263/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L ehf. á hendur B var vísað frá dómi með vísan til þess að kröfugerð og lýsing málsástæðna í stefnu uppfyllti ekki áskilnað d. og e. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. L ehf. hafði  krafist þess að viðurkennt yrði að skuldbinding félagsins samkvæmt verðskuldabréfum hefði verið ákveðin í íslenskum krónum en ekki í evrum. Einnig krafðist L ehf. viðurkenningar á því að eftirstöðvar bréfanna hefðu á tilteknum degi numið nánar tilgreindum fjárhæðum sem gefnar voru upp í krónum. Með vísan til kröfugerðarinnar og málatilbúnaðar L ehf. að öðru leyti þótti kröfugerðin nægilega skýrt afmörkuð og málsástæðum lýst með nægjanlega glöggum hætti þannig að efnisdómur yrði lagður á hvort lög leiddu til þess að dómkröfur L ehf. yrðu teknar til greina. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. apríl 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands vestra 27. mars 2013 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að málið verði tekið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Til vara er þess krafist að málskostnaður verði látinn falla niður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði tók sóknaraðili tvö lán hjá varnaraðila á árinu 1998, annað að fjárhæð 20.000.000 krónur og hitt að fjárhæð 27.000.000 krónur. Lánin skyldu endurgreiðast með 39 jöfnum afborgunum og voru gjalddagar tveir á ári. Eftir ítrekuð vanskil sóknaraðila varð samkomulag með honum og varnaraðila 30. nóvember 2004 um að breyta skilmálum beggja lánanna með gerð viðauka við skuldabréf þau sem gefin voru út í tilefni lántökunnar. Samkvæmt viðaukunum var höfuðstól lánanna, vöxtum, vanskilavöxtum, dráttarvöxtum og ábyrgðar- og lántökugjöldum í íslenskum krónum breytt í nýjan höfuðstól sem tilgreindur var í evrum á gengi þess dags, sem var 87,75 krónur fyrir hverja evru.

Eftir að varnaraðili lagði fram með bréfi 7. mars 2012 beiðni um nauðungarsölu á fasteign sem sett hafði verið að veði til tryggingar endurgreiðslu lánanna tveggja ritaði sóknaraðili honum bréf 2. maí sama ár, þar sem fram kemur meðal annars það álit sóknaraðila að „með fyrrgreindum viðaukum hafi ekki annað verið gert en að gengistryggja lán sem veitt hafði verið og greitt út í íslenskum krónum ... Út frá þeim dómafordæmum sem að framan eru rakin hefur [sóknaraðili] látið reikna fyrir sig rétta og leiðrétta stöðu skuldabréfanna tveggja ... miðað við að um gengistryggð lán í íslenskum krónum hafi verið að ræða. Niðurstaðan er sú að skuld félagsins við [varnaraðila] á grundvelli hinna tveggja fyrrnefndu skuldabréfa hafi þann 30. mars s.l. verið samtals 107.549.403 ... [Sóknaraðili] býður [varnaraðila] greiðslu á fyrrgreindri fjárhæð gegn útgáfu fullnaðarkvittunar og aflýsingu skuldabréfanna af þeim veðum sem standa skuldinni til tryggingar.“ Þá er í bréfinu vísað til þess að varnaraðili hafi krafist nauðungarsölu á eignum sóknaraðila í samræmi við efni skuldabréfanna og „verði ekki gengið að tilboði [sóknaraðila] þá er [honum] nauðugur einn sá kostur að höfða mál gegn [varnaraðila] þar sem krafist verður viðurkenningar á því að skuldbinding [sóknaraðila] gagnvart [varnaraðila] hafi verið ákveðin í íslenskum krónum og gengistryggð ásamt viðurkenningar á stöðu lánanna.“

II

Í upphafi stefnu máls þessa er því lýst með almennum hætti að sóknaraðili höfði málið „til viðurkenningar á að skuldbinding samkvæmt tveimur skuldabréfum ásamt viðaukum hafi verið ákveðin í íslenskum krónum og til leiðréttingar á höfuðstól skuldabréfanna tveggja.“ Í framhaldinu er stefnukrafan afmörkuð þannig að þess sé „krafist að viðurkennt verði með dómi að skuldbinding [sóknaraðila] samkvæmt veðskuldabréfum útgefnum af [sóknaraðila] til [varnaraðila], þann 24. maí 1998, númer 701343, annars vegar og þann 26. júní 1998, númer 701357, hins vegar, eins og þeim var breytt með viðaukum þann 30. nóvember 2004, hafi verið ákveðin í íslenskum krónum en ekki í evrum. Þá er þess krafist, að viðurkennt verði með dómi að eftirstöðvar veðskuldabréfanna hafi verið ... miðað við stöðu þeirra 30. mars 2012: Aðallega ... samtals krónur 107.549.503 ... Til vara: ... samtals krónur 159.799.206.“ Þá segir í stefnunni að sóknaraðili „álítur að með viðaukunum hafi ekki annað verið gert en að gengistryggja lán sem veitt hafði verið og greitt út í íslenskum krónum. Slík gengistrygging hafi verið ólögmæt þegar frá öndverðu og því sé rétt og lögleg skuld [sóknaraðila] mun lægri en sú fjárhæð sem [varnaraðili] krefur hann um ...“. Þá segir í stefnunni að sóknaraðili álíti fulljóst „að gerð viðaukanna við skuldabréfin hafi falið í sér verðtryggingu skuldbindinga í íslenskum krónum, bundið við gengi evru og fari af þeim sökum í bága við ákvæði 14. gr. vaxtalaga um verðtryggingu ... Af dómi Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 má ráða, að við ákvörðun vaxta af skuldbindingum samkvæmt lánssamningnum beri að fara eftir 4. gr., sbr. 3. gr. vaxtalaga sem felur í sér, að vextir skuli vera á hverjum tíma jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. laganna.“

Í ljósi málatilbúnaðar sóknaraðila verður að skilja kröfugerð hans í málinu þannig að hann krefjist í fyrsta lagi viðurkenningar á því að framangreindir viðaukar við skuldabréfin tvö frá árinu 2004 feli í sér ólögmæta gengistryggingu fjárskuldbindinga, sem ákveðnar hafi verið í íslenskum krónum. Er sú kröfugerð studd vísun til nánar tilgreindra ákvæða í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og dómaframkvæmdar. Að því gefnu að fallist verði á þá dómkröfu hans að um sé að ræða ólögmæta gengistryggingu fjárskuldbindinga í íslenskum krónum, krefjist hann í öðru lagi viðurkenningar á því að eftirstöðvar skuldabréfanna tveggja séu með þeim nánar tilgreinda hætti sem áður er rakinn. Er sú dómkrafa einnig studd vísun til ákvæða í lögum nr. 38/2001 og dómaframkvæmdar. Kröfugerð sóknaraðila er samkvæmt því sem hér hefur verið rakið nægilega skýrt afmörkum þannig að fullnægt sé skilyrðum d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 til þess að dómur verði á hana lagður. Þá eru málsástæður þær sem sóknaraðili byggir málssókn sína á og önnur atvik greind með nægjanlega glöggum hætti þannig að samhengi málsástæðna hans megi ljóst vera, sbr. e. liður 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Af þessu leiðir að tilvitnuð ákvæði laga nr. 91/1991 standa því ekki í vegi að efnisdómur verði á það lagður hvort lög leiði til þess að dómkröfur sóknaraðila verði teknar til greina. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Í ljósi þessara málsúrslita verður varnaraðili dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðst í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Byggðastofnun, greiði sóknaraðila, Lykil-Hótelum ehf., 650.000 krónur málskostnað í héraði og kærumálskostnað.