706/2016

Þrotabú T kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þess um breytingu á frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs fasteignar í eigu T. Krafðist þrotabúið þess að frumvarpinu yrði breytt á þá leið að ekkert kæmi í hlut Á vegna nánar tilgreinds skuldabréfs sem T hafði gefið út, en krafan var á því reist að um málamyndagerning hefði verið að ræða. Í dómi Hæstaréttar sagði að ekkert væri komið fram í málinu um að Á hefði átt fjárkröfu á T þegar umrætt skuldabréf hefði verið afhent og hefði hinn fyrrnefndi ekki lagt fram gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu að hann hefði afhent T tíu milljónir króna. Þá hefði Á og T ekki borið saman um tengsl sín og frásögn þeirra af atvikum um sumt verið óskýr. Að teknu tilliti til þessa, og m.a. þar sem Á hefði verið kunnugt um bága fjárhagsstöðu T, var talið að Á yrði að bera hallann af sönnunarskorti um atvik, enda stæði honum nær að færa sönnur á að raunveruleg krafa byggi að baki bréfinu en þrotabúinu að sanna hið gagnstæða. Var krafa þrotabúsins því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. október 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 21. sama mánaðar. Eftir ákvörðun Hæstaréttar lagði sóknaraðili fram málskostnaðartryggingu 7. nóvember 2016. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2016 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um breytingu á frumvarpi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu til úthlutunar söluverðs fasteignarinnar að Birkihlíð 42 í Reykjavík, með fastanúmerið 203-2920. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess aðallega að fyrrgreindu frumvarpi verði breytt á þá leið að ekkert komi í hlut varnaraðila vegna skuldabréfs dagsetts 12. ágúst 2012, sem er á 4. veðrétti eignarinnar, en til vara að þeirri ráðstöfun sem falist hafi í útgáfu skuldabréfsins verði rift og að fjárhæðin renni óskipt til sín. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Tildrög máls þessa eru þau að 12. ágúst 2012 gaf T-kk-nf P-kk-nf út veðskuldabréf til handhafa að fjárhæð 25.000.000 krónur. Var bréfið bundið vísitölu neysluverðs og fastir vextir 7% sem reiknast skyldu frá 1. september 2012. Gjalddagar voru alls 40, á sex mánaða fresti og sá fyrsti 1. janúar 2013. Til tryggingar greiðslu samkvæmt bréfinu var fasteign T-kk-ef og Þ-kvk-ef M-kvk-ef P-kvk-ef að Birkihlíð 42, Reykjavík, sett að veði og var bréfið á 4. veðrétti. Er óumdeilt að T-kk-nf afhenti bréfið varnaraðila. Ekkert mun hins vegar hafa verið greitt af því og liggur fyrir að þegar bú T-kk-ef var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 7. febrúar 2014 höfðu hvorki innheimtuseðlar né greiðsluáskoranir verið sendar af hálfu varnaraðila. Ennfremur að hann lýsti ekki kröfu vegna bréfsins á hendur sóknaraðila.

Við nauðungarsölu fyrrgreindrar fasteignar hjá sýslumanni 23. nóvember 2015 krafðist varnaraðili að sér yrði úthlutað 38.789.757 krónum af söluverði fasteignarinnar vegna fyrrgreinds veðskuldabréfs. Var hann jafnframt hæstbjóðandi í eignina. Samkvæmt frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs hennar 18. janúar 2016 fengust greiddar að fullu kröfur á 1., 2., og 3. veðrétti, en upp í kröfu varnaraðila á 4. veðrétti voru greiddar 14.551.642 krónur. Sóknaraðili mótmælti kröfu varnaraðila, meðal annars með þeim rökum að þar sem engin skuld stæði að baki veðskuldabréfinu hefði verið um málamyndagerning að ræða. Hinn 11. mars 2016 tók sýslumaður ákvörðun um að fyrrgreint frumvarp til úthlutunar skyldi standa óbreytt. Þeirri ákvörðun var skotið til héraðsdóms 1. apríl 2016.

II

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lýtur ágreiningur málsins einkum að því hvort útgáfa fyrrgreinds veðskuldabréfs til varnaraðila hafi falið í sér málamyndagerning. Sóknaraðili byggir á því að engin raunveruleg fjárkrafa standi að baki bréfinu, enda liggi ekki fyrir gögn sem staðfesti fjármunatilfærslu milli T-kk-ef P-kk-ef og varnaraðila. Þá hafi skuldarinnar hvergi verið getið í skattframtölum T-kk-ef. Hafi skuldabréfið verið útbúið í þeim tilgangi að skjóta eign undan gjaldþroti, en kröfu samkvæmt því ekki verið lýst á hendur sóknaraðila. Varnaraðili byggir á hinn bóginn á því að hann hafi greitt fyrir veðskuldabréfið, meðal annars með því að greiða tvo reikninga erlendrar lögmannsstofu fyrir T-kk-þf og 10.000.000 krónur í reiðufé. Þessu til stuðnings hefur varnaraðili lagt fram tvær kvittanir 14. mars 2013 þar sem fram kemur að hann hafi greitt Lutgen Assoices í Lúxemborg 2.759.296 krónur með símgreiðslu vegna T-kk-ef.

Bæði varnaraðili og T-kk-nf gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Bar varnaraðili að tengsl sín við T-kk-þf væru eiginlega engin og hann einungis þekkt hann lítillega. T-kk-nf hefði komið að máli við sig síðsumars eða haustið 2012 vegna fjárhagsvanda og þurft á reiðufé að halda. Í byrjun árs 2013 hafi hann keypt af honum skuldabréfið fyrir „eitthvað á milli 13 til 14 milljónir“ krónur. Hefði T-kk-nf útbúið bréfið og annast um þinglýsingu þess, án síns atbeina. Inntur eftir hvernig greiðsla fyrir skuldabréfið hefði farið fram svaraði varnaraðili að hann hefði greitt ,,lögfræðireikninga fyrir T-kk-þf að hans beiðni og svo ... fékk hann afhentar um það bil 10 milljónir í lögeyri.“ Hefði sú greiðsla átt sér stað við afhendingu bréfsins. Þá kvaðst varnaraðili hafa vitað af fjárhagslegum vandræðum T-kk-ef og að ,,það væru einhverjir kröfuhafar að sækja að honum og þetta væru einhver slagsmál fyrir einhverjum dómstólum í útlöndum, Bandaríkjunum og Lúxemborg, sem gerðu það að verkum að hann bað mig að greiða þessa lögfræðireikninga úti í Lúx, sem ég og gerði.“ Á hinn bóginn hefði T-kk-nf ekki greitt af skuldabréfinu, enda ekki verið við því að búast strax, en um hafi verið að ræða kröfu tryggða með veði. T-kk-nf bar á þann veg að hann hefði þekkt varnaraðila í ,,allmörg ár … Ég hef aðgang að sumarbústað á Þingvöllum … Á-kk-nf er með bústað þar næst frá mér ... Ég er búinn að þekkja hann nokkuð lengi, þannig, þetta er svona kjaftað við girðinguna.“ Kvaðst T-kk-nf hafa lent í fjárhagsvandræðum, en hann hefði verið atvinnulaus og vantað peninga þar sem hann hefði nýlega keypt fasteignina að Birkihlíð 42 auk þess að hafa verið í málaferlum erlendis. Vegna þessa hefðu hann og varnaraðili komið sér saman um útgáfu veðskuldabréfsins gegn því að hann fengi 10.000.000 krónur í reiðufé og varnaraðili myndi borga „reikninga“. Lýsti hann því að þeir varnaraðili hefðu átt samtal um þetta sumarið 2012, en viðskipti þeirra orðið í byrjun árs 2013.

III

Í máli þessu heldur sóknaraðili því fram að engin raunveruleg fjárkrafa sé að baki veðskuldabréfinu sem T-kk-nf P-kk-nf gaf út. Hafi það verið gefið út í þeim tilgangi einum að skjóta fasteign T-kk-ef undan gjaldþrotaskiptum og sé því um að ræða málamyndagerning sem líta beri framhjá við úthlutun söluandvirðis eignarinnar, enda hafi þetta gerst skömmu áður en bú hans var tekið til skipta.

Ef frá er talinn framburður þeirra tveggja, varnaraðila og T-kk-ef fyrir héraðsdómi, er ekkert komið fram í málinu um að sá fyrrnefndi hafi átt fjárkröfu á hendur þeim síðarnefnda þegar veðskuldabréfið var afhent honum. Bar þeim tveimur ekki að öllu leyti saman um tengsl sín og að auki var frásögn þeirra af atvikum um sumt óskýr. Einu gögnin sem varnaraðili hefur lagt fram um að hann hafi innt af hendi einhverjar greiðslur í þágu T-kk-ef eru áðurgreindar kvittanir um greiðslu á skuld hans við erlenda lögmannsstofu að fjárhæð 2.759.296 krónur sem átti sér stað 14. mars 2013 eða nokkru eftir að bréfið var að sögn varnaraðila afhent honum og um sex mánuðum eftir útgáfu þess. Hins vegar hefur varnaraðili ekki lagt fram nein skjöl eða önnur gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að hann hafi afhent T-kk-þgf 10.000.000 krónur sem greiðslu fyrir skuldabréfið, svo sem gögn um úttekt fjárins af eigin reikningi eða innborgun á reikning í eigu T-kk-ef. Þá liggja ekki fyrir upplýsingar um að varnaraðili hafi talið umrædda verðbréfaeign fram til skatts. Að teknu tilliti til allra málsatvika, þar á meðal að varnaraðila var samkvæmt aðilaskýrslu sinni fyrir dómi kunnugt um bága fjárhagsstöðu T-kk-ef um það leyti sem hann fékk skuldabréfið afhent og hann gerði ekki neinn reka að innheimtu kröfunnar fyrr en með kröfu sinni um greiðslu af söluandvirði fasteignarinnar, verður hann að bera hallann af framangreindum sönnunarskorti, enda stendur honum nær að færa sönnur á að raunveruleg krafa búi að baki bréfinu en sóknaraðila að sanna hið gagnstæða, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1. september 2003 í máli nr. 311/2003 sem birtur er í dómasafni það ár, bls. 2939. Verður aðalkrafa sóknaraðila því tekin til greina.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Frumvarpi sýslumanns að úthlutunargerð söluandvirðis fasteignarinnar Birkihlíð 42, Reykjavík, fastanúmer 203-2920, skal breytt á þann veg að ekki kemur til úthlutunar af söluverðinu upp í kröfu varnaraðila, Á-kk-ef V-kk-ef, á 4. veðrétti eignarinnar.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, þrotabúi T-kk-ef P-kk-ef, samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.