206/2007

X var ákærður fyrir húsbrot, brot gegn blygðunarsemi og barnaverndarlagabrot með því að hafa að næturlagi ruðst inn á heimili konu og tveggja stúlkna, káfað á annarri stúlkunni utanklæða og reynt að kyssa hana og sýnt hinni stúlkunni ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Aðalmeðferð fór fram í málinu 16. janúar 2006 og gáfu ákærði og vitni þá skýrslur fyrir dómi. Dómur hafði ekki verið kveðinn upp í því þegar héraðsdómaranum var veitt leyfi frá störfum í desember 2006. Í samræmi við ákvörðun dómarans sem tók við málinu fóru skýrslugjöf og málflutningur fram að nýju 30. janúar 2007. X mætti ekki til þinghaldsins og var bókað eftir verjanda hans að honum væri kunnugt um þinghaldið en hann hefði kosið að mæta ekki til þess. Málið var svo dómtekið og X sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök. Í dómi Hæstaréttar var talið að þar sem skilyrði 120. gr., sbr. 126. gr. laga nr. 19/1991, hefðu ekki verið fyrir hendi og ákærði hefði aldrei komið fyrir þann dómara sem dæmdi í málinu yrði ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 28. mars 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða en refsiþyngingar og að hann verði dæmdur til að greiða A og B hvorri fyrir sig 600.000 krónur í skaðabætur auk vaxta og dráttarvaxta samkvæmt ákæru.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hann verði sýknaður af öllum ákæruliðum og að kröfum um skaðabætur verði vísað frá dómi. Að því frágengnu krefst hann ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins en verði ekki á neitt af þessu fallist að refsing verði milduð og að kröfur um skaðabætur verði lækkaðar.

Mál þetta er fyrir Hæstarétti tekið til dóms samkvæmt 1. mgr. 156. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að undangenginni fyrirtöku þess, þar sem ákæruvaldinu og verjanda ákærða gafst með vísan til 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 163. gr. laga nr. 19/1991, kostur á að koma á framfæri munnlegum athugasemdum um formsatriði við meðferð þess, einkum er varðar kröfu ákærða um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað á ný.

Aðalmeðferð fór fram í málinu í Héraðsdómi Vestfjarða 16. janúar 2006. Þá komu ákærði og vitni fyrir dóm og gáfu skýrslur. Málið var síðan flutt og dómtekið. Héraðsdómari sem þá fór með málið lauk ekki dómi á það innan þess tíma sem greinir í 2. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991. Var málið því endurupptekið, flutt munnlega og dómtekið á ný 22. júlí 2006 án þess að ákærði og vitni gæfu skýrslu fyrir dómi. Dómara þeim sem með málið fór var síðar veitt leyfi frá störfum vegna veikinda og tók sá héraðsdómari sem kvað upp hinn áfrýjaða dóm við meðferð þess að svo búnu. Með bréfi 22. desember 2006 tilkynnti héraðsdómarinn að endurtaka þyrfti skýrslutökur og málflutning og boðaði hann til fyrirtöku 10. janúar 2007 og jafnframt til nýrrar aðalmeðferðar er fara skyldi fram 30. janúar 2007. Ákærði mótmælti því og gerði kröfu um að aðalmeðferð og skýrslutaka í málinu skyldi ekki fara fram að nýju. Með ákvörðun 10. janúar 2007 hafnaði héraðsdómari kröfunni. Ákærði freistaði þess að kæra þá ákvörðun til Hæstaréttar, sem vísaði málinu frá Hæstarétti 24. janúar 2007 í máli nr. 40/2007. Í forsendum Hæstaréttar var meðal annars tekið fram að hin kærða ákvörðun fæli í raun í sér að endurtaka ætti skýrslugjöf ákærða og vitna fyrir dómi, en ekki að hefja ætti aðalmeðferð á nýjan leik. Ákærði mætti hvorki til þinghaldsins 10. janúar 2007 né til aðalmeðferðarinnar 30. janúar 2007. Verjandi hans mætti hins vegar til síðarnefnda þinghaldsins og var bókað eftir honum að ákærða væri kunnugt um þinghaldið en hann hafi hins vegar kosið að mæta ekki til þess. Teldi hann sig ekki hafa neinu að bæta við skýrslu sína fyrir dómi 16. janúar 2006. Ákærði kom því aldrei fyrir dóm eftir að dómarinn sem lauk dómi á málið tók við meðferð þess.

Ákærði telur að með framangreindri meðferð málsins fyrir héraðsdómi hafi verið brotinn á honum réttur samkvæmt lögum nr. 19/1991, 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Eigi þetta að leiða til frávísunar málsins frá héraðsdómi. Sé ekki á það fallist beri af þessum sökum að ómerkja hinn áfrýjaða dóm. Af hálfu ákæruvalds hefur þessum kröfum verið mótmælt.

Annmarkar sem verða á meðferð máls fyrir dómi geta ekki leitt til þess að máli verði vísað frá sama dómi. Eru ekki efni til að taka kröfu ákærða um þetta til greina.

Það er meginregla sem víða kemur fram í lögum nr. 19/1991 að meðferð opinbers máls skuli vera milliliðalaus en í því felst einkum að sönnunarfærsla í máli skuli fara fram fyrir þeim dómara sem leysir úr því með dómi. Kemur reglan meðal annars fram í 1. mgr. 48. gr. laganna. Samkvæmt 46. gr. sömu laga metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti. Er þar meðal annars tekið fram að hann skuli meta hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi. Lögin gera í 127. gr. ráð fyrir að ákærði mæti við þingfestingu máls og að dómari leggi fyrir lögreglu að færa ákærða fyrir dóm ef hann mætir þá ekki. Því aðeins er heimilt að dæma mál að ákærða fjarstöddum að uppfyllt séu skilyrði 120. gr, sbr. 126 gr. laganna. Um það er ekki að ræða í þessu máli. Í þessu felst að ekki sé í öðrum tilvikum heimilt að fella dóm á mál án þess að ákærði hafi komið fyrir þann dómara sem dæmir í málinu.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Samkvæmt þessum úrslitum verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns bótakrefjenda í héraði og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum en þau verða ákveðin verða í einu lagi eins og nánar greinir dómsorði, hvort tveggja að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, á báðum dómstigum, K-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 1.011.438 krónur, og þóknun til skipaðs réttargæslumanns bótakrefjenda í héraði, 325.941 króna.