706/2010

A höfðaði mál gegn Í og krafðist miskabóta vegna birtingar á skýrslu R, en þar var fjallað um rannsókn á umferðarslysi þar sem maki A lést. Byggði A á því að birting á tilteknum upplýsingum í skýrslunni hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn friði hans, frelsi, æru eða persónu sbr. b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og R þannig brotið gegn friðhelgi einkalífs hans samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Í Hæstarétti var ekki fallist á að nefndarmönnum í R hafi mátt vera ljóst að efni skýrslunnar gæti falið í sér upplýsingar, sem leiddu til þess að A hefði svo sérlega ríkra hagsmuna að gæta, eins og áskilið væri í 4. mgr. 12. gr. laga nr. 24/2005 um nefndina, að henni hefði borið að gefa honum kost á að tjá sig um efni skýrslunnar áður en hún var birt opinberlega. Þá yrði í ljósi þeirrar auknu saknæmiskröfu sem gera yrði þegar dæma ætti miskabætur samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga ekki talið að það bakaði Í skyldu til greiðslu miskabóta þótt nefndin hefði ekki orðið við beiðni hans um að taka út eða breyta tilteknum upplýsingum. Þá yrði ekki heldur á það fallist að í því fælist saknæm háttsemi af hálfu nefndarinnar að tilgreina í skýrslunni upplýsingar um að áfengis- og lyfjarannsóknir ökumanns hefðu verið neikvæðar og synja fyrir að fjarlægja þær upplýsingar. Með þessum athugasemdum staðfesti Hæstiréttur hinn áfrýjaða dóm um sýknu Í með vísan til forsendna hans.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. desember 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. september 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi reisir áfrýjandi kröfu sína um miskabætur úr hendi stefnda á b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt því ákvæði er heimilt að láta þann, sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess, sem misgert er við. Í skýringum í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því, sem varð að skaðabótalögum segir, að í skilyrðinu um ,,ólögmæta meingerð“ felist að um saknæma hegðum sé að ræða. ,,Gáleysi myndi þó þurfa að vera verulegt til þess [að] tjónsatvik yrði talið ólögmæt meingerð.“ Í réttarframkvæmd hefur verið við það miðað að lægstu stig gáleysis uppfylli ekki kröfu þessa ákvæðis um ólögmæta meingerð.

Rannsóknarnefnd umferðarslysa hefur samkvæmt 1. og 2. gr. laga nr. 24/2005 um nefndina það hlutverk að rannsaka umferðarslys í því skyni að leiða í ljós orsakir þeirra til þess að koma í veg fyrir að sams konar slys verði í umferðinni aftur og draga úr afleiðingum sambærilegra slysa og stuðla með því að auknu umferðaröryggi. Í 1. mgr. 12. gr. laganna er mælt fyrir um skyldu nefndarinnar til þess að gefa út og birta skýrslu um störf sín ár hvert. Í 2. mgr. sömu greinar segir að þegar rannsókn einstaks máls sé lokið, geti nefndin samið sérstaka skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar, telji hún tilefni til. Í skýrslunni skuli gerð grein fyrir orsökum eða sennilegum orsökum umferðarslyss auk þess sem þar skuli gerðar tillögur um þær varúðarráðstafanir, sem gera megi, til þess að afstýra frekari slysum af sömu eða líkum orsökum eða draga úr afleiðingum þeirra. Þá segir að skýrsluna skuli gera opinbera svo fljótt sem verða megi.

Rannsóknarnefnd umferðarslysa birti [...] 2009 sérstaka skýrslu samkvæmt framangreindu vegna umferðarslyss er varð [...] 2008, en í því lést eiginmaður áfrýjanda. Efni skýrslunnar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Verður ekki fallist á að nefndarmönnum hafi mátt vera ljóst að í skýrslunni fælust upplýsingar, sem leiddu til þess að áfrýjandi hefði svo sérlega ríkra hagsmuna að gæta, eins og áskilið er í 4. mgr. 12. gr. laga nr. 24/2005, að nefndinni hafi borið að gefa honum kost á að tjá sig um efni skýrslunnar, áður en hún var birt opinberlega.

Helsta niðurstaða skýrslunnar um orsakir umferðarslyssins var sú, að ökumaður bifreiðarinnar hafi ekið bifreiðinni mjög langa leið og misst vald á henni sökum svefnleysis og þreytu. Sama dag og skýrslan var birt hafði áfrýjandi símasamband við rannsóknarstjóra nefndarinnar og sendi í framhaldi af því tölvupóst til hans þar sem hann gerði athugasemdir við að skýrslan hefði verið gerð opinber án þess að honum hefði verið gefinn kostur á að lesa hana. Benti hann á að það væri sér erfið raun að lesa nákvæma greinargerð og sjá myndir um svo hörmulegan atburð er varðaði maka hans á sama tíma og skýrslan væri birt almenningi. Síðar sama dag krafðist áfrýjandi þess í tölvupósti að skýrslan yrði tekin af vef Rannsóknarnefndar umferðarslysa þar sem í henni væru upplýsingar, sem væru eðli sínu samkvæmt einkamál og ekki hefði átt að birta án fengins samþykkis hans. Beiðni hans um þetta var hafnað af hálfu nefndarinnar. Í tölvupósti áfrýjanda til formanns nefndarinnar 5. mars 2009 áréttar hann kröfu sína um að skýrslan verði fjarlægð af vefnum, eða henni breytt í tveimur atriðum. Rökstuddi hann kröfu sína fyrst og fremst með því að ekki hefði átt að birta skýrsluna án þess að bera efni hennar áður undir hann. Þau tvö efnisatriði, sem áfrýjandi tilgreindi og taldi að fjarlægja ætti úr skýrslu nefndarinnar um slysið voru, annars vegar að í henni kæmu fram upplýsingar um ,,ónefndan farþega“, og hins vegar um niðurstöður úr áfengis- og lyfjarannsókn á ökumanni bifreiðarinnar, eiginmanni áfrýjanda.

Það eitt að skýrsla Rannsóknarnefndar umferðarslysa um slys það, sem hér um ræðir, var birt án þess að efni hennar hafi áður verið borið undir áfrýjanda getur að lögum ekki leitt til bótaábyrgðar stefnda. Í ljósi þeirrar auknu saknæmiskröfu, sem gera verður þegar dæma á miskabætur samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, verður heldur ekki talið að það baki stefnda skyldu til greiðslu miskabóta, þótt nefndin hafi ekki orðið við beiðni áfrýjanda um að taka út eða breyta upplýsingum um farþega, sem var í bifreiðinni á leið til Reykjavíkur. Verður í því sambandi að taka tillit til ábendingar nefndarinnar í skýrslunni um að allir eigi að ,,vera á verði og gera athugasemdir við ferðaáætlanir vina og ættingja ef sýnt er að þær geri ekki ráð fyrir nægjanlegri hvíld ökumanns.“ Verður að skilja ábendinguna svo að hún eigi ekki síst við þá sem eru eða hafa verið farþegar í bifreið. Loks verður ekki fallist á að í því felist saknæm háttsemi af hálfu nefndarinnar að synja fyrir að fjarlægja úr skýrslunni upplýsingar um að niðurstöður áfengis- og lyfjarannsóknar ökumanns hafi verið neikvæðar.

Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki talið að Rannsóknarnefnd umferðarslysa hafi í störfum sínum vegið með þeim hætti að friðhelgi einkalífs áfrýjanda að það varði miskabótum.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna, verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, íslenska ríkinu, málskostnað fyrir Hæstarétti, 400.000 krónur.