571/2016

H o.fl. kröfðu SÁ um skaðabætur vegna mygluskemmda í þökum og annarra galla í raðhúsum sem þau höfðu keypt á árunum 2002-2006. Húsin höfðu upphaflega verið seld tilbúin til innréttinga en fullbúin að utan til H hf., E hf. og V ehf. á árinu 2002. SÁ hafði verið byggingarstjóri húsanna og byggðu H o.fl. kröfur sínar á hendur honum á grundvelli ábyrgðar hans samkvæmt þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997. Í málinu lá fyrir matsgerð þar sem fram kom að meginorsök mygluskemmdanna í þökum húsanna væri að rekja til þess að loftun þeirra hefði ekki verið í samræmi við kröfur byggingarreglugerðar, m.a. vegna þess að lokað hafði verið fyrir loftun þakanna með þéttipylsum og upprúlluðu álneti, en samkvæmt framburði áfrýjandans S fyrir dómi höfðu þéttipylsurnar verið settar upp veturinn 2003-2004. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt SÁ hefði staðhæft að hann hefði afhent byggingarfulltrúa bréf um að hann hefði hætt byggingarstjórn við umrædd hús á árinu 2002, þá hefði ekkert gagn þess efnis verið lagt fram í málinu. Þá væri ágreiningslaust að engin stöðuúttekt hefði farið fram. Væri því ósönnuð sú fullyrðing SÁ að hann hefði sagt sig frá byggingarstjórn húsanna. Af málatilbúnaði H o.fl. væri ljóst að þau teldu að orsakir myglu í þökum húsanna væri ekki eingöngu að rekja til uppsetningu þéttipylsanna heldur einnig til þess að ekki hefði verið byggt í samræmi við samþykktar teikningar, lög og reglugerðir þegar húsin voru reist. Þótt ekki yrði ráðið af matsgerð eða öðrum gögnum málsins hvenær H o.fl. hefðu mátt gera sér grein fyrir þeim göllum á loftræstingu þaka húsanna sem myglan var rakin til, hefði fyrningarfrestur kröfu þeirra í síðasta lagi byrjað að líða þegar þéttipylsurnar voru settar upp veturinn 2003-2004. Hefði krafa þeirra fyrnst 10 árum síðar og þar af leiðandi verið fyrnd þegar þau höfðuðu málið 19. júní 2014. Var það sama talið eiga við um kröfur H o.fl. vegna annarra galla á húsunum. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu SÁ því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 9. ágúst 2016. Áfrýjandinn H-kvk-nf S-kvk-nf krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.516.356 krónur. Áfrýjendurnir S-kvk-nf S-kvk-nf og B-kk-nf P-kk-nf krefjast þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.513.850 krónur. Áfrýjendurnir M-kk-nf D-kk-nf og U-kvk-nf S-kvk-nf krefjast þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.326.085 krónur. Áfrýjandinn A-kk-nf J-kk-nf krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.374.329 krónur. Í öllum tilvikum gera áfrýjendur kröfu um dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu á framangreindar fjárhæðir frá 16. nóvember 2013 til greiðsludags. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en ekki eru gerðar sjálfstæðar dómkröfur af hendi réttargæslustefnda.

I

Með samningi Reykjavíkurborgar og S-kk-ef H-kk-ef 15. júní 2001 var honum leigð lóðin að Maríubaug 105 til 113 í Reykjavík til að byggja á henni íbúðarhús, en S-kk-nf hafði með bréfi til byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar 7. febrúar 2001 óskað eftir því að stefndi S-kk-nf tæki að sér umsjón með byggingarframkvæmdum sem byggingarstjóri. Stefndi var með starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra hjá réttargæslustefnda frá 4. apríl 2000 til 31. desember 2001, en hjá Verði tryggingum hf. frá 1. janúar 2002 til 31. desember sama ár. Fyrrgreindur S-kk-nf seldi Húsasmiðjunni hf. eignina að Maríubaug 105 hinn 24. ágúst 2002 tilbúna til innréttinga og fullbúna að utan. Eignina seldi Húsasmiðjan hf. áfrýjandanum H-kvk-þgf S-kvk-þgf með kaupsamningi 19. nóvember 2002. Í kaupsamningi var þess getið að eignin seldist í því ástandi sem hún væri í við afhendingu.

Þá seldi S-kk-nf fasteignina að Maríubaug 107 Einingaverksmiðjunni ehf. með kaupsamningi 10. júní 2002. Í samningnum sagði að um væri að ræða raðhús í byggingu sem seldist tilbúið til innréttinga, en fullbúið að utan. Einingaverksmiðjan ehf. seldi áfrýjendunum S-kvk-þgf S-kvk-þgf og B-kk-þgf P-kk-þgf eignina með kaupsamningi 4. apríl 2003.

Með afsali 18. október 2002 seldi S-kk-nf Húsasmiðjunni hf. Maríubaug 109. Eignin var seld tilbúin til innréttinga samkvæmt íslenskum staðli, fullbúin að utan. Með kaupsamningi um þá eign 1. apríl 2003 seldi Húsasmiðjan hf. eignina til K-kk-ef J-kk-ef og G-kvk-ef M-kvk-ef J-kvk-ef. Síðastnefndir kaupendur seldu eignina 5. apríl 2005 þeim K-kk-þgf G-kk-þgf og E-kvk-þgf G-kvk-þgf, sem aftur seldu eignina áfrýjendunum U-kvk-þgf S-kvk-þgf og M-kk-þgf D-kk-þgf 10. júní 2006.

Loks seldi S-kk-nf Vinnuvélum ehf. fasteignina að Maríubaug 111 með kaupsamningi 21. nóvember 2002. Í honum var tekið fram að eignin væri tilbúin til innréttinga, en að utan væri húsið með marmarasalla og ómáluðum sléttum flötum. Eignina seldu Vinnuvélar ehf. þeim Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf og K-kvk-þgf L-kvk-þgf D-kvk-þgf 4. febrúar 2003. Í kaupsamningi var tekið fram að kaupanda væri kunnugt að þegar eignin hefði verið afhent í umsömdu ástandi þyrfti hann að skipta um byggingarstjóra á henni. Eignina seldu síðastgreindir kaupendur áfrýjandanum A-kk-þgf J-kk-þgf og A-kvk-þgf K-kvk-þgf 15. mars 2006.

Húsin að Maríubaug 105, 107 og 109 eru samföst á einum vegg, en hús 111 og 113 eru stakstæð ef frá eru taldir stoðveggir til að jafna hæðarmun milli fram- og afturlóðar.

Í gögnum málsins er að finna kvittun fyrir greiðslu áfrýjandans S-kvk-ef 25. júní 2003 á 22.000 krónum til TSÓ tækniþjónustu ehf., sem hún kvað fyrir dómi að hefði verið vegna starfsábyrgðartryggingar stefnda. Í framburði sínum fyrir héraðsdómi kvaðst stefndi hafa afhent byggingarfulltrúa bréf þess efnis að hann væri hættur sem byggingarstjóri um það leyti sem húsin voru fokheld, sem líklega hafi verið árið 2002 og hefði seljandi húsanna, fyrrgreindur S-kk-nf, vitað af því. Hann kvað ekki hafa farið fram neina stöðuúttekt á húsunum í kjölfar þess að hann hætti sem byggingarstjóri fasteignanna. Ágreiningslaust er að ekki var ráðinn nýr byggingarstjóri fyrir húsin fyrr en áfrýjandinn S-kvk-nf réð byggingarstjóra á árinu 2014 til þess að sjá um framkvæmdir á húsunum er tengdust úrbótum vegna mygluskemmda í þeim.

II

Á árinu 2013 var eigendum að fasteignunum að Maríubaugi 105 til 111 greint frá því að mögulegt væri að mygla væri í þökum húsanna þar sem þak hússins að Maríubaug 113 væri skemmt vegna myglu. Með bréfi 16. október 2013 gerðu áfrýjendur kröfu í starfsábyrgðartryggingu stefnda á grundvelli þess sem komið hefði fram um myglu í þökum, en þeirri kröfu var hafnað. Áfrýjendur öfluðu matsgerðar sérfróðs manns um galla á fasteignum þeirra. Matsgerðin er í megindráttum tvíþætt og tekur annars vegar til galla vegna myglu í þökum og kostnaðar við úrbætur vegna þess og hins vegar til þess sem nefnt var ,,aðrir gallar á frágangi húsanna“ og kostnaðaráætlunar vegna þeirra.

Í matsgerðinni kemur fram að meginorsök mygluskemmda í þökum húsanna sé að rekja til þess að loftun þeirra hafi ekki verið í samræmi við kröfur byggingarreglugerðar. Lokað hafi verið fyrir loftun á hluta þaka og hafi þéttipylsum og upprúlluðu fínu álneti verið troðið í loftrásir og takmarki það loftun þeirra. Þá hafi óþétt rakasperra einnig áhrif. Í svari matsmanns við þeirri spurningu hvenær myglan í þökum húsanna hafi komið fram segir að ,,samkvæmt matsbeiðendum var farið í framkvæmd árið 2006 við að reyna að þétta í loftunarrásir með þéttipylsum og neti. Einnig var lagður pappi yfir tengingar milli húsa sem lokaði fyrir loftrásir á hluta þaks“. Erfitt væri að greina hvenær mygla í þakrými húsanna hafi komið fram. Hugsanlegt væri að eitthvað hafi byrjað á fyrsta vetri eftir að íbúar fluttu inn, en líklegt væri að við þéttingu á loftrásum og lokun á þeim hafi vöxtur myglu í þakrými byrjað að einhverju marki. Matsmaður taldi að hönnun þaka húsanna væri í samræmi við staðla, lög og reglugerðir. Hins vegar væri frágangur þakanna og loftun þeirra ekki í samræmi við samþykkta uppdrætti og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Þá væri klæðning þakveggja ekki í samræmi við samþykkta uppdrætti. Í matsgerðinni eru einnig raktar niðurstöður vegna annarra galla á frágangi húsanna eins og nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi.

III

Af hálfu áfrýjenda er því haldið fram að stefndi beri ábyrgð á þeim göllum á húsunum sem raktir eru í matsgerð, enda hafi þeir orðið vegna saknæmrar háttsemi hans á þeim tíma er hann var byggingarstjóri fasteigna þeirra sem um ræðir í málinu. Telja áfrýjendur að matsgerð hins dómkvadda matsmanns hafi verið rangtúlkuð í héraðsdómi að því leyti að sveppamyndun í þakrými ofan við rakasperru sé að mestu komin til vegna þess að loftun þaka sé ekki í samræmi við kröfur sem gerðar séu í byggingarreglugerð. Verði mygluskemmdir í þökum húsanna raktar til ófullnægjandi frágangs við þau, en ekki einvörðungu til þess að þéttipylsum og upprúlluðu vírneti hafi verið komið fyrir í rásum við þakkant. Auk þess verði aðrir gallar raktir til frágangs þéttinga milli glugga- og hurðarkarms og steyptra eininga. Af hálfu áfrýjenda er á því byggt að aðrir verkþættir, sem haldnir hafi verið göllum og valdið hafi tjóni áfrýjenda, hafi ýmist verið unnir áður en húsin urðu fokheld eða eftir það, en fokheldisvottorð var gefið út í lok ársins 2001.

Samkvæmt framburði áfrýjandans S-kvk-ef fyrir dómi byrjaði að leka inn í hús hennar um veturinn 2003 til 2004. Hún hafi þá haft samband við stefnda, en hann hafi verið tengiliður milli hennar og fyrrgreinds S-kk-ef H-kk-ef. Hafi menn á vegum þess síðarnefnda komið og reynt að ráða bót á lekanum. Þá hafi verið settar svokallaðar þéttipylsur við þak hússins, en hún viti ekki til þess að slíkar þéttipylsur hafi verið settar annars staðar en í hennar hús. Staðfesti áfrýjandinn H-kvk-nf S-kvk-nf að engar þéttipylsur hafi verið settar upp í sitt hús.

Vegna þeirrar staðhæfingar matsmanns að matsbeiðendur, sem eru áfrýjendur í máli þessu, hafi staðhæft við sig að fyrrgreindar þéttipylsur hafi verið settar upp árið 2006 var hann spurður fyrir dómi hvort verið gæti að hann hafi haft rangt eftir matsbeiðendum um ártalið. Kvaðst hann ekki muna það nákvæmlega en það væri hugsanlegt.

IV

Samkvæmt 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sem í gildi voru er stefndi tók að sér byggingarstjórn framangreindra húsa að Maríubaug 105 til 113, skyldi við stjórn framkvæmda hvers mannvirkis vera byggingarstjóri. Í 3. mgr. 51. gr. sagði meðal annars að byggingarstjóri væri framkvæmdastjóri byggingarframkvæmda. Hann réði iðnmeistara í upphafi verks með samþykki eiganda eða samþykkti ráðningu þeirra. Hann bæri ábyrgð á að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Þá sagði þar að hann skyldi hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu er gilti að minnsta kosti í fimm ár frá lokum þeirra framkvæmda sem hann stýrði, en að öðru leyti færi um umboð byggingarstjóra, verksvið hans og ábyrgð gagnvart eiganda byggingarframkvæmda eftir samningi þeirra í milli.

Ágreiningslaust er að stefndi tók að sér byggingarstjórn í þágu S-kk-ef H-kk-ef á árinu 2001 og var með starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra hjá réttargæslustefnda frá 4. apríl 2000 til 31. desember 2001, en frá 1. janúar 2002 hjá Verði tryggingum hf. til 31. desember sama ár. Hann hefur staðhæft að hann hafi afhent byggingarfulltrúa bréf um að hann væri hættur byggingarstjórn vegna framkvæmda við framangreind hús, á árinu 2002. Ekkert gagn þess efnis hefur verið lagt fram í málinu og er ágreiningslaust að engin stöðuúttekt fór þá fram á húsunum í samræmi við 5. mgr. 51. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga, sbr. ákvæði 36. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Er því ósönnuð sú fullyrðing hans að hann hafi sagt sig frá byggingarstjórn og fer um ábyrgð hans sem byggingarstjóra samkvæmt ákvæðum skipulags- og byggingarlaga og byggingarreglugerðar nr. 441/1998 sem í gildi voru á byggingartíma húsanna. Ábyrgð samkvæmt lögunum er hefðbundin sakarábyrgð á grundvelli almennra skaðabótareglna utan samninga.

Eins og rakið hefur verið voru húsin byggð árið 2001 og fokheldisvottorð gefið út í lok þess árs. Húsin voru öll seld tilbúin til innréttinga árið 2002. Af málatilbúnaði áfrýjenda er ljóst, svo sem meðal annars má ráða af greinargerð þeirra til Hæstaréttar, að þau telji að orsakir myglu í þökum húsanna sé ekki einvörðungu að rekja til hinna svokölluðu þéttipylsa, sem áfrýjandinn S-kvk-nf kvað hafa verið settar upp veturinn 2003 til 2004, heldur einnig til þess að ekki hafi verið byggt í samræmi við samþykktar teikningar, lög og reglugerðir þegar húsin voru reist. Af vætti húsasmíðameistara þess sem sá um framkvæmdir við endurbætur á húsunum árið 2014 fyrir héraðsdómi, varð enn fremur ráðið að mygla hafi verið í öllum þökunum óháð því hvort settar hafi verið upp þéttipylsur. Samrýmist það þeim staðhæfingum áfrýjenda, að aðrir gallar en þeir sem einvörðungu voru raktir til svokallaðra þéttipylsa, hafi verið á loftræsingu þaka húsanna og að þeir hafi komið til áður en húsin urðu fokheld.

Ekki verður af matsgerð eða öðrum gögnum málsins ráðið hvenær áfrýjendur máttu gera sér grein fyrir göllum á loftræsingu þaka húsanna, sem myglan var rakin til. Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar stofnast skaðabótakrafa þegar hin bótaskylda háttsemi á sér stað og miðast gjalddagi kröfunnar við sama tímamark, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem hér eiga við, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Af framangreindu leiðir að fyrningarfrestur kröfu áfrýjenda byrjaði í síðasta lagi að líða þegar títtnefndar þéttipylsur voru settar upp, sem samkvæmt því sem áður hefur verið rakið mun hafa verið veturinn 2003 til 2004. Krafan fyrndist 10 árum síðar, sbr. 2. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 og var því krafa vegna galla sem rakinn var til myglu í þaki fyrnd þegar áfrýjendur höfðuðu mál þetta 19. júní 2014. Dómur Hæstaréttar 15. nóvember 2007 í máli nr. 489/2006 breytir engu þar um, enda varðar mál það sem hér er til úrlausnar hina sérstöku ábyrgð byggingarstjóra sem leidd verður af skipulags- og byggingarlögum.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að kröfur áfrýjenda vegna annarra galla séu einnig fyrndar. Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað.

Rétt er að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.