85/2012

G hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem krafa S vegna umsaminna greiðslna samkvæmt ráðningarsamningi var viðurkennd við slit G hf. sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Deila aðila fyrir Hæstarétti laut að aðild málsins og réttmæti einstakra liða kröfu S við slit G hf. Fallist var á að S hefði réttilega beint kröfum sínum að G hf. Þá var kröfu S um orlof samkvæmt ráðningarsamningi skipað í réttindaröð sem forgangskröfu samkvæmt 3. tölul. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Kröfu S um greiðslur vegna kaupauka auk dráttarvaxta þar af, húsnæðiskostnaðar og skólagjalda barna hans var hins vegar skipað í réttindaröð sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, enda teldust þær ekki laun eða annað endurgjald í merkingu 1. tölul. 1. mgr. 112 gr. sömu laga, en það ákvæði hefði að geyma undantekningu frá meginreglu laganna um jafnræði lánardrottna við gjaldþrotaskipti sem yrði ekki skýrt á rýmri veg en leiddi af orðanna hljóðan

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. janúar 2012 sem barst héraðsdómi sama dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 7. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. janúar 2012, þar sem krafa sóknaraðila að fjárhæð 142.218.623 krónur var viðurkennd við slit varnaraðila sem forgangskrafa samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þann veg aðallega, að tekin verði til greina tiltekin krafa varnaraðila í kröfuskrá sóknaraðila að fjárhæð 7.505.368 krónur og henni skipað í réttindaröð við slit sóknaraðila sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Til vara krefst hann þess að tekin verði til greina krafa varnaraðila að fjárhæð 138.215.368 krónur og henni skipað í réttindaröð við slit sóknaraðila sem almennri kröfu samkvæmt tilvitnuðu ákvæði. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gerði varnaraðili ráðningarsamning við sóknaraðila sem ber með sér að vera undirritaður 1. júní 2008 og þann dag skyldi varnaraðili samkvæmt 1. gr. samningsins hefja störf í bankanum. Varnaraðili gegndi starfi yfirráðgjafa í fjárstýringu sóknaraðila og heyrði starf hans samkvæmt skipuriti undir framkvæmdastjóra fjárstýringar bankans, en samkvæmt samningnum og framburði vitna var starfstöð varnaraðila ákveðin í New York. Gegndi varnaraðili fyrrgreindu starfi þar til skilanefnd, sem þá hafði tekið yfir stjórn bankans, sagði honum upp starfi 31. október 2008. Voru varnaraðila þá greidd laun fyrir tímabilið frá 1. júní til loka október það ár og einnig kaupauki sem honum hafði með fyrrgreindum samningi verið tryggður við upphaf ráðningar.

Sóknaraðila var skipuð slitastjórn 12. maí 2009 sem gaf út innköllun til kröfuhafa 26. sama mánaðar. Varnaraðili lýsti kröfu að fjárhæð 1.240.877 bandaríkjadalir auk kostnaðar að fjárhæð 3.501.799 krónur með kröfulýsingu 23. nóvember 2009 sem móttekin var 26. sama mánaðar. Kvað varnaraðili lýsta kröfu leiða af umsömdum starfskjörum sínum hjá sóknaraðila og væri hún af fernum toga. Í fyrsta lagi krafðist varnaraðili greiðslu launa á tilteknu tímabili áður en ráðningarsamningur aðila tók samkvæmt efni sínu gildi. Í annan stað krafðist hann kaupauka sem leiddi af samningi aðila. Í þriðja lagi krafðist hann umsaminna launa í uppsagnarfresti. Í fjórða lagi krafðist hann greiðslna vegna tiltekinna annarra hlunninda sem hann kvað leiða af samningi aðila, þar á meðal vegna orlofs, húsnæðiskostnaðar og skólagjalda barna sinna. Varnaraðili krafðist þess að allri kröfu sinni yrði við slit sóknaraðila skipað í réttindaröð sem forgangskröfu samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Með bréfi sóknaraðila 4. desember 2009 var varnaraðila tilkynnt að krafa hans vegna hluta húsnæðiskostnaðar, 25.000 bandaríkjadalir, og hluta skólagjalda, 32.240 bandaríkjadalir, samtals 57.420 bandaríkjadalir, 7.505.368 krónur, hefði verið samþykkt sem almenn krafa við slitin. Varnaraðili vildi ekki una afstöðu slitastjórnar og var ágreiningi málsaðila vísað til héraðsdóms með bréfi slitastjórnar 23. ágúst 2010.

Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu varnaraðila um greiðslu launa fyrir tímabilið áður en ráðningarsamningur hans tók gildi samkvæmt efni sínu. Jafnframt var hafnað tilkalli hans til launa í uppsagnarfresti ásamt kröfum um greiðslu fyrir tiltekin hlunnindi á þeim tímabilum. Hins vegar var í úrskurðinum viðurkennd krafa varnaraðila um kaupauka og kröfunni skipað í réttindaröð samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá voru og viðurkenndar kröfur varnaraðila um greiðslu fyrir ótekið orlof, húsnæðiskostnað og skólagjöld vegna menntunar barna, en hvað síðastnefndu tvo liðina varðar náði viðurkenningin einungis til greiðslu fyrir þann tíma er varnaraðili starfaði í þágu sóknaraðila. Síðastnefndu kröfunum, vegna orlofs, skólagjalda og húsnæðiskostnaðar, var eins og kaupaukanum í úrskurði héraðsdóms skipað í réttindaröð við slit sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991.Varnaraðili, sem ekki hefur kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti, unir niðurstöðu úrskurðarins og krefst staðfestingar hans.

Deila málsaðila fyrir Hæstarétti lýtur annars vegar að aðild málins og hins vegar réttmæti einstakra liða í lýstri kröfu varnaraðila við slit sóknaraðila. Sóknaraðili telur sig sem fyrr bundinn af viðurkenningu sinni á kröfum varnaraðila vegna skólagjalda og húsnæðiskostnaðar en hafnar kröfu hans um orlof og kaupauka. Að því marki sem fallist verði á kröfur varnaraðila hafnar sóknaraðili því að viðurkenndum kröfum sé skipað í réttindaröð samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þessu koma einungis til úrlausnar fyrir Hæstarétti þeir liðir í lýstri kröfu varnaraðila er lúta að rétti hans til orlofs og kaupauka og staða þeirra kröfuliða í réttindaröð við slit sóknaraðila. Einnig kemur til úrlausnar hver sé staða viðurkenndra krafna vegna greiðslu skólagjalda og húsnæðiskostnaðar í réttindaröð við slit sóknaraðila. Loks deila málsaðilar um rétt varnaraðila til dráttarvaxta af lýstri kröfu vegna kaupaukans og lögum hvers lands sú krafa lýtur.

II

Eins og áður greinir réð varnaraðili sig til starfa sem ráðgjafi í fjárstýringu sóknaraðila með starfstöð í New York í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Þar í borg starfaði hann í þágu sóknaraðila og sinnti auk þess tilfallandi verkefnum í höfuðstöðvum bankans í Reykjavík. Gögn málsins renna ekki nægum stoðum undir þær staðhæfingar sóknaraðila að dótturfyrirtæki hans í Bandaríkjunum, Glitnir Capital Corporation, hafi tekið yfir skuldbindingar sóknaraðila gagnvart varnaraðila samkvæmt fyrrgreindum ráðningarsamningi. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á með varnaraðila að hann beini kröfum sínum í málinu réttilega að sóknaraðila.

III

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða hans að varnaraðili eigi í samræmi við ákvæði í ráðningarsamningnum 1. júní 2008 rétt til greiðslu launa fyrir ótekið orlof að fjárhæð 9.614 bandaríkjadalir. Jafnframt er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að krafa þessi njóti við slit varnaraðila stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991.

IV

Kröfu sína um greiðslu kaupauka fyrir árið 2008 reisir varnaraðili á ákvæði í fyrrgreindum ráðningarsamningi. Þar sagði að varnaraðili skyldi eiga rétt til kaupaukagreiðslu vegna ársins 2008 sem yrði að fjárhæð 1.000.000 bandaríkjadalir að lágmarki, en þó að því gefnu að forstjóri sóknaraðila staðfesti í tvígang á því ári að frammistaða varnaraðila í starfi væri í samræmi við væntingar forstjórans. Þær staðfestingar gaf forstjórinn og er samkvæmt því fallist á með héraðsdómi að þar með hafi verið fullnægt þeim skilyrðum sem greiðsla kaupaukans var komin undir, en hann skyldi koma til greiðslu 1. mars 2009.

Föst umsamin grunnlaun varnaraðila, 250.000 bandaríkjadalir á ári að frádregnum sköttum, voru tengd vinnuframlagi hans og hefur sóknaraðili þegar greitt varnaraðila þann hluta fastra launa sem er fyrir tímabilið frá 1. júní til loka október 2008. Réttur varnaraðila til kaupaukans fyrir árið 2008 var hins vegar samkvæmt orðalagi ráðningarsamningsins án áskilnaðar um vinnuframlag. Til grundvallar kaupauka vegna fyrsta árs varnaraðila í starfi virðast einkum hafa legið væntingar forstjóra sóknaraðila um frammistöðu varnaraðila við úrlausn aðkallandi verkefna sem tengdust fjármögnun bankans og mikilvægi varnaraðila sem starfsmanns í ljósi þekkingar hans og reynslu af sambærilegum verkefnum í starfi hjá fyrri vinnuveitanda. Jafnframt virðist hafa verið horft til þess að ekki kæmist rót á atvinnuleyfismál varnaraðila í Bandaríkjunum.

Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 njóta kröfur um laun og annað endurgjald fyrir vinnu í þjónustu þrotamannsins forgangsréttar við skipti að fullnægðum skilyrðum greinarinnar. Ákvæði þetta skipar vissum kröfum framar í réttindaröð og víkur þar með frá grundvallarreglu laganna um jafnræði lánardrottna við gjaldþrotaskipti. Verður ákvæðið því ekki skýrt á rýmri veg en leiðir af orðanna hljóðan. Jafnframt þykir orðalag ákvæðisins ótvírætt benda til þess að réttur til launa og annars endurgjalds þurfi að eiga rætur að rekja til vinnu. Samkvæmt þessu og að gættu því er að framan er rakið er ekki unnt að líta svo á að þessi hluti kröfu hans heyri undir hugtakið laun eða annað endurgjald fyrir vinnu í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þessu er því hafnað að kaupaukinn fyrir árið 2008, að fjárhæð 1.000.000 bandaríkjadalir, sé forgangskrafa en fallist á með sóknaraðila að krafan njóti rétthæðar við slit sóknaraðila sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga.

Í fyrrgreindum ráðningarsamningi sagði að til viðbótar grunnlaunum og kaupaukum greiddi bankinn varnaraðila 5.000 bandaríkjadali mánaðarlega vegna húsnæðiskostnaðar. Sérhver skattgreiðsla af þeirri fjárhæð skyldi vera á ábyrgð varnaraðila en hugsanlega yrði þess krafist af bankanum að hann héldi eftir tekjuskatti af slíkri greiðslu. Ákvæði ráðningarsamningsins um rétt varnaraðila til greiðslu kostnaðar vegna skólagjalda barna hans er skipað í þann kafla samningsins sem ber yfirskriftina Lífeyrir og fríðindi. Þar segir í grein 9.3 að bankinn greiði allan kostnað við grunn- og miðskólagöngu barna. Bankinn greiði einnig sanngjarnan flutningskostnað. Skyldugur skólabúningur verði einnig greiddur sem nemi 500 bandaríkjadölum á ári hið mesta fyrir hvern nemanda, gegn framvísun kvittana. Annar kostnaður, bækur, gögn, málsverðir, tómstundastarf og aðrar greiðslur sem tengdust skólagöngunni væru á ábyrgð varnaraðila. Þegar framangreint er virt og höfð er í huga áðurgreind meginregla laga nr. 21/1991 um jafnræði kröfuhafa við skipti er fallist á með sóknaraðila að hvorki krafa varnaraðila vegna skólagjalda að fjárhæð 32.240 bandaríkjadalir né krafa hans vegna húsnæðiskostnaðar að fjárhæð 25.000 bandaríkjadalir teljist laun eða annað endurgjald fyrir vinnu í þjónustu þrotamanns í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Ber því við slit sóknaraðila að skipa kröfum þessum í réttindaröð samkvæmt 113. gr. sömu laga.

V

Sóknaraðili telur að hafna beri dráttarvaxtakröfu varnaraðila, enda sé krafan vanreifuð og skýringar á henni of seint fram komnar. Skýringar varnaraðila á kröfunni í héraði beri með sér að hún styðjist, að því er virðist, við íslenska dráttarvexti á fjárhæð í bandaríkjadölum þótt hvergi sé þar vísað til forsendna dráttarvaxtanna. Slík krafa hafi ekki verið höfð uppi í greinargerð varnaraðila í héraði og hefði þegar af þeirri ástæðu ekki átt að koma til athugunar við úrlausn málsins þar. Rökstuðningur varnaraðila fyrir dráttarvöxtunum sé því of seint fram kominn og að auki ekki í samræmi við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá komi fram í upphaflegri kröfulýsingu varnaraðila að ráðningarsamningurinn lúti bandarískum reglum og sé þar sérstaklega tekið fram að af þeim sökum verði ekki reiknaðir hærri dráttarvextir en 9% í samræmi við þær reglur. Sóknaraðili telur því að dráttarvextir geti aldrei verið umfram það hlutfall og ljóst að íslensk lög eigi ekki við.

Fyrir Hæstarétti krefst varnaraðili einungis dráttarvaxta af kaupaukanum en ekki öðrum liðum lýstrar kröfu sinnar. Dráttarvaxtakröfuna kveður hann reista á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 og njóti hún fram til 22. apríl 2009 sömu stöðu í skuldaröð og sá höfuðstóll sem sé grundvöllur kröfunnar. Dráttarvextir af kaupaukanum frá 1. mars til 22. apríl 2009 nemi 34.833 bandaríkjadölum. Dráttarvaxtakröfunni sé að sönnu vanlýst við slitin eins og fram komi í hinum kærða úrskurði, en sökum þess að einungis sé krafist dráttarvaxta að fjárhæð 21.193 bandaríkjadalir sé ekki varhugavert að taka þá kröfu til greina að fullu og þá með sömu stöðu í skuldaröð og kaupaukinn. Þá áréttar varnaraðili mótmæli sín við því að beitt verði erlendum réttarreglum um dráttarvexti við úrlausn málsins.

Í löggiltri þýðingu á ráðningarsamningnum segir að hann skuli „ætíð lúta, og gerður samkvæmt, túlkaður og fullnustaður í samræmi við efnisleg ákvæði laga í New York ríki, án tillits til ágreinings lagareglna.“ Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá sem ber fyrir sig venju eða erlenda réttarreglu leiða tilvist og efni hennar í ljós. Í málinu liggur ekkert fyrir um efni bandarísks réttar að þessu leyti annað en fullyrðing sóknaraðila um að þeir séu 9% í New York fylki í Bandaríkjunum. Í slíkri fullyrðingu einni saman felst ekki sönnunarfærsla um tilvist og efni erlendrar réttarreglu sem þýðingu getur haft þannig að lagt verði til grundvallar dómi í máli. Við úrlausn ágreinings málsaðila um dráttarvexti verður því byggt á íslenskum réttarreglum. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest úrlausn hans um dráttarvaxtakröfu varnaraðila. Nýtur krafan sömu stöðu í réttindaröð og höfuðstóll sá sem er grundvöllur kröfunnar.

VI

Samkvæmt öllu því er að framan greinir er staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að viðurkenna sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 við slit sóknaraðila kröfu varnaraðila um greiðslu fyrir ótekið orlof að fjárhæð 9.614 bandaríkjadalir sem umreiknast, sbr. 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991, í 1.256.646 krónur miðað við gengi bandaríkjadals 22. apríl 2009 en gengið var 130,71 króna þann dag.

Kröfum varnaraðila um kaupauka að fjárhæð 1.000.000 bandaríkjadalir, skólagjöld að fjárhæð 32.240 bandaríkjadalir, húsnæðiskostnað að fjárhæð 25.000 bandaríkjadalir og dráttarvexti að fjárhæð 21.193 bandaríkjadalir, verður skipað í réttindaröð sem almennum kröfum samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit sóknaraðila. Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 umreiknast þessar kröfur, sem samtals eru að fjárhæð 1.078.433 bandaríkjadalir, til 140.961.977 íslenskra króna miðað við gengi bandaríkjadals 22. apríl 2009 sem þá var 130,71 króna. Viðurkenndar almennar kröfur verða dæmdar í einu lagi og tilgreindar í íslenskum krónum.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Dómsorð:

Krafa varnaraðila, S-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef, að fjárhæð 1.256.646 krónur, er viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit sóknaraðila, Glitnis hf.

Krafa varnaraðila, að fjárhæð 140.961.977 krónur, er viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit sóknaraðila.

Kærumálskostnaður fellur niður.