72/2015

Í málinu greindu A og S fyrst og fremst á um hvort tjón A af völdum mistaka við lyfjagjöf hjá heilsugæslustöð í júní 2007 hefði valdið varanlegri skerðingu á getu hennar til að afla sér vinnutekna samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Til stuðnings því að svo væri vísaði A einkum til matsgerðar dómkvaddra manna þar sem talið var að varanleg örorka hennar væri 5%. S hélt því aftur á móti fram að ákvörðun sín frá 2011, sem staðfest hafði verið af úrskurðarnefnd almannatrygginga 2012, væri byggð á vönduðu mati sérfróðra manna í samræmi við lögákveðið hlutverk S og vægi það mat þyngra en mat hinna dómkvöddu manna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skæru dómstólar úr um sönnunargildi þeirra gagna sem fyrir þá væru lögð. Talið var að ákvörðun S samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 111/2000 yrði ekki jafnað til álitsgerðar örorkunefndar á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga. Matsgerð sérfróðra manna, sem dómkvaddir hefðu verið, hafi að öðru jöfnu ríkt sönnunargildi í einkamálum sökum þess að þeir skulu vera óvilhallir og gefa báðum aðilum, matsbeiðanda og matsþola, kost á að gæta hagsmuna sinna við matið, sbr. 3. mgr. 61. gr. og 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991. Sama eigi ekki við um ákvörðun S þótt hún væri byggð á sérfræðilegu mati. Niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna um varanlega örorku A væri ítarlega rökstudd og í samræmi við 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Var því fallist á mat þeirra um að varanleg örorka A væri 5%. Var úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga því ógiltur og bætur til A ákvarðaðar með hliðsjón af 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Við ákvörðun málskostnaðar var tekið tillit til þóknunar hinna dómkvöddu matsmanna. Loks var ekki fallist á með S að vextir, sem krafa A hafði borið á nánar greindu tímabili, væru fallnir brott vegna fyrningar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. janúar 2015. Hún krefst þess að úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga 16. janúar 2012 í máli nr. 98/2011 verði felldur úr gildi og stefnda verði gert að greiða sér aðallega 4.892.523 krónur, en til vara 2.299.135 krónur, í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum af nánar greindum fjárhæðum frá 22. júní 2008 til 18. nóvember 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að áfrýjanda verði dæmdar bætur í samræmi við varakröfu hennar og málskostnaður felldur niður.

I

Mál þetta á rætur að rekja til þess að áfrýjandi hlaut varanlegan vefjaskaða í hægri handlegg þegar mistök urðu við lyfjagjöf á heilsugæslustöð 22. júní 2007. Af því tilefni sótti hún 1. desember 2008 um bætur úr hendi stefnda á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Stefndi svaraði umsókninni 19. febrúar 2010 þar sem sagði að ekki væri „annað að sjá en um mistök eða gáleysi starfsmanns hafi verið að ræða“ og ætti atvikið því undir 1. tölulið 2. gr. laganna. Í framhaldinu gekkst áfrýjandi undir mat hjá tveimur sérfróðum starfsmönnum stefnda og birtust niðurstöður þeirra í ákvörðun hans 17. janúar 2011. Þar kom fram að „stöðugleikapunktur“ vegna atviksins, sem áður greinir, væri ákveðinn 1. september 2008 og ætti áfrýjandi rétt til bóta vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáningabóta og bóta vegna varanlegs miska. Hins vegar hefði áfrýjandi, sem starfaði við dagskrárgerð hjá [...], upplýst á svonefndum matsfundi að hún teldi afleiðingar atviksins ekki myndu hafa nein áhrif á tekjur sínar miðað við þáverandi starf og hefði hún hugsað sér að halda áfram í því starfi. Síðan sagði: „Störf hennar í gegnum tíðina hafa verið svipuð að því leytinu til að matsmenn telja heldur ekki að afleiðingar sjúklingatryggingaratburðar hefðu haft nein áhrif á hæfi hennar til tekjuöflunar á þeim vettvangi. Að öllu virtu telst varanleg örorka vegna sjúklingatryggingaratburðar því engin vera.“ Hinn 19. janúar 2011 greiddi stefndi áfrýjanda bætur í samræmi við framangreinda ákvörðun sína.

Áfrýjandi kærði ákvörðun stefnda til úrskurðarnefndar almannatrygginga 1. mars 2011. Síðar sama ár fór hún fram á að dómkvaddir yrðu tveir óvilhallir og sérfróðir menn til þess að meta afleiðingar áðurgreinds atviks. Skiluðu hinir dómkvöddu menn ítarlegri matsgerð 12. október 2011 þar sem talið var að „stöðugleikapunktur“ vegna atviksins væri einu ári eftir það, 22. júní 2008. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir forsendum og niðurstöðum matsgerðarinnar þar sem fjallað var um mat á varanlegri örorku áfrýjanda af völdum atviksins samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Niðurlagsorðin í þeim hluta matsgerðarinnar voru svohljóðandi: „Matsmenn telja að það líkamstjón sem sjúklingatryggingaatvikið olli, og nú hefur verið metið til 5 miskastiga, hafi áhrif á vinnugetu matsbeiðanda í dag en að auki hefur líkamstjónið dregið úr möguleikum hennar á starfsvali í framtíðinni og möguleikum hennar á framgangi í starfi. Það eru því meiri líkur en minni á því að afleiðingar mistakanna 22.06.2007 valdi henni tekjutapi í framtíðinni, miðað við það sem sennilega hefði orðið ef lyfjagjöfin hefði verið gerð á réttan hátt. Að öllum gögnum virtum og m.v.t. viðtals og læknisskoðunar á matsfundi er varanleg örorka metin 5%.“

Úrskurðarnefnd almannatrygginga kvað upp úrskurð í tilefni af kæru áfrýjanda 16. janúar 2012. Var ákvörðun stefnda um bætur til handa áfrýjanda staðfest, þar á meðal sú niðurstaða að hún hefði ekki orðið fyrir varanlegri örorku.

II

Í máli þessu greinir aðila fyrst og fremst á um hvort tjón áfrýjanda af völdum atviksins 22. júní 2007 hafi valdið varanlegri skerðingu á getu hennar til að afla sér vinnutekna samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Til stuðnings því að svo sé vísar áfrýjandi einkum til matsgerðar hinna dómkvöddu manna sem gerð er grein fyrir að framan. Aftur á móti heldur stefndi því fram að ákvörðun sín, sem staðfest hafi verið af úrskurðarnefnd almannatrygginga, sé byggð á vönduðu mati tveggja sérfróðra manna í samræmi við lögákveðið hlutverk stefnda. Það mat eigi að vega þyngra en mat hinna dómkvöddu manna, meðal annars í ljósi þess að tekjur áfrýjanda hafi aukist frá því sem áður var.

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skera dómstólar úr um sönnunargildi þeirra gagna sem fyrir þá eru lögð. Eftir 2. mgr. 15. gr. laga nr. 111/2000 ber stefnda að taka afstöðu til bótaskyldu á grundvelli 1. mgr. 1. gr. og 1. töluliðar 2. gr. laganna og ákveða fjárhæð bóta að undangenginni gagnaöflun. Ekki er þar frekar mælt fyrir um hvernig þetta skuli gert, en af öðrum ákvæðum lagagreinarinnar verður ráðið að það sé í verkahring starfsmanna stefnda að taka afstöðu til bótaskyldu og ákveða bótafjárhæð, eftir atvikum á grundvelli mats. Þegar af þeirri ástæðu verður ákvörðun stefnda samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 111/2000 ekki jafnað til álitsgerðar örorkunefndar á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga, en í lokamálslið 2. mgr. hennar segir að um hæfi nefndarmanna til þess að fara með mál skuli fara eftir reglum um sérstakt hæfi dómara.

Matsgerð sérfróðra manna, sem dómkvaddir hafa verið, hefur að öðru jöfnu ríkt sönnunargildi í einkamálum sökum þess að þeir skulu vera óvilhallir og gefa báðum aðilum, matsbeiðanda og matsþola, kost á að gæta hagsmuna sinna við matið, sbr. 3. mgr. 61. gr. og 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991. Sama á sem fyrr segir ekki við um ákvörðun stefnda þótt hún sé byggð á sérfræðilegu mati.

Niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna um varanlega örorku áfrýjanda er ítarlega rökstudd og að auki í samræmi við 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga þar sem segir að þegar tjón vegna örorku er metið skuli líta til þeirra kosta sem tjónþoli á til að afla sér tekna með vinnu sem sanngjarnt er að ætlast til að hann starfi við. Í því sambandi verður að taka tillit til þess að áfrýjandi býr við takmarkað starfsöryggi sem dagskrárgerðarmaður og vaxandi tekjur hennar á undanförnum árum segja lítið til um hvernig henni muni ganga að afla sér vinnutekna þegar lengra líður á starfsævina. Samkvæmt öllu framansögðu er fallist á mat hinna dómkvöddu manna um að varanleg örorka áfrýjanda sé 5%. Það breytir ekki þeirri niðurstöðu um svo óverulega örorku áfrýjanda þótt hún hafi komið fram í sjónvarpsþáttum þar sem hún þurfti í afmörkuðum tilvikum að beita báðum höndum við að leysa af hendi þrautir og önnur verkefni.

Með skírskotun til þess, sem að framan greinir, er tekin til greina krafa áfrýjanda um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar almannatrygginga 16. janúar 2012.

Við útreikning á aðalkröfu áfrýjanda um bætur er tekið mið af heildarlaunum fréttamanna í Félagi fréttamanna árin 2004 til 2006. Þar sem áfrýjandi hefur ekki starfað sem fréttamaður og ekki sýnt fram á að svo verði í náinni framtíð er ekki unnt að fallast á að bætur til hennar skuli miðuð við þessi laun. Samkvæmt því hefur hún ekki fært sönnur á að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar en kveðið er á um 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Varakrafa áfrýjanda er reist á fyrrnefnda ákvæðinu og sé frá talinn kostnaður við matsgerð hinna dómkvöddu manna hefur stefndi ekki mótmælt þeirri kröfu sérstaklega. Verður hún því lögð til grundvallar við ákvörðun bóta til áfrýjanda.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skal sá sem bótaábyrgð ber á líkamstjóni greiða skaðabætur fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón tjónþola. Meðal þess er kostnaður við að staðreyna tjónið. Sé dómsmál höfðað telst þóknun matsmanns til málskostnaðar, sbr. e. lið 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991. Af þeim sökum verður þóknun hinna dómkvöddu matsmanna, en matsgerðar þeirra var aflað í aðdraganda málshöfðunar, dregin frá varakröfu áfrýjanda og tillit tekið til hennar við ákvörðun málskostnaðar.

Fallist er á kröfu áfrýjanda um 4,5% ársvexti af höfuðstól dómkröfunnar til 18. nóvember 2011 og dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi heldur því fram að vextir, sem krafa áfrýjanda hafi borið á tímabilinu frá 22. júní 2008 til 3. desember 2009, séu fallnir brott vegna fyrningar. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda gilda lögin um þær kröfur sem stofnast eftir 1. janúar 2008 og samkvæmt 3. gr. þeirra er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár, þar á meðal krafna um vexti. Í 1. mgr. 16. gr. laganna segir að fyrningu sé slitið þegar kröfuhafi leggur málið til ákvörðunar fyrir stjórnvald sem hefur sérstakt ákvörðunarvald til þess að ljúka deilu um ágreininginn. Þar sem áfrýjandi sótti um bætur til stefnda 1. desember 2008 er krafa hennar um vexti, sem stofnaðist eftir gildistöku laga nr. 150/2007, ekki fyrnd og verður hún því tekin til greina óbreytt.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga 16. janúar 2012 í máli áfrýjanda, A, gegn stefnda, Sjúkratryggingum Íslands.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.712.835 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 22. júní 2008 til 18. nóvember 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.