486/2015

Ágreiningur aðila laut að því hvort flugslys sem varð við Selá í Vopnafirði árið 2009 yrði rakið til stórkostlegs gáleysis Á við stjórn flugvélarinnar þannig að T hf., vátryggjanda vélarinnar, væri heimilt að skerða greiðslu bóta til Á úr slysatryggingu flugmanns vegna slyssins. Fyrir lá að T hf. hafði þegar greitt þriðjung bótanna en taldi sér heimilt að skerða bætur til Á um tvo þriðju hluta. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sú háttsemi Á að fljúga vélinni langt undir lágmarksflughæð og skammt frá jörðu, þar sem mannvirkja hefði verið að vænta, fæli í sér slíkt frávik frá þeirri háttsemi sem mælt væri fyrir um í þágildandi auglýsingu nr. 55/1992 um setningu flugreglna, að háttsemin yrði metin sem stórkostlegt gáleysi. Við mat á því hvort og þá að hvaða marki skyldi skerða rétt Á til bóta úr slysatryggingunni, sbr. 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, var litið til þess að sakarstig Á hefði verið hátt og að háttsemi hans hefði verið eina orsök slyssins. Gott veður hefði verið þegar slysið varð og aðstæður til flugs góðar. Þá hefði engin merki verið um alkóhól í blóði Á. Loks hefðu afleiðingar slyssins fyrir Á verið stórfelldar. Með heildstæðu mati samkvæmt framansögðu var réttur Á til slysatryggingabóta skertur um helming.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. júlí 2015. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 6. október 2015. Hann krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um annað en málskostnað, sem hann krefst í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem sér hafi verið veitt.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram tilkynnti gagnáfrýjandi 2. júlí 2009 klukkan 11.22 til flugturnsins á Reykjavíkurflugvelli um flugáætlun fyrir flugvélina TF GUN frá Tungubakkaflugvelli í Mosfellsbæ til Vopnafjarðarflugvallar. Áætlaður flugtími var sagður tvær klukkustundir, hann yrði sjálfur flugmaður en með í för yrði einn farþegi. Eftir lendingu á Vopnafjarðarflugvelli um klukkan 13.30 tilkynnti gagnáfrýjandi um lok flugáætlunar. Eftir dvöl með vinum í veiðihúsi við Selá í Vopnafirði hafði gagnáfrýjandi sama dag aftur samband við flugturninn á Reykjavíkurflugvelli klukkan 15.38 og tilkynnti um flugáætlun frá Vopnafirði til Tungubakkaflugvallar. Flugtími yrði sem fyrr tvær klukkustundir, hann yrði flugmaður og einn farþegi um borð. Flugtak væri áætlað klukkan 16.00.

Gagnáfrýjandi heldur því ekki fram í málinu að farþeginn sem lést í slysinu, H-kk-nf H-kk-nf, hafi flogið vélinni er slysið varð. Verður lagt til grundvallar að gagnáfrýjandi hafi sjálfur verið flugmaður, eins og tilkynningar hans kváðu á um.

Þá er haldlaus sú málsástæða gagnáfrýjanda að ekki sé unnt að útiloka að ástæða lágflugs vélarinnar er slysið varð hafi verið sú að flugmaðurinn hafi ætlað sér að lenda vélinni og verið að kanna mögulegan lendingarstað við Selá. Verður við það miðað, svo sem gagnáfrýjandi gat sér sjálfur til um í skýrslu hjá lögreglu 2. desember 2009, að hann hafi vikið af venjulegri flugleið og flogið vélinni þangað sem slysið varð í því skyni að kveðja félaga sína sem voru í veiðihúsinu.

Af gögnum málsins, einkum niðurstöðu rannsóknarnefndar flugslysa 23. nóvember 2010, verður lagt til grundvallar að orsök flugslyssins hafi verið sú að gagnáfrýjandi hafi flogið flugvélinni undir lágmarksflughæð og að hann hafi ekki séð rafmagnslínu sem strengd var yfir Selá þvert á flugstefnu vélarinnar. Ágreiningslaust er að rafmagnslínan var í 12,5 metra hæð er slysið varð og að lágmarksflughæð á svæðinu var 150 metrar. Flug vélarinnar svo langt undir lágmarksflughæð og svo skammt frá jörðu, þar sem mannvirkja var að vænta, fól í sér slíkt frávik frá þeirri háttsemi sem mælt var fyrir um í grein 4.5 í flugreglum (viðbæti 2) sem var fylgiskjal með þágildandi auglýsingu nr. 55/1992 um setningu flugreglna, að háttsemin verður metin sem stórkostlegt gáleysi.

II

Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína á hendur aðaláfrýjanda á 4. kafla flugvátryggingar, sem hinn síðarnefndi hafði veitt vegna flugvélarinnar TF GUN. Um var að ræða samsetta vátryggingu, sem hafði meðal annars að geyma húftryggingu fyrir flugvélina og í áðurnefndum kafla slysatryggingu fyrir flugmann og farþega. Í 1. kafla vátryggingarskilmálanna voru almenn ákvæði í greinum 1 til 18 sem áttu við um alla kafla skilmálanna, en í kafla um hverja einstaka vátryggingu voru ákvæði sem um hana giltu sérstaklega. Í grein 33, sem var í slysatryggingarkaflanum, var mælt fyrir um takmarkanir á bótaskyldu úr þeirri vátryggingu vegna tilgreindra atvika. Í grein 33.2 sagði svo: ,,Valdi vátryggður vátryggingaratburði af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi fer um ábyrgð félagsins eftir því sem segir í 89. og 90. gr. laga um vátryggingarsamninga.“ Í 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga er mælt fyrir um að hafi vátryggður valdið því af stórkostlegu gáleysi að vátryggingaratburður varð megi lækka eða fella niður ábyrgð félagsins. Svo sem áður greinir telst háttsemi gagnáfrýjanda, sem slysinu olli, hafa verið stórkostlegt gáleysi. Samkvæmt framangreindu ákvæði getur því komið til þess að réttur gagnáfrýjanda til bóta úr slysatryggingu flugvátryggingarinnar verði skertur vegna háttsemi hans, en aðaláfrýjandi hefur þegar greitt þriðjung bótanna og telur sér heimilt að skerða bætur til gagnáfrýjanda um tvo þriðju hluta.

Við mat á því hvort og þá að hvaða marki sé heimilt að skerða rétt gagnáfrýjanda til bóta úr slysatryggingunni ber samkvæmt 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 að líta til fjögurra þátta. Í fyrsta lagi til sakar gagnáfrýjanda, í öðru lagi til þess hvernig vátryggingaratburð bar að, í þriðja lagi hvort hann hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafi sjálfviljugur neytt og í fjórða lagi til atvika að öðru leyti.

Þegar saknæmi gagnáfrýjanda er metið ber, auk hins alvarlega fráviks frá þeirri háttsemi sem honum bar samkvæmt flugreglum að viðhafa, að taka tillit til þess að honum hlaut sem reyndum flugmanni að vera ljóst að háttsemi hans var hættuleg og gat leitt til tjóns, sem ef til kæmi yrði líklega mikið og hefði í för með sér alvarlegt líkamstjón. Einnig skiptir máli að enga nauðsyn bar til þess að gagnáfrýjandi hagaði fluginu á þann hátt sem hann gerði, þvert á móti vék hann af venjulegri flugleið án þess að nokkur skynsamleg skýring væri á því. Sakarstig gagnáfrýjanda var því hátt.

Þegar litið er til þess hvernig vátryggingaratburð bar að skiptir máli að háttsemi gagnáfrýjanda var eina orsök slyssins. Enginn annar getur talist meðábyrgur að þeim atvikum, er til þess leiddu. Á hinn bóginn ber að taka tillit til þess að rafmagnslínan sem flugvélin lenti á sást illa og hafið milli staura þar sem hún lá var óvenjulega mikið eða 378 metrar. Auk þess var gott veður er slysið varð og aðstæður til flugs góðar.

Niðurstaða rannsóknar á blóðsýni, sem tekið var úr gagnáfrýjanda eftir slysið, sýndi engin merki um alkóhól í blóði hans.

Loks ber samkvæmt framangreindu ákvæði að líta til annarra atvika, meðal annars þess að afleiðingar slyssins fyrir gagnáfrýjanda voru stórfelldar. Varanleg læknisfræðileg örorka hans var metin 66,5%. Líkamstjón hans er fjölþætt og hefur valdið því að hann hefur þurft að hætta í starfi sínu sem atvinnuflugmaður, auk þess sem líkamleg og andleg einkenni sem hann ber valda honum verulegum erfiðleikum í daglegu lífi.

Mat samkvæmt framansögðu er heildstætt. Í samræmi við það verður réttur gagnáfrýjanda til slysatryggingabóta skertur um helming. Aðaláfrýjandi verður því dæmdur til að greiða honum 4.214.770 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir, allt að frádreginni þeirri fjárhæð sem aðaláfrýjandi hefur þegar innt af hendi.

Einn dómenda, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, telur þó rétt einkum með skírskotun til mats héraðsdóms á atvikum umrætt sinn að rétt sé að bætur til gagnáfrýjanda verði einungis skertar um þriðjung.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest svo og ákvæði hans um gjafsóknarkostnað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði gagnáfrýjanda, Á-kk-þgf G-kk-þgf, 4.214.770 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 123. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, frá 18. september 2010 til 4. mars 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun, 2.971.786 krónum, sem innt var af hendi 19. mars 2014.

Málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og ákvæði hans um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 800.000 krónur.