75/2004

G, sem hafði verið handtekin og sætt gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á mannsláti, krafðist miskabóta þar sem hún taldi aðgerðirnar hafa verið ólögmætar. Talið var að G ætti samkvæmt XXI. kafla laga nr. 19/1991 rétt til miskabóta úr hendi Í vegna gæsluvarðhalds sem hún sætti án nægs tilefnis, eftir að því sem talin var lögmæt frelsissvipting hennar lauk. Við ákvörðun um fjárhæð bóta þótti hins vegar ekki verða hjá því komist að taka jafnframt tillit til þess að með háttsemi sinni átti G sjálf nokkra sök á því hve lengi hún sat að óþörfu í gæsluvarðhaldi. Að því virtu þóttu bætur til G hæfilega ákvarðaðar 300.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. febrúar 2004. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara, að kröfurnar verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 8. mars 2004. Hún krefst þess, að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 15.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. apríl 2002 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Laust eftir miðnætti 10. mars 2002 var lögregla kvödd að [ . . ] í Kópavogi. Skömmu áður hafði gagnáfrýjandi tilkynnt um neyðarlínu að V lægi þar meðvitundarlaus. Við komu lögreglu á vettvang reyndist hann vera látinn. Gagnáfrýjandi var á vettvangi ásamt öðrum manni og voru bæði mjög ölvuð. Af ummerkjum þar og áverkum á líkinu var ljóst að frekari lögreglurannsóknar var þörf. Voru þau handtekin skömmu síðar sömu nótt og yfirheyrð næsta dag, en látin laus að lokinni yfirheyrslu. Gagnáfrýjandi var yfirheyrð á ný 11. mars 2002 og hafði sem fyrr réttarstöðu sakbornings. Daginn eftir var hún úrskurðuð í gæsluvarðhald til 19. mars 2002, sem var framlengt þann dag til 10. apríl sama árs. Hún var látin laus næsta dag í kjölfar úrskurðar Héraðsdóms Reykjaness, sem hafnaði kröfu lögreglu um frekari framlengingu gæsluvarðhalds yfir henni. Málavöxtum er nánar lýst í héraðsdómi.

Ríkissaksóknari tilkynnti gagnáfrýjanda 16. október 2002, að ákveðið hafi verið með vísan til 112. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að aðhafast ekki frekar gagnvart henni í málinu.

Í málinu krefst gagnáfrýjandi miskabóta. Telur hún að hvorki hafi verið lögmæt skilyrði til handtöku hennar 11. mars 2002 né til að úrskurða hana í gæsluvarðhald 12. til 19. sama mánaðar né að framlengja það gæsluvarðhald þar til hún var látin laus 11. apríl sama árs.

II.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á þá niðurstöðu hans að uppfyllt hafi verið skilyrði 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 til að handtaka gagnáfrýjanda og a. liðar 1. mgr. 103. gr. sömu laga til að úrskurða hana í gæsluvarðhald frá 12. mars 2002 til 19. sama mánaðar, en ekki hafi verið alveg næg efni eins og rannsókn málsins stóð þá til frekari frelsissviptingar eftir þann tíma. Er jafnframt fallist á niðurstöðu héraðsdómara um framkvæmd gæsluvarðhaldsins og afleiðingar þess.

Gagnáfrýjandi á samkvæmt XXI. kafla laga nr. 19/1991 rétt til miskabóta úr hendi aðaláfrýjanda vegna gæsluvarðhalds, sem hún sætti án nægs tilefnis frá 19. mars 2002 til 10. apríl sama árs og vegna frelsissviptingar hennar fram að því að héraðsdómari hafnaði kröfu um gæsluvarðhald daginn eftir. Við ákvörðun um fjárhæð bóta verður hins vegar ekki hjá því komist að taka jafnframt tillit til þess að með háttsemi sinni átti gagnáfrýjandi sjálf nokkra sök á því hve lengi hún sat að óþörfu í gæsluvarðhaldi. Er þá meðal annars til þess að líta að samkvæmt frumskýrslu lögreglu var framburður gagnáfrýjanda mjög ruglingslegur. Er bókað eftir henni að ýmist hafi hún komið á vettvang fyrr um daginn, fyrr um morguninn eða verið nýkomin, hún hafi séð að eitthvað væri að V og því hringt eftir aðstoð. Í símtali hennar við neyðarlínu er hófst kl. 00.05 aðfaranótt 10. mars sagði hún ítrekað að hún hafi verið að koma á vettvang, og að V „andi“. Við rannsókn málsins eftir það varð hins vegar ljóst að þessi frásögn hennar stóðst ekki þar sem fram kom að hún hafi dvalið í íbúðinni í nokkrar klukkustundir þegar hún hringdi í neyðarlínuna og að V hafi látist á tímabilinu frá kl. 20 til 23 þann 9. mars 2002. Gagnáfrýjandi var yfirheyrð hjá lögreglu við rannsókn málsins 10. mars, 11. mars 14. mars 16. mars og 9. apríl. Hún var einnig yfirheyrð fyrir dómi í tilefni af kröfu um gæsluvarðhald yfir henni 10. apríl sama árs. Hún tjáði sig um sakarefnið í öll skiptin, en fyrir dómi 12. mars 2002 neitaði hún að tjá sig. Í ljósi rannsóknargagna fær framburður gagnáfrýjanda ekki staðist um nokkur atriði, sem þýðingu höfðu við rannsókn málsins. Kvaðst hún meðal annars ekkert blóð hafa séð á vettvangi, en ljóst er af gögnum málsins að blóð hefur verið þrifið á gólfi við líkið. Gátu ekki aðrir hafa átt þar hlut að máli en hún sjálf eða maðurinn, sem var með henni og V þá um kvöldið. Frá upphafi hefur framburður hennar verið óstöðugur um ýmis atriði. Þannig sagði hún í símtalinu við starfsmann neyðarlínunnar að V væri á lífi, en við rannsókn málsins hélt hún því fram að þá hafi hann verið orðinn kaldur. Þá er ósamræmi í því, sem eftir henni var haft á vettvangi, og framburði hennar í síðari skýrslum um hvernig aðdragandi var að láti V. Þegar framferði hennar við upphaf og rannsókn málsins er virt þykja miskabætur til hennar hæfilega ákveðnar 300.000 krónur. Dráttarvextir af þeim ákveðast eins og segir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, greiði gagnáfrýjanda, G-kvk-þgf P-kvk-þgf, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. apríl 2003 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.