36/2016

X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við A með ofbeldi og annars konar ólögmætri nauðung. Y var á hinn bóginn sýknaður af ákæru um hlutdeild í broti X, með því að hafa gripið um báða upphandleggi A og haldið henni fastri á meðan X braut gegn henni, þar sem þeir áverkar sem voru á handleggjum A hefðu getað samrýmst því að þeir væru af völdum þess ofbeldis sem X hefði beitt. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brot X hefði verið gróft og líkamlegir áverkar A verulegir, auk þess sem brotið hefði haft miklar andlegar afleiðingar fyrir hana. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjú ár og honum gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. desember 2015 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærði X krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, til vara að hann verði sýknaður, en að því frágengnu að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð.

Ákærði Y krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, en til vara að hann verði sýknaður. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi.

A krefst þess að ákærðu verði sameiginlega gert að greiða sér 2.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

I

Aðalkrafa ákærðu í málinu lýtur að því að ómerkja eigi hinn áfrýjaða dóm. Reisir ákærði Y þá kröfu meðal annars á því að rangt hafi verið farið með nafn sitt í ákæru, hann sé þar kallaður Z en heiti Y. Samkvæmt Þjóðskrá og afriti af vegabréfi ákærða, sem hann sjálfur lagði fram sem nýtt skjal fyrir Hæstarétti, er eiginnafn hans Y og kenninafn Y. Samkvæmt þessu var rétt farið með nafn ákærða í ákæru og verður við þá nafnritun stuðst í dómi þessum.

Ákærðu byggja ómerkingarkröfu á því að ekki hafi verið farið að kröfu þeirra um að framburður ákærðu og vitna væri þýddur á [...] sem sé móðurmál þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er þingmálið íslenska. Samkvæmt 2. mgr. lagagreinarinnar hvílir sú skylda á ákæruvaldinu að kalla til dómtúlk ef maður sem gefur skýrslu fyrir dómi kann ekki íslensku nægilega vel. Það var gert í máli þessu og var túlkur sem túlkaði fyrir ákærðu á [...] viðstaddur öll þinghöld í málinu. Hvíldi engin skylda á ákæruvaldinu til að láta þýða umrædd gögn yfir á [...]. Eru því ekki skilyrði til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm af þessari ástæðu.

Þá reisa ákærðu kröfu um ómerkingu á því að þeim hafi verið vikið úr dómsal meðan brotaþoli gaf skýrslu og þegar þeir gáfu skýrslu hvor fyrir sig. Fyrir liggur að þegar brotaþoli gaf skýrslu bauðst ákærðu að hlusta á framburð hennar úr hliðarsal með túlki, sbr. 3. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008. Enn fremur tók dómari þá ákvörðun að ákærðu hlýddu ekki á framburð hvors annars, svo sem honum var heimilt samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 114. gr. sömu laga. Verður því ekki fallist á að þessi framkvæmd á skýrslutöku leiði til ómerkingar héraðsdóms.

Ákærðu telja að rannsókn lögreglu hafi verið áfátt. Slík réttarfarsástæða myndi leiða til frávísunar málsins frá héraðsdómi en ekki ómerkingar hins áfrýjaða dóms. Eru engir slíkir annmarkar á rannsókn málsins sem leiða til þess að vísa beri því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

II

Í málinu er ákærða X gefin að sök nauðgun með því að hafa haft samræði og reynt að hafa endaþarmsmök við brotaþola með því að beita hana ofbeldi og annars konar ólögmætri nauðung og þannig brotið gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá er ákærða Y gefin að sök hlutdeild í broti X með því að hafa veitt honum liðsinni í verki með því að grípa um báða upphandleggi brotaþola og halda henni fastri meðan meðákærði braut gegn henni. Er brot ákærða heimfært undir 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga.

Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu sakfelldir samkvæmt ákæru að því undanskildu að ákærði X var sýknaður af því að hafa reynt að hafa endaþarmsmök við brotaþola og sættir ákæruvaldið sig við þá niðurstöðu.

III

Brotaþoli bar fyrir dómi að hún myndi ekki hvernig hún komst heim til ákærðu umrædda nótt. Hún myndi eftir því að hafa setið í eldhúsi með ákærða X og drukkið bjór og síðan rankað við sér uppi í rúmi þar sem ákærði hafi verið að kyssa hana og reyna að hafa við hana samfarir, en hún beðið hann um að gera það ekki. Hún bar á svipaðan hátt hjá lögreglu. Þegar hún var spurð þar hvort atlot hefðu verið byrjuð milli þeirra áður en hún sagði honum að hætta kvaðst hún ekki muna það en hélt að svo hafi ekki verið.

Í skýrslu um réttarfræðilega skoðun læknis og hjúkrunarfræðings sem tóku á móti brotaþola á Neyðarmóttöku Landspítalans fyrir þolendur kynferðisofbeldis um hálfum sólarhring eftir atburðinn var meðal annars haft eftir brotaþola að hún og ákærði X hafi farið inn í herbergi hans, hann hafi verið mikill að neðan og hún því ekki getað tekið við honum. Fyrir dómi bar hjúkrunarfræðingurinn að brotaþoli hafi lýst því að hún hafi farið heim með ákærða X, þau hafi byrjað að kyssast eitthvað og farið inn í herbergi. Eitt hafi leitt af öðru en hann hafi verið með svo stóran getnaðarlim að henni hafi farið að snúast hugur þarna „hana langaði bara ekkert að sofa hjá honum um nóttina“.

Rannsóknarlögreglumaður sem ræddi við brotaþola á neyðarmóttöku bar fyrir dómi að brotaþoli hafi sagt sér að hún hafi ekki vitað fyrr til en að hún hafi allt í einu verið komin heim til ákærða X og myndi eftir sér inni í eldhúsi hjá honum. Síðan hafi þau farið inn í svefnherbergið og „eitthvað hafi byrjað þar á milli þeirra en síðan hafi hún ekki viljað það, ekki viljað meira, vilja stoppa hann af ... hún hafi ekki treyst sér eins og hún orðaði það, hún hafi ekki tekið á móti, meinandi þá að hann hafi verið með það stórt typpi að hún hafi ekki treyst sér í að hafa mök við þennan mann.“

Vinkona brotaþola sem hafði verið með henni að skemmta sér kvöldið sem umræddir atburðir áttu sér stað bar fyrir dómi að brotaþoli hafi komið til sín eftir að hafa farið á neyðarmóttöku og sagt sér að hún hafi farið heim með ákærða X og vel farið á með þeim og þau byrjað kynmök sem hún hefði viljað stöðva þar sem hann hafi „verið allt of stór og hún hefði sagt stopp.“ Spurð af dómara hvort draga mætti þá ályktun af því sem hún hafi sagt að brotaþoli hefði verið samþykk samförum fram að þessu svaraði hún: „Ég skildi það þannig.“

Þegar framangreint er virt verður því slegið föstu að brotaþoli hafi í upphafi verið því samþykk að hafa samfarir við ákærða X en fljótlega skipt um skoðun og viljað hætta án þess að ákærði skeytti því í nokkru. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ákærði sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa haft samræði við brotaþola með ofbeldi og annars konar ólögmætri nauðung er hann hélt henni fastri og notfærði sér yfirburða stöðu og aðstöðumun gagnvart henni vegna líkamlegra aflsmuna. Er brot hans rétt fært til refsiákvæðis í ákæru.

IV

Um þátt ákærða Y í því broti sem að framan er lýst hefur brotaþoli verið stöðug í framburði sínum. Á sama hátt hefur ákærði neitað sök staðfastlega og fær framburður hans stoð í framburði meðákærða en þau þrjú eru ein til frásagnar um hvað gerðist umrædda nótt. Stendur því orð gegn orði um þátt þessa ákærða.

Í málinu liggja fyrir ljósmyndir og vottorð læknis, sem skoðaði brotaþola þegar hún kom á neyðarmóttöku um hálfum sólarhring eftir meinta nauðgun meðal annars um áverka á báðum upphandleggjum hennar. Læknirinn staðfesti í skýrslu sinni fyrir dómi að þessir áverkar, sem gætu verið fingraför, kæmu heim og saman við frásögn brotaþola um að henni hafi verið haldið fast niðri og að áverkarnir væru hálfs sólarhrings gamlir. Í hinum áfrýjaða dómi er sakfelling ákærða Y meðal annars byggð á þessum gögnum.

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms fóru verjendur ákærðu fram á dómkvaðningu manna til að skoða og meta framangreinda maráverka á upphandleggjum brotaþola samkvæmt fyrirliggjandi ljósmyndum. Hinn 8. apríl 2016 voru B prófessor og C réttarmeinafræðingur dómkvaddir til starfans. Í niðurstöðu þeirra 26. apríl 2016 kom fram að ekki væri mögulegt að úrskurða um aldur marsins en þó væri líklegt að áverkinn væri minna en 18 til 24 klukkustunda gamall. Þá var það niðurstaða þeirra að ekki væri mögulegt að álykta af myndunum hver líkamsstaða brotaþola hafi nákvæmlega verið þótt áverkar bentu sterklega til þess að henni hafi verið haldið með valdi.

Framangreind gögn styðja það að brotaþola hafi verið haldið niðri með því að haldið var um handleggi hennar en áverkarnir geta samrýmst því að þeir séu af völdum þess ofbeldis sem ákærði X beitti til að koma fram vilja sínum gagnvart henni. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið verður ekki gegn eindreginni neitun ákærða Y staðhæft að atvik að því er hann varðar hafi verið með þeim hætti sem greinir í ákæru. Verður hann því sýknaður af sakargiftum í máli þessu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008.

V

Við ákvörðun refsingar ákærða X verður litið til þess að samkvæmt sakavottorði hans hefur hann ekki áður gerst brotlegur. Þá verður til þess litið að brot hans var gróft og líkamlegir áverkar brotaþola verulegir. Einnig hafði brot ákærða miklar andlegar afleiðingar fyrir brotaþola. Er refsing hans ákveðin fangelsi í þrjú ár.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ákærða X gert að greiða brotaþola miskabætur með þeirri fjárhæð og vöxtum sem þar var ákveðið. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða hluta sakarkostnaðar í héraði eins og nánar greinir í dómsorði, sbr. 3. mgr. 219. gr. laga nr. 88/2008.

Með skírskotun til 1. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 verður allur áfrýjunarkostnaður hvað snertir ákærða X felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Með því að ákærði Y er sýknaður í máli þessu verður allur sakarkostnaður varðandi hann í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans í héraði eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi og málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjú ár.

Ákærði, Y, er sýknaður af kröfu ákæruvaldsins.

Ákærði X greiði A 1.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði X greiði málsvarnarlaun verjanda síns í héraði eins og þau voru þar ákveðin og 2/3 hluta annars sakarkostnaðar þar, samtals 1.622.455 krónur.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Y í héraði eins og þau voru þar ákveðin greiðast úr ríkissjóði.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu, hæstaréttarlögmannanna J-kk-ef Á-kk-ef og K-kk-ef S-kk-ef 744.000 krónur til hvors um sig og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.