542/2002

Deilt var um gildi breytingar sem gerð var á ákvæði lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík nr. 625/1987 sem meðal annars bannaði sýnendum nektardans að fara um meðal áhorfenda og girti fyrir hvers konar einkasýningar. Hélt V ehf. því fram að með framangreindri breytingu væri vegið að atvinnufrelsi hans, sem varið væri af 75. gr. stjórnarskrárinnar. Hann ræki löglega starfsemi, sbr. i-lið 9. gr. laga nr. 67/1985 um veitinga- og gististaði og lög nr. 36/1988 um lögreglusamþykktir geymdu engar reglur sem heimiluðu stjórnvöldum takmörkun þess réttar. Þótt nektardans væri leyfður lögum samkvæmt taldi Hæstiréttur engu að síður heimilt að setja þeirri atvinnustarfsemi almennar skorður í þágu velsæmis og allsherjarreglu. Í 3. gr. laga nr. 36/1988 fælust ótvíræðar heimildir til að setja um þetta reglur í lögreglusamþykkt og bæri lögreglu að hafa eftirlit með því, að þeim reglum væri fylgt og að ekki ætti sér stað refsiverð háttsemi á veitingastöðum. Einkasýningar á nektardansi færu fram í lokuðu rými innan veitingastaðanna og yrði slíku eftirliti þar ekki við komið. Fyrrnefnd breyting á lögreglusamþykktinni fæli ekki í sér bann við nektardansi en áskildi aðeins að nektardansara væri bannað að loka að sér með viðskiptamanni meðan á sýningu stæði og fara um meðal áhorfenda. Væri þetta almenn regla í samræmi við ákvæði laga nr. 36/1988 og gerði yfirvöldum kleift að fylgjast með sýningum á nektardansi og ganga úr skugga um, að allsherjarreglu og velsæmis væri gætt og að ekki færi fram refsiverð háttsemi í næturklúbbum. Leyfi V ehf. til að reka næturklúbb gæti þannig ekki falið í sér heimild honum til handa til þess að láta svokallaðan einkadans fara fram í lokuðu rými á veitingastaðnum eða leyfa för sýnenda meðal áhorfenda. Þessir þættir í rekstri V ehf. yrðu því ekki taldir atvinnustarfsemi, sem nyti verndar 75. gr. stjórnarskrárinnar. Voru Í og R því sýknaðir af kröfum V ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandinn íslenska ríkið skaut máli þessu til Hæstaréttar 9. desember 2002 og áfrýjandinn Reykjavíkurborg áfrýjaði málinu 11. sama mánaðar. Áfrýjendur krefjast þess aðallega, að úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. október 2002, þar sem frávísunarkröfu þeirra var hafnað, verði felldur úr gildi, hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi. Til vara krefjast þeir þess, að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og þeir sýknaðir af kröfu stefnda. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar in solidum úr hendi áfrýjenda fyrir Hæstarétti.

I.

Í stefnu gerði stefndi eftirfarandi dómkröfur auk málskostnaðarkröfu:

„I. Að viðurkennt verði með dómi að ákvæði 2. gr. samþykktar nr. 548/2002 um breytingu á lögreglusamþykkt fyrir Reykjavík nr. 625/1987, sem undirrituð var í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu þann 16. júlí s.l. og birt var í stjórnartíðindum þann 31. júlí s.l., verði dæmd ógild.

II. Að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu in solidum vegna þess tjóns sem breytingin mun valda á starfsemi stefnanda.“

Í þinghaldi 18. september 2002 breytti stefndi I. lið dómkrafna sinna á þann veg, að framangreint ákvæði yrði dæmt ógilt að því er varðar lokamálsgreinar þess um að sýnendum sé óheimilt að fara um meðal gesta og hvers konar einkasýningar séu óheimilar, en til vara eingöngu hvers konar einkasýningar.

Héraðsdómari komst að þeirri niðurstöðu, að I. liður kröfugerðar stefnda eins og honum var breytt 18. september 2002 uppfyllti skilyrði ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og féllst ekki á það, að slíkir annmarkar væru á henni, að leiddi til frávísunar hennar. Hins vegar var kröfu stefnda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu áfrýjenda vísað frá dómi með vísan til e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Áfrýjendur telja, að dómkröfur stefnda og sakarefni málsins fjalli ekki um tiltekna háttsemi eða atvik heldur um gildi tiltekinna réttarreglna, sem almenna þýðingu hafi án tengsla við ákveðið og sérgreint sakarefni. Séu kröfurnar því andstæðar 25. gr. og 80. gr. laga nr. 91/1991.

Skilja verður breytta kröfugerð stefnda á þann veg, að dæmt verði að honum sé, þrátt fyrir ákvæði 2. gr. samþykktar nr. 548/2002, heimilt að hafa einkasýningar í veitingahúsi sínu og láta sýnendur fara um meðal áhorfenda. Stefndi telur, að önnur niðurstaða hafi í för með sér mikla röskun á starfsemi sinni, sem hafi að mestu leyti falist í einkasýningum í lokuðu rými. Því sé honum nauðsyn að fá dóm um það, hvort umrætt ákvæði lögreglusamþykktarinnar eigi sér lagastoð. Telja verður, að stefndi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þetta álitaefni.

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms, að báðir áfrýjendur séu réttir aðilar máls þessa.

II.

Frá árinu 1999 hefur forsvarsmaður stefnda rekið veitingastaðinn Óðal að Austurstræti 12a í Reykjavík. Með lögum nr. 66/2000, sem breyttu lögum nr. 67/1985 um veitinga- og gististaði, var veitingastöðum fjölgað um fjóra flokka og meðal þeirra voru næturklúbbar. Í i-lið 9. gr. laga nr. 67/1985 er næturklúbbur skilgreindur sem „Veitingastaður með reglubundna skemmtistarfsemi þar sem aðaláhersla er lögð á áfengisveitingar og sýningu á nektardansi í atvinnuskyni.“ Með bréfi lögreglustjórans í Reykjavík 7. desember 2000 fékk stefndi leyfi til að reka næturklúbb að Austurstræti 12a í Reykjavík. Stefndi kveður ávallt hafa verið boðið upp á einkadans á veitingastaðnum, en hann hafi farið fram með þeim hætti, að dansari og viðskiptamaður færu saman í lokað rými, þar sem dansarinn sýndi nektardans fyrir viðskiptavininn gegn greiðslu. Segir stefndi nektardans nær eingöngu hafa farið fram á þennan hátt. Stefndi hefur ekki rökstutt sérstaklega hvaða hagsmuni hann hafi af því, að sýnendum sé heimilt að fara um meðal áhorfenda.

Breyting var gerð á lögreglusamþykkt fyrir Reykjavík nr. 625/1987 með samþykkt nr. 548/2002, sem staðfest var af dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 16. júlí 2002, sbr. 4. gr. laga nr. 36/1988 um lögreglusamþykktir, og birt í Stjórnartíðindum 31. júlí sama ár. Samkvæmt breytingunni bættist ný málsgrein við 30. gr. lögreglusamþykktarinnar, sem meðal annars bannaði sýnendum að fara um meðal áhorfenda og girti fyrir hvers konar einkasýningar. Eins og lýst er í héraðsdómi var breyting þessi gerð að gefnu tilefni og að vel undirbúnu máli, en samkvæmt niðurstöðu rannsóknar, sem unnin var á vegum dómsmálaráðherra, lá fyrir rökstuddur grunur um, að refsivert atferli þrifist í tengslum við starfsemi nektardansstaða.

Stefndi heldur því fram, að með framangreindri breytingu á lögreglusamþykkt fyrir Reykjavík sé vegið að atvinnufrelsi hans, sem varið sé af 75. gr. stjórnarskrárinnar. Því aðeins megi setja atvinnufrelsi skorður, að það sé gert með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Hann reki löglega starfsemi, sbr. i-lið 9. gr. laga nr. 67/1985, og hafi til þess leyfi réttra stjórnvalda. Lög nr. 36/1988 geymi engar reglur, sem heimili stjórnvöldum takmörkun þessa réttar.

III.

Eins og að framan greinir hefur stefndi leyfi lögreglustjórans í Reykjavík til að reka næturklúbb, en næturklúbbur er skilgreindur sem veitingastaður, þar sem aðaláherslan er lögð á áfengisveitingar og sýningu á nektardansi í atvinnuskyni, sbr. i-lið 9. gr. laga nr. 67/1985.

Í 3. gr. laga nr. 36/1988 segir, að í lögreglusamþykkt skuli, eftir því sem þurfa þyki, kveða á um það, sem varðar allsherjarreglu, svo sem reglu og velsæmi á og við almannafæri, og skemmtanahald. Í 2. gr. lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík er almannafæri skilgreint meðal annars sem staðir, sem opnir eru almenningi, þar á meðal veitingastaðir. Í 2. mgr. 3. gr. lögreglusamþykktarinnar segir, að enginn megi sýna öðrum áreitni á almannafæri eða sýna þar af sér ósæmilega háttsemi. Samkvæmt þessu á lögreglan að halda uppi lögum og reglu á veitingastöðum eins og annars staðar á almannafæri í samræmi við hlutverk sitt, sbr. 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

Opinbert leyfi stefnda nær til þess að reka næturklúbb. Í því felst leyfi til að láta nektardans fara fram á veitingastaðnum, en slíkur dans er ekki nánar skilgreindur í lögum. Þótt nektardans sé leyfður lögum samkvæmt, er engu að síður heimilt að setja þeirri atvinnustarfsemi almennar skorður í þágu velsæmis og allsherjarreglu. Í fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 36/1988 felast ótvíræðar heimildir til að setja um þetta reglur í lögreglusamþykkt og ber lögreglu að hafa eftirlit með því, að þeim reglum sé fylgt og að ekki eigi sér stað refsiverð háttsemi á veitingastöðum. Einkasýningar á nektardansi fara fram í lokuðu rými innan veitingastaðanna og verður slíku eftirliti þar ekki við komið. Breyting sú á lögreglusamþykkt fyrir Reykjavík, sem hér er fjallað um, felur ekki í sér bann við nektardansi en áskilur aðeins að nektardansara sé bannað að loka að sér með viðskiptamanni meðan á sýningu stendur og fara um meðal áhorfenda. Er þetta almenn regla í samræmi við ákvæði laga nr. 36/1988 og gerir yfirvöldum kleift að fylgjast með sýningum á nektardansi og ganga úr skugga um, að allsherjarreglu og velsæmis sé gætt og að ekki fari fram refsiverð háttsemi í næturklúbbum. Leyfi stefnda til að reka næturklúbb getur þannig ekki falið í sér heimild honum til handa til þess að láta svokallaðan einkadans fara fram í lokuðu rými á veitingastaðnum eða leyfa för sýnenda meðal áhorfenda. Þessir þættir í rekstri stefnda verða því ekki taldir atvinnustarfsemi, sem njóti verndar 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar af þessari ástæðu ber að sýkna áfrýjendur af kröfum stefnda og geta aðrar málsástæður hans ekki leitt til annarrar niðurstöðu.

Eftir öllum atvikum þykir rétt að fella niður málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjendur, íslenska ríkið og Reykjavíkurborg, skulu vera sýknir af kröfum stefnda, Veitingahússins Austurvelli ehf.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.