68/2009

H kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli þess gegn P og G var vísað frá dómi sökum vanreifunar, sbr. e-liður 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að kröfugerð sóknaraðila hafi verið skýr og sundurliðuð í stefnu, reist á skýrum málsástæðum og í flestum greinum studd skjölum sem lögð voru fram við þingfestingu málsins. Hafi málið á þessu stigi ekki verið svo vanreifað að ekki yrði úr bætt síðar og frávísun varðaði. Hafi H síðar orðið við áskorun P og G, á grundvelli 67., sbr. 68. gr. laga nr. 91/1991, og lagt fram skjal í sinni vörslu sem talið var að gæti varðað miklu um úrslit málsins, og þar með bætt úr þeim annmörkum sem að þessu leyti höfðu verið á málatilbúnaði þess. Enda gæfist P og G við áframhaldandi meðferð málsins næg tækifæri til að hafa uppi varnir er kynnu að verða reistar á umræddu skjali. Var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. febrúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. janúar 2009, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili mál þetta til greiðslu skaðabóta eða afsláttar vegna vanefnda á kaupsamningi um 99% hluta í Íshlutum ehf. sem hann telur að orðið hafi af hálfu varnaraðila. Með umræddum kaupsamningi 26. maí 2006 seldu varnaraðilar óstofnuðu einkahlutafélagi, nú sóknaraðila, 99% hluta í tveimur einkahlutafélögum, Íshlutum ehf. og Vélafli ehf. Umsamið kaupverð var 334.000.000 krónur fyrir hlutina í Íshlutum ehf. en 16.000.000 krónur fyrir hlutina í Vélafli ehf.

Í kaupsamningi aðila er tekið fram að áreiðanleikakönnun hafi ekki farið fram við undirritun samningsins en kaupandi muni ljúka framkvæmd slíkrar könnunar eigi síðar en þrem vikum eftir að öll gögn liggi fyrir, en seljendur tryggja kaupanda óskertan aðgang að öllum upplýsingum sem hann óskar eftir í því skyni. Kaupverðið skyldi innt af hendi innan 10 daga frá því að niðurstaða áreiðanleikakönnunar lægi fyrir gegn því að seljendur afsöluðu sér hinu selda. Í samningum, sem er allítarlegur, eru meðal annars ákvæði um að seljendur ábyrgist að rekstri og eignastöðu félaganna, sem hlutir voru seldir í, væri réttilega lýst í samræmi við góða reikningsskilavenju í ársreikningum þeirra fyrir árið 2005. Þá voru í 6. gr. samningsins ákvæði er lutu að skilyrðum kaupanda fyrir kaupunum. Grein 6.1 varðar fyrirvara meðal annars þess efnis að áreiðanleikakönnun leiði ekki í ljós veruleg frávik frá forsendum kaupanda eins og þeim sé lýst í samningnum og fyrirliggjandi gögnum varðandi rekstur, raunvirði birgða, stöðu annarra eigna, skulda, annarra skuldbindinga, ábyrgða og samninga sem félagið hafi gert. Þar er einnig ákvæði þess efnis að kaupverðið byggist á ársreikningi fyrir árið 2005 og að seljendur ábyrgist að þar til afhending hluta eigi sér stað „hafi ekki orðið óeðlilegar breytingar á efnahag (þ. m. t. útgreiðsla arðs) eða rekstri félagsins...“ Þá er í grein 6.2 sérstakt ákvæði er lýtur að áreiðanleikakönnun og réttaráhrifum hennar. Þar segir meðal annars að leiði slík könnun í ljós veruleg frávik frá því sem vitnað sé til í samningnum geti kaupandi krafist afsláttar eða lýst samninginn niður fallinn.

Drög að áreiðanleikakönnun gerðri af KPMG hf. munu hafa legið fyrir 24. júlí 2006. Tveim dögum síðar undirrituðu varnaraðilar afsal fyrir hinum seldu hlutum og sama dag mun sóknaraðili hafa greitt umsamið kaupverð og fengið hina seldu hluti afhenta.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 22. og 24. júlí 2008. Hann krefur varnaraðila óskipt um greiðslu 105.296.674 króna auk dráttarvaxta og reisir kröfu sína á því að hann eigi rétt til skaðabóta og/eða afsláttar vegna verulegra vanefnda varnaraðila á fyrrgreindum kaupsamningi.

Í stefnu krefst hann 72.000.000 króna vegna þess að varnaraðilar hafi í trássi við ákvæði kaupsamningsins greitt sér arð úr Íshlutum ehf. á árinu 2006 sem þessari fjárhæð nemur áður en sóknaraðila voru afhentir hinir seldu hlutir. Ekki verður séð að sóknaraðili hafi við þingfestingu málsins 4. september 2008 lagt fram skjöl er vörðuðu þessa arðgreiðslu. Hún kemur hins vegar fram í árshlutauppgjöri 2006 sem varnaraðilar lögðu fram með greinargerð sinni og óumdeilt er að hún átti sér stað þótt ágreiningur sé um nánari málsatvik.

Hinn hluta kröfu sinnar eða 33.296.674 krónur reisir sóknaraðili í stefnu á því að rangar upplýsingar hafi verið í ársreikningi Íshluta ehf. fyrir árið 2005. Þennan hluta kröfunnar sundurliðar hann nánar í fjóra undirliði. Í fyrsta lagi krefst hann 13.897.769 króna vegna þess að framlegð félagsins hafi verið oftalin í bókhaldi þess 2005. Þetta rekur hann í stefnu til bókfærslu reikninga er varða kaup eða sölu fjögurra nánar tilgreindra tækja. Við þingfestingu málsins voru lagðir fram reikningar til stuðnings kröfum sóknaraðila varðandi öll þessi viðskipti. Í öðru lagi krefst hann 13.186.388 króna vegna þess að birgðir félagsins hafi verið oftaldar í uppgjöri ársins 2005. Þetta er í stefnu rakið til þess að fjögur nánar tilgreind tæki hafi ranglega verið færð félaginu til eignar í árslok 2005. Við þingfestingu málsins lagði sóknaraðili fram skjöl er vörðuðu öll þessi tæki. Í þriðja lagi krefst sóknaraðili 5.168.357 króna vegna þess að skuldir félagsins í uppgjöri 2005 hafi verið vantaldar. Þetta er í stefnu nánar rakið til skulda við ellefu nafngreinda kröfuhafa. Við þingfestingu málsins lagði sóknaraðili fram yfirlit og reikninga er vörðuðu skuldastöðu við þessa aðila. Loks krefst sóknaraðili 1.044.160 króna þar sem í ljós hafi komið að félagið sé ekki rétthafi að bókhaldskerfi sem notað hafi verið.

Eins og að framan var getið var málið þingfest 4. september 2008. Varnaraðilar lögðu fram greinargerð 16. október 2008 og kröfðust þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi vegna vanreifunar þar sem fyrrgreind áreiðanleikakönnun, sem hafi verið grundvöllur viðskipta aðila, hafi ekki verið lögð fram af hálfu sóknaraðila. Þá hafi sóknaraðili heldur ekki lagt fram bókhald félagsins vegna ársins 2005 og fyrri helmings ársins 2006 eða hreyfingalista. Í greinargerðinni skoruðu þeir á sóknaraðila með vísan til 67. gr. laga nr. 91/1991 að leggja meðal annars fram fyrrgreinda áreiðanleikakönnun, sem gerð hefði verið vegna kaupanna. Eftir að málinu hafði verið úthlutað til dómara var það tekið fyrir 21. nóvember 2008. Í því þinghaldi er bókað að lögmenn óski eftir fresti til gagnaöflunar. Málið var næst tekið fyrir 15. desember 2008. Lagði sóknaraðili þá fram drög að margnefndri áreiðanleikakönnun og beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Varnaraðilar mótmæltu framlagningu þessara skjala. Málið var síðan flutt um frávísunarkröfu varnaraðila 15. janúar 2009 og hinn kærði úrskurður upp kveðinn 22. sama mánaðar.

II

Í stefnu í máli þessu hefur sóknaraðili gert sundurliðaða grein fyrir stefnukröfu sinni og teflt fram þeim málsástæðum sem hann byggir hana á. Þá hefur hann gert grein fyrir þeim gögnum sem flestir einstakra liða kröfu hans eru reistir á. Við þingfestingu málsins lagði hann auk stefnu fram 54 dómskjöl er vörðuðu máltilbúnað hans. Þeirra á meðal er kaupsamningur sá sem málið snýst um, afsal varðandi hin umdeildu kaup, ársreikningur Íshluta ehf. 2005 og fjöldi skjala varðandi einstaka kröfuliði. Kröfugerð sóknaraðila var því skýr og sundurliðuð í stefnu, reist á skýrum málsástæðum og í flestum greinum studd skjölum sem lögð voru fram við þingfestingu málsins. Verður ekki séð að reifun málsins hafi sökum óskýrleika gert varnaraðilum erfitt um vik í vörninni. Var málið því ekki á þessu stigi svo vanreifað að ekki yrði úr bætt síðar og frávísun varðaði. Í lögum nr. 91/1991 er gert ráð fyrir að til frekari gagnaöflunar geti komið á síðari stigum. Meðal annars eru málsaðilum veitt úrræði í 67. gr., sbr. 68. gr. laganna til að bregðast við ef gagnaðili leggur ekki fram skjal í hans vörslum sem málið varðar. Til þessa úrræðis gripu varnaraðilar er þeir skoruðu á sóknaraðila í greinargerð sinni að leggja fram fyrrnefnda áreiðanleikakönnun, en fallast má á að með þeim að efni þess skjals geti varðað miklu um úrslit málsins. Við þessari áskorun varð sóknaraðili í þinghaldi 15. desember 2008 eftir að aðilum hafði verið veittur frestur til gagnaöflunar. Með þessu var bætt úr þeim annmörkum sem að þessu leyti höfðu verið á máltilbúnaði sóknaraðila. Eru því ekki efni til að verða við kröfu varnaraðila um frávísun málsins, enda gefast þeim við áframhaldandi meðferð þess og munnlegan flutning næg tækifæri til að hafa uppi þær varnir er kunna að verða reistar á áreiðanleikakönnuninni, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr 91/1991. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er úr gildi felldur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður