393/2004

X var sakfelldur fyrir þrjú nánar tilgreind kynferðisbrot gagnvart dóttur sinni á árunum 1995-1997 er hún var 11-13 ára. Þóttu brotin varða við 1. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. X var einnig sakfelldur fyrir brot á 2. mgr. sömu lagagreinar gagnvart annarri dóttur sinni árið 2002 er stúlkan var 14 ára. Loks var X sakfelldur fyrir brot á 2. mgr. 202. gr. sömu laga  gagnvart þriðju stúlkunni er hún var 13 ára en ekki þótti sannað að hann hefði reynt að hafa við hana samræði. Þóttu brot þau sem X var sakfelldur fyrir vera alvarleg og gagnvart dætrum sínum hefði hann brotið alvarlega gegn skyldum sínum sem faðir. Með hliðsjón af alvarleika brotanna, refsiákvörðunar í svipuðum málum, sem og 77. gr. almennra hegningarlaga þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Þá var hann dæmdur til að greiða stúlkunum miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 10. september 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing verði þyngd og fjárhæð skaðabóta til Y hækkuð í 1.000.000 krónur, Z í 400.000 krónur og Þ í 700.000 krónur.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar til nýrrar málsmeðferðar og til þrautavara að refsing verði milduð. Þá krefst hann aðallega að skaðabótakröfum verði vísað frá dómi, en til vara að þær verði lækkaðar.

Skýrslutökur af brotaþolunum Z og Þ fóru fram fyrir dómara samkvæmt 74. gr. a. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, með áorðnum breytingum, meðan málið var enn til rannsóknar. Það var athugavert við skýrslutöku af Z að það láðist að gæta ákvæðis 50. gr. laga nr. 19/1991 og benda henni á heimild hennar til að skorast undan vitnaframburði vegna skyldleika við ákærða. Verður að líta til þessa við sönnunarmat um ætluð brot ákærða gagnvart Þ. Fyrir liggur að hvorki saksóknari né verjandi óskuðu eftir því að framangreindir brotaþolar kæmu fyrir dóm á ný við aðalmeðferð málsins og var framburður þeirra metinn í héraði eftir myndbandsupptökum af skýrslum þeirra, sbr. 2. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991. Dómarar Hæstaréttar hafa kynnt sér þessar myndbandsupptökur.

Ákæruefnin eru rakin í héraðsdómi. Með vísun til forsendna héraðsdóms er á það fallist að ákæruvaldinu hafi tekist að sanna sök ákærða um alla þrjá liði I. kafla ákæru. Brot hans samkvæmt þessum ákæruliðum eru réttilega færð til refsiákvæða í héraðsdómi. Ákæruvaldið unir héraðsdómi um sýknu ákærða af 4. ákærulið í II. kafla. Með vísun til forsenda dómsins er hann staðfestur um sök ákærða og heimfærslu brota hans til refsiákvæða varðandi 5. lið í II. kafla ákæru og einnig 6. lið í III. kafla hennar.

Að því er varðar 7. lið í III. kafla ákæru á það atvik að hafa gerst í framhaldi af atburðum samkvæmt 6. ákærulið. Í héraðsdómi er því lýst hvernig ákærði sofnaði út frá sjónvarpi í svefnsófa á heimili sínu milli Þ og dóttur sinnar Z. Ákærði neitar sök og segist hafa sofið í einum dúr og ekki vaknað fyrr en stúlkurnar voru komnar fram úr. Sambúðarkona ákærða vaknaði þegar hann kom heim með stúlkunum um klukkan þrjú um nóttina. Settist hún fram í stofu við hlið svefnsófans og var að leggja kapal í tölvu en fór síðan aftur inn að sofa. Áður kvaðst hún hafa spurt ákærða hvort hann væri ekki að koma að sofa og hafi hann játt því. Hún hafi 5-10 mínútum síðar komið fram og séð þá að ákærði var sofnaður í öllum fötunum í sófanum. Hafi hún látið hann vera því að hún viti af reynslu að þegar hann hafi neytt áfengis þýði ekki að koma honum á fætur fyrr en hann hafi sofið úr sér. Hún hafi síðar um nóttina verið á vappi um íbúðina þar sem hún hafi þurft að sinna syni þeirra. Z sofnaði strax og varð ekki vör við neitt. Þ er því ein um frásögn sína um afskipti ákærða af sér samkvæmt þessum ákærulið. Frásögn hennar af þeim atburðum, eins og hún birtist á myndbandinu, virðist í sjálfu sér hreinskiptin, en hafa verður í huga að samkvæmt gögnum málsins var Þ undir verulegum áfengisáhrifum þegar atburðurinn á að hafa orðið. Þá er frásögn af þessum atvikum, sem höfð er eftir henni í skýrslu 27. mars 2003 um réttarlæknisfræðilega skoðun, mótsagnakennd og styður illa aðra frásögn hennar.

Þegar framangreind sönnunaraðstaða málsins er virt í heild verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi gegn neitun ákærða tekist að færa sönnur á sekt hans samkvæmt þessum ákærulið. Verður hann því sýknaður af þessum þætti málsins.

Brot þau sem ákærði er sakfelldur fyrir voru alvarleg. Með brotunum gegn dætrum sínum braut hann alvarlega gegn skyldum sínum sem faðir. Samkvæmt sakavottorði hans hefur hann ekki áður gerst sekur um brot sem áhrif eiga að hafa á refsiákvörðun. Þegar litið er til alvarleika brotanna, refsiákvörðunar í öðrum svipuðum málum og til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 2 ár og 6 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur til Y er staðfest að öðru leyti en því að dráttarvextir af dæmdri fjárhæð ákveðast frá birtingu ákæru 30. janúar 2004. Að virtum brotum ákærða gagnvart Z og Þ þykja bætur til hvorrar um sig hæfilega ákveðnar 200.000 krónur með vöxtum, svo sem í dómsorði greinir.

Rétt er að ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvörðun héraðsdóms um málsvarnarlaun er staðfest, en þóknun réttargæslumanns brotaþola í héraði þykir hæfilega ákveðin 200.000 krónur. Málsvarnarlaun og þóknun fyrir réttargæslu fyrir Hæstarétti er ákveðin í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 2 ár og 6 mánuði.

Ákærði greiði Y 700.000 krónur auk vaxta samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 31. desember 1997 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 30. janúar 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði Z 200.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 31. desember 2002 til 30. janúar 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði Þ 200.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. mars 2003 til 30. janúar 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði, B-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, 600.000 krónur og skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 300.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolanna í héraði, Þ-kvk-ef B-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 200.000 krónur og skipaðs réttargæslumanns þeirra fyrir Hæstarétti, S-kvk-ef K-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur.