164/2001

G starfaði sem yfirvélstjóri á fiskiskipi í eigu J ehf. Eftir að skipið kom til hafnar óskaði J ehf. eftir því að G sinnti viðhaldsstörfum í skipinu, en skipið var skömmu síðar selt S hf. G taldi sér óskylt að vinna í skipinu og óskaði eftir því að fá að láta af störfum. J ehf. féllst á beiðni G þegar ljóst var orðið að ekki yrði um frekari rekstur á skipinu að ræða og að annar vélstjóri myndi sinna viðhaldsstörfum um borð. Í máli sem G höfðaði á hendur J ehf. krafðist hann sex vikna kaups frá þeim degi er skipið var afhent S hf., sbr. 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Hæstiréttur sýknaði J ehf. af kröfu G með vísan til þess að G hefði neitað að vinna, þótt honum hefði verið það skylt samkvæmt ákvæðum í kjarasamningi, og óskað eftir að hætta störfum. Hann hefði því sjálfur slitið ráðningarsamningi sínum og firrt sig rétt til launa á nefndu sex vikna tímabili.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. maí 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 674.314 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 7. september 2000 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

I.

Áfrýjandi starfaði sem yfirvélstjóri á fiskiskipi stefnda, Arnarnúpi ÞH 272, sem gert var út frá Raufarhöfn. Meðal málsskjala er ráðningarsamningur aðila 15. júlí 1998, þar sem fram kemur að um ráðningarkjör áfrýjanda fari samkvæmt kjarasamningum Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Hann skuli þó fá sérstök laun í formi tryggingar, sem greiðist í hlutfalli við fjölda vinnudaga um borð í skipinu að lágmarki 350.000 krónur á mánuði. Ágreiningslaust er að sú fjárhæð hafi verið hækkuð í 400.000 krónur á árinu 1999.

Arnarnúpur kom til Raufarhafnar að lokinni loðnuvertíð 23. mars 2000. Var skipinu þá lagt og ekki ráðgert að halda því aftur til veiða fyrr en á síldarvertíð þá um vorið eða sumarið. Við lok loðnuvertíðar hafði stefndi hafið tilraunir til að selja skipið. Þeim lauk að því ráðið verður um mánaðamót mars og apríl 2000 með því að það var selt SR-mjöli hf. Var skipið afhent kaupandanum í byrjun maí sama árs. Lýsti áfrýjandi yfir skriflega 14. apríl að hann óskaði ekki eftir áframhaldandi ráðningu á Arnarnúpi eftir eigendaskiptin.

Í málinu leitar áfrýjandi eftir greiðslu skaðabóta vegna ráðningarslitanna. Vísar hann um rétt sinn til 2. og 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem fjalli um rétt sjómanna til að rifta skiprúmssamningi við sölu skips innanlands. Hinn eiginlegi riftunardagur hljóti að miðast við afhendingu skipsins í byrjun maí 2000 og samkvæmt lagagreininni séu bæturnar fast ákveðnar miðað við sex vikna kaup frá þeim degi. Kröfufjárhæð miðist við aflareynslu skipsins síðustu mánuðina fyrir eigendaskiptin.

II.

Við skýrslutöku fyrir dómi kom fram hjá áfrýjanda að eftir að Arnarnúpur kom til hafnar 23. mars 2000 hafi hann ekki unnið við skipið meðan það var bundið við bryggju. Orðrómur hafi verið uppi um að skipið yrði selt og hann því viljað hætta störfum hjá stefnda strax. Af hálfu hins síðastnefnda hafi hins vegar ekki verið fallist á þá málaleitan. Kvaðst áfrýjandi jafnframt hafa þá verið beðinn um að sinna viðhaldsstörfum um borð, sem hann hafi neitað, enda ekki talið sér það skylt. Í skýrslu hans kom fram að á milli veiðitímabila á Arnarnúpi hafi hann iðulega ráðið sig í einstakar veiðiferðir á skip annarra útgerðarmanna með samþykki stefnda. Framkvæmdastjóri stefnda, M-kvk-nf V-kvk-nf, bar að áfrýjandi hafi á ný komið á sinn fund í byrjun apríl 2000 þegar sala á skipinu var afráðin. Hafi hún þá fallist á ósk hans að mega hætta strax, enda ljóst orðið að ekki yrði um frekari rekstur stefnda á skipinu að ræða og að annar vélstjóri myndi sinna þeim viðhaldsstörfum um borð, sem þyrfti uns skipið yrði afhent nýjum eiganda. Sótti áfrýjandi án tafar eigur sínar um borð. Er fram komið að hann var lögskráður á fiskiskip frá Siglufirði 13. apríl 2000.

III.

Í kjarasamningi þeim, sem tók til starfa áfrýjanda hjá stefnda og áður er getið, er ákvæði í grein 1.31 um vinnu vélstjóra milli veiðitímabila. Skal vélstjóra tryggð dagvinna, enda óski hann eftir því að vinna, og með sama hætti getur útgerðarmaður óskað eftir að vélstjóri vinni. Samkvæmt 3. mgr. 22. gr. sjómannalaga ber skipverja að vinna venjuleg skipsstörf á sex vikna uppsagnarfresti eða þar til skip er afhent nýjum eiganda sé það innan þess tímabils. Áfrýjandi neitaði að vinna, þótt honum væri það skylt, og í kjölfar þess óskaði hann að hætta störfum fyrir stefnda, svo sem áður hefur verið rakið. Hefur hann þannig sjálfur slitið ráðningarsamningi sínum og firrt sig rétti til launa á nefndu sex vikna tímabili. Verður héraðsdómur að því virtu staðfestur.

Aðilar skulu hvor bera sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.