92/2009

Í málinu krafðist E viðurkenningar á bótaskyldu V á grundvelli Al-kaskótryggingar vegna tjóns sem E hafði orðið fyrir þegar brotist hafði verið inn í bifreið hennar, henni stolið og hún eyðilögð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að leggja bæri til grundvallar frásögn umráðamanns bifreiðarinnar, sonar E, um að hann hefði læst bifreiðinni er hann skildi við hana og að aukalyklar að kveikjulás hennar hefðu verið í hanskahólfinu. Með því að geyma kveikjuláslyklana í hanskahólfi bifreiðarinnar hefðu lyklarnir ekki verið geymdir á öruggum geymslustað, jafnvel þótt bifreiðin hefði verið læst. Hefði umráðamaður bifreiðarinnar því brotið varúðarreglu í vátryggingaskilmálum V þess efnis að „geyma ... lykla á öruggum stað“ og gæti ábyrgð félagsins því fallið niður í heild eða að hluta, sbr. 26. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004. Samkvæmt ákvæðinu væri það þó skilyrði að sök vátryggjanda væri ekki óveruleg og að orsakatengsl væri milli brots og þess að vátryggingaratburður varð. Talið var að með háttseminni hefði umráðamaðurinn sýnt af sér gáleysi, sem telja yrði verulegt, en ekki væri áskilið að stórkostlegt gáleysi þyrfti til. Yrði E að sæta því að réttur hennar til bóta myndi skerðast. Við mat á því hve mikil sú skerðing ætti að vera bæri að líta til þess að þótt gáleysið væri verulegt, átti vátryggingaratburður sér stað nokkrum klukkutímum eftir að bifreiðinni var lagt í bifreiðastæði við heimili umráðamanns hennar og að honum hefði ekki verið unnt að sporna við því að þeir sem tóku bifreiðina, brytu sér leið inn í hana. Var bótaskylda V því viðurkennd á helmingi þess tjóns sem E varð fyrir.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. febrúar 2009. Hann krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins, en til vara sýknu af kröfum stefndu, en að því frágengnu að bótaskylda hans verði aðeins viðurkennd að hluta. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Krafa áfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun málsins er á því reist, að héraðsdómari hafi ekki tekið afstöðu til einnar meginmálsástæðu hans. Áfrýjandi teflir fram þeim málsástæðum að umráðamaður bifreiðarinnar KH 901 hefði brotið tvær varúðarreglur í skilmálum húftryggingar bifreiðarinnar. Annars vegar að bifreiðin skyldi vera læst, þegar enginn væri í henni, og hins vegar að geyma skyldi lykla að henni á öruggum stað, en svo hafi ekki verið þar sem lyklar að kveikjulás hennar hafi verið í hanskahóflinu, sem áfrýjandi telur að ekki geti talist öruggur geymslustaður. Áfrýjandi telur að héraðsdómari hafi ekki tekið afstöðu til síðari málsástæðunnar og það eigi að leiða til ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir þessari málsástæðu áfrýjanda og umfjöllun úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum um hana. Að því búnu segir meðal annars: ,,Í grein 6.3 í vátryggingarskilmálum umræddrar ökutækjatryggingar segir að ökutæki skuli vera læst þegar enginn er í því og að geyma skuli lykla á öruggum stað. Í 7. gr. þeirra segir að skylt sé að fara eftir varúðarreglum í skilmálum þessum. Sé varúðarreglum ekki fylgt geti ábyrgð félagsins fallið niður í heild eða að hluta, sbr. 26. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.“ Í framhaldi af þessu er fjallað um 26. gr. laga nr. 30/2004 og heimild samkvæmt því ákvæði til þess að meta rétt hins vátryggða til bóta þótt hann hafi brotið varúðarreglur með hliðsjón af nánar tilgreindum atvikum. Þá segir að hvarf bifreiðarinnar hafi verið tilkynnt strax og umráðamanni hennar hafi orðið það ljóst. Það er niðurstaða héraðsdóms að nægilega sé sýnt fram á það í málinu að bifreiðin hafi verið læst og að brotist hafi verið inn í hana. Þá segir: ,,Er því ekki við umráðamann bifreiðarinnar að sakast, sbr. 26. gr. laga nr. 30/2004, og getur stefndi því ekki borið fyrir sig ákvæði 6.3 í umræddum tryggingarskilmálum.“ Miða verður við, að sú afstaða héraðsdóms að hafna því að bifreiðin hafi verið ólæst og því geti áfrýjandi ekki borið fyrir sig ákvæði 6.3 í vátryggingarskilmálum feli í sér, að því sé hafnað að það teljist brot á varúðarreglu að geyma lykla að kveikjulás bifreiðarinnar í hanskahólfi hennar, þegar bifreiðin sé læst. Verður því að telja að í héraðsdómi sé tekin rökstudd afstaða til síðari málsástæðu áfrýjanda og er ómerkingarkröfu áfrýjanda því hafnað.

II

Bifreiðin KH 901 var í umráðum A-kk-ef I-kk-ef, sonar stefndu er atvik málsins áttu sér stað, en stefnda er eigandi bifreiðarinnar. Í gr. 9.1 í skilmálum húftryggingar þeirrar er stefndi hafði tekið hjá áfrýjanda vegna bifreiðarinnar er tekið fram að félaginu sé heimilt að bera fyrir sig háttsemi manns, sem með samþykki vátryggðs er ábyrgur fyrir hinu vátryggða ökutæki. Ákvæði þetta hefur stoð í a. lið 2. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004. Ber stefnda því ábyrgð á háttsemi A-kk-ef I-kk-ef.

Áfrýjanda hefur ekki tekist að hnekkja þeirri frásögn A-kk-ef I-kk-ef að hann hafi, eftir að hafa sótt bifreiðina á verkstæði, lagt henni um klukkan 23:30 í bifreiðastæði fyrir utan heimili sitt. Verður að leggja til grundvallar frásögn hans um að hann hafi læst bifreiðinni er hann skildi við hana, en aukalyklar að kveikjulás hennar hafi verið í hanskahólfinu. Ástæða þess hafi verið sú, sem Ö-kk-nf I-kk-nf lýsir í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi, að starfsmenn á verkstæði þar sem bifreiðin hafði verið til viðgerðar hafi að henni lokinni sett kveikjuláslyklana í hanskahólfið, en hann sótt bifreiðina og notað til þess aðra lykla. Hann hafi svo, er hann kom heim, gleymt að taka lyklana úr hanskahólfinu og því hafi þeir verið þar um nóttina. Verður að miða við að sá eða þeir sem tóku bifreiðina um nóttina hafi brotið sé leið inn í hana. Er upplýst að bifreiðin fannst síðar sama dag mikið skemmd skammt fyrir ofan Hafnarfjörð.

Í gr. 6.3 í skilmálum vátryggingarinnar er lögð sú skylda á þann sem fer með umráð bifreiðarinnar að ,,geyma ... lykla á öruggum stað.“ Um er að ræða varúðarreglu sbr. e. lið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 30/2004. Því er ekki haldið fram að um þessa varúðarreglu hafi ekki verið árétting í vátryggingarskírteini svo sem boðið er í 2. mgr. 10. gr. laganna.

Áfrýjandi heldur því fram að stefnda, sem eins og fyrr greinir er samsömuð umráðamanni bifreiðarinnar, hafi brotið framangreinda varúðarreglu með því að hann skildi kveikjuláslykla bifreiðarinnar eftir í hanskahólfinu um nóttina. Telur áfrýjandi með vísan til 26. gr. laga nr. 30/2004, að þetta brot á varúðarreglunni eigi að leiða til þess að stefnda glati rétti til vátryggingarbóta.

Hanskahólf bifreiðar telst ekki öruggur geymslustaður kveikjuláslykla hennar þótt bifreiðin sé læst. Er fallist á með áfrýjanda að varúðarreglan hafi verið brotin. Um réttaráhrif þess segir í 26. gr. laga nr. 30/2004 að félagið skuli laust úr ábyrgð í heild eða að hluta. Áskilið er þó að sök sé ekki óveruleg og að orsakatengsl séu milli brotsins og þess að vátryggingaratburður varð. Við mat á því hvort og þá að hve miklu leyti félagið eigi að losna undan ábyrgð ber að hafa hliðsjón af því hvers konar varúðarregla hefur verið brotin, sakarstigi og hvernig vátryggingaratburð bar að og atvikum að öðru leyti. Með því að gleyma kveikjuláslyklunum í hanskahólfi bifreiðarinnar og láta þá liggja þar um nótt sýndi umráðamaðurinn af sé gáleysi, sem telja verður að sé verulegt, en ekki er áskilið í tilgreindu lagaákvæði að um stórkostlegt gáleysi þurfi að vera að ræða. Verður stefnda þess vegna að sæta því að réttur hennar til vátryggingarbóta skerðist. Við mat á því hve mikil sú skerðing eigi að vera ber að líta til þess að þótt gáleysið megi telja verulegt, átti vátryggingaratburður sér stað nokkrum klukkutímum eftir að bifreiðinni var lagt í bifreiðastæði við heimili umráðamanns hennar og honum var ekki unnt að sporna við því að þeir sem tóku bifreiðina brytu sér leið inn í hana.

Með hliðsjón af framangreindu verður viðurkennd bótaskylda áfrýjanda á helmingi þess tjóns, sem stefnda varð fyrir við vátryggingaratburðinn 13. nóvember 2007. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda áfrýjanda, Vátryggingafélags Íslands hf., á grundvelli Al-kaskótryggingar, á helmingi þess tjóns sem stefnda, E-kvk-nf S-kvk-nf, varð fyrir er bifreiðinni KH 901 af gerðinni Suzuki Jimny, var stolið 13. nóvember 2007 og hún skemmd.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.