105/2006

Ó slasaðist í júlí 1999 við störf sín hjá E þegar hún var að aðstoða aldraða konu við að standa upp úr hjólastól. Ó skýrði hjúkrunarfræðingi á vaktinni frá atvikinu en taldi að hún myndi jafna sig í sumarleyfi sem hófst næsta dag. Þegar Ó kom aftur til starfa reyndist henni ókleift að halda áfram fyrra starfi vegna einkenna eftir slysið. E sendi Vinnueftirliti ríkisins tilkynningu um slysið í október 1999. Ó reisti kröfu sína á því að ekki hefðu verið nægilega mörg tæki eða lyftur til afnota fyrir starfsmenn til að aðstoða ósjálfbjarga vistmenn og hélt því fram að eina lyftan sem til var hefði verið í notkun þegar slysið varð. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að sú staðhæfing fengi ekki stoð í skýrslu M sem varð vitni að atvikinu og bar að lyfta hefði verið tiltæk en ekki verið notuð þar sem umræddur vistmaður hefði ekki verið tekinn í lyftu. Þá báru tveir starfsmenn að vistmaðurinn hefði verið mótfallinn því að hjálpartæki yrðu notuð til að aðstoða hana, en það hafi þó verið gert á síðari stigum. Tveir aðrir starfsmenn báru hins vegar að lyfta hefði verið notuð til að aðstoða vistmanninn, en af svörum þeirra var ekki ljóst hvort það hafi verið á þeim tíma sem slysið varð eða síðar. Samkvæmt framangreindu var talið ósannað að skorti á hjálpartækjum yrði kennt um slys Ó og voru heldur ekki talin efni til að meta E í óhag að slysið var ekki strax tilkynnt Vinnueftirlitinu. Var E því sýknað af kröfu Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. febrúar 2006. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.745.923 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.405.823 krónum frá 12. júlí 1999 til 12. janúar 2000 og af 1.745.923 krónum frá þeim degi til 26. maí 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem hún naut fyrir héraðsdómi.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður látinn falla niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Tryggingamiðstöðinni hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Í héraðsdómi eru rakin atvik að því að áfrýjandi slasaðist við störf sín hjá stefnda, sem fólust í umönnun vistmanna á heimilinu. Gerðist það þegar hún var að aðstoða aldraða konu við að standa upp úr hjólastól til að komast á salerni, en konan var haldin helftarlömun. Lét áfrýjandi hana taka utan um háls sér um leið og hún hugðist reisa konuna upp til að standa síðan í vinstri fót. Fóturinn brást konunni, sem féll niður og dró áfrýjanda með sér. Við þennan óvænta hnykk fékk áfrýjandi áverka, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Þar er einnig rakið að áfrýjandi skýrði hjúkrunarfræðingi á vaktinni frá atvikinu, en áfrýjandi var þá á síðustu vinnuvakt sinni fyrir sumarfrí. Fyrir dómi kvaðst áfrýjandi hafa sagt hjúkrunarfræðingnum að hún hlyti að jafna sig í sumarfríinu og ekki átt von á öðru en að þetta myndi bara ganga til baka. Hún hefði oft orðið fyrir hnjaski á vinnustaðnum, en þetta hefði verið nokkuð mikið. Hjúkrunarfræðingurinn lýsti samskiptum þeirra svo að áfrýjandi hefði sagt: „Þetta lagast nú kannski, ég held að þetta sé nú kannski ekkert svo mikið.“ Samkvæmt vinnuskýrslu áfrýjanda hófst síðasta vinnuvakt hennar fyrir sumarleyfi kl. 23:30 að kvöldi 11. júlí 1999 og lauk kl. 07:30 næsta morgun. Hefur slysið því orðið þessa nótt. Áfrýjandi gekk til starfa sinna á ný að loknu sumarleyfi. Kom í ljós að einkenni eftir slysið gengu ekki til baka og reyndist áfrýjanda ókleift að halda áfram fyrra starfi. Sendi stefndi Vinnueftirliti ríkisins tilkynningu um slysið 29. október 1999. Liggur jafnframt fyrir læknisvottorð G-kvk-ef J-kvk-ef dagsett sama dag. Þar kemur meðal annars fram að áfrýjandi hafi fyrst leitað til hennar vegna slyssins 15. júlí 1999 og orðið óvinnufær 13. október sama ár. Segir þar ennfremur að við slysið hafi áfrýjandi hlotið tognun í brjóstbaki og hálsi.

II.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að ekki hafi verið nægilega mörg tæki eða lyftur til afnota fyrir starfsmenn til að aðstoða ósjálfbjarga vistmenn. Á deildinni hafi verið 25 vistmenn og margir þeirra þannig á sig komnir að þeir gátu ekki gengið. Einungis hafi verið ein lyfta á deildinni til að létta undir með starfsmönnum við umönnun vistmanna, en aðra hvora viku hafi deildin haft aðra lyftu til afnota, sem hafi þess á milli verið nýtt annars staðar á vistheimilinu. Þessi tækjakostur hafi verið alls ónógur. Þegar slysið varð hafi eina lyftan á staðnum verið í notkun og því ekki um annað að ræða en að reisa vistmanninn upp úr hjólastólnum án slíkra hjálpartækja. Á þessum vanbúnaði verði stefndi að bera ábyrgð. Vísar áfrýjandi meðal annars til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna nr. 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar, sem hér eigi við. Samkvæmt þeim sé sú skylda lögð á atvinnurekendur að hafa tiltæk viðeigandi hjálpartæki til að komast hjá því að starfsmenn þurfi að handleika byrðar. Jafnframt hefur verið á því byggt að ekki hafi verið tilkynnt um slysið strax til Vinnueftirlits ríkisins, svo sem skylt hafi verið.

Stefndi andmælir því að áðurnefndur tækjakostur hafi verið ónógur og að slysið verði rakið til þess. Þá telur hann ósannað að lyfta hafi ekki verið tiltæk í umrætt sinn þegar áfrýjandi var kvödd á vettvang til að aðstoða vistmanninn. Áfrýjandi hafi verið þaulvön því starfi, sem hér um ræðir. Það hafi verið óhapp sem enginn gat séð fyrir að fótur vistmannsins gaf sig og verði stefnda ekki gefið að sök hvernig fór. Þá hafi ekkert tilefni gefist til að tilkynna óhappið til Vinnueftirlits ríkisins fyrr en gert var, en meðan á sumarleyfi stóð hafi áfrýjandi ekki greint stefnda frá líðan sinni og afleiðingar atviksins ekki orðið ljósar fyrr en nokkru eftir að fríinu lauk.

III.

M-kvk-nf Ó-kvk-nf B-kvk-nf varð vitni að atvikinu, sem málið er sprottið af. Hún var þá sumarstarfsmaður á vistheimilinu og hafði starfað þar í nokkrar vikur. Kvað hún vistmanninn hafa leitað eftir aðstoð til að komast á salerni og hún ekið konunni þangað í hjólastól. Hafi hún síðan þurft að bíða nokkra stund þar til áfrýjandi kom til aðstoðar. Áfrýjandi heldur því fram að eina lyftan sem til var hafi þá verið í notkun annars staðar. Sú staðhæfing fær ekki stoð í skýrslu M-kvk-ef fyrir dómi, en fram kom hjá henni að lyfta hafi verið tiltæk. Ekki liggur fyrir hvort ein eða tvær lyftur hafi verið til umráða á deildinni nóttina, sem atvikið varð. Sama vitni var spurt um það hvers vegna lyftan, sem hún sótti fram á gang, hafi ekki verið notuð og svaraði því til að þessi kona hafi ekki verið tekin í lyftu. Er sá framburður í samræmi við skýrslur J-kvk-ef H-kvk-ef H-kvk-ef hjúkrunarfræðings og B-kvk-ef K-kvk-ef S-kvk-ef hjúkrunarforstjóra fyrir dómi, sem báru að umræddur vistmaður hafi verið mótfallinn því að hjálpartæki yrðu notuð til að aðstoða hana. Það hafi hins vegar verið gert á síðari stigum. Tveir starfsmenn hafa hins vegar borið að lyfta hafi verið notuð til að aðstoða umræddan vistmann. Af svörum þeirra er þó ekki ljóst hvort það hafi verið á þeim tíma sem slysið varð eða síðar.

Samkvæmt öllu framanröktu er ósannað að skorti á hjálpartækjum verði kennt um slys áfrýjanda. Eru ekki heldur efni til að meta stefnda í óhag eins og atvik eru vaxin að slysið var ekki strax tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.