672/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var aðalkröfu H við slit L hf. en varakröfu hans vísað frá dómi. Fyrir Hæstarétti krafðist H aðallega að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi og fallist yrði á kröfur hans um að tiltekinn lánssamningur og kaup á hlutdeildarskírteinum væru ógildir löggerningar en til vara að hinn kærði úrskurður yrði ómerktur og málinu heimvísað. Í hinum kærða úrskurði var varakröfu H vísað frá dómi með þeim rökum að um væri að ræða nýjar kröfur og slitastjórn L hf. hefði ekki um þær fjallað eða tekið afstöðu til réttmætis þeirra. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að varakröfur H hefðu að sönnu ekki sætt meðferð til jöfnunar ágreinings samkvæmt 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. eins og aðalkrafa hans. Hæstiréttur taldi að varakröfur H væru reistar á sama grundvelli og aðalkrafa hans og kæmu fyrst til úrlausnar að henni frágenginni. Voru þær því taldar rúmast innan þeirra marka sem 1. mgr. 177. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. heimilar. Taldi Hæstiréttur að héraðsdómara hefði borið að taka efnislega afstöðu til varakrafna H í úrskurði sínum. Þar sem það hafði ekki verið gert var hinn kærði úrskurður ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Frekari gögn bárust réttinum 16. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. nóvember 2010, þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að Hæstiréttur felli úrskurð héraðsdóms úr gildi og ,,að fallist verði á þá kröfu sóknaraðila að 20.000.000 króna lánssamningur aðila, dagsettur 7. júní 2007 og kaup í Peningabréfum Landsbankans ISK fyrir andvirði lánssamningsins, séu ógildir löggerningar og því skuli aðilar verða eins settir og samningarnir hefðu ekki verið gerðir, sbr. 109. gr. laga nr. 21/1991.“ Til vara krefst sóknaraðili ómerkingar hins kærða úrskurðar og heimvísunar málsins. Að því frágengnu er þess krafist að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar varakröfur sóknaraðila og lagt fyrir héraðsdómara að taka þær til efnismeðferðar. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varakrafa sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar og heimvísun málsins verður tekin til úrlausnar á undan öðrum kröfum hans, sbr. 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. og 4. mgr. 150. gr. og 166. gr. sömu laga.

Kröfu þessa reisir sóknaraðili í fyrsta lagi á því að hinn kærði úrskurður sé haldinn þeim annmörkum að í honum sé ekki tekin afstaða ,,til málsástæðna sóknaraðila með réttum hætti.“ Í þessu sambandi vísar sóknaraðili til þess sem nánar er gerð grein fyrir í þeim hluta kæru, sem lýtur að rökstuðningi fyrir því að fallist verði á aðalkröfu hans. Hann kveður héraðsdómara hafa misskilið málflutning sinn um form samnings hans og varnaraðila um ráðstöfun lánsins til kaupa á hlutadeildarskírteinum, sem hafi ,,leitt til þess að ekki var tekin eðlileg afstaða til þess hluta viðskiptanna.“ Þá telur sóknaraðili að í hinum kærða úrskurði sé ekki tekin afstaða til málsástæðna, sem hann kveður hafa verið reistar á ákvæðum laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti og ,,MiFID tilskipun Evrópusambandsins“.

Þær málsástæður sóknaraðila í héraðsgreinargerð sem leitast er við að rökstyðja með vísun til síðastnefndra reglna, og eldri reglna um hliðstætt efni, eru að þær ,,skilgreini þá hagsmuni sem eigi að vera í forgrunni og þær kröfur sem gerðar eru til ráðgjafar fjármálafyrirtækja.“ Málatilbúnaður sóknaraðila að þessu leyti lýtur að því að starfsmenn varnaraðila hafi ekki sinnt leiðbeiningarskyldu sinni gagnvart honum í aðdraganda þeirra viðskipta sem málið sprettur af og eigi það að renna frekari stoðum undir aðalkröfu hans, svo og varakröfur. Röksemdir sóknaraðila í héraðsgreinargerð hans að þessu leyti eru ófullkomnar og er nægilega skýr afstaða tekin til þeirra í hinum kærða úrskurði.

Aðrar röksemdir sóknaraðila fyrir ómerkingarkröfu hans eru einkum á þann veg að vegna ætlaðs misskilnings héraðsdómara sé afstaða hans til málsástæðna sóknaraðila ekki rétt. Málsástæður þessar varða ekki ómerkingu, heldur koma þær til athugunar þegar leyst er efnislega úr kröfum sóknaraðila.

Þá styður sóknaraðili ómerkingarkröfu sína við þau rök, að héraðsdómari hafi ranglega ekki hleypt að endanlegri kröfugerð hans. Telur sóknaraðili það ekki fá staðist þar sem hin nýja kröfugerð hans hafi ekki raskað grundvelli málsins með nokkrum hætti, heldur hafi fyrri kröfur verið færðar í þann búning að þær hafi byggt ,,með skýrum hætti á tilvísun til ákvæða XVII. kafla laga nr. 21/1991, þ.e. að ef þær væru ekki samþykktar sem krafa á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 þá yrði að breyta þeim í krónutölu og byggja þær á ákvæðum 110. til 113. gr. laganna.“

Í hinum kærða úrskurði er varakröfum sóknaraðila vísað frá dómi þar sem um nýjar kröfur væri að ræða, sem slitastjórn hefði ekki fjallað um eða tekið afstöðu til réttmætis þeirra.

II

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er aðalkrafa sóknaraðila í héraði sú, að tilgreindir löggerningar verði metnir ,,óskuldbindandi gerningar“. Krafa sóknaraðila er við það miðuð, að fái hann viðurkenningu hennar eigi hann rétt á því að fá afhent tiltekin verðmæti, sem hann kveður vera í vörslum varnaraðila. Telur hann þess vegna rétt að krefjast viðurkenningar á stöðu aðalkröfunnar í kröfuröð í samræmi við 109. gr. laga nr. 21/1991.

Í héraðsgreinargerð sóknaraðila setti hann til viðbótar aðalkröfu sinni, sem að framan greinir, fram fjórar varakröfur, en þeim hafði hann hvorki hreyft í kröfulýsingu sinni né á fundi, sem haldinn var samkvæmt 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, til þess að jafna ágreining málsaðila um kröfuna. Í hinum kærða úrskurði er varakröfum sóknaraðila vísað frá dómi eins og áður greinir með þeim rökum að um sé að ræða nýjar kröfur og slitastjórn varnaraðila hafi ekki um þær fjallað eða tekið afstöðu til réttmætis þeirra. Beri því að vísa þeim frá dómi og er til hliðsjónar vísað til 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

Þar sem ekki tókst að jafna ágreining málsaðila á fundi, sem haldinn var samkvæmt 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, var ágreiningnum af hálfu slitastjórnar varnaraðila vísað til héraðsdóms. Var það gert í samræmi við síðastnefnt ákvæði og 171. gr. sömu laga. Eftir þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi gafst sóknaraðila kostur á að skila greinargerð, sbr. 1. mgr. 177. gr. laganna. Í henni skyldi hann meðal annars láta koma fram ,,til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi og á hverju þær eru byggðar.“

Varakröfur sóknaraðila hafa að sönnu ekki sætt meðferð til jöfnunar ágreinings samkvæmt lögum nr. 21/1991 eins og aðalkrafa hans. Varakröfurnar eru í meginatriðum reistar á sama grundvelli og aðalkrafan, það er að sóknaraðili telur sig ekki bundinn af þeim löggerningum, sem um ræðir, og þess vegna eigi hann rétt á því að hafa uppi til vara peningakröfur á hendur varnaraðila, sem koma eigi til úrlausnar verði aðalkröfu hans hafnað.

Ætla verður sóknaraðila nokkurt svigrúm við að koma að varakröfum í héraðsgreinargerð í málum eins og hér eru til úrlausnar. Eins og áður greinir eru varakröfur sóknaraðila reistar á sama grundvelli og aðalkrafa hans og koma fyrst til úrlausnar að henni frágenginni. Er fallist á með sóknaraðila að þær rúmist innan þeirra marka sem 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 heimilar. Samkvæmt þessu bar héraðsdómara að taka efnislega afstöðu til varakrafna sóknaraðili í úrskurði sínum. Þar sem það var ekki gert verður að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði niðurstöðu héraðsdóms.

Varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Varnaraðili, Landsbanki Íslands hf., greiði sóknaraðila, Heimsfriðarsamtökum fjölskyldna, 150.000 krónur í kærumálskostnað.