287/2015

Í málinu krafðist A þess að B yrði dæmd til refsingar fyrir að hafa viðhaft nánar tilgreind ummæli um sig í skýrslutökum hjá lögreglu og að B yrði gert að greiða sér miskabætur. Í forsendum héraðsdóms var komist að þeirri niðurstöðu að vísa bæri refsikröfum A frá dómi þar sem sá sex mánaða frestur sem kveðið er á um í 1. mgr. 29. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til höfðunar einkarefsimáls hafði verið liðinn er málið var höfðað. Talið var að þótt þessa hefði ekki verið getið í dómsorði, eins og rétt hefði verið samkvæmt 2. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, yrði að líta svo á að héraðsdómur hefði vísað kröfunum frá dómi. Þar sem A hafði ekki leitað endurskoðunar á þessu ákvæði með kæru var talið að umræddar refsikröfur kæmu ekki til úrslausnar fyrir Hæstarétti. Um miskabótakröfu A sagði Hæstiréttur að höfði sá, sem sakaður hefði verið um kynferðisbrot en það mál verið fellt niður, meiðyrðamál á grundvelli þeirra ummæla einna, sem kærandi hefði látið falla hjá lögreglu, væri ótækt að sönnunarbyrðin yrði lögð á stefnda í slíku máli þar sem staðhæfing stæði gegn staðhæfingu um hvað raunverulega hefði gerst. Þess í stað yrði þegar svo stæði á að gera þá kröfu til stefnanda að hann leiddi líkur að því að ekki hefði verið tilefni til að setja fram ásakanirnar, auk þess sem stefndi hefði gert það gegn betri vitund. Talið var að A hefði ekki leitt líkur að slíku í máli þessu og var B því sýknuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 6. febrúar 2015. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 25. mars sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 20. apríl 2015. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði dæmd til refsingar, aðallega samkvæmt 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara samkvæmt 234. gr. sömu laga, fyrir að hafa viðhaft nánar tilgreind ummæli um sig í skýrslutöku hjá lögreglu 24. janúar 2011, 17. ágúst sama ár og 21. september 2012. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða sér 5.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. janúar 2011 til 20. apríl 2013, en dráttarvöxtum eftir 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess aðallega að refsikröfu áfrýjanda verði vísað frá Hæstarétti og hinn áfrýjaði dómur staðfestur að öðru leyti, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Þá krefst hún málskostnaðar hér fyrir dómi án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Í forsendum hins áfrýjaða dóms er komist að þeirri niðurstöðu að vísa beri kröfum áfrýjanda um refsingu frá héraðsdómi þar sem frestur til að höfða mál til refsingar vegna áðurgreindra ummæla stefndu hafi verið liðinn þegar mál þetta var höfðað, sbr. 29. gr. almennra hegningarlaga. Þótt þessa sé ekki getið í dómsorði, eins og rétt hefði verið samkvæmt 2. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður litið svo á að með þessu hafi héraðsdómur vísað kröfunum frá dómi, svo sem lög stóðu til. Þar sem áfrýjandi leitaði ekki endurskoðunar á þessu ákvæði með kæru, sbr. j. lið 1. mgr. 143. gr. síðastgreindra laga, koma umræddar kröfur ekki til úrlausnar hér fyrir dómi.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir bar stefnda fram kæru á hendur áfrýjanda þar sem hún sakaði hann um að hafa nauðgað sér þrisvar í desember 2010 og janúar 2011 á veitingastað sem hann átti og rak og þar sem hún starfaði á þeim tíma. Við skýrslutöku hjá lögreglu í tilefni af þeirri kæru og kæru áfrýjanda á hendur henni vegna rangra sakargifta í hans garð viðhafði stefnda þau ummæli sem krafist er miskabóta fyrir. Síðar afhenti áfrýjandi lögreglu hljóðupptöku af samtali sínu við stefndu sem mun hafa átt sér stað í bifreið hans og hann taldi að fæli í sér sönnun um að hún hefði gegn betri vitund borið hann röngum sökum. Í kjölfar þess að áfrýjandi kom upptökunni á framfæri við lögreglu var tekin skýrsla af stefndu 22. ágúst 2013 þar sem hún ítrekaði að áfrýjandi hefði nokkrum sinnum haft kynferðismök við sig án samþykkis síns. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi við aðalmeðferð þessa máls kvaðst stefnda hafa verið hrædd við áfrýjanda og óttast um líf sitt þegar samtal þeirra hafi farið fram að hans frumkvæði. Að þessu virtu verður að líta framhjá því, sem fram kemur á framangreindri hljóðupptöku, þegar leyst er úr málinu.

Höfði sá, sem sakaður hefur verið um kynferðisbrot en það mál verið fellt niður, meiðyrðamál á grundvelli þeirra ummæla einna, sem kærandi hefur látið falla hjá lögreglu, er ótækt að sönnunarbyrðin verði lögð á stefnda í slíku máli þar sem staðhæfing stendur gegn staðhæfingu um hvað raunverulega gerðist. Þess í stað verður þegar svo stendur á að gera þá kröfu til stefnanda að hann leiði líkur að því að ekki hafi verið tilefni til að setja fram ásakanirnar, auk þess sem stefndi hafi gert það gegn betri vitund. Samkvæmt því, sem áður er rakið, og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms hefur áfrýjandi ekki leitt líkur að slíku í máli því sem hér um ræðir. Verður héraðsdómur af þeim sökum staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð eins og nánar greinir í dómsorði.

Gjafsóknarkostnaður stefndu hér fyrir dómi greiðist úr ríkissjóði, svo sem fram kemur í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefndu, B, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.