463/2010

S hf. sagði Þ upp störfum og greiddi honum laun í sex mánuði auk tiltekinna hlunninda sem hann hafði áður notið í starfi. Þ taldi sig eiga rétt til frekari greiðslna og vísaði til þess að í ráðningarsamningi hans hefði verið kveðið á um tólf mánaða uppsagnarfrest. Þ lýsti kröfu við nauðsamningsumleitanir S hf. vegna mismunarins og taldi að henni skyldi skipað í kröfuröð samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en S hf. samþykkti kröfuna sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar var hafnað þeirri málsástæðu S hf. að Þ hefði í raun starfað í þágu félags tengdu S hf. og að vinnuvinnuréttarsambandi aðila hefði verið lokið áður en Þ var sagt upp störfum. Vísað var til þess að skýrt hefði komið fram í ráðningarsamningi aðila og uppsagnarbréfi til Þ að Þ hefði enn verið starfmaður S hf. þegar honum var sagt upp. Einnig hefði við gerð nauðasamnings fyrir S hf. verið samþykkt krafa Þ sem reist var á því að félagið greiddi honum laun á uppsagnarfresti. S hf. vísaði til þess að starfsheiti Þ hjá félaginu hefði verið „framkvæmdastjóri Operation Management“ og að 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 ætti við um kröfu hans. Að mati Hæstaréttar lék vafi á því hvaða starfi Þ hafði gegnt þegar honum var sagt upp enda höfðu verið gerðir þrír ráðningarsamningar við Þ um störf hans fyrir S hf. og félög því tengdu, og voru þeir misvísandi um starfsheiti Þ. Tekið var fram að framangreint starfsheiti sem S hf. vísaði til félli ekki saman við starfsheiti í ráðningarsamningi aðila, sem var „SVP Corporate Strategy and Business Development FL GROUP“, og að hvorki nyti við í málinu lýsingar á starfinu né skipurits félagsins sjálfs. Engu að síður hefði Þ verið framkvæmdastjóri hjá S hf. og miðað við enskan starfstitil hefði hann haft með höndum rekstrarstjórn af einhverjum toga. Fram hefði komið að þegar Þ lauk tímabundnu starfi hjá einu af dótturfélögum S hf. hefðu mánaðarlaun og uppsagnarfrestur hans verið þau sömu og hjá dótturfélaginu. Hvort tveggja veitti vísbendingu um að ekki hefði orðið grundvallarbreyting á starfssviði hans við yfirstjórn S hf. Einnig hefði komið fram að Þ hefði verið í svokallaðri framkvæmdastjórn S hf. Þess vegna var fallist á með S hf. að 3. mgr. 112. gr. tæki til starfs Þ og var kröfu Þ því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. júlí 2010 og krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 17.731.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 63.000 krónum frá 1. febrúar 2009 til 1. mars 2009, af 273.000 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2009, af 483.000 krónum frá þeim degi til 1. maí 2009, af 2.987.000 krónum frá þeim degi til 1. júní 2009, af 7.715.000 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2009, af 10.219.000 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2009, af 12.723.000 krónum frá þeim degi til 1. september 2009, af 15.227.000 krónum frá þeim degi til 1. október 2009 og af 17.731.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 1.000.000 krónur 16. júní 2009. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 4. ágúst 2010. Hann krefst þess að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti en niðurstaða héraðsdóms verði staðfest að öðru leyti.

I

Gagnáfrýjanda, sem áður bar heitið FL Group hf., var veitt heimild til greiðslustöðvunar 29. september 2008 samkvæmt III. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og 6. apríl 2009 fékk félagið heimild til að leita nauðasamnings við kröfuhafa sína samkvæmt VI. kafla sömu laga. Á fundi 26. maí sama ár, sem umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum hélt með kröfuhöfum, hlaut frumvarp hans um nauðasamning samþykki kröfuhafa og var það staðfest af Héraðsdómi Reykjavíkur 15. júní 2009. Meginefni þess var að samningskröfur að lægri fjárhæð en 1.000.000 krónur voru greiddar að fullu með reiðufé, en samningskröfuhafar sem áttu hærri kröfu en því nam, fengu einnig þessa sömu fjárhæð greidda með reiðufé, en að auki 5% af kröfufjárhæðinni með nýju hlutafé í gagnáfrýjanda að frádreginni áðurnefndri greiðslu.

Gagnáfrýjandi sagði aðaláfrýjanda upp starfi 30. september 2008, en greiddi honum laun í sex mánuði fyrir október 2008 til og með mars 2009 auk tiltekinna hlunninda, sem hann hafði áður notið í starfi, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Aðaláfrýjandi taldi sig eiga rétt til frekari greiðslna, enda hafi í ráðningarsamningi hans verið kveðið á um tólf mánaða uppsagnarfrest. Hann lýsi kröfu sinni 13. maí 2009 við nauðasamningsumleitanir gagnáfrýjanda, en um var að ræða kröfu um laun í sex mánuði, framlög til lífeyrissjóðs, áunninn orlofsrétt og greiðslu á ýmsum kostnaði, sem hann hafi notið í starfi, og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi. Kröfunni lýsti hann sem forgangskröfu með vísan til 1. til 4. töluliðar 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Gagnáfrýjandi mun hafa hafnað að krafa aðaláfrýjanda væri forgangskrafa og litið á hana sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. áðurnefndra laga, sem félli undir nauðasamning félagsins. Var aðaláfrýjanda í samræmi við það, sem áður var rakið, greiddar 1.000.000 krónur í reiðufé og afhent hlutafé í gagnáfrýjanda. Aðaláfrýjandi höfðaði málið 9. desember 2009 á þeim grunni að krafan væri forgangskrafa og hefði nauðasamningur með réttu ekki átt að hafa áhrif á hana, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991. Hann telur sér heimilt að höfða mál eftir að gerð nauðasamnings sé lokið og krafa hans taki mið af því að innborgun gagnáfrýjanda komi til frádráttar.

II

Þrír ráðningarsamningar aðaláfrýjanda við gagnáfrýjanda og tengd félög hafa verið lagðir fram í málinu. Hinn fyrsti er dagsettur 1. september 2005, en í 1. gr. hans segir að aðaláfrýjandi sé ráðinn sem framkvæmdastjóri „til að hafa umsjón með rekstri stefnumótun og viðskiptaþróun FL GROUP. Enskur starfstitill er SVP Corporate Strategy and Business Development FL GROUP.“ Í sömu grein samningsins segir einnig að næsti yfirmaður aðaláfrýjanda sé forstjóri FL Group hf. og að framkvæmdastjórinn sjái um ráðningar, uppsagnir og launasamninga við aðra starfsmenn stefnumótunar og viðskiptaþróunar í samráði við forstjóra FL Group hf. Föst mánaðarlaun aðaláfrýjanda skyldu ver 1.200.000 krónur og ýmis önnur hlunnindi tilgreind, en uppsagnarfrestur skyldi vera 12 mánuðir. Annar samningur er dagsettur 5. desember 2005 þar sem aðaláfrýjandi var ráðinn forstjóri FL Travel Group ehf.. Í inngangi samningsins segir að FL Group hf. muni stofna síðar í sama mánuði félag til að fara með eignarhald á ferðaþjónustufyrirtækjum FL Group hf. á Íslandi en um var að ræða sex tilgreind fyrirtæki. Í 2. gr. segir meðal annars að forstjórinn stýri daglegum rekstri félagsins og hafi ákvörðunarvald um öll rekstrarleg og fjárhagsleg málefni þess og umsjón með eignum. Þá hafi hann prókúruumboð fyrir félagið og sé stjórnarformaður í „öllum helstu dótturfélögum samstæðunnar“. Samkvæmt 5. gr. skyldu mánaðarlaun vera 1.600.000 krónur auk hlunninda, þar á meðal árlegur „bónus skv. kaupaukakerfi lykilstjórnenda FL GROUP HF, eins og það er hverju sinni.“ Ráðningin var sögð ótímabundin en þó að lágmarki í 2 ár og uppsagnarfrestur skyldi vera tólf mánuðir. Þriðji ráðningarsamningurinn er dagsettur 1. september 2007, en að honum stóðu auk aðaláfrýjanda, FL Group hf. og Northern Travel Holding hf., „hér eftir nefnt NTH“, eins og þar sagði, en síðastnefnt félag mun hafa verið að 34% í eigu FL Group hf. Í 1. gr. þessa samnings segir í upphafi: „Aðilar hafa komist að samkomulagi um að forstjóri, sem í dag gegnir starfi framkvæmdastjóra Operation Management hjá FL, taki að sér tímabundið starf forstjóra hjá NTH. FL hefur áfram heimild til að leita til forstjóra um ákveðin mál ... Samkomulag er um að laun og aðrar launatengdar greiðslur skulu nú sem fyrr vera greidd af FL. Skal NTH síðan endurgreiða FL allan þann kostnað sem af störfum forstjóra hlýst.“ Í 2. gr. segir að um sé að ræða tímabundið verkefni í 12 til 24 mánuði en síðan segir: „Er störfum forstjóra fyrir NTH lýkur, en það tímamark verður síðar ákveðið af stjórn NTH, FL og forstjóra, mun forstjóri taka við sambærilegu starfi/stöðu innan FL, og hann gegnir nú.“ Mánaðarlaun aðaláfrýjanda skyldu vera 1.800.000 krónur auk annarra greiðslna. Uppsagnarfestur var 6 mánuðir. Samningnum fylgdu tveir viðaukar, einnig dagsettir 1. september 2007. Annar þeirra var viðauki við ráðningarsamning aðaláfrýjanda við gagnáfrýjanda, en í 7. gr. viðaukans segir: „Öll ákvæði ráðningarsamnings og annarra samninga ... skulu halda gildi sínu skv. orðanna hljóðan. Forstjóri heldur öllum þeim réttindum sem hann hefur samkvæmt núverandi samningum við félagið.“

Aðaláfrýjandi lagði nýtt skjal fyrir Hæstarétt sem dagsett er 3. september 2008. Samkvæmt fyrirsögn sinni er það samkomulag milli gagnáfrýjanda NTH og aðaláfrýjanda um að sá síðastnefndi láti samdægurs af starfi sem forstjóri NTH og stjórnarmaður í dótturfélögum þess félags. Jafnframt skyldi NTH endurgreiða gagnáfrýjanda laun og aðrar greiðslur til aðaláfrýjanda með sama hætti og áður til loka mars 2009. Samkomulagið er undirritað af stjórnarformanni NTH og aðaláfrýjanda en ekki gagnáfrýjanda.

III

Gagnáfrýjandi reisir sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa aðaláfrýjanda feli ekki í sér endurgjald fyrir vinnu í þágu gagnáfrýjanda, heldur hafi hann unnið í þágu NTH. Uppsagnarfrestur hans í því starfi hafi verið sex mánuðir. Vinnuréttarsambandi aðaláfrýjanda við gagnáfrýjanda hafi lokið 1. september 2007 þegar hann tók við starfi forstjóra NTH. Hann hafi að vísu átt rétt á að taka á ný við „sambærilegu starfi/stöðu“ og hann gegndi hjá gagnáfrýjanda þegar hann tók við forstjórastöðunni hjá NTH, en hafi ekki nýtt sér þennan samningsbundna rétt sinn og því hafi vinnuréttarsamband hans við gagnáfrýjanda ekki orðið virkt á ný. Launagreiðslur gagnáfrýjanda til aðaláfrýjanda frá október 2008 til mars 2009 hafi verið í þágu NTH og gagnáfrýjandi hafi beint endurkröfu að því félagi. Af hálfu aðaláfrýjanda er þessu síðastnefnda mótmælt og bent á að engra gagna njóti við í málinu um slíka endurkröfu.

Í áðurnefndu uppsagnarbréfi gagnáfrýjanda til aðaláfrýjanda 30. september 2008 segir meðal annars: „ ... er hér með sagt upp starfssamningi þínum við félagið.“ Orðalagið veldur engum vafa um að vísað er til ráðningarsamnings gagnáfrýjanda sjálfs við aðaláfrýjanda en ekki samnings þess síðastnefnda við NTH svo sem gagnáfrýjandi ber fyrir sig. Orðalag í áðurnefndum ráðningarsamningi 1. september 2007 og viðauka við hann felur jafnframt skýrlega í sér að ráðningarsamningi aðaláfrýjanda við gagnáfrýjanda var ekki slitið, heldur tók sá fyrrnefndi tímabundið að sér starf fyrir NTH og að því loknu teldist hann vera í sambærilegu starfi hjá gagnáfrýjanda og hann var fyrir 1. september 2007. Sú skýring gagnáfrýjanda er haldlaus að samninginn beri að skýra á þann veg að aðaláfrýjandi hafi þurft að bera sig sérstaklega eftir því að fá starf hjá gagnáfrýjanda til þess að verða starfsmaður hans á ný.

Bæði í samningi gagnáfrýjanda við aðaláfrýjanda 1. september 2005 og dótturfélags gagnáfrýjanda við hann 5. desember sama ár var kveðið á um 12 mánaða uppsagnarfrest. Við gerð nauðasamnings fyrir gagnáfrýjanda vorið 2009 var samþykkt krafa aðaláfrýjanda, sem reist var á því að honum bæru laun í uppsagnarfresti í sex mánuði auk þeirra sex mánaða, sem gagnáfrýjandi hafði þegar greitt honum laun fyrir. Engin haldbær skýring er á þeirri viðurkenningu önnur en sú að aðaláfrýjandi hafi verið talinn starfsmaður gagnáfrýjanda og notið uppsagnarfrests í tólf mánuði. Breytir engu um það þótt ekki hafi verið fallist á að krafan nyti forgangsréttar samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þessu getur sú málsástæða gagnáfrýjanda, sem að framan greinir, ekki leitt til þeirrar niðurstöðu sem hann krefst.

IV

Gagnáfrýjandi ber jafnframt fyrir sig þá málsástæðu að vegna 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 fylgi forgangsréttur ekki kröfu aðaláfrýjanda en samkvæmt ákvæðinu, eins og það var áður en því var breytt með lögum nr. 95/2010, njóti þeir ekki réttar samkvæmt 1.-3. tölulið 1. mgr. sömu greinar sem hafi átt sæti í stjórn eða haft með höndum framkvæmdastjórn félags eða stofnunar sem sé til gjaldþrotaskipta. Hið sama eigi við þegar um nauðasamning sé að ræða. Aðaláfrýjandi hafi haft þá stöðu hjá gagnáfrýjanda að forgangsréttur kröfu hans komi ekki til álita. Vísar hann um það til nokkurra dóma Hæstaréttar, sem hann telur vera fordæmi að þessu leyti, þar á meðal dóms réttarins 13. ágúst 2010 í máli nr. 440/2010 og 21. mars 2011 í máli nr. 114/2011.

Að framan var getið ráðningarsamninga aðaláfrýjanda við annars vegar gagnáfrýjanda 1. september 2005 og hins vegar dótturfélag hans 5. desember sama ár og helstu ákvæða þeirra um starfssvið aðaláfrýjanda og hlutverk samkvæmt þeim. Samkvæmt gögnum málsins leikur hins vegar vafi á því hvaða starfi aðaláfrýjandi gegndi hjá gagnáfrýjanda þegar honum var sagt upp 30. september 2008. Þannig segir í samningi hans við NTH 1. september 2007 að aðaláfrýjandi „sem í dag gegnir starfi framkvæmdastjóra Operation Management hjá FL ...“ fari í tímabundið starf hjá NTH og taki að því loknu við sambærilegu starfi/stöðu hjá gagnáfrýjanda og hann gegni nú. Af þessari knöppu lýsingu er þó ljóst að starf „framkvæmdastjóra Operation Management hjá FL“ getur ekki verið starf forstjóra hjá FL Travel Group ehf., sem ráðningarsamningur 5. desember 2005 tók til.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram af hálfu gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi á árinu 2006 látið af starfi forstjóra hjá FL Travel Group ehf. og tekið við sem framkvæmdastjóri „Operation Management“ hjá gagnáfrýjanda. Það starf sé hið sama og upphafleg ráðning hans 1. september 2005 tók til. Þessi skýring hafði ekki komið fram áður og var mótmælt af hálfu aðaláfrýjanda, án þess þó að frekari skýringar kæmu fram af hans hálfu um inntak starfsins. Varðandi þetta er þess að gæta að starfsheitið „framkvæmdastjóri Operation Management“ fellur ekki saman við enskt starfsheiti í samningnum 1. september 2005, sem var eins og fram er komið „SVP Corporate Strategy and Business Development FL GROUP.“ Ekki hefur verið nánar upplýst um þetta og hvorki nýtur við í málinu lýsingar á starfi aðaláfrýjanda sem „framkvæmdastjóri Operation Management“ né skipurits félagsins sjálfs.

Við úrlausn um þessa málsástæðu gagnáfrýjanda verður litið til þess að aðaláfrýjandi var við uppsögn eftir sem áður framkvæmdastjóri hjá gagnáfrýjanda og virðist miðað við enskan starfstitil hafa haft með höndum rekstrarstjórn af einhverjum toga, en starfslýsing í ráðningarsamningi hans 1. september 2005 tók meðal annars til þess að stýra daglegum rekstri. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram að aðaláfrýjandi hafi haldið sömu mánaðarlaunum og hann hafði hjá FL Travel Group ehf. og að ekki hafi verið hróflað við 12 mánaða uppsagnarfresti hans, en hvort tveggja veitir vísbendingu um að ekki hafi orðið grundvallarbreyting á starfssviði hans við yfirstjórn hjá gagnáfrýjanda. Einnig kom fram af hálfu gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi eftir starfslok hjá FL Travel Group ehf. verið í svonefndri framkvæmdastjórn gagnáfrýjanda. Að öllu þessu virtu verður fallist á með þeim síðastnefnda að nægjanlega sé komið fram að starf aðaláfrýjanda hafi verið þess eðlis að þágildandi ákvæði 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 taki til þess. Samkvæmt því verður kröfu aðaláfrýjanda hafnað og hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málkostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.