559/2009

Hreppsnefnd S samþykkti í október 2007 að verða við umsókn H um leyfi til að reisa vélageymslu á tilgreindri lóð í S og gaf byggingarfulltrúi út byggingarleyfi degi síðar. Byggingarleyfið var hið þriðja sem S hafði gefið út til H fyrir vélageymslu á lóðinni, en fyrsta leyfið var gefið út í mars 2005 og hið næsta í júní 2007, en bæði voru felld úr gildi eftir að hafa gilt um sinn. Þegar byggingarleyfið var gefið út í þriðja sinn í október 2007 hafði H þegar reist vélageymsluna sem var nánast fullgerð að utan á því tímamarki. Þ, M, G og Á, sem eiga sumarhús fast við umrædda lóð, kærðu leyfisveitinguna frá því í október 2007 til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Með úrskurði nefndarinnar í málinu var hið kærða byggingarleyfi fellt úr gildi.   Niðurstaða nefndarinnar var reist á skýringu hennar á ákvæði 3. töluliðar til bráðabirgða í lögum nr. 73/1997 varðandi áskilin meðmæli Skipulagsstofnunar. Taldi nefndin að meðmæli þyrftu að liggja fyrir áður en sveitarstjórn gæti heimilað þær framkvæmdir, sem um væri sótt, en af því leiddi að ekki væri unnt að leggja áðurnefnt lagaákvæði til grundvallar við afgreiðslu umsóknar um leyfi fyrir þegar byggðu mannvirki. Talið var að orðalag fyrrgreinds ákvæðis studdi ekki þessa túlkun úrskurðarnefndarinnar. Framkvæmdir H á fyrri stigum hafi stuðst að mestu við útgefin byggingarleyfi frá S og yrði því ekki lagt til grundvallar að hann hafi reist vélageymsluna í heimildarleysi. Hæstiréttur staðfesti því niðurstöðu héraðsdóms um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Með vísan til þess að framkvæmdir við grunn vélageymslunnar vorið 2007 hafi verið hafnar nokkru áður en byggingarleyfi var gefið út í annað sitt, og sú framkvæmd verið óheimil, sem og í ljósi atvika máls, var hver aðili látinn bera kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 2. október 2009. Þær krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi áfrýjenda.

Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda.

I

Hreppsnefnd réttargæslustefnda samþykkti 4. október 2007 að verða við umsókn stefnda um leyfi til að reisa vélageymslu á tilgreindri lóð á bæjarhlaðinu á Birnustöðum í Súðavíkurhreppi og gaf byggingarfulltrúi þess fyrrnefnda út byggingarleyfi degi síðar. Áfrýjendur, sem eiga sumarhús fast við umrædda lóð, kærðu leyfisveitinguna samdægurs til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Úrskurður nefndarinnar í málinu féll 25. júní 2008 og var á þann veg að hið kærða byggingarleyfi var fellt úr gildi. Ágreiningur málsaðila stendur um þennan úrskurð, en með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu stefnda um að hann yrði felldur úr gildi.

Í úrskurðinum kom meðal annars fram að við umfjöllun á erindi stefnda hafi réttargæslustefndi sent það Skipulagsstofnun og leitað eftir meðmælum stofnunarinnar í samræmi við ákvæði 3. töluliðar ákvæðis til bráðabirgða í skipulags- og byggingarlögum þar sem ekki væri í gildi samþykkt deiliskipulag á þeim stað, sem umsókn stefnda tók til. Skipulagsstofnun afgreiddi erindið með þeim hætti að hún gerði ekki athugasemdir við að umrætt byggingarleyfi yrði veitt á þeim stað, sem eftir var leitað. Í úrskurðinum er einnig rakið að byggingarleyfið frá 5. október 2007 væri hið þriðja, sem réttagæslustefndi hafi gefið út til stefnda fyrir vélageymslu á umræddri lóð, en henni hafði þó verið hnikað lítillega til. Fyrsta leyfið hafði verið gefið út 23. mars 2005 og hið næsta 11. júní 2007, en bæði verið felld úr gildi eftir að hafa gilt um sinn. Fyrrnefnda leyfið hafði réttargæslustefndi sjálfur fellt úr gildi eftir að í ljós komu formgallar á því, en hið síðarnefnda felldi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála úr gildi eftir að kæra barst frá áfrýjendum.

Þegar úrskurðarnefndin fjallaði um málið eftir útgáfu þriðja byggingarleyfisins hafði stefndi þegar reist vélageymsluna sem var nánast fullgerð að utan á því tímamarki. Áðurnefnd niðurstaða nefndarinnar að fallast á kröfu áfrýjenda um að fella byggingarleyfið úr gildi var reist á skýringu hennar á ákvæði 3. töluliðar til bráðabirgða í skipulags- og byggingarlögum varðandi áskilin meðmæli Skipulagsstofnunar. Taldi nefndin að meðmæli þyrftu að liggja fyrir áður en sveitarstjórn gæti heimilað þær framkvæmdir, sem um væri sótt, en af því leiddi að ekki væri unnt að leggja áðurnefnt lagaákvæði til grundvallar við afgreiðslu umsóknar um leyfi fyrir þegar byggðu mannvirki. Því hafi skort á að fullnægt væri lagaskilyrðum við útgáfu byggingarleyfisins handa stefnda og yrði það því fellt úr gildi. Taldi nefndin að stuðning fyrir túlkun hennar á efni lagaákvæðisins væri að finna í áliti umhverfisnefndar Alþingis við umfjöllun löggjafans á frumvarpi til laganna. Þess vegna þættu ekki efni til að fjalla um aðrar röksemdir áfrýjenda, en „að sumum þeirra hefur áður verið vikið í fyrri úrskurði nefndarinnar frá 26. júlí 2007.“

II

Sú niðurstaða héraðsdóms verður ekki vefengd að mjög hafi dregist að endanleg niðurstaða fengist um heimild til að reisa vélaskemmu að Birnustöðum vegna mistaka réttargæslustefnda við meðferð umsókna stefnda um byggingarleyfi. Þegar málið var til umfjöllunar hjá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hið síðara sinn hafði stefnda tekist, að mestu í skjóli þegar veittra byggingarleyfa, að reisa umrætt mannvirki. Samkvæmt 3. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í skipulags- og byggingarlögum má leyfa framkvæmdir að fengnum meðmælum Skipulagsstofnunar. Orðalagið styður ekki þá túlkun úrskurðarnefndarinnar, sem að framan var getið, að sérstök takmörkun felist í heimildinni þess efnis að framkvæmdir megi ekki vera hafnar. Álit nefndar Alþingis rennir heldur ekki stoðum undir þessa skýringu úrskurðarnefndarinnar. Umsvif stefnda á fyrri stigum studdust að mestu við útgefin byggingarleyfi frá réttargæslustefnda og verður því ekki lagt til grundvallar að hann hafi reist skemmuna í heimildaleysi.

Í héraðsdómi kemur fram að niðurstaða úrskurðarnefndarinnar hafi verið reist á þeirri einu ástæðu, sem að framan var lýst. Var þá talið að ekki kæmi til álita að staðfesta úrskurð hennar á grundvelli annarra röksemda, sem áfrýjendur tefldu fram í kæru sinni, en engin afstaða var tekin til af hálfu nefndarinnar. Þessi niðurstaða héraðsdóms verður staðfest og skiptir þá ekki máli þótt nefndin hafi í fyrri úrskurði sínum, sem varðar ekki það byggingarleyfi sem hér er til umfjöllunar, lýst afstöðu sinni til annarra röksemda en þeirrar, sem hún byggði niðurstöðu sína á í síðari úrskurði sínum og er til úrlausnar í málinu. Samkvæmt öllu framanröktu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að fella úrskurð úrskurðarnefndarinnar úr gildi.

Af gögnum málsins er ljóst að framkvæmdir voru hafnar við grunn vélageymslunnar um vorið 2007 nokkru áður en byggingarleyfi var gefið út í annað sinn 11. júní 2007. Sú framkvæmd var óheimil og breytti engu þótt hún hafi verið með atbeina réttargæslustefnda. Að þessu virtu og atvikum málsins að öðru leyti er rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.