524/2011

Í hf. höfðaði mál gegn Þ og M til innheimtu eftirstöðva gjaldfallins skuldabréfs. Aðilar deildu um hvort lánið hefði verið í íslenskum krónum og gengistryggt með ólögmætum hætti eða í erlendum myntum. Með vísan til heitis skuldabréfsins, tilgreiningar lánsfjárhæðarinnar og vaxta auk fyrirsagnar skilmálabreytingar var fallist á með Í hf. að lánið hefði verið í erlendum myntum. Ekki var ágreiningur milli aðila hvaða fjárhæð Þ og M yrði gert að greiða að fenginni þessari niðurstöðu og voru þau því dæmd til að greiða þá fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 23. september 2011. Þau krefjast þess aðallega að þeim verði einungis gert að greiða stefnda 9.871.829 krónur, til vara 10.494.548 krónur en til þrautavara 11.298.110 krónur. Að þessu frágengnu krefjast þau lækkunar á kröfu stefnda. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Skuldabréf það sem mál þetta snýst um var gefið út 4. janúar 2008 og lánsfjárhæðin greidd áfrýjendum 11. sama mánaðar í íslenskum krónum inn á tilgreindan reikning þeirra hjá Glitni banka hf. Afborganir af skuldabréfinu voru mánaðarlegar, 10. hvers mánaðar, í fyrsta skipti 10. febrúar 2008, og voru þær greiddar bankanum með skuldfærslu af öðrum tilgreindum reikningi áfrýjenda í íslenskum krónum. Fjármálaeftirlitið tók ákvörðun 7. október 2008 með stoð í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um að taka yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., víkja stjórn félagsins frá og setja yfir það skilanefnd. Í framhaldi af þessu var stofnaður Nýi Glitnir banki hf., sem nú ber heiti stefnda, og er óumdeilt að kröfu samkvæmt skuldabréfinu var ráðstafað til hans með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 15. október 2008. Skilmálabreyting var gerð á skuldabréfinu 28. október 2008 og gjalddögum þá fjölgað miðað við það sem upphaflega var samið um. Áfrýjendur stóðu í skilum með greiðslu afborgana og vaxta til 10. maí 2009. Greiðsla samkvæmt skuldabréfinu á gjalddaga þann dag var innt af hendi 9. júní 2009, en bréfið fór í vanskil á gjalddaga 10. sama mánaðar.

Í 10. gr. skuldabréfsins var svohljóðandi ákvæði: „Verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af skuldabréfi þessu eða aðrar vanefndir er heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar. Lánveitanda er heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags miðað við skráð sölugengi Glitnis banka hf. á þeim myntum sem skuldin samanstendur af. Greiða ber dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð samkvæmt framanrituðu í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.“ Stefndi neytti þessarar heimildar 10. september 2009 og gjaldfelldi eftirstöðvar bréfsins vegna vanskila áfrýjenda. Til samræmis við gjaldfellingarheimildina uppreiknaði stefndi eftirstöðvar bréfsins á gjaldfellingardegi og námu þær ásamt vanskilum vegna tímabilsins frá 10. maí til 10. september 2009 samtals 21.857.518 krónum, sem var upphafleg fjárhæð dómkröfu stefnda. Málið var þingfest 3. mars 2010.

II

Í málinu byggja áfrýjendur á því að skuldabréfið sé fyrir gengistryggðu láni í íslenskum krónum og skuldbindingin því ólögmæt. Stefndi heldur því á hinn bóginn fram að lánið hafi frá öndverðu verið í erlendum myntum og sé gilt sem slíkt.

Við úrlausn þess hvort um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum er að ræða eða ólögmætt gengistryggt lán í íslenskum krónum er fyrst að líta til heitis skuldabréfsins en fyrirsögn þess er: „Skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum.“ Í öðru lagi að lánsfjárhæðin er samkvæmt orðalagi skuldabréfsins fyrst tilgreind í þremur erlendum gjaldmiðlum, svissneskum frönkum, japönskum yenum og evrum, og síðan jafnvirði lánsins í íslenskum krónum. Í þriðja lagi eru vextir samkvæmt skuldabréfinu til samræmis við að um erlent lán sé að ræða tilgreindir Libor og Euribor vextir. Í fjórða lagi er til skilmálabreytingarinnar að líta, en fyrirsögn hennar er: „Skilmálabreyting skuldabréfs í erlendum myntum/mynteiningum“ og er jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum þar ekki getið. Þegar framangreind atriði eru virt verður lagt til grundvallar að hér hafi verið tekið gilt lán í hinum tilgreindu erlendu gjaldmiðlum.

III

Í þinghaldi í héraði 1. mars 2011 lagði stefndi fram breytta kröfugerð. Lækkaði hann þar höfuðstól kröfu sinnar úr 21.857.518 krónum í 12.378.185 krónur og krafðist dráttarvaxta af þeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. apríl 2011, þegar mánuður var liðinn frá því krafan var gerð. Hinn nýi höfuðstóll var þannig fundinn að jafnvirði lánsins í íslenskum krónum á útborgunardegi þess 11. janúar 2008, 10.169.532 krónur, var vaxtareiknað með lægstu óverðtryggðu vöxtum Seðlabanka Íslands samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi og fram til 1. mars 2011. Sú fjárhæð nam 14.788.634 krónum. Frá henni voru síðan dregnar allar innborganir áfrýjenda á lánið og á þær reiknaðir sömu vextir til 1. mars 2011. Samtala innborgana þannig reiknaðra var 2.410.449 krónur og var hin nýja dómkrafa samkvæmt þessu 12.378.185 krónur. Eins og málflutningi stefnda er háttað þarf ekki að taka afstöðu til þess hvort framangreind breyting kröfugerðar hans var umfram lagaskyldu, en í henni fólst ráðstöfun á sakarefninu, bæði hvað varðar höfuðstól og vexti, og er stefndi við þá ráðstöfun bundinn.

Við flutning málsins hér fyrir dómi lýstu áfrýjendur því yfir að kæmist Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu í málinu að um gilda lánveitingu í erlendri mynt væri að ræða, væri ekki gerður ágreiningur um fjárhæð endanlegrar dómkröfu stefnda. Samkvæmt því verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að áfrýjendur greiði sameiginlega stefnda 12.378.185 krónur ásamt dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði, en málsaðilar lýstu því yfir við flutning málsins hér fyrir rétti að þeir væru sammála um að greiðsluskylda áfrýjenda gagnvart stefnda væri sameiginleg.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Þ-kk-nf H-kk-nf og M-kvk-nf B-kvk-nf, greiði sameiginlega stefnda, Íslandsbanka hf., 12.378.185 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2011 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.