207/2003

Með úrskurði ríkisskattstjóra 16. desember 1997 voru opinber gjöld S endurákvörðuð. Leiddi þetta til þess að á gjaldárinu 1999 voru lögð á S opinber gjöld að fjárhæð samtals 77.857.387 krónur og stóð S skil á þeirri upphæð. Áður hafði S höfðað mál til að fá hnekkt fyrrnefndum úrskurði. Var fallist á kröfur S í dómi Hæstaréttar 25. janúar 2001. Voru gjöld S vegna ársins 1999 endurákvörðuð í ljósi dómsins og taldist hann hafa ofgreitt 50.773.842 krónur. Krafðist S endurgreiðslu þessarar fjárhæðar með dráttarvöxtum frá greiðsludegi en Í greiddi fjárhæðina með vöxtum sem svöruðu til hæstu vaxta af óbundnum sparireikningum á hverjum tíma frá því gjöldin voru innt af hendi og til greiðsludags. Höfðaði S þá mál þetta til heimtu dráttarvaxtanna. Talið var að um endurgreiðslu umræddra gjalda gilti sérregla 2. mgr. 112. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 75/1981 eins og henni hafi verið brett með lögum nr. 49/1987 og 31/1995. Í málsókn G um ógildingu fyrrnefnds úrskurðar þótti ekki felast endurgreiðslukrafa og því taldist mál þá ekki höfðað til heimtu kröfunnar í skilningi 4. mgr. 112. gr. laga nr. 75/1981 sbr. 2. gr. laga nr. 31/1995. Hin ofteknu gjöld hefðu verið endurgreidd að stærstum hluta daginn eftir að G krafðist greiðslu og eftirstöðvar innan þrjátíu daga. G átti því ekki rétt til greiðslu dráttarvaxta úr hendi Í.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. maí 2003. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 50.770.842 krónur, aðallega með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 38.928.694 krónum frá 30. nóvember 1999 til 30. desember sama ár og af 50.770.842 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, en til vara með dráttarvöxtum samkvæmt sömu lagaákvæðum af 26.537.456 krónum frá 30. nóvember 1999 til 30. desember sama ár og af 50.770.842 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar komi 53.275.898 krónur og 3.829.325 krónur, sem stefndi hafi greitt 17. og 22. maí 2001. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi á málið rætur að rekja til þess að ríkisskattstjóri tók opinber gjöld áfrýjanda til endurákvörðunar með úrskurði 16. desember 1997. Var þar einkum til úrlausnar hvort og að hvaða marki áfrýjanda væri heimilt að nýta til frádráttar tekjum sínum yfirfæranlegt rekstrartap á gjaldárunum 1996 og 1997, sem hann taldi sig eiga rétt á. Í úrskurðinum varð niðurstaðan sú að þetta væri áfrýjanda aðeins heimilt að nánar tilteknu marki. Af gögnum málsins verður ráðið að ekki hafi gætt teljandi áhrifa af þessari niðurstöðu við álagningu opinberra gjalda áfrýjanda vegna gjaldáranna 1997 eða 1998, en áhrifin urðu á hinn bóginn veruleg á gjaldárinu 1999 þegar lögð voru á hann gjöld að fjárhæð samtals 77.857.387 krónur. Af þessum gjöldum, sem áfrýjandi stóð réttilega skil á með greiðslum 30. nóvember og 30. desember 1999, nam tekjuskattur 71.421.698 krónum. Áður en gjöldin voru lögð á höfðaði áfrýjandi mál á hendur stefnda 9. febrúar 1999, þar sem hann krafðist þess meðal annars að úrskurður ríkisskattstjóra yrði felldur úr gildi fyrir gjaldárin 1996 og 1997. Með dómi Hæstaréttar 25. janúar 2001 í máli nr. 202/2000 var þessi krafa áfrýjanda tekin til greina á þann hátt að úrskurðurinn var felldur úr gildi vegna gjaldársins 1997. Í framhaldi af því krafðist áfrýjandi þess með bréfi til ríkisskattstjóra 29. mars 2001 að gjöld hans yrðu ákveðin á ný til samræmis við niðurstöðu dómsins. Féllst ríkisskattstjóri á það með úrskurði 15. maí 2001, þar sem tekjuskattur áfrýjanda gjaldárið 1999 var lækkaður um 52.144.085 krónur, en eignarskattur og sérstakur eignarskattur á gjaldárunum 1998 til 2000 á hinn bóginn hækkaður um samtals 1.370.243 krónur. Lækkuðu gjöld áfrýjanda þannig um samtals 50.773.842 krónur. Með bréfi 16. maí 2001 krafði áfrýjandi sýslumanninn á Akureyri um endurgreiðslu á 50.770.842 krónum ásamt dráttarvöxtum af nánar tilteknum fjárhæðum frá 1. desember 1999 til greiðsludags. Sýslumaður endurgreiddi áfrýjanda af þessu tilefni 17. og 22. maí 2001 samtals 57.105.223 krónur. Óumdeilt er að með þessu fékk áfrýjandi endurgreiddan höfuðstól ofgreiddra skatta samkvæmt úrskurði ríkisskattstjóra frá 15. maí 2001 ásamt vöxtum, sem svöruðu til hæstu vaxta af óbundnum sparireikningum á hverjum tíma frá því að gjöldin voru innt af hendi í nóvember og desember 1999 til greiðsludags. Áfrýjandi vildi ekki una við þessa niðurstöðu og höfðaði því mál þetta 26. apríl 2002 til að fá sér dæmda dráttarvexti af ofgreiddu gjöldunum vegna fyrrnefnds tímabils í stað þeirra vaxta, sem hann fékk samkvæmt framansögðu.

Í 2. mgr. 112. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, eins og henni var breytt með 17. gr. laga nr. 49/1987 og 2. gr. laga nr. 31/1995, sbr. nú 2. mgr. 114. gr. laga nr. 90/2003 um sama efni, var að finna sérreglu, sem gilti eftir hljóðan sinni um greiðslu vaxta af ofteknum sköttum, sem ákvæði laganna tóku til, annarra en tekjuskatta einstaklinga. Af lögskýringargögnum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, er ljóst að ekki var ætlast til þess að ákvæði 2. gr. laganna kæmu í stað sérreglu um vexti af ofteknum tekjuskatti lögaðila í 2. mgr. 112. gr. laga nr. 75/1981. Verður þetta einnig ráðið beinlínis af 4. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, auk þess sem orðalagi 2. mgr. 112. gr. laga nr. 75/1981 var breytt með áðurnefndum lögum nr. 31/1995, sem tengdust setningu laga nr. 29/1995. Þótt niðurstaða málsins ráðist samkvæmt þessu af ákvæðum 112. gr. laga nr. 75/1981, en ekki af 2. gr. laga nr. 29/1995 eins og lagt var til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi, verður að líta til þess, sem þar kemur réttilega fram, að þessi tvö lagaákvæði eru efnislega á sama veg um þau atriði, sem deila aðilanna snýst um. Með þessum athugasemdum verður héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans að öðru leyti.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Samherji hf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.