279/2011

B var ákærður fyrir innherjasvik með því að hafa selt hlutabréf sín í L hf. þrátt fyrir að hafa búið yfir innherjaupplýsingum um bankann sem hann varð áskynja um í starfi sínu sem ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins og þá einkum vegna setu sinnar í samráðshópi stjórnvalda um fjármálastöðugleika og viðbúnað. Kröfum B um frávísun málsins frá héraðsdómi og ómerkingu héraðsdóms var hafnað. Í dómi Hæstaréttar var fjallað um stöðu B og að hann hefði haft aðgang að upplýsingum frá tilteknum aðilum. Að því virtu var talið að B hefði uppfyllt efnisleg skilyrði til að teljast tímabundinn innherji í skilningi 2. töluliðar 121. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Þær upplýsingar sem vísað var til í ákæru, og komu til skoðunar fyrir Hæstarétti, voru taldar hafa verið innherjaupplýsingar. B var því sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að brot B hefði verið stórfellt og brotaandlagið hátt og að hann hefði misnotað stöðu sína sem opinber starfsmaður. Þegar litið var til eðlis brots ákærða, á hvaða tíma það var framið og stöðu hans þá, var ekki talið unnt að fallast á að mikil fjölmiðlaumfjöllun, þótt óvægin hefði verið á köflum, gæti haft áhrif á ákvörðun refsingar. Var B því gert að sæta fangelsi í 2 ár og upptöku á peningainnstæðum sem svöruðu til söluverðs hlutanna í L hf. að frátöldum kostnaði af sölunni vegna afgreiðslugjalds, söluþóknunar og fjármagnstekjuskatts.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. maí 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði ,,sakfelldur í samræmi við ákæruliði 1, 2, 4, 5 og 6“ og að refsing hans verði þyngd. Þá er þess krafist að ákærða verði gert að sæta upptöku á 192.658.716 krónum.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu heimvísað en að því frágengnu sýknu. Verði ekki á það fallist krefst ákærði þess að refsing verði milduð. Í öllum tilvikum krefst ákærði aðallega frávísunar á upptökukröfu, til vara að henni verði hafnað en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

I

Ákærði, sem er fæddur árið 1946, er lögfræðingur að mennt og starfaði sem lögmaður frá árinu 1978. Samhliða lögmannsstörfum sat hann í stjórnum ýmissa fyrirtækja, auk þess sem hann var einn stofnenda nokkurra félaga, sem störfuðu á sviði viðskipta með fjármálagerninga. Hann var einn af stofnendum Kaupþings hf. árið 1982 og formaður stjórnar þess félags í upphafi. Hann var jafnframt einn stofnenda Hlutabréfamarkaðarins hf. árið 1985 og Hlutabréfasjóðsins hf. 1986 og var formaður stjórna beggja þessara félaga í upphafi.

Ákærði var skipaður ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu á árinu 2000. Hann hefur upplýst að á þeim tíma hafi hann átt hlutafé í Hf. Eimskipafélagi Íslands. Fyrir nokkrum árum kveður hann viðskipti með hluti í síðastnefndu félagi, sem hann hafi engan þátt átt í, hafa leitt til þess að hann fékk hlutafé í Landsbanka Íslands hf. í skiptum fyrir hluti sína í Hf. Eimskipafélagi Íslands. Frá þeim tíma hafi hann átt hluti í Landsbanka Íslands hf., en það hafi honum þótt bæði óþægilegt og óheppilegt vegna stöðu sinnar sem ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneyti.

II

Í febrúar 2006 var af hálfu stjórnvalda settur á fót samráðshópur forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis, Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika og viðbúnað við hugsanlegum áföllum í fjármálakerfinu. Í skriflegu samkomulagi 21. febrúar 2006 um stofnun og störf samráðshópsins segir meðal annars að með samkomulaginu sé verið að formbinda samráð sem eigi rætur að rekja til samstarfs Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands frá árinu 1999. Í samkomulaginu segir einnig: ,,Góð almenn umgjörð í lögum, reglum og eftirliti með starfsemi fjármálafyrirtækja og markaða er grundvallarforsenda fjármálastöðugleika og traust og skilvirkt fjármálakerfi er mikilvæg forsenda fyrir vexti og velferð þjóðarbúsins. Aðilar samkomulagsins stuðla saman að því að þessar forsendur séu til staðar á grundvelli lögbundinna hlutverka og verkefna sinna. Þá leitast þeir við að samhæfa viðbrögð sín við hugsanlegu fjármálaáfalli.“ Þá segir að samráðshópurinn skuli hittast eigi sjaldnar en tvisvar sinnum á ári, en hann skuli þó kallaður saman ef forstjóri Fjármálaeftirlitsins eða bankastjórn Seðlabanka Íslands leggi það til vegna atvika ,,sem varða stöðu fjármálafyrirtækja eða markaða.“ Fulltrúi forsætisráðuneytisins skyldi samkvæmt samkomulaginu stýra samráðshópnum. Þá er mælt fyrir um að við undirbúning kynninga og í umræðum skyldi gætt þeirrar þagnarskyldu sem hver aðili í hópnum væri bundinn af. Samráðshópurinn átti að vera vettvangur upplýsinga- og skoðanaskipta. Hópnum var einungis ætlað ráðgefandi hlutverk. Í samkomulaginu sagði einnig: ,,Skapist þær aðstæður að fjármálakerfinu sé talin hætta búin vegna áfalls í fjármálafyrirtæki eða á markaði skal efnt til umfjöllunar í samráðshópnum án tafar. Viðbrögð við slíkum vanda eru háð aðstæðum hverju sinni en grundvallaratriði er að eigendur og stjórnendur fjármálafyrirtækja sem og markaðsaðilar leysi vanda sinn sjálfir.“ Loks er í samkomulaginu getið sérstaks samstarfs Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands þar sem meðal tilgreindra markmiða sé að tryggja samræmd viðbrögð við hugsanlegri ,,kerfisáhættu á fjármálamarkaði.“

Í skýrslum fyrir dómi báru þeir sem sátu í samráðshópnum að þau efni sem þar hafi verið til umfjöllunar hafi almennt verið trúnaðarmál.

Ákærði var fulltrúi fjármálaráðuneytisins í samráðshópnum, sem starfaði undir forystu E ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu. Vegna ástands á fjármálamarkaði voru fundir í samráðshópnum tíðir á árinu 2008. Hélt hópurinn 25 fundi frá 10. janúar til 16. september það ár.

Auk þátttöku á fundum samráðshópsins er upplýst að ákærði átti, ásamt ráðuneytisstjóra viðskiptaráðuneytis, fund með L og K, þáverandi bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst 2008, sem haldinn var að frumkvæði bankastjóranna. Þá sat ákærði sem fulltrúi fjármálaráðuneytisins fund viðskiptaráðherra með F fjármálaráðherra Bretlands 2. september 2008, en þann fund sátu einnig fulltrúar Fjármálaeftirlitsins. Fundur þessi var haldinn að frumkvæði íslenskra stjórnvalda. Um þann fund segir í bréfi ráðuneytisstjóra viðskiptaráðuneytis 13. mars 2009 til Fjármálaeftirlitins að ,,megintilgangur fundarins hafi verið að ræða kröfu breskra stjórnvalda um að færa innstæðureikninga [Icesave-reikninga] hjá útibúi Landsbankans í London í breskt dótturfélag ... Tilgangurinn með fundinum var að fara fram á að bresk stjórnvöld heimiluðu að innlánsreikningarnir yrðu fluttir í breskt dótturfélag strax, en að Landsbankanum yrði gefinn eðlilegur frestur til skipulegs flutnings á eignum á móti innstæðum þannig að fjármögnunarsamningar bankans röskuðust sem minnst.“

Ákærði sat fund með samráðshópnum 16. september 2008, sem haldinn var degi eftir að bú bandaríska fjárfestingarbankans, Lehman Brothers, var tekið til gjaldþrotaskipta. Á fundinum var meðal annars fjallað um stöðu og horfur á fjármálamarkaði, stöðu fjármálafyrirtækja og málefni Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Fram kemur meðal annars í fundargerð að gjaldþrotaskipti á búi Lehman Brothers hefði ekki stórfelld áhrif á ,,eiginfjárgrunn“ þriggja stærstu íslensku bankanna.

III

Dagana 17. og 18. september 2008 seldi ákærði allt hlutafé sitt í Landsbanka Íslands hf. samtals 9.059.809 hluti fyrir 192.658.716 krónur. Fyrri daginn seldi hann 4.696.791 hlut fyrir 99.533.845 krónur og seinni daginn 4.363.018 hluti fyrir 93.124.871 krónur. Frá þessum fjárhæðum var dregið afgreiðslugjald og söluþóknun. Kaupandi allra hlutanna var Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis.

Með bréfi 11. nóvember 2008 óskaði Fjármálaeftirlitið upplýsinga hjá ákærða um framangreind viðskipti hans, sem það kvaðst hafa til athugunar. Í bréfinu segir að 6. október sama ár hafi Fjármálaeftirlitið stöðvað viðskipti með alla fjármálagerninga sem gefnir hafi verið út af Landsbanka Íslands hf. og teknir höfðu verið til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Hafi slíkt verið gert þar sem aðstæður bankans hafi verið með þeim hætti að viðskipti myndu skaða hagsmuni fjárfesta þar sem umtalsverð óvissa ríkti og kæmi í veg fyrir eðlilega verðmyndun fjármálagerninganna. Væri það mat Fjármálaeftirlitsins að jafnræði fjárfesta yrði ekki tryggt með öðrum hætti þar sem verðmótandi upplýsingar væru of dreifðar til þess að unnt væri að tryggja trúnað þeirra. Hinn 9. október 2008 hafi svo Fjármálaeftirlitið tekið ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Í bréfinu segir einnig: ,,Af framangreindu er ljóst að mikið ójafnræði ríkti um aðgang fjárfesta að upplýsingum sem haft gætu verðmótandi áhrif á hlutabréf í Landsbanka Íslands hf.“ Í bréfinu er jafnframt vísað til nokkurra ákvæða í lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, sem varða innherja og innherjasvik og viðurlög við brotum á þessum ákvæðum. Loks segir að óskað sé upplýsinga hjá ákærða um viðskiptin vegna stöðu hans sem ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneyti og mögulegum aðgangi hans að upplýsingum þess vegna.

Ákærði svaraði bréfinu 18. nóvember 2008 og færði fram skýringar, auk þess sem hann lét fylgja gögn til stuðnings máli sínu. Nokkur frekari bréfaskipti áttu sér stað milli Fjármálaeftirlitsins og ákærða, sem nánar verður gerð grein fyrir í V. kafla dómsins, en þeim lauk að sinni með bréfi eftirlitsins til hans 7. maí 2009. Þar kemur fram að Fjármálaeftirlitið hafi farið yfir upplýsingar og gögn sem fram hafi komið í málinu með hliðsjón af skýringum ákærða og það telji að ,,fullnægjandi skýringar og gögn hafi komið fram til stuðnings fullyrðinga ... um að [ákærði hafi] ekki búið yfir innherjaupplýsingum“ á þeim tíma sem viðskiptin áttu sér stað. Í niðurlagi bréfsins sagði svo: ,,Fjármálaeftirlitið telur því ekki tilefni til frekari athugunar á máli þessu. Fjármálaeftirlitið áskilur sér þó þann rétt að taka málið aftur til skoðunar ef ný gögn eða upplýsingar koma fram er varða mál þetta.“

Ákærða var tilkynnt 9. júlí 2009 að mál hans hefði verið tekið til athugunar á nýjan leik og aflað ýmissa gagna og upplýsinga meðal annars teknar skýrslur af H settum ráðuneytisstjóra í viðskiptaráðuneyti og G sem 1. ágúst 2008 hafi tekið aftur við ráðuneytisstjórastarfi í viðskiptaráðuneyti. Niðurstaða Fjármálaeftirlitsins eftir öflun nýrra gagna og upplýsinga væri sú, að rökstuddur grunur væri um að ákærði hefði brotið gegn 1. tölulið 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007 með framangreindum viðskiptum sínum. Var málið sama dag sent embætti sérstaks saksóknara til meðferðar, sem hóf nokkru síðar rannsókn þess.

IV

Með bréfi 19. nóvember 2009 til Héraðsdóms Reykjavíkur krafðist ákærði þess að rannsókn sérstaks saksóknara á ætluðum innherjasvikum hans yrði lýst ólögmæt og hún felld niður. Sömu kröfu hafði ákærði áður beint til sérstaks saksóknara, sem hafnaði henni. Krafa ákærða, sem hér greinir, var sett fram á grundvelli í 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sem heimilar sakborningi að leggja fyrir héraðsdóm ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu eða ákæranda. Röksemdum ákærða fyrir kröfunni var teflt fram í nokkrum liðum, en meðal þeirra voru að athugun Fjármálaeftirlitsins á háttsemi hans hafi lokið með endanlegri stjórnvaldsákvörðun samkvæmt bréfi 7. maí 2009. Ekki hafi verið lögmætt að binda þá ákvörðun fyrirvara, svo sem Fjármálaeftirlitið hafi gert, og hafi ákærði haft réttmætar væntingar um að niðurstaðan væri endanleg. Með síðari athugun Fjármálaeftirlitsins og kæru í kjölfar hennar hafi ennfremur verið brotið gegn banni við endurtekinni málsmeðferð til úrlausnar um refsiverða háttsemi samkvæmt 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 1. gr. laga nr. 62/1994 um lagagildi hans.

Héraðsdómur hafnaði kröfu ákærða með úrskurði, sem ákærði skaut til Hæstaréttar. Í dómi Hæstaréttar 3. febrúar 2010 í máli nr. 15/2010 sagði að Fjármálaeftirlitinu hefði verið heimilt að binda ákvörðun sína 7. maí 2009 um að hætta athugun á ætluðum brotum ákærða þeim fyrirvara að athugun yrði fram haldið ef ný gögn eða upplýsingar kæmu fram í málinu, enda hafi sá fyrirvari verið í eðlilegu samræmi við ákvörðunina og það markmið með athuguninni að upplýsa málið til hlítar. Ákærða hafi verið kynnt ákvörðunin í bréfi sama dag. Hann hafi því ekki með réttu haft væntingar um að þar með væri málinu endanlega lokið. Var ekki fallist á að röksemdir um að réttmætar væntingar ákærða gætu staðið í vegi fyrir framangreindri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um að taka málið til rannsóknar á ný. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um framhald málsins hafi verið reist á því að ný gögn og upplýsingar hefðu komið fram. Var um þau vísað til hins kærða úrskurðar og til bréfs Fjármálaeftirlitsins til embættis sérstaks saksóknara 9. júlí 2009. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að mat Fjármálaeftirlitins um að hin nýju gögn og upplýsingar skyldu leiða til frekari athugunar og eftirfarandi kæru yrði ekki vefengt. Þá segir að þótt vera kynni að málsmeðferð fyrir stjórnvöldum og eftirfarandi ákvörðun á stjórnsýslustigi um niðurfellingu máls gæti fallið undir ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum, yrði ekki talið að bréf Fjármálaeftirlitsins 7. maí 2009 teldist ígildi lokaafgreiðslu máls í merkingu ákvæðisins. Kæra Fjármálaeftirlitsins hafi þegar af þeirri ástæðu ekki falið í sér brot gegn banni við endurtekinni málsmeðferð til úrlausnar um refsiverða háttsemi.

V

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi.

1

Frávísunarkrafan er studd við 159. gr. laga nr. 88/2008, en samkvæmt því ákvæði getur dómari með eða án kröfu vísað sakamáli frá dómi ef hann telur slíka ágalla vera á málinu, að þeir eigi að leiða til frávísunar þess. Frávísunarkrafa ákærða er annars vegar reist á því að ákæra í málinu og málsóknin gegn ákærða sé andstæð 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Krafa um frávísun málsins af þessum ástæðum var gerð fyrir héraðsdómi, sem hafnaði henni með úrskurði 7. janúar 2011 og krefst ákærði endurskoðunar á úrskurðinum. Hins vegar er krafa ákærða um frávísun reist á því að rannsókn málsins hafi verið verulega áfátt.

Í tilkynningu ákærða um áfrýjun málsins 3. maí 2011 óskaði hann einnig endurskoðunar á nefndum úrskurði héraðsdóms, sbr. 2. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008. Er sá úrskurður því hér til endurskoðunar.

2

Ákærði telur að dómur Hæstaréttar 3. febrúar 2010 í máli nr. 15/2010, sem áður er getið, standi því ekki í vegi að hann geti nú krafist frávísunar málsins, þótt sú krafa sé einnig reist á reglunni í 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Ákærði kveður það fyrst hafa verið eftir útgáfu ákæru í málinu, sem ljóst hafi verið að málatilbúnaður ákæruvaldsins hafi ekki byggst á öðrum upplýsingum en þeim sem legið hafi fyrir Fjármálaeftirlitinu, eða verið því tiltækar, þegar ákærða var birt bréf þess 7. maí 2009 um að eftirlitið teldi ekki tilefni til frekari athugunar á máli hans. Ákærði styður kröfu sína einnig sömu rökum og kröfuna, sem hann gerði á rannsóknarstigi málsins, um að rannsóknin yrði lýst ólögmæt og hún stöðvuð, en henni var hafnað með áðurnefndum dómi Hæstaréttar. Hann kveður jafnframt að það sé, hvað sem öðru líði, skilyrði fyrir endurupptöku málsins sem leiddi til ákæru og eftirfarandi sakamáls á hendur honum, að nýjar upplýsingar hafi sannanlega komið fram eftir 7. maí 2009. Þetta skilyrði leiði bæði af 2. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu og af orðalagi ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um að ekki væri tilefni til frekari athugunar á máli ákærða nema ný gögn og upplýsingar, er málið vörðuðu, kæmu fram. Samkvæmt því hljóti dómstólar að þurfa að endurskoða hvort þessu skilyrði hafi verið fullnægt. Ákærði ítrekar í þessu sambandi að það hafi ekki verið fyrr en eftir útgáfu ákæru, sem unnt hafi verið að leggja mat á hvort ,,hin endurtekna málsmeðferð“ hafi í reynd byggst á nýjum upplýsingum og gögnum. Telur ákærði að hafi ákæra aðeins byggst á upplýsingum, sem legið hafi fyrir hjá Fjármálaeftirlitinu, eða verið því tiltækar, er athugun á máli ákærða var hætt af hálfu eftirlitsins, séu öll efnisskilyrði 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu fyrir hendi. Beri þá að vísa málinu frá dómi. Ákærði staðhæfir að ákæra sé reist á upplýsingum sem í reynd hafi legið fyrir hjá Fjármálaeftirlitinu eða verið því tiltækar 7. maí 2009. Í því sambandi bendir ákærði á að Fjármálaeftirlitið átti aðild að samráðshópi varðandi fjármálastöðugleika og viðbúnað og hafi verið ,,aðalupplýsingaveita“ hópsins. Fjármálaeftirlitið hafi haft tiltækar meiri upplýsingar og gögn en ákærði átti aðgang að og hafi engin breyting orðið á því eftir 7. maí 2009. Meðal gagna, sem verið hafi hjá Fjármálaeftirlitinu, telur ákærði hafa verið allar fundargerðir samráðshópsins frá upphafi. Upplýst sé að starfsmenn Fjármálaeftirlitsins sem rannsökuðu mál ákærða hafi kynnt sér fundargerðir vegna funda sem hópurinn hélt í september 2008, þar á meðal fundar 4. september þetta ár, þar sem gerð hafi verið grein fyrir fundi fulltrúa íslenskra stjórnvalda með fjármálaráðherra Bretlands tveimur dögum fyrr. Til þessa fundar sé vísað í 5. tölulið í ákæru.

Ákærði bendir á að ætlaðar innherjaupplýsingar sem tíundaðar séu í töluliðum 4, 5 og 6 í ákæru séu allar reistar á upplýsingum sem fram hafi komið á fundum samráðshópsins og fundinum með fjármálaráðherra Bretlands. Þá hafi ætlaðar innherjaupplýsingar, sem tilgreindar séu í töluliðum 1 og 2 í ákæru, verið til umræðu á fundum samráðshópsins 22. júlí til 16. september 2008. Í tölulið 2 sé einnig nefndur fundur sem ákærði og ráðuneytisstjóri viðskiptaráðuneytisins sátu með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst 2008. Telur ákærði að á þessum fundi hafi ekkert komið fram sem ekki hafði þá þegar komið til umræðu á fundum samráðshópsins eða kom til umræðu á næsta fundi þar á eftir.

3

Eins og fram er komið var í dómi Hæstaréttar í máli nr. 15/2010 leyst úr því sakarefni hvort lýsa bæri rannsókn á ætluðum innherjasvikum ákærða ólögmæta og stöðva hana vegna þess að ekki hafi verið heimilt að hefja rannsókn að nýju eftir fyrrgreinda tilkynningu Fjármálaeftirlitsins 7. maí 2009 til ákærða og málið hefði því ekki átt að senda til sérstaks saksóknara. Niðurstaða Hæstaréttar í þessu máli kemur ekki til endurskoðunar í máli því sem hér er til úrlausnar. Á hinn bóginn á ákærði rétt á því að leyst sé úr kröfu hans um frávísun málsins á þeim grundvelli sem hún er höfð uppi í máli þessu og rakið hefur verið. Breytir engu í því efni þótt hann vísi einnig nú til ákvæða 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu kröfunni til stuðnings.

4

Í I. kafla dómsins er gerð grein fyrir meginefni bréfs Fjármálaeftirlitsins 11. nóvember 2008 til ákærða þar sem honum var tilkynnt að athugun stæði yfir á viðskiptum hans 17. og 18. september 2008 með 9.059.809 hluti í Landsbanka Íslands hf. Í bréfinu eru raktar reglur í lögum nr. 108/2007 sem taka til innherja og innherjasvika. Í lok bréfsins er óskað upplýsinga frá ákærða um viðskiptin, um ástæður viðskiptanna, hvenær hann hafi fyrst eignast hluti í bankanum svo og afrita gagna.

Ákærði svaraði erindinu með bréfi 18. nóvember 2008. Þar kvaðst hann hafa tekið þá ákvörðun þegar hann hóf störf sem ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneyti haustið 2000 að stunda engin hlutabréfaviðskipti á meðan hann gegndi starfinu að frátalinni mögulegri sölu á hlutabréfum, sem hann átti í nokkrum félögum, er hann tók við starfinu. Hann kvaðst, eins og áður greinir, hafa eignast hlutaféð í Landsbanka Íslands hf. á árinu 2005 þegar ,,einhver uppskipti í viðskiptalífinu“ hafi orðið og að viðbættum jöfnunarhlutum, sem síðar voru gefnir út. Hafi hann eingöngu átt það hlutafé í bankanum, sem hann seldi tilgreinda daga í september. Í bréfinu gerði ákærði grein fyrir mikilli opinberri umræðu um viðkvæma stöðu íslensku bankanna í marga mánuði áður en hann seldi hluti sína og þess vegna hafi fjárfestar haft aðgang að óvenjumiklum opinberum upplýsingum til að leggja til grundvallar fjárfestingarákvörðunum sínum varðandi íslensku bankana. Ákærði tók fram að hvorki Landsbanki Íslands hf. eða aðrir bankar né fjármálamarkaðurinn heyrði stjórnsýslulega undir fjármálaráðuneytið. Þá sagði í bréfi hans: ,,Sjálfur átti ég engin samskipti við stjórnendur Landsbankans eða annarra fjármálafyrirtækja og sótti enga hluthafafundi hjá Landsbankanum.“

Að þessu búnu gerði ákærði þá grein fyrir ástæðu sölu á hlutunum að hún hefði verið tvíþætt. Í fyrsta lagi hafi honum stöðu sinnar vegna þótt óheppilegt og óþægilegt að eiga hlutina eftir að málefni bankanna komust í brennidepil. Í öðru lagi hafi honum verið ljóst, þótt hann teldi að Landsbanki Íslands hf. kæmist í gegnum þann mótvind, sem ríkti á fjármálamarkaði, að verðmæti hluta í bankanum myndi lækka vegna versnandi útlits í alþjóðlegum og innlendum efnahagsmálum, sem alkunnugt væri. Ákærði kvaðst í bréfinu hafa kosið að selja hluti sína í Landsbanka Íslands hf. fyrr, en ástæða þess að það dróst hafi verið sú að hann vildi vera þess fullviss þegar hann seldi að hann byggi ekki yfir neinum verðmyndandi upplýsingum um bankann, sem markaðurinn gerði ekki. Tvennt hafi valdið því að hann beið með að selja.

Fyrra atriðið, sem olli því að ákærði beið með að selja hlut sinn í bankanum, hafi verið vitneskja hans um viðræður Landsbanka Íslands hf. og breska fjármálaeftirlitsins um flutning svonefndra Icesave-reikninga í Bretlandi úr útibúi bankans í London yfir í dótturfélag, en ástæða þeirra hafi einkum verið vanmáttur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Honum hafi verið kunnugt um að óleyst væru álitamál tengd því að lánssamningar Landsbanka Íslands hf. gerðu bankanum erfitt fyrir að framkvæma slíkar breytingar í einum áfanga. Fjölmiðlar hafi sagt fréttir af umræðum, sem átt hefðu sér stað á Bretlandi og greint frá því að nokkurt útstreymi hafi verið af Icesave-reikningunum í kjölfarið. Ákærði gerði í þessu sambandi grein fyrir fundi íslenskra embættismanna 2. september 2008 með fjármálaráðherra Bretlands þar sem rætt hafi verið um færslu Icesave-reikninganna yfir í dótturfélag. Engar ákvarðanir hafi verið teknar á fundinum en staðfest að áfram yrði unnið að málinu í samstarfi fjármálaeftirlita landanna. Á fundi í samráðshópnum 16. september 2008 hafi verið upplýst að stjórnendur Landsbanka Íslands hf. hafi fundað með breska fjármálaeftirlitinu deginum áður um þetta mál. Á fundinum hafi verið upplýst að Fjármálaeftirlitið hafi ekki fregnað frá breska fjármálaeftirlitinu eftir fundinn en ,,hafði eftir Landsbankamönnum að fundurinn hefði verið jákvæður og að þeir teldu að málin væru að leysast.“ Útflæði af Icesave-reikningunum hefði stöðvast og skýrsla breskrar þingnefndar, sem hefði nýverið komið út, og fjallaði meðal annars um innlánssöfnun erlendra banka í London hefði ekki valdið ,,óróleika umfram það sem áður var.“ Með tilliti til alls þessa taldi ákærði ljóst að hann ,,byggi ekki á þessum tímapunkti yfir neinni vitneskju um Icesave-reikningana umfram markaðinn sem áhrif gæti haft á markaðsverð hlutabréfa í Landsbankanum.“

Síðara atriðið, sem skipt hafi máli um tímasetningu sölunnar á hlutabréfunum í bankanum, kvað ákærði hafa verið nýleg opinber umfjöllun um að Landsbanki Íslands hf. stæði frammi fyrir umtalsverðum útlánatöpum. Þá tók ákærði fram í bréfinu að hann hefði 17. september 2008, áður en hann seldi hlutina, rætt við E formann samráðshópsins um þá ákvörðun sína að selja og það mat hans að hann byggi á því tímamarki ekki yfir neinum verðmyndandi upplýsingum um bankann umfram markaðinn. Hafi formaðurinn ekki gert athugasemdir við það mat. Loks kvað ákærði stöðu íslensku bankanna hafa breyst fyrirvaralaust til hins verra í lok september og byrjun október og þá hafi byrjað atburðarás sem verið hafi ófyrirsjáanleg með öllu um miðjan september. Með bréfinu lét ákærði fylgja ýmis gögn máli sínu til stuðnings.

Fjármálaeftirlitið ritaði ákærða aftur bréf 28. nóvember 2008 og óskaði frekari upplýsinga um efni fundar íslenskra embættismanna 2. september 2008 með fjármálaráðherra Bretlands, auk gagna sem stutt gætu upplýsingar ákærða.

Ákærði svaraði bréflega 5. desember 2008 og sagði meðal annars að fundurinn hefði verið haldinn að frumkvæði viðskiptaráðherra til að reyna að greiða fyrir lausn á flutningi Icesave-reikninganna yfir í dótturfélag. Hann hefði fengið boð um að mæta á fundinn með stuttum fyrirvara og þátttaka hans hefði fyrst og fremst verið formsins vegna. Hann hefði hvorki séð ástæðu til að halda fundargerð né taka saman minnisblöð um fundinn.

Fjármálaeftirlitið ritaði ákærða enn bréf 20. apríl 2009. Í því bréfi voru raktar uppgefnar ákvörðunarástæður ákærða fyrir sölu hans á hlutabréfunum og tekið fram að eftirlitið hefði ekki getað fundið fréttaumfjöllun í fjölmiðlum fyrir 17. september 2008 til að renna stoðum undir skýringar hans. Minnti Fjármálaeftirlitið á skilgreiningu á innherjasvikum í 123. gr. laga nr. 108/2007 og óskaði eftir upplýsingum og gögnum, sem styddu frásögn ákærða, um fjölmiðlaumfjöllun vegna vanda Landsbanka Íslands hf. í tengslum við Icesave-reikningana, sem orðið hefði fyrir sölu ákærða á hlutum sínum.

Ákærði svaraði með bréfi 28. apríl 2009 þar sem hann í upphafi leiðrétti ætlaðan misskilning, sem fram hefði komið í síðastgreindu bréfi Fjármálaeftirlitsins, um ástæður hans fyrir sölu hlutanna. Hann tilgreindi í fimm töluliðum umfjöllun erlendra fjölmiðla um málefnið, sem í nokkrum tilvikum hafi verið gerð grein fyrir í íslenskum fjölmiðlum. Lét hann fylgja gögn upplýsingunum til stuðnings.

Að fengnum þessum upplýsingum og gögnum tilkynnti Fjármálaeftirlitið svo ákærða 7. maí 2009 að framkomnar skýringar hans og gögn væru fullnægjandi og eftirlitið teldi því ekki tilefni til frekari athugunar á málinu.

5

Á fundi stjórnar Fjármálaeftirlitsins 19. júní 2009 komu fram ábendingar um hvar ný gögn og upplýsingar gæti verið að finna um mál ákærða. Bent var á að aðrir í samráðshópnum gætu ef til vill veitt nánari upplýsingar og rétt væri að athuga fleiri fundargerðir vegna funda hópsins en þær þrjár vegna funda 4., 9. og 16. september 2008, sem legið höfðu til grundvallar fyrri athugun. Í kjölfarið voru teknar skýrslur af H og G sem sátu í samráðshópnum hvor á sínum starfstíma sem ráðuneytisstjóri í viðskiptaráðuneyti. Þá var meðal annars aflað fundargerða samráðshópsins frá byrjun janúar til loka ágúst 2008, auk fylgiskjala með fundargerðunum.

Að undangenginni þessari athugun var tekin ákvörðun um að senda málið til sérstaks saksóknara með bréfi 9. júlí 2009. Í bréfinu og minnisblaði Fjármálaeftirlitsins um málið 8. júlí sama ár kemur fram, hvaða nýju gögn og upplýsingar hafi verið grundvöllur þess að málið var tekið upp að nýju og það sent sérstökum saksóknara til meðferðar. Þar segir að í skýrslu, sem tekin var af H fyrrum settum ráðuneytisstjóra í viðskiptaráðuneyti, hafi komið fram að hún teldi að innherjaupplýsingar hafi borið á góma á fundi samráðshópsins 1. apríl 2008 þess efnis að innlán á Icesave-reikningum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi væru að minnka á því tímamarki. Hafi ákærði tekið fram á fundinum að það myndi skipta máli hvort bankanum tækist að flytja innlán útibús bankans í London yfir í dótturfélag. Þá kom fram hjá H að á fundi samráðshópsins 31. júlí 2008 hafi verið rætt um 5.000.000.000 sterlingspunda hámark sem breska fjármálaeftirlitið hefði ákveðið að setja á samanlagðar innstæður Icesave-reikninga. Innstæður á reikningunum hefðu á þessum tíma verið nálægt 4.800.000.000 sterlingspunda. Hún kvað Landsbanka Íslands hf. hafa verið orðinn aðalfundarefni samráðshópsins á þessum tíma. Einnig er getið skýrslu G ráðuneytisstjóra í viðskiptaráðuneyti, sem tók á ný við því starfi sínu eftir fæðingarorlof 1. ágúst 2008. Hún upplýsti að á fundi samráðshópsins 12. ágúst 2008 hefði verið rætt um stöðu svonefndra kjölfestufjárfesta í Landsbanka Íslands hf. og hefði henni þótt það sérstakt, enda ekki gert fyrr né síðar á fundum hópsins að því er henni væri kunnugt. Þá gat hún um fund, sem hún og ákærði hefðu átt með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst 2008, en þar hefðu bankastjórarnir fullyrt að það væri mjög erfitt fyrir bankann að uppfylla kröfu breska fjármálaeftirlitsins og að slíkt gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir bankann. Erfitt væri að meta eignasöfn, sem færð yrðu á milli og lánssamningar sem bankinn hefði gert myndu vera í uppnámi. Á fundinum hefðu bankastjórarnir margítrekað að þessar upplýsingar væru algert trúnaðarmál og hafi öllum fundarmönnum verið ljóst hve alvarleg staðan væri fyrir bankann og úrlausnarefnið erfitt. G upplýsti einnig að þeim hefðu verið afhent gögn á fundinum, sem höfðu að geyma bréfleg samskipti Landsbanka Íslands hf. og breska fjármálaeftirlitsins.

Síðastnefnd gögn bera með sér að breska fjármálaeftirlitið leitaðist við að knýja fram kröfu sína um flutning innstæðna á Icesave-reikningunum. Landsbanki Íslands hf., sem taldi sér að lögum ekki skylt að verða við kröfunni, sá sig þó knúinn til að fallast á hana. Bankinn dró að fara að kröfunni á þann hátt sem hún var sett fram og lýsti því í bréfi 12. ágúst 2008 til breska fjármálaeftirlitsins að í raun væri bankanum það ókleift. Þá eru í minnisblaðinu og bréfi Fjármálaeftirlitins til sérstaks saksóknara rakin atriði, sem lesa mátti í fundargerðum samráðshópsins vegna funda sem haldnir voru fyrir septembermánuð 2008.

Fundargerðir samráðshópsins frá janúar til ágústloka 2008 ásamt fylgigögnum, gögn sem ákærði og G fengu afhent á fundi með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst 2008 og þær upplýsingar, sem að framan eru raktar, voru ný gögn og upplýsingar, sem ekki lágu fyrir við upphaflega rannsókn. Þótt forstjóri Fjármálaeftirlitsins hafi haustið 2008 haft drög að hluta fundargerðanna í möppu á skrifstofu sinni þar til hann óskaði eftir þeim í heild sinni frá ritara samráðshópsins í desember það ár, beindi hann starfsmönnum eftirlitsins sem að rannsókninni unnu einnig til ritara samráðshópsins til að fá fundargerðirnar þar sem það væri að formi til eðlilegra að þær kæmu þaðan. Þá verður einnig litið á gögnin, sem afhent voru ákærða og G á fundi með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst 2008, sem ný gögn við rannsóknina þótt vera kunni að Fjármálaeftirlitinu hefðu borist þau sem afrit er þau voru send. Jafnframt voru það nýjar upplýsingar að ákærði hefði átt framangreindan fund með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. og verður hið sama sagt um efni fundarins sem laut að knýjandi vanda bankans. Í því efni skiptir ekki síst máli að ákærði sagði í bréfi sínu til Fjármálaeftirlitsins 18. nóvember 2008 ranglega að hann hefði engin samskipti átt við stjórnendur bankans.

Í rannsókn sérstaks saksóknara var rennt frekari stoðum undir þýðingu hinna nýju upplýsinga. Í skýrslum sem teknar voru við rannsóknina af K og L bankastjórum Landsbanka Íslands hf. kom fram að breska fjármálaeftirlitið hefði á þessum tíma verið orðið ósveigjanlegt í kröfu sinni um flutning innstæðna á Icesave-reikningunum og bankinn hefði ekki getað orðið við þeim að óbreyttu. Því hefði verið leitað til íslenskra stjórnvalda um að reyna hafa þau áhrif á bresk stjórnvöld að þau kæmu til móts við bankann til þess að slíkur flutningur yrði framkvæmanlegur. Hefðu ákærði og G mætt á fundinn með bankastjórunum og verið sett inn í málið. Það sem fram hefði komið á fundinum hefði verið algert trúnaðarmál sem hefði verið á fárra vitorði innan bankans og breska fjármálaeftirlitsins.

6

Í ákæru málsins er ákærði borinn sökum um eitt brot, innherjasvik, sem talið er varða við 1. tölulið 1. mgr. 123. gr., sbr. 3. tölulið 146. gr., laga nr. 108/2007, sbr. og 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Broti hans er lýst svo að hann hafi búið yfir innherjaupplýsingum en þrátt fyrir það selt hluti sína í Landsbanka Íslands hf. á þeim tíma og á þann hátt sem áður er gerð grein fyrir. Í töluliðum 1 til 6 í ákæru er lýst þeim innherjaupplýsingum, sem ákærði á að hafa búið yfir, en fallið var frá því fyrir Hæstarétti að þær upplýsingar, sem greinir í 3. tölulið, hefðu þýðingu. Af ákærunni og málflutningi ákæruvalds er ljóst að ætlaðar innherjaupplýsingar í hverjum og einum hinna fimm töluliða, sem eftir standa, séu að þess mati nægilegar til sakfellingar ákærða.

Að gættu því sem að framan greinir verður talið að veigamiklar nýjar upplýsingar og gögn hafi komið fram við framhaldsrannsókn Fjármálaeftirlitsins, sem rennt var frekari stoðum undir með rannsókn sérstaks saksóknara. Ákæra var svo reist á þessum upplýsingum ásamt því sem lá fyrir er athuguninni var hætt 7. maí 2009. Verður því hafnað kröfu um frávísun málsins sem reist er á því að útgáfa ákæru og eftirfarandi málsókn fari í bága við reglu 1. og 2. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu.

7

Ákærði reisir kröfu sína um frávísun málsins einnig á því að rannsókn þess hafi verið verulega áfátt. Á skorti að teknar hafi verið skýrslur af ýmsum þeim, sem hefðu getað varpað ljósi á málsatvik og réttmæti þeirra atvika, sem að baki ákæru búa, meðal annars þeirra innherjaupplýsinga, sem ákærði átti að hafa búið yfir. Ákærði nefnir þessu til stuðnings ýmis atvik, sem hann telur óupplýst og nauðsynlegt hefði verið að taka skýrslur af þeim, sem um þau gætu borið. Eigi þetta við bæði undir rannsókn málsins og um skýrslutökur fyrir dómi. Nefnir ákærði ýmsa til í þessu sambandi, sem hefðu getað veitt upplýsingar. Telur hann að rannsókn málsins fyrir útgáfu ákæru hafi að þessu leyti farið í bága við 53. gr. laga nr. 88/2008.

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 skal dómur reistur á sönnunargögnum, sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Annmarkar sem vera kunna á rannsókn máls og leiða til þess að sakir verða ekki sannaðar hafa þýðingu við efnisúrlausn máls en leiða almennt ekki til frávísunar þess. Ákærði átti þess sjálfur kost að óska eftir því að leggja fram skjöl við meðferð málsins hjá sérstökum saksóknara, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008, og fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 110. gr. sömu laga, auk þess sem honum var rétt að kveðja vitni fyrir dóm ef hann taldi þess þörf, sbr. 1. mgr. 120. gr. sömu laga. Ekki verður séð að fyrirstaða hafi verið á framlagningu gagna hans og ekki er bókað að fram hafi komið óskir af hans hálfu í þinghöldum í héraði um að tiltekin vitni yrðu leidd. Verður ekki á það fallist að þeir annmarkar séu á rannsókn máls fyrir eða eftir útgáfu ákæru, sem leiða skuli til frávísunar þess og verður þeirri kröfu því hafnað.

VI

Til vara krefst ákærði ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins.

Þá kröfu styður hann í fyrsta lagi þeim rökum að borið hafi að fjölskipa héraðsdóm í málinu, sbr. 3. gr. laga nr. 88/2008. Hafi verið á þetta bent við þingfestingu málsins, enda hafi mátt vera ljóst frá upphafi að niðurstaða um sök myndi ráðast að verulegu leyti af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna fyrir dómi. Þá sé málið umfangsmikið, sakarefnið mikilvægt frá almennu sjónarmiði og úrlausnarefni málsins á flóknu réttarsviði, sem lítt hafi reynt á í dómaframkvæmd hér á landi. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 88/2008 er meginreglan sú að einn dómari skipi dóm í hverju máli, nema svo standi á sem segir í 3. til 5. mgr. greinarinnar. Þar kemur fram í 3. mgr. að þegar sérkunnáttu er þörf til þess að leysa úr ágreiningi um staðreyndir geti dómari kvatt til tvo meðdómsmenn sem hafa sérþekkingu á því sviði sem um ræðir. Í málinu er ekki deilt um atriði sem sérkunnáttu þarf til að skera úr um og var því ekki ástæða fyrir héraðsdómara að kveðja til sérfróða meðdómsmenn. Í 4. mgr. er kveðið á um að neiti ákærði sök, geti dómstjóri ákveðið að þrír héraðsdómarar skipi dóm telji dómari sýnt að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Ákvæðið er heimildarákvæði en felur ekki í sér skyldu til að þrír héraðsdómarar skipi dóm í máli þegar svo stendur á sem þar greinir. Eins og atvikum er hér háttað, einkum með hliðsjón af viðamikilli skjalaframlagningu í málinu, verður ekki fallist á að það eigi að leiða til ómerkingar héraðsdóms að umrædd heimild var ekki nýtt. Í 5. mgr. er mælt fyrir um heimild dómstjóra til að ákveða að þrír héraðsdómarar skipi dóm í máli eða tveir héraðsdómarar og einn sérfróður meðdómsmaður ef málið er annars umfangsmikið eða sakarefnið mjög mikilvægt frá almennu sjónarmiði. Í máli þessu er ákært fyrir eitt tiltekið brot, innherjasvik, sem lýst er refsivert í lögum nr. 108/2007. Efnislega er málið ekki umfangsmikið. Þótt sakarefnið sé að sönnu mikilvægt frá almennu sjónarmiði, leiðir það ekki til ómerkingar héraðsdóms að dómstjóri hafi ekki nýtt síðastnefnda heimild til að fjölskipa dóminn.

Þá er ómerkingarkrafan í öðru lagi reist á því að sönnunarmati héraðsdómara sé áfátt. Hann hafi ekki gert sönnunargögnum viðunandi skil og ekki tekið skýra afstöðu til þýðingar skriflegra sönnunargagna, sem lögð voru fram til stuðnings málatilbúnaði ákærða. Ákærði telur einnig að reifun framburðar vitna sé áfátt í héraðsdómi, einkum hafi skort á að reifaðir væru þeir þættir í framburðum vitna, sem hafi verið ákærða í hag. Í 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 er mælt fyrir um hvaða atriði skuli tilgreina í dómi. Samkvæmt þessari málsgrein skal meðal annars greina í dómi ,,svo stutt og glöggt sem verða má: ... d. hver málsatvik séu í aðalatriðum, e. við hvaða sönnunargögn og rök hvert ákæruatriði sé stutt og hvaða andsvör ákærði færi við þeim ef því er að skipta, f. röksemdir dómara fyrir því hvað teljist sannað í málinu og með hverjum hætti, g. röksemdir dómara fyrir niðurstöðu um önnur atriði máls, þar á meðal um viðurlög ...“ Dómur héraðsdóms fer að efni og uppbyggingu ekki í bága við framangreind fyrirmæli og verður kröfu um ómerkingu af þessari ástæðu því hafnað.

Loks verður hafnað röksemdum, sem ákærði hefur teflt fram í þriðja lagi til stuðnings kröfu um ómerkingu héraðsdóms og lýtur að því, að dráttur hafi orðið á aðalmeðferð vegna þess að beðið var komu tilgreinds vitnis til landsins. Þótt þessi skýrsla hafi um síðir verið tekin af vitninu símleiðis samkvæmt ákvörðun dómara, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008, getur þetta ekki valdið ómerkingu héraðsdóms.

VII

Sýknukrafa ákærða er bæði reist á röksemdum sem lúta að ágöllum á rannsókn málsins og skorti á skýrleika refsiheimilda en einnig á því að sakir þær, sem bornar eru á ákærða, séu ósannaðar og skilyrðum laga um innherjaupplýsingar og innherjasvik ekki fullnægt.

1

Ætlaðir annmarkar á rannsókn málsins koma til athugunar við mat á því hvort sannað sé að ákærði hafi búið yfir þeirri vitneskju sem tilgreind er í töluliðum 1, 2, 4, 5 og 6 í ákæru og hvort um innherjaupplýsingar sé að ræða. Þeir koma því koma ekki sjálfstætt til athugunar sem sýknuástæða.

2

Ákærði telur skorta á skýrleika þeirra refsiheimilda, sem ákæruvaldið krefst að beitt verði í málinu. Í þeim efnum bendir hann á að útfærslu vanti í almennum stjórnvaldsfyrirmælum á hlutlægum refsiskilyrðum 120. gr. laga nr. 108/2007. Hátternislýsing greinarinnar hafi í reynd að geyma beina tilvísun til reglugerða, sem setja skuli um grundvallarskilyrði refsiábyrgðar samkvæmt ákvæðinu, nánar tiltekið hvað felst í orðasambandinu ,,líklegar til að hafa marktæk áhrif á markaðsverð fjármálagerninganna ef opinberar væru“. Ekki hafi verið sett reglugerð svo sem skylt hafi verið og styðji ákæruvaldið mál sitt við 2. gr. reglugerðar nr. 630/2005 um innherjaupplýsingar og markaðssvik. Sú reglugerð hafi verið sett með stoð í eldri lögum nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti með síðari breytingu. Hann telur að ekki fái staðist að reglugerð, sem sett sé samkvæmt eldri lögum, verði lögð til grundvallar við mat á refsinæmi háttsemi. Eigi þessi annmarki á skýrleika refsiheimilda, sem krafist er að beitt verði, að leiða til sýknu.

Í 120. gr. laga nr. 108/2007 eru reglur um innherjaupplýsingar. Þar segir að setja eigi reglugerð þar sem meðal annars skuli kveða nánar á um hvaða atriði séu líkleg til að hafa marktæk áhrif á markaðsverð fjármálagerninga ef opinberar væru. Reglugerð sú, sem mælt er fyrir um að setja skuli, hefur ekki verið sett og er í ákæru vísað til 2. gr. reglugerðar nr. 630/2005, sem sett var samkvæmt eldri lögum nr. 33/2003. Ákvæði 57. gr. þeirra laga, eins og þeim var breytt með lögum nr. 31/2005, er efnislega samhljóða 120. gr. laga nr. 108/2007. Þegar svo háttar til halda gildi sínu stjórnvaldsfyrirmæli, sem sett eru samkvæmt eldri lögum, uns ný eru sett samkvæmt yngri lögum. Á þetta einnig við um reglur sem mæla fyrir um refsiábyrgð. Verður því fallist á með héraðsdómi að ekki skorti á skýrleika þeirra refsiheimilda, sem krafa ákæruvaldsins er reist á að þessu leyti.

3

Í 120. gr. laga nr. 108/2007 segir að með innherjaupplýsingum sé átt við nægjanlega tilgreindar upplýsingar sem ekki hafi verið gerðar opinberar og varði beint eða óbeint útgefendur fjármálagerninga, fjármálagerningana sjálfa eða önnur atriði og séu líklegar til að hafa marktæk áhrif á markaðsverð fjármálagerninganna ef opinberar væru. Í 2. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 630/2005 segir að líta skuli svo á að upplýsingar séu nægjanlega tilgreindar ef þær gefi til kynna aðstæður, sem séu fyrir hendi eða sem ætla má að verði fyrir hendi eða atburð, sem átt hefur sér stað eða sem ætla má að muni eiga sér stað. Upplýsingarnar verði þó að vera nægilega nákvæmar til að unnt sé að draga ályktun um möguleg áhrif þeirra aðstæðna eða atburðar á verð fjármálagerninga eða afleiddra fjármálagerninga sem þeim tengjast. Í 3. mgr. greinarinnar segir að innherjaupplýsingar sem væru líklegar til að hafa marktæk áhrif á verð fjármálgerninga eða afleiddra fjármálagerninga, sem þeim tengjast, yrðu þær gerðar opinberar séu þær upplýsingar, er líkur séu á að upplýstur fjárfestir noti sem hluta af þeim grunni sem hann byggir fjárfestingarákvarðanir sínar á.

Reglum um innherjaviðskipti er ætlað að vernda fjárfesta og trúverðugleika verðbréfamarkaðar og útgefendur fjármálagerninganna. Reglurnar eru settar til þess að treysta gegnsæi fjármálamarkaðar, jafnræði fjárfesta og heiðarleika í verðbréfaviðskiptum. Reglur um innherjaupplýsingar verður meðal annars að skýra í þessu ljósi. Af þessu leiðir að ákæruvaldið verður að sýna fram á að sá sem talinn er innherji búi yfir upplýsingum, sem telja má innherjaupplýsingar. Verður samkvæmt þeim skilyrðum, sem tilgreind eru að framan, að vera ljóst hverjar hinar afmörkuðu upplýsingar eru og að þær séu nákvæmar og líklegar til að hafa áhrif á markaðsverð á þann hátt sem lýst hefur verið. Þótt þetta feli í sér að sýna verði fram á afmarkaðar og nægilega nákvæmar upplýsingar, sem ekki hafa verið gerðar opinberar, er jafnframt ljóst að nægilegt er að upplýsingarnar séu þess eðlis að þær, ásamt öðrum upplýsingum sem kunna að hafa verið gerðar opinberar eða séu opinberar af öðrum ástæðum, hafi þau áhrif sem lýst er að framan.

Ákærði var sem fyrr segir ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu í september 2008. Hann var í því starfi bundinn trúnaði um vitneskju sem hann fékk í starfi sínu um það sem leynt átti að fara, sbr. 18. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Hann var, eins og áður greinir, bundinn trúnaði um það sem fram kom á fundi samráðshóps þess, sem hann starfaði í, bæði vegna starfs síns og vegna eðlis þeirra upplýsinga sem þar voru til meðferðar. Svo sem fram er komið áréttuðu bankastjórar Landsbanka Íslands hf. á fundi þeirra með ákærða og ráðuneytisstjóra viðskiptaráðuneytis 13. ágúst 2008 að ríks trúnaðar yrði að gæta um það sem þar kom fram og um gögn, sem afhent voru. Þá var efni fundar íslenskra embættismanna með fjármálaráðherra Bretlands 2. september 2008 einnig eðli málsins samkvæmt trúnaðarmál. Til þess verður að líta að ákærði var í þeirri stöðu, er hann seldi hluti sína, að hann bjó yfir upplýsingum sem hann fékk á fundum samráðshópsins, sem tiltekin stjórnvöld áttu aðild að, auk þess sem hann bjó yfir upplýsingum sem hann hafði fengið frá Landsbanka Íslands hf. á fundinum með bankastjórum 13. ágúst þetta ár. Þá bjó hann yfir upplýsingum um viðhorf breskra stjórnvalda sem hann fékk á fundinum með fjármálaráðherra Bretlands 2. september 2008. Að þessu virtu uppfyllti ákærði efnisleg skilyrði til að teljast tímabundinn innherji í skilningi 2. töluliðar 121. gr. laga nr. 108/2007.

Ákærði hefur aldrei leynt sölu hluta sinna í Landsbanka Íslands hf. á þann hátt sem í ákæru greinir, enda upplýsti hann það í bréfi sínu til Fjármálaeftirlitsins 18. nóvember 2008 og studdi gögnum. Hann neitar því á hinn bóginn eindregið að hann hafi þá búið yfir innherjaupplýsingum. Ákæruvaldið reisir mál sitt fyrir Hæstarétti á því að í fimm tilgreindum tilvikum hafi ákærði búið yfir innherjaupplýsingum er hann seldi hluti sína í Landsbanka Íslands hf. 17. og 18. september 2008.

Í fyrsta lagi vísar ákæruvaldið til upplýsinga um þá kröfu breska fjármálaeftirlitins að innstæður á Icesave-reikningum útibús Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi yrðu fluttar í breskt dótturfélag ásamt hluta af eignum bankans og upplýsingar um erfiðleika bankans á því að verða við kröfunni. Þessar upplýsingar hafi verið til umfjöllunar á fundum samráðshópsins 22. júlí til 16. september 2008. Fallist er á með héraðsdómi að upplýsingar þessar séu nægjanlega tilgreindar og nægilega nákvæmar. Landsbanki Íslands hf. hafði ekki gert þær opinberar og ákærði var bundinn trúnaði um þær. Þær vörðuðu auk þess miklu um það hvernig Landsbanka Íslands hf. tækist að komast í gegnum þá erfiðleika, sem hann stóð frammi fyrir. Fyrir lá krafa um að bankinn flytti umtalsverðar eignir til Bretlands, sem hann gat ekki orðið við, bæði vegna þess að eignir voru ekki tiltækar og einnig vegna þess að slík tilfærsla eigna hefði stofnað í hættu fjármögnunarsamningum, sem bankinn hafði gert. Ákærði fékk ótvíræðar upplýsingar um þetta á fundi hans með bankastjórum Landsbanka Íslands 13. ágúst 2008, en þær voru til þess fallnar að hafa marktæk áhrif á verð hluta í bankanum og hefðu án efa haft áhrif á fjárfestingarákvarðanir þeirra sem veltu fyrir sér kaupum á slíkum hlutum. Verður því fallist á með héraðsdómi að um hafi verið að ræða innherjaupplýsingar í skilningi laga.

Í öðru lagi er í ákæru vísað til upplýsinga um þá ákvörðun breska fjármálaeftirlitsins að setja 5.000.000.000 sterlingspunda hámark á samtölu innstæðna á Icesave-reikningum í Bretlandi og tilmæli eftirlitsins til Landsbanka Íslands hf. um að haga vaxtakjörum á reikningunum þannig að draga myndi úr vexti innstæðna á þeim, auk athugasemda eftirlitsins við auglýsingar bankans á reikningunum. Þessi atriði hafi verið til umfjöllunar á fundum samráðshópsins 22. júlí til 16. september 2008 og á áðurnefndum fundi með bankastjórum Landsbanka Íslands hf. 13. ágúst sama ár. Fyrir liggur að fjármunir, sem lagðir voru á nefnda Icesave-reikninga í Bretlandi og Hollandi, voru einn mikilvægasti þáttur í að fjármagna starfsemi Landsbanka Íslands hf., sem gagngert hafði verið stefnt að eftir þá erfiðleika sem bankinn lenti í á árinu 2006. Fallist er á með ákæruvaldinu að sannað sé með gögnum málsins að fram hafi verið komin krafa frá breska fjármálaeftirlitinu um að sett yrði áðurgreint hámark á samanlagðar innstæður Icesave-reikninga þar í landi. Einnig er ljóst að innstæðurnar voru á tímabili um sumarið 2008 orðnar um 4.800.000.000 sterlingspund. Því var sennilegt að ákvörðun um hámark hefði mikil áhrif til hins verra á fjármögnun bankans, einkum þar sem lántökur á alþjóðlegum lánamörkuðum fjármálafyrirtækja voru á þessum tíma afar erfiðar. Þótt bankinn teldi sér ekki skylt að verða við slíkri kröfu, liggur fyrir, meðal annars með framburði K fyrir dómi og við rannsókn sérstaks saksóknara, að bankinn taldi sig ekki eiga þann kost að standa gegn henni. Um allt þetta hlaut ákærða vera kunnugt. Upplýsingar þessar voru nægilega tilgreindar og nákvæmar og áhrif þeirra á verðmæti hluta í Landsbanka Íslands hf. marktæk með þeim hætti sem lýst er í 2. gr. reglugerðar nr. 630/2005. Þessar upplýsingar höfðu heldur ekki verið gerðar opinberar. Verða þær því taldar innherjaupplýsingar.

Í þriðja lagi heldur ákæruvaldið því fram að upplýsingar, sem ákærði bjó yfir um að seðlabanki Hollands hygðist stöðva frekari innlán á Icesave-reikninga þar í landi og kynntar voru á fundi samráðshópsins 4. september 2008, væru innherjaupplýsingar. Upplýsingar sem hér um ræðir voru veittar af forstjóra Fjármálaeftirlitsins á fundi í samráðshópnum framangreindan dag, en honum hafði verið kynnt þessi afstaða í heimsókn hans til eftirlitssviðs hollenska seðlabankans fáeinum dögum áður. Hann upplýsti einnig að hollensk yfirvöld hefðu rætt um að stjórna þyrfti ,,niðurbremsuninni“ á innstæðum þessara reikninga. Fallist er á með héraðsdómi, að sannað sé, að upplýsingar þessar uppfylli framangreind skilyrði laga til að teljast innherjaupplýsingar. Þær höfðu heldur ekki verið gerðar opinberar.

Í fjórða lagi er vísað til upplýsinga sem ákærði fékk á fundi með fjármálaráðherra Bretlands 2. september 2008. Þótt þær upplýsingar, sem komu fram á þessum fundi, hafi flestar komið fram áður, svo sem upplýsingar um að flytja innstæður á Icesave-reikningum yfir í dótturfélag í Bretlandi, kom skýrt fram hve alvarlega bresk stjórnvöld töldu stöðuna vera, einkum að því er laut að Landsbanka Íslands hf. Er fallist á með héraðsdómi að upplýsingar um þessa afstöðu breskra stjórnvalda, til viðbótar við þær upplýsingar sem ákærði bjó þegar yfir, séu innherjaupplýsingar í skilningi laga. Verður fallist á forsendur héraðsdóms um þennan lið.

Í fimmta lagi er vísað til vitnisburðar þeirra, sem sátu fund samráðshópsins 16. september 2008 um þær upplýsingar, sem þar komu fram, um líkleg viðbrögð íslenskra stjórnvalda við fjármálahruni. Er fallist á forsendur héraðsdóms fyrir því að um hafi verið að ræða innherjaupplýsingar. Það breytir ekki þeirri niðurstöðu þótt telja megi líklegt að aðgerðir stjórnvalda til björgunar banka í vandræðum leiði venjulega ekki til þess að hluthafar haldi sínum hlut að fullu. Jafnframt er fallist á, miðað við vitnaframburði annarra í málinu sem sátu fund samráðshópsins þennan dag, að engar forsendur hafi verið fyrir ákærða til þess að álykta að loknum þessum fundi að lausn væri í sjónmáli á vandamálum Landsbanka Íslands hf. vegna Icesave-reikninganna í Bretlandi. Verður að líta svo á að fullyrðing hans um þetta, sem fram kom í bréfi til Fjármálaeftirlitsins 18. nóvember 2008, hafi verið röng.

4

Samkvæmt framansögðu bjó ákærði yfir innherjaupplýsingum, sem lýst er í fimm liðum í ákæru. Er sannað að með sölu hluta sinna í Landsbanka Íslands hf., þrátt fyrir að búa yfir upplýsingunum, hafi hann gerst sekur um innherjasvik. Er háttsemi hans réttilega færð til refsiákvæða í héraðsdómi. Verður fallist á með héraðsdómi að ætluð lögvilla ákærða eigi ekki að leiða til sýknu hans.

VIII

1

Ákærði hefur borið fyrir sig að líta verði til þess við ákvörðun refsingar að málsmeðferðin yfir honum hafi tekið langan tíma. Honum hafi fyrst verið tilkynnt um rannsókn Fjármálaeftirlitsins 11. nóvember 2008, en ákæra hafi fyrst verið gefin út tæplega tveimur árum síðar eða 13. október 2010. Þá hafi orðið óskýrðar tafir á afhendingu málsgagna til Hæstaréttar frá því að áfrýjunarstefna var gefin út 4. maí 2011. Eftir að Fjármálaeftirlitið sendi sérstökum saksóknara málið til meðferðar 9. júlí 2009 og rannsókn þess hjá því embætti hófst, krafðist ákærði þess 19. nóvember að rannsóknin yrði lýst ólögmæt og felld niður. Úrskurður var kveðinn upp um kröfu þessa í Héraðsdómi Reykjavíkur 6. janúar 2010 og honum skotið til Hæstaréttar, sem kvað upp dóm í málinu 3. febrúar sama ár. Ákærði krafðist þess 27. nóvember 2009 að felld yrði úr gildi ákvörðun um kyrrsetningu sem fram fór í innstæðum á tilteknum bankareikningum í hans eigu, sem farið hafði fram 13. sama mánaðar. Úrskurður gekk um kröfu þessa í Héraðsdómi Reykjavíkur 5. febrúar 2010 og var honum skotið til Hæstaréttar, sem kvað upp dóm í málinu 26. sama mánaðar. Þótt fallast megi á með ákærða að meðferð máls hans hjá Fjármálaeftirlitinu, fram til þess að honum var tilkynnt að ekki væri ástæða til frekari rannsóknar á máli hans 7. maí 2009, hafi dregist úr hömlu, verður að öllu virtu ekki séð að sá dráttur hafi orðið á málinu að leiða eigi til lækkunar á refsingu.

Þá telur ákærði að við ákvörðun refsingar í málinu verði að líta til þess að hann hafi vegna málsins orðið fyrir dæmalausum ágangi á mannorð sitt, sem áhrif hafi haft á persónulegt líf hans. Í því sambandi hafi miklu skipt óvenjulega rætin og hlutdræg fjölmiðlaumfjöllun sem farið hafi langt út fyrir sakarefni málsins. Hefur ákærði lagt fram gögn, sem renna nokkrum stoðum undir framangreindar staðhæfingar. Þegar litið er til eðlis brots ákærða, á hvaða tíma það var framið og stöðu hans þá, verður ekki fallist á að mikil fjölmiðlaumfjöllun, þótt óvægin hafi verið á köflum, geti haft áhrif á ákvörðun refsingar hans.

Fallist verður á forsendur og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar ákærða.

2

Í ákæru er krafist upptöku á ætluðum ólögmætum ávinningi ákærða af brotinu, sem hann hefur verið sakfelldur fyrir. Krafan er reist á 2. mgr. 147. gr. laga nr. 108/2007 og 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 2. mgr. 147. gr. fyrrnefndu laganna er heimilt að gera upptækan með dómi beinan eða óbeinan hagnað sem hlotist hefur af broti gegn ákvæðum laganna, sem varða sektum eða fangelsi. Við mat á því hver hagnaður ákærða er af brotinu verður, eins og stöðu hans og vitneskju var háttað, að miða við að hann hefði ekki átt þess kost að selja hluti sína fram til 6. október 2008 er Fjármálaeftirlitið stöðvaði viðskipti með fjármálagerninga útgefna af Landsbanka Íslands hf., þar með talið hluti í bankanum. Með hliðsjón af því að hlutabréfin urðu verðlaus eftir síðast greindan dag svarar ávinningur ákærða af broti til söluandvirðis þeirra að frádregnum sölukostnaði, eins og hann er tilgreindur á greiðslukvittunum vegna sölunnar, svo og þeim fjármagnstekjuskatti sem honum var gert að greiða vegna sölunnar. Samkvæmt þessu verður söluverð hlutanna 192.658.716 krónur lækkað um kostnað af sölunni vegna afgreiðslugjalds og söluþóknunar, samtals 771.234 krónur og fjármagnstekjuskatts, sem samkvæmt upplýsingum embættis ríkisskattstjóra var 17.123.130 krónur. Hagnaður ákærða af brotinu í skilningi 2. mgr. 147. gr. laga nr. 108/2007 verður því talinn 174.764.352 krónur. Verður hann dæmdur til að sæta upptöku þeirrar fjárhæðar.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málflutningsþóknun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærða, B-kk-ef G-kk-ef, og um greiðslu sakarkostnaðar.

Ákærði sæti upptöku á 174.764.352 krónum sem eru hluti innstæðu á bankareikningi hans í Arion banka hf., 100.144.000 krónur á reikningi nr. [...] og 74.620.352 krónur sem er hluti innstæðu á reikningi nr. [...]. Fjárhæðirnar eru hluti þess fjár, sem kyrrsett var 13. nóvember 2009.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 3.917.399 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, K-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 3.765.000 krónur.