93/2012

G, framkvæmdastjóri A hf., og S stjórnarformaður þess, voru ákærðir fyrir skilasvik, framin í rekstri félagsins skömmu áður en það var úrskurðað gjaldþrota, með því að hafa selt C ehf., sem G var stjórnarformaður fyrir og eigandi að, hluta af vörubirgðum A hf. fyrir óhæfilega lágt verð en þær voru veðsettar F banka hf. Með þessu voru G og S taldir hafa skert rétt bankans og annarra lánardrottna til að öðlast fullnægju af eignum þrotabúsins og dregið taum C hf. lánardrottnum til tjóns. Hæstiréttur taldi að G og S hafi ekki getað dulist að með sölunni skapaðist veruleg hætta á því að F banki hf. yrði fyrir fjártjóni. Voru þeir taldir hafa brotið gegn veðréttindum bankans í auðgunarskyni ekki síst í ljósi þess að þeim hafði skömmu áður verið birt greiðsluáskorun frá honum. Voru G og S sakfelldir fyrir brot gegn 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákvörðun refsingar var á hinn bóginn frestað skilorðsbundið í tvö ár vegna þess óhæfilega dráttar sem orðið hafði á meðferð málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. febrúar 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærðu, en að refsing þeirra verði þyngd.

Ákærðu krefjast sýknu.

I

Í máli þessu eru ákærðu gefin að sök skilasvik, framin í rekstri hlutafélagsins A, þar sem ákærði G-kk-nf V-kk-nf B-kk-nf var framkvæmdastjóri og ákærði S-kk-nf B-kk-nf stjórnarformaður, skömmu áður en félagið var úrskurðað gjaldþrota 7. september 2004, með því að hafa á tímabilinu 26. til 31. ágúst 2004 selt einkahlutafélaginu C, sem ákærði G-kk-nf V-kk-nf var stjórnarformaður fyrir og eigandi að, hluta af vörubirgðum A hf., sem veðsettar voru F banka hf. samkvæmt tryggingabréfi 31. desember 1998 fyrir óhæfilega lágt verð, eins og nánar greinir í ákæru. Með sölunni hafi ákærðu skert rétt bankans og annarra lánardrottna til að öðlast fullnægju af eignum þrotabúsins og dregið taum fyrrnefnds félags ákærða G-kk-ef V-kk-ef, lánardrottnum til tjóns. Í ákærunni er þessi háttsemi ákærðu talin varða við 2. og 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu sakfelldir fyrir brot gegn 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Eins og að framan greinir krefst ákæruvaldið þess að dómurinn verði staðfestur í samræmi við þær málalyktir.

Ákærði G-kk-nf V-kk-nf var framkvæmdastjóri A hf. og ákærði S-kk-nf B-kk-nf var stjórnarformaður félagsins á þeim tíma sem ákæran tekur til. Samkvæmt tryggingabréfi 31. desember 1998, að höfuðstól 404.000.000 krónur, veðsetti hlutafélagið F hf., sem síðar varð F banki hf., með 1. veðrétti allar vörubirgðir, hverju nafni sem nefndust, er félagið átti þá eða myndi eignast síðar í atvinnurekstri sínum eða hefði til endursölu, sbr. 33. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, til tryggingar skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins eins og þær væru á hverjum tíma. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi átti félagið í miklum rekstrarerfiðleikum í ágúst 2004, en það treysti í rekstri sínum að langmestu leyti á fyrirgreiðslu F banka hf. Af þessu tilefni voru haldnir fundir með bankanum 25. og 26. ágúst 2004, sem ákærðu sátu af hálfu A hf. Í ljósi þeirrar niðurstöðu, sem þar var fengin, var ákærðu fullljóst að bankinn hygðist ekki halda áfram lánafyrirgreiðslu sinni við félagið. Með greiðsluáskorun F banka hf. 27. ágúst 2004, sem birt var sama dag, var skorað á A hf. að greiða skuld félagsins við bankann, samtals að fjárhæð 142.035.350 krónur að meðtöldum dráttarvöxtum, innheimtukostnaði og virðisaukaskatti, eða semja um hana innan 15 daga frá móttöku hennar, en að þeim tíma liðnum yrði krafist aðfarar „fyrir skuldinni“. Samkvæmt reikningi A hf. fyrir hinum seldu vörubirgðum nam kaupverð þeirra 25.048.202 krónum án virðisaukaskatts, en samkvæmt gögnum málsins var þar miðað við bókfært kostnaðarverð þeirra. Félagið var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 7. september 2004 og skiptastjóri skipaður til að fara með skiptin. Að tilhlutan hans var aflað mats dómkvaddra manna um verðmæti vörubirgðanna. Samkvæmt matsgerð þeirra 26. október 2005 var verðmætið metið 57.231.107 krónur án virðisaukaskatts eða 32.182.905 krónum hærra en umrætt söluverð. Er gerð grein fyrir forsendum matsins í héraðsdómi.

II

Samkvæmt c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal í ákæru greina meðal annars svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er, sem ákært er út af, og heimfærslu þess til laga. Þá segir í 1. mgr. 180. gr. sömu laga að ekki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir. Í máli þessu eru ákærðu gefin að sök skilasvik, framin í rekstri hlutafélagsins A, skömmu áður en félagið var úrskurðað gjaldþrota 7. september 2004 með því að hafa selt hluta af vörubirgðum félagsins, sem veðsettar voru F banka hf. samkvæmt tryggingabréfi 31. desember 1998, fyrir óhæfilega lágt verð eins og nánar greinir í ákæru. Með þessu hafi ákærðu skert rétt bankans og annarra til að öðlast fullnægju af eignum þrotabúsins.

Í 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um að refsa skuli hverjum þeim sem selur, veðsetur, tekur undir sig eða ráðstafar á annan hátt fjármunum sínum, sem annar maður hefur eignast þau réttindi yfir, að verknaðurinn verði ekki samrýmdur réttindum hans. Í ákærunni er lýst að vörubirgðir þær, sem seldar hafi verið fyrir óhæfilega lágt verð, hafi verið veðsettar F banka hf. samkvæmt umræddu tryggingabréfi. Þá er ákærðu gefið að sök að hafa skert rétt bankans til að öðlast fullnægju af eignum þrotabús A hf. Verður að telja að í þessari verknaðarlýsingu felist að sala vörubirgðanna hafi ekki verið samrýmanleg veðréttindum bankans. Eru því uppfyllt skilyrði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, enda verður talið að vörn ákærðu hafi ekki verið áfátt að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 180. gr. sömu laga.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að A hf. hafi selt C ehf. vörubirgðir fyrrnefnds félags eftir að greiðsluáskorun F banka hf. hafði verið birt. Eins og áður greinir voru hinar seldu vörubirgðir veðsettar bankanum. Í 2. mgr. 34. gr. laga nr. 75/1997 segir að um veðrétt í vörubirgðum gildi ákvæði 1. til 4. mgr. 27. gr., en í 2. mgr. hennar er kveðið á um að eftir að veðhafi hefur komið fram greiðsluáskorun til undirbúnings fullnustugerð til innheimtu veðkröfu hafi veðsali ekki lengur rétt til þess að framselja hið veðsetta nema fyrir liggi samþykki veðhafa. Fór því áðurnefnd sala á birgðunum í bága við hin tilvitnuðu lagaákvæði. Sú ráðstöfun var gerð í beinu framhaldi af því að ákærðu varð ljóst að F banki hf. myndi hætta þeirri fyrirgreiðslu, sem veitt hafði verið félaginu árum saman af hálfu bankans, en þar með lá fyrir að fótunum yrði kippt undan áframhaldandi rekstri þess.

Af matsgerð dómkvaddra manna 26. október 2005, sem líta ber til við úrlausn málsins, verður ráðið að verðmæti vörubirgðanna hafi verið slíkt á þeim tíma, sem salan fór fram, að ákærðu hafi ekki getað dulist að með henni skapaðist veruleg hætta á að F banki hf. yrði fyrir fjártjóni. Eru ákærðu því sannir að sök samkvæmt ákæru að hafa með sölunni brotið gegn veðréttindum bankans í auðgunarskyni, ekki síst í ljósi þess að þeim hafði skömmu áður verið birt fyrrgreind greiðsluáskorun bankans. Varðar þessi háttsemi ákærðu við 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 243. gr. sömu laga.

IV

Mál þetta var kært 18. janúar 2005 til ríkislögreglustjóra með bréfi skiptastjóra þrotabús A hf. Með bréfi ríkislögreglustjóra 24. apríl 2006 var óskað eftir frekari upplýsingum frá skiptastjóra og svaraði hinn síðarnefndi því erindi með bréfi 19. maí sama ár. Skýrslutökur af ákærðu fóru fram hjá lögreglu 23. og 29. maí 2007 og af tveimur vitnum 13. og 21. júní sama ár. Málið var síðan fellt niður 2. september 2008 af hálfu ríkislögreglustjóra. Þá ákvörðun kærði skiptastjóri 16. sama mánaðar til ríkissaksóknara og var málið tekið upp að nýju með ákvörðun hans 20. október sama ár. Ákæra var gefin út 3. desember 2010 og héraðsdómur kveðinn upp 9. janúar 2012. Málsgögn bárust Hæstarétti fyrst 10. september 2012.

Frá því málið var kært og þar til skýrslur voru teknar af ákærðu liðu tæplega tvö og hálft ár. Af gögnum málsins verður eigi ráðið að frá því skýrslutökum af vitnum lauk hjá lögreglu 21. júní 2007 og þar til ákæra var gefin út 3. desember 2010, tæplega þremur og hálfu ári síðar, hafi neinar skýrslutökur farið fram eða gagna verið aflað. Liðu þannig tæplega fimm ár frá því kæra var lögð fram uns ákæra var gefin út. Þá liðu átta mánuðir frá því héraðsdómur var kveðinn upp og þar til málsgögn voru send Hæstarétti. Engin haldbær skýring hefur verið gefin af ákæruvaldsins hálfu á þessum óhæfilega drætti á rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi. Brýtur þessi rekstur málsins í bága við 2. mgr. 53. gr. og 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008, sbr. áður samsvarandi ákvæði 1. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Þykir í því ljósi rétt að fresta ákvörðun refsingar ákærðu, sem samkvæmt sakavottorðum hafa ekki áður verið sakfelldir fyrir refsiverða háttsemi, með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 218. gr., sbr. 4. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008, verða ákærðu dæmdir til að greiða helming sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraði, en samkvæmt yfirliti ákæruvalds nam hann 4.462.240 krónum. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 220. gr. sömu laga, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvörðun refsingar ákærðu, G-kk-ef V-kk-ef B-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef, er frestað og fellur hún niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærðu greiði 2.231.120 krónur í sakarkostnað í héraði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, E-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 753.000 krónur.