374/2002

R og tveir vinnufélagar hans smíðuðu trépall sem þeir notuðu til leiks á þann hátt að tveir þeirra festu sig niður í sæti á honum, en sá þriðji stýrði bifreið sem dró pallinn eftir malarplani. R slasaðist þegar pallurinn rakst á járngrindur, sem geymdar voru á planinu, og hlaut varanlegan miska og örorku. Gekk R til uppgjörs við vátryggingafélag bifreiðar þeirrar, sem hafði verið notuð til að draga pallinn, um greiðslu bóta fyrir tjón sitt, en miðað var þar við að hann yrði að bera það sjálfur að hálfu. Gerði R fyrirvara um sakarskiptingu. R höfðaði af þessu tilefni mál til heimtu skaðabóta vegna þess helmings tjóns síns, sem stóð óbætt eftir uppgjörið. Í dómi Hæstaréttar segir að þegar slysið bar að höndum hafi R náð nægilegum aldri til að geta gert sér fulla grein fyrir þeirri verulegu hættu, sem hann hafi setti sig í með þátttöku í þessum athöfnum. Var vátryggingafélag bifreiðarinnar því sýknað af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 14. ágúst 2002. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjendur dæmd til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt hér fyrir dómi.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi varð stefndi, sem er fæddur 1982, fyrir slysi 30. október 1998 á athafnasvæði þáverandi vinnuveitanda síns, Vegagerðarinnar, við Stórhöfða í Reykjavík. Stefndi var að láta þar af störfum þann dag ásamt tveimur öðrum ungmennum, Á-kk-þgf J-kk-þgf E-kk-þgf og Á-kk-þgf E-kk-þgf G-kk-þgf, sem báðir voru liðlega tvítugir að aldri. Til að gera sér dagamun af þessu tilefni tóku stefndi og Á-kk-nf það til bragðs að búa til pall með því að skeyta saman tveimur vörubrettum úr timbri, sem munu hvort um sig hafa verið 80 cm að breidd og 120 cm löng. Á þennan pall festu þeir tvö sæti úr bifreið, sem munu hafa verið í ruslagámi á vinnustaðnum. Yfir sætin settu þeir ól og bundu síðan pallinn með kaðli aftan í bifreið, sem var í umráðum Á-kk-ef en í eigu áfrýjandans K-kvk-ef J-kvk-ef og ábyrgðartryggð af áfrýjandanum Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Var bifreiðin þannig látin draga pallinn í hringi eftir malarplani á athafnasvæðinu og ók Á-kk-nf henni fyrst í stað, en stefndi og Á-kk-nf voru í sætunum á pallinum, þar sem þeir höfðu fest sig niður með fyrrnefndri ól. Eftir nokkrar ferðir tók Á-kk-nf við akstrinum en Á-kk-nf tók sér sæti á pallinum, þar sem stefndi var fyrir. Í fyrstu ferðinni eftir þetta beygði Á-kk-nf bifreiðinni með þeim afleiðingum að pallurinn rakst utan í járngrindur, sem geymdar voru á svæðinu. Stefndi hugðist verja sig með vinstri hendi, sem skall utan í grindurnar. Hlaut hann af þessu opið beinbrot á olnboga, auk annarra minni áverka.

Lögreglan var kvödd á vettvang vegna þessa slyss. Í frumskýrslu hennar um atvikið var meðal annars haft eftir Á-kk-þgf að hann „tók krappa vinstri beygju“ og áðurnefndur pallur hafi þá skollið í járngrindurnar. Taldi hann sig hafa ekið á 20 til 40 km hraða á klukkustund. Á-kk-nf gaf lögregluskýrslu 21. desember 1998, þar sem hann taldi slysið hafa stafað af því að „brettið var greinilega of þungt ... þannig að það dró bifreiðina af leið og lenti brettið utan í járngrindur.“ Sagðist hann hafa ekið á 30 til 40 km hraða á klukkustund. Í lögregluskýrslu 29. sama mánaðar sagði stefndi meðal annars að þeir félagarnir hafi verið „búnir að draga brettið 1-2 sinnum áður en slysið varð og þá sömu leið og þá. Í það sinn sem slysið gerðist hefur hraðinn trúlega verið meiri en í hin skiptin. Síðan tók Á-kk-nf, sem var að aka í þetta sinn krappa beygju og sveiflaðist brettið þá til hliðar og lenti utan í járnamottum sem voru þarna á svæðinu.“ Aðspurður kvað stefndi tvo nafngreinda starfsmenn Vegagerðarinnar hafa vitað af því, sem þeir félagarnir voru að gera, og „ekki reynt að hafa áhrif á þá.“ Loks gaf Á-kk-nf skýrslu hjá lögreglunni 18. maí 1999, þar sem hann kvað meðal annars hraða bifreiðarinnar ekki hafa verið mikinn þegar slysið varð og „ekkert svona markvert“ meiri en fyrri skiptin. Beygjan, sem Á-kk-nf hafi tekið rétt fyrir slysið, hafi ekki verið „svo voðalega kröpp“, en þó nægilega til að pallurinn sveiflaðist til og gæti Á-kk-nf „hafa tekið beygjuna eitthvað öðruvísi“ en gert var í fyrri ferðunum. Á-kk-nf kvað að minnsta kosti einn verkstjóra hafa vitað af þessum athöfnum og minnti að hann hafi gert einhverjar athugasemdir út af þeim. Við lögreglurannsóknina lá enn fremur fyrir yfirlýsing 2. nóvember 1998 frá starfsmanni Vegagerðarinnar, þar sem kom meðal annars fram að sést hafi til stefnda og félaga hans þegar þeir unnu að smíði pallsins. Þeim hafi verið „bannað að draga hann um lóðina, þau viðvörunarorð voru virt að vettugi og því fór sem fór.“

Áfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og stefndi öfluðu í sameiningu álitsgerðar tveggja lækna 24. nóvember 1999 um örorku þess síðarnefnda. Samkvæmt henni taldist stefndi tímabundið óvinnufær í þrjá mánuði eftir slysið og veikur í sex mánuði, þar af tvær vikur rúmliggjandi. Varanlegur miski stefnda og varanleg örorka voru metin 17%. Stefndi krafði félagið um skaðabætur á þessum grunni með bréfi 4. janúar 2000. Bauð félagið honum 19. sama mánaðar greiðslu til uppgjörs á tjóni hans, en miðað var þar við að hann yrði að bera það sjálfur að hálfu. Stefndi gekk að þessu boði og tók við greiðslu 21. janúar 2000 á samtals 1.761.646 krónum með fyrirvara um sakarskiptingu. Hann höfðaði síðan mál þetta með stefnu 3. maí 2001 til heimtu skaðabóta vegna þess helmings tjóns síns, sem stóð óbætt eftir uppgjörið. Ekki er ágreiningur um að það tjón nemi fjárhæðinni, sem stefndi krefst að fá greidda, eða 1.871.137 krónum.

II.

Af gögnum málsins er ljóst að stefndi átti hlut að smíði áðurnefnds trépalls og lagði á ráðin með vinnufélögum sínum um að nota hann til leiks á þann hátt að tveir þeirra myndu festa sig niður í sæti á honum og hann yrði dreginn af bifreið, sem sá þriðji myndi stýra. Pallur þessi var þannig úr garði gerður að augljóst mátti vera að stórfelld hætta gæti stafað af honum á fleiri en einn veg þegar hann yrði dreginn í hringi eftir malaryfirborði athafnasvæðis Vegagerðarinnar innan um vörubirgðir og áhöld. Stefndi hefur ekki hnekkt því, sem fram kom við lögreglurannsókn, að ökuhraði og aksturslag Á-kk-ef J-kk-ef E-kk-ef, sem stjórnaði bifreiðinni þegar stefndi slasaðist, hafi lítt verið frábrugðið því, sem var hjá fyrri ökumanni hennar, svo og að starfsmenn Vegagerðarinnar hafi hreyft athugasemdum við þá um þennan háskaleik. Þegar slysið bar að höndum hafði stefndi náð nægilegum aldri til að geta gert sér fulla grein fyrir þeirri verulegu hættu, sem hann setti sig í með þátttöku í þessum athöfnum. Hann sýndi þannig af sér stórfellt gáleysi í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Að því virtu hefur stefndi þegar fengið tjón sitt bætt að því leyti, sem hann getur sótt að öðrum um það. Verða áfrýjendur því sýknuð af kröfu hans.

Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað stefnda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, K-kvk-nf J-kvk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., eru sýkn af kröfu stefnda, R-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 200.000 krónur.