483/2014

Talið var að skilyrði 134. gr. laga nr. 21/1991 væru fyrir hendi til að rift yrði tilteknum greiðslum frá R ehf. til T ehf. Þótti í ljós leitt að um greiðslu skuldar hefði verið að ræða og að skuldin teldist hafa verið greidd með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi ákvæðisins. Kröfu þrotabús R ehf. um endurgreiðslu á grundvelli 1. mgr. 142. gr. laganna var hins vegar hafnað með vísan til skuldar R ehf. við T ehf., sem hafði í kjölfar fyrrgreindra greiðslna hækkað umfram þá fjárhæð sem endurgreiðslukrafa þrotabúsins nam.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 5. maí 2014. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 18. júní sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 10. júlí 2014 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjandi krefst þess að rift verði greiðslu Rekstrar 90 ehf. á skuld að fjárhæð 2.462.604 krónur og að stefnda verði gert að endurgreiða sér sömu fjárhæð með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. júlí 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að fjárkrafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í héraðsdómi afhenti einkahlutafélagið Rekstur 90 stefnda fartölvur, myndavélar, litaprentara og sjónvarpstæki 19. júní 2012 að andvirði 2.406.100 krónur og litaprentara 10. júlí sama ár að andvirði 56.504 krónur. Óumdeilt er að þessar greiðslur, samtals að fjárhæð 2.462.604 krónur, hafi gengið til lækkunar á skuld Rekstrar 90 ehf. við stefnda og að þeim hafi þannig verið skuldajafnað við skuld félagsins gagnvart stefnda.

Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Á það verður fallist með áfrýjanda að fartölva, myndavél, sjónvarpstæki og litaprentari séu almennt ekki venjulegur greiðslueyrir. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að greiðslur með þessum hætti hafi tíðkast milli aðila, heldur liggur þvert á móti fyrir í málinu að Rekstur 90 ehf. greiddi stefnda yfirleitt með peningum fyrir þá vöru sem félagið keypti af honum. Hefur stefndi því ekki sýnt fram á að umræddar greiðslur hafi verið venjulegar eftir atvikum. Jafnframt er haldlaus sú málsástæða stefnda að báðir aðilar hafi haft hag af viðskiptunum, þar sem tilgangur stefnda með vörukaupunum hafi verið að kynna samvirkni vara, sem aðilar höfðu á boðstólum frá sama framleiðanda. Við úrlausn um það hvort fallist verði á riftunarkröfu áfrýjanda skiptir ekki máli þótt uppgjör aðila hafi verið í búningi skuldajafnaðar, enda verður í því sambandi að líta til þess í hvaða horfi greiðslan var þegar hún fór frá skuldara. Stendur ákvæði 136. gr. laga nr. 21/1991 því ekki í vegi að ráðstöfuninni verði rift á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laganna. Verður því fallist á riftunarkröfu áfrýjanda.

Áfrýjandi reisir endurgreiðslukröfu sína að fjárhæð 2.462.604 krónur á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Í þeirri málsgrein segir í 1. málslið að fari riftun fram með stoð í 131. til 138. gr. laganna skuli sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Áfrýjandi byggir á því að fyrrgreind fjárhæð hafi komið stefnda að notum í viðskiptum hans við Rekstur 90 ehf. Stefndi vísar á hinn bóginn til þess að ósannað sé að áfrýjandi hafi orðið fyrir tjóni, enda hafi Rekstur 90 ehf. fengið afhentar frá stefnda vörur fyrir mun hærri fjárhæð en nemur þeirri sem áfrýjandi krefst að verði endurgreidd sér.

Eftir greiðsluna 19. júní 2012 að fjárhæð 2.406.100 krónur nam skuld Rekstrar 90 ehf. við stefnda 1.202.855 krónum. Viðskipti þeirra héldu áfram og eftir greiðsluna 10. júlí sama ár að fjárhæð 56.504 krónur skuldaði Rekstur 90 ehf. stefnda 9.506.871 krónu. Eftir þetta héldu viðskiptin enn áfram og þegar þeim lauk 13. september 2012 nam skuld Rekstrar 90 ehf. 3.724.372 krónum. Að virtri viðskiptastöðunni eftir greiðsluna 19. júní 2012 og þegar viðskiptunum lauk, svo og að frádreginni greiðslunni 10. júlí sama ár, hafði skuld Rekstrar 90 ehf. við stefnda hækkað um 2.465.013 krónur, en krafa áfrýjanda er sem fyrr segir að fjárhæð 2.462.604 krónur. Í samræmi við dómaframkvæmd, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 9. desember 1993 í máli nr. 479/1990, sem birtur er í dómasafni réttarins 1993, bls. 2292, og 22. mars 1996 í máli nr. 31/1995, sem birtist í dómasafni 1996, bls. 1132, kemur fyrrnefnda fjárhæðin til frádráttar, en af því leiðir að stefndi verður sýknaður af endurgreiðslukröfu áfrýjanda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 er rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Rift er greiðslu Rekstrar 90 ehf. á skuld við stefnda, Tæknivörur ehf., að fjárhæð 2.462.604 krónur.

Stefndi er sýkn af fjárkröfu áfrýjanda, þrotabús Rekstrar 90 ehf.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.