556/2008

R, S og H áttu þrjár jarðir í samfelldri röð að Hvítá og fylgdu jörðunum veiðiréttindi. Ríkti lengst af samkomulag á milli þeirra um að skipta þessum heimildum á þann hátt að þær tækju til veiða fyrir landi þeirra allra í senn. Frá veiðitímabilinu 2006 leit H hins vegar svo á að sér væri frjálst að ráðstafa veiði fyrir sínu landi án samstarfs við R og S. Töldu R og S að H hafi með þessu meinað þeim að nýta veiðiréttindi sín, meðal annars með því að ráðstafa veiði sem þau hafi átt að ráða yfir. Kröfðu þau H um skaðabætur sem svöruðu til missis tekna af sölu veiðileyfa árin 2006 og 2007. Talið var að hver maður ætti rétt til veiða fyrir landi sínu, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga um lax- og silungsveiði. Sameiginlegt skipulag á veiðum væri háð samkomulagi. Tækist það ekki væri hverjum og einum frjálst að ráðstafa veiði fyrir sínu landi án afskipta hinna. Þá var það fyrirkomulag að veiðifélagið hafi um árabil úthlutað jörðunum þremur í einu lagi veiðiheimildum ekki talið hafa myndað með því einu sameign um þessi veiðiréttindi og ekki lægi fyrir að önnur stoð gæti verið fyrir slíkri skipan. Væri samstarf eigenda jarðanna ekki óhjákvæmilegt til að koma við nýtingu veiðiréttindanna. Var í málinu talið ósannað að H hafi á árunum 2006 og 2007 fénýtt sér veiðiréttindi sem að réttu lagi tilheyrðu R og S. Var H því sýknaður af kröfum R og S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 19. ágúst 2008. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 1. október 2008 og var áfrýjað öðru sinni 13. sama mánaðar. Þau krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða áfrýjandanum R-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf 1.867.500 krónur og S-kvk-þgf H-kvk-þgf 1.732.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilteknum fjárhæðum frá 24. ágúst 2006 til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjenda verði lækkaðar og málskostnaður á báðum dómstigum felldur niður.

Áfrýjendur hafa stefnt Veiðifélagi Árnesinga til réttargæslu fyrir Hæstarétti. Félagið hefur ekki látið málið til sín taka.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi eru málsaðilar eigendur þriggja jarða í Flóahreppi, sem liggja í samfelldri röð að Hvítá, en áfrýjandanum R-kk-þgf V-kk-þgf tilheyrir jörðin Langholt II, áfrýjandanum S-kvk-þgf jörðin Hallandi og stefnda jörðin Langholt I, sem er á milli hinna tveggja. Samkvæmt arðskrá fyrir Veiðifélag Árnesinga, sem ákveðin var með yfirmati 5. september 1963, fylgja jörð hvors áfrýjenda veiðiréttindi í Hvítá, sem metin eru til 20 eininga af samtals 2.900 einingum, sem veiði á öllu vatnasvæði árinnar er talin nema, en réttindi jarðar stefnda eru metin til 40 eininga. Fyrir liggur að samkvæmt ákvörðun veiðifélagsins hefur félagsmönnum á vatnasvæðinu verið hverjum fyrir sínu landi frjálst að stunda þar laxveiðar og ráðstafa leyfum til slíkra veiða á stöng. Þá liggur einnig fyrir að félagið hafi um árabil úthlutað í einu lagi til þessara jarða málsaðilanna heimildum til veiða á þremur stöngum. Samkvæmt gögnum málsins mun fram til ársins 2006 hafa verið samkomulag milli eigenda jarðanna um að ráðstafa þessum heimildum á þann hátt að þær tækju til veiða fyrir landi þeirra allra í senn. Hver landeigandi hafi þá ráðið yfir slíkum heimildum eða fengið arð af sameiginlegri útleigu þeirra í hlutfalli við fyrrgreindar einingar, sem hafi fylgt hverri jörð samkvæmt arðskrá, eða að fjórðungi vegna jarðar hvors áfrýjenda og að helmingi vegna jarðar stefnda. Frá og með veiðitímabilinu 2006 hafi stefndi á hinn bóginn hafnað þessari skipan og litið svo á að sér væri frjálst að ráðstafa veiði fyrir sínu landi án samstarfs við áfrýjendur. Þau telja stefnda hafa með þessu meinað þeim að nýta veiðiréttindi sín, meðal annars með því að ráðstafa veiði, sem þau hefðu átt að ráða yfir. Í málinu krefja áfrýjendur stefnda um skaðabætur, sem þau kveða svara til missis tekna af sölu veiðileyfa árin 2006 og 2007.

Samkvæmt því, sem fram er komið í málinu, mun Langholt áður hafa verið ein jörð, en á fyrri hluta 20. aldar virðist hafa verið lokið að skipta henni í þær þrjár jarðir, sem nú tilheyra málsaðilum. Ekki liggja fyrir gögn um hvernig þessi skipting lands eða hlunninda upphaflegu jarðarinnar fór fram, en við það verður að miða að veiðiréttindum í Hvítá hafi verið skipt milli jarðanna þriggja að minnsta kosti áður en fyrrnefnd arðskrá var gerð fyrir Veiðifélag Árnesinga á árinu 1963, þar sem hverri þeirra voru ákveðin sjálfstæð réttindi. Þótt félagið hafi sem fyrr segir um árabil úthlutað jörðunum þremur í einu lagi heimildum til veiða með tilteknum fjölda stanga fyrir landi þeirra í Hvítá hefur ekki myndast með því einu sameign um þessi veiðiréttindi og liggur ekki fyrir að önnur stoð geti verið fyrir slíkri skipan. Að lögum hefur ekki verið á valdi félagsins að binda með þessu hendur eigenda jarðanna þannig að þeir yrðu knúnir til samstarfs af þeim toga, sem þeir höfðu fram til ársins 2006. Ekki eru efni til að fallast á með áfrýjendum að slíkt samstarf sé óhjákvæmilegt til að koma við nýtingu veiðiréttinda þeirra, enda eru þeim tæk úrræði til að fá notkun þessara réttinda skipulagða svo að hver eigandi geti fyrir sitt leyti nýtt þau fyrir eigin landi. Í málinu er ósannað að stefndi hafi á árunum 2006 eða 2007 fénýtt sér veiðiréttindi, sem að réttu lagi tilheyrðu áfrýjendum. Að þessu öllu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjendur, R-kk-nf V-kk-nf B-kk-nf og S-kvk-nf H-kvk-nf, greiði stefnda, H-kk-þgf H-kk-þgf, samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.