112/2010

D og verktakinn S gerðu með sér munnlegan verksamning um niðurrif og endurbyggingu á tveimur íbúðum í eigu D. S höfðaði mál þetta gegn D til heimtu eftirstöðva reikninga fyrir efni og vinnu vegna verksins. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að D hefði ekki tekist sönnun um að S hefði gert henni verðáætlun um verkið á grundvelli 29. gr. laga nr. 42/2000, um þjónustukaup. Deila aðila laut einkum að því hvort verð það sem S krafði D um yrði talið sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var í skilningi 28. gr. laga nr. 42/2000. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að þótt matsmaður hefði metið það sem tiltekið var í matsbeiðni af hálfu D lægi fyrir að hann hefði ekki metið hvort raunverulegt vinnuframlag verktakans við verkið og útlagður efniskostnaður hans væri sanngjarn, auk þess sem á matsgerðinni væru einnig nánar tilgreindir annmarkar. Af þeim sökum yrði matsgerðin ekki lögð til grundvallar við mat á því hvort hinn umkrafði verkkostnaður væri ósanngjarn. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, um að D bæri að greiða S eftirstöðvar reikninga vegna verksins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 30. desember 2009. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 17. febrúar 2010 og áfrýjaði hún öðru sinni 25. febrúar 2010 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hún krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að krafa hans verði lækkuð og að kröfu um dráttarvexti verði vísað frá héraðsdómi. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi til heimtu eftirstöðva reikninga, sem hann gerði áfrýjanda fyrir efni og vinnu á grundvelli munnlegs verksamnings þeirra um niðurrif og endurbyggingu á tveimur íbúðum á níundu hæð hússins nr. 6 við Hátún í Reykjavík.

Aðilar deila ekki um að stefndi hafi tekið að sér að vinna verkið fyrir áfrýjanda í reikningsvinnu en ekki á grundvelli tilboðs. Áfrýjandi heldur því fram að á fundi hennar og sonar hennar, P-kk-ef Á-kk-ef Ó-kk-ef, með S-kk-þgf M-kk-þgf K-kk-þgf, einum fyrirsvarsmanna stefnda, sem haldinn hafi verið haustið 2006 hafi verið rætt um líklegan kostnað við verkið. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst áfrýjandi hafa upplýst S-kk-þf M-kk-þf um að hún hefði kynnt sér kostnað við slík verk og verið sagt að hann yrði líklega um 150.000 krónur á hvern fermetra húsnæðis. Hafi S-kk-nf M-kk-nf þá sagt ,,ég held að þetta verði nær 180 þúsundum á fermetra með vsk.“ Innifalið í því væri allt nema rafmagnstæki. Hún kveður S-kk-þf M-kk-þf hafa útskýrt nánar þessa skoðun sína, meðal annars með vísan til þess að húsnæðið væri á níundu hæð og að talsverður kostnaður fylgdi því að fá krana til þess að flytja efni upp og úrgang niður. Áfrýjandi telur að í þessari yfirlýsingu S-kk-ef M-kk-ef hafi falist verðáætlun í skilningi 29. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, sem gildi um lögskipti hennar og stefnda. Hafi verki því, sem stefndi tók að sér, með þessu verið markaður verðrammi og kostnaður af því þess vegna ekki mátt fara verulega fram úr þeirri verðáætlun.

Í skýrslu S-kk-ef M-kk-ef fyrir héraðsdómi kveðst hann í framangreindu samtali við áfrýjanda hafa látið í ljós þá skoðun að verðið yrði ,,180 eða miklu meira þar sem engar teikningar voru til staðar og ekkert hægt að sjá hvað ætti nákvæmlega að fara í miklar framkvæmdir.“ Stefndi hafnar því að í samtali S-kk-ef M-kk-ef umrætt sinn við áfrýjanda hafi verið sett fram verðáætlun, enda hafi ekki verið ljóst hvað gera skyldi þar sem engar teikningar hafi legið fyrir á fundinum af íbúðunum eins og þeim átti að breyta.

Fallist er á með héraðsdómi að áfrýjandi hafi ekki sannað að stefndi hafi látið henni í té verðáætlun í verkið í skilningi 29. gr. laga nr. 42/2000.

Af framangreindu leiðir að ekki var samið um verð fyrir þá þjónustu sem stefndi skyldi láta áfrýjanda í té. Ber áfrýjanda því, samkvæmt 28. gr. laga nr. 42/2000 að greiða það verð sem stefndi krefst, enda verði það talið sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var. Stefndi telur að fjárhæð sú, sem hann krefst fyrir verkið samkvæmt reikningum, sem hann hefur gert áfrýjanda, sé sanngjörn, en því andmælir áfrýjandi. Hún hefur sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt.

Áfrýjandi óskaði dómkvaðningar matsmanns til að skoða og meta: ,,Hvaða heildarverð, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000, telst sanngjarnt og eðlilegt fyrir vinnu þá sem starfsmenn stefnanda og undirverktakar á hans vegum inntu af hendi í íbúðum stefndu og sonar hennar í húsinu nr. 6 við Hátún í Reykjavík, frá janúar til ágúst 2007 með hliðsjón af umfangi vinnunnar og hvers eðlis hún var. Allar matsfjárhæðir skulu miðast við verðlag framkvæmdatímabilsins ...“ Niðurstaða matsmannsins var sú að hæfilegur kostnaður vegna efnis og vinnu við verkið væri 29.402.000 krónur. Hann tók þó fram í matsgerðinni að vegna ýmissa tilgreindra atriða, svo sem biðtíma og smáverka sem gætu komið til, verði að gera ráð fyrir að verðið gæti verið hærra, sem nemi 20 til 25% eða lægra sem nemi 10 til 15%.

Áfrýjandi telur að með matsgerðinni sé sýnt fram á að fjárhæð sú, sem stefndi krefst fyrir verkið, 60.895.854 krónur, sé ósanngjörn. Hún hafi þegar greitt 45.035.812 krónur og beri því að sýkna hana af kröfu stefnda.

Eftir að matsmaður hafði verið dómkvaddur boðaði hann til matsfundar sem fram fór 14. maí 2009. Til þess fundar mættu auk áfrýjanda og sonar hennar ráðgjafi hennar og verktaki, sem tekið hafði verkið yfir eftir að áfrýjandi rifti verksamningi við stefnda. Af hálfu stefnda mættu auk lögmanns félagsins fyrirsvarsmenn þess, S-kk-nf M-kk-nf K-kk-nf og N-kk-nf O-kk-nf B-kk-nf svo og ráðgjafi. Á matsfundinum lágu ekki fyrir teikningar af verkinu, en þeirra var aflað á meðan fundurinn fór fram. Matsmaðurinn bar fyrir héraðsdómi að fyrirsvarsmenn stefnda hefðu í upphafi verið tregir til þátttöku á matsfundinum, en þeir hefðu þó svarað þeim spurningum, sem matsmaðurinn beindi til þeirra. Spurður hvort hann hafi haldið annan matsfund til að afla frekari upplýsinga og skýringa, svaraði matsmaðurinn að hann hefði ekki talið þörf á því miðað við upplifun hans af fyrri matsfundi og ,,hvernig gekk að ná upplýsingum frá fyrst og fremst matsþola að þá sé ég ekki að það hefði breytt neinu ef það hefði verið haldinn annar fundur, þá hefðu þeir væntanlega hagað sér eins.“ Hann lýsti því einnig að hann hefði talið sig hafa nægar upplýsingar til þess að ljúka matinu og ,,aðilar óskuðu ekki eftir að upplýsa mig um neitt annað og þeir óskuðu ekki eftir að halda annan fund ...“

Matsmaður lýsti verklagi sínu við matsstarfann svo, að hann hefði farið rækilega yfir þá reikninga og vinnuskýrslur sem hann hefði fengið í hendur, en ekki getað lesið út úr þeim hvernig vinna og efni skiptist á einstaka verkþætti. Hann hafi því ekki notað tímaskýrslur og efnisreikninga við mat sitt heldur notast við teikningar og upplýsingar aðila á matsfundi til þess að áætla efnismagn og vinnustundir.

II

Í matsbeiðni er matsmanni hvorki falið að meta sérstaklega vinnu þá sem stefndi og undirverktakar á hans vegum inntu af hendi og hvort hún væri hæfileg né efniskostnað sem stefndi hafði af verkinu og hvort hann væri hæfilegur, heldur hvaða heildarverð teldist sanngjarnt og eðlilegt fyrir vinnu þá sem starfsmenn stefnda og undirverktakar á hans vegum inntu af hendi í íbúðunum. Eins og áður greinir áætlaði matsmaðurinn þá vinnu og það efni, sem hann taldi eðlilegt að færi í verkið. Hann taldi ekki unnt að leggja mat á framlagða vinnu, þar sem vinnuseðlar bæru ekki með sér við hvaða verkþátt hefði verið unnið.

Niðurstaða matsmanns er sú að hæfilegur efniskostnaður við verkið væri 13.504.000 krónur. Samanlagður efniskostnaður, sem stefndi hefur lagt út vegna verksins, án tillits til svonefnds 10% aðalverktakaálags, er 19.029.910 krónur. Matsmaður tekur í matsgerðinni ekki tillit til 10% aðalverktakaálags til stefnda, sem þóknun fyrir heildarumsjón með verkinu. Matsmaður áætlaði kostnað við einstaka þætti þótt fyrir lægju greiddir reikningar um þá. Þannig áætlaði hann kostnað af kranavinnu 774.000 krónur, en fyrir liggur að stefndi greiddi 1.259.078 krónur fyrir þá þjónustu, án tillits til 10% aðalverktakaálags. Þá áætlaði matsmaður kostnað af förgun 232.000 krónur, en greiddur kostnaður við þann þátt var 909.627 krónur. Á matsgerð hins dómkvadda manns eru samkvæmt framansögðu þeir annmarkar að hann leggur ekki mat á hvort efnismagn og kostnaður vegna efnis og ýmis konar þjónustu, sem lagður var út vegna þess, sé sanngjarn. Ef matsmaður taldi, að á skorti að hann hefði þær upplýsingar, eða sundurliðanir, sem nauðsynlegar væru, átti hann að óska eftir því að þær yrðu lagðar fram af þeim aðila matsmálsins, sem hafði þær undir höndum eða átti þess kost að afla þeirra. Aðila matsmáls er skylt að verða við slíkri ósk, sé það mögulegt, sbr. 2. mgr. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991. Synji aðili matsmáls matsmanni um upplýsingar eða gögn, getur sú synjun leitt til þess að hann eigi að bera hallann af því að matsmaður getur ekki lagt þær upplýsingar, sem hann óskaði eftir, til grundvallar í matsgerð sinni. Hann kaus að óska ekki eftir því við stefnda að hann legði fram sundurliðanir á vinnu einstakra verkþátta, né efniskostnað við þá.

Þótt matsmaður hafi metið það sem tiltekið var í matsbeiðni liggur samkvæmt framansögðu fyrir, að hann mat ekki hvort raunverulegt vinnuframlag stefnda við verkið og útlagður efniskostnaður hans væri sanngjarn, auk þess sem á matsgerðinni eru einnig þeir annmarkar, sem greinir að framan. Af þessum sökum verður hún ekki lögð til grundvallar við mat á því hvort hinn umkrafði verkkostnaður sé ósanngjarn. Hefur áfrýjandi ekki með öðrum hætti rennt stoðum undir málsástæður sínar að þessu leyti. Hinn áfrýjaði dómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, verður því staðfestur með framangreindum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hans.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, D-kvk-nf P-kvk-nf, greiði stefnda, Saga verktökum ehf., málskostnað fyrir Hæstarétti, 700.000 krónur.