393/2002

Á var ákærður í 27 töluliðum fyrir fjárdrátt, rangar skýrslur til yfirvalda, mútuþægni og umboðssvik í opinberu starfi. Þá voru B og GH sakaðir um mútur og GH, SA og T um hlutdeild í umboðssvikum Á. Á játaði brot sín í 12 af fyrrnefndum töluliðum en dró til baka játningu sína í tveimur þeirra fyrir Hæstarétti. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um þessa töluliði enda ekkert komið fram sem sýndi að játning hans fyrir héraðsdómi hefði verið gerð fyrir mistök eða leiddi til þess að hún yrði dregin í efa að öðru leyti. Þá var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu Á fyrir brot samkvæmt 4 ákæruliðum sem hann hafði ekki játað staðfest en Á undi niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu samkvæmt 2 liðum þar fyrir utan. Enn fremur var Á sakfelldur fyrir brot samkvæmt 4 ákæruliðum til viðbótar en niðurstaða héraðsdóms um sýknu Á af 5 liðum staðfest. Með vísan til þess að Á var sakfelldur fyrir fleiri brot en í héraðsdómi, hafði látið af starfi alþingismanns vegna málsins og gengist greiðlega við hluta þeirra sakargifta sem hann var borinn, var refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár en fallist á það með héraðsdómi að hvorki væri unnt að skilorðsbinda refsinguna að öllu leyti né að hluta. Þá var GH sakfelldur fyrir þau brot sem hann var ákærður fyrir og gert að sæta fangelsi í þrjá mánuði. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu B, SA og T var staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. ágúst 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða Á-kk-ef J-kk-ef um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að ákærði Á-kk-nf verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans verði þyngd, svo og að ákærðu B, G-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, SA og T verði allir sakfelldir og þeim ákvörðuð refsing.

Ákærði Á-kk-nf krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur um sýknu hans af ákæruliðum 7, 11, 12, 14, 16, 18, 19, 20 og 22, svo og að hann verði jafnframt sýknaður af ákæruliðum 5, 10, 13, 21, 26 og 27. Hann krefst þess og að refsing hans verði milduð og hún öll skilorðsbundin.

Ákærðu B, G-kk-nf, SA og T krefjast staðfestingar héraðsdóms.

I.

Atburðir máls þessa sem í ákæru greinir áttu sér stað á árunum 1997 til 2001. Á þeim tíma var ákærði Á-kk-nf alþingismaður þar til hann sagði af sér 2. ágúst 2001. Jafnframt gegndi hann formennsku til sama dags í þriggja manna nefnd, sem ætlað var að fjalla um endurbætur og uppbyggingu Þjóðleikhússins, sbr. skipunarbréf menntamálaráðherra 13. febrúar 1996. Í bréfi ráðherra var nánar greint frá hlutverki og valdsviði nefndarinnar. Kom þar fram að henni væri ætlað meðal annars að skipuleggja framhald þess uppbyggingarstarfs, sem staðið hefði um skeið í Þjóðleikhúsinu, gera áætlanir um kostnað og tillögur um leiðir og verklag. Í nefndina voru auk ákærða Á-kk-ef skipaðir þeir SB þjóðleikhússtjóri og SG forstöðumaður Framkvæmdasýslu ríkisins. Í niðurlagi skipunarbréfsins var tekið fram að þóknun fyrir nefndarstörfin yrði greidd að fenginni umsögn þóknananefndar ríkisins. Áður hafði ákærði Á-kk-nf setið frá árinu 1989 í nefnd sem fjallaði um breytingar á Þjóðleikhúsinu á árunum 1989 til 1993 og verið formaður í henni frá 1990. Var sú nefnd leyst frá störfum í byrjun febrúar 1996 eða skömmu áður en sú fyrstnefnda tók til starfa. Þessi nýja nefnd var almennt kölluð byggingarnefnd Þjóðleikhússins og verður svo gert hér á eftir.

Engir formlegir fundir voru haldnir í nefndinni eða fundargerðir færðar, sem rétt hefði verið. Þá er ljóst af gögnum málsins að starfsemi nefndarinnar hafi fljótlega þróast á þann veg að þjóðleikhússtjóri gat þess við ákærða Á-kk-þf hvað þyrfti lagfæringar við í leikhúsinu og hann svo séð um að bæta úr því með því að fela verkið Ístaki hf., sem hafði verið verktaki við fyrri endurbætur á leikhúsinu, eða jafnvel leysa úr því sjálfur. Hafi hann í því sambandi farið á skrifstofu þjóðleikhússtjóra og rætt við hann þar eða í síma. Ákærði Á-kk-nf kvaðst í skýrslu hjá lögreglu hafa verið allt í senn formaður nefndarinnar, framkvæmdastjóri, samningamaður, sendill og eftirlitsmaður verkefna. Aldrei hafi verið fundað með þriðja nefndarmanninum, en í einhverjum tilvikum hafi verið haft samband við hann símleiðis. Engar áætlanir um kostnað á endurbótum við leikhúsið eða tillögur um leiðir og verklag liggja fyrir, en hins vegar töluverður fjöldi reikninga vegna verka og innkaupa, sem ákærði Á-kk-nf kom persónulega að eða samþykkti sem formaður nefndarinnar og sendir voru Framkvæmdasýslu ríkisins til greiðslu. Samkvæmt niðurstöðu athugunar ríkisendurskoðunar á fjárreiðum byggingarnefndarinnar væri nærtækara að skilgreina þriðjung þessa heildarkostnaðar sem hefðbundinn rekstrarkostnað leikhússins, sem ekki komi byggingarnefndinni við. Enginn verksamningur var gerður við Ístak hf. vegna þessara framkvæmda á Þjóðleikhúsinu heldur voru öll verk unnin samkvæmt reikningi. Samkvæmt þessu virðist sem störf nefndarinnar hafi þróast á allt annan veg en fyrrnefnt skipunarbréf gaf til kynna, en engar athugasemdir voru gerðar af hálfu menntamálaráðherra eða Framkvæmdasýslu ríkisins við verklag nefndarinnar, þótt hún hafi í engu farið í störfum sínum eftir ákvæðum laga nr. 63/1970 um skipan opinberra framkvæmda og síðar laga nr. 84/2001 um sama efni. Í fyrrnefndu lögunum var í 1. gr. skilgreint hvað opinber framkvæmd væri og í 2. gr. sagði að um meðferð máls varðandi opinbera framkvæmd færi eftir ákveðinni boðleið, sem skiptist í fjóra áfanga, þ.e. frumathugun, áætlunargerð, verklega framkvæmd og skilamat. Ljóst má vera að samkvæmt skipunarbréfinu var nefndinni eingöngu falið að annast fyrsta og annan áfanga. Eftir að athugasemdir voru gerðar við störf ákærða Á-kk-ef í nefndinni sagði hann sig, sem fyrr segir, úr henni með bréfi til menntamálaráðherra 2. ágúst 2001.

Samkvæmt ódagsettri skýrslu um verkefni í Brattahlíð var ákærði Á-kk-nf, sem sat í Vestnorræna ráðinu, valinn á árinu 1997 til þess að vera formaður byggingarnefndar á vegum ráðsins og heimastjórnarinnar á Grænlandi vegna byggingar Þjóðhildarkirkju og bæjar E-kk-ef rauða í Brattahlíð. Engin gögn liggja fyrir um hlutverk eða valdsvið nefndarinnar annað en það, sem fram kemur í fyrrnefndri skýrslu um að nefndin hafi átt að fylgja þessu verki frekar eftir. Þar kemur einnig fram að nefndin hafi gert verksamning 1998 við Ístak hf. um framkvæmdirnar, sem ákærði Á-kk-nf mun hafa ritað einn undir af hennar hálfu. Af þessu verður ekki annað ráðið en að ákærði Á-kk-nf hafi sem formaður nefndarinnar almennt haft umboð til þess að skuldbinda hana. Verkinu lauk með afhendingu húsanna til grænlenskra yfirvalda 16. júlí 2000, en fram kom í málflutningi fyrir Hæstarétti að endanlega hafi verið gengið frá fjárhagslegu uppgjöri af hálfu íslenska ríkisins í september 2002.

Ákærði Á-kk-nf var ennfremur í mars 1999 skipaður af forsætisráðherra til að vera formaður nefndar til að hafa stjórn og yfirumsjón með framkvæmdum og öðru er lyti að móttöku stafkirkju, sem norsk stjórnvöld færðu Íslendingum að gjöf í tilefni af 1000 ára afmæli kristnitöku á Íslandi. Kirkjunni var valinn staður í Vestmannaeyjum. Ístak hf. sá um að flytja inn efni í kirkjuna og reisa hana. Hún var vígð 30. júlí 2000.

II.

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi var ákærði Á-kk-nf í 27 töluliðum ákærunnar borinn sökum um fjárdrátt, rangar skýrslur til yfirvalda, mútuþægni og umboðssvik í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins og Brattahlíðarnefndar. Hann játaði brot sín samkvæmt sakargiftum í 12 af þessum töluliðum, en fyrir Hæstarétti hefur hann dregið til baka játningu sína í tveimur síðustu töluliðanna, nr. 26 og 27. Í héraðsdómi var ákærði Á-kk-nf sakfelldur fyrir brot samkvæmt öllum liðum ákærunnar sem hann hafði þar játað. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans staðfest um þessa töluliði alla, enda er ekkert fram komið fyrir Hæstarétti, sem sýnir að játning hans fyrir héraðsdómi hafi verið gerð fyrir mistök eða leiðir til þess að hún verði dregin í efa að öðru leyti.

Í héraðsdómi var ákærði Á-kk-nf sakfelldur til viðbótar fyrir brot í 6 töluliðum sem hann ekki hafði játað, og krefst hann þess að verða sýknaður af fjórum þessara liða, nr. 5, 10, 13 og 21, en unir niðurstöðu héraðsdóms í liðum 15 og 17.

Ákæruliðir 5, 10 og 13 varða allir sakarefni, þar sem ákærði Á-kk-nf er einn sakaður um fjárdrátt í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins vegna úttekta í nafni hennar á fánum og veifum, timbri, saumi og fleiri byggingarvörum og þéttidúk, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Í lið 21 eru honum gefin að sök umboðssvik í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndarinnar og ákærða SA hlutdeild í þeim umboðssvikum, með því að ákærði Á-kk-nf hafi misnotað aðstöðu sína og samþykkt til greiðslu af fjárveitingum nefndarinnar sér eða öðrum til ávinnings, tilhæfulausan reikning Forum ehf. 14. desember 2000 að fjárhæð 169.000 krónur, sem ákærði SA hafði gefið út í nafni félagsins fyrir kaffiveitingar í Leikhúskjallaranum á 33 fundum byggingarnefndarinnar á tímabilinu nóvember 1999 til október 2000.

Með vísan til forsendna héraðsdóms í öllum þessum töluliðum verður við sakarmat hans unað og sakfelling ákærða Á-kk-ef staðfest, svo og sýkna ákærða SA af hlutdeild í broti þess fyrrnefnda samkvæmt ákærulið 21.

Ákærði Á-kk-nf hefur mótmælt heimfærslu brota í töluliðum 5, 10 og 13 til refsiákvæða með því að brotalýsing falli fremur að 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en 247. gr. laganna. Hann byggir jafnframt á því að ekki eigi að heimfæra brot hans undir 138. gr. laganna, þar sem hann hafi ekki komið fram sem opinber starfsmaður í þessum tilvikum.

Fallist er á með héraðsdómi að ákærði Á-kk-nf hafi með því að tileinka sér þá hluti, sem greinir í töluliðum 5, 10 og 13, dregið sér fé sem nemur verði þeirra. Í störfum sínum í byggingarnefnd Þjóðleikhússins gat ákærði ráðstafað opinberum hagsmunum og skuldbundið opinbera sjóði um greiðslur. Skipunarbréf hans veitti honum ekki slíka heimild, eins og fyrr greinir, en allt að einu voru athugsemdir ekki gerðar við verklag hans. Telst hann í þessum störfum hafa verið opinber starfsmaður í skilningi XIV. kafla almennra hegningarlaga. Eru brotin því réttilega færð í ákæru til 247. gr., sbr. 138. gr. laganna.

III.

Í héraðsdómi var ákærði Á-kk-nf sýknaður af sakargiftum í 9 töluliðum ákærunnar. Krefst hann sem fyrr segir staðfestingar héraðsdóms að þessu leyti, en ákæruvaldið krefst þess að héraðsdómi verði breytt um alla þessa liði og ákærði sakfelldur samkvæmt þeim. Hér á eftir verða þessir ákæruliðir teknir fyrir. Ákæruvaldið krefst einnig sakfellingar annarra ákærðu, sem þessir liðir beinast að, en þeir voru allir sýknaðir í héraðsdómi.

7. töluliður. Í þessum lið ákæru er ákærði Á-kk-nf sakaður um að hafa dregið sér tvær jólaljósaseríur, sem hann tók út hjá Dengsa ehf. í Reykjavík samkvæmt reikningi 22. desember 2000 að fjárhæð 217.257 krónur og látið greiða af fjárveitingum byggingarnefndar Þjóðleikhússins. Eins og greinir í héraðsdómi hefur ákærði skýrt svo frá að haustið 1999 hafi hann lagt til að sett yrði upp lýsing í anddyri leikhússins með svokölluðum leiðaraljósum og rætt við þjóðleikhússtjóra, tæknimenn og fleiri um þetta. Þetta hafi verið gert og líkað vel. Haustið 2000 hafi ákærði haft hugmynd um að auka við skreytinguna og hringt í þjóðleikhússtjóra en ekki náð til hans þar sem hann var erlendis. Þá hafi hann pantað þessi ljós. Síðar ræddi ákærði þetta lítillega við þjóðleikhússtjóra og fékk þau svör að hann hefði ekki áhuga á þessu í bili. Ákærði kvaðst þá hafa ákveðið að afpanta ljósin en þau verið tilbúin og hann því tekið þau í sínar vörslur með það fyrir augum að koma þeim upp í leikhúsinu ári síðar. Það hafi dregist hjá sér að koma seríunum í leikhúsið. Hann afhenti þær lögreglunni 17. september 2001 er hann gaf þar skýrslu.

Bæði þjóðleikhússtjóri og umsjónarmaður leikhússins báru að ákærði hefði ekki rætt við þá um þessi kaup. Ákærði hefur sjálfur sagt að hann hafi keypt ljósin í nafni byggingarnefndarinnar og geymt þau hjá sér. Þau voru greidd að fengnu samþykki Framkvæmdasýslu ríkisins. Það var ekki á verksviði byggingarnefndar Þjóðleikhússins að festa kaup á slíkum ljósum og því síður á verksviði ákærða án samráðs við nefndarmenn. Ekkert styður þá staðhæfingu ákærða að ljósin hafi verið ætluð leikhúsinu. Er því ekki annað sýnt en að ákærði hafi tileinkað sér þau í auðgunarskyni með því að fara með þau heim til sín án samráðs við nokkurn mann og geyma þar í tæpt ár. Af þessu er fram komin nægileg sönnun þess samkvæmt 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að ákærði hafi dregið sér þessi verðmæti. Verður hann því sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið. Varðar brot hans við 247. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga.

11. töluliður. Í þessum lið ákæru er ákærði Á-kk-nf sakaður um að hafa dregið sér þéttidúk og lím, sem hann tók út hjá Gróðurvörum ehf. í Reykjavík samkvæmt reikningi 2. júlí 2001 að fjárhæð 173.658 krónur, en reikninginn lét hann stíla á byggingarnefnd Þjóðleikhússins vegna bílaplans og smíðaverkstæðis. Fram er komið að þak smíðaverkstæðis leikhússins, sem notað var til leiksýninga, hafi verið lekt. Enginn forsvarsmanna leikhússins bar þó að fyrirhugaðar hafi verið aðgerðir vegna þessa, hvað þá hannaðar. Í þessu ljósi er afar ósennilegt að ákærði hafi sem formaður byggingarnefndarinnar farið án vitundar nefndarmanna til að kaupa og taka út vörur til þess að lagfæra þennan leka. Þar við bætist sú fjarstæða frásögn ákærða að dúkurinn hafi án hans tilverknaðar verið fluttur til Vestmannaeyja, en hún er engum gögnum studd. Þrátt fyrir þetta verður að una við sakarmat héraðsdóms, sem reist er á mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna fyrir dómi, og staðfesta niðurstöðu hans um sýknu ákærða af þessum ákærulið.

12. töluliður. Í þessum lið ákæru er ákærði Á-kk-nf sakaður um að hafa gert tilraun til að draga sér timbur, þéttiull og aðrar byggingarvörur, sem hann tók út hjá BYKO í Kópavogi samkvæmt reikningi 3. júlí 2001 að fjárhæð 1.016.069 krónur í nafni byggingarnefndar Þjóðleikhússins vegna leikmunageymslu. Reikningsfjárhæðina greiddi ákærði 20. sama mánaðar eftir að mál þetta komst í hámæli. Í héraðsdómi er fjallað um ákæruliði 10 og 12 í sameiningu, enda um að ræða úttektir á byggingarefni hjá sömu verslun með fimm vikna millibili, en mótbára ákærða er sú að starfsmenn verslunarinnar hafi gert mistök er þeir skráðu reikningana á Þjóðleikhúsið en ekki hann sjálfan. Var ákærði þar sakfelldur fyrir ákæruatriði í lið 10 en sýknaður af sakargiftum í lið 12.

Eins og að framan greinir í II. kafla er niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða vegna sakargifta í 10. ákærulið staðfest með vísan til forsendna dómsins. Í því sakarmati héraðsdóms var byggt á framburði vitna um það hvernig vörupöntun ákærða hafi verið skráð á Þjóðleikhúsið og að ákærði hafi skrifað undir reikninginn án þess að kanna hvort rétt væri skráð. Varðandi vörupöntunina í 12. tölulið hefur sölumaður borið að ákærði hafi komið að máli við sig og pantað vörur á kennitölu Þjóðleikhússins vegna leikmunageymslu. Sölumaðurinn hafi handskrifað pöntunarlistann eftir ákærða, þar á meðal koparrennur og þá farið að gruna að þetta væri til einkanota, þar sem ákærði hafði nokkrum mánuðum áður beðið um tilboð í koparrennur fyrir bjálkahús sitt í Vestmannaeyjum. Ákærði hafi sagt sölumanninum að rennurnar yrðu festar á trélista utan á Þjóðleikhúsinu. Þegar búið var að taka til pöntunina hafi sölumaðurinn hringt í ákærða sem kom og sótti hana. Vörurnar voru merktar Þjóðleikhúsinu, en ákærði breytti því fyrir allra augum og merkti þær sér, án þess að ganga jafnframt úr skugga um að rétt væri reikningsfært. Hann viðurkenndi þvert á móti móttöku á vörunum með því að kvitta á reikninginn, þar sem fram kom að vörurnar væru fyrir Þjóðleikhúsið vegna leikmunageymslu, umbeðnar af ákærða. Á handskrifuðu blaði sölumannsins var færð kennitala Þjóðleikhússins og skráð „v/leikmunag.“ Er ekkert sem bendir til að um mistök sölumannsins hafi verið að ræða við skráningu eftir kaupandanum. Ákærði hafði hins vegar gengið þannig frá málum að vörurnar voru ekki skrifaðar í reikning leikhússins þá þegar, heldur í biðreikning. Að öllu þessu virtu og með hliðsjón af niðurstöðu í ákærulið 10, sem ákærði hefur sagt að sé í raun sama mál, er fram komin nægileg sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, að ákærði Á-kk-nf hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er af hálfu ákæruvalds. Brot hans varðar við 247. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga, en eins og heimfærslu í ákæru er háttað verður hann ekki sakfelldur fyrir fullframið brot heldur tilraun.

14. töluliður. Í þessum lið ákæru er ákærði Á-kk-nf sakaður um fjárdrátt í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndar Vestnorræna ráðsins, Brattahlíðarnefndar, með því að hafa 22. júní 2001 dregið sér 782.790 krónur af bankareikningi þess við Landsbanka Íslands hf. í Reykjavík, þegar hann hafi fénýtt í eigin þágu andvirði tékka, sem hann fékk útgefinn af bankanum til nafngreinds trésmiðs og lét skuldfæra á bankareikning Vestnorræna ráðsins vegna tilhæfulauss reiknings 20. júní 2001 á hendur Brattahlíðarnefnd fyrir smíði á 32 kistilhnöllum, sem hann hafi blekkt manninn til að undirrita, eins og nánar er lýst í ákæru. Í héraðsdómi er lýst frásögn ákærða af viðskiptum sínum við trésmiðinn, sem hann hafði þekkt frá barnæsku og fengið til starfa við verkefnið í Brattahlíð. Trésmiðurinn gaf skýrslu hjá lögreglu 4. september 2001 og lýsti kynnum sínum af ákærða. Hann kvaðst þekkja ákærða vel, en hann hafi barn verið tíður gestur á trésmíðaverkstæði sínu í Vestmannaeyjum. Smiðurinn kvaðst hafa unnið fyrir ákærða í bjálkahúsi, sem hann hafi verið að reisa í Vestmannaeyjum fyrir 4 til 5 árum, en ákærði hafi aldrei greitt sér fyrir vinnuna og skuldin verið 38.000 krónur. Ákærði hafi beðið hann að smíða altari í kirkjuna, sem reist var í Brattahlíð á Grænlandi, og hafi ákærði ráðið sig til verksins en Ístak hf. ekkert komið þar nærri. Að verki loknu hafi hann skrifað tvo reikninga, sem ákærði hafi tekið við og þeir báðir verið greiddir beint á bankareikning hans. Nokkru síðar hafi ákærði hringt til sín og sagt að hann þyrfti að gera upp fyrrnefnda skuld sína. Hann hafi síðan komið með reikningseyðublað sem hann hafi leiðbeint sér með að fylla út. Hafi ákærði beðið sig að stíla reikninginn á Brattahlíðarnefnd og gefa þá skýringu að hann væri fyrir smíði kistilhnalla. Kvaðst smiðurinn hafa skrifað það á reikningseyðublaðið sem ákærði hafi sagt sér. Hann hafi ekki sett neina fjárhæð á reikninginn og aldrei séð hversu hár hann var, en ákærði hljóti að hafa fyllt sjálfur út fjárhæðina. Í Landsbankanum hafi ákærði fengið í hendur tékka sem hann hafi beðið sig að framselja. Smiðurinn hafi gert það án þess að sjá fjárhæð tékkans. Ákærði hafi síðan skipt tékkanum hjá gjaldkera á meðan hann beið til hliðar og að svo búnu komið og afhent sér 40.000 krónur og þar með gert upp skuldina við sig. Eftir að umræða um misferli ákærða hafi verið komin upp í fjölmiðlum hafi hann hringt til sín og þeir mælt sér mót fyrir utan Grandakaffi. Þar hafi ákærði verið með texta á blaði um að smiðurinn endurgreiddi fjárhæð reikningsins því að hann hafi ekki getað leyst verkið af hendi vegna veikinda. Hafi ákærði beðið sig um þetta vegna þeirra vandræða sem upp væru komin vegna fjölmiðlaumræðunnar. Þessi framburður smiðsins var ekki borinn undir ákærða hjá lögreglu fyrr en 16. febrúar 2002. Þá kvaðst ákærði halda sig við fyrri framburð sinn og ekki vilja tjá sig frekar um framburð smiðsins.

Þegar skýrslur voru teknar fyrir héraðsdómi 6. júní 2002 var smiðurinn kominn á sjúkrahús. Gaf hann skýrslu sína þar og er frá henni greint í héraðsdómi. Skýrsla vitnisins hjá lögreglu lá fyrir héraðsdómi og var sem slík sönnunargagn sem fært var fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991. Fyrir dómi bar vitnið með nokkuð öðrum hætti en hjá lögreglu. Með þessum athugasemdum verður að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms.

16. töluliður. Í þessum lið ákærunnar er ákærði Á-kk-nf sakaður um brot í opinberu starfi, mútuþægni, með því að hafa í mars 2000 fengið Ístak hf. til þess að greiða fyrir sig 67.308,40 norskar krónur samkvæmt reikningi 13. apríl 2000 fyrir tilsniðið timbur í litla stafkirkju, sem ákærði festi kaup á fyrir sjálfan sig hjá Materialbanken AS í Noregi á sama tíma og hann vann að viðtöku stafkirkju, sem var þjóðargjöf Norðmanna til Íslendinga, eins og nánar greinir í ákæru og héraðsdómi. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um sýknu ákærða af sakargiftum í þessum tölulið staðfest.

18. töluliður. Í þessum lið ákærunnar er ákærði Á-kk-nf sakaður um umboðssvik í opinberu starfi með því að hafa sem formaður byggingarnefndar Vestnorræna ráðsins, Brattahlíðarnefndar, misnotað aðstöðu sína, sér eða öðrum til ávinnings, þann 22. júní 2001 er hann greiddi af bankareikningi ráðsins Torf- og grjóthleðslunni ehf. á Hellu, reikning 10. ágúst 2000 að fjárhæð 645.000 krónur vegna hleðslu í Brattahlíð og tækjaleigu, þótt félagið, sem verið hafði undirverktaki Ístaks hf. við framkvæmd verks á Grænlandi árið 2000 og fengið fullnaðargreiðslu frá Ístaki hf., hafi ekki átt lögvarða kröfu á hendur Brattahlíðarnefnd. Ákærði var formaður þessarar byggingarnefndar. Hann innti umrædda greiðslu af hendi úr sjóðum Vestnorræna ráðsins nær ári eftir að verkefninu í Brattahlíð lauk í júlí 2000 án nokkurs samráðs við forsætisnefnd ráðsins eða Íslandsdeild þess. Þetta gerði hann þó sem formaður Brattahlíðarnefndar og er ósannað að hann hafi ekki haft til þess umboð. Því verður niðurstaða héraðsdóms um sýknu ákærða af sakargiftum í þessum tölulið staðfest.

19. og 20. töluliður. Í þessum liðum ákærunnar eru ákærða Á-kk-þgf gefin að sök umboðssvik í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins og ákærða G-kk-þgf hlutdeild í þeim með því að ákærði Á-kk-nf hafi misnotað aðstöðu sína og samþykkt til greiðslu af fjárveitingum byggingarnefndarinnar sér eða öðrum til ávinnings tvo tilhæfulausa reikninga, annan 1998 og hinn 1999, sem ákærði G-kk-nf hafi gefið út í nafni Þjóðleikhúskjallarans hf. Fyrri reikningurinn er dagsettur 18. mars 1998 að fjárhæð 82.500 krónur fyrir kaffi og kökur á 29 fundum byggingarnefndarinnar á tímabilinu júlí 1997 til mars 1998, en sá síðari er dagsettur 20. janúar 1999 að fjárhæð 88.000 krónur fyrir kaffiveitingar á fundum vegna endurbóta í leikhúsinu. Í héraðsdómi voru báðir ákærðu sýknaðir af þessum sakargiftum, þar sem talið var að ákæruvaldið hafi ekki sýnt fram á að það væri rangt hjá þeim að reikningarnir hafi verið vegna veittrar þjónustu og því hafi þá skort auðgunarásetning.

Með framburði beggja ákærðu er í ljós leitt að efni reikninganna var rangt. Ákærði Á-kk-nf sagði hjá lögreglu 17. september 2001 að báðir reikningarnir væru vegna veislu, sem haldin var í tilefni af opnun Málarasalar leikhússins, annar vegna matar en hinn vegna drykkja, og hann hafi sjálfur tekið ákvörðun um að byggingarnefndin greiddi kostnaðinn vegna þessarar veislu. Ákærði G-kk-nf bar um reikningana hjá lögreglu 11. september 2001 og sagði að þegar byggingarnefndin hafi lokið við að láta útbúa mötuneyti í Málarasal leikhússins hafi ákærði Á-kk-nf komið til sín og sagt að hann hefði hug á að halda vígsluveislu í mötuneytinu. Hafi ákærði Á-kk-nf falið sér að sjá um veitingar vegna veislunnar, pinnamat og snittur, létt vín og bjór. Ákærði G-kk-nf kvaðst hafa falið starfsfólki veitingahússins að framreiða þessar veitingar og veislan verið haldin um haustið 1997. Fyrri reikningurinn hafi að beiðni ákærða Á-kk-ef verið sagður vera vegna funda frá júlí 1997 til mars 1998, en það hafi ekki verið rétt, hann hafi eingöngu verið vegna matarins í veislunni. Síðari reikningurinn hafi verið gerður vegna áfengisins í veislunni, sem hafi verið ógreitt og staðið sem skuld. Ákærði Á-kk-nf hafi í upphafi ætlað að útvega áfengi til veislunnar frá menntamálaráðuneytinu á sérkjörum, en það hafi ekki tekist. Þegar útséð var um það hafi ákærði G-kk-nf gengið eftir greiðslu fyrir áfengið sem veitt var í veislunni og hafi þeir ákærði Á-kk-nf orðið sammála um það að hann gæfi út reikning fyrir hönd Þjóðleikhúskjallarans sem stílaður væri á byggingarnefndina vegna þessa áfengis. Samkomulag hafi verið um „að skrá þetta sem kostnað vegna matarveitinga en ekki áfengis, enda hafi G-kk-nf talið ólíklegt að Framkvæmdasýslan myndi samþykkja reikning vegna áfengiskaupa“ eins og haft var eftir ákærða G-kk-þgf í lögregluskýrslu. Báðir ákærðu báru efnislega á sama veg fyrir dómi.

Við rannsókn málsins kom í ljós reikningur frá Þjóðleikhúskjallaranum hf. 13. október 1995 að fjárhæð 260.700 krónur fyrir mat og drykk. Á hann er skráð að hann sé vegna opnunar Málarasalar og hefur ákærði Á-kk-nf ritað á hann „Vegna opnunar Málarasalar og matstofu - öllu starfsfólki boðið. 19. 10. '95“. Ákærði Á-kk-nf var nánar spurður um þessa reikninga hjá lögreglu 28. febrúar 2002 og reikninginn frá október 1995 sérstaklega. Kvaðst hann telja að allur kostnaður vegna veislunnar í Málarasalnum hafi ekki verið gerður upp með þessum reikningi og að meiri vínveitingar hafi verið í veislunni en þar komi fram. Veitingahúsið hafi því staðið uppi með meiri kostnað en áætlað hafi verið í fyrstu. Það hafi ekki verið gert upp fyrr en með reikningnum 18. mars 1998. Hann kvaðst og telja að í reikningana blandist kaffiveitingar vegna funda hans í leikhúsinu.

Ákærðu hafa engar skýringar gefið á reikningum sem um ræðir í þessum töluliðum ákærunnar aðrar en þær að þeir séu fyrir veitingar í veislu, sem í ljós kom að haldin var tveimur árum fyrr en sagt var og sérstakur reikningur hafði verið gerður fyrir og greiddur. Samkvæmt þessu hafa báðir ákærðu viðurkennt að reikningarnir séu rangir og tilhæfulausir og hafa þeir engar haldbærar skýringar gefið á tilurð þeirra. Er fram komin nægileg sönnun eftir 46. gr. laga nr. 19/1991 um að ákærði Á-kk-nf hafi þarna gerst sekur um umboðssvik og ákærði G-kk-nf verið hlutdeildarmaður í því broti, eins og í ákæru greinir, og er brotið þar réttilega fært til refsiákvæða.

22. töluliður. Í þessum lið ákærunnar eru ákærða Á-kk-þgf gefin að sök umboðssvik í opinberu starfi sem formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins með því að hafa misnotað aðstöðu sína. Ákærða T, verkfræðingi hjá Ístaki hf. og umsjónarmanni með verkum við leikhúsið, er gefin að sök þátttaka í umboðssvikabrotinu. Hafi ákærði Á-kk-nf fengið hann til þess á árinu 1999 að láta Ístak hf. annast innréttingu bílskúrs að Haukalind 17 í Kópavogi, sem hafi verið byggingarnefnd leikhússins óviðkomandi, og gera nefndinni reikning 30. mars 2000 vegna kostnaðar við framkvæmdina að fjárhæð 305.825 krónur. Ákæruvaldið hefur bent á að kostnaður við þessa framkvæmd hefði fallið á Ístak hf. ef farið hefði verið að eins og ákærði Á-kk-nf heldur fram að hann hafi beðið um og félagið fært reikninginn sem kostnað vegna framkvæmda í Brattahlíð, sem Ístak hf. hafði tekið að sér samkvæmt föstu tilboði. Hafi ákærði T í þessu verkefni fengið beiðni frá ákærða Á-kk-þgf um verk, sem sá fyrrnefndi hafi vitað eða hlotið að vita að ranglega hafi verið unnið á kostnað byggingarnefndar Þjóðleikhússins. Ákærði T hefur hins vegar bent á að ákærði Á-kk-nf hafi haft fullt umboð til að koma fram fyrir hönd byggingarnefndarinnar gagnvart Ístaki hf. Hann hafi talið ákærða Á-kk-þf ganga erinda verkkaupa, byggingarnefndarinnar, og að verkið í Haukalind væri greiðsla fyrir verk ljósmyndara.

Ákæruvaldið hefur ekki sýnt nægilega fram á sök ákærðu samkvæmt þessum ákærulið. Verður því við sakarmat héraðsdóms unað og niðurstaða hans um sýknu beggja ákærðu staðfest með vísan til forsendna hans.

23. til 27. töluliður. Í þessum liðum ákærunnar eru ákærða Á-kk-þgf gefin að sök umboðssvik og fjárdráttur í opinberu starfi og ákærða T gefin að sök þátttaka í þeim brotum. Ákærði Á-kk-nf játaði þessi brot sín í héraði og var sakfelldur samkvæmt því. Í II. kafla hér að framan hefur sú niðurstaða verið staðfest. Verður þá litið til þáttar ákærða T, sem sýknaður var af þessum sakargiftum í héraðsdómi.

Ákæruvaldið bendir á að verkið í ákærulið 22 hefði átt að vera ákærða T skýr viðvörun og hann átt að gæta fyllstu varúðar í samskiptum við ákærða Á-kk-þf eftir það, en það hafi hann ekki gert. Þótt fallast megi á það með ákæruvaldinu að ákærði T hafi mátt vita að verklag ákærða Á-kk-ef væri óvenjulegt og óeðlilegt og að það hefði átt að hvetja til varúðar, er ekki næg ástæða til að hnekkja sakarmati héraðsdóms um þetta. Verður því niðurstaða héraðsdóms um sýknu ákærða T af sakargiftum í þessum liðum ákærunnar staðfest með vísan til forsendna hans.

28. töluliður. Í þessum lið ákærunnar eru ákærðu B og G-kk-nf sakaðir um mútur með því að hafa sem fyrirsvarsmenn Þjóðleikhúskjallarans hf. lofað á árinu 2001 að greiða ákærða Á-kk-þgf sem formanni byggingarnefndar Þjóðleikhússins 650.000 króna þóknun fyrir að samþykkja greiðslu á reikningi veitingahússins á hendur byggingarnefndinni, dagsettum 8. febrúar 2001 og að fjárhæð 3.154.419 krónur, vegna ýmissa lagfæringa í húsnæði veitingahússins á fimm ára tímabili. Þóknun þessa hafi þeir innt af hendi í mars 2001 þegar reikningsfjárhæðin hafði verið greidd veitingahúsinu af fjárveitingum byggingarnefndarinnar.

Svo sem í héraðsdómi greinir var ákærði Á-kk-nf sakfelldur samkvæmt 17. tölulið ákærunnar fyrir að hafa tekið við þessu fé úr hendi ákærða G-kk-ef, og er sá þáttur ekki hér til endurskoðunar, þar sem hann unir þessari niðurstöðu. Svo sem einnig greinir í héraðsdómi hefur ákærði G-kk-nf lýst því að þessi greiðsla til ákærða Á-kk-ef hafi tengst því að hann samþykkti endurbótareikninginn. Á það verður fallist með dóminum að ráða megi af framburði þeirra beggja að greiðslan hafi verið vegna starfa ákærða Á-kk-ef sem formanns byggingarnefndarinnar. Ákærði G-kk-nf hefur og staðhæft að ákærði Á-kk-nf hafi átt frumkvæði að því að hann fengi þessa greiðslu. Hefur ákærði G-kk-nf jafnframt lýst því að ákærði Á-kk-nf hafi viljað að hann bætti fjárhæðinni 650.000 krónur á endurbótareikninginn eða gæfi út aukareikning og fengi ákærði Á-kk-nf þá fjárhæð í sinn hlut. Þeir ákærði B hafi verið sammála um að neita þessu. Þá er í héraðsdómi reifuð sú frásögn ákærða G-kk-ef að ákærði Á-kk-nf hafi hringt í sig og greint sér frá því að búið væri að samþykkja reikninginn. Hann hafi talið það liggja í augum uppi að með þessu hafi ákærði Á-kk-nf verið að ganga eftir greiðslunni til sín.

Engin önnur haldbær skýring er fram komin á verknaði ákærða G-kk-ef en að hann hafi með greiðslunni til ákærða Á-kk-ef verið að efna loforð við hann í tengslum við samþykki ákærða Á-kk-ef sem formanns byggingarnefndar Þjóðleikhússins á endurbótareikningnum. Þegar það er virt í heild sem fyrir liggur telst sannað að út frá því hafi verið gengið milli þeirra tveggja að greiðslan yrði innt af hendi í kjölfar samþykktar reikningsins, enda tengdi ákærði G-kk-nf símhringingu ákærða Á-kk-ef umsvifalaust við eftirgangsmuni af hans hálfu, sbr. 46. gr. laga nr. 19/1991. Niðurstaða héraðsdóms um viðhorf ákærða Á-kk-ef í þessu efni við úrlausn um 17. tölulið ákæru breytir hér engu, en sá ákæruliður er ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti eins og áður greinir.

Brot ákærða G-kk-ef er í ákæru talið varða við 109. gr. almennra hegningarlaga. Í 1. mgr. 109. gr., eins og henni var breytt með 2. gr. laga nr. 147/1998, segir að hver sem gefi, lofi eða bjóði opinberum starfsmanni gjafir eða annan ávinning til þess að fá hann til að gera eitthvað eða láta eitthvað ógert sem tengist opinberum skyldum hans skuli sæta fangelsi allt að 3 árum eða sektum, séu málsbætur fyrir hendi. Háttsemi ákærða G-kk-ef samkvæmt framansögðu fellur undir verknaðarlýsingu ákvæðisins og verður hann því sakfelldur samkvæmt þessum lið ákærunnar.

Ákæruvaldið hefur leitast við að sýna fram á að ákærða B hafi verið kunnugt um samskipti ákærðu G-kk-ef og Á-kk-ef og að þau hafi verið með hans samþykki og í hans þágu og veitingahússins, sem hann rak. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður fallist á að sýkna verði ákærða B af sakargiftum í þessum ákærulið.

IV.

Niðurstaða máls þessa varðandi ákærða Á-kk-þf er samkvæmt framansögðu sú, að staðfest er niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu hans vegna þeirra ákæruliða, er þar greinir. Að auki er hann sakfelldur fyrir brot samkvæmt ákæruliðum 7, 12, 19 og 20 til viðbótar þeim sem hann var sakfelldur fyrir í héraði. Ákærði G-kk-nf er sakfelldur fyrir brot samkvæmt ákæruliðum 19, 20 og 28. Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um sýknu annarra ákærðu af kröfum ákæruvaldsins.

Við ákvörðun refsingar ákærða Á-kk-ef verður litið til þeirra lagafyrirmæla og atriða sem í héraðsdómi greinir um forsendur hennar að gættu því að hann er nú sakfelldur fyrir fleiri brot, sem varða þannig hærri fjárhæð en þar kemur fram. Jafnframt verður að líta til þess að hann lét af starfi alþingismanns vegna málsins og gekkst greiðlega við hluta þeirra sakargifta, sem hann var borinn. Er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Á það er fallist með héraðsdómi að hvorki sé unnt að skilorðsbinda refsinguna að öllu leyti né að hluta.

Ákærði G-kk-nf hefur ekki áður unnið til refsingar. Er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en ekki eru efni til að binda hana skilorði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað að því er varðar ákærðu B, SA og T, svo og um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Á-kk-ef. Ákærða G-kk-þgf verður hins vegar gert að greiða málsvarnarlaun til verjanda síns í héraði. Annan sakarkostnað í héraði greiði ákærði Á-kk-nf.

Málsvarnarlaun verjenda ákærðu B, SA og T fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði. Ákærðu Á-kk-nf og G-kk-nf verða dæmdir til að greiða málsvarnarlaun verjenda sinna, svo og allan annan áfrýjunarkostnað málsins eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að því er varðar ákærðu B, SA og T.

Ákærði Á-kk-nf J-kk-nf sæti fangelsi í tvö ár.

Ákærði G-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf sæti fangelsi í þrjá mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað að því er varðar ákærðu B, SA og T, svo og um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Á-kk-ef í héraði. Ákærði G-kk-nf greiði málsvarnarlaun verjanda síns í héraði, A-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 300.000 krónur. Ákærði Á-kk-nf greiði allan annan sakarkostnað í héraði.

Ákærði Á-kk-nf greiði málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 650.000 krónur. Ákærði G-kk-nf greiði málsvarnarlaun verjanda síns, A-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur. Málsvarnarlaun verjenda ákærðu B og SA, G-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns og H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur til hvors, greiðast úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda ákærða T, P-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði. Ákærði Á-kk-nf greiði allan annan áfrýjunarkostnað málsins, þar af greiði ákærði G-kk-nf í sameiningu með honum 1/10 hluta.