233/2008

Þ krafðist riftunar meðal annars á greiðslu Y til E sem greidd var með þeim hætti að Þ, kaupandi fasteignarinnar að F, greiddi hina tilgreindu fjárhæð sem hluta kaupverðs fasteignarinnar, beint til E. Var fallist á með héraðsdómi að greitt hefði verið með óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 134. gr. laga nr. 21/1991 laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Í málinu var deilt um hvenær umrædd greiðsla teldist hafa farið fram. Í dómi Hæstaréttar sagði að meginreglan væri sú að greiðsla á peningakröfu teldist hafa farið fram í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991 þegar hún væri komin til kröfuhafans. Þegar greitt væri fyrir milligöngu þriðja aðila skipti aftur á móti máli hvaða tengsl hann hefði við kröfuhafa. Ef þriðji maður væri umboðsmaður kröfuhafa eða tengdur honum með öðrum þeim hætti að það yrði að samsama hann kröfuhafa teldist greiðsla hafa farið fram þegar hún væri komin til þriðja manns. Í öðrum tilvikum teldist greiðsla almennt ekki hafa verið innt af hendi fyrr en greiðsla væri komin til kröfuhafa frá þriðja manni. Tengslin á milli Þ og E voru ekki þess eðlis að hún yrði samsömuð E við kaup hennar á fasteigninni að F. Yrði því að leggja til grundvallar að greiðslan hefði verið innt af hendi þegar hún kom til E frá Þ. Var E ekki talið hafa tekist sönnun um að hin umdeilda greiðsla hefði farið fram fyrir 28. febrúar 2006. Var krafa Þ því tekin til greina þar sem fyrrnefnd greiðsla var innt af hendi innan sex mánaða fyrir frestdag, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Ekki voru lagaskilyrði á grundvelli fyrrnefnds lagaákvæðis til að rifta greiðslum Y til E vegna skulda sex annarra aðila við E, þar sem umræddu lagaákvæði er almennt ekki beitt þegar skuldari hefur greitt skuld annars aðila. Hins vegar var fallist á með Þ að þær greiðslur hefðu verið gjafagerningar, sbr. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, enda fékk Y ekki nein verðmæti í stað umræddra greiðslna. Var krafa Þ um riftun á þeim greiðslum því einnig tekin til greina. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 var E dæmt til að greiða Þ fjárhæð sem svaraði til allra framangreindra greiðslna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2008. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er málsaðila varðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram er óumdeilt að frestdagur við gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila var 23. júní 2006. Stefndi byggir kröfu sína að hluta á 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, þar sem fram kemur að rifta megi greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag að tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Telur stefndi að greiðslan hafi verið óvenjuleg og að í skilningi ákvæðisins hafi fullnusta hennar átt sér stað 28. febrúar 2006, en þann dag gaf áfrýjandi út kvittanir til Yms ehf. um greiðslur á þeirri skuld, samtals að fjárhæð 3.258.000 krónur, sem stefndi krefst riftunar og endurgreiðslu á og tíunduð er í héraðsdómi.

Áfrýjandi telur á hinn bóginn að greiðsludagur hafi verið 27. október 2005. Með kaupsamningi þann dag seldi Ymur ehf. Þ-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf, eiginkonu G-kk-ef S-kk-ef fyrirsvarsmanns áfrýjanda, íbúð í fjölbýlishúsi að Fífumóa 9 á Selfossi. Umsamið kaupverð var 14.458.000 krónur og skuldbatt kaupandi sig til að greiða það í fernu lagi þannig:

„1. Með peningum við undirritun kaupsamnings til Frjálsa fjárfestingabankans hf. kr. 1.000.000

2. Með peningum við afhendingu til Frjálsa fjárfestingabankans hf. kr. 10.000.000

3. Með peningum við afsal kr. 200.000

4. Með peningum til Endurskoðunar og uppgjörs ehf. kt. 460199-2399 kr. 3.258.000“.

Þessi samningur var afhentur til þinglýsingar 31. október 2005. Með honum samþykkti Ymur ehf. fyrir sitt leyti að Þ-kvk-nf skyldi greiða hluta kaupverðs íbúðarinnar með því að greiða skuld við áfrýjanda.

Ágreiningur aðila lýtur einkum að því hvenær greiðsla telst hafa farið fram á kröfu þeirri sem í málinu er krafist riftunar á. Meginreglan er sú að greiðsla á peningakröfu telst hafa farið fram í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991 þegar hún er komin til kröfuhafans. Þegar greitt er fyrir milligöngu þriðja aðila skiptir aftur á móti máli hvaða tengsl hann hefur við kröfuhafa. Ef þriðji maður er umboðsmaður kröfuhafa eða tengdur honum með þeim hætti að það verði að samsama hann kröfuhafa telst greiðsla hafa farið fram þegar hún er komin til þriðja manns. Í öðrum tilvikum telst greiðsla almennt ekki hafa verið innt af hendi fyrr en greiðsla er komin til kröfuhafa frá þriðja manni. Varðandi það hvort greiðsla teljist óvenjuleg er hins vegar miðað við form hennar þegar hún fer frá greiðanda.

Í málinu er ekki á því byggt að Þ-kvk-nf H-kvk-nf hafi haft umboð til þess að taka við greiðslu fyrir hönd áfrýjanda þannig að Ymur ehf. losnaði undan skuldbindingu sinni gagnvart honum við gerð kaupsamnings. Tengslin á milli Þ-kvk-ef H-kvk-ef og áfrýjanda, sem er einkahlutafélag, eru ekki þess eðlis að hún verði samsömuð áfrýjanda við kaup hennar á íbúð í fjölbýlishúsinu að Fífumóa 9 á Selfossi. Verður því að leggja til grundvallar að greiðslan hafi verið innt af hendi þegar hún kom til áfrýjanda frá Þ-kvk-þgf H-kvk-þgf.

Hinn 28. febrúar 2006 gaf áfrýjandi út kvittun fyrir greiðslunni og segir þar „Ymur ehf ... hefur í dag greitt í reikning sinn kr. 1.226.575“. Sama dag var önnur kvittun gefin út vegna vaxtakostnaðar Yms ehf. að fjárhæð 17.657 krónur. Samtals voru því greiddar vegna Yms ehf. 1.244.232 krónur. Þá voru jafnframt gefnar út sex aðrar kvittanir vegna greiðslu á skuldum Rimabæjar ehf., Staðals ehf., VEÞ verktaka ehf., Hústaks sf., E-kk-ef K. S-kk-ef og V-kk-ef J. S-x-x. Um þær verður fjallað í næsta kafla dómsins. Samtals eru þessar kvittanir fyrir 3.258.000 krónum.

Við meðferð málsins í héraði beindi stefndi áskorun til áfrýjanda og Þ-kvk-ef H-kvk-ef, um að leggja fram bankakvittanir vegna greiðslu hennar til áfrýjanda til samræmis við útgefnar kvittanir að fjárhæð 3.258.000 krónur 28. febrúar 2006. Áfrýjandi hafnaði þessari áskorun.

Þar sem áfrýjanda hefur ekki tekist sönnun um að greiðsla 1.244.232 króna hafi farið fram fyrir 28. febrúar 2006 verður að taka kröfu stefnda til greina um riftun greiðslunnar þar sem hún var innt af hendi innan sex mánaða fyrir frestdag, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, enda er fallist á það með héraðsdómi að greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri og að greiðslan hafi ekki getað talist venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda fjárhæð sem svarar til þeirrar greiðslu sem hér um ræðir.

Undir riftunarreglu 134. gr. laga nr. 21/1991 falla greiðslur á skuldum þess sem síðar verður gjaldþrota. Reglunni verður almennt ekki beitt þegar skuldari hefur greitt skuld annars aðila. Riftun á greiðslum Yms ehf. til áfrýjanda á 2.013.768 krónum vegna skulda Rimabæjar ehf., Staðals ehf., VEÞ verktaka ehf., Hústaks sf., E-kk-ef K. S-kk-ef og V-kk-ef J. S-x-x við áfrýjanda verður því ekki rift á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991.

II

Í annan stað hefur stefndi vísað til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 því til stuðnings að rifta beri þeim hluta greiðslunnar sem ætlað var til greiðslu skulda fyrrnefndra aðila við áfrýjanda. Telur hann að þar hafi verið um að ræða gjafagerning í skilningi ákvæðisins, enda hafi Ymur ehf. ekki fengið nein verðmæti í staðinn.

Eins og áður segir samanstóð fjárhæðin 3.258.000 krónur, sem Þ-kvk-nf H-kvk-nf skyldi greiða áfrýjanda, af skuld Yms ehf. við áfrýjanda að fjárhæð 1.244.232 krónur og skuldum annarra samtals að fjárhæð 2.013.768 krónur. Samkvæmt gögnum málsins og málflutningi aðila má að hluta rekja þá greiðslu til samkomulags þriggja eigenda Yms ehf. við Þ-kvk-þf H-kvk-þf 26. maí 2004, þar sem vísað er til kaupsamnings um kaup Þ-kvk-ef H-kvk-ef á íbúð af ÞH verki ehf., en einn eigenda Yms ehf. var aðaleigandi þess félags. Í þeim samningi var gert ráð fyrir að Þ-kvk-nf H-kvk-nf skyldi greiða samtals 2.900.000 krónur af kaupverði íbúðarinnar til áfrýjanda. Kom fram við skýrslutöku í héraði að samningurinn 27. október 2005 hafi komið í stað samkomulagsins frá 26. maí 2004. Óumdeilt er að Ymur ehf. hafi með ráðstöfun fyrrnefndrar kaupsamningsgreiðslu greitt skuldir Rimabæjar ehf., Staðals ehf., VEÞ verktaka ehf., Hústaks sf., E-kk-ef K. S-kk-ef og V-kk-ef J. S-kk-ef við áfrýjanda samtals að fjárhæð 2.013.768 krónur. Hinn 28. febrúar 2006 gaf áfrýjandi út sex kvittanir til Yms ehf. vegna þeirra.

Eins og komist var að í kafla I hér að framan átti greiðsla á skuldum framangreindra aðila sér stað innan sex mánaða fyrir frestdag. Aðilar málsins eru sammála um að skilja beri kaupsamninginn frá 27. október 2005 svo að með honum hafi Ymur ehf. skuldbundið sig til að greiða tilgreindar skuldir framangreindra aðila við áfrýjanda. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að Ymur ehf. hafi fengið verðmæti fyrir greiðsluna en fyrir liggur í málinu að sumir þeirra aðila sem greitt var fyrir voru ógjaldfærir. Verður samkvæmt þessu fallist á með stefnda að um hafi verið að ræða gjafagerning í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Leiðir þetta til þess að krafa stefnda um riftun á þessum hluta greiðslunnar, sem ósannað er að fullnægt hafi verið fyrr en 28. febrúar 2006, verður tekin til greina. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda fjárhæð sem svarar til þeirrar greiðslu sem hér um ræðir.

III

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur að því er snertir riftun á greiðslu Yms ehf. á skuld að fjárhæð 3.258.000 krónur og áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda þá fjárhæð. Stefna var birt áfrýjanda 3. júlí 2007. Er upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við þann dag í hinum áfrýjaða dómi. Ekki eru efni til að taka til greina kröfu áfrýjanda um að miða upphafstíma dráttarvaxta við síðari dag. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Samkvæmt þessum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur er óraskaður.

Áfrýjandi, Endurskoðun og uppgjör ehf., greiði stefnda, þrotabúi Yms ehf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.