355/2014

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A með því að hafa á 12 mánaða samfelldu tímabili, að minnsta kosti í þrjú aðgreind skipti í hverjum mánuði, haft samræði við A með því notfæra sér andlega fötlun hennar þar sem hún gat ekki spornað við samræðinu eða skilið þýðingu þess vegna fötlunarinnar. Var brot X talið varða við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í sex ár og honum gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. maí 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvaldsins, en til vara refsimildunar. Einnig krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð.

A krefst staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi var ákærði í sambúð með dóttur brotaþola frá árinu 2007. Brotaþoli, sem er þroskaheft, hafði haldið heimili með föður sínum en vegna fötlunar sinnar þarf hún á aðstoð annarra að halda og getur ekki tekið ákvarðanir um eigin hagi. Eftir andlát föður hennar 2011 fluttu dóttir hennar og ákærði ásamt ungum syni sínum inn á heimili brotaþola.

Ákærði er í máli þessu sakaður um að hafa á tímabilinu febrúar 2012 til febrúar 2013 haft samræði við brotaþola að minnsta kosti þrisvar í hverjum mánuði og notfært sér andlega fötlun hennar. Upp um þetta komst 2. desember 2013, er dóttir brotaþola kom að móður sinni og ákærða þar sem hann var að hafa við hana mök. Ákærði hefur frá upphafi viðurkennt að hafa haft kynferðismök við brotaþola en neitað því að hafa notfært sér andlega fötlun hennar, mökin hafi alltaf átt sér stað með hennar vilja og vitund.

Eins og nánar er lýst í héraðsdómi var B-kk-nf E-kk-nf dómkvaddur til að gera sálfræðilegt mat á brotaþola. Taldi hann ljóst að hún væri verulega hömluð af þroskaskerðingu sinni, en hún mældist með 56 í greindarvísitölu. Þá hefði hún mjög takmarkaðan skilning á samskiptum fólks og þyrfti ekki að tala við hana nema í eina mínútu til að gera sér grein fyrir því hve skert hún væri. Hún væri áhrifagjörn, vildi þóknast fólki og auðvelt væri að fá hana til að gera hluti.

Ákærði bar fyrir dómi að hann hefði fyllilega gert sér grein fyrir því að brotaþoli væri þroskaheft, oft hefði hún verið eins og fjögurra ára barn. Kynmökin hefðu alltaf farið fram með hennar samþykki og oft að hennar frumkvæði.

Af því sem að framan er rakið um fötlun brotaþola er ljóst að ekki er unnt að leggja til grundvallar að hún hafi verið fær um að láta uppi gilt samþykki fyrir kynmökunum. Með vísan til forsendna héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, ber að staðfesta niðurstöðu hans um sakfellingu ákærða. Þegar litið er til þess að ákærði braut margoft kynferðislega gegn móður sambúðarkonu sinnar, sem honum var fullljóst að var andlega fötluð og ekki þess umkomin að gera sér grein fyrir aðstæðum, er refsing ákærða hæfilega metin í héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur til handa brotaþola og um sakarkostnað verða staðfest. Ákærði verður jafnframt dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Í d. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er boðið að í héraðsdómi skuli meðal annars greina svo stutt og glöggt sem verða má hver atvik sakamáls séu í aðalatriðum. Í hinum áfrýjaða dómi er atvikum málsins ekki lýst í samfelldu máli. Þess í stað er þar gerð grein fyrir tilefni þess að rannsókn málsins hófst og gangi hennar en að öðru leyti látið nægja að reifa í löngu máli og án sýnilegs samhengis skjöl og munnlegar skýrslur, sem flestar voru gefnar hjá lögreglu. Fer þessi háttur á samningu dóms ekki aðeins í bága við áðurgreint lagaákvæði, heldur leiðir af 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008, þar sem mælt er fyrir um að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, að því aðeins á að vísa til framburðar ákærða og vitna hjá lögreglu að þess sé þörf, svo sem vegna ósamræmis milli þess sem þar kemur fram og framburðar fyrir dómi. Á sama hátt fer það gegn umræddri meginreglu að vísa í dómsforsendum til munnlegra skýrslna sem gefnar hafa verið hjá lögreglu nema sérstök ástæða gefi tilefni til.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.108.663 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef T-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 878.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur.