582/2013

E höfðaði mál gegn Í hf. og krafðist þess að sér yrðu greidd laun í uppsagnarfresti í kjölfar þess að henni var sagt upp störfum hjá Í hf. Við uppsögnina hafði E ritað undir bréf þess efnis að hún afsalaði sér launum í uppsagnarfresti, enda hefði hún orðið uppvís að þjófnaði og misnotkun á stimpilklukku. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt sú háttsemi E að taka heimildarlaust vín sem var á boðstólum í veislu, sem haldin var fyrir starfsfólk Í hf., hefði verið ámælisverð hefði hún skilað Í hf. víninu jafnskjótt og færi gafst á og skýrt yfirmanni sínum af hreinskilni frá brotinu. Taldist þessi háttsemi E og notkun hennar á stimpilklukku ekki hafa verið svo alvarleg trúnaðarbrot að réttlætt gæti fyrirvaralausa riftun ráðningarsamnings hennar. Vegna tungumálakunnáttu sinnar þótti E ekki hafa getað gert sér grein fyrir efni bréfsins sem hún undirritaði við uppsögnina auk þess sem hún gerði það eftir að henni hafði verið tjáð að ella yrði háttsemi hennar kærð til lögreglu. Í ljósi alls þessa var fallist á með E að á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga ætti að víkja til hliðar yfirlýsingu hennar í bréfinu um afsal réttar til launa í uppsagnarfresti. Var því fallist á kröfu E.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. september 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Tildrög máls þessa eru þau að stefndu var ásamt öðru starfsfólki áfrýjanda boðið til veislu sem haldin var á hans vegum fimmtudagskvöldið 20. október 2011. Stefnda bar fyrir héraðsdómi að hún hefði stimplað sig út um klukkan sex síðdegis og farið í veisluna um hálftíma síðar. Um áttaleytið hafi hún farið að hugsa til samstarfskvenna sinna, sem hafi verið á vakt og hafi hún ætlað að hjálpa þeim við vinnuna. Hún hafi því stimplað sig aftur inn, en þær hafi sagt henni að halda áfram að skemmta sér, sem hún hafi gert. Hún hafi hins vegar gleymt að stimpla sig út aftur og verið í veislunni til klukkan tíu og stimplað sig þá út. Í veislunni var á boðstólum áfengi og matur og kvaðst hún hafa tekið tvær vínflöskur og farið með þær í ræstingaherbergi starfsfólks. Ekki hefur verið vefengt að stefnda hafi verið ölvuð í veislunni. Fyrir dómi gaf hún þær skýringar á þessu framferði sínu að hún hafi ætlað að bjóða samstarfskonum sínum upp á rauðvínsglas að vinnu þeirra lokinni. Hún hafi hins vegar ekki hitt þær er veislunni lauk og því skilið flöskurnar eftir í ræstingaherberginu.

Óumdeilt er að stefnda fór að eigin frumkvæði mánudaginn 24. október 2011 til yfirmanns síns, A-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef, með samstarfskonu sinni, K-kvk-þgf Z-x-x. K-x-x mun þar hafa túlkað orð A-kk-ef úr ensku yfir á pólsku og orð stefndu úr pólsku yfir á ensku. Stefnda skýrði frá því að hún hafi tekið flöskurnar og skilaði hún þeim til A-kk-ef. Hún var spurð um það fyrir dómi hvort hún hefði sagt A-kk-þgf frá stimpilklukkunni og kvaðst hún hafa gert það. Kvöldið hefði verið ,,svolítið ruglingslegt af því hún fékk sér í glas“ og hefði hún ekki alveg vitað hvernig hún hefði farið að þessu öllu ,,með stimpilklukku og allt“.

Næsta dag, 25. október 2011, var stefnda kölluð á fund hótelstjórans, þar sem viðstaddar voru auk hans I-kvk-nf H-kvk-nf S-kvk-nf þáverandi yfirþerna og fyrrnefnd K-x-x. Þar var henni kynnt bréf með yfirskriftinni ,,uppsagnarbréf“. Í bréfinu kom fram að stefndu væri sagt upp störfum vegna þjófnaðar og misnotkunar á stimpilklukku. Hafi bæði atvik átt sér stað fimmtudaginn 20. október 2011 og hún viðurkennt þau. Í ljósi alvarleika brotsins hafi samkomulag náðst um að stefnda hætti tafarlaust störfum. Jafnframt skyldi áfrýjandi greiða henni laun út októbermánuð en aðilar væru sammála um að hún fengi ekki greidd laun í uppsagnarfresti. Orlof og vetrarfrí skyldu greiðast samkvæmt samningi. Stefnda bar fyrir dómi að hótelstjórinn hefði lesið bréfið á íslensku, I-kvk-nf H-kvk-nf hefði túlkað efni bréfsins yfir á ensku og K-x-x hefði túlkað það yfir á pólsku úr ensku. Henni hefði ekki verið tjáð að í bréfinu fælist afsal á þriggja mánaða launum í uppsagnarfresti, en hótað að kallað yrði á lögreglu ef hún skrifaði ekki undir bréfið. Hún kvaðst hafa orðið mjög hrædd við lögreglu, en í Póllandi væru ,,háar sektir og fangelsisvist fyrir þjófnað“. Sá framburður stefndu samrýmist vitnisburði K-kvk-ef um að ef stefnda skrifaði ekki strax undir uppsagnarbréfið yrði hún kærð til lögreglu. Fór svo að stefnda skrifaði undir bréfið.

Stefnda undirritaði annað bréf 2. mars 2011, sem skrifað var á ensku, þar sem brýnt var fyrir henni að láta ekki aðra stimpla sig út og að óleyfilegt væri að fara af vinnustaðnum á vinnutíma án heimildar. Fyrrnefnd I-kvk-nf H-kvk-nf kynnti bréf þetta fyrir stefndu, en hún bar fyrir dómi að samskipti milli þeirra hefðu farið fram á ,,stikkorðum úr ensku.“ Hún fullyrti þó að stefnda hefði skilið sig og sérstaklega þar sem hún hefði sýnt stefndu mynd úr eftirlitsmyndavél.

II

Ágreiningur aðila hér fyrir dómi lýtur annars vegar að lögmæti uppsagnar stefndu úr starfi sem hótelþerna hjá áfrýjanda og hins vegar að gildi yfirlýsingar þeirrar er stefnda undirritaði 25. október 2011 og ber yfirskriftina uppsagnarbréf. Stefnda talar pólsku, en mun tala litla sem enga ensku og enga íslensku.

Að framan hefur verið rakin sú atburðarás sem varð til þess að áfrýjandi sagði stefndu upp störfum. Fram er komið að stefnda viðurkenndi brot sín jafnskjótt og færi gafst á og skilaði þeim tveimur vínflöskum sem hún hafði tekið ófrjálsri hendi. Hún reyndi einnig að útskýra með hjálp samstarfskonu sinnar hvernig staðið hefði á því að hún hefði stimplað sig inn til vinnu er hún var í raun í veislu hjá áfrýjanda. Sú háttsemi hennar að taka heimildarlaust vín sem á boðstólum var og fara með það úr veislunni var ámælisverð. Að því virtu að stefnda skilaði víninu jafnskjótt og færi gafst á og skýrði yfirmanni sínum af hreinskilni frá brotinu telst þessi háttsemi hennar ekki hafa verið svo alvarlegt trúnaðarbrot að réttlætt geti fyrirvaralausa riftun á ráðningarsamningi hennar. Þótt það framferði stefndu að stimpla sig inn til vinnu um áttaleytið, er hún var í raun í veislu hjá áfrýjanda og aftur út klukkan tíu, feli í sér vanefnd á ráðningarsamningnum var ekki um svo verulega vanefnd að ræða að skilyrði hafi verið til fyrirvarlausrar riftunar hans. Í því sambandi er til þess að líta að bréf það sem stefnda undirritaði 2. mars 2011 felur ekki í sér fullnægjandi áminningu eða aðvörun um að sú misnotkun stimpilklukku sem lýst er í bréfinu geti valdið riftun samningsins, auk þess sem óvíst er hvort stefnda skildi efni þess bréfs.

Eins og að framan er rakið ritaði stefnda undir uppsagnarbréf 25. október 2011, að viðstöddum fyrrnefndri I-kvk-þgf H-kvk-þgf og K-kvk-þgf, auk þáverandi hótelstjóra. Í bréfinu afsalaði hún sér kjarasamningsbundnum réttindum sínum um laun í uppsagnarfresti. Af framburði hennar fyrir dómi er ljóst að hún gerði sér ekki grein fyrir efni bréfsins, enda er fram komið að texti þess hafði fyrst verið túlkaður úr íslensku og yfir á ensku og síðan hafði fyrrnefnd K-x-x túlkað hann úr ensku yfir á pólsku, en ekkert verður ráðið af gögnum málsins hvernig enskukunnáttu hennar var háttað. Þá ritaði stefnda undir bréfið eftir að henni hafði verið tjáð að ella yrði háttsemi hennar kærð til lögreglu. Í ljósi þeirra atvika sem hér hefur verið lýst og þegar litið er til efnis bréfsins og stöðu stefndu annars vegar og áfrýjanda hins vegar, verður fallist á með stefndu að víkja beri til hliðar þeirri yfirlýsingu er í bréfinu fólst á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Íslandshótel hf., greiði stefndu, E-x-x S-x-x 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.