234/2011

X var ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa sparkað í A með þeim afleiðingum að hann hlaut rifbeinsbrot og mar á brjósti og síðu. Hæstiréttur taldi annars vegar að ekki væri fram komin ótvíræð sönnun þess að X hefði sparkað í A og hins vegar að ekki hefði verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti að rifbrot A hefði orsakast af því að sparkað hefði verið í hann umrætt sinn. Þar sem skynsamlegur vafi væri til staðar um sekt X var hann sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. apríl 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða verði staðfest, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar og löglegrar málsmeðferðar. Til vara krefst hann sýknu af kröfu ákæruvalds en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi. Brotaþoli, A, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Verður því litið svo á að hann krefjist staðfestingar á ákvæði héraðsdóms um skaðabætur og málskostnað sér til handa.

I

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms á því að þegar við þingfestingu málsins í héraði hafi legið ljóst fyrir að niðurstaða þess myndi að öllu leyti ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Hefði því verið rétt að í málinu sætu þrír dómarar, sbr. heimild í 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá telur ákærði ennfremur að niðurstaða héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar vitna fyrir dómi sé röng og hafi það haft úrslitaþýðingu á niðurstöðu máls, sbr. 3. mgr. 208. gr. sömu laga.

Ákvæði 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 felur í sér heimild til að ákveða að þrír dómarar skipi dóm í máli ef ákærði neitar sök og dómari telur sýnt að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Hæstiréttur endurmetur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu fyrir réttinum, sbr. 2. mgr. 208. gr. sömu laga. Eru ekki efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm, sbr. 3. mgr. 208. gr. laganna á þessari forsendu.

II

Í máli þessu er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa aðfaranótt laugardagsins 3. apríl 2010 sparkað í A sem var í tökum dyravarða utan við skemmtistaðinn [...] í [...] í Reykjavík, með þeim afleiðingum að A hlaut rifbeinsbrot og mar á brjósti og síðu. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Fyrir liggur að í umrætt sinn ætluðu A og kærasta hans, D, að fara inn á veitingastaðinn [...], en þau komu þangað í stórum hópi fólks eftir afmælisgleðskap á öðru veitingahúsi. Fór A inn á undan D en ákærði, sem var þarna við störf sem dyravörður, neitaði að hleypa henni inn þegar hún gat ekki framvísað skilríkjum. A kom þá út aftur og að sögn dyravarða áttu sér stað einhver orðaskipti milli hans og ákærða og hafi hann gert sig líklegan til að ráðast á ákærða, en A kveðst aðeins hafa í pirringi velt um súlu sem hélt uppi keðju sem notuð var til að afmarka svæði utandyra og ber D á sama veg. Liggur þannig ekki fyrir með óyggjandi hætti hver var ástæða þess, að annar dyravörður veitingastaðarins, E, tók A og sneri hann í jörðina og hélt honum þar með aðstoð dyravarðar af nærliggjandi veitingastað, F, þar til lögregla kom á staðinn. Ágreiningurinn í málinu lýtur að því hvort ákærði hafi sparkað í A þar sem hann lá í jörðinni í tökum dyravarða.

III

Í dagbók lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu bókaði lögreglumaðurinn G að mikil múgæsing hafi verið fyrir utan [...] þegar lögreglan kom á staðinn og hafi þrír dyraverðir verið með A í tökum í götunni. Hafi öll vitnin verði samsaga um að dyraverðir hefðu gengið hart fram af tilefnislausu og sparkað í A og skellt honum harkalega í götuna. Fyrir dómi bar G að hún hefði rætt við þau vitni á staðnum sem hafi gefið sig fram. Hafi starfsfélagar hennar rætt við dyraverðina. Vitnin voru B og C og D, sem lítið var hægt að ræða við sökum gráts og oföndunar. Framburður G fyrir dómi var ekki allskostar í samræmi við dagbókarfærslu hennar, meðal annars um við hverja hún ræddi á vettvangi.

A bar fyrir dómi að hann hefði verið mjög ölvaður umrætt sinn og hrint niður súlunni. Hafi dyraverðir þá komið hlaupandi og skellt honum í jörðina og „þá er byrjað að sparka í brjóstkassann á fullu“. Kvaðst hann hafa borið fyrir sig hendurnar. Hann taldi ákærða ekki hafa verið þann sem keyrði hann niður, en ákærði hefði verið sá sem sparkaði í hann. Nánar spurður um þetta kvaðst hann hafa horft til vinstri þar sem hann lá í jörðinni og séð ákærða „það var enginn annar í kring“. Síðan lýsti hann því að lögregla hafi komið, rifið sig upp og dregið að lögreglubílnum, en kvaðst ekki hafa barist á móti. Samkvæmt læknisvottorði H 6. maí 2010 voru áverkar á A hægra megin á líkama hans.

Vitnið D, kærasta A, bar fyrir dómi að hún hefði séð ákærða sparka ítrekað í A. Hún taldi ekki að hann hefði verið tekinn harkalega niður og „þetta var ekkert mál fyrr en hann allt í einu byrjar að sparka í hann“ stuttu áður en lögreglan kom á vettvang. Hún kvað dyravörð hafa dregið sig í burtu en það hafi ekki verið ákærði.

Vitnið C, sem ekki var undir áhrifum áfengis, bar fyrir dómi að hún hefði verið fyrir utan skemmtistaðinn og fylgst með atvikum. Hún kvaðst ekki hafa bent lögreglu á geranda en sagt „að þeir hefðu bara hjólað í hann og [haldið] honum niðri og [sparkað] í hann“. Kvaðst hún ekki vita hver sparkaði utan að það hefði verið „einhver dyravörðurinn“. Í réttinum þekkti hún ekki ákærða sem þann mann. Hún kvaðst hafa verið þarna með vinum A og D en ekki þekkja þau.

Einn lögregluþjónanna þriggja sem komu fyrir dóminn, vitnið I, kvað A hafa verið nokkuð drukkinn og æstan og hefði hann þurft að taka í hann. Hinir lögregluþjónarnir minntust þess aðeins að hann hefði verið dyravörðunum reiður, en kváðu hann hafa sagt að sparkað hefði verið í sig. Enginn þeirra kvaðst hafa rætt við dyraverðina.

Vitnið F fullyrti fyrir dómi að A hefði ekki fengið spark í sig meðan „ég lá þarna á löppunum á honum“. Nánar lýsti hann atvikum svo að annar dyravarðanna á [...] hefði einnig haldið A niðri en hinn haldið D og öðrum frá. Hann kvaðst ekki muna hvor gerði hvað. Hann kvað A hafa verið æstan, með munnsöfnuð og hafa reynt að losa sig.

Vitnið E bar fyrir dómi að A hafi reynt að slá til ákærða og þá hafi vitnið tekið hann niður. Hann kvað vini og vinkonur A sífellt hafa verið að áreita þá við vinnu sína með því að reyna að ná þeim ofan af honum. Hafi ákærði reynt að halda þessu fólki frá. Hann kvaðst ekki hafa séð að sparkað væri í A þar sem hann lá en mikill múgur hafi verið þarna í kring. Aðspurður um tökin sem A var beittur kvaðst hann hafa snúið og haldið hönd hans upp við bak. Taldi hann þessi tök ekki eiga að skaða nema viðkomandi streitist á móti. Hann kvað lögreglu síðar hafa handtekið A og kastað honum inn í bíl.

Haft var eftir vitninu B í símaskýrslu lögreglu 22. september 2010, að hann hefði séð A tekinn niður og dyravörð sem stóð hjá sparka að minnsta kosti einu sinni fast í hann þar sem hann lá í götunni. Framburður hans fyrir dómi var á annan veg. Þar bar hann að hann hefði komið út af veitingahúsinu þegar búið var að leggja A í götuna og hafi þá tveir dyraverðir haldið honum. Honum hafi fundist harkalega tekið á honum en ekki séð nein spörk. Hann bar ekki kennsl á ákærða í dómsal. Hann kvað einn dyravarðanna hafa verið í að halda fólki frá, hafi sá virst rólegur. Vitnið kvað þá A eiga sameiginlegan vin.

Hjá vitninu H lækni, sem skrifaði áverkavottorð, kom fram að hann hefði ásamt öðrum lækni skoðað A er hann kom á slysadeild 3. apríl 2010, hefði hann verið aumur og marinn á brjóstkassa, með skrámu á handlegg og hönd og fingrum beggja handa og með mar á mjaðmarkambi hægra megin. Ekki hefðu verið talin vera merki um rifbrot. Hann kvaðst ekki sjálfur hafa verið viðstaddur endurkomu A 7. sama mánaðar. Einkennin þá hafi verið önnur og á því byggt að um rifbrot væri að ræða. Tekin hafi verið röntgenmynd í síðara skiptið, brot hafi ekki sést á henni, en greining á rifbrotum sé í flestum tilvikum klínísk greining og því byggð á líkum. Hann kvað rifbrot geta orsakast af sparki aftan á síðu og einnig geta komið til af því að viðkomanda sé skellt fast í jörðu og haldið í jörðu.

Í læknisvottorði segir um fyrri skoðun: „Við skoðun er hann með verk yfir brjóstkassa hægra megin og mar og eymsli yfir rifjum sjö til níu. Þó ekki merki um brot.“ Um endurkomu segir: „Kemur aftur og lýsir þá auknum verkjum hægra megin í brjóstkassa. Er mjög aumur við þreifingu yfir rifjum þrjú til fimm.“ Röntgenmynd af lungum eðlileg, talinn vera með brot á rifbeini.

IV

Sönnunargögn í máli þessu eru nokkuð ómarkviss. Að því er lögreglurannsókn varðar er dagbók lögreglunnar ekki að öllu leyti í samræmi við framburð lögreglumanna fyrir dómi um hver talar við fólk á vettvangi. Að viðbættum skýrslum A og ákærða ræddi lögregla aðeins við D og tvö vitni sem gáfu sig fram við lögreglu, en fjölmargir kunningjar A eru sagðir hafa verið viðstaddir. Ekki voru í tíma kannaðar upptökur eftirlitsmyndavéla á svæðinu. Framburður vitna er réttilega rakinn í héraðsdómi að öðru leyti en því að vitnið G, lögreglumaður, sem kvaðst hafa undirbúið skýrslugjöf fyrir dómi með því að lesa dagbók lögreglu, sagði í fyrstu fyrir dóminum að vitnin hefðu talað um að erlendur dyravörður hefði sparkað í A, en bar þennan framburð sinn til baka síðar í yfirheyrslunni. Kvaðst hún þá telja að það hefði verið A sem talað hafi um erlendan dyravörð.

Samkvæmt því sem að framan er rakið ber A og D annars vegar og dyravörðunum hins vegar ekki saman um aðdraganda valdbeitingar dyravarðanna. Fyrir dómi bera aðeins A og D að ákærði hafi sparkað. A kvaðst vita að það hefði verið hann vegna þess að hann hafi séð ákærða vinstra megin við sig þar sem hann lá í jörðinni og engan annan. Meiðsli A eru hægra megin, en ekki skal útilokað að hann hafi ruglast hér. Á hinn bóginn segir hann ekki skýrt að hann hafi séð ákærða sparka í sig heldur virðist draga þá ályktun af staðsetningu hans. D sagðist hafa séð spörkin, en lýsti atvikinu fyrir dómi eins og það hefði ekki verið í beinu framhaldi af því að A var tekinn niður heldur síðar, þessi tímasetning er í ósamræmi við framburð A og C. C bar að dyravörður hefði sparkað í A, en treysti sér ekki til að segja hver dyravarðanna það var og þekkti ekki ákærða í dóminum. Vitnið B bar fyrir dóminum að hann hefði ekki séð brotaþola tekinn niður og engin spörk séð. Ákærði neitar því að hafa sparkað og dyraverðirnir E og F sögðust engin spörk hafa séð. Samkvæmt framangreindu staðfesta ekki önnur vitni fullyrðingu A og D um að ákærði hafi sparkað. Ekki kemur fram í héraðsdóminum að trúverðugleiki vættis dyravarðanna hafi verið dreginn í efa.

Héraðsdómur byggir niðurstöðu sína á framburði A og D og því að vitnið C sagði dyravörð hafa sparkað. Ennfremur á vitnisburði um að erlendur dyravörður hefði sparkað og að ákærði einn dyravarðanna þriggja væri erlendur. Er hér um að ræða framburð vitnisins G, lögreglumanns. Eins og að framan greinir var framburði hennar ekki fyllilega rétt lýst í dóminum, vegna þess að hún dró síðar í yfirheyrslunni til baka þá fullyrðingu að vitnin hefðu á vettvangi talað um að erlendur dyravörður hefði sparkað í A. Auk þess sem vitnin sjálf báru ekki á þann veg fyrir dóminum. Þykir þetta atriði því ósannað og verður ekki á því byggt. A, C og B báru að tekið hefði verið harkalega á A, dyraverðirnir báru ýmist að hann hefði verið æstur eða streist á móti og lögreglumaður bar að hann hefði þurft að taka á A. Við þessar aðstæður og með vísan til vættis læknisins er ekki hægt að útiloka að meiðslin hafi orsakast af öðru en sparki. Þá verður ekki fram hjá því litið að rifbrot var ekki greint við fyrstu komu á slysadeild, heldur nokkrum dögum síðar. Þegar allt framangreint er virt þá er það niðurstaða dómsins annars vegar að gegn neitun ákærða sé ekki fram komin ótvíræð sönnun þess að hann hafi sparkað í A, og hins vegar að ekki hafi verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti að rifbrot A hafi orsakast af því að sparkað hafi verið í hann í umrætt sinn. Þar sem skynsamlegur vafi er til staðar um sekt ákærða verður með vísan til 1. mgr. 109. gr., sbr. 108. gr., laga nr. 88/2008 að sýkna ákærða af ákæru í máli þessu.

Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður kröfu A vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður málsins í héraði, eins og hann var þar ákveðinn, og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði X er sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Kröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.