18/2016

F kærði ætluð brot Ó og annarra stjórnenda Lífeyrissjóðs starfsmanna Kópavogsbæjar til lögreglu þar sem F taldi að fjárfestingar lífeyrissjóðsins hefðu farið út fyrir heimildir samkvæmt 36. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í kjölfarið vék ráðherra stjórn og framkvæmdastjóra sjóðsins frá störfum og var ákæra gefin út á hendur Ó. Með dómi héraðsdóms árið 2012 var Ó sýknaður af ákærunni. Ó krafðist skaðabóta á þeim grundvelli að F og Í hefðu valdið honum tjóni með fyrrnefndum aðgerðum sínum. Taldi Ó að rannsókn F hefði verið í andstöðu við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í dómi Hæstaréttar var talið að aðgerðir F og Í hefðu verið lögmætar. Breytti þar engu um að Ó hefði verið sýknaður í sakamáli því sem höfðað hefði verið á grundvelli kæru F enda hefði í því máli ekki verið ákært fyrir brot gegn 5. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2016. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér 2.916.664 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. maí 2012 til 22. apríl 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá „14. apríl“ 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjandi í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna Kópavogsbæjar á þeim tíma sem atvik máls þessa taka til auk þess sem hann var bæjarfulltrúi sveitarfélagsins á sama tíma. Á tímabilinu frá 2. október 2008 til 29. maí 2009 fjárfesti framangreindur lífeyrissjóður í verðbréfum, svokölluðum peningamarkaðslánum, útgefnum af Kópavogsbæ. Taldi stefndi Fjármálaeftirlitið að þær fjárfestingar lífeyrissjóðsins hafi farið út fyrir heimildir samkvæmt 36. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, þar á meðal 5. mgr. þess ákvæðis, þar sem fjárfesting í verðbréfum útgefnum af Kópavogsbæ næmu meira en 10% af hreinni eign sjóðsins. Kom stefndi Fjármálaeftirlitið ítrekuðum athugasemdum á framfæri við stjórnendur lífeyrissjóðsins af þessu tilefni og veitti þeim frest til að koma fjárfestingum hans í lögmætt horf án þess að við því væri brugðist á fullnægjandi hátt.

Með bréfi 18. júní 2009 kærði stefndi Fjármálaeftirlitið ætluð brot áfrýjanda og annarra stjórnenda lífeyrissjóðsins til lögreglu. Hinn 19. sama mánaðar var lífeyrissjóðnum tilkynnt að fjármálaráðherra hefði skipað umsjónaraðila fyrir sjóðinn frá 19. júní 2009 til 19. ágúst sama ár og vék ráðherra stjórn og framkvæmdastjóra sjóðsins frá störfum þann tíma.

Ákæra var gefin út á hendur áfrýjanda 15. desember 2011 þar sem honum var gefið að sök brot á 1. mgr. 36. gr., sbr. 55. gr. laga nr. 129/1997, og 1. mgr. 146. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með héraðsdómi 22. maí 2012 var áfrýjandi sýknaður af ákærunni. Dóminum var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

II

Áfrýjandi byggir kröfur sínar á því að stefndu hafi valdið honum tjóni með ólögmætum aðgerðum sínum, annars vegar með því að kæra hann til lögreglu og hins vegar með því að víkja honum úr stjórn lífeyrissjóðsins í kjölfar kærunnar. Hafi rannsókn stefnda Fjármálaeftirlitsins í aðdraganda kæru þess til lögreglu verið í andstöðu við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, einkum 10., 12., 13. og 14. gr. laganna.

Af gögnum málsins er ljóst að fjárfestingar lífeyrissjóðsins í fjármálagerningum útgefnum af Kópavogsbæ á þeim tíma sem hér um ræðir samræmdust ekki ófrávíkjanlegum skilyrðum 5. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997, auk þess sem þær voru í andstöðu við samþykktir lífeyrissjóðsins og fjárfestingastefnu hans. Þá bera gögn málsins óyggjandi með sér að stjórnendum lífeyrissjóðsins, þar á meðal áfrýjanda, var fullkunnugt um að fjárfestingar þessar væru andstæðar lögum og samþykktum sjóðsins. Stjórn lífeyrissjóðsins sinnti ekki ítrekuðum tilmælum stefnda Fjármálaeftirlitsins um úrbætur og verður því ekki fallist á með áfrýjanda að meðalhófs samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga hafi ekki verið gætt við meðferð málsins.

Stefndi Fjármálaeftirlitið leit svo á að brot lífeyrissjóðsins væru meiri háttar í skilningi 1. mgr. 12. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, en um mjög háar fjárhæðir var að tefla. Bar stefnda Fjármálaeftirlitinu því lagaskylda að vísa málinu til lögreglu. Hafði málið verið rannsakað á fullnægjandi hátt áður en sú ákvörðun var tekin, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 129/1997 er ráðherra heimilt að skipa lífeyrissjóði umsjónaraðila um tiltekinn tíma að fengnum tillögum Fjármálaeftirlitsins brjóti lífeyrissjóðurinn gegn ákvæðum laga nr. 129/1997, reglugerðum og reglum samkvæmt þeim eða staðfestum samþykktum lífeyrissjóðsins. Í ljósi þeirrar ákvörðunar stefnda Fjármálaeftirlitsins að kæra áfrýjanda til lögreglu á grundvelli framangreinds var ákvörðun ráðherra um skipun umsjónaraðila réttmæt sem og ákvörðun hans um að víkja áfrýjanda frá störfum, sbr. 2. mgr. 46. gr. laganna.

Með lögum nr. 55/2007 um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði var meðal annars gerð breyting á 1. mgr. 12. gr. laga nr. 87/1998, sbr. 22. gr. fyrrgreindu laganna. Í greinargerð með framangreindu ákvæði sagði að lögð væri til breyting á því til samræmis við önnur ákvæði frumvarpsins um samskipti Fjármálaeftirlitsins og lögreglu og ákæruvalds. Í almennum athugasemdum við lagafrumvarpið kom fram að það væri samið með hliðsjón af niðurstöðum nefndar forsætisráðherra um viðurlög við efnahagsbrotum og hafi umfjöllun nefndarinnar um hlutverk og verkaskiptingu eftirlitsaðila einkum beinst að Samkeppniseftirlitinu og Fjármálaeftirlitinu og verkaskiptingu þeirra gagnvart lögreglu og ákæruvaldi. Álitamál hafi verið hvort flokka bæri ákvörðun eftirlitsstofnunar um að kæra mál til lögreglu sem stjórnvaldsákvörðun eða ákvörðun um málsmeðferð. Hafi nefnd um viðurlög við efnahagsbrotum talið rétt að taka af skarið um að ákvæði IV. til VII. kafla stjórnsýslulaga gilti ekki um ákvarðanir eftirlitsstofnunar um að kæra mál til lögreglu og byggði frumvarpið á þeirri tillögu.

Með hliðsjón af því sem nú hefur verið rakið verður að líta svo á að ákvörðun stefnda Fjármálaeftirlitsins um að kæra málið til lögreglu hafi verið ákvörðun um málsmeðferð en ekki stjórnsýsluákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Bar því hvorki að tilkynna áfrýjanda um fyrirhugaða kæru né gefa honum kost á að tjá sig um hana. Var málsmeðferð stefnda því ekki í andstöðu við 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið voru aðgerðir stefndu lögmætar. Breytir þar engu þótt áfrýjandi hafi verið sýknaður í sakamáli því sem höfðað var á grundvelli kæru stefnda Fjármálaeftirlitsins, enda var í því máli ekki ákært fyrir brot gegn 5. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Tekið er undir það með héraðsdómi að ástæðulaust var að beina dómkröfum í máli þessu að Fjármálaeftirlitinu samhliða íslenska ríkinu.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ó-kk-nf S-kk-nf, greiði stefndu, Fjármálaeftirlitinu og íslenska ríkinu, hvorum fyrir sig, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.