507/2002

Héraðsdómur vísaði frá máli ákæruvaldsins gegn M, J og H eftir að hafa án árangurs beint því til ákæruvaldsins að leiða nánar tiltekin vitni fyrir dóm og afla frekari gagna. Hæstiréttur felldi úrskurðinn úr gildi með vísan til þess að ákæruvaldið hefði lýst því yfir að frekari gagnaöflunar væri ekki þörf. Yrði yfirlýsingin ekki túlkuð öðru vísi en svo, að ákæruvaldið axlaði byrðina af því við sönnunarmat, að frekari gagna væri ekki aflað. Hafi dóminum því verið rétt að leggja efnisdóm á málið, enda gæfu gögn þess ekki að öðru leyti tilefni til frávísunar á grundvelli 67. og 68. gr. laga nr. 19/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. nóvember 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 1. nóvember 2002, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá héraðsdómi. Kæruheimild er í a-lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Krefst sóknaraðili þess að lagt verði fyrir Héraðsdóm Norðurlands eystra að kveða upp efnisdóm í málinu.

Varnaraðilar hafa ekki látið kærumálið til sín taka.

I.

Mál þetta var höfðað gegn varnaraðilum með ákæruskjali sýslumannsins á Akureyri 23. nóvember 2001, og er ákæruefninu lýst í hinum kærða úrskurði. Var málið þingfest 28. febrúar 2002 og komu tveir varnaraðilar, Z og Y fyrir dóm þann dag. Hinn fyrrnefndi tjáði sig þá um sakarefnið en hinn síðarnefndi óskaði eftir fresti til þess. Varnaraðilinn X mætti við fyrirtöku málsins 4. mars 2002 og tjáði sig um ákæruna. Varnaraðilinn Y mætti síðan aftur fyrir dóminum 14. mars 2002 og tók afstöðu til ákærunnar. Aðalmeðferð málsins fór síðan fram 22. apríl 2002 fyrir þremur dómurum og voru allir varnaraðilar mættir og yfirheyrðir á ný. Auk þess voru yfirheyrð fjögur vitni. Var málið síðan dómtekið að loknum munnlegum málflutningi.

Hinn 27. september var málið tekið fyrir á ný af formanni dómsins og segir í bókun þess þinghalds að dómsuppsaga hafi dregist úr hömlu vegna starfsanna dómsformanns og síðar sumarorlofa. Með vísan til 133. gr. laga nr. 19/1991 sé því nauðsynlegt að málið verði endurflutt. Vegna þessa telji dómsformaður nauðsynlegt að gefa sakflytjendum „tíma og færi á að fara yfir öll gögn málsins, þ.á.m. útskrift af aðalmeðferðinni, sem er afhent í dóminum hér og nú og gefa þeim kost á því fyrir endurflutning málsins að leiða fram vitni, eða leggja fram sönnunargögn áður en til aðalflutnings kemur að nýju.“ Var frestur ákveðinn til 7. október 2002. Þann dag var þinghald háð af dómsformanni og bókað að málflytjendur óskuðu ekki eftir frekari gagnaöflun og ákveðið að boða til endurflutnings málsins 10. sama mánaðar. Málið var síðan tekið fyrir þann dag af fullskipuðum dómi og segir í bókun að dómara hafi láðst í þinghaldinu 7. október „að geta afstöðu ákæranda og verjenda til eftirgreindra atriða sem dómurinn taldi rétt að afla gagna um, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19,1991:” Eru síðan talin upp þau atriði, sem gerð er grein fyrir í forsendum hins kærða úrskurðar. Var svo bókað að ákæruvaldið sæi ekki ástæðu til frekari gagnaöflunar og töldu verjendur það ekki heldur og fór að lokum fram munnlegur málflutningur.

Í greinargerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti segir að ákæruvaldið hafi ekki talið unnt að afla frekari sýnilegra sönnunargagna eða leiða fram önnur vitni, sem borið gætu um sakarefnið, sem máli skipti. Hafi þessi ákvörðun verið tekin eftir viðræður við þá lögreglumenn, sem höfðu annast rannsókn málsins. Æskilegt hefði verið að yfirheyra stúlku þá, sem ók varnaraðilum á heimili ætlaðs árásarþola en ekki hafi tekist að hafa upp á henni á þeim tíma, sem frumrannsókn stóð yfir, og taldi ákæruvaldið ekki líklegt að því myndi takast að hafa upp á henni ári síðar. Önnur gögn, sem nefnd séu í bókuninni frá 10. október 2002 telji sóknaraðili þess eðlis að þau liggi fyrir í gögnum málsins, eins og til dæmis tímasetning á hringingu í neyðarlínu, eða að þau myndu ekki bæta neinu við sönnunarfærslu í málinu. Það sé hins vegar ekki dregið í efa að dómurinn hafi getað gefið ákæruvaldi og lögreglu fyrirmæli um að afla tiltekinna gagna, sem hann taldi nauðsynlegt að fá. Jafnframt sé ljóst að dómurinn hafi ekki gefið sóknaraðila slík fyrirmæli. Þá sé eðlilegt að skoða í þessu sambandi heimildir ákæruvalds til að hafa forræði á málsókninni og því hvaða gögn séu lögð fram til að ná fram sakfellingu.

II.

Meðferð máls þessa hófst í febrúar 2002 og fór aðalmeðferð fram 22. apríl 2002, eins og áður segir. Hinn kærði úrskurður er kveðinn upp tæpu ári eftir útgáfu ákæru og rúmum sex mánuðum eftir aðalmeðferð og fyrri dómtöku málsins. Nokkurs misræmis gætir milli bókana í þinghöldum eftir endurupptöku annars vegar og úrskurðarins hins vegar og verður til dæmis ekki séð með vissu af bókunum, hvenær og hvernig tilmælum var beint til sóknaraðila um frekari gagnaöflun, en um þau er fyrst getið í bókun 10. október 2002, sama dag og munnlegur málflutningur fór fram að nýju. Miða verður þó við að dómurinn hafi beint slíkum tilmælum til sóknaraðila. Fyrir liggur að það var afstaða hans að frekari gagnaöflunar væri ekki þörf. Yfirlýsing hans um þetta, þrátt fyrir tilmæli dómsins, varð ekki túlkuð öðru vísi en svo, að hann axlaði fyrir hönd ákæruvaldsins byrðina af því við sönnunarmat, að frekari gagna væri ekki aflað. Verður að telja að við þessar aðstæður hafi dóminum verið rétt að leggja efnisdóm á málið, enda þykja gögn málsins ekki að öðru leyti gefa tilefni til frávísunar þess á grundvelli 67. og 68. gr. laga nr. 19/1991.

Að þessu virtu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til málflutnings að nýju og efnislegs dóms.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og er lagt fyrir Héraðsdóm Norðurlands eystra að taka málið til málflutnings að nýju og efnislegs dóms.