834/2014

Ágreiningur aðila laut að ákvæðum verksamnings sem gerður var vegna vinnu við uppsteypu og byggingu þaks fjöleignahúss. Í upphafi verksamningsins var ákvæði um að verkkaupar bæru ,,sameiginlega, beina og óskipta ábyrgð gagnvart verktaka.“ Í dómi Hæstaréttar var ekki talið að G og B hefðu fært haldbær rök fyrir því að ákvæðið hefði verið svo ósanngjarnt að því yrði vikið til hliðar á grundvelli 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 3. október 2014. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 19. nóvember sama ár og áfrýjuðu þau öðru sinni 17. desember sama ár. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að krafa hans verði lækkuð. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti lækkaði stefndi dómkröfu sína og krefst þess nú að áfrýjendum verði aðallega gert að greiða sér óskipt 5.401.015 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 15. janúar 2009 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að áfrýjandinn G-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf greiði sér 1.506.305 krónur, áfrýjandinn B-kvk-nf I-kvk-nf Á-kvk-nf greiði sér 487.071 krónur og að H-kk-þgf J-kk-þgf verði gert að greiða sér 3.407.639 krónur, í öllum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 15. janúar 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta á rætur að rekja til verksamnings milli Stikuvíkur ehf. sem verktaka annars vegar og áfrýjenda og H-kk-ef J-kk-ef sem verkkaupa hins vegar, en samningurinn var gerður í apríl 2008. Eftir töku bús Stikuvíkur ehf. til gjaldþrotaskipta 8. ágúst 2013 fékk stefndi 29. sama mánaðar framselda kröfu þá sem um er deilt í máli þessu.

Í upphafi verksamningsins var ákvæði um að verkkaupar bæru ,,sameiginlega, beina og óskipta ábyrgð gagnvart verktaka.“ Meðal þeirra röksemda sem áfrýjendur hafa teflt fram til stuðnings kröfum sínum er að ákvæðið sé svo ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að víkja beri því til hliðar á grundvelli 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Jafnframt hafa þau borið fyrir sig aðstöðumun við samningsgerðina og telja verulega hafa verið á sig hallað við hana. Þá halda þau því fram að ekki liggi fyrir að tveir þeirra sem undirrituðu verksamninginn hafi haft umboð til þess.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Í 2. mgr. sömu lagagreinar kemur fram að við mat á því hvort samningur sé ósanngjarn skuli meðal annars líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerðina. Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 11/1986, sem breyttu 36. gr. laga nr. 7/1936 í núverandi horf, var meðal annars tekið fram að reglan um samningsfrelsi væri ein af grundvallarreglum íslensks réttar og ekki þýðingarminni væri reglan um að gerða samninga bæri að halda. Af þessum reglum leiddi að samningsaðili gæti almennt ekki komið sér hjá því að efna samningsskyldur sínar þó svo að þær mætti telja ósanngjarnar í hans garð, enda væri þá gengið út frá því að samningur hefði verið gerður milli jafnsettra aðila. Af framansögðu leiðir að áfrýjendur verða að færa sönnur á að fullnægt sé skilyrðum um að víkja til hliðar fyrrgreindu ákvæði eða fella það niður á grundvelli 1. mgr., sbr. 2. mgr. 36. gr. fyrrgreindra laga.

Samkvæmt verksamningnum tókst Stikuvík ehf. á hendur að annast uppsteypu og byggingu þaks fjöleignahúss í Mosfellsbæ, sem samanstóð af þremur raðhúsum. Stóðu áfrýjendur ásamt H-kk-þgf J-kk-þgf sameiginlega að byggingu fjöleignahússins og voru verkkaupar samkvæmt samningnum. Að teknu tilliti til þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms hafa áfrýjendur ekki fært haldbær rök fyrir því að ákvæðið hafi verið svo ósanngjarnt að því verði vikið til hliðar á grundvelli 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá er með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest niðurstaða hans um að hafna þeirri málsástæðu áfrýjandans B-kvk-ef að hún sé óbundin af samningnum vegna umboðsskorts eiginmanns síns til undirritunar hans. Jafnframt liggur skýrt fyrir samkvæmt samningnum að H-kk-nf J-kk-nf undirritaði hann sem verkkaupi og kom þar að auki fram fyrir hönd verkkaupa gagnvart verktaka. Getur skortur á þinglýstri eignarheimild hans ekki breytt neinu um skuldbindingargildi samningsins gagnvart áfrýjendum.

II

Í 1. gr. fyrrgreinds samnings sagði að ÍST 30:2003 væri hluti hans eftir því sem við ætti. Af framburði stefnda fyrir héraðsdómi verður ráðið að ekki hafi ríkt formfesta um vinnslu verksins og verður einnig ráðið af gögnum málsins að ákvæði staðalsins hafi lítt verið lögð til grundvallar í lögskiptum aðila.

Við úrlausn ágreinings aðila verður því einkum horft til ákvæða verksamningsins. Í 4. grein hans er kveðið á um þá höfuðskyldu áfrýjenda að greiða fyrir verkið. Þar segir að reikningar verktaka skuli gerðir 1. og 15. hvers mánaðar og endurspegli þeir framvindu. Þeir skuli stílaðir á þá aðila sem myndi verkkaupa og skuli skipt jafnt á milli aðila, nema síðasta greiðslan sem muni taka mið af því að endaíbúðir séu stærri en sú í miðjunni. Ef ekki komi fram efnislegar athugasemdir frá verkkaupa skuli reikningar greiddir innan 14 daga frá móttöku þeirra. Þar sem það eigi við hafi verktaki sjálfur magntekið verkið út frá fyrirliggjandi teikningu og gefið ,,einingaverð.“ Ekki sé um endanlega fjárhæð að ræða, heldur breytist hún eftir því sem raunverulegt magn á einstökum liðum verði, hvort sem er til hækkunar eða lækkunar. Þá er í 4. grein kveðið á um aukagreiðslu vegna tiltekinna verka og voru gefnir upp taxtar vegna aukavinnu af hálfu verktaka utan tilboðs. Um verðbætur er ákvæði í 5. grein samningsins og verktíma í 6. grein hans.

Þeir reikningar, sem málsókn er reist á, eru vegna eftirstöðva verklauna. Áfrýjendur hafa borið brigður á réttmæti útreikninga stefnda, sem reikningarnir eru grundvallaðir á, og haldið fram að meðal annars séu magntölur og verðbætur á verkið rangt út reiknaðar, auk þess sem þau hafa vefengt kostnað vegna aukaverka og útreikning verðbóta á þau. Áfrýjendur hafa hvorki sýnt fram á að útreikningar stefnda um verðbótaþátt verksins séu efnislega rangir né í andstöðu við ákvæði samnings aðila. Um magntölur og forsendur útreikninga áfrýjenda á eftirstöðvum verklauna að öðru leyti nýtur ekki við matsgerðar dómkvadds manns. Hafa áfrýjendur því ekki sýnt fram á, gegn andmælum stefnda, að vikið hafi verið frá ákvæðum samnings aðila við útreikning verklauna. Með þessum athugasemdum verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur að öðru leyti með vísan til forsendna hans á þann hátt sem í dómsorði greinir, að því gættu að meðstefndi í héraði, H-kk-nf J-kk-nf, áfrýjaði dóminum ekki fyrir sitt leyti og stendur því óhaggað ákvæði dómsins um greiðsluskyldu hans og þá fjárhæð sem hann var dæmdur til að greiða.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, G-kk-nf M-kk-nf G-kk-nf og B-kvk-nf I-kvk-nf Á-kvk-nf, greiði stefnda, H-kk-þgf S-kk-þgf, óskipt 5.401.015 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.537.577 krónum frá 15. janúar 2009 til 15. febrúar sama ár, en af 8.956.055 krónum frá þeim degi til 18. júní 2009 en af 7.178.535 krónum frá þeim degi til 24. júní sama ár og af fyrstgreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms skal vera óraskað.

Áfrýjendur greiði stefnda óskipt 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.