55/2005

D höfðaði mál gegn G til greiðslu launauppbótar, launa og tengdra greiðslna, en hann hafði unnið hjá G á árunum 1996-2004. G höfðaði gagnsök um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar vegna ætlaðra brota D á ráðningasamningi við G frá 1996. Vegna þeirrar kröfu krafðist G þess að E, sem D hóf störf hjá er hann hætti hjá G, yrði gert að afhenda ráðningarsamning við D, launaseðla hans og verkskýrslur. Talið var að ráðningarkjör D hjá E og laun hans þar, gætu engu skipt við úrlausn málsins eins og það lá nú fyrir dómi. Vegna fyrrnefndrar kröfu G í gagnsök í héraði, var það talið skipta G máli að sannað yrði hvort D hefði í starfi hjá N sinnt verkum fyrir viðskiptavini G, vegna hugsanlegs brots á ráðningarsamningnum frá 1996. Heimildir G til slíkrar gagnaöflunar yrði á hinn bóginn að skýra með tilliti til þess að þriðja manni verði að meginreglu ekki gert að þola afskipti af einkamálefnum sínum vegna ágreinings annarra að einkarétti. Var G ekki talinn hafa fært viðhlítandi rök fyrir því að vitnaskylda, sem hvíldi á starfsmönnum E samkvæmt lögum nr. 91/1991, þjónaði ekki nægilega hagsmunum hans. Var kröfu G um afhendingu gagnanna hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. febrúar 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. janúar 2005, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðilanum Ennemm ehf. yrði gert að láta af hendi nánar tiltekin gögn til framlagningar í máli, sem rekið er milli sóknaraðila og varnaraðilans D-kk-ef H-kk-ef. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðilanum Ennemm ehf. verði gert að leggja fram ráðningarsamning sinn við varnaraðilann D-kk-þf, launaseðla síðarnefnda varnaraðilans eftir að hann hóf störf hjá þeim fyrrnefnda og tímaskýrslur eða verkskýrslur hans frá sama tíma. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerðist varnaraðilinn D-kk-nf starfsmaður hjá sóknaraðila, sem rekur auglýsingastofu, með samningi 30. nóvember 1996. Breytingar voru gerðar á ráðningarkjörum varnaraðilans eftir þann tíma, en þær varða ekki svo séð verði ágreiningsefnið, sem hér er til úrlausnar. Varnaraðilinn tilkynnti sóknaraðila með símskeyti 28. febrúar 2004 að hann segði upp störfum með umsömdum þriggja mánaða fresti. Með símskeyti 5. mars sama ár vék sóknaraðili varnaraðilanum fyrirvaralaust úr starfi vegna ætlaðra trúnaðarbrota og lét sá síðarnefndi af störfum í beinu framhaldi af því.

Mál þetta, sem varnaraðilinn D-kk-nf höfðaði gegn sóknaraðila, var þingfest í héraðsdómi 13. apríl 2004. Krafðist varnaraðilinn greiðslu launauppbótar frá árinu 2000 til og með ársins 2003, samtals 1.000.000 krónur, svo og launa og tengdra greiðslna annars vegar vegna febrúar 2004 að fjárhæð 593.963 krónur og hins vegar vegna uppsagnarfrests næstu þrjá mánuði, alls 1.855.890 krónur. Stefnukrafa varnaraðilans nam þannig samtals 3.449.853 krónum. Sóknaraðili krafðist sýknu í greinargerð fyrir héraðsdómi. Bar hann því við að heimilt hafi verið að rifta ráðningarsamningi við varnaraðilann vegna brota hans í starfi. Var í því sambandi haldið fram að hann hafi ásamt tveimur öðrum starfsmönnum sóknaraðila, sem sögðu upp störfum á sama tíma og varnaraðilinn, sýnilega lagt á ráðin um að stofna nýja auglýsingastofu meðan þeir voru enn í þjónustu sóknaraðila, en með þessu hafi þeir meðal annars ætlað að hafa viðskiptavini af honum. Sóknaraðili vísaði einnig til þess að varnaraðilinn hefði í framhaldi af riftun ráðningarsamningsins tekið til starfa hjá annarri auglýsingastofu, varnaraðilanum Ennemm ehf., en ekki hafi laun hans frá þessum nýja vinnuveitanda komið til frádráttar kröfu um laun í uppsagnarfresti. Þá bar sóknaraðili því og við að búið væri að standa varnaraðilanum D-kk-þgf skil á launauppbót vegna áranna 2000 til 2003.

Sóknaraðili höfðaði gagnsök í málinu 4. maí 2004. Þar krafðist hann þess annars vegar að varnaraðilanum D-kk-þgf yrði gert að greiða sér 518.026 krónur vegna fyrirframgreiddra launa, sem ekki hefðu komið til uppgjörs, og hins vegar að viðurkennd yrði skylda varnaraðilans til að greiða sér 21.637.881 krónu 28. ágúst 2004, sömu fjárhæð 28. febrúar 2005 og enn sömu fjárhæð á sama degi á árinu 2006. Síðarnefndu kröfuna reisti sóknaraðili á ákvæði í 8. lið ráðningarsamningsins frá 30. nóvember 1996, en þar sagði meðal annars: „Hætti starfsmaður í þjónustu atvinnurekanda er honum óheimilt að takast á hendur störf fyrir alla viðskiptamenn atvinnurekanda næstu tvö ár frá þeim degi að hann hverfur úr þjónustu atvinnurekanda. Brjóti starfsmaður gegn framangreindu ákvæði, skal hann greiða atvinnurekanda fyrir missi viðskiptasambandsins. Skal fjárhæðin vera jöfn helmingi af síðustu ársgreiðslu viðskiptamannsins til félagsins. Greiðslur skulu fara þannig fram að 1/3 hluti greiðist eigi síðar en 6 mánuðum eftir að starfsmaður hættir í þjónustu atvinnurekanda, 1/3 hluti eftir eitt ár og 1/3 eftir tvö ár eftir að starfsmaður hætti.“ Í tengslum við þetta vísaði sóknaraðili til þess að varnaraðilinn D-kk-nf hafi í þjónustu varnaraðilans Ennemm ehf. starfað fyrir viðskiptavini sóknaraðila í samkeppni við hann. Meðal þeirra væri Landssíminn, en samkvæmt framangreindu ákvæði ætti sóknaraðili kröfu af þeim sökum á hendur varnaraðilanum D-kk-þgf að fjárhæð alls 64.913.643 krónur. Í greinargerð um gagnsök í héraði krafðist varnaraðilinn D-kk-nf sýknu af þessum kröfum sóknaraðila. Kom þar meðal annars fram að varnaraðilinn hafi ráðið sig til starfa hjá varnaraðilanum Ennemm ehf. í lok mars 2004, en því var andmælt að hann hefði þar nokkuð með höndum, sem andstætt væri 8. lið ráðningarsamningsins frá 30. nóvember 1996. Á dómþingi 16. nóvember 2004 breytti síðan varnaraðilinn D-kk-nf kröfugerð sinni í aðalsök þannig að hann féll frá kröfu um laun í uppsagnarfresti vegna apríl og maí 2004. Lækkaði heildarkrafa hans því um 1.237.260 krónur.

Sóknaraðili beindi kröfu til varnaraðilans Ennemm ehf. 13. janúar 2005 um að hann léti af hendi til framlagningar í málinu ráðningarsamning sinn við varnaraðilann D-kk-þf, launaseðla hans fyrir tímabilið eftir að hann hóf störf hjá varnaraðilanum Ennemm ehf. og verkskýrslur varnaraðilans D-kk-ef frá sama tímabili. Þessu hafnaði varnaraðilinn Ennemm ehf. með bréfi 18. sama mánaðar. Að þessu fram komnu krafðist sóknaraðili þess við fyrirtöku málsins í þinghaldi 21. janúar 2005 að varnaraðilanum Ennemm ehf., sem þar lét sækja þing, yrði gert að afhenda þessi gögn. Varnaraðilinn andmælti kröfu sóknaraðila og hafnaði héraðsdómari henni með hinum kærða úrskurði.

II.

Um rétt sóknaraðila til að krefjast framangreindra gagna úr hendi varnaraðilans Ennemm ehf. til afnota í máli sínu við varnaraðilann D-kk-þf fer eftir ákvæðum 3. mgr. og 4. mgr. 67. gr., 2. mgr. 68. gr. og eftir atvikum 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991. Eiga hér einnig við ákvæði 3. mgr. 46. gr. laganna, sem efnislega er vísað til í 2. málslið 2. mgr. 68. gr., svo og 52. gr. og 53. gr. þeirra.

Ráðningarkjör varnaraðilans D-kk-ef hjá varnaraðilanum Ennemm ehf. og laun, sem hann hefur þegið þar í starfi, geta engu skipt við úrlausn málsins nema að því leyti, sem hann kann að hafa notið launa í nýja starfinu á sama tímabili og hann gerir kröfu á hendur sóknaraðila um laun í uppsagnarfresti. Varnaraðilinn D-kk-nf hefur sem fyrr segir fallið frá slíkri kröfu vegna apríl og maí 2004, en áður hafði komið fram í greinargerð hans um gagnsök í héraði að hann hafi ráðið sig til varnaraðilans Ennemm ehf. í lok mars sama ár. Í greinargerð varnaraðilans D-kk-ef fyrir Hæstarétti er staðhæft að hann hafi byrjað að starfa þar 1. apríl 2004. Ekki er að sjá að sóknaraðili hafi borið brigður á þetta. Með vísan til 2. mgr. 68. gr., sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, eru því engin efni til að verða við kröfu sóknaraðila um að varnaraðilanum Ennemm ehf. verði gert að láta af hendi til afnota í málinu ráðningarsamning við varnaraðilann D-kk-þf eða launaseðla hans frá því að hann tók þar til starfa.

Vegna kröfu sóknaraðila í gagnsök fyrir héraðsdómi, sem hann reisir á ákvæði áðurgreinds 8. liðar ráðningarsamnings síns við varnaraðilann D-kk-þf frá 30. nóvember 1996, skiptir máli fyrir hann að sannað verði hvort varnaraðilinn hafi í starfi hjá nýjum vinnuveitanda sinnt verkum fyrir þá, sem hafa verið í viðskiptum hjá sóknaraðila. Heimildir hans til að krefjast sönnunargagna í þessu sambandi úr hendi þess, sem ekki á aðild að máli hans og varnaraðilans, verður á hinn bóginn eðli máls samkvæmt að skýra með tilliti til þess að þriðja manni verður að meginreglu ekki gert að þola afskipti af einkamálefnum sínum vegna ágreinings annarra að einkarétti, en þurfi til slíkra afskipta að koma verði honum ekki íþyngt meira en nauðsyn ber til að virtum hagsmunum málsaðila. Sóknaraðili hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að skylda, sem hvílir á starfsmönnum varnaraðilans Ennemm ehf. samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991 til að bera vitni í málinu með þeim takmörkunum, sem leiðir af d. lið 2. mgr. 53. gr. laganna, þjóni ekki nægilega hagsmunum hans. Þegar af þeirri ástæðu ber að hafna kröfu sóknaraðila um að varnaraðilanum Ennemm ehf. verði gert að láta af hendi verkskýrslur eða tímaskýrslur vegna starfa varnaraðilans D-kk-ef.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað, eins og nánar greinir í dómsorði, en ekki er unnt að verða við kröfu þeirra um málskostnað í héraði, enda hafa þeir ekki kært úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Gott fólk ehf., greiði hvorum varnaraðila, D-kk-þgf H-kk-þgf og Ennemm ehf., 100.000 krónur í kærumálskostnað.