244/2007

Héraðsdómur var ómerktur þar sem þess hafði ekki verið gætt við aðalmeðferð málsins að skýrslur vitna á íslensku væru túlkaðar fyrir sakborninga, sem ekki voru mæltir á íslenska tungu. Þótti þetta í andstöðu við 13. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. e. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. apríl 2005 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingum ákærðu en þyngingar á refsingu og að ákærðu verði sameiginlega gert að greiða A 523.615 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta eins og greinir í ákæru 5. maí 2006 og ákærðu X verði gert að greiða B 256.025 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta eins og greinir í ákæru 14. nóvember 2006.

Ákærða X krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa vegna ákæruatriða samkvæmt ákæru 5. maí 2006 og sýknu af ákæru 14. nóvember 2006.

Ákærði Y krefst aðallega sýknu, en til vara að ætlað brot hans verði heimfært til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og refsing felld niður, en að því frágengnu að ákvörðun refsingar verði frestað skilorðsbundið, en ella að hún verði milduð. Þá krefst hann aðallega frávísunar bótakröfu frá héraðsdómi, til vara sýknu, en að því frágengnu að bætur verði lækkaðar.

Ákærði Z krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar en til vara krefst hann sýknu. Þá krefst hann sýknu af skaðabótakröfu en ella að henni verði vísað frá dómi.

Aðalmeðferð fór upphaflega fram í máli þessu 24. október 2006 og var þá bókað í þingbók að nafngreindur túlkur sé mættur í dóminn og muni túlka fyrir ákærðu. Málið var þá dómtekið og boðað jafnframt til dómsuppsögu 10. nóvember 2006. Þann 3. nóvember var málið tekið fyrir að nýju að viðstöddum verjendum ákærðu, réttargæslumanni brotaþola og fulltrúa ákæruvalds. Var þá bókað eftirfarandi í þingbók: „Til þinghalds þessa var boðað til að taka upp mál þetta og boða til framhaldsaðalmeðferðar, þar sem dómurum þótti túlkun á framburði ákærðu við aðalmeðferð afar ónákvæm og á stundum villandi. Því er ákveðið að fá nýjan túlk til starfans og boða til nýrrar aðalmeðferðar sem háð verður fimmtudaginn 14. desember nk...“

Í þinghaldi 4. desember 2006 var mál vegna ákæru 14. nóvember 2006 á hendur ákærðu X sameinað hinu fyrra máli.

Aðalmeðferð málsins hófst að nýju 14. desember 2006 og var fram haldið í þinghöldum 20. og 21. desember og loks 9. janúar 2007 og voru endurteknar allar skýrslutökur af ákærðu og vitnum og málið síðan flutt munnlega að nýju. Í fyrsta þinghaldinu voru ákærðu mætt og bókað var að nafngreindur túlkur hefði verið fenginn til að túlka fyrir þau, en ekki hafði verið völ á löggiltum túlki til starfans. Í því þinghaldi var tekin skýrsla meðal annars af A, kæranda í málinu. Í málflutningi fyrir Hæstarétti héldu verjendur ákærðu því fram að framburður vitna á íslensku hafi ekki verið túlkaður fyrir ákærðu, hvorki jafnhliða skýrslugjöf né í lok hennar. Í þingbók er eins og fyrr segir einungis bókað í upphafi þinghalds að nafngreindur túlkur sé þar mættur til að túlka fyrir ákærðu.

Í 13. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála er kveðið á um skyldu til að kalla til túlk ef sakborningur, vitni eða annar sem gefur skýrslu fyrir dómi er ekki nægilega fær í íslensku. Ákvæði þetta ber að túlka til samræmis við e. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um að það séu lágmarksréttindi þess sem sökum er borinn um refsiverða háttsemi að hann fái ókeypis aðstoð túlks við málsmeðferð ef hann skilur hvorki né talar það mál sem notað er fyrir dómi. Hefur og verið talið að sé þessa ekki gætt teljist sakborningur ekki hafa notið réttlátrar málsmeðferðar í skilningi 1. mgr. 6. gr. sáttmálans. Af þingbók málsins verður ekki ráðið að skýrslur vitna á íslensku hafi verið þýddar fyrir sakborninga, hvorki jafnóðum né að þeim loknum og er þar á meðal skýrsla af kæranda málsins. Er málsmeðferð að þessu leyti í andstöðu við áðurnefnt ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu og því óhjákvæmilegt að ómerkja meðferð héraðsdóms á málinu og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar að nýju og endurtaka þær skýrslur vitna sem fram fóru á íslensku til þess að þær verði túlkaðar.

Ákvörðun um sakarkostnað bíður endanlegs dóms að öðru leyti en því að málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði og eru þau ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar að nýju og endurtaka þær skýrslur vitna sem fram fóru á íslensku til þess að þær verði túlkaðar fyrir ákærðu.

Ákvörðun sakarkostnaðar bíður endanlegs dóms að öðru leyti en því að málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti, hæstaréttarlögmannanna B-kk-ef L. B-kk-ef, G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef og P-kk-ef A-kk-ef P-kk-ef, 311.250 krónur til hvers þeirra, greiðast úr ríkissjóði.