550/2008

X var sakfelldur fyrir hegningar- og umferðarlagabrot með því að hafa, þegar X ók bifreið frá R áleiðis í B, dregið kerru sem var ekki í notkunarhæfu ástandi og að hafa á leið vestur V ekið bifreiðinni yfir á akrein fyrir umferð á móti með þeim afleiðingum að árekstur varð við bifreið, sem ekið var austur sama veg, farþegi í þeirri bifreið hlaut slíka áverka að hún lést nær samstundis og ökumaður bifreiðarinnar slasaðist illa. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, féllst á það með X að ástand kerrunnar hefði ekki átt þátt í árekstrinum og þar með slysinu. Þá taldi héraðsdómur að árekstur bifreiðanna mætti rekja til þess að X hefði sveigt bifreið sinni til vinstri og við það hefðu hægri framendar bifreiðanna skollið saman með þeim afleiðingum sem í ákæru greindi. Hæstiréttur taldi að þegar litið væri til matsgerðar dómkvaddra manna, sem aflað hafði verið eftir uppkvaðningu málsins í héraði, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms yrði hann staðfestur um annað en ökuréttarsviptingu, en ákæruvaldinu hafði láðst að geta hennar í greinargerð fyrir Hæstarétti. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu refsingar frestað skilorðsbundið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 1. október 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð og fullnustu hennar frestað.

Fyrir Hæstarétti féll ákæruvaldið frá kröfu á hendur ákærða um ökuréttarsviptingu, sem dæmd var í héraði, þar sem láðst hafi að geta hennar í greinargerð þess hér fyrir dómi.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms óskaði ákærði eftir að dómkvaddir yrðu tveir sérfróðir menn. Var leitað eftir því að metið yrði í fyrsta lagi hvort unnt væri að staðreyna og staðsetja stöðu bifreiðar ákærða VA-665 og bifreiðarinnar M-259 við árekstur þeirra á Vesturlandsvegi 16. ágúst 2006, sem málið varðar, í öðru lagi að upplýst yrði hvaðan komið hefði rauður vökvi, sem greina mátti á vettvangi á árekstrarstað, í þriðja lagi að reiknaður yrði ætlaður hraði bifreiðanna greint sinn og í fjórða lagi að upplýst yrði hvort unnt væri miðað við vettvang og aðstæður að öðru leyti að sjá til ferðar bifreiðar, sem ekið væri á réttum vegarhelmingi í gagnstæða átt við þá sem ákærði ók. Í fimmta lagi var þess óskað að könnuð yrði sjónlína úr 150, 200 og 250 m fjarlægð frá árekstrarstað með hliðsjón af vætti Á-kk-ef E-kk-ef, sem ók fólksflutningabifreið nokkuð á eftir bifreið ákærða, og hvort bifreið, sem kæmi úr gagnstæðri átt á röngum vegarhelmingi, væri sýnileg og loks í sjötta lagi hvort áreksturinn hefði getað átt sér stað fyrirvaralaust eða hvort hann hefði þurft einhvern aðdraganda þegar litið væri til þess að hægri framhorn beggja bifreiðanna hafi rekist saman.

Tveir prófessorar, annar í eðlisfræði en hinn í vélaverkfræði, voru dómkvaddir í Héraðsdómi Reykjavíkur 18. júní 2009 samkvæmt framangreindri beiðni og luku þeir matsgerð 23. október sama ár. Í henni voru skýrðar aðferðir matsmanna við að reikna hraða bifreiðar, líkan var gert af atburðarás og að lokum var gerð grein fyrir niðurstöðum matsins. Forsendur þess voru reistar á lögregluskýrslum, framburði vitna, uppdrætti og ljósmyndum lögreglu af vettvangi og bíltæknirannsókn, en gögn þessi voru lögð fram við meðferð málsins í héraði. Niðurstöður útreikninga matsmannanna urðu þær að hraði bifreiðar ákærða VA-665 hafi verið um 72 km við áreksturinn, en hraði M-259 um 80 km. Um einni til tveimur sekúndum fyrir áreksturinn hafi bifreiðinni VA-665 verið sveigt til vinstri og náð að lokum stefnu sem viki 7° frá stefnu vegar. Á þessum tíma hafi bifreiðin farið 20 til 40 m fram á við og jafnframt færst um rúma 3 m til vinstri miðað við fyrri aksturslínu, sem væntanlega hafi verið nálægt miðlínu hægri akreinar. Erfitt sé að segja hverjar séu ástæður þessarar stefnubreytingar, en kerra, sem bifreiðin VA-665 hafi dregið, hafi verið illa útbúin varðandi hjólabúnað, dempara og margt fleira. Þá hafi háfermi verið á kerrunni og hún því orðið fyrir verulegri loftmótstöðu, líkt og hún hefði staðið kyrr í vindhraða 25 til 30 m á sekúndu. Miðað við allar aðstæður væri líklegt að kerran hefði getað rykkt í bifreiðina og ákærði þurft að bregðast við því, en jafnframt orðið að fylgjast með farminum á kerrunni í baksýnisspeglum. Öll þessi atriði hefðu „auðveldlega getað leitt til snöggrar stefnubreytingar í akstrinum eins og staðreyndir á vettvangi bera ótvíræðan vott um.“ Matsmenn töldu að hálfri til einni sekúndu fyrir árekstur hafi ökumaður bifreiðarinnar M-259 brugðist við þessu með því að sveigja líka til vinstri og hafi því verið kominn í stefnu 5° til vinstri við vegstefnu við áreksturinn. Á þeim tíma hafi bifreiðin færst um rúman metra til vinstri miðað við fyrri aksturslínu, sem væntanlega hafi verið nálægt miðlínu réttrar akreinar. Jafnframt hafi hún færst um 10 til 25 m í akstursstefnu. Þótt ökumaðurinn hafi líklega ætlað að hemla hafi þetta gerst á svo örstuttum tíma að ekki hafi mátt búast við að hemlaför sæjust á veginum. Hreyfing bifreiðanna eftir áreksturinn hafi tekið um tvær sekúndur og á þeim tíma hafi bifreið ákærða snúist um 210°, en M-259 um 135°. Snúningurinn hafi verið eðlileg afleiðing af stöðu bifreiðanna rétt fyrir árekstur þar sem þær hafi rekist saman á hægri framhornum.

Í svörum matsmanna við einstökum matsspurningum var í fyrsta lagi talið tvímælalaust að unnt væri staðsetja hvar áreksturinn varð. Í því sambandi var tekið sérstaklega fram að eftir árekstur sem þennan hreyfist svokallaðar massamiðjur bifreiða eftir beinum línum, sem greinilega komi fram á uppdrætti lögreglu og ljósmyndum af vettvangi. Staða bifreiðanna eftir áreksturinn komi heim og saman við að hann hafi orðið um einn metra frá miðlínu vegar á akrein fyrir umferð í gagnstæða átt við þá sem bifreiðinni VA-665 var ekið, en samkvæmt teikningu matsmanna af afstöðu bifreiðanna var talið að þá hafi bifreið ákærða að langmestu leyti verið komin yfir miðlínuna, en kerran hins vegar enn handan hennar. Í öðru lagi töldu matsmenn líklegast að rauðleitur vökvi sem fannst á vettvangi væri úr bifreiðinni M-259, en ekki væri ljóst hvort hún hafi verið kyrrstæð þegar vökvinn fór úr henni. Þá var ekki talið unnt að álykta með vissu hvernig far í malbiki á veginum, þar sem vökvi þessi var, hafi komið til. Í þriðja lagi veittu matsmenn það svar að hraði bifreiðar ákærða hafi verið á bilinu 70 til 80 km á klukkustund rétt fyrir áreksturinn, en hraði bifreiðarinnar M-259 hafi verið 80 til 92 km. Í fjórða lagi töldu matsmenn ekki fært að segja nákvæmlega til um hvort unnt hefði verið miðað við vettvang og aðstæður að sjá úr gagnstæðri átt bifreið sem ekið hefði verið á réttum vegarhelmingi úr sömu átt og M-259. Í fimmta lagi þótti matsmönnum framburður vitnisins Á-kk-ef E-kk-ef geta staðist, enda hafi bifreiðin M-259 verið „í sjónlínu vitnisins að miklu leyti í allt að því hálfa mínútu áður en áreksturinn varð.“ Þá væru „hverfandi líkur á því að sjónlínur frá M-259 hafi aldrei verið opnar ef hann hefði verið á röngum vegarhelmingi.“ Loks varðandi þá spurningu hvort áreksturinn hafi getað átt sér stað fyrirvaralaust töldu matsmenn líklegt að „færsla“ bifreiðar ákærða „til vinstri hafi gerst tiltölulega snöggt og allt að því eins snögglega og mögulegt er.“ Aðdragandi slyssins hafi tekið „svo stuttan tíma að viðstaddir hafa yfirleitt ekki náð að gera sér grein fyrir því sem var að gerast fyrr en áreksturinn var orðinn að veruleika“.

Þegar litið er til þessarar matsgerðar dómkvaddra manna, sem ekki hefur verið hnekkt, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, verður hann staðfestur um annað en ökuréttarsviptingu ákærða, en eins og fyrr greinir er ekki gerð krafa um hana fyrir Hæstarétti.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en ökuréttarsviptingu ákærða, H-kk-ef K-kk-ef.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 781.654 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.