164/2003

X var sakfelldur fyrir eignaspjöll, með því að hafa kveikt í bifreið með þeim afleiðingum að bifreiðin eyðilagðist. Að virtum þeim gögnum sem fyrir lágu um geðhagi X, þóttu ákvæði 1. mgr. 16. gr. laga nr. 19/1940 ekki standa því í vegi að honum yrði gerð refsing í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 22. apríl 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst nú staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi.

Í greinargerð ákærða fyrir Hæstarétti og í málflutningi skipaðs verjanda hans fyrir réttinum 1. október 2003 voru reifuð sjónarmið þess efnis að framlagt læknisvottorð tiltekins sérfræðings í heimilis- og embættislækningum, 23. júlí 2003, gæfi tilefni til að kanna nánar hvort ákvæði 1. mgr. 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ætti við um geðhagi ákærða. Af hálfu ákæruvalds var ekki brugðist við ábendingum þessum. Að loknum fyrrnefndum málflutningi 1. október 2003 var með ákvörðun Hæstaréttar sama dag lagt fyrir ríkissaksóknara, með vísan til d. liðar 1. mgr. 71. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að hlutast til um að aflað yrði gagna frá geðlækni og eða sálfræðingi um andlegan þroska og heilbrigði ákærða. Í þinghaldi í Héraðsdómi Reykjavíkur 15. október 2003 voru H-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf geðlæknir og B-kk-nf E-kk-nf sálfræðingur dómkvaddir til starfans. Í niðurstöðu rannsóknar geðlæknisins 17. nóvember kemur fram að ákærði hafi haft geðröskunareinkenni allt frá barnsaldri og allt bendi til að hann hefði um margra ára skeið þjáðst af geðsjúkdómi með endurteknum geðslagssveiflum. Segir ennfremur í niðurstöðunni að ákærði sé að afplána refsivist og við hæfi að hann hljóti viðeigandi faglega meðferð, ekki síst í því skyni að fyrribyggja að geðheilsu hans hraki enn frekar, en það geti leitt til langvinns geðrofs (psykosis). Verði að telja að veruleg áhætta fylgi „einhliða refsivist í fangelsi.“ Þá segir meðal annars í niðurstöðu rannsóknar áðurnefnds sálfræðings 14. nóvember að ljóst sé að ákærði þjáist af talsverðum langtíma sálarmeinum og að „einhliða refsivist“ muni ekki bera árangur án meðferðarvinnu. Mælt sé með því að ákærði fái langtímameðferð sálfræðings og eða geðlæknis því andlegt ástand hans muni líklega versna fái hann ekki aðstoð. Matsmennirnir komu fyrir dóm 28. nóvember og staðfestu þar matsgerðir sínar. Í skýrslu sinni kvaðst H-kk-nf G-kk-nf hafa takmarkaða trú á því að „einhliða refsing“ bæri árangur og betra væri að hann væri á geðdeild hjá fagmönnum, að minnsta kosti um tíma. Þá kom fram í skýrslu B-kk-ef að hann héldi að „einhliða refsivist“ bæri „ekki mikinn árangur“. Hann væri ekki viss um að ákærði „læri af því.“

Málið var tekið til munnlegs málflutnings að lokinni framangreindri gagnaöflun 10. desember 2003.

Þegar þau gögn eru virt, sem nú liggja fyrir um geðhagi ákærða, þykja ákvæði 1. mgr. 16. gr. almennra hegningarlaga ekki standa því í vegi að ákærða verði dæmd refsing í málinu. Til þess er að líta að samkvæmt lögum nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist skulu fangar njóta viðeigandi heilbrigðisþjónustu á meðan á afplánun stendur og þess að fangelsismálastofnun getur, um stundarsakir eða allan refsivistartímann, heimilað að fangi sé vistaður á sjúkrahúsi eða annarri stofnun svo að hann fái notið sérstakrar meðferðar ef slíkt er talið henta vegna heilsufars hans.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var ákærði síðast dæmdur í héraði 1. nóvember 2002 í fangelsi í sex mánuði fyrir fjársvik og umferðarlagabrot. Þeim dómi var áfrýjað til Hæstaréttar, sem dæmdi ákærða 15. apríl 2003 fyrir þau brot í fangelsi í níu mánuði. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.