426/2011

Þ krafðist viðurkenningar á bótaskyldu N ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í starfi hjá N ehf. er hann, ásamt samstarfsmanni sínum, kom samstarfskonu sinni til aðstoðar og lyfti ofan af henni svokallaðri bakskautsklemmu, sem fallið hafði á hana er verið var að losa hana úr festingum krana. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að N ehf. bæri vinnuveitandaábyrgð á mistökum sem orðið hefðu hjá stjórnanda kranans við verkið. Teldist tjón Þ til bótaskyldra afleiðinga af þeirri háttsemi meðal annars þar sem gera mætti ráð fyrir því að starfsmenn kæmu samstarfsmönnum, sem yrðu fyrir slysum, til hjálpar eftir föngum, ekki síst til að aflétta hættu sem að viðkomandi steðjaði. Viðbrögð Þ og starfsfélaga hans hefðu verið til þess fallin að draga úr tjóni samstarfskonu þeirra og hefðu þau að því leyti verið í þágu hagsmuna N ehf. sem vinnuveitanda hennar. Var bótaskylda N ehf. því viðurkennd.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júlí 2011. Hann krefst þess aðallega að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir 21. september 2005 við vinnu í kerskautaskála þessa stefnda. Til vara krefst hann þess að viðurkennt verði að hann eigi rétt á greiðslu bóta úr launþegatryggingu stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna framangreinds líkamstjóns. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Við áfrýjun málsins tekur áfrýjandi fram að hann stefni Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu hvað varði aðalkröfu sína en til beinnar aðildar að varakröfu.

Stefndi Norðurál Grundartangi ehf. krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að skaðabótaskylda sín verði aðeins viðurkennd að hluta og málskostnaður látinn niður falla.

Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi slasaðist áfrýjandi 21. september 2005 er hann var við vinnu í kerskautaskála hjá stefnda Norðuráli Grundartanga ehf. í verksmiðju hans að Grundartanga. Hafði svonefnd bakskautsklemma fallið á samstarfskonu áfrýjanda, M-kvk-þf S-kvk-þf G-kvk-þf, þegar klemma þessi var losuð úr festingum krana, áður en hún hafði skorðast á bakskauti þar sem til stóð að koma klemmunni fyrir. Festust fætur M-kvk-ef S-kvk-ef undir klemmunni og lá hún með efri hluta líkamans út af bakskautum sem hún hafði staðið á þegar óhappið varð. Áfrýjandi og samstarfsmaður hans, H-kk-nf V-kk-nf Á-kk-nf, hlupu til og lyftu öðrum enda bakskautsklemmunnar upp, þannig að M-kvk-nf S-kvk-nf losnaði undan henni. Klemman mun hafa vegið um 620 kíló og er óumdeilt í málinu að áfrýjandi hlaut bakmeiðsli við átakið er hann lyfti klemmunni. Samkvæmt gögnum sem lögð hafa verið fram í málinu hefur áfrýjandi ekki náð sér af bakmeiðslunum og virðist hann því hafa hlotið varanlega örorku í þessu slysi, þó að ekki liggi fyrir mat á afleiðingum þess fyrir líkamsheilsu hans.

Aðalkröfu sína byggir áfrýjandi á því að stefndi Norðurál Grundartangi ehf. beri skaðabótaábyrgð á slysi samstarfskonu hans M-kvk-ef S-kvk-ef og sé sá skaði, sem hann sjálfur hlaut er hann kom henni til hjálpar, hluti af því tjóni sem þessum stefnda beri að bæta á grundvelli bótaábyrgðar sinnar. Stefndi hefur mótmælt þessu. Telur hann orsakir slyss M-kvk-ef S-kvk-ef ekki vera þess háttar að hann beri skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess. En jafnvel þó að slík bótaábyrgð yrði talin vera fyrir hendi telur stefndi að líkamstjón áfrýjanda geti ekki talist sennileg afleiðing af slysi M-kvk-ef S-kvk-ef þannig að honum beri þá að bæta áfrýjanda það.

II

Vinnuslysið 21. september 2005 var strax tilkynnt til lögreglu og Vinnueftirlits ríkisins og komu fulltrúar beggja á staðinn. Ljósmyndir voru teknar af slysstaðnum sem liggja fyrir í málinu. Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins sama dag segir svo um tildrög slyssins: „M-kvk-nf hafði verið ásamt starfsfélögum sínum Ó-kk-þgf og R-kk-þgf að flytja rafskaut niður í gryfju og koma þeim þar fyrir. Við verkið var notaður brúkrani sem Ó-kk-nf stjórnaði með fjarstýringu. R-kk-nf var ofan í gryfjunni en slasaða og Ó-kk-nf sáu um að koma klemmunni fyrir á réttum stöðum, í þar til gerðar raufar/sæti á svokölluðum „börrum“ sitt hvoru megin við skautin. Þegar nota þurfti kranann í annað verk þurfti að taka klemmuna úr króknum sem hékk í krananum og hélt klemmunni uppi. Þegar verið var að setja hana niður stóð til að skorða hana í einu skautanna í þeim „sætum“ sem áður er getið. Þá tekur R-kk-nf eftir því, þar sem hann var staddur ofan í gryfjunni sem var til hliðar við skautin, að M-kvk-nf kemur klemmunni ekki rétt fyrir og kallar til hennar. Í sömu mund losnar krókurinn frá klemmunni sem fellur af barra skautsins og á hliðina. Skautunum var staflað í tvær hæðir og var slasaða stödd upp á neðra laginu þar sem búið var að flytja nokkur skautanna niður þaðan. Klemman lenti á báðum fótum M-kvk-ef. Á barranum mátti sjá rispur eftir klemmuna þar sem henni var ranglega fyrir komið.“ Ennfremur segir svo í skýrslu Vinnueftirlitsins: „Orsök slyssins má helst rekja til þess að stjórnandi kranans þurfti bæði að huga að festingunni sem hann var að koma fyrir og samtímis að stjórna krananum. Hann hafði því ekki nægilega yfirsýn yfir verkið.“ Í lokin á skýrslunni eru gefin svofelld fyrirmæli um úrbætur: „1. Stjórnandi brúkrana skal ekki sinna öðrum störfum á meðan, svo tryggt sé að hann hafi fulla yfirsýn og athygli við verkið. 2. Gæta skal þess að sá er stjórnar brúkrana hafi hlotið til þess nægilega þjálfun.“

Af þessari skýrslu Vinnueftirlits ríkisins, skýrslu lögreglu sem kom á staðinn, ljósmyndum sem fyrir liggja í málinu og framburði starfsmanna stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. fyrir dómi, verður ráðið að orsaka slyssins sé að leita í því að stjórnandi kranans hafi ekki haft næga yfirsýn yfir stöðu klemmunnar til endanna þar sem rauf á henni átti að skorðast um barrann. M-kvk-nf S-kvk-nf virðist heldur ekki hafa getað séð þessa stöðu frá þeim stað þar sem hún mun hafa staðið þegar hún losaði klemmuna úr krananum sýnilega í þeirri trú að klemman hefði skorðast til endanna. Það verða því að teljast mistök hjá þeim starfsmanni stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. sem stjórnaði krananum að hafa gefið slaka á hífinguna án þess að hafa fyrst fullvissað sig um stöðu klemmunnar að þessu leyti. Var það jafnframt andstætt fyrirmælum um stjórn krana sem óumdeilt er að hafi gilt hjá þessum stefnda á þeim tíma er slysið varð. Á þessum mistökum ber þessi stefndi ábyrgð eftir reglu íslensks réttar um vinnuveitandaábyrgð.

III

Áfrýjandi varð fyrir tjóni sínu er hann kom samstarfsmanni sínum M-kvk-þgf S-kvk-þgf í skyndingu til hjálpar þar sem hún hafði skorðast undir þungu málmstykki. Telja verður að viðbrögð áfrýjanda, og hins starfsmannsins sem lyfti undir klemmuna með honum, hafi verið eðlileg við þær aðstæður sem upp voru komnar. Má fyrirfram gera ráð fyrir að starfsmenn komi samstarfsmönnum, sem verða fyrir slysum, til hjálpar eftir föngum, ekki síst til að aflétta hættu sem að samstarfsmanni steðjar, eins og að losa hann undan fargi svo sem hér var raunin. Viðbrögð áfrýjanda og starfsfélaga hans voru líka til þess fallin að draga úr tjóni samstarfsmannsins sem undir farginu lá og voru þau að því leyti í þágu hagsmuna stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. sem vinnuveitanda samstarfsmannsins. Af þessu leiðir að tjónið sem áfrýjandi varð fyrir, er hann lyfti hinu þunga fargi, telst til bótaskyldra afleiðinga af þeirri háttsemi sem fyrr var lýst og talin er valda bótaskyldu stefnda Norðuráls Grundartanga ehf.

Samkvæmt framansögðu verður aðalkrafa áfrýjanda tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir. Þarf þá ekki að taka afstöðu til varakröfu hans.

Stefndi Norðurál Grundartanga ehf. verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Málskostnaður gagnvart stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. verður felldur niður.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. á líkamstjóni áfrýjanda, Þ-kk-ef B-kk-ef S-kk-ef, er hann hlaut við störf hjá stefnda 21. september 2005.

Stefndi Norðurál Grundartangi ehf. greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Málskostnaður gagnvart stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. fellur niður.