77/2010

S, framkvæmdastjóri og stjórnarformaður félagsins A ehf., var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 með því að hafa á árunum 2004 og 2005 hvorki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum og virðisaukaskatti fyrir félagið samtals 13.274.631 króna, né staðgreiðslu opinberra gjalda samtals 2.103.773 krónur. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að sannað væri að virðisaukaskattskýrslum fyrir A ehf. hefði ekki verið skilað á réttum tíma. Yrði því fallist á kröfur ákæruvalds um þyngingu refsingar og yrði fésekt ákveðin sem næmi tvöfaldri vangoldinni fjárhæð virðisaukaskatts og afdreginnar staðgreiðslu. Var refsing S ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 6 mánuði og var honum einnig gert að greiða sekt að fjárhæð 31.000.000 króna en sæta ella fangelsi í 4 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. febrúar 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu hans.

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, en til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Að því frágengnu krefst hann mildunar á refsingu.

I

Kröfu sína um frávísun málsins rökstyður ákærði með því að rannsókn þess hafi verið áfátt. Vísar hann einkum til þess að skattrannsóknarstjóri ríkisins hafi ekki rannsakað bókhald A ehf. þótt ákærði hafi bent á að bókhaldsgögnin væru hjá tilgreindri bókhaldsstofu, sem hefði ekki viljað afhenda þau, nema gegn greiðslu ,,á sínum verkþætti“. Einnig bendir ákærði á að hann hafi ekki notið þess að innborganir á skattskuld félagsins hafi verið látnar ganga inn á skuldir, sem leitt gætu til mildunar viðurlaga hans, heldur hafi þær fyrst verið látnar ganga til greiðslu á vöxtum og viðurlögum. Þá bendir ákærði á, að athugasemdir hans og gögn, sem hann lagði fram, og hefðu átt að leiða til þess að stofn til ákvörðunar virðisaukaskatts hefði lækkað, vegna þess að kröfur um þóknun fyrir tilgreind verk væru tapaðar, hefðu ekki sætt réttu mati af hálfu ákæruvalds. Einungis hefði verið fallist á að hluti krafnanna væri tapaður en miða hefði átt við að þær væru allar tapaðar. Hefði afstaða ákæruvalds verið reist á því að bú skuldara þyrfti að hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta eða árangurslaust fjárnám gert hjá honum til þess að unnt væri að fallast á að krafa teldist töpuð. Kveður ákærði þessa viðmiðun fela í sér misskilning ákæruvalds. Enn reisir ákærði þessa kröfu sína á því að við rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins og hjá lögreglu hafi þess ekki verið gætt að upplýsa atriði, sem væru ákærða í hag, heldur einungis atriði sem væru honum í óhag og gátu leitt til sakfellingar. Telur ákærði það andstætt reglum um réttláta málsmeðferð fyrir dómi í lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála, 70. gr. stjórnarskrárinnar og ,,6. gr. MSE“ hvernig staðið var að rannsókn málsins. Hann vísar einnig til ,,meginreglunnar um vandaða stjórnsýsluhætti.“ Loks kveður ákærði að ákæra hafi verið gefin út áður en honum barst tilkynning um lok rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins, sem hann kveður hafa verið 13. september 2010. Óheimilt hafi verið að hans mati að gefa út ákæru áður en rannsókn hafi lokið formlega hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins.

Rannsókn á skilum afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda og innheimts virðisaukaskatts A ehf., en ákærði var stjórnarformaður og framkvæmdastjóri félagsins, hófst hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins 29. nóvember 2006. Ákærði mætti til skýrslugjafar í þágu rannsóknarinnar eftir ítrekaðar boðanir. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins um rannsóknina 24. janúar 2008 segir að ákærði hafi sem fyrirsvarsmaður félagsins fengið senda skýrslu um rannsóknina og niðurstöður hennar, en ekki hafi komið fram andmæli af hans hálfu. Í skýrslunni kemur fram á hvaða gögnum rannsóknin er reist og er tekið fram að hún sé aðeins að litlu leyti reist á bókhaldsgögnum, öðrum en skilagreinum félagsins á staðgreiðslu og virðisaukaskatti fyrir þau tímabil, sem um ræðir. Ekki er um það deilt að bókhald A ehf. fyrir árin 2004 og 2005 hafði ekki verið fært og lá því ekki fyrir við rannsóknina. Ákærði benti á að bókhaldsgögn væru hjá tilgreindri bókhaldsstofu og má ráða að bókhaldið hafi ekki verið fært vegna þess að ekki hafi verið greitt fyrir þá þjónustu. Sjálfur taldi ákærði ekki ástæðu til að leysa þau út. Ákærði bar samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarformaður og framkvæmdastjóri A ehf. ábyrgð á að skipulag og starfsemi félagsins væri í góðu horfi, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Það firrir hann ekki þessari ábyrgð þótt hann hafi falið bókhaldsstofu að annast færslu bókhaldsins. Hann getur heldur ekki velt þessum skyldum á skattrannsóknarstjóra ríkisins eða aðra rannsóknaraðila. Verður ekki fallist á röksemdir hans að þessu leyti.

Að öðru leyti lúta röksemdir ákærða í þessum þætti málsins að efnisatriðum, sem koma til athugunar ef þurfa þykir við efnisúrlausn þess.

II

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir því að ákæruvaldið hafi við aðalmeðferð málsins leiðrétt fjárhæðir um vangoldinn virðisaukaskatt til samræmis við niðurstöðu rannsóknar ríkislögreglustjóra 10. desember 2009 á upplýsingum ákærða um kröfur A ehf. um þóknun fyrir verk, sem hann sjálfur taldi tapaðar. Niðurstaðan var á því reist, í samræmi við leiðbeiningar ríkisskattstjóra um virðisaukaskatt, að þær kröfur væru tapaðar þar sem bú skuldara hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta eða gert hjá honum árangurslaust fjárnám. Voru fjórtán kröfur, auk þeirra sem áður var talið, taldar tapaðar miðað við tilgreindar forsendur.

Ákærði hefur fyrir Hæstarétti haldið til streitu kröfu sinni um enn frekari leiðréttingu, sem fæli í sér að fallist yrði á að allar þær kröfur, sem um ræðir, teldust tapaðar. Hefur hann lagt fyrir Hæstarétt fjölda reikninga, útgefna af A ehf., sem hann kveður ekki hafa fengist greidda og verði ekki greiddir. Í sumum tilvikum hafi verið gefnir út aðrir reikningar í stað þeirra, sem hann leggur fram, og þeir greiddir og skilað af þeim virðisaukaskatti. Sex af þeim reikningum, sem ákærði hefur lagt fyrir Hæstarétt, eru gefnir út á öðrum tíma, en ákæra tekur til, þar af fjórir á árinu 2003. Ekkert liggur fyrir um, hvort virðisaukaskattskýrslur fyrir þau tímabil, sem reikningarnir taka til, hafi verið leiðréttar eða hvort gerð hafi verið heildstæð leiðréttingaskýrsla vegna ársins 2003. Ákærði hefur heldur ekki sýnt fram á að kröfur samkvæmt öðrum reikningum, sem hann hefur lagt fyrir Hæstarétt, séu tapaðar eða eigi af öðrum ástæðum að leiða til lækkunar á vangoldnum virðisaukaskatti.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna, verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða staðfest.

Til stuðnings kröfu sinni um þyngingu refsingar ákærða vísar ákæruvaldið til þess að fésektarrefsing hafi ekki verið ákvörðuð réttilega í héraðsdómi þar sem ekki hafi verið skilyrði til þess að færa hana niður úr lágmarki því, sem tiltekið er í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Sannað er að virðisaukaskattskýrslum fyrir A ehf. var ekki skilað á réttum tíma. Verður því fallist á kröfu ákæruvalds um þyngingu refsingar og verður fésekt ákveðin sem nemur tvöfaldri vangoldinni fjárhæð virðisaukaskatts og afdreginnar staðgreiðslu. Samkvæmt því verður fésekt ákærða vegna brota, sem tilgreind eru í 1. lið ákæru, ákveðin 27.000.000 krónur en 4.000.000 krónur vegna brota sem tilgreind eru í 2. lið ákæru, eða samtals 31.000.000 krónur og komi fjögurra mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan þess tíma, sem í dómsorði greinir.

Niðurstaða héraðsdóms um fangelsisrefsingu ákærða, skilorðsbindingu hennar og um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um fangelsisrefsingu ákærða, S-kk-ef G. H-kk-ef, og um skilorðsbindingu hennar.

Ákærði greiði 31.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi fjögurra mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 468.147 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur.