309/2012

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn tveimur stúlkum. Við rannsókn málsins og fyrir dómi var fenginn túlkur til að túlka fyrir X en báðir töluðu arabísku. Af hálfu X var því haldið fram að hann hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar þar sem sú arabíska sem túlkurinn talaði væri mjög frábrugðin þeirri arabísku sem X talaði, enda voru þeir frá sitt hvoru landinu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt nokkrir hnökrar hefðu verið á íslensku túlksins lytu athugasemdir X ekki að efnislegum atriðum sem skipt gætu máli varðandi vörn X. Var því ekki fallist á að túlkurinn hefði ekki haft nægilegt vald á íslenskri og arabískri tungu til þess að X nyti réttlátrar meðferðar málsins. Aftur á móti varð hvorki séð að ákæra hefði verið þýdd úr íslensku yfir á arabísku né að túlkurinn hefði við meðferð málsins þýtt hana orðrétt fyrir ákærða. Þá hefðu skýrslur brotaþola og annarra vitna fyrir dómi heldur ekki verið þýddar. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar að nýju frá þingfestingu þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. apríl 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar á sakfellingu ákærða, en að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað heim í hérað til meðferðar á ný. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, en að því frágengnu að refsing verði milduð og einkaréttarkröfur lækkaðar.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 2.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júlí 2011 til 5. janúar 2012, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

B krefst staðfestingar á ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

Ákærða eru gefin að sök kynferðisbrot gegn tveimur stúlkum á árinu 2011, annars vegar tvö brot 2. og 3. júlí gegn A, sem þá var 14 ára, og hins vegar í allt að átta skipti á tímabilinu 17. júní til 16. ágúst gegn B, sem þá var 13 ára. Ákærði var sakfelldur í héraði og honum gerð refsing fyrir kynferðisbrot gegn báðum stúlkunum og er ætlaðri háttsemi hans nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Brot hans gegn stúlkunum voru þar talin varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot hans gegn A að auki við 1. mgr. og 2. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. sömu laga.

Aðalkrafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er á því reist að hann hafi ekki notið réttlátrar meðferðar málsins fyrri héraðsdómi í samræmi við 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og a. og e. lið 3. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Vísar hann annars vegar til þess að túlkur sem honum var útvegaður við þinghöld hafi hvorki haft nægilegt vald á íslensku né verið fær um að túlka það sem þar fór fram á tungumáli sem ákærði skilur. Ákærði sé frá Palestínu og mæltur á þarlenda arabísku, en túlkurinn hafi hins vegar mælt á arabísku sem sé töluð í Marokkó og mjög frábrugðin þeirri fyrrnefndu. Ákærði hafi því ekki skilið túlkinn til fulls, sem hafi bæði haft áhrif á framburð hans fyrir dómi og skilning hans á því sem fór fram við aðalmeðferð málsins. Vísaði hann jafnframt til þess að við það að hlusta á hljóðritun skýrslu sinnar fyrir dómi komi í ljós að annmarkar séu bæði á þýðingu og framlögðu endurriti af skýrslunni.

Í 2. mgr. 12. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála segir að gefi maður skýrslu fyrir dómi sem kann ekki íslensku nægilega vel skuli ákæruvaldið sjá um að kalla til löggiltan dómtúlk. Sé þess ekki kostur sé dómara rétt að samþykkja að annar hæfur maður annist þýðingu, en sá skuli þá undirrita heit í þingbók um að hann muni rækja starfann eftir bestu getu og beri honum að staðfesta þýðingu fyrir dómi sé hún vefengd. Fram kemur í tölvubréfi frá verjanda ákærða í héraði 31. janúar 2012 til sækjanda málsins að ákærði hafði farið þess á leit að Ö, sem eigi rætur að rekja til Palestínu, myndi túlka fyrir hann við aðalmeðferð málsins þar sem hann skildi hana betur en þann túlk sem gegndi þessu starfi við rannsókn málsins hjá lögreglu og við þingfestingu þess fyrir dómi. Þann 26. febrúar 2012, daginn fyrir aðalmeðferð málsins, sendi sækjandinn verjandanum tölvubréf þess efnis að túlkurinn sem ákærði óskaði eftir að fá væri „ekki á lista hjá túlkaþjónustum“ og hafi sækjandinn að auki fengið upplýsingar um að hún væri hætt slíkum störfum. Hafi hann því fengið aftur sama túlkinn og áður hafi komið að málinu. Verjandi ákærða ítrekaði ósk hans um að Ö yrði fengin til að túlka við þinghöldin með tölvubréfi sama dag og svaraði sækjandinn því um hæl að hann hafi náð tali af henni og gæti hún ekki sinnt þessu vegna annarra starfa. Verjandinn svaraði þessu í tölvubréfi sama kvöld með orðunum: „OK. Takk.“

Aðalmeðferð málsins fór fram 27. febrúar 2012. Í endurriti úr þingbók kemur fram að fyrrnefndur túlkur var mættur í þinghaldið og „túlkar fyrir kærða úr arabísku“ og hafi „þegar undirritað túlkaheit skv. 12. gr. laga nr. 88/2008“, en ekki munu þá hafa komið fram andmæli af hálfu ákærða um að hún annaðist þetta verk. Fallist er á með ákærða að rétt hefði verið að ákæruvaldið hefði kannað í tíma hvort sá túlkur sem hann hafði óskað eftir hefði ráðrúm til að sinna þessu starfi við aðalmeðferðina þar sem ákærði taldi sig skilja hana betur en túlkinn sem fenginn var. Á hinn bóginn verður ráðið af endurriti úr þingbók að túlkurinn, sem hafði einnig túlkað athugasemdalaust fyrir ákærða við rannsókn málsins, hafi haft nægilega gott vald á íslenskri tungu, þótt nokkrir hnökrar hafi verið þar á, einkum varðandi beygingar orða. Athugsemdir sem ákærði hefur gert fyrir Hæstarétti um störf túlksins lúta þannig ekki að efnislegum atriðum sem skipt geta máli varðandi vörn hans. Verður samkvæmt þessu ekki fallist á með ákærða að túlkurinn hafi ekki haft nægilegt vald á íslenskri og arabískri tungu til þess að hann nyti réttlátrar meðferðar málsins á hendur sér.

Eftir að héraðsdómur var kveðinn upp beindi ákærði þeirri kröfu til ríkissaksóknara að sér yrðu látin í té að kostnaðarlausu „öll gögn máls ákæruvaldsins gegn honum í héraði, þ.m.t. endurrit yfirheyrslna fyrir dómi, hljóðupptökur yfirheyrslna, sem og dómur héraðsdóms verði þýdd yfir á móðurmál hans sem er palestínsk arabíska.“ Var sérstaklega óskað eftir að þýðingin yrði skrifleg. Eins og að framan er getið hefur verið fallist á með ákæruvaldinu að vörn ákærða hafi ekki verið áfátt vegna túlkunar fyrir hann við skýrslugjöf fyrir dómi við aðalmeðferð málsins. Hins vegar verður hvorki séð af gögnum málsins að ákæra hafi verið þýdd úr íslensku yfir á arabísku né að túlkurinn hafi við meðferð málsins þýtt hana orðrétt fyrir ákærða, eins og nauðsyn bar til svo að hann fengi vitneskju um eðli og orsök hennar. Þá hafa skýrslur brotaþola og annarra vitna, sem teknar voru fyrir dómi í samræmi við a. lið 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008, heldur ekki verið þýddar. Var það þó nauðsynlegt til að ákærði fengi haldið uppi vörnum, enda um að ræða grundvallargögn í málatilbúnaði ákæruvaldsins gegn honum, sbr. dóm Hæstaréttar 13. desember 2007 í máli nr. 244/2007. Verður því að taka til greina kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og leggja fyrir héraðsdóm að hlutast til um að ákæruvaldið láti þýða ákæru og skýrslur brotaþola og annarra vitna, sem gáfu skýrslur fyrir dómi fyrir aðalmeðferð málsins, en taka svo málið til meðferðar að nýju frá þingfestingu þess.

Ákvörðun um sakarkostnað bíður endanlegs dóms að öðru leyti en því að málsvarnarlaun verjanda ákærða og réttargæslumanna brotaþola fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði og eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar að nýju frá þingfestingu þess.

Ákvörðun um sakarkostnað bíður nýs efnisdóms að öðru leyti en því að málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, fyrir Hæstarétti, S-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur, og þóknun réttargæslumanna brotaþolanna A og B, hæstaréttarlögmannanna G-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef og G-kk-ef Á-kk-ef, 125.500 krónur til hvors, greiðist úr ríkissjóði.