407/2010

X var með ákæru ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 170. gr. sbr. 1. mgr. 169. gr. tollalaga nr. 88/2005 með því að hafa flutt inn til landsins og eigi framvísað nánar tilgreindum varningi með tilskildum hætti við tollgæsluna. Í héraði var X fundinn sekur um brot gegn 170. gr. tollalaga, sbr. 6. gr. og 3. mgr. 27. gr. sömu laga og 2. gr. reglugerðar nr. 630/2008 um ýmis tollfríðindi. Fyrir Hæstarétti byggði ákærði á því að vörn hans hafi orðið áfátt vegna meðferðar málsins í héraði. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að skýra verði 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála svo að veita skuli ákærða tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína miðað við breyttan lagagrundvöll málsins. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. júní 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða og upptöku haldlagðra muna, en þess að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og þess að málinu verði vísað heim í hérað. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins og þess að upptöku muna verði hafnað, en að því frágengnu að refsing verði felld niður eða hún milduð og að upptöku muna verði hafnað.

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun málsins á því að ákærði hafi verið sakfelldur fyrir brot gegn 170. gr. tollalaga nr. 88/2005, sbr. 6. gr. og 3. mgr. 27. gr. sömu laga og 2. gr. reglugerðar nr. 630/2008 um ýmis tollfríðindi. Ákærði hafi hins vegar aðeins verið ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 170. gr., sbr. 1. mgr. 169. gr. tollalaga nr. 88/2005. Hann byggir á því að þetta hafi komið niður á vörnum sínum fyrir dómi þar sem ekki hafi verið byggt á öðrum ákvæðum við aðalmeðferð málsins en komu fram í ákæru og honum hafi því ekki gefist færi á að undirbúa vörn sína á þessum grundvelli.

Í 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er kveðið á um efni ákæru. Samkvæmt c. lið 1. mgr. 152. gr. á að greina hver sú háttsemi er sem ákært er fyrir, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta. Í 1. mgr. 180. gr. laganna segir að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Þó megi sakfella ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staður og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna. Dómari geti gefið aðilum færi á að tjá sig um atriði að þessu leyti, ef þurfa þyki. Með sömu skilyrðum sé dómara og rétt að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en fram komi í ákæru, þó aldrei aðrar kröfur en þar greini.

Við meðferð máls geta sjónarmið og kröfur um heimfærslu brota undir önnur refsiákvæði en í ákæru greinir, bæði komið frá dómara og sakflytjendum. Heimilt er þannig að breyta heimfærslu þeirrar háttsemi sem ákært er fyrir til laga með bókun í þingbók, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga nr. 88/2008. Haga verður þó meðferð máls með þeim hætti að vörn ákærða verði ekki áfátt af þessum sökum og getur dómari gefið aðilum færi á að tjá sig um það, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Verður að skýra ákvæðið svo að veita skuli ákærða tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína miðað við breyttar forsendur, eftir atvikum með því að ákærði og vitni gefi á nýjan leik skýrslur fyrir dómi um atriði sem máli kunna að skipta, meðal annars með tilliti til þess hvort lýsing ætlaðs brots í ákæru eigi við það refsiákvæði sem vísað er til eftir breytinguna.

Fyrir Hæstarétti hefur ákærði haldið því fram að vörn hans hafi orðið áfátt af framangreindum ástæðum. Ákvæði 1. mgr. 170. gr. tollalaga nr. 88/2005 hefur hvorki að geyma skýra háttsemislýsingu né millitilvísun til þess ákvæðis laganna þar sem hún kemur fram. Var því þörf á að bæta úr þessum ágalla ákærunnar með bókun í þingbók, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 20. febrúar 1997 í máli nr. 233/1996 sem birtur er á blaðsíðu 712 í dómasafni réttarins 1997. Þess er á hinn bóginn ekki getið í bókunum þinghalda í héraðsdómi að framangreinds ákvæðis 180. gr. hafi verið gætt. Gegn mótmælum ákærða er það ósannað. Verður því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Rétt er að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði niðurstöðu héraðsdóms en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.