111/2003

1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 1. mgr. 107. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en ella að refsing verði milduð.

I.

Í málinu er ákærða nú gefið að sök í I. kafla ákæru að hafa látið undir höfuð leggjast að skila virðisaukaskattsskýrslum vegna virðisaukaskattskyldrar atvinnustarfsemi hans í eigin nafni við innflutning og sölu á bifreiðum frá júlí til desember 1995 og að hafa skilað rangri skýrslu vegna greiðslutímabilsins janúar til febrúar 1996 og með þessu komið sér hjá að standa skil á innheimtum virðisaukaskatti, samtals að fjárhæð 1.922.581 króna. Er fjárhæð vangreidds skatts á einstökum greiðslutímabilum tilgreind í hinum áfrýjaða dómi. Þá er honum í II. kafla ákæru nú gefið að sök að hafa látið hjá líða að telja fram til skatts tekjur af áðurnefndri starfsemi á árinu 1995 á skattframtali 1996 og hafa vantalið tekjuskattsstofn um 5.597.175 krónur og komið sér þannig undan að greiða tekjuskatt og útsvar, samtals 2.249.834 krónur. Loks er hann í III. kafla ákæru sakaður um að hafa ekki haldið tilskilið bókhald og gert ársreikninga vegna umræddrar starfsemi árin 1995 og 1996, í samræmi við það sem lög áskilja. Eru ætluð brot ákærða, sem hann var sakfelldur fyrir í héraði og hér eru til meðferðar, nánar heimfærð í ákæru, eins og lýst er í héraðsdómi.

Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf rannssókn á bókhaldi og skattskilum í sjálfstæðri starfsemi ákærða og einkahlutafélagsins B 11. mars 1997, sem lauk með skýrslu 3. maí 2000. Beindist rannsóknin einkum að þeim þætti í starfsemi ákærða og félagsins sem laut að innflutningi og sölu á bifreiðum á árunum 1995 og 1996. Var hún einkum afmörkuð við skil á skattgögnum til skattyfirvalda, bókhald, tekjuskráningu og tekjuskráningargögn skattaðila, skattskylda veltu og virðisaukaskattskil, rekstrartekjur og möguleg rekstrargjöld svo og innskatt, eins nánar er getið í héraðsdómi. Er niðurstaða rannsóknarinnar varðandi eigin starfsemi ákærða nánar rakin þar. Með bréfi skattrannsóknarstjóra til ákærða 10. maí 2000 var honum tilkynnt um lok rannsóknarinnar og að á grundvelli fyrirliggjandi gagna hefði verið tekin ákvörðun um að senda málið embætti ríkisskattsjóra, sem tæki afstöðu til hugsanlegrar endurálagningar. Var ríkisskattstjóra sent bréf þess efnis sama dag. Jafnframt var ákærða tilkynnt í fyrrgreindu bréfi að fyrir lægi af hálfu skattrannsóknarstjóra að taka ákvörðun um refsimeðferð málsins og honum gefinn 30 daga frestur til að koma að athugasemdum. Skattrannsóknarstjóri vísaði málinu til opinberrar rannsóknar með bréfi til ríkislögreglustjóra 26. júlí 2000 og var ákærða tilkynnt með bréfi sama dag um þá ákvörðun. Kom fram í báðum bréfunum að engar athugasemdir hafi borist frá ákærða.

Ríkislögreglustjóri fór þess á leit í bréfi til skattrannsóknarstjóra 11. apríl 2001 að hann gerði nánari grein fyrir því hvort fyrir lægju frekari gögn hjá embættinu en fram hefðu komið um gjöld, eftir atvikum innskatt, sem ákærði kynni að hafa haft vegna þess rekstrar hans sem rannsóknin lyti að. Svar barst frá skattrannsóknarstjóra 18. apríl sama árs og kemur þar fram að í áðurnefndri skýrslu hans 3. maí 2000 hafi verið gerð tæmandi grein fyrir þeim gögnum, sem fyrir lágu hjá embættinu um kostnað vegna eigin rekstrar ákærða. Ekki væri hins vegar ósennilegt að starfsemin hafi kallað á útgjöld umfram þau, sem gögn lágu þá fyrir um hjá skattrannsóknarstjóra, enda þótt ákærði hafi engin frekari gögn lagt fram um þau útgjöld við rannsókn málsins eða komið með ábendingar um hvar slík gögn væri að finna.

Í skýrslu ríkislögreglustjóra 20. apríl 2001 kemur fram að rannsókn hans hafi beinst að innflutningi ákærða á 117 bifreiðum í eigin nafni eða annarra á tímabilinu ágúst 1995 til og með desember 1996. Var nánar fjallað um innflutning og sölu hverrar bifreiðar í skýrslunni. Var niðurstaðan sú að ákærði hafi flutt inn og endurselt bifreiðarnar í eigin nafni, B ehf., G ehf., fjölskyldu sinnar eða annarra. Segir þar að rannsóknin hafi byggst á gögnum og upplýsingum, sem aflað hafi verið hjá skattrannsóknarstjóra, en þó hafi fjárhæðir samkvæmt rannsókn ríkislögreglustjóra í allnokkrum tilvikum verið mun lægri en hjá skattrannsóknarstjóra í ljósi þess að talsverður vafi hafi verið á því hvert hafi verið raunverulegt söluverð, enda ekki unnt að sannreyna það með óyggjandi hætti í bókhaldsgögnum. Kom fram í skýrslunni að ekkert bókhald hafi verið fært vegna eigin rekstrar ákærða á árunum 1995 og 1996 og reikningar og eða kvittanir vegna umræddra viðskipta ekki gefnar út í öllum tilvikum. Kaupendur hafi í sumum tilvikum borið um annað kaupverð en fyrirliggjandi reikningar báru með sér og ákærði hafi skýrt svo frá að söluverðið gæfi ekki endilega rétta mynd af raunverulegu söluverði, heldur einungis lántöku kaupandans. Hafi ákærði sagt að í þeim tilvikum hafi hann endurgreitt hluta lánsfjárhæðarinnar til viðkomandi kaupanda, án þess að leggja fram gögn um það uppgjör. Viðskiptin hafi að verulegu leyti farið í gegnum einkareikninga ákærða og eiginkonu hans og blandað hafi verið saman fjármálum þeirra persónulega, fjármálum ákærða vegna innflutnings og sölu bifreiða í eigin nafni eða annarra, fjármálum B ehf. og G ehf., sem hafi rekið A. Í ljósi þessa og gagna málsins verði ekki lesið úr bókhaldsgögnum hvert hafi verið raunverulegt söluverð hverrar bifreiðar.

Fram kemur í yfirliti, sem byggt var á þeim gögnum sem skattrannsóknarstjóri hafði aflað og afhent ríkislögreglustjóra og fylgdi skýrslu þess síðarnefnda 20. apríl 2001, að vanframtalin skattskyld velta vegna umræddra bifreiðaviðskipta í eigin starfsemi ákærða hafi numið 51.239.980 krónum vegna júlí til desember 1995 og janúar til febrúar 1996. Vangoldinn virðisaukaskattur fyrir sömu tímabil hafi numið 4.438.188 krónum og hafi þá verið tekið tillit til mögulegs innskatts að fjárhæð 6.717.023 krónur vegna júlí til desember 1995 og 1.398.550 krónur vegna janúar og febrúar 1996, eða samtals 8.115.573 krónur. Samkvæmt niðurstöðu skattrannsóknarstjóra var vanframtalin skattskyld velta hins vegar 103.761.691 króna og vangoldinn virðisaukaskattur 15.186.386 krónur að teknu tilliti til mögulegs innskatts að fjárhæð samtals 10. 235.231 króna.

Ákærði var yfirheyrður hjá skattrannsóknarstjóra í maí 1997 og desember 1999. Hann kvaðst hafa hagað innflutningi bifreiðanna ýmist með þeim hætti að hann hafi keypt erlendis bifreið fyrir tiltekinn kaupanda eða keypt hana sjálfur. Í fyrrgreindum tilvikum hafi hann ýmist fengið greiðslu inn á reikning sinn eða kaupandinn afhent honum greiðslu, sem hann hafi haft með sér utan. Greiðslan hafi ýmist verið fyrir heildarsöluverði bifreiða eða eingöngu kaupverði þeirra erlendis. Sagði hann sölureikninga hafa legið til grundvallar uppgjöri virðisaukaskatts og þeir gefnir út í hans nafni. Kvaðst hann mundu kanna hvort hann hefði þessi gögn undir höndum og koma þeim til skila innan fárra daga. Í skýrslutökum hjá ríkislögreglustjóra 11. maí 2001 og 14. júní sama árs var hann yfirheyrður um einstakar bifreiðar líkt og áður hjá skattrannsóknarstjóra og gerði hann ýmsar athugasemdir varðandi fyrirliggjandi upplýsingar um sumar þeirra.

Með bréfi ríkislögreglustjóra 24. ágúst 2001 til skattrannsóknarstjóra var þess farið á leit í ljósi framburðar ákærða að bókhaldsgögn hans yrðu könnuð frekar og nánar tiltekin gögn að því er tilgreindar bifreiðar varðaði afhent ef þau fyndust. Í svarbréfi skattrannsóknarstjóra 10. september sama árs var þess getið að þau bókhaldsgögn, sem hald var lagt á við rannsókn málsins hafi varðað B ehf. og G ehf., en ekki hafi verið lagt hald á nein gögn frá ákærða. Með bréfinu fylgdu frekari gögn um sölu á 47 tilgreindum bifreiðum, meðal annars gögn um söluverð og skattframtöl kaupenda og seljenda. Í ljósi þessara nýju gagna fór fram af hálfu ríkislögreglustjóra endurskoðun á fyrri niðurstöðum varðandi ætlað söluverð og rekstrartekjur ákærða. Í skýrslu ríkislögreglustjóra 30. okóber 2001 var gerð grein fyrir þeim niðurstöðum. Samkvæmt þeim lækkaði vanframtalin skattskyld velta í 18.933.453 krónur vegna júlí til desember 1995 og 3.108.434 krónur vegna janúar til febrúar 1996, eða samtals 22.041.887 krónur. Var kostnaður talinn nema 13.336.278 krónum vegna fyrra tímabilsins, en 1.362.003 krónum vegna þess síðara og vantalinn tekjuskatts- og útsvarsstofn vegna tekjuársins 1995 því talinn nema 5.597.175 krónum. Vangoldinn virðisaukaskattur lækkaði í 1.494.706 krónur vegna júlí til desember 1995 og í 427.875 krónur vegna janúar til febrúar 1996, eða samtals í 1.922.581 krónu, að teknu tilliti til mögulegs innskatts að fjárhæð 3.143.985 krónur vegna fyrra tímabilsins og 333.691 krónu vegna þess síðarnefnda, eða samtals 3.477.676 krónur. Ríkislögreglustjóri gaf út ákæru í málinu 20. september 2002. Var hún að því er eigin starfsemi ákærða varðar, sem hér er til umfjöllunar, byggð á framangreindum niðurstöðum rannsóknar hans. Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjaness 15. október sama árs og dómur kveðinn upp 29. janúar 2003. Var ákærði sýknaður af ætluðum brotum sem vörðuðu B ehf., eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Unir ákæruvaldið við þá niðurstöðu og er hún því ekki til umfjöllunar í Hæstarétti.

II.

Ákærði hefur játað sakargiftir samkvæmt I. og II. kafla ákæru að öðru leyti en því að hann telur að fjárhæðirnar séu of háar. Þannig hélt hann því fram við þingfestingu málsins í héraði að skattskyld velta vegna tímabilsins september til október 1995 ætti að nema 3.716.977 krónum og vangoldinn virðisaukaskattur fyrir sama tímabil 509.656 krónum. Að sama skapi ætti skattskyld velta vegna janúar til febrúar 1996 að nema 1.325.301 krónu og vangoldinn virðisaukaskattur fyrir sama tímabil 221.523 krónum. Ákærði hefur enga grein gert fyrir þessum fjárhæðum. Fyrir Hæstarétti heldur hann því annars vegar fram að söluverð fimm tilgreindra bifreiða sé reiknað of hátt, en hins vegar að almennt hafi ekki hafi verið tekið tillit til flutningskostnaðar og skráningargjalda við rannsókn ríkislögreglustjóra, sem ákæran byggist á. Beri því að lækka virðisaukaskatt og tekjuskattstofn.

Fram er komið að því er varðar tvær þessara bifreiða að þær hafa engin áhrif á skattskil ákærða þar sem ekki var ráð fyrir því gert í rannsókninni að ákærði hefði haft tekjur af sölu þeirra. Stendur þá eftir ágreiningur um söluverð þriggja bifreiða, T, R og Y, og kostnað vegna sölu þeirra. Verður nú gerð nánari grein fyrir sölu þeirra og gögnum er fyrir liggja um hana.

S var skráður innflytjandi bifreiðarinnar T samkvæmt aðflutningsskýrslu 7. nóvember 1995, en samkvæmt gögnum frá seljanda hennar, Grosse & Riedel GmbH í Þýskalandi, keypti ákærði bifreiðina af fyrirtækinu 17. október 1995. Meðal málsskjala er greiðslukvittun sem ber með sér að S hafi greitt ákærða 1.105.000 krónur fyrir bifreiðina 3. október 1995. Í niðurstöðu rannsóknar skattrannsóknarstjóra og ríkislögreglustjóra var á því byggt að ákærði hefði selt S bifreiðina á 1.105.000 krónur. Var sú niðurstaða reist á áðurnefndri kvittun og þeim framburði S við rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra að hann hafi greitt ákærða innflutningsverð bifreiðarinnar, sem hann taldi að hefði numið þessari fjárhæð, en auk þess hafi hann sjálfur greitt öll gjöld af henni. Við áðurnefnda endurskoðun ríkislögreglustjóra 30. október 2001 var gert ráð fyrir því að mögulegur kostnaður við sölu bifreiðarinnar hefði numið 503.690 krónum, sem var innkaupsverð samkvæmt aðflutningsskýrslu. Ákærði gerði engar athugasemdir við þessar niðurstöður í skýrslu sinni hjá ríkislögreglustjóra 14. júní 2001. Í vörn hans fyrir dómi er því hins vegar haldið fram að hann hafi sjálfur greitt allan kostnað vegna innflutnings bifreiðarinnar. Fyrir héraðsdómi kvaðst hann telja þennan kostnað nema 898.591 krónu, en við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti 1.162.019 krónum. Við rannsóknina hafi einvörðungu verið tekið tillit til tollverðs bifreiðarinnar en ekki vörugjalds, skráningargjalds, flutningskostnaðar og „þóknunar til ákærða“. Hafi því miðað við það, sem ákærði hélt fram fyrir Hæstarétti, orðið tap á sölunni, en ekki gróði, og hann því hvorki átt að greiða virðisaukaskatt né vantalið fram til skatts tekjur af sölu þessarar bifreiðar. Í skýrslu sinni fyrir dómi hélt ákærði því fram að þóknun hans fyrir söluna hafi verið innifalin í áðurnefndu söluverði, en nefndi ekki í því sambandi tiltekna fjárhæð. Fram kom í skýrslu S fyrir dómi að hann hafi keypt bifreiðina af ákærða á 1.105.000 krónur. Hún hafi verið flutt inn á hans nafni, en honum hafi aldrei verið kunnugt um hvert innkaupsverð hennar var. Ákærði hefur engin gögn lagt fram því til staðfestingar að söluverð bifreiðarinnar hafi verið annað og lægra en áðurnefnd kvittun ber með sér. Hann hefur heldur ekki sýnt fram á að hann hafi sjálfur haft meiri kostnað af sölu hennar en þegar hefur verið tekið tillit til.

Samkvæmt aðflutningsskýrslu 1. febrúar 1996 var E skráður innflytjandi bifreiðinnar R, en gögn frá áðurnefndum seljanda í Þýskalandi sýna að ákærði keypti bifreiðina af fyrirtækinu 23. janúar 1996. Var innkaupsverð hennar samkvæmt aðflutningsskýrslu 451.900 krónur. Í skýrslu sinni hjá skattrannsóknarstjóra kvaðst E hafa greitt ákærða 970.000 krónur fyrir bifreiðina, en sú greiðsla hafi tekið til erlends kaupverðs hennar, flutningsgjalds og vörugjalds. Engin gögn liggja hins vegar fyrir um þessi kaup. Við rannsókn skattrannsóknarstjóra var á því byggt að söluverðið hafi verið 970.000 krónur. Ákærði gerði engar athugasemdir við þessar niðurstöður í skýrslu sinni hjá ríkislögreglustjóra 14. júní 2001. Í skýrslu ríkislögreglustjóra 30. október 2001 var gert ráð fyrir því að mögulegur kostnaður við sölu bifreiðarinnar hafi numið 705.717 krónum, en sú fjárhæð er byggð á tollverði hennar og vörugjaldi. Var innskattur hækkaður í samræmi við það. Fram kom í skýrslu E fyrir dómi að ákærði hafi gengið frá skjölum varðandi innflutning bifreiðarinnar og reiknað skatta og gjöld af henni fyrir sig. Hafi hann greitt fyrir bifreiðina um 1.500.000 krónur að meðtöldum sköttum og gjöldum. Síðar í yfirheyrslunni sagði hann að hann hafi litið svo á að hann væri sjálfur að flytja inn bifreiðina með aðstoð ákærða, sem hafi fengið einhverja þóknun fyrir, en nánar aðspurður kvaðst hann ekki muna hver sú þóknun var. Í skýrslu ákærða fyrir dómi kvaðst hann hafi fengið 50.000 krónur í þóknun vegna bifreiðarinnar. Ákærði gerði engar athugasemdir við rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra og ríkislögreglustjóra um að hann hefði selt E bifreiðina fyrir 970.000 krónur. Framburður kaupandans um viðskiptin með bifreiðina er á reiki og engin gögn liggja fyrir í málinu sem stutt getur þá síðbúnu fullyrðingu ákærða að hann hafi eingöngu fengið umrædda þóknun vegna þessara viðskipta. Verður samkvæmt framansögðu við það miðað að ákærði hafi selt E umrædda bifreið fyrir þá fjárhæð, sem á var byggt við rannsókn málsins. Ákærði hefur ekki lagt fram nein gögn um frekari kostnað af sölu hennar en þegar hefur verið tekið tillit til.

Samkvæmt aðflutningsskýrslu 25. janúar 1996 var ákærði skráður innflytjandi bifreiðinnar Y. Innkaupsverð hennar var samkvæmt aðflutningsskýrslu 417.032 krónur. Fram kom við rannsókn skattrannsóknarstjóra að ákærði var fyrsti skráði umráðamaður bifreiðarinnar frá 2. janúar 1996 til 26. sama mánaðar, en þá var G ehf. skráður eigandi hennar til 1. febrúar sama árs en C frá þeim tíma. C kvaðst í yfirheyrslu hjá skattrannsóknarstjóra hafa keypt bifreiðina af ákærða á 1.250.000 krónur, en samkvæmt afsali til C 1. febrúar 1996 var seljandinn G. ehf. og söluverðið 1.250.000 krónur, sem greitt var með tiltekinni bifreið og 1.065.000 krónum í peningum. Í skýrslu sinni hjá skattrannsóknarstjóra kvaðst ákærði hafa selt C bifreiðina á 1.250.000 krónur. Við rannsókn skattrannsóknarstjóra var á því byggt að söluverðið hafi verið það sama og fram kemur í afsalinu og framburði C og ákærða. Í skýrslu sinni hjá ríkislögreglustjóra 14. júní 2001 kvaðst ákærði hins vegar hafa flutt bifreiðina inn í eigin nafni en í raun fyrir G ehf. og það félag hafi einvörðungu greitt sér kostnaðarverðið. Félagið hafi síðan selt C bifreiðina. Hagnaður af sölunni hafi því ekki runnið til sín heldur félagsins. Hann kvað skattrannsóknarstjóra hafa lagt hald á öll gögn vegna viðskipta sinna við G ehf. Ákærði skýrði frá á sama veg fyrir dómi. Fram kom hins vegar í rannsókn skattrannsóknarstjóra að engin gögn hafi fundist vegna þessara viðskipta. Við nánari rannsókn ríkislögreglustjóra 30. október 2001 var gert ráð fyrir því að mögulegur kostnaður við sölu bifreiðarinnar hafi numið 656.286 krónum, en sú fjárhæð er byggð á samanlögðu tollverði hennar, 468.776 krónum, og vörugjaldi, 187.510 krónum. C sagðist ekki muna í skýrslu sinni fyrir dómi hver hefði selt sér bifreiðina, en vísaði í afsal þar um. Hann staðfesti að hafa greitt fyrir hana það verð sem fram kom í afsalinu. Vitnið F kvaðst fyrir dómi hafa verið framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins G, sem rekið hafi A á þeim tíma sem umrædd viðskipti fóru fram. Vitnið kannaðist ekki við viðskiptin með bifreiðina. Ljóst er að ákærði flutti bifreiðina inn í eigin nafni og var samkvæmt gögnum málsins skráður umráðamaður hennar frá 2. janúar 1996 til 26. sama mánaðar en frá þeim tíma var G ehf. skráður eigandi hennar í fjóra daga, eða þar til C keypti bifreiðina. Ákærði skýrði svo frá við rannsókn skattrannsóknarstjóra að hann hafi selt C bifreiðina. Hins vegar mun C hafa svarað fyrirspurn skattrannsóknarstjóra á þann veg að G ehf. hafi selt sér bifreiðina. Fram er komið að ákærði starfaði á þessum tíma á A, en þar hafði hann jafnframt aðstöðu fyrir sjálfstæða starfsemi sína við innflutning og sölu bifreiða. Eins og að framan segir flutti ákærði inn bifreiðina í eigin nafni og var fyrsti skráði umráðamaður hennar. Hann hefur engin frekari gögn lagt fram um að hann hafi í raun keypt bifreiðina fyrir G ehf. og að söluhagnaður hafi runnið til félagsins. Hann hefur heldur ekki lagt fram nein gögn því til stuðnings að hann hafi haft frekari kostnað af sölunni en þegar hefur verið tekið tillit til.

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið verður ekki fallist á þá málsvörn ákærða að lækka beri vangoldinn virðisaukaskatt og tekjuskattstofn að því er tekur til áðurnefndra þriggja bifreiða, enda var það á færi ákærða sjálfs að afla gagna um frekari kostnað af sölu þeirra eða um þóknun hans, ef því var að skipta. Fram er komið að rannsóknaraðilar skoruðu ítrekað á ákærða að leggja fram slík gögn. Eins og fyrr segir heldur ákærði því einnig fram að lækka beri vangoldinn virðisaukaskatt og tekjuskattstofn vegna sölu og innflutnings ákærða á öðrum bifreiðum, sem sakarefnið lýtur að, þar sem almennt hafi ekki hafi verið tekið tillit til flutningskostnaðar og skráningargjalda við rannsókn ríkislögreglustjóra, sem ákæran byggist á. Ákærði hefur ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þessari kröfu sinni og verður því ekki fallist á þessa málsvörn hans.

Samkvæmt framansögðu er sannað að ákærði hefur gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er nú að sök gefin í I. og II. kafla.

Í III. kafla ákæru er ákærða gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að halda tilskilið bókhald vegna áðurnefndrar starfsemi í samræmi við það sem lög áskilja og gera ársreikninga vegna hennar. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra segir að ákærði hafi ekkert bókhald fært í sjálfstæðri starfsemi sinni vegna rekstraráranna 1995 og 1996. Í skýrslu hans í maí 1997 hjá því embætti er eftir honum haft „að bókhald hafi ekki verið fært vegna sjálfstæðrar starfsemi“ ákærða. Við þingfestingu málsins í héraði 28. október 2002 neitaði ákærði að hafa gerst sekur um áðurnefnd brot samkvæmt III. kafla ákæru. Við aðalmeðferð þess 17. desember 2002 kvaðst hann ekki hafa haldið bókhald, en hann „reiknað með“ að endurskoðandi hans hefði gert það. Er honum var kynntur framburður sinn um þetta hjá skattrannsóknarstjóra og niðurstaða þess embættis taldi hann að sá framburðar væri réttur. Er því sannað með játningu ákærða að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem hann er nú sakaður um í III. kafla ákæru.

III.

Virðisaukaskattsbrot ákærða, sem fjallað er um í I. kafla ákæru, varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995, en brot hans samkvæmt II. kafla við 1. mgr. 107. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. 1. gr. laga nr. 42/1995, sbr. nú 109. gr. laga nr. 90/2003 og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Vanskil ákærða á virðisaukaskatti vegna þeirra greiðslutímabila, sem rakin eru í ákæru, námu samtals 1.922.581 krónu og vanskil tekjuskatts og útsvars vegna gjaldáranna 1995 og 1996 voru samtals 2.249.834 krónur. Vanskil ákærða á virðisaukaskatti, tekjuskatti og útsvari námu því samtals 4.172.415 krónum og verða þau til þess að í heild teljast brot hans meiri háttar. Verða þessi brot hans því jafnframt færð undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum.

Ákærði vanrækti af stórkostlegu hirðuleysi að halda tilskilið bókhald og gera ársreikninga vegna atvinnustarfsemi sinnar árin 1995 og 1996. Hefur hann því einnig brotið gegn 1. og 5. tl. 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald með áorðnum breytingum, sbr. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Ekki eru skilyrði til að sakfella hann fyrir brot gegn ákvæðum laga nr. 144/1994 um ársreikninga.

Ákærði reisir sýknukröfu sína einkum á því að brot hans séu fyrnd, þar sem óeðlilegar tafir hafi verið á rannsókna málsins og meðferð þess. Brot ákærða samkvæmt I. kafla ákæru eru samkynja og náðu samfellt yfir greiðslutímabilin frá júlí 1995 til og með febrúar 1996 og var brotastarfsemin því samfelld. Ákærði skilaði inn virðisaukaskattskýrslu fyrir síðasta greiðslutímabilið 11. júní 1996, en hún var röng. Ber því að miða við að brotastarfsemi hans hafi lokið þann dag. Telst fyrningarfrestur samkvæmt því hefjast þegar brotastarfseminni lauk, sbr. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Á sama hátt verður að líta á brot ákærða á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, lögum um tekjustofna sveitarfélaga og bókhaldslögum sem samfellda brotastarfsemi.

Samkvæmt 5. mgr. 41. gr. laga nr. 50/1988, eins og þeirri málsgrein var breytt með lögum nr. 111/1992, og 6. mgr. 108. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 með áorðnum breytingum, sbr. nú 110. gr. laga nr. 90/2003, fyrnist sök samkvæmt 107. gr. laganna, nú 109. gr. síðarnefndra laga, á sex árum miðað við upphaf rannsóknar, enda verði ekki um óeðlilegar tafir á rannsókn máls eða ákvörðun refsingar. Á sama hátt fyrnast sakir samkvæmt 4. mgr. 41. gr. laga nr. 145/1994, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1995, á sex árum miðað við upphaf rannsóknar á vegum skattrannsóknarstjóra eða ríkislögreglustjóra eða hjá löglærðum fulltrúum þeirra, gegn manni sem sökunaut, enda verði ekki óeðlilegar tafir á rannsókn máls eða ákvörðun refsingar.

Ákærði var yfirheyrður af löglærðum fulltrúa skattrannsóknarstjóra 6. maí 1997 og var þá ofangreindur 6 ára fyrningarfresturinn rofinn, enda beindist rannsóknin þá strax að þeirri brotastarfsemi ákærða, sem fjallað er um í málinu. Rannsókn skattrannsóknarstjóra stóð yfir í um þrjú ár, en hún beindist einnig að ætluðum brotum ákærða vegna sölu á bifreiðum í nafni B ehf. Þá liðu rúm tvö ár frá því að málinu var vísað til ríkislögreglustjóra 26. júlí 2000 og uns ákæra var gefin út 20. september 2002. Þótt fallast megi á að töluverður dráttur hafi orðið á rannsókn málsins hjá skattyfirvöldum og lögreglu verður ekki talið að þær tafir hafi verið slíkar að áhrif hafi á fyrningu sakar, enda voru brot ákærða umfangsmikil og rannsókn seinlegri þar sem ákærði hélt ekki bókhald. Brot hans voru því ófyrnd, þegar málið var þingfest í héraði 15. október 2002. Eins og fyrr segir voru brot ákærða stórfelld og vörðuðu verulegar fjárhæðir. Hins vegar ber að líta til þess að nokkur dráttur var á rannsókn málsins og ákærði hefur ekki sætt refsingu, sem hér skiptir máli. Að öllu þessu athuguðu er refsing hans ákveðin fangelsi í sex mánuði, en rétt þykir að fresta fullnustu refsingarinnar, eins og nánar greinir í dómsorði. Jafnframt verður ákærði dæmdur til að greiða sekt í ríkissjóð, 9.000.000 krónur, og komi fangelsi í fjóra mánuði í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, H-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði 9.000.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í fjóra mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.