184/2007

E slasaðist er hún hrasaði niður stiga í húsnæði sveitarfélagsins S. Við slysið hlaut hún meiðsl sem samkvæmt matsgerð dómkvaddra manna leiddu til 15% varanlegs miska og 20% varanlegrar örorku, auk réttar til þjáningarbóta vegna sex mánaða tímabils. Í kjölfarið höfðaði E mál gegn S þar sem hún krafðist skaðabóta og byggði kröfu sína á því að S bæri fulla bótaábyrgð. Húsnæði S hafði verið byggt árið 1934 en í málinu gat S ekki upplýst hvaða reglur giltu um húsbyggingar í sveitarfélaginu á þeim tíma, né heldur þegar húsnæðið var tekið í notkun fyrir skrifstofur S. Það lá þó fyrir að umræddur stigi uppfyllti ekki kröfur gildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Í niðurstöðu Hæstaréttar kemur fram að S notaði umrætt húsnæði undir skrifstofur þar sem veitt var margvísleg þjónusta við almenning sem ekki yrði sótt til annarra. Yrði því að gera þær kröfur til S að hann byggi um slíkt húnæði þannig að tryggt væri öryggi þeirra sem þangað ættu erindi. S var ekki skylt að laga húsnæðið að fyrrnefndri byggingarreglugerð, en hins vegar átti E ekki að þurfa búast við að stiginn væri svo frábrugðinn því sem almennt mætti gera ráð fyrir í slíkum húsakynnum. Jafnframt voru ekki neinar viðvaranir við stigann þótt vel væri kunnugt að hann gæti verið hættulegur. Vegna þessa vanbúnaðar og hirðuleysis bar S skaðabótaábyrgð á slysi E. Var þó talið að E hefði ekki sýnt af sér næga aðgæslu og því yrði að leggja nokkra sök á hana, sem hæfilega var ákveðinn ¼ hluti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. apríl 2007. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

I.

Samkvæmt gögnum málsins átti stefnda, sem fædd er 1970, erindi ásamt móður sinni við byggingarfulltrúa áfrýjanda 2. desember 2003. Fóru þær í því skyni á skrifstofur áfrýjanda að Tjarnargötu 4 í Sandgerði, þar sem byggingarfulltrúinn hafði vinnustað í kjallara, en þangað var gengið innan dyra um stiga frá aðalhæð hússins. Stefnda kveðst hafa haldið af stað niður stigann á undan móður sinni, en þá leið hafi stefnda ekki áður farið. Þegar hún hafi verið komin niður um eitt þrep hafi hún ætlað að auðvelda móður sinni gönguna og snúið sér við til að taka við skjölum, sem sú síðarnefnda hélt á, þannig að hún gæti stutt sig með báðum höndum á leið sinni. Stefnda, sem klædd hafi verið skóm með gúmmísólum, hafi þá haldið um handrið með annarri hendi. Þegar hún hugðist síðan ganga áfram hafi hún fallið við, misst takið á handriðinu nokkrum þrepum neðar og dottið fram fyrir sig niður á kjallaragólfið, þar sem hún hafi skollið utan í vegg andspænis stiganum. Af þessu hlaut hún meiðsl, sem leiddu samkvæmt matsgerð dómkvaddra manna til 15% varanlegs miska og 20% varanlegrar örorku, auk þjáninga á sex mánaða tímabili. Í málinu leitar stefnda skaðabóta vegna þessa.

Húsið að Tjarnargötu 4 mun hafa verið byggt 1934 sem sjúkraskýli. Skrifstofur áfrýjanda munu hafa verið þar frá því um 1960, en ekki liggur fyrir hvort þær hafi jafnframt verið í kjallara hússins allt frá þeim tíma. Í stiganum, sem málið varðar, munu vera ellefu þrep. Samkvæmt upplýsingum frá áfrýjanda er hæð þrepanna, svokallað uppstig, á bilinu frá 19,0 til 21,3 cm og dýpt þeirra eða framstig frá 21,5 til 23,0 cm, en þrepin virðast vera innan við einn metra að breidd. Halli stigans er sagður vera 43,4° og minnsta ganghæð yfir honum 180 cm. Þegar stefnda varð fyrir framangreindu slysi var gólfdúkur á stiganum og állistar á brúnum þrepa, en handrið vinstra megin þegar gengið var niður. Í svörum við fyrirspurnum stefndu hefur áfrýjandi ekki getað upplýst hvaða reglur giltu um húsbyggingar í sveitarfélaginu á þeim tíma, sem Tjarnargata 4 var byggð, eða þegar hann tók húsnæðið í notkun fyrir skrifstofur. Í 202. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 með áorðnum breytingum er á hinn bóginn að finna fyrirmæli, sem nú gilda um tröppur, stiga og stigahús. Samkvæmt því ákvæði má ganghæð yfir stiga hvergi vera minni en 220 cm. Halli á tröppum fyrir almenna umferð innanhúss skal vera á bilinu 30° til 36°. Framstig á þrepi má ekki vera minna en 24 cm, en sé það innan 30 cm skal það bætt upp, sem þar vantar á, með svonefndu innskoti á innanverðu framstiginu. Um hæð á uppstigi er mælt svo fyrir að hæðin tvöföld að viðbættri dýpt framstigs skuli vera samtals frá 60 til 64 cm þegar tröppur eru í 30° til 45° halla. Þá er kveðið á um að handrið þurfi að vera báðum megin við tröppur sem eru meira en 90 cm að breidd.

II.

Í skýrslu, sem lögregla gerði 2. desember 2003 um slys stefndu, var meðal annars tekið fram að Vinnueftirliti ríkisins hafi verið tilkynnt um það og bent á að „vert væri að líta á hættulegar tröppurnar.“ Í skýrslu Vinnueftirlitsins 15. sama mánaðar um úttekt á húsnæði áfrýjanda vegna slyssins sagði meðal annars: „Stiginn er verulega brattur (uppstig 19-19,5 og framstig 21,5) og uppfyllir þar af leiðandi ekki kröfur um stiga í núverandi byggingarreglugerð. Ekki eru gerðar athugasemdir við efni á stiganum eða handrið.“ Í bréfi 1. apríl 2004 til vátryggingafélags, þar sem áfrýjandi mun hafa keypt ábyrgðartryggingu vegna húsakynna sinna, greindi starfsmaður hans meðal annars frá eftirfarandi í tilefni af slysi stefndu: „Undanfarin 10 ár hafa byggingarfulltrúi og félagsmálastjóri haft aðsetur í kjallaranum og er þó nokkur umgangur almennings til þeirra. Síðustu tvö ár hefur bókhaldið einnig verið staðsett þar og hafa starfsmenn bæjarins þurft mikið að fara upp og niður stigann vegna þess. Ekki er vitað til að slys hafi áður orðið á fólki í stiganum, hvorki á starfsfólki né gestum. Starfsfólki er vel kunnugt um að stiginn getur verið hættulegur og gengur um hann með tilliti til þess. Ekki var nein viðvörun við stigann þegar slysið átti sér stað en núna hefur verið bætt úr því.“

Þegar stefnda varð fyrir slysinu, sem málið varðar, notaði áfrýjandi húsið að Tjarnargötu 4 undir skrifstofur, þar sem veitt var margvísleg þjónusta við almenning, sem ekki gat sótt hana til annarra. Gera verður þá kröfu til áfrýjanda að hann búi um húsnæði undir þessa starfsemi þannig að tryggt sé öryggi þeirra, sem þangað eiga erindi, meðal annars við yfirvöld byggingarmála í sveitarfélaginu. Þótt áfrýjanda hafi ekki verið skylt að laga húsnæðið að kröfum, sem gerðar eru í áðurnefndri 202. gr. byggingarreglugerðar, átti stefnda ekki fremur en aðrir, sem leituðu til áfrýjanda, að þurfa að búast við því að stigi milli hæða þar væri svo að einhverju næmi frábrugðinn því, sem almennt megi gera ráð fyrir í slíkum húsakynnum. Af því, sem áður greinir um gerð stigans, svo og um skýrslur og bréf varðandi slys stefndu, er ljóst að á skorti að þessu væri fullnægt. Við stigann voru engar viðvaranir til þeirra, sem leita þurftu opinberrar þjónustu í kjallara hússins, þótt starfsmönnum áfrýjanda hafi samkvæmt áðursögðu verið „vel kunnugt“ um að hann gæti verið hættulegur. Vegna þessa vanbúnaðar og hirðuleysis um að vara við hættu af stiganum ber áfrýjandi skaðabótaábyrgð á slysi stefndu. Til þess verður þó jafnframt að líta að samkvæmt frásögn stefndu var hún komin niður í stigann þegar hún staðnæmdist og sneri sér við til að taka við skjölum úr höndum móður sinnar áður en hún missti þar fótanna. Stefndu átti þannig að vera ljóst að stiginn væri hættulegur og að þörf væri sérstakrar aðgæslu þegar hún legði áfram leið sína niður um hann. Vegna þessa verður ekki komist hjá að leggja nokkra sök á stefndu, sem hæfilega er ákveðin ¼ hluti.

Í málinu er ekki ágreiningur um mat á tjóni stefndu eða fjárhæð kröfu hennar og heldur ekki um upphafsdag dráttarvaxta. Samkvæmt framansögðu verður áfrýjanda því gert að greiða henni fjárhæð kröfunnar að ¾ hlutum eða 4.235.567 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi svo sem í dómsorði segir. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað stefndu er ekki til endurskoðunar, en um þann kostnað hennar fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sandgerðisbær, greiði stefndu, E-kvk-þgf H. F-kvk-þgf H-kvk-þgf, 4.235.567 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 2. desember 2003 til 17. september 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði í ríkissjóð samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.