264/2003

Deila málsaðila átti rætur að rekja til þess að Þ, bróðir J, hafði sem sparisjóðsstjóri hjá S bundið sparisjóðinn við ábyrgðarskuldbindingar án heimildar. Greiddi J fjórar greiðslur vegna slíkra ábyrgða, samtals 53.992.341 krónu, gegn loforði um að S legði ekki fram kæru á hendur bróður J vegna þeirra. Bankaeftirlit Seðlabanka Íslands vísaði málinu til opinberrar rannsóknar og var Þ ákærður og dæmdur fyrir brot í starfi sínu sem sparisjóðsstjóri. Náði sakarefnið meðal annars til veitinga þriggja af þeim fjórum ábyrgðum sem J greiddi. Krafði J sparisjóðinn um endurgreiðslu umræddra fjármuna og vísaði til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 og sjónarmiða um brostnar forsendur. Var talið að greiðslurnar hefðu verið lán J til Þ til að greiða þessar skuldbindingar og að ekki hefði stofnast löggerningur milli J og S, sem unnt væri að ógilda á grundvelli þessa lagaákvæðis. Ekki var fallist á að sjónarmið um forsendubrest gætu átt við í málinu og var S sýknaður af kröfu J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júlí 2003. Hann krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda og sér dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu gagnáfrýjanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Málinu var gagnáfrýjað 23. júlí 2003. Gagnáfrýjandi krefst þess aðallega, að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 53.992.341 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 5. gr., en til vara IV. kafla, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. september 2001 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvik og málsástæður aðila eru skýrlega rakin í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram lýtur krafa gagnáfrýjanda að fjórum greiðslum, sem hann innti af hendi vegna ábyrgðarskuldbindinga, sem bróðir hans hafði án heimildar veitt í nafni aðaláfrýjanda í starfi sínu sem sparisjóðsstjóri. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er fallist á úrlausn hans um greiðslur 3. september 1997 og 5. mars 1998. Um tildrög greiðslna 20. desember 1999 og 19. janúar 2001 verður að líta svo á, að bróðir gagnáfrýjanda hafi átt frumkvæði að þeim og þær hafi í raun verið lán til bróðurins, eins og fyrri greiðslur, til að mæta hinum óheimilu ábyrgðarskuldbindingum, sem að öðrum kosti hefðu fallið á aðaláfrýjanda. Þótt aðaláfrýjandi hafi veitt gagnáfrýjanda yfirdráttarheimild á tvo bankareikninga í þessu skyni var ekki fyrir hendi löggerningur þeirra í milli, sem unnt væri að víkja til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986. Samkvæmt þessu og þar sem ekki verður fallist á, að sjónarmið um forsendubrest geti hér skipt máli, verður aðaláfrýjandi sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda.

Rétt er, að gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Sparisjóður Ólafsfjarðar, er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, J-kk-ef I-kk-ef Þ-kk-ef.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 500.000 krónur.