495/2011

S höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu til heimtu skaða- og miskabóta vegna kyrrsetningar sem fram hafði farið á eignum hans. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 372/2010 hafði kyrrsetningin verið felld úr gildi á þeim forsendum að ekki hafi staðið lagaheimild til kyrrsetningar eigna vegna ætlaðra brota á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Hæstiréttur taldi að S hefði ekki, ef frá væri talin aðilaskýrsla hans fyrir héraðsdómi, fært nein gögn fram til stuðnings því að hann hafi beðið fjártjón vegna kyrrsetningarinnar en um málskostnað hafi þegar verið dæmt í fyrrgreindu máli sem væri bindandi um úrslit þess sakarefnis. Á hinn bóginn taldi rétturinn að fullnægt væri skilyrðum laga til greiðslu miskabóta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2011. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.500.000 krónur, eða aðra lægri fjárhæð að mati dómsins, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. september 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að niðurstaða héraðsdóms um málskostnað verði staðfest og málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að dómkrafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Í nóvember 2008 hóf skattrannsóknarstjóri rannsókn á bókhaldi og skattskilum FL Group hf., sem síðar varð Stoðir hf., vegna rekstraráranna 2005 til 2007. Áfrýjandi var stjórnarformaður félagsins á þessum tíma. Taldi skattrannsóknarstjóri að áfrýjandi hefði gerst sekur um refsiverða háttsemi samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og óskaði eftir því með bréfi 15. apríl 2010 að tollstjóri hlutaðist til um að eignir áfrýjanda yrðu kyrrsettar til tryggingar sekt sem við því broti lægi er að lágmarki næmi 90.000.000 krónum. Tollstjóri óskaði kyrrsetningar hjá áfrýjanda á grundvelli 6. og 7. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, en þessum ákvæðum var bætt í lögin með 1. gr. laga nr. 23/2010. Sýslumaður féllst á beiðni tollstjóra og fór kyrrsetning á eignum áfrýjanda fram 30. apríl 2010. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júní 2010 var kyrrsetningin felld úr gildi og var sá úrskurður staðfestur með dómi Hæstaréttar 21. júní 2010 í máli nr. 372/2010 á þeim forsendum að með framangreindri lagabreytingu hefði verið veitt heimild til kyrrsetningar vegna ætlaðra brota á lögum nr. 90/2003, en sú heimild næði ekki til að kyrrsetja eignir vegna ætlaðra brota á lögum nr. 50/1988. Bótakrafa áfrýjanda fyrir Hæstarétti er sundurliðuð þannig að helmingur hennar er vegna fjártjóns og helmingur vegna miska.

II

Áfrýjandi beindi kröfu sinni í áfrýjunarstefnu og greinargerð til Hæstaréttar að íslenska ríkinu og tollstjóra. Í þessu máli beinir áfrýjandi bótakröfu að íslenska ríkinu og verður ekki séð að tollstjóri eigi aðild að því við hlið íslenska ríkisins.

Samkvæmt 7. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 fer um framkvæmd og gildi kyrrsetningarinnar sem um kyrrsetningu fjármuna almennt sé að ræða, með þeim undantekningum að tryggingu þarf ekki að setja, mál þarf ekki að höfða til staðfestingar kyrrsetningu og gjöld skal ekki greiða fyrir ráðstafanirnar. Samkvæmt því fer um skaðabætur vegna kyrrsetningar á grundvelli ákvæðisins eftir VII. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu og lögbann o.fl. eftir því sem við á. Í 4. mgr. 42. gr. síðastnefndu laganna segir að ef synjað sé um staðfestingu kyrrsetningar eða lögbanns vegna annmarka á gerðinni sjálfri skuli gerðarbeiðandi bæta tjón með þeim hætti sem í 1. mgr. greinarinnar segi ef talið verður að ekki hafi verið tilefni til gerðarinnar. Í máli því sem hér er til úrlausnar var gerðin felld úr gildi með dómi Hæstaréttar vegna annmarka á gerðinni sjálfri í máli sem borið var undir dómstóla að frumkvæði gerðarþola, áfrýjanda þessa máls. Verður að telja að ákvæði 4. mgr. 42. gr. laganna eigi við þegar svo háttar. Þar sem ekki reyndist samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 372/2010 vera lagaheimild til að krefjast kyrrsetningar í eigum áfrýjanda verður að telja að ekki hafi verið tilefni til gerðarinnar í skilningi 4. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 og fer því um bótaskyldu áfrýjanda eftir 1. mgr. greinarinnar.

Áfrýjandi reisir kröfu sína um bætur vegna fjártjóns á því að reikningur lögmanns hans vegna fyrrgreinds dómsmáls, sem varðaði ógildi kyrrsetningargerðarinnar 30. apríl 2010, hafi verið hærri en tildæmdur málskostnaður á báðum dómstigum og að áfrýjandi hafi auk þess sjálfur innt af hendi vinnu í tengslum við dómsmálið. Samkvæmt 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála telst meðal annars til málskostnaðar kostnaður af flutningi máls og annar kostnaður sem stafar beinlínis af máli. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 372/2010 var kveðið á um hvað teldist hæfilegur málskostnaður úr hendi stefnda til áfrýjanda vegna þess máls. Er sá dómur bindandi um úrslit þess sakarefnis samkvæmt 116. gr. nefndra laga og á áfrýjandi ekki frekari fjárkröfur á stefnda vegna þess, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 1. febrúar 1996 í máli nr. 291/1994, sem birtist á bls. 284 í dómasafni 1996. Ef frá er talin aðilaskýrsla áfrýjanda fyrir héraðsdómi hefur hann ekki fært fram gögn til stuðnings því að hann hafi að öðru leyti beðið fjártjón vegna kyrrsetningarinnar og verður stefndi því sýknaður af þeim þætti kröfu hans. Skilyrðum 1. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 til greiðslu miskabóta er á hinn bóginn fullnægt og eru þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur. Verður stefndi dæmdur til að greiða þá fjárhæð með dráttarvöxtum frá því að málið var höfðað eins og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, S-kk-þgf B-kk-þgf S-kk-þgf, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. september 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.