184/2011

R var ákærð fyrir brot gegn 246. gr. almennra hegningarlaga um ólögmæta meðferð fundins fjár með því að hafa í heimildarleysi kastað eign sinni á 810.000 krónur sem B lagði ranglega inn á bankareikning hennar en hún tók fjárhæðina út af reikningum sama dag og millifærði hana inn á tvo aðra reikninga, annan í eigu X. R krafðist sýknu og hélt því fram að sú háttsemi sem henni var gefin að sök yrði ekki heimfærð undir umrætt refsiákvæði þar sem innstæða á bankareikningi gæti ekki talist brotaandlag samkvæmt því. Byggði R sýknukröfu sína einnig á því að háttsemin hefði ekki verið framin í auðgunarskyni. Hæstiréttur vísaði til þess að miklar breytingar hafi orðið á viðskiptum frá því almenn hegningarlög voru sett með tilkomu rafrænna viðskiptahátta. Yrði að telja eðlilegt, miðað við upphaflegt markmið ákvæðisins, að skýra það svo að það næði til ólögmætrar ráðstöfunar á fé, sem ranglega hefði borist viðtakanda, án tillits til þess hvort um væri að ræða reiðufé eða fjárhæð sem lögð hefði verið inn á bankareikning viðtakanda. Taldi Hæstiréttur því að háttsemin félli undir 246. gr. almennra hegningarlaga. Þá var jafnframt talið að R hafi framið háttsemina í auðgunarskyni. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu R.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. mars 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur.

Ákærða krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Í báðum tilvikum krefst hún frávísunar á kröfu brotaþola, B ehf.

Brotaþoli hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Í málinu er ákærðu gefin að sök ólögmæt meðferð fundins fjár „með því að hafa í heimildarleysi kastað eign sinni á 810.000 krónur, sem voru ranglega lagðar inn á bankareikning ákærðu nr. 0322-26-8405 af B ehf. 13. október 2006, með því að taka umrædda fjárhæð út af reikningnum sama dag og millifæra inn á tvo aðra reikninga, annars vegar kr. 800.000 inn á reikning meðákærða X og hins vegar kr. 550.000 inn á annan reikning ... og þannig tileinkað sér fjármunina og ráðstafað þeim til eigin nota.“ Er háttsemin talin varða við 246. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða og meðákærði, X [...], bæði sakfelld, en meðákærði unir dómi.

Krafa ákærðu um sýknu er í fyrsta lagi byggð á því að háttsemi hennar hafi ekki verið refsiverð vegna þess að háttsemin verði ekki heimfærð undir 246. gr. almennra hegningarlaga. Á meðan peningar, það er reiðufé, sé ótvírætt andlag þess brots, sem þar er lýst refsivert, geti innstæða á bankareikningi ekki verið andlag þess.

Samkvæmt þessari skýringu á refsiákvæðinu telst það ólögmæt meðferð fundins fjár ef greiðsla berst viðtakanda fyrir mistök og hann ráðstafar henni gegn betri vitund í auðgunarskyni, svo framarlega sem greiðslan sé innt af hendi með áþreifanlegum og hreyfanlegum hlutum, svo sem peningum eða tékka, en ekki ef hún er í formi millifærslu á bankareikning viðtakandans. Frá því að almenn hegningarlög voru sett hafa hins vegar orðið miklar breytingar á viðskiptum, ekki síst með tilkomu tölva og gerbreyttra fjarskiptahátta, þar sem greiðslur eru almennt nú orðið inntar af hendi með rafrænum hætti. Af þeim sökum verður að telja eðlilegt, miðað við upphaflegt markmið þessa refsiákvæðis, að það sé skýrt svo að það nái til ólögmætrar ráðstöfunar á fé, sem ranglega hefur borist viðtakanda, án tillits til þess hvort um sé að ræða reiðufé eða fjárhæð sem lögð hefur verið inn á bankareikning hans.

Með vísan til þess fellur sú háttsemi, sem ákærðu er gefin að sök, undir 246. gr. almennra hegningarlaga.

II

Sýknukrafa ákærðu er í öðru lagi reist á því að háttsemi hennar hafi ekki verið framin í auðgunarskyni, eins og áskilið er í 243. gr. almennra hegningarlaga. Þegar tekin er afstaða til þeirrar röksemdar ákærðu þarf að kanna hvort hún hafi haft ásetning til að afla sér eða öðrum fjárvinnings á kostnað brotaþola á ólögmætan hátt er hún ráðstafaði þeirri fjárhæð, sem hann hafði fyrir mistök millifært á reikning hennar, á þann hátt sem greinir í ákæru.

Fyrir liggur af þeim skjölum, sem lögð hafa verið fram í málinu, að B ehf. keypti 30. ágúst 2006 bifreið með skráningarnúmerinu JK 610 fyrir 810.000 krónur og skrifaði ákærða undir kaupsamninginn, fyrir hönd seljandans. Félagið greiddi síðan kaupverðið, 810.000 krónur, með því að millifæra fjárhæðina á bankareikning ákærðu hjá Kaupþingi banka 5. september 2006. Var greiðslan auðkennd „jk-610“. Ákærða og meðákærði, X, báru fyrir héraðsdómi að þau hafi um þetta leyti átt von á að laun fyrir verk eða vinnu, sem hann kvaðst hafa innt af hendi, yrðu lögð inn á bankareikning ákærðu. Aðspurður taldi X að þessi útistandandi laun hafi verið á bilinu 500.000 til 700.000 krónur. Hinn 9. október 2006 voru 650.000 krónur lagðar inn á bankareikning ákærðu og síðan millifærði B ehf. fyrir mistök 810.000 krónur á bankareikninginn 13. október sama ár. Með því var augljóslega verið að tvígreiða ákærðu kaupverð bifreiðarinnar JK 610 þar sem greiðslan var auðkennd „jk-610“ á sama hátt og sú sem innt hafði verið af hendi 5. september. Samdægurs, það er 13. október, millifærði ákærða af bankareikningnum 800.000 krónur á reikning X og 550.000 krónur á reikning annars manns sem hún bar fyrir dómi að hún vissi engin deili á.

Á yfirliti yfir hreyfingar á áðurnefndum bankareikningi ákærðu frá 13. júlí 2006 til 12. janúar 2007 kemur fram að á þessu sex mánaða tímabili skáru þær þrjár innborganir, sem gerð hefur verið grein fyrir að framan, sig úr að því leyti að sú innborgun á reikninginn, sem komst næst þeim á þessu tímabili, nam rúmum 190.000 krónum. Þegar ákærðu varð ljóst að innstæða á bankareikningi hennar var rúmar 1.350.000 krónur 13. október 2006 hafði hún þar af leiðandi ærna ástæðu til að kanna hvernig á því stæði að svo há fjárhæð stæði inni á reikningnum áður en hún ráðstafaði svo til allri upphæðinni á þann veg sem hún gerði. Sýnt er, þar á meðal af nýjum gögnum sem ákæruvaldið hefur lagt fyrir Hæstarétt, að auðvelt var fyrir hana að sjá að hin óvenju háa innstæða stafaði meðal annars af því að B ehf. hafði fyrr þennan sama dag tvígreitt kaupverð bifreiðarinnar, enda var greiðslan sem fyrr segir auðkennd með skráningarnúmeri hennar.

Þegar allt það er virt, sem að framan greinir, telst sannað að ákærða hafi vitað að 810.000 krónur hafi verið lagðar ranglega inn á bankareikning hennar áður en hún millifærði fjárhæðina svo til alla á reikning X 13. október 2006, og þar með þá þegar haft ásetning til að afla sér, honum eða þeim báðum fjárvinnings á kostnað B ehf. á ólögmætan og þar með refsiverðan hátt. Að teknu tilliti til þess að 650.000 krónur voru lagðar inn á bankareikninginn 9. október sama ár og með vísan til fyrrgreinds framburðar ákærðu og X um að þau hafi átt von á að útistandandi laun hans yrðu lögð inn á reikninginn þykir hins vegar ósannað að hún hafi ráðstafað eftirstöðvum greiðslunnar, 10.000 krónum, með því að millifæra 550.000 krónur á reikning annars manns þennan sama dag. Þótt ákærða hafi ráðstafað framangreindum eftirstöðvum af bankareikningi sínum á annan veg, gegn betri vitund og þannig með refsiverðum hætti, verður henni því ekki gerð refsing fyrir þá háttsemi þar sem henni er ekki gefin hún að sök í ákæru. Á hinn bóginn hefur ákærða með því móti bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart brotaþola og verður krafa hans þar af leiðandi tekin að fullu til greina.

Með skírskotun til þess, sem að framan segir, er niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærða, R-x-x R-x-x R-kvk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 335.436 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.