422/2002

M höfðaði mál á hendur L til heimtu á kaupverði bifreiðar, en samkvæmt afsali sem M gaf út til L fyrir bifreiðinni fólst kaupverðið í yfirtöku L á veðskuld. Hélt M því fram að L hafi ekki staðið við að láta skuldaraskipti fara fram og hann því sjálfur annast greiðslu afborgana af veðskuldinni. Málsvörn L var meðal annars reist á því að M hafi ekki verið eigandi umræddrar bifreiðar, sem hann þó gaf út afsal fyrir til hennar, heldur S, fyrrverandi eiginmaður hennar. Lagði L fram ýmis gögn í þessu sambandi. Talið var að M hafi ekki sýnt fram á rétt sinn til þeirra fjármuna, sem hann krafði L um, en hann hafði hvorki gefið fullnægjandi skýringar á þeim gögnum sem L lagði fram né orðið við áskorunum hennar um framlagningu gagna. Var L því sýknuð af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. september 2002 og krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Af hálfu áfrýjanda er komið fram að hún hafi öðlast íslenskt ríkisfang á árinu 2000 og þá tekið upp eiginnafnið L-kvk-nf. Sé hún skráð L-kvk-nf J-x-nf í þjóðskrá.

I.

Deila málsaðila er sprottin af bifreiðarkaupum, en hinn 24. nóvember 1998 gaf stefndi út afsal til áfrýjanda fyrir bifreiðinni JH 376 af gerðinni Merzedes Bens, sem þá var tíu ára gömul. Kemur fram í afsalinu að á bifreiðinni hvíldi lán frá Samvinnusjóði Íslands hf., en ekki aðrar veðskuldir. Höfðaði stefndi málið til heimtu kaupverðsins, sem samkvæmt afsalinu fólst í yfirtöku áfrýjanda á nefndri veðskuld. Hafi hún ekki staðið við að láta breyta nafni skuldarans hjá kröfuhafa, svo sem um hafi verið samið, og hann sem skráður skuldari því neyðst til að greiða lánið að undanskilinni síðustu afborgun, sem áfrýjandi hafi greitt. Nemi stefnufjárhæðin samanlögðum greiðslum sínum á afborgunum, vöxtum og kostnaði, sem af þessu hafi hlotist, á tímabilinu frá 28. janúar 1999 til 26. júní 2000. Áfrýjandi lýsir atvikum hins vegar svo að hún hafi ekki keypt bifreiðina af stefnda heldur þáverandi eiginmanni sínum, S-kk-þgf E-kk-þgf H-kk-þgf, sem jafnframt sé mágur stefnda. Hafi hún greitt S-kk-þgf 700.000 krónur fyrir bifreiðina með peningum og eftirgjöf á skuld og engin samskipti átt við stefnda í tengslum við bifreiðarkaupin. Hún hafi heldur ekki gefið S-kk-þgf umboð til að skuldbinda hana við yfirtöku á láni og ritun nafns hennar á tilkynningu til Skráningarstofunnar hf. um eigandaskipti á bifreiðinni sé falsað. Hafi S-kk-nf að öllum líkindum verið þar að verki.

Við skýrslugjöf fyrir dómi kvaðst stefndi hafa átt bifreiðina frá því í apríl 1997 þar til hann seldi áfrýjanda hana. Hafi hann og S-kk-nf „gert út um kaupin við eldhúsborðið“ heima hjá stefnda og S-kk-nf undirritað skjöl í tengslum við þau fyrir áfrýjanda. Þegar vanskil urðu hafi stefndi greitt af láninu í stað þess að rifta kaupunum og taka bifreiðina til sín aftur eða leita aðstoðar lögmanns við innheimtu, enda hafi verið um að ræða fólk í fjölskyldu hans. Þær skýringar hafi jafnan verið gefnar að málið væri alveg að leysast og senn yrði greitt, sem ekki hafi orðið. S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf gaf einnig skýrslu fyrir dómi og kom fram að á þessum tíma hafi hann og áfrýjandi verið í hjúskap, en þau séu nú skilin og sé eignaskiptum ólokið. Áfrýjandi hafi ekki skilið íslensku og lítið í ensku og hann því undirritað skjöl vegna bifreiðarkaupanna samkvæmt munnlegu umboði frá henni. Hafi áfrýjanda verið kunnugt um veðskuldina. Hann hafi mjög oft undirritað skjöl fyrir hana og hún yfirleitt ekki komið nálægt neinum viðskiptum „nema það væri alveg nauðsynlegt“. Bifreiðin hafi í raun verið keypt í þágu þeirra beggja, en í reynd hafi áfrýjandi jafnan notað hana. Ástæða þess að þau hafi ekki bæði verið skráðir eigendur hafi verið sú að hann hafi skuldað skatta og bifreiðinni verið haldið frá skuldheimtumönnum hans með þessu móti. Hafi áfrýjandi ekki fengist til að ganga frá skuldaraskiptum á áhvílandi láni því hún „vildi aldrei skrifa undir neitt sem hún gæti þurft að borga“, þannig að öll gjöld hafi lent á honum. Gekkst S-kk-nf við því að hafa ritað nafn áfrýjanda á áðurnefnda sölutilkynningu, en afsal fyrir bifreiðinni undirritaði hann eigin nafni „fh J-e-x R-x-x“. Í framburði áfrýjanda fyrir dómi kom fram að S-kk-nf hafi ekki skýrt henni frá veðskuldinni og hún ekkert umboð veitt honum til að eiga viðskipti um bifreið við stefnda fyrir sína hönd. Telur hún sig vera eiganda bifreiðarinnar þar eð hún hafi greitt fyrir hana, en engin skrifleg gögn hafi farið milli hennar og S-kk-ef af því tilefni. Ekki kvaðst hún vita hvort bifreiðin væri skráð á hennar nafn, enda hafi hún ekki annast slíkt sjálf. Spurningu um greiðslu tryggingariðgjalda af bifreiðinni svaraði hún á þann veg að hún fái „bara fullt af gluggaumslögum“ og borgi þau þótt hún viti ekki fyrir hvað hún sé að borga.

Í greinargerð sinni til héraðsdóms skoraði áfrýjandi á stefnda að leggja fram gögn um innborganir á umrædda veðskuld og lýsti jafnframt yfir að flest benti til að raunverulegur greiðandi hafi verið S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf, sem seldi henni bifreiðina eða „taldi henni trú um að svo væri“. Stefndi varð ekki við áskorun áfrýjanda. Taldi áfrýjandi einnig tortryggilega þá staðhæfingu stefnda að hann hefði sjálfur greitt af láninu í ljósi þess að hann hafi ekki tilkynnt henni um það eða endurkrafið hana fyrr en nær þremur árum eftir að fyrsta greiðslan var innt af hendi og rúmlega einu ári eftir þá síðustu. Hafi sambúð áfrýjanda og S-kk-ef verið lokið þegar stefndi krafði hana fyrst um greiðslu 19. júlí 2001.

II.

Báðir málsaðilar hafa lagt ný gögn fyrir Hæstarétt. Meðal þeirra, sem áfrýjandi lagði fram, er tilkynning stefnda um eigandaskipti ökutækis, en samkvæmt henni seldi stefndi 22. apríl 1998 Bílapartasölu Garðabæjar sf. bifreiðina JH 376 og undirritaði S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf tilkynninguna fyrir hönd kaupandans. Einnig lagði áfrýjandi fram símbréf Sjóvá-Almennra trygginga hf. til lögmanns hennar þess efnis að framannefndan dag hafi ábyrgðartrygging verið fengið fyrir bifreiðina vegna kaupandans. Þar eð vanskil urðu á greiðslu iðgjalds hafi tryggingin verið felld úr gildi í nóvember á sama ári. Telur áfrýjandi augljóst að tilkynningin um eigandaskiptin hafi ekki verið send Skráningarstofunni hf., en bæði stefndi og S-kk-nf hafi tengst nefndri bílapartasölu, svo sem fram komi í dómi Hæstaréttar 1. mars 2001 í máli nr. 342/2000. Telur áfrýjandi að þetta með öðru renni stoðum undir þá málsvörn sína að stefndi hafi alls ekki átt bifreiðina í raun og að afsalið til hennar fái ekki samrýmst áðurnefndri sölutilkynningu. Þá hefur hún lagt fram fyrirspurnarbréf sitt til Frjálsa fjárfestingarbankans hf. um það hver hafi innt af hendi greiðslur á tilteknum dögum árið 2000 inn á veðskuldabréfið, sem um ræðir í málinu. Með svarbréfi bankans fylgdi ljósrit fjögurra kvittana vegna greiðslna á árinu 2000. Var tekið fram í svarinu að neðst á elstu kvittuninni kom fram að S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf hafi greitt og næstu tvær kvittanir beri með sér að greitt hafi verið af sama reikningi. Megi því leiða líkur að því að S-kk-nf hafi einnig greitt í þeim tilvikum. Fjórða kvittunin, sem sé vegna lokagreiðslu af bréfinu, beri ekki annað með sér en að áfrýjandi hafi þá greitt. Áfrýjandi hefur loks lagt fram útskrift af vefsíðu heimabanka sparisjóða, sem hann telur sanna að S-kk-nf hafi verið eigandi umrædds reiknings 29. janúar 2003.

Í kjölfar framlagningar áfrýjanda á nýjum gögnum hefur stefndi einnig lagt fram gögn. Meðal þeirra er ódagsett og óvottfest bréf Ó-kk-ef S-kk-ef, sonar S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef, þar sem hann staðfesti að hann hafi fengið lánað fé hjá stefnda þegar Ó-kk-nf stofnaði einkahlutafélagið Jákvæðni. Lánið hafi hann greitt til baka „með greiðslu til Samvinnusjóðsins vegna JH 376 með ávísunum af reikningi nr. 3460 sem var reikningur Jákvæðni ehf. í Sparisjóði Hafnarfjarðar.“ Framlögð tilkynning um stofnun Jákvæðni ehf. ber með sér að félagið hafi verið stofnað 3. febrúar 2000 og heldur stefndi fram að S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf hafi haft prókúruumboð fyrir það þegar þrjár greiðslur voru inntar af hendi inn á veðskuldabréfið á árinu 2000. Hann hafi því verið að greiða fyrir hönd einkahlutafélagsins en ekki sjálfan sig. Hefur stefndi loks lagt fram útskrift frá Sparisjóði Hafnarfjarðar, sem hann telur sýna að Jákvæðni ehf. hafi átt reikninginn, sem greitt var af, en útskriftin er dagsett 5. febrúar 2003.

III.

Svo sem fram er komið er málsvörn áfrýjanda meðal annars reist á því að stefndi hafi ekki verið eigandi umræddrar bifreiðar, sem hann þó gaf út afsal fyrir til hennar, heldur S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf. Einnig er á því byggt að stefndi hafi ekki heldur greitt veðskuldina því það hafi S-kk-nf gert. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti mótmælti stefndi því að hann hefði selt Bílapartasölu Garðabæjar sf. bifreiðina, en gaf þó enga skýringu á tilkynningu þeirri um eigandaskipti á ökutæki og samningi um vátryggingu, sem áður var greint frá. Hann varð heldur ekki við áskorun áfrýjanda um að leggja fram gögn, sem sýndu hver innti af hendi greiðslur afborgana og vaxta af nefndu skuldabréfi. Þegar áfrýjandi hafði fengið og lagt fyrir Hæstarétt gögn um það frá Frjálsa fjárfestingarbankanum hf., brást stefndi við með því að gefa skýringu um greiðslu frá Jákvæðni ehf., sem hann hafði ekki nefnt áður, hvorki í stefnu né skýrslu sinni fyrir dómi. Þá hefur áfrýjandi neitað að hafa gefið S-kk-þgf E-kk-þgf H-kk-þgf umboð til að eiga bifreiðaviðskipti við stefnda fyrir sína hönd, svo sem fram er komið. Þegar allt framangreint er virt verður ekki fallist á að stefndi hafi sýnt fram á rétt sinn til þeirra fjármuna, sem hann krefst úr hendi áfrýjanda. Verður niðurstaða málsins samkvæmt því sú að áfrýjandi verður sýknuð af kröfu stefnda. Verður stefndi jafnframt dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi, eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, L-kvk-nf J-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnda, M-kk-ef G-kk-ef.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.