623/2013

Í kjölfar þess að G lenti í umferðarslysi deildu G og T hf. um fjárhæð bóta fyrir tímabundið atvinnutjón, árslaunaviðmið varanlegrar örorku, ársvexti af bótum fyrir tímabundið atvinnutjón og dráttarvexti. Talið var að bæta yrði G skyldubundið framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð, enda teldust þær greiðslur til árslauna við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ágreiningslaust var að G ætti rétt á að fá greiddar bætur að tiltekinni fjárhæð vegna tímabundins atvinnutjóns sem námu mánaðarlegum launum í tólf mánuði. Var því hafnað að G ætti einnig rétt á að fá bætur vegna orlofs, enda fengi hann þá orlofið tvígreitt. Þá var talið að G hefði verið rétt að krefja vinnuveitanda sinn um forfallalaun sem hann átti rétt á samkvæmt 4. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Meðal annars breytti engu í því tilliti þótt G hefði þegið laun frá einkahlutafélagi sem hann var í fyrirsvari fyrir og var í hans eigu og að félagið hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta rúmum tveimur árum eftir slysið. Ágreiningslaust var að meta skyldi árslaun G eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og var fallist á með G að miða skyldi við árslaun hans tiltekin tvö ár og að árslaun fyrir annað árið yrðu uppreiknuð. Talið var að kröfu um vexti af bótum fyrir tímabundið atvinnutjón skyldi miða við þann dag er slysið varð. Varðandi upphafsdag dráttarvaxta þótti ekki hafa verið unnt að slá því föstu að G ætti ekki rétt til frekari greiðslu frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum fyrr en þann dag sem T hf. miðaði við.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. september 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að tildæmd fjárhæð verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 3. desember 2013. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi greiði sér 28.640.099 krónur með 4,5% vöxtum af 8.362.886 krónum frá 24. september 2008 til 24. september 2009, af 28.640.099 krónum frá þeim degi til 10. desember 2010 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 259.445 krónum 24. september 2008, 300.000 krónum 12. mars 2009, 1.925.000 krónum 27. mars 2009, 350.000 krónum 1. apríl 2009, 350.000 krónum 4. maí 2009, 350.000 krónum 2. júní 2009, 350.000 krónum 1. júlí 2009, 350.000 krónum 4. ágúst 2009, 262.000 krónum 8. september 2009, 262.000 krónum 5. október 2009, 262.000 krónum 2. nóvember 2009, 262.000 krónum 27. nóvember 2009, 262.000 krónum 4. janúar 2010, 262.000 krónum 1. febrúar 2010, 262.000 krónum 1. mars 2010, 262.000 krónum 31. mars 2010, 262.000 krónum 3. maí 2010, 262.000 krónum 1. júní 2010, 262.000 krónum 1. júlí 2010, 262.000 krónum 3. ágúst 2010, 262.000 krónum 2. september 2010, 262.000 krónum 1. október 2010, 262.000 krónum 1. nóvember 2010, 3.000.000 krónum 2. desember 2010, 1.285.368 krónum 30. ágúst 2011, 2.000.000 krónum 11. október 2011, 7.714.333 krónum 20. desember 2011 og 138.481 krónu 18. júní 2012. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir varð gagnáfrýjandi fyrir umferðarslysi 24. september 2008 á leið heim úr vinnu og krefur hann aðaláfrýjanda um bætur úr lögboðinni slysatryggingu ökumanns. Með matsgerð 22. október 2010 var gagnáfrýjandi talinn óvinnufær frá slysdegi til 24. september 2009 en á þeim degi var talið að heilsufar hans væri orðið stöðugt. Varanlegur miski var metinn 30 stig en varanleg örorka 55%.

Í málinu er ekki ágreiningur um bótaskyldu aðaláfrýjanda eða niðurstöður matsgerðar um líkamstjón gagnáfrýjanda. Jafnframt greinir aðila ekki á um fjárhæð þjáningarbóta eða bóta fyrir varanlegan miska. Að öðru leyti deila þeir um uppgjörið, en gagnáfrýjandi tók við bótum frá aðaláfrýjanda 20. desember 2011 með fyrirvara. Þannig stendur ágreiningur þeirra um fjárhæð bóta fyrir tímabundið atvinnutjón, árslaunaviðmið varanlegrar örorku, ársvexti af bótum fyrir tímabundið atvinnutjón og dráttarvexti.

II

Til viðbótar þeim bótum sem gagnáfrýjandi fékk greiddar vegna tímabundins atvinnutjóns gerir hann kröfu sem svarar til 8% framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð og 10,17% vegna orlofs á laun. Þá telur gagnáfrýjandi að ógreiddar séu 491.519 krónur af höfuðstól vegna þessara bóta.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skal bæta það atvinnutjón sem tjónþoli verður fyrir frá því tjón varð þangað til hann getur hafið störf að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Þetta tekur til fjártjóns og eiga bæturnar að svara til tapaðra launatekna vegna afleiðinga tjónsins á þessu tímabili. Því á að bæta starfsmanni skyldubundið framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð, enda teljast þær greiðslur til árslauna við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna, svo sem því ákvæði var breytt með lögum nr. 37/1999. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að taka til greina þennan kröfulið að fjárhæð 358.400 krónur.

Með aðilum er ágreiningslaust að gagnáfrýjanda bar að fá 350.000 krónur í bætur á mánuði vegna tímabundins atvinnutjóns, en sú fjárhæð svaraði til launa hans síðustu tvo mánuði fyrir slysið hjá IFZ ehf. Krafa gagnáfrýjanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón miðar við að hann hefði notið mánaðarlegra launa á öllu tólf mánaða tímabilinu og verður að ganga út frá því að hann hefði þegið þau laun óskert í orlofi. Gagnáfrýjandi á því ekki rétt að honum verði greiddar bætur sérstaklega vegna orlofs, enda fengi hann með því orlofið tvígreitt. Þessum kröfulið hans að fjárhæð 455.616 krónur verður því hafnað.

Aðaláfrýjandi andmælir ekki tölulega kröfulið gagnáfrýjanda að fjárhæð 491.519 krónur af höfuðstól vegna tímabundins atvinnutjóns. Gegn þessum lið hefur hann hins vegar frá öndverðu teflt fram þeim rökum að gagnáfrýjandi hafi átt rétt á hærri forfallalaunum frá vinnuveitanda í allt að þrjá mánuði, sbr. 4. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, enda hafi hann orðið fyrir slysi á leið úr vinnu. Bætur vátryggingafélags úr slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 verða ákveðnar eftir reglum skaðabótaréttar. Af því leiðir að tjónþola ber eftir því sem honum er kleift að takmarka tjón sitt. Í samræmi við þetta var gagnáfrýjanda rétt að krefja vinnuveitanda um þau forfallalaun sem hann átti rétt á og breytir engu í því tilliti þótt hann hafi þegið laun frá einkahlutafélagi sem hann var í fyrirsvari fyrir og mun hafa verið í hans eigu. Skiptir heldur ekki máli þótt það fyrirtæki hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 2. desember 2010 eða rúmum tveimur árum eftir slysið. Loks breytir réttur launagreiðanda til endurgreiðslu eftir 2. mgr. 17. gr. skaðabótalaga engu í þessu sambandi, enda getur ekki reynt á slíka kröfu nema hann hafi innt greiðsluna af hendi. Er þess þá að gæta að slík endurkrafa svarar ekki til greiddra forfallalauna, heldur verður hún ákveðin á öðrum grundvelli. Þessi kröfuliður gagnáfrýjanda verður því ekki tekinn til greina.

III

Við uppgjör á bótum til gagnáfrýjanda vegna varanlegrar örorku eru málsaðilar á einu máli um að meta skuli árslaun sérstaklega eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en ekki á grundvelli tekna síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjónið varð, sbr. 1. mgr. sömu greinar. Helgast þetta af því að gagnáfrýjandi hafði ekki tekjur árið 2005 vegna veikinda. Aðaláfrýjandi miðaði bætur vegna varanlegrar örorku við árslaun 2006 og 2007. Gagnáfrýjandi telur aftur á móti að miða beri við árslaun 2006, 2007 og 2008 þó þannig að tekjur síðustu tveggja áranna verði uppreiknaðar. Í því sambandi bendir gagnáfrýjandi á að hann hafi á árinu 2007 aðeins fengið laun greidd í sjö mánuði vegna verkefnaskorts hjá fyrirtæki sínu, en brugðist hafi verið við með því að eigendur tóku á sig tekjutap í stað þess að segja upp starfsfólki. Það sama eigi við um árið 2008, en þá hafi hann aðeins fengið laun fyrstu átta mánuðina eða fram að slysinu í september það ár.

Samkvæmt gögnum málsins voru laun gagnáfrýjanda árið 2007 samtals 2.577.500 krónur. Árslaun hans 2006 námu hins vegar 4.131.306 krónum og 2008 námu þau 4.877.628 krónum ef launin eru uppreiknuð miðað við allt árið. Að teknu tilliti til launavísitölu miðað við batahvörf voru launin 5.472.463 árið 2006 en 5.481.605 krónur árið 2008. Þá liggur fyrir að meðaltal árslauna gagnáfrýjanda á árnum 2000 til 2003 var 4.219.256 krónur reiknað miðað við sömu vísitölu, en þar af voru árslaun tveggja síðustu áranna rúmlega 4.800.000 krónur hvort árið. Að virtum þessum upplýsingum um tekjur gagnáfrýjanda verður að fallast á það með héraðsdómi að laun hans árið 2007 gefi ekki rétta mynd af því hverjar líklegar tekjur hans hefðu orðið ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu. Verður því að líta fram hjá þeim tekjum og leggja til grundvallar árslaun gagnáfrýjanda árið 2006 og uppreiknuð laun hans árið 2008. Meðaltekjur þessara ára nema hærri tekjum en þeim meðaltekjum sem gagnáfrýjandi miðar kröfu sína við og verður hún því tekin til greina.

IV

Krafa gagnáfrýjanda um vexti af bótum fyrir tímabundið atvinnutjón er miðuð við 24. september 2008 þegar hann varð fyrir slysinu. Aðaláfrýjandi telur aftur á móti að reikna eigi þá vexti af fjárhæðum sem svara til mánaðarlegra launa og miða upphafsdag vaxta vegna hverrar greiðslu við síðasta dag hvers mánaðar.

Samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga skulu vextir reiknaðir frá því að tjón varð. Eins og þetta ákvæði verður skýrt í ljósi lögskýringargagna verður upphafsdagur þessara vaxta miðaður við slysdag. Frá þeim degi verða vextirnir síðan reiknaðir þar til krafan ber dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001, sbr. 2. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Verður þessi niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

V

Eftir að aflað hafði verið matsgerðar 22. október 2010 um líkamstjón gagnáfrýjanda beindi hann kröfu sinni að aðaláfrýjanda með bréfi 10. nóvember sama ár. Aðaláfrýjandi svaraði erindinu með tölvubréfi 25. sama mánaðar þar sem þess var farið á leit að aflað yrði upplýsinga um rétt gagnáfrýjanda til greiðslna úr almannatryggingum og frá lífeyrissjóði, en þær dragast frá skaðabótum samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Hinn 30. ágúst 2011 fékk gagnáfrýjandi eingreiðslu að fjárhæð 1.285.368 krónur frá Sjúkratryggingum Íslands vegna 30% varanlegrar örorku. Þá bárust aðaláfrýjanda upplýsingar frá gagnáfrýjanda 17. október sama ár um greiðslur til hans úr þremur lífeyrissjóðum og í kjölfarið var eingreiðsluverðmæti þeirra metið. Auk fyrrgreindrar greiðslu úr almannatryggingum er ágreiningslaust með aðilum að til frádráttar bótum koma 259.445 krónur sem svara til 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum.

Gagnáfrýjandi telur að með kröfubréfi hans 10. nóvember 2010 hafi verið lagðar fram fullnægjandi upplýsingar til að meta fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Því beri að reikna dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi. Aðaláfrýjandi heldur því aftur á móti fram að nauðsynlegar upplýsingar til að meta fjárhæðina hafi fyrst legið fyrir 17. október 2011 og því beri að reikna dráttarvexti er mánuður var liðinn frá þeim degi.

Um rétt gagnáfrýjanda til örorkulífeyris úr almannatryggingum fer eftir 34. gr. laga um nr. 100/2007 um almannatryggingar og um rétt hans til örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum eftir 15. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, svo og samþykktum þeirra lífeyrissjóða sem gagnáfrýjandi átti aðild að. Í fyrrgreindri matsgerð 22. október 2010 kom fram að gagnáfrýjandi ætti að baki nokkuð flókna og mikla sjúkrasögu, en hann fékk meðal annars heilablóðfall árið 2004. Þegar litið er til þess og afleiðinga slyssins var ekki unnt að slá því föstu að gagnáfrýjandi ætti ekki rétt til frekari greiðslna frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum fyrr en aðaláfrýjandi miðar við. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um upphafsdag dráttarvaxta.

VI

Samkvæmt framansögðu verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda 27.692.964 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga af 7.415.751 krónu frá 24. september 2008 til 24. september 2009, en af höfuðstól frá þeim degi til 17. nóvember 2011 og með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 22.302.627 krónum svo sem sundurliðað er í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði gagnáfrýjanda, G-kk-þgf B-kk-þgf D-kk-þgf, 27.692.964 krónur með 4,5% vöxtum af 7.415.751 krónu frá 24. september 2008 til 24. september 2009, af 27.692.964 krónum frá þeim degi til 17. nóvember 2011 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 259.445 krónum 24. september 2008, 300.000 krónum 12. mars 2009, 1.925.000 krónum 27. mars 2009, 350.000 krónum 1. apríl 2009, 350.000 krónum 4. maí 2009, 350.000 krónum 2. júní 2009, 350.000 krónum 1. júlí 2009, 350.000 krónum 4. ágúst 2009, 262.000 krónum 8. september 2009, 262.000 krónum 5. október 2009, 262.000 krónum 2. nóvember 2009, 262.000 krónum 27. nóvember 2009, 262.000 krónum 4. janúar 2010, 262.000 krónum 1. febrúar 2010, 262.000 krónum 1. mars 2010, 262.000 krónum 31. mars 2010, 262.000 krónum 3. maí 2010, 262.000 krónum 1. júní 2010, 262.000 krónum 1. júlí 2010, 262.000 krónum 3. ágúst 2010, 262.000 krónum 2. september 2010, 262.000 krónum 1. október 2010, 262.000 krónum 1. nóvember 2010, 3.000.000 krónum 2. desember 2010, 1.285.368 krónum 30. ágúst 2011, 2.000.000 krónum 11. október 2011, 7.714.333 krónum 20. desember 2011 og 138.481 krónu 18. júní 2012.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skulu vera óröskuð.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.