458/2010

B ses. og Þ ehf. gerðu 8. nóvember 2005 með sér verksamning á grundvelli viljayfirlýsingar, þess efnis að Þ ehf. tæki að sér að reisa nýbyggingar að Bjarkarvöllum 5 í Hafnarfirði fyrir B ses. Samningurinn var samþykktur af stjórn B ses. Annar verksamningur um sama efni var gerður 4. apríl 2006 og tveir af fimm stjórnarmönnum B ses. undirrituðu hann. Samningsfjárhæð hins síðari samnings var hærri en í fyrri samningi. Þ ehf. lauk við verkið og krafði B ses. um efndir samkvæmt verksamningnum 4. apríl 2006. Deila aðila laut að því hvort hinn síðari verksamningur væri gildur milli aðila og þar af leiðandi við hvorn samninginn skyldi miða um greiðsluskyldu B ses. vegna verksins, en ekki var ágreiningur um fjárhæðir að öðru leyti. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að B ses. hafi ekki verið skráð sem sjálfseignarstofnun er stundar atvinnurekstur er umþrættir verksamningar voru gerðir. B ses. stundaði þó atvinnurekstur á þeim tíma og hafi því heyrt undir lög nr. 33/1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Verksamningurinn frá 4. apríl 2006 hafi hvorki verið tekinn fyrir á stjórnarfundi B ses., í samræmi við lög nr. 33/1999, né samþykktur eða undirritaður af meirihluta stjórnar. Þá hefði Þ ehf. ekki sýnt fram á að síðari athafnir B ses. hefðu skuldbundið hann samkvæmt þeim samningi. Var samningurinn frá 8. nóvember 2005 því talinn gilda um lögskipti aðila.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júlí 2010. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og þess að stefnda verði gert að greiða sér 146.767.995 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 19. janúar 2007 til 21. október 2008, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavextir eru í stuttu máli þeir að 6. september 2004 undirrituðu málsaðilar viljayfirlýsingu um að stefndi myndi reisa fyrir áfrýjanda nokkur fjölbýlishús á lóðum, meðal annars við Bjarkarvelli í Hafnarfirði. Hinn 8. nóvember 2005 var gerður svokallaður heildarverksamningur um að stefndi skyldi annast byggingu fjögurra fjölbýlishúsa fyrir áfrýjanda á umræddri lóð. Óumdeilt er að þessi samningur var samþykktur af stjórn áfrýjanda og hóf stefndi verkið og sendi reikninga á grundvelli hans. Í gögnum málsins er annar samningur með sama heiti dagsettur 4. apríl 2006. Er hann nánast sama efnis og hinn fyrri að öðru leyti en því að áfrýjandi skyldi samkvæmt honum greiða hærri fjárhæð fyrir verkið en kveðið var á um í fyrri samningnum. Áfrýjandi kveðst ekki hafa samþykkt þennan síðari samning, enda hafi hann ekki verið tekinn fyrir á fundi áfrýjanda og einungis tveir stjórnarmenn af fimm hafi ritað undir hann. Ágreiningur málsaðila stendur um hvort síðari samningurinn sé gildur milli aðila, eða hvort greiðsluskylda áfrýjanda vegna verksins skuli miðast við fyrri samninginn. Ekki er ágreiningur að öðru leyti um útreikning fjárhæða samkvæmt samningunum. Stefndi krefst uppgjörs eftir hinum síðari og bendir meðal annars á að áfrýjandi hafi greitt nokkra reikninga samkvæmt honum. Áfrýjandi krefst á hinn bóginn endurgreiðslu á því fé sem hann hafi ofgreitt enda hafi hann gert fyrirvara um greiðsluskyldu er hann komst að því að stefndi miðaði reikninga sína við síðari samninginn.

Þegar framangreindir samningar voru gerðir var áfrýjandi skráður sem sjálfseignarstofnun. Í lögum og samþykktum áfrýjanda frá 27. apríl 2004 segir að hann sé sjálfseignarstofnun með sjálfstæðri fjárhagsábyrgð. Aðild að honum geti átt allir skráðir námsmenn í aðildarskólum Bandalags íslenskra námsmanna, er greitt hefðu til áfrýjanda og öll þau nemendafélög sem ættu aðild að bandalaginu og uppfylli skilyrði áfrýjanda um aðild. Þá segir einnig að stjórn áfrýjanda skuldbindi hann út á við og sé undirskrift meirihluta stjórnarmanna nauðsynleg til þess. Sé um meiriháttar og óvenjulegar skuldbindingar að ræða, skuli stjórn áfrýjanda leita staðfestingar þeirra aðila er skipi eða kjósi í stjórnina. Í samþykktum áfrýjanda 28. febrúar 2007 kemur fram að hann sé sjálfseignarstofnun samkvæmt lögum nr. 33/1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur. Áfrýjandi var samkvæmt þessu ekki skráður sem sjálfseignarstofnun sem stundar atvinnurekstur er gerðir voru þeir samningar sem um er deilt er um í þessu máli. Á hinn bóginn stundaði áfrýjandi atvinnurekstur á þessum tíma og heyrði því undir gildissvið laga nr. 33/1999 samkvæmt 3. mgr. 3. gr. þeirra, en þar kemur fram að sjálfseignarstofnun falli undir gildissvið laganna um leið og hún telst stunda atvinnurekstur. Í 1. mgr. 25. gr. laganna kemur fram að stjórn sjálfseignarstofnunar sem stundi atvinnurekstur fari með málefni hennar og skuli annast um að skipulag hennar og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdarstjóri ráðinn fari stjórn og framkvæmdastjóri með stjórn stofnunarinnar. Stjórn sjálfseignarstofnunar kemur fram fyrir hönd hennar og ritar firma hennar, nema annað sé sérstaklega ákveðið, sbr. 1. mgr. 26. gr. laganna, en ekki er því haldið fram í máli þessu að framkvæmdastjóri áfrýjanda hafi haft heimild til að rita firmað. Samkvæmt 3. mgr. 26. gr. kemur framkvæmdastjóri sjálfseignarstofnunar á hinn bóginn fram fyrir hönd hennar í málum sem eru innan verksviðs hans samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 25. gr. þar sem segir að framkvæmdastjóri annist daglegan rekstur stofnunarinnar og skuli í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem stjórnin gefi og taki daglegur rekstur ekki til ráðstafana sem séu óvenjulegar eða mikils háttar. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laganna er stjórn stofnunar ákvörðunarbær þegar meiri hluti stjórnarmanna sækir fund svo framarlega sem ekki séu gerðar strangari kröfur í samþykktum. Mikilvæga ákvörðun má ekki taka án þess að allir stjórnarmenn hafi haft tök á að fjalla um málið sé þess kostur.

Fram er komið í málinu að samningurinn frá 4. apríl 2006, sem stefndi reisir kröfur sínar á, var hvorki tekinn til umfjöllunar á stjórnarfundi áfrýjanda í samræmi við ákvæði laga nr. 33/1999, né samþykktur eða undirritaður af meirihluta stjórnar. Verður áfrýjandi því ekki talinn hafa gengist undir þær skuldbindingar sem samningurinn kveður á um. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að síðari athafnir áfrýjanda hafi verið með einhverjum þeim hætti að telja skuli samninginn skuldbindandi fyrir áfrýjanda. Gildir því samningurinn frá 8. nóvember 2005 um lögskipti málsaðila. Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu áfrýjanda en um hana er ekki tölulegur ágreiningur.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Mál þetta var þingfest 21. október 2008 en fært af reglulegu dómþingi 3. febrúar 2009. Málið var tekið fyrir nokkrum sinnum uns ákveðið var í þinghaldi 30. júní 2009 að aðalmeðferð skyldi fara fram 15. september það ár. Þann dag voru teknar skýrslur af tveimur vitnum, en málinu því næst frestað að beiðni lögmanna aðila til aðalmeðferðar 2. október 2009. Í því þinghaldi var málið tekið til dóms að lokinni framhaldsaðalmeðferð með frekari skýrslutökum og munnlegum málflutningi. Málið var á hinn bóginn ekki dæmt innan lögboðins frests, sbr. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, heldur tekið fyrir aftur rúmum fimm mánuðum síðar eða 23. mars 2010 og dómtekið á ný að loknum endurflutningi. Þrátt fyrir þetta var dómur ekki kveðinn upp í málinu fyrr en 28. apríl 2010 og þá að undangenginni bókun um að gætt hafi verið ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 þannig að ekki væri talin þörf á endurflutningi málsins. Samkvæmt framansögðu liðu rúmlega sjö mánuðir frá því að málið var fyrst tekið til dóms í héraði og þar til héraðsdómur gekk. Er sá dráttur aðfinnsluverður, en ekki verður annað séð en að forsendur hins áfrýjaða dóms beri þess merki að meðferð málsins fór að þessu leyti úr böndum.

Dómsorð:

Stefndi, Þórtak ehf., greiði áfrýjanda, Byggingafélagi námsmanna ses., 146.767.995 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.952.056 krónum frá 19. janúar 2007 til 22. janúar sama ár, af 4.855.605 krónum frá þeim degi til 9. febrúar sama ár, af 9.917.531 krónu frá þeim degi til 19. mars sama ár, af 12.906.053 krónum frá þeim degi til 20. mars sama ár, af 16.641.705 krónum frá þeim degi til 20. apríl sama ár, af 25.626.750 krónum frá þeim degi til 25. maí sama ár, af 35.394.841 krónu frá þeim degi til 26. júní sama ár, af 48.165.049 krónum frá þeim degi til 24. júlí sama ár, af 51.928.094 krónum frá þeim degi til 25. júlí sama ár, af 60.942.359 krónum frá þeim degi til 22. ágúst sama ár, af 64.716.565 krónum frá þeim degi til 23. ágúst sama ár, af 77.926.285 krónum frá þeim degi til 2. október sama ár, af 95.056.309 krónum frá þeim degi til 13. nóvember sama ár, af 105.448.949 krónum frá þeim degi til 5. desember sama ár, af 122.693.113 krónum frá þeim degi til 19. desember sama ár, af 136.105.204 krónum frá þeim degi til 18. febrúar 2008, af 149.177.855 krónum frá þeim degi til 29. apríl sama ár, af 221.526.348 krónum frá þeim degi til 28. maí sama ár, af 271.510.346 krónum frá þeim degi til 15. júlí sama ár, af 190.787.896 krónum frá þeim degi til 25. september sama ár, af 162.187.570 krónum frá þeim degi til 21. október sama ár, en af 146.767.995 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.