá áfrýjanda til starfa. Héraðssaksóknari hafi á hinn bóginn sagt sér að lögreglustjóri hafi boðið áfrýjanda fram til starfa hjá hinum fyrrnefnda að ósk áfrýjanda. Lögreglustjóri mundi ekki eftir ávirðingum í garð áfrýjanda, en rætt hafi verið um mál tveggja lögreglumanna innan deildarinnar, sem sættu rannsókn vegna spillingar, en áfrýjandi hafi ekki virst átta sig á alvöru málsins. Hafi tilgangur sinn með fundinum verið að fá áfrýjanda til „að vinna þetta með okkur.“ Þá kom fram hjá henni að áfrýjandi hefði aldrei verið flutt til héraðssaksóknara gegn vilja sínum. Vitnið A-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf, þáverandi aðallögfræðingur við embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, var einnig á fundinum. Fyrir dómi kvað hún að mikið hafi verið búið að ganga á og þetta verið erfitt fyrir alla og verið að finna út hvernig væri hægt að „lenda þessu vel fyrir alla“, en vegna „ástandsins“ í deild áfrýjanda hafi verið erfitt fyrir hana að stýra henni eins og staðan hafi verið orðin. Hafi sér fundist skrýtið „m.v. það til hvers fundurinn var ætlaður o.s.frv.“ að sér hafi fundist áfrýjandi mæta á hann „með boxhanska“, en enginn hafi verið að fara að reka neinn. Þá kvaðst hún hafa vitað að lögreglustjóri hafi verið búin að hafa samband við héraðssaksóknara og spyrja hann út í flutning. Vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf héraðssaksóknari staðfesti fyrir dómi að lögreglustjóri hafi boðið sér starfskrafta áfrýjanda. Hafi hún spurt sig hvort hann hefði hug á því að áfrýjandi kæmi aftur yfir til sín og þar sem áfrýjandi hafi reynst vel sem starfsmaður hafi hann tekið jákvætt í það.

6

Áfrýjandi átti fund með þáverandi innanríkisráðherra föstudaginn 15. janúar 2016, en áfrýjandi mun hafa óskað eftir fundinum í ársbyrjun sama ár. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvað áfrýjandi efni fundarins hafa snúist um ýmis atriði, sem voru í gangi hjá lögreglustjóraembættinu og sér hafi blöskrað, en minnst um hana sjálfa. Allt hafi logað þarna í óánægju, til dæmis hjá ákærusviði, en viðgengist hafi að starfsmenn þar væru „sendir í dóm“ með ákvarðanir sem þeir hafi ekki verið sáttir við, og eins hafi ríkt óánægja með hvernig farið hefði verið með lögreglumann, sem sakaður hafði verið um brot í starfi af tilteknum samstarfsmönnum sínum.

Hvað sig varðaði hafi áfrýjandi minnst á að lögreglustjóri hafi boðið sér að fara og eins hafi áfrýjandi lýst framkomu lögreglustjóra við sig er hún hafi „gengið um deildina mína“ og lesið upp úr póstum og sagt: „Ég veit nú ekki hvað ég á að gera við hana A-kvk-þgf, ég er búin að bjóða henni að fara og hún vill ekki hætta“ og eitthvað þvílíkt. Þá hafi áfrýjandi greint ráðherra frá því að lögreglustjóri hafi sagt næsta yfirmanni áfrýjanda að hún vissi ekki hvað hún ætti að gera við áfrýjanda og væri hún að hugsa um að hafa samband við ríkissaksóknara og láta opna sakamálarannsókn á áfrýjanda fyrir „hylmingu“, en örugglega átt við yfirhylmingu. Lögreglustjóri hafi greinilega vitað af umræddum fundi áfrýjanda með ráðherra því hún hafi komið á skrifstofu áfrýjanda í lok sama dags og fundurinn fór fram, rétt eftir að áfrýjandi var komin til baka af honum, og spurt hvað henni og ráðherra hafi farið í milli. Gat áfrýjandi þess að hún hafi á fundardegi fyrir tilviljun mætt í ráðuneytinu þáverandi aðallögfræðingi embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, áðurnefndri Ö-kvk-þgf H-kvk-þgf. Strax eftir fundinn hafi síðan komið fram í fjölmiðlum að áfrýjandi hafi verið í ráðuneytinu.

Lögreglustjóri kvaðst fyrir dómi hafa frétt af umræddum fundi, en þá hafi hún setið á fundi hjá ríkislögreglustjóra, þar sem meðal annars hafi verið farið yfir málefni áfrýjanda. Hafi fyrrnefnd A-kvk-nf H-kvk-nf hringt í sig úr ráðuneytinu og sagt að hún hafi hitt áfrýjanda þar. Það hafi á hinn bóginn engin áhrif haft, þar sem ákvörðun um breyttar starfsskyldur áfrýjanda hefði verið tekin fyrir þann tíma. Greindi lögreglustjóri frá því að það hafi verið þrýstingur á sig frá ríkislögreglustjóra að gera eitthvað í þessu því „þeir treystu ekki deildinni á meðan hún var þarna.“ Búið hafi verið að „teikna þetta allt saman upp, af því að við vorum náttúrulega með plan A, B, C.“ Plan A hafi verið að bjóða áfrýjanda að fara til héraðssaksóknara, plan B að hún kæmi áfram að framtíðarskipulaginu, eins og hún var byrjuð á og gæti klárað það verkefni „og þegar hún kæmi aftur til starfa að það væru þá þessir böfferar, það væru þá undirstjórnendur, eða millistjórnendur, sem væru þá á milli hennar og almenna starfsmannsins, sem voru þá óánægðir.“ Ef þetta myndi engan veginn ganga þá hafi plan C verið að „reyna að finna önnur störf ... hjá embættinu ... einhverja aðra deild, sem hún gæti stýrt.“

7

Að morgni mánudagsins 18. janúar 2016 sendi lögreglustjóri áfrýjanda svofellt tölvubréf: „Sæl A-kvk-nf. Í ljósi ástandsins í fíkniefnadeildinni hef ég ákveðið að breyta skipan valnefndar fyrir lögreglufulltrúa í miðlægri deild og fela [...] sæti í hópnum í þinn stað.“ Þá sendi lögreglustjóri áfrýjanda að kvöldi sama dags tölvubréf, þar sem hin síðarnefnda var boðuð á fund 20. janúar 2016. Tilgreint fundarefni var: „Fundur um breytt verkefni.“ Hljóðaði tölvubréfið sem hér segir: „Sælar. Tilefni fundarins er að ræða fyrirhugaðar breytingar á verkefnum núverandi stjórnanda í miðlægri rannsóknardeild. Ef óskað er eftir að trúnaðarmaður eða fulltrúi LL eða LR sé viðstaddur þá er það sjálfsagt og eðlilegt.“ Fundurinn fór ekki fram á tilsettum tíma, heldur föstudaginn 22. janúar 2016 og hófst klukkan 14. Sama dag klukkan 13.09 hafði yfirlögregluþjónn deilda R-1 og R-2 boðað með tölvubréfi alla starfsmenn þeirra til fundar klukkan 14.30. Á fundinum sem lögreglustjóri hafði boðað til afhenti hún áfrýjanda bréf, dagsett 25. janúar 2016, þar sem henni var tilkynnt að frá og með þeim degi, til og með 24. júlí sama ár, eða þar til annað yrði ákveðið, yrði störfum og verksviði áfrýjanda breytt þannig að hún myndi tímabundið taka við verkefni, sem fælist í skipulagningu á hinni nýju rannsóknardeild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem taka myndi til starfa á vormánuðum í samræmi við hugmyndir og vinnu innleiðingarhóps er áfrýjandi ætti sæti í. Verkefnið yrði unnið á skrifstofu lögreglustjóra, undir stjórn Ö-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef aðallögfræðings embættisins, sem væri formaður innleiðingarhópsins. Á meðan yrði stjórn miðlægrar deildar um skipulagða brotastarfsemi falin öðrum stjórnanda. Væru breytingarnar gerðar með vísan til skipunarbréfs áfrýjanda 29. apríl 2015 og 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Tekið var fram í bréfinu að breytingarnar myndu ekki skerða launakjör eða réttindi áfrýjanda. Í lok þess var athygli áfrýjanda vakin á því hún gæti óskað eftir rökstuðningi fyrir ákvörðuninni, sbr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þessi ákvörðun mun síðan hafa verið kynnt starfsmönnum deildarinnar á þeim fundi sem yfirlögregluþjónninn hafði samkvæmt áðursögðu boðað til klukkan 14.30 sama dag.

Í bréfi áfrýjanda mánudaginn 25. janúar 2016 til lögreglustjóra sagði meðal annars að á fyrrgreindum fundi 22. sama mánaðar hafi þau rök verið færð fyrir breytingu á starfsskyldum áfrýjanda að tveir undirmenn hennar væru til rannsóknar, grunaðir um spillingu. Ástand í deild áfrýjanda væri slæmt og breytingin verið gerð í þágu trúverðugleika deildarinnar. Teldi áfrýjandi ákvörðunina vera lítilsvirðandi, áfrýjandi hefði engin tengsl við tilvitnuð spillingarmál, hún hefði ekki notið andmælaréttar, verið svipt mannaforráðum og falið tiltekið, tímabundið verkefni, sem unnið hafi verið að um skeið og myndi í öllum aðalatriðum vera lokið. Krafðist áfrýjandi að lögreglustjóri viðurkenndi bótaskyldu vegna ákvörðunarinnar eigi síðar en 1. febrúar sama ár. Þá var því lýst yfir að áfrýjandi myndi ekki koma aftur til starfa hjá embætti lögreglustjórans á þeim forsendum sem henni hefðu verið kynntar.

Erindi þessu var svarað af hálfu lögreglustjóra með bréfi 5. febrúar 2016. Hvað varðaði andmælarétt áfrýjanda var bent á að breytingar á starfi teldust til ákvarðana um innra skipulag stofnunar og teldust því ekki til stjórnvaldsákvarðana í skilningi stjórnsýslulaga. Þá væri því hafnað að í breytingu á starfsskyldum áfrýjanda fælist fyrirvaralaus brottvikning úr starfi, enda kæmi fram í 19. gr. laga nr. 70/1996 að starfsmaður geti kosið að segja upp starfi sínu. Vegna þeirrar yfirlýsingar áfrýjanda að hún myndi ekki koma aftur til starfa á þeim forsendum sem henni höfðu verið kynntar var í bréfi lögreglustjóra vísað til IV. kafla laga nr. 70/1996, sérstaklega 15. gr. laganna um skyldu starfsmanna til að hlýða löglegum fyrirskipunum um starf sitt, svo og 16. gr. þeirra, þar sem kveðið væri á um að starfsmenn skyldu koma tímanlega til starfa. Sinnti áfrýjandi ekki skyldum sínum gæti slíkt leitt til áminningar, sbr. 21. gr. sömu laga, sem og frádráttar launa. Loks var farið fram á upplýsingar um hvort áfrýjandi hefði í bréfi sínu óskað eftir lausn frá embætti í skilningi 19. gr. laganna.

Samdægurs áðurnefndu svarbréfi sendi lögreglustjóri áfrýjanda bréf, þar sem færð voru rök fyrir breytingum á starfsskyldum áfrýjanda. Í bréfinu er rakið að 9. júlí 2015 hafi lögreglustjóri ákveðið að gera skipulagsbreytingar í kjölfar skýrslu umbótahóps. Í breytingunum hafi meðal annars falist breytingar á starfsemi miðlægra deilda. Hafi rannsóknir skipulagðrar brotastarfsemi, áður R-1, R-2 og hluti af R-3, verið sameinaðar undir stjórn áfrýjanda. Hinn 1. september sama ár hafi tekið til starfa með formlegum hætti starfshópur, sem hafi fengið það hlutverk að innleiða þessar breytingar. Ætti áfrýjandi sæti í hópnum fyrir hönd deildar um skipulagða brotastarfsemi. Ásamt því að stjórna deild um skipulagða brotastarfsemi hafi hlutverk áfrýjanda meðal annars verið að útfæra nánar tillögur innleiðingarhópsins sem og skipulag deildarinnar. Ljóst væri að vegna þeirra mála sem upp hefðu komið innan fíkniefnadeildar hafi bæði annir og álag aukist vegna starfsmannastjórnunar og af því hafi leitt að framangreint innleiðingarverkefni hinnar nýju deildar hafi ekki gengið sem skyldi og enn ætti eftir að útfæra frekara skipulag er lyti að innra starfi deildarinnar, svo sem starfslýsingum, vinnutíma, húsnæðis- og launamálum, auk þess að skipuleggja innra málefnastarf deildarinnar, byggja tengslanet og samhæfa þá starfsemi sem hin nýja deild ætti að annast. Umrætt skipulag hafi átt að taka gildi 1. október 2015, en tafist úr hófi í ljósi framangreindra atvika. Í ljósi þessa hafi lögreglustjóri ákveðið að leggja mikla áherslu á þessi innleiðingarverkefni og tilkynnt áfrýjanda bréflega um þær breytingar, sbr. 19. gr. laga nr. 70/1996. Til að gera áfrýjanda betur kleift að sinna þessum verkefnum hafi verið ákveðið að setja utanaðkomandi stjórnanda tímabundið á meðan til að stýra deildinni. Með framangreindum breytingum væri því verið að skapa áfrýjanda svigrúm til að vinna að fullu að þessum mikilvægu skipulagsbreytingum. Að mati lögreglustjóra væri afar mikilvægt og brýnt að þetta skipulag kæmist á sem fyrst. Þessu til viðbótar hafi á vormánuðum 2015 komið upp grunsemdir um ætluð brot starfsmanna í starfi sem lytu stjórn áfrýjanda og haft hefðu með höndum rannsóknir á skipulagðri brotastarfsemi. Annar þessara starfsmanna hafi síðastliðið vor verið fluttur úr deildinni í aðra deild. Áfrýjandi hafi á starfsmannafundi 24. júní 2015 lýst yfir stuðningi við umræddan starfsmann og að flutningurinn væri ekki í samræmi við vilja hennar. Þessi afstaða hafi vakið óróleika í deildinni, óeining hafi skapast og að mati lögreglustjóra og ríkislögreglustjóra hafi deildin verið óstarfhæf undir þeim kringumstæðum.

Fyrir dómi kvað áfrýjandi engan aðdraganda hafa verið að þeirri ákvörðun lögreglustjóra að taka sig úr valnefndinni og fela öðrum að taka sæti í henni í sinn stað. Tilkynningin hafi komið á mánudegi, en fundurinn með ráðherra verið föstudaginn þar á undan og fyrstu viðtölin við umsækjendur átt að vera á þriðjudagsmorgninum. Þá hafi heldur enginn aðdragandi verið að fundarboðinu um breytingar á verkefnum hennar. Enn fremur hafi áfrýjandi aldrei fengið neinar athugasemdir við störf sín frá sínum yfirmönnum.

Um ástæðu þess að lögreglustjóri ákvað að víkja áfrýjanda úr valnefnd og setja annan mann í nefndina í stað hennar kvað hún fyrir dómi að hluti skipulagsbreytinga, sem fyrirhugaðar hafi verið, hafi verið að ráða nýja lögreglufulltrúa í þá deild, sem áfrýjandi fór fyrir. „Hópur“ lögreglumanna hafi komið „aftur“ að máli við sig og lýst því yfir að „þeir myndu draga umsóknirnar sínar til baka“ ef áfrýjandi yrði þarna, því hún hefði lýst því yfir að hún „vildi þá ekki.“ Um aðdraganda að ákvörðuninni um að breyta starfsskyldum áfrýjanda kvað lögreglustjóri að þar hafi margir samverkandi þættir komið til. Grunur hafi verið um spillingu í deildinni og tveir lögreglumenn þar verið til rannsóknar. Áfrýjandi hafi ekki verið að „vinna með okkur í þessu“ og í rauninni ekki talað við sig. Trúverðugleiki lögreglunnar hafi verið undir og því orðið að gera einhverjar breytingar. Hafi breytingin ekki verið fólgin í því að ýta áfrýjanda út, heldur fyrst og fremst að búa til skjól til þess að velja fulltrúana sem hún tæki síðan við. Þá kvað hún að strax í ársbyrjun 2015 hafi byrjað að berast til sín kvartanir undan áfrýjanda og hefði hún aldrei fengið svo margar kvartanir undan einum stjórnanda. Nánasti samstarfsmaður áfrýjanda, en þau hafi unnið mjög þétt saman, hafi verið grunaður um spillingu og tilteknir starfsmenn í deildinni, sem tilheyrt hafi öðrum af tveimur hópum í henni, viljað lýsa vantrausti á áfrýjanda. Þá hafi gengið mjög illa hjá áfrýjanda að samræma það að vera aðstoðaryfirlögregluþjónn yfir deildinni og vera jafnframt hluti af innleiðingarhópnum. Hafi áfrýjandi verið í algjörri afneitun á því að hún næði ekki utan um hvort tveggja og hinu sama hafi gegnt um yfirmenn hennar.

8

Verður nú gerð grein fyrir framburði vitna fyrir dómi.

J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf, fyrrverandi aðstoðarlögreglustjóri og staðgengill lögreglustjóra og saksóknari og yfirmaður rannsóknar- og ákærusviðs miðlægrar rannsóknardeildar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, kvaðst hafa unnið í áratug með á-kk-þgf, fyrst hjá embætti ríkislögreglustjóra og svo hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Vitnið kvaðst hafa vorið 2014, ásamt tveimur öðrum mönnum, komið að ráðningu aðstoðaryfirlögregluþjóns hjá síðarnefnda embættinu, en áfrýjandi hafi verið meðal umsækjenda. Hafi hún verið með langhæstu einkunn þeirra við mat á menntun og reynslu og samkvæmt niðurstöðum prófs sem lagt var fyrir þá. Vitnið kvaðst hafa verið yfirmaður áfrýjanda í fyrrnefndri miðlægri rannsóknardeild. Áfrýjandi hafi verið afburðastarfsmaður, hún hafi staðið sig afburðavel, verið skipulögð, vel menntuð og vel undir starfið búin. Vitnið kvað fjarri lagi að afköst deildarinnar hafi verið lítil eftir komu áfrýjanda þangað. Þá kannaðist vitnið ekki við að ríkislögreglustjóri hafi talið deildina óstarfhæfa. Hafi vitnið eingöngu heyrt þetta á lögreglustjóra, sem hafi að því er vitnið taldi, haft þetta eftir Á-kk-þgf K-kk-þgf í greiningardeild ríkislögreglustjóra. Fíkniefnadeildin hafi þvert á móti verið mjög vel starfhæf og taldi vitnið að óeiningin þar hafi verið minni en í mjög mörg ár. Hafi einhverjir starfsmenn farið til Á-kk-ef undir það síðasta og nefndi vitnið þrjá þeirra sérstaklega, en þar á meðal hafi verið lögreglumaður sem síðar hafi hlotið fangelsisdóm vegna brots í starfi og annar, sem sótt hafi um starfið sem áfrýjandi fékk og vitnið hafi vitað að var ósáttur við að fá ekki sjálfur stöðuna. Enginn þessara manna hafi nokkurn tímann kvartað við vitnið undan áfrýjanda. Þá kvaðst vitnið aldrei hafa heyrt um kvartanir yfir áfrýjanda eða vitað nokkurn tímann af þeim. Um áramótin 2015 og 2016 hafi lögreglustjóri verið að tala um að það væri „lykill að einhverjum breytingum“, sem hún vildi koma fram, að færa áfrýjanda og hafi vitnið þá lýst miklum efasemdum um þetta tal sem lögreglustjóri sagðist hafa heyrt. Hafi vitnið bent lögreglustjóra á að þetta væri alveg haldlaust og bæri vitnið fullt traust til þessarar starfsemi og forystu og stjórnunar áfrýjanda, en þá hafi verið komin tæplega árs reynsla af störfum hennar þarna. Lögreglustjóri hafi ekki rætt þetta mikið við sig, en einhverjir fundir verið undir lok árs 2015, sem alls ekki hafi mátt upplýsa áfrýjanda um. Vitnið kvaðst hafa frétt eftir á að lögreglustjóri hafi boðið áfrýjanda að flytja sig til héraðssaksóknara. Þá hafi ákvörðunin 22. janúar 2016 um breytingar á starfi áfrýjanda aldrei verið borin undir vitnið.

F-kk-nf S-kk-nf B-kk-nf, fyrrverandi yfirlögregluþjónn í miðlægri rannsóknardeild hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, kvaðst hafa komið að ráðningu áfrýjanda í starf aðstoðaryfirlögregluþjóns vorið 2014 og eftir það verið næsti yfirmaður hennar. Áfrýjandi hafi að mati vitnisins staðið sig með afbrigðum vel í starfi, verið skeleggur yfirmaður, með skýr markmið og skilvirk í stjórnun, góð í mannlegum samskiptum og haldið vel utan um alla hluti. Vitnið kannaðist ekki við að afköst deildarinnar hafi verið lítil meðan áfrýjandi var þar við stjórnvölinn og lögreglustjóri ekki borið slíkt undir vitnið. Þá hafi vitnið ekki kannast við að deildin hafi verið óstarfhæf, nema frá lögreglustjóra, sem haft hafi eftir einhverjum að greiningardeild ríkislögreglustjóra treysti deildinni ekki. Um kvartanir undan áfrýjanda sagði vitnið að það væru aldrei allir ánægðir, einhverjum hafi fundist fram hjá sér gengið eða eitthvað slíkt, eða ekki metnir að verðleikum, en það ekki verið meira en gengur og gerist. Spurður um hvort ágreiningur hafi verið á milli undirmanna áfrýjanda og hennar sagði vitnið að hann héldi að fyrst og fremst hafi verið svona einhver valdabarátta innan deildarinnar og menn skipst eiginlega í tvo hópa og hafi vitninu fundist sem áfrýjandi, eða hennar daglega stjórnun, drægist einhvern veginn inn í það. Hafi fyrst og fremst verið eitthvað annað þarna í gangi en aðfinnslur um hennar stjórnun. Hún hafi verið hlutlaus stjórnandi og reynt að taka á málum sem slíkur. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað af því að lögreglustjóri hefði boðið áfrýjanda að flytja sig til héraðssaksóknara fyrr en eftir á og heldur ekki af fundi hjá ríkislögreglustjóra viku fyrir fundinn 22. janúar 2016. Ákvörðun um breytingar á störfum áfrýjanda hafi ekki verið borin undir vitnið. Spurður um hvort vitnið hafi fengið einhverjar upplýsingar um hvaða rök hafi verið að baki ákvörðuninni svaraði hann bæði neitandi og játandi. Það hafi verið slegið úr og í, að því er vitninu fannst, hvaða ástæður lægju að baki. Ein ástæðan, sem nefnd var, hafi verið að greiningardeild ríkislögreglustjóra treysti ekki deildinni og þar með ekki áfrýjanda. Önnur að áfrýjandi ynni gegn lögreglustjóra og þriðja að tvær rannsóknir væru í gangi á hendur starfsmönnum deildarinnar. Vitnið kvað áfrýjanda ekkert hafa haft með þessar rannsóknir eða spillingarmál lögreglumanna að gera. Þá hafi vitnið ekki vitað betur en að áðurnefnt innleiðingarferli hafi verið í góðum gangi, launamál hafi verið í þeirri stöðu að ekki hafi verið komist lengra í þeim að svo stöddu, nema með auknu fjármagni, og húsnæðismálum þannig háttað að deildin hafi þurft að losa aðstöðuna á Rauðarárstíg og skila því húsnæði öllu til baka til að geta flutt yfir á Hverfisgötu. Hafi ætluð slæleg frammistaða áfrýjanda því ekkert haft með það að gera að innleiðingin hafi ekki gengið hraðar en raun bar vitni. Um samskipti milli áfrýjanda og lögreglustjóra mundi vitnið til þess að ef til vill hafi einu sinni slegið í brýnu milli þeirra og þær ekki verið sammála. Aðspurður um hvort eitthvað væri hæft í þeirri staðhæfingu áfrýjanda að lögreglustjóri hafi talað um að hún ætlaði að „reyna að fá einhverja kæru“ á áfrýjanda kvaðst vitnið hafa 13. janúar 2016 átt viðtal við lögreglustjóra og þá hafi komið upp að ríkissaksóknari og greiningardeild ríkislögreglustjóra treystu ekki deildinni eða áfrýjanda og hugsanlega væri verið að skoða mál áfrýjanda vegna einhvers konar hylmingar í tengslum við annað hvort málið sem til rannsóknar var vegna starfsmanna deildarinnar.

A-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf, fyrrverandi aðallögfræðingur lögreglustjóra, kvaðst hafa verið reglulega í samskiptum við áfrýjanda og taldi samstarf þeirra hafa verið fínt. Mikill órói hafi verið í deild áfrýjanda og „stanslaus straumur starfsmanna“ að koma til sín og kvarta undan áfrýjanda. Innan deildar áfrýjanda hafi verið þrír hópar, einn þeirra hafi verið hlutlaus og aldrei heyrst í honum, annar sem fannst ástandið ekki gott og kvartaði yfir því og sá þriðji, sem áfrýjandi hafi tilheyrt. Vitnið kvað vinnu innleiðingarhóps, sem hún stýrði, vegna fyrirhugaða skipulagsbreytinga innan embættisins hafa gengið ágætlega, en þó misvel. Þá kvaðst vitnið hafa verið í svonefndri valnefnd. Vegna ástandsins í deild áfrýjanda, þar sem allt hafi logað og menn skipst í flokka, hafi hugsunin verið sú að reyna að fjarlægja hana frá nefndinni. Um aðdraganda að ákvörðuninni um að breyta starfsskyldum áfrýjanda kvað vitnið að spillingarmál hafi verið í gangi í deildinni, en áfrýjandi alltaf farið í vörn á fundum með lögreglustjóra og vitninu þegar verið var að ræða málefni deildarinnar. Mikil óánægja hafi verið meðal sumra starfsmanna í fíkniefnadeildinni með starfshætti áfrýjanda og mjög erfitt hafi verið að halda starfseminni þar gangandi. Til þess að koma einhverjum böndum á starfsemi deildarinnar hafi verið talið rétt að grípa til þeirrar tímabundnu lausnar að gera breytingar á starfsskyldum áfrýjanda. Hafi það verið skoðun vitnisins á þessum tíma að áfrýjandi „væri bara ekki alveg að ráða við starfið.“

K-kk-nf S-kk-nf, settur lögreglufulltrúi við embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, kvaðst hafa verið rannsóknarlögreglumaður á þeim tíma sem mál þetta tekur til. Hann kvað sér ekki hafa fundist áfrýjandi sérstaklega góður yfirmaður, en hún hafi nánast aldrei talað við sig, nema ef til vill um einstök mál eftir að hann var orðinn fulltrúi. Hún hafi verið þurr á manninn og köld og trúlega átt í erfiðleikum með mannleg samskipti. Menn hafi skipst í tvær fylkingar í deildinni og áfrýjandi tekið afstöðu með annarri þeirra. Hafi einir sex menn úr deildinni farið og talað við yfirstjórnina og einhverjir leitað til stéttarfélags síns og lýst áhyggjum sínum af ástandinu, en ekki borið fram formlega kvörtun. Vitnið kvaðst á sínum tíma hafa sótt um sama starf aðstoðaryfirlögregluþjóns og áfrýjandi gerði, en ekki fundist fram hjá sér gengið þegar áfrýjandi hlaut það. Vitnið kvaðst aldrei hafa rætt óánægju sína í starfi við áfrýjanda og aldrei beðið um flutning. Hún hafi einu sinni rætt við sig og spurt hvort eitthvað væri að. Vitnið hafi svarað því neitandi og sagt að hann myndi sjálfsagt sækja um flutning ef hann væri mjög óánægður.

G-kk-nf H-kk-nf, lögreglufulltrúi hjá sama embætti, sagðist ekki hafa orðið var við breytingar í fíkniefnadeildinni þegar áfrýjandi kom þar til starfa. Hann hafi sótt um það starf sem áfrýjandi fékk, en alls ekki verið ósáttur við það. Vitnið kvaðst hafa upplifað stjórnunarhætti áfrýjanda frá fyrsta degi á þann hátt að hún væri hrokafull, kynni ekki mannleg samskipti og væri hrædd um að einhver skyggði á sig og það birst í framkomu hennar. Hafi hún látið alla vita að hún væri yfirmaðurinn og „gróf undan svona öryggistilfinningu starfsmanna“ þannig að þeir, þar á meðal vitnið, hafi kviðið fyrir að mæta til vinnu. Vitnið kvaðst hafa verið jafnsettur öðrum nafngreindum lögreglumanni, en fundist sér ýtt til hliðar með því að áfrýjandi hafi fundað með honum og fleiri mönnum sem henni hafi verið þóknanlegir og oftar en ekki hafi vitninu verið haldið utan við ákvörðunartökur. Vitnið mundi ekki til þess að hafa rætt þetta við áfrýjanda og heldur ekki F-kk-þf S-kk-þf B-kk-þf, næsta yfirmann áfrýjanda, og heldur ekki beðið um flutning.

Á-kk-nf K-kk-nf, aðstoðaryfirlögregluþjónn og deildarstjóri greiningardeildar ríkislögreglustjóra, kvaðst á þeim tíma er mál þetta varðar hafa verið í töluverðum samskiptum við nokkra starfsmenn í deild þeirri sem áfrýjandi starfaði í, sem og lögreglustjóra. Vitnið, sem kvaðst hafa verið stjórnandi fíkniefnadeildarinnar í tíu ár og þekkt flesta starfsmenn hennar, hafi ekki þekkt stjórnunarhætti áfrýjanda, en fundist á þeim starfsmönnum sem hann ræddi við að þeir hafi ekki verið góðir. Hafi áfrýjandi virst taka lítið tillit til þess sem menn sögðu og ekki hafa mikla þekkingu á þeim málum sem heyrðu undir fíkniefnadeildina. Ekki hafi farið milli mála að mikil óeining hafi verið í deildinni, hún skipst í tvo hópa, og heldur ekki að áfrýjandi hafi átt sinn þátt í því. Ekki hafi ríkt fullt traust til deildarinnar af hálfu ríkislögreglustjóraembættisins, en það hafi „kannski“ ekki verið út af „stjórnanda deildarinnar“ heldur því að á þessum tíma hafi verið að koma upplýsingar til greiningardeildarinnar um að það væri ákveðinn leki frá fíkniefnadeildinni „þannig að það var þess vegna sem að það ríkti kannski ekki fullkomið traust.“

K-kk-nf S-kk-nf V-kk-nf, sem gegndi starfi aðstoðaryfirlögregluþjóns í fíkniefnadeildinni frá árinu 2007 til ársins 2014, kvað oft hafa reynt á færni sína og hæfni í stjórnun við að halda mönnum til góðra verka og hafi það gengið mjög vel. Þó hafi verið þar flokkadrættir, menn hafi skipst í tvo flokka og vandamál tengst þeim báðum. Þá staðfesti vitnið að hafa í janúar 2012 unnið „greinargerð“ til yfirstjórnar lögreglustjóraembættisins vegna ávirðinga sem bornar höfðu verið á lögreglumann í deildinni af samstarfmönnum hans, annan þeirra lögreglumanna sem sætti rannsókn í árslok 2015. Hafi niðurstaða vitnisins verið á þá leið að enginn fótur hafi verið fyrir þessum ásökunum. Eftir að vitnið skipti um starf hafi hluti af starfsmönnum deildarinnar farið að hafa samband við sig og sagt að þeim væri farið að líða illa í starfi vegna þess að þeim fyndist þeir vera útundan og ekki hlustað á þá og þeirra sjónarmið. Hafi þessir menn verið mjög ósáttir, en vitnið ekki viljað skipta sér mikið af þessu. Talsvert seinna hafi lögreglustjóri haft samband við sig og spurt hvort tilteknir menn, sem unnið höfðu með vitninu í talsverðan tíma, væru „alveg vita vonlausir“ rannsóknarlögreglumenn. Hafi þetta komið flatt upp á vitnið vegna þess að þarna hafi meðal annars verið lögreglumenn sem hafi fengið sérstakt hrós fyrir mjög góð störf og væru að mati vitnisins mjög færir og góðir rannsóknarlögreglumenn.

9

Í málinu liggja fyrir tvö læknisvottorð um óvinnufærni áfrýjanda. Hið fyrra er frá 9. febrúar 2016, þar sem fram kom að hún hafi verið undir miklu álagi og komið til mats og meðferðar á Heilsustofnun NLFÍ á tímabilinu frá 26. janúar til 9. febrúar 2016. Síðara vottorðið er dagsett 10. maí 2016, en þar sagði að áfrýjandi hafi verið á stofnuninni frá 29. mars til 26. apríl sama ár. Hún hafi verið óvinnufær við útskrift og yrði það áfram næsta mánuð.

Samkvæmt vottorði B-kvk-ef E-kvk-ef sálfræðings 3. ágúst 2016, sem vitnið staðfesti fyrir dómi, framkvæmdi hún greiningu á áfrýjanda „með tilliti til andlegra afleiðinga ákvörðunar Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að breyta störfum hennar sem var kynnt henni á fundi 22. janúar 2016.“ Sagði í vottorðinu að í kjölfar fundarins hafi orðið andlegt hrun hjá áfrýjanda, sem einkennst hafi bæði af líkamlegri og andlegri vanlíðan. Mikið traustrof hafi átt sér stað og starfsumhverfi, sem áfrýjandi hafi upplifað áður sem öruggt, orðið ótraust og varhugavert. Í kjölfarið hafi áfrýjandi misst mikið sjálfstraust, verið svipt framtíðarvon á sínum starfsvettvangi og upplifað mikinn vanmátt gagnvart aðstæðum og mögulegri framtíð. Uppfyllti áfrýjandi greiningarviðmið áfallastreituröskunar, kvíða og þunglyndis. Hún hafi einangrað sig mikið félagslega og væri óvinnufær, sem hefði áhrif á bæði líðan og lífsgæði. Fyndi áfrýjandi fyrir skorti á drifkrafti og í raun mætti segja að fótunum hafi verið kippt undan henni og hún sæti á biðstofu lífsins. Erfitt væri að meta batahorfur þar sem þunglyndis- og áfallastreituvinna gæti tekið töluverðan tíma, en tilefni væri til að vonast til að árangur næðist með hugrænni atferlismeðferð.

Í vottorði M-kvk-ef G-kvk-ef, framkvæmdastjóra hjúkrunar á Heilsustofnun NLFÍ, sem er hjúkrunarfræðingur og félagsráðgjafi að mennt, 11. janúar 2017, og hún staðfesti fyrir dómi, kom meðal annars fram að áfrýjandi hafi frá upphafi komið sér fyrir sem einstaklega skýr kona sem hefði lent í gríðarlegu áfalli í starfi. Hafi saga hennar borið vitni um metnaðargjarna, vel menntaða konu með sterka réttlætiskennd, sem unnið hafi starf sitt af miklum heilindum. Hún hafi gefið góða og skýra sögu og skynsama greiningu og innsýn í það sem hún hefði orðið fyrir. Við innritun hafi áfrýjandi lýst miklum einkennum þunglyndis, kvíða, álags, kulnunar og áfallastreitu, þar á meðal mikilli andlegri þreytu, lítilli einbeitingu, orkuleysi, kvíðahnút í maga og brjósti, andþyngslum og svefnerfiðleikum. Einnig hafi verið mælanlegur hjá henni aukinn kvíði og þunglyndi samkvæmt þunglyndis- og kvíðaprófum B-x-x. Við útskrift hafi áfrýjandi lýst betri líðan, þrautseigjan hafi aukist, þreytan minnkað, sem og þunglyndið og kvíðinn. Áfrýjandi hafi komið aftur á stofnunina í apríl 2016, þar sem hún hafi einbeitt sér að því að tileinka sér tækni núvitundar til að takast á við kvíðann og erfiðleikana. Hafi hún lýst betri líðan og verið að vinna markvisst að því að vinna úr áfallinu sem hún hafi orðið fyrir.

10

Áfrýjandi óskaði 25. nóvember 2016 eftir að sér yrði veitt launalaust leyfi og með tölvubréfi 13. desember sama ár veitti lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu slíkt leyfi í eitt ár frá 15. sama mánaðar að telja.

Með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 20. desember 2017 var vísað til áðurnefnds tölvubréfs embættisins til áfrýjanda frá 13. desember 2016. Sagði í fyrrnefnda bréfinu að gert hefði verið ráð fyrir að áfrýjandi kæmi aftur til starfa 15. desember 2017, en ekki fengist upplýsingar frá henni um það, þrátt fyrir fyrirspurn þar um. Bent var á 16. gr. laga nr. 70/1996 um skyldu starfsmanna til að koma stundvíslega til starfa, nema ef um væri að ræða gild forföll eða leyfi starfsmanns, en ekki hafi borist upplýsingar um slíkt. Með hliðsjón af þessu var skorað á áfrýjanda að koma til starfa og farið fram á upplýsingar frá henni um framangreint eigi síðar en 29. desember 2017.

Í svarbréfi áfrýjanda 29. desember 2017 sagði að eins og lögreglustjóri þekkti hafi áfrýjandi höfðað mál á hendur íslenska ríkinu. Í stefnu væri gerð ítarleg grein fyrir því hvernig hún liti á málið og þeirri afstöðu hennar að í ákvörðun lögreglustjóra 22. janúar 2016 um breytingu á starfsskyldum hennar hafi falist fyrirvaralaus brottvikning úr starfi. Þá vekti athygli að ekkert kæmi fram í erindi embættisins til hvaða starfa ætlast væri til að áfrýjandi sneri og þá væri markmið bréfsins lítt skiljanlegt að öðru leyti.

Síðastgreindu bréfi svaraði lögreglustjóri með bréfi 24. janúar 2018. Þar sagði meðal annars að áfrýjandi væri skipuð í embætti aðstoðaryfirlögregluþjóns hjá þeim hluta rannsóknardeildar, þar sem rannsökuð væri alvarleg og skipulögð brotastarfsemi. Meðan á leyfi áfrýjanda hafi staðið hafi tekið gildi breytt skipulag hjá rannsóknardeildinni. Þar væri nú gert ráð fyrir tveimur stöðum aðstoðaryfirlögregluþjóna og væri önnur þeirra ætluð áfrýjanda. Ekki hafi verið sett í stöðuna haustið 2017, þar sem leyfi áfrýjanda hafi þá verið langt komið. Gert hafi verið ráð fyrir að hún myndi gegna áfram stöðu aðstoðaryfirlögregluþjóns við deildina þegar hún sneri til starfa að loknu leyfi. Af þeim sökum væri nauðsynlegt fyrir embættið að skýrt yrði hvað áfrýjandi hygðist gera. Sú almenna regla væri hjá embættinu að lögreglumenn fengju ekki lengra leyfi í senn en til eins árs, en þar sem áfrýjandi hafi höfðað mál á hendur embættinu, sem enn væri til meðferðar hjá dómstólum, væri það reiðubúið að framlengja launalaust leyfi áfrýjanda þar til endanleg niðurstaða lægi fyrir, óskaði áfrýjandi þess, en þó eigi lengur en til hálfs árs í senn, svo unnt væri að setja í afleysingar í stöðu áfrýjanda.

Áfrýjandi svaraði þessu bréfi 31. janúar 2018. Áréttaði hún þar þá afstöðu sína að fyrrgreind ákvörðun lögreglustjóra 22. janúar 2016 hafi falið í sér fyrirvaralausa brottvikningu, en þar sem Hæstiréttur ætti enn eftir að kveða upp dóm í máli hennar teldi hún ekki tímabært að taka afstöðu til þeirra atriða sem fyrirspurn lögreglustjóra lyti að.

Í svarbréfi lögreglustjóra 21. mars 2018 kom meðal annars fram að í ljósi fyrrgreindra bréfa áfrýjanda liti embættið svo á að hún yrði í launalausu leyfi fram að þeim tíma er dómur Hæstaréttar félli.

III

Í áfrýjunarstefnu hafði áfrýjandi ekki uppi kröfu um ógildingu ákvörðunar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. janúar 2016 um breytingu á starfsskyldum áfrýjanda. Með því að stefndi hefur ekki haft uppi andmæli gegn kröfunni kemst hún að í málinu, sbr. 1. mgr. 111. gr. og 190. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Auk fyrrnefndrar kröfu hefur áfrýjandi uppi í einu lagi annars vegar kröfu um miskabætur að fjárhæð 2.000.000 krónur og hins vegar fjártjón að fjárhæð 366.720 krónur, sem hún hafi orðið fyrir í beinu framhaldi af áðurnefndri ákvörðun. Til stuðnings þeirri kröfu hefur áfrýjanda lagt fram tvo reikninga vegna dvalar sinnar á Heilsustofnun NLFÍ, hinn fyrri vegna tímabilsins frá 26. janúar til 9. febrúar 2016, að fjárhæð 158.900 krónur, og þann síðari fyrir tímabilið frá 29. mars til 26. apríl sama ár, að fjárhæð 207.820 krónur. Eru þau rök færð fram fyrir kröfunni að dvölin hafi verið að læknisráði vegna þess áfalls sem áfrýjandi hafi orðið fyrir vegna umræddrar ákvörðunar. Enn fremur gerir áfrýjandi kröfu um bætur fyrir fjártjón að fjárhæð 126.366.752 krónur vegna mismunar á framtíðarverðmæti launa, eftirlaunaréttinda og hlunninda á milli núverandi starfs áfrýjanda og starfs síns hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu.

Síðastnefnda krafan er reist á því að í umræddri ákvörðun lögreglustjóra hafi falist dulbúin brottvikning úr starfi. Á það verður ekki fallist, enda var ákvörðunin tímabundin og enn er í gildi ráðningarsamband milli áfrýjanda og embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt yfirlýsingum embættisins þar að lútandi í bréfum til áfrýjanda í desember 2017 og janúar og mars 2018, sem gerð er grein fyrir að framan. Þegar af þeirri ástæðu verður að vísa af sjálfsdáðum frá héraðsdómi framangreindri fjárkröfu, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991.

Við úrlausn á þeim kröfum áfrýjanda, sem eftir standa, liggur fyrir að taka afstöðu til þess hvort hin umdeilda ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, þar sem gerð var tímabundin breyting á starfi hennar, hafi verið ólögmæt í skilningi 19. gr. laga nr. 70/1996 og áfrýjandi eigi af þeim sökum rétt til miskabóta, svo og bóta vegna fjárhagslegs tjóns að fjárhæð 366.720 krónur. Auk fjárkrafna hefur áfrýjandi uppi kröfu um ógildingu fyrrnefndrar ákvörðunar um breytingu á starfsskyldum sínum. Er þess þá að gæta að umrædd breyting var sem fyrr segir tímabundin og hefur nú runnið skeið sitt á enda. Þá kom fram í bréfi lögreglustjóra 24. janúar 2018 að gert væri ráð fyrir að áfrýjandi myndi gegna áfram stöðu aðstoðaryfirlögregluþjóns við deildina þegar hún sneri til starfa að loknu leyfi. Að teknu tilliti til þess, sem og að í ógildingarkröfu áfrýjanda felst heldur ekki, eins og hún er orðuð, að viðurkenndur verði ákveðinn réttur henni til handa umfram það sem felst í fjárkröfum, verður ekki talið að áfrýjandi hafi lögvarða hagsmuni af því að jafnframt verði viðurkennt með dómi ógildi þessarar ákvörðunar. Ber því að vísa ógildingarkröfunni sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Eftir stendur því að taka afstöðu til kröfu áfrýjanda um miskabætur og kröfu hennar að fjárhæð 366.720 krónur vegna fjárhagslegs tjóns.

IV

Af hálfu stefnda er því haldið fram að meginástæðan fyrir ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að breyta starfsskyldum áfrýjanda hafi verið að þætti hennar í áðurnefndu innleiðingarverkefni hafi ekki verið lokið og að henni sóst verkefnið illa. Þá hafi óróa gætt innan deildar áfrýjanda, starfsemin liðið fyrir það og stjórnun deildarinnar verið með þeim hætti að áfrýjandi hafi ekki náð tökum á henni. Með umræddri ákvörðun hafi áfrýjanda því verið veitt svigrúm til að ljúka þeirri vinnu sem henni bar að sinna við innleiðingu nýs skipulag og snúa síðan til baka í síðasta lagi að loknum sex mánuðum.

Ráðið verður af gögnum málsins að einhverjir flokkadrættir og óeining hafi á þeim tíma sem mál þetta varðar viðgengist í þeirri deild, sem áfrýjandi var yfirmaður í. Kom fram í vætti Ö-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef, fyrrverandi aðallögfræðings hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, að innan deildarinnar hafi menn skipst í þrjá hópa. Einn hópurinn hafi verið hlutlaus og aldrei heyrst í honum, annar hópurinn hafi ekki talið ástandið gott þar og þriðji hópurinn verið sá sem áfrýjandi hafi tilheyrt og þar af leiðindi sá hópur starfsmannanna sem var ánægður með störf áfrýjanda.

Áfrýjandi heldur því fram að samskiptavandi milli hennar og lögreglustjórans hafi komið upp á vormánuðum 2015. Verður helst ráðið af gögnum málsins að þegar ásakanir nokkurra lögreglumanna í þeirri deild, sem áfrýjandi var yfirmaður í, á hendur samstarfsmanni sínum um brot í starfi komu upp að nýju um mitt ár 2015, en áfrýjandi ekki tekið undir þær, heldur þvert á móti borið fullt traust til þessa manns, hafi einhvers konar órói eða undiralda aukist í deildinni. Þá er fram komið í málinu að tilteknir lögreglumenn í deildinni kvörtuðu yfir áfrýjanda við lögreglustjórann og deildarstjóra hjá greiningardeild ríkislögreglustjóra, en ekki næstu yfirmenn áfrýjanda, F-kk-þf S-kk-þf B-kk-þf yfirlögregluþjón og J-kk-þf H-kk-þf B-kk-þf S-kk-þf, yfirmann rannsóknar- og ákærusviðs. Má ráða af gögnum málsins að þar hafi verið um að ræða sömu menn og báru samstarfsmann sinn áðurnefndum sökum. Þá er upplýst í málinu að starfsmennirnir ræddu umkvartanir sínar ekki við áfrýjanda sjálfa og jafnframt að lögreglustjóri gerði það ekki heldur.

Misjöfnum sögum fer af því hve mikil áhrif þessi staða mála í deildinni hafi haft á starfsemi hennar. Vitnið F-kk-nf S-kk-nf, næsti yfirmaður áfrýjanda, kvað hana hafa staðið sig með afbrigðum vel í starfi, hún verið skeleggur yfirmaður, með skýr markmið og skilvirk í stjórnun, góð í mannlegum samskiptum og haldið vel utan um alla hluti. Um kvartanir undan áfrýjanda kvað vitnið að einhverjum starfsmanna hafi fundist fram hjá sér gengið eða þeir ekki verið metnir að verðleikum, en það ekki verið meira en gengur og gerist. Fyrst og fremst hafi verið um að ræða einhvers konar valdabarátta innan deildarinnar, þar sem menn hafi skipst í tvo hópa, og vitninu fundist sem áfrýjandi, eða hennar daglega stjórnun, drægist einhvern veginn inn í það. Hafi áfrýjandi verið hlutlaus stjórnandi og reynt að taka á málum sem slíkur. Á sama veg bar vitnið J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, þar næsti yfirmaður áfrýjanda, en hann kvað áfrýjanda hafa verið afburðastarfsmann, hún hafi staðið sig afburðavel, verið vel skipulögð, vel menntuð og vel undir starfið búin. Sagði hann fíkniefnadeildina hafa verið mjög vel starfhæfa og taldi að óeiningin þar hafi verið minni en í mjög mörg ár. Þá kvaðst vitnið aldrei hafa heyrt um kvartanir yfir áfrýjanda eða vitað nokkurn tímann af þeim.

Á hinn bóginn kvað lögreglustjóri að áfrýjandi hafi ekki áttað sig á hinu alvarlega ástandi, sem ríkti í deildinni vegna spillingarmála, þar sem tvö mál lögreglumanna hafi verið til rannsóknar. Þá hafi áfrýjandi verið í algjörri afneitun á að hún réði ekki í senn við stjórn deildar sinnar og setu í fyrrnefndum innleiðingarhópi, en vinnu í honum lauk ekki fyrr en í apríl 2017. Undir þetta tók áðurnefnd A-kvk-nf H-kvk-nf, sem kvað áfrýjanda „ekki alveg“ hafa verið að ráða við starfið.

Fyrir liggur í málinu að áfrýjandi var 14. desember 2015 boðuð á fund lögreglustjóra degi síðar, þar sem rædd var sú tillaga hins síðarnefnda að áfrýjandi flytti sig í starfi til héraðssaksóknara og jafnframt að hún hafi hafnað þeirri tillögu. Verður tillagan ekki skilin á annan veg en þann að leysa hafi átt það ástand, sem lögreglustjóri taldi hafa skapast í deild áfrýjanda, með því að gefa henni kost á flutningi þaðan og jafnframt að hin fyrrnefnda hafi þá þegar verið búin að móta afstöðu sína í málinu. Voru þá aðeins liðnir um fimm mánuðir, að sumarleyfistíma meðtöldum, frá því lögreglustjórinn fól áfrýjanda að taka við stjórnun bæði rannsóknardeildar fíkniefnamála og skipulagðrar brotastarfsemi og rannsóknardeild fjármunabrota, sem þá höfðu verið sameinaðar, og ábyrgð áfrýjanda þar með verið aukin. Það næsta sem gerðist var að lögreglustjóri vék áfrýjanda 18. janúar 2016 úr svonefndri valnefnd og boðaði hana sama dag til fundar tveimur dögum síðar, sem frestaðist til 22. sama mánaðar. Í fundarboði kom fram að tilefni fundarins væri að „ræða fyrirhugaðar breytingar“ á verkefnum áfrýjanda. Í millitíðinni hafði áfrýjandi átt fund 15. janúar 2016 með innanríkisráðherra, sem lögreglustjóri frétti af samdægurs. Á fundinum 22. janúar 2016 voru hinar fyrirhuguðu breytingar ekkert ræddar, heldur afhenti lögreglustjóri þar bréf, þar sem áfrýjanda var tilkynnt um framangreinda ákvörðun.

V

Ákvörðun lögreglustjóra var reist á 19. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt ákvæðinu er starfsmanni skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því er hann tók við starfi. Ótvírætt er að forstöðumaður ríkisstofnunar hefur heimild til að breyta störfum og verksviði ríkisstarfsmanns og er það komið undir mati hans hvort tilefni sé til slíkra breytinga, en þær verða þó að vera reistar á málefnalegum sjónarmiðum og mega ekki vera meira íþyngjandi fyrir starfsmann en nauðsyn ber til, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 4. maí 2005 í máli nr. 475/2004.

Sönnunarbyrði um að gætt hafi verið málefnalegra sjónarmiða við töku ákvörðunar þeirrar, sem málið snýst um, hvílir á stefnda. Engin skjalleg samtímagögn, svo sem fundargerðir eða minnisblöð, liggja fyrir í málinu um gang mála við vinnu áðurnefnds innleiðingarhóps. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að áfrýjandi, sem átti sæti í hópnum fyrir hönd þeirrar deildar er hún gegndi yfirmannsstöðu í, hafi ekki sinnt vinnu sinni þar sem skyldi. Þá hefur stefndi engan veginn fært sönnur á að áfrýjandi hafi ekki haft tök á stjórnun deildar þeirrar, er hún var yfirmaður í. Er sú fullyrðing raunar í brýnni andstöðu við fyrrgreint mat tveggja næstu yfirmanna áfrýjanda á störfum hennar, svo sem rakið er að framan. Þá getur áfrýjandi ekki borið ábyrgð á einhvers konar óróa innan deildarinnar, sem skapast hafi vegna þess að hún treysti þeim lögreglumanni, sem nokkrir samstarfsmenn hans sökuðu öðru sinni ranglega um spillingu, en hann var um mitt ár 2016 hreinsaður af öllum ásökunum eftir ítarlega rannsókn, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 816/2017, sem kveðinn er upp samhliða dómi í máli þessu. Hið sama gildir um óánægju nokkurra starfsmanna með störf áfrýjanda og framkomu hennar í sinn garð, sem áfrýjanda virðist hafa verið ókunnugt um.

Samkvæmt framansögðu var ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu ekki reist á málefnalegum sjónarmiðum, sem er skilyrði lögmæti ákvörðunar eftir 19. gr. laga nr. 70/1996. Enda þótt launakjör áfrýjanda hafi ekki verið skert með ákvörðuninni og hún verið tímabundin var hún meira íþyngjandi fyrir áfrýjanda en nauðsyn bar til, þar sem í henni fólst að áfrýjandi var færð úr því starfi, sem hún var skipuð í, og sett í hliðarverkefni, sem hún hafði áður sinnt meðfram aðalstarfi sínu. Braut ákvörðunin því í bága við fyrrgreint lagaákvæði.

VI

Áfrýjandi hefur uppi kröfu í einu lagi, þar sem krafist er annars vegar miskabóta að fjárhæð 2.000.000 krónur og hins vegar 366.720 króna í bætur fyrir fjártjón.

Við töku framangreindrar ákvörðunar mátti lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu vera ljóst að hún var til þess fallin að vera meiðandi fyrir áfrýjanda, sem í áranna rás hafði unnið sig til metorða innan lögreglunnar, eins og lýst er að framan, og verið falin aukin ábyrgð fáeinum mánuðum áður en ákvörðunin var tekin. Vó ákvörðunin því að æru áfrýjanda og persónu. Af þessum sökum er fullnægt skilyrðum b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að dæma áfrýjanda miskabætur úr hendi stefnda. Ljóst er að ákvörðunin hafði mikil áhrif á áfrýjanda, svo sem áður er lýst. Að þessu virtu eru miskabætur ákveðnar 1.500.000 krónur. Þá var innlagning áfrýjanda á Heilsustofnun NLFÍ bein afleiðing af hinni ólögmætu ákvörðun og verður fjárkrafa áfrýjanda vegna dvalar þar, samtals 366.720 krónur, því einnig tekin til greina. Loks dæmast vextir eins og krafist er, en upphafstíma þeirra hefur ekki verið sérstaklega mótmælt.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorð greinir.

Dómsorð:

Kröfu áfrýjanda, A-kvk-ef H-kvk-ef, um að ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 22. janúar 2016, um breytingu á starfsskyldum áfrýjanda, verði ógilt, og kröfu hennar um að stefndi, íslenska ríkið, greiði sér 126.366.752 krónur, ásamt nánar tilgreindum vöxtum, er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.866.720 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.500.000 krónum frá 22. janúar 2016 til 26. sama mánaðar, af 1.658.900 krónum frá þeim degi til 29. mars 2016 og af 1.866.720 krónum frá þeim degi til 20. júlí 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.