320/2001

P og B gerðu með sér verksamning í ágúst 1998 sem saminn var á vegum B. Með honum tók P að sér gröft, fyllingar, fleygun og frágang lóðar undir malbikun við nokkrar húseignir. Voru tiltekin einingarverð greind í samningnum og skyldi P gera B reikning eftir framvindu verks á byggingarstað. P átti í einu og öllu að lúta verkstjórn B og þeir skyldu „mæla upp allt það magn sem unnið er sameiginlega jafnharðan og verkið er unnið þannig að ekki komi til vandræða við útreikninga á endanlegu magni.“ Vegna þessara verka gaf P út átta reikninga, samtals að fjárhæð um 7,2 milljónir króna. B greiddi P um 5,6 milljónir upp í skuldina en ágreiningur varð um ætlað efnismagn í verki P. Þá greindi aðila á um það, hvort B hefði andmælt reikningum P, en engra skriflegra gagna naut við um það í málinu. Var talið að B hefði ekki tekist að sanna, að hann hefði andmælt reikningum P efnislega fyrr en með framlagningu greinargerðar sinnar í héraði og varð samráð aðila um innborganir B ekki lagt að jöfnu við rökstudd mótmæli. Þó hefði B haft fullt tilefni til að hefjast handa við útgáfu reikninganna og eigi síðar en við verklok P, þegar sundurliðuð yfirlit hans lágu fyrir, og freista þess að sýna fram á, að reikningsgerðin stæðist ekki, á meðan enn var unnt að staðreyna ágreiningsefni betur en síðar varð. Það gerði B hins vegar ekki og svaraði ekki heldur kröfubréfi lögmanns P í júní 1999. Var talið að B hefði þannig með tómlæti fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig, að reikningar P hefðu ekki verið á rökum reistir, sbr. grunnreglu 1. mgr. 52. gr. þágildandi kaupalaga, sem beitt var með lögjöfnun. Einnig var litið til þess að í staðlinum ÍST 30, væri sú skylda lögð á verkkaupa að bera fram skrifleg mótmæli gegn upplýsingum frá verktaka innan hálfs mánaðar frá móttöku þeirra en teldist ella hafa samþykkt þær. Samkvæmt þessu var krafa P tekin til greina og B dæmdur til að greiða P rúmar 1,6 milljónir króna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. ágúst 2001. Hann krefst þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.646.005 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 af 500.000 krónum frá 18. nóvember 1998 til 30. janúar 1999, af 1.069.049 krónum frá þeim degi til 20. febrúar sama ár, af 1.646.005 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en frá þeim degi beri fjárhæðin dráttarvexti til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir gerðu aðilar með sér verksamning 21. ágúst 1998, sem ómótmælt er, að saminn var á vegum stefnda. Með honum tók áfrýjandi að sér „gröft, fyllingar, fleygun og frágang lóðar undir malbikun við Akralind 1 í Kópavogi og fyllingar utan með húsi við Brekkuhús 1 í Reykjavík ásamt öðrum sambærilegum verkum er upp gætu komið og eru á vegum verkkaupa, en þá yrði samið um það sérstaklega.“ Fyrir liggur, að ekkert varð úr vinnu áfrýjanda við Brekkuhús 1 í Reykjavík, en hann tók hins vegar að sér jarðvegsvinnu fyrir stefnda við Vallarbraut 7 í Hafnarfirði og Laugalind 10-12 í Kópavogi. Ekki var þó samið sérstaklega um þau verk að öðru leyti en því, að þau skyldu unnin á grundvelli verksamningsins. Heildarsamningsupphæð var 10.000.000 krónur með virðisaukaskatti og voru tiltekin einingarverð í samningnum. Áfrýjandi skyldi gera stefnda reikning eftir framvindu verks á byggingarstað og skyldu greiðslur berast honum í síðasta lagi 20 dögum eftir útgáfudag reiknings. Áfrýjandi átti í einu og öllu að lúta verkstjórn stefnda og þeir skyldu „mæla upp allt það magn sem unnið er sameiginlega jafnharðan og verkið er unnið þannig að ekki komi til vandræða við útreikninga á endanlegu magni.“

Vegna þessara verka gaf áfrýjandi út þrjá reikninga 28. október 1998, þrjá reikninga 13. desember sama ár og tvo reikninga 1. febrúar 1999, samtals að fjárhæð 7.249.579 krónur. Stefndi greiddi ekki reikningana hvern fyrir sig, en innborganir frá honum fóru ýmist fram með peningum eða á viðskiptaneti á tímabilinu frá 28. október til desemberloka 1998 og námu þær samtals 5.603.574 krónum samkvæmt gögnum áfrýjanda. Fram er komið, að með síðustu reikningum fyrir hvert verk hafi fylgt yfirlit frá áfrýjanda með sundurliðun verka og fjárhæða miðað við vinnustundir eða rúmmetra jarðvegsefnis. Stefndi telur þau yfirlit ekki hafa sýnt forsendur útreikninga áfrýjanda með fullnægjandi hætti, en ágreiningur aðila lýtur einkum að ætluðu efnismagni í verki hans. Hins vegar verður ekki séð, að stefndi hafi í skjóli verkstjórnarvalds síns samkvæmt verksamningnum séð til þess, að magnmælingar færu í einu og öllu þannig fram, að ekki kæmi „til vandræða við útreikninga á endanlegu magni“, eins og í samningnum sagði.

II.

Aðila greinir á um það, hvort stefndi hafi andmælt reikningum áfrýjanda, en engra skriflegra gagna nýtur við um það í málinu. Fyrir héraðsdómi kvaðst fyrirsvarsmaður stefnda, S-kk-nf H-kk-nf R-kk-nf húsasmíðameistari, hafa gert munnlegar athugasemdir við reikningana. Hann hafi frá upphafi óskað betri skýringa með reikningunum og ítrekað það við hverja reikningsgerð. Áfrýjandi vísaði því á bug fyrir dóminum, að á þessum tíma hefðu komið nokkrar athugasemdir frá stefnda. Þeir S-kk-nf hefðu hins vegar átt fundi með sér í byrjun og þá rætt ýmis mál. Aðspurður um magntölur kvað áfrýjandi mælingar að stærstum hluta hafa verið sameiginlegar, en sagði svo: „Síðan þegar aldrei er hægt að ná í uppgjörsfundi, þá er talið eftir bílatalningu, það er alveg rétt. Þá er samið við S-kk-þf um að fá innborgun á verkið sem sagt að þeir sendu bara innborgun á reikningana en engu að síður eru alltaf send yfirlit með í sundurliðun á tímavinnu og sundurliðun á keyrðu magni og síðan átti að fara yfir þetta.“

Eins og mál þetta liggur fyrir hefur stefnda ekki tekist að sanna, að hann hafi andmælt reikningum áfrýjanda efnislega fyrr en með framlagningu greinargerðar sinnar í héraði í þessu dómsmáli, en samráð aðila um innborganir stefnda verða ekki lögð að jöfnu við rökstudd mótmæli hans. Stefndi hafði þó fullt tilefni til að hefjast handa við útgáfu reikninganna og eigi síðar en við verklok áfrýjanda, þegar sundurliðuð yfirlit hans lágu fyrir, og freista þess að sýna fram á, að reikningsgerðin stæðist ekki, á meðan enn var unnt að staðreyna ágreiningsefni betur en síðar varð. Það gerði hann hins vegar ekki og svaraði ekki að heldur kröfubréfi lögmanns áfrýjanda 1. júní 1999. Jafnframt varð útivist af hans hálfu, þegar mál þetta var þingfest 24. nóvember 1999, en það var endurupptekið 26. apríl 2000 og skilaði stefndi þá áðurnefndri greinargerð sinni 24. maí sama ár, tæpum 16 mánuðum eftir að honum bárust síðustu reikningar áfrýjanda. Hefur hann þannig með tómlæti fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig, að reikningar áfrýjanda hafi ekki verið á rökum reistir, sbr. grunnreglu 1. mgr. 52. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem hér verður beitt með lögjöfnun. Má jafnframt líta til þess, að í Íslenskum staðli, ÍST 30, sem hefur að geyma almenna útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir, er sú skylda lögð á verkkaupa að bera fram skrifleg mótmæli gegn upplýsingum frá verktaka innan hálfs mánaðar frá móttöku þeirra en telst ella hafa samþykkt þær.

Samkvæmt framansögðu verður krafa áfrýjanda tekin til greina og stefndi dæmdur til að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Byggingarfélagið Kambur ehf., greiði áfrýjanda, P-kk-þgf I-kk-þgf J-kk-þgf, 1.646.005 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 af 500.000 krónum frá 18. nóvember 1998 til 30. janúar 1999, af 1.069.049 krónum frá þeim degi til 20. febrúar sama ár, af 1.646.005 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en frá þeim degi beri fjárhæðin dráttarvexti til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi greiði áfrýjanda 500.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.