327/2002

H var gefið að sök að hafa brotið gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa í átökum við Á slegið hann í andlitið með þeim afleiðingum að hann nefbrotnaði. Var hann sakfelldur í héraðsdómi og dæmdur til að sæta fangelsi í einn mánuð, en sú refsing skilorðsbundin. Jafnframt var Á ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. sömu laga og var hann einnig sakfelldur fyrir brotið en ekki gerð sérstök refsing. Við rannsókn lögreglunnar voru teknar skýrslur af H og Á en jafnframt af tveimur vitnum, sem voru í för með H umrætt sinn. Sömu menn gáfu skýrslur fyrir dómi, auk dyravarðar á veitingahúsinu þar sem atvikin áttu sér stað. Talið var að eins og málið væri vaxið hafi héraðsdómara frá öndverðu mátt vera ljóst að niðurstaða þess mundi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Að auki hafi staðið svo á að enginn hafi fyrir dómsmeðferð málsins borið um að H hafi slegið Á í andlitið, annar en Á sjálfur, og málið hafi heldur ekki verið upplýst frekar að þessu leyti fyrir héraðsdómi. H væri borinn sökum um brot, sem varðað gæti þungri refsingu. Að þessu öllu athuguðu hefði að réttu lagi borið að neyta í héraði heimildar laga um meðferð opinberra mála til að þrír dómarar skipuðu dóm í málinu. Var óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. júlí 2002 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd frá því, sem ákveðið var í héraðsdómi.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði látin falla niður eða hún milduð.

Lögreglustjórinn í Reykjavík höfðaði mál þetta með ákæru 3. júlí 2001. Var ákærða gefið þar að sök að hafa brotið gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum með því að hafa að morgni sunnudagsins 12. mars 2000 í átökum við Á-kk-þf G-kk-þf á veitingahúsinu Kaffi Thomsen við Hafnarstræti í Reykjavík slegið Á-kk-þf í andlitið með þeim afleiðingum að hann nefbrotnaði. Sami lögreglustjóri höfðaði jafnframt mál 3. júlí 2001 á hendur Á-kk-þgf G-kk-þgf fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum með því að hann hafi á fyrrgreindum stað og tíma slegið ákærða í þessu máli í átökum með þeim afleiðingum að hann marðist og bólgnaði í andliti. Þessi tvö mál virðast hafa verið rekin samhliða fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og dómar kveðnir upp í þeim 6. júní 2002. Í dóminum á hendur Á-kk-þgf var hann sakfelldur fyrir brotið, sem í ákæru greindi, en honum ekki gerð sérstök refsing. Með hinum áfrýjaða dómi í þessu máli var ákærði jafnframt sakfelldur samkvæmt ákæru. Var hann dæmdur til að sæta fangelsi í einn mánuð, en sú refsing bundin skilorði. Þá var honum gert að greiða sakarkostnað, svo og að greiða Á-kk-þgf skaðabætur, allt eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Við rannsókn lögreglunnar á framangreindum atvikum voru teknar skýrslur af ákærða og Á-kk-þgf G-kk-þgf, en jafnframt af tveimur vitnum, sem voru í för með ákærða umrætt sinn. Annað þessara vitna mun vera náið skyldmenni ákærða, en hitt vitnið að sögn í engum tengslum við hann, heldur í vinfengi við fyrrnefnda vitnið. Var haft eftir Á-kk-þgf í frumskýrslu lögreglunnar um málið að ákærði hafi að undangengnum stuttum orðaskiptum þeirra á áðurnefndu veitingahúsi slegið sig í andlitið með þeim afleiðingum að nef hans hafi brotnað. Í framhaldi af því hafi hann hrint ákærða frá sér, sparkað í hann og kýlt, þar til dyraverðir á veitingahúsinu skildu þá að. Var frásögn, sem lögreglan hafði í sömu skýrslu eftir ákærða, á sama veg um átök þeirra að öðru leyti en því að hann neitaði að hafa slegið Á-kk-þf í andlitið. Vitnin, sem áður er getið, sögðust báðir hafa verið að ræðast við á veitingahúsinu þegar þeir urðu þess varir að ákærði átti rétt hjá þeim í útistöðum við annan mann. Sá hafi slegið ákærða þannig að hann féll í gólfið, en dyraverðir komið strax og skilið þá að. Frekari gagna var ekki aflað fyrir útgáfu ákæru um átök ákærða við Á-kk-þf og aðdraganda þeirra.

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi gáfu skýrslur sömu menn og áður er getið. Var frásögn þeirra efnislega á sama veg og fyrir lögreglu, en þó ítarlegri. Kom meðal annars fram hjá vitnunum tveimur að þeir hafi ekki séð samskipti ákærða við Á-kk-þf G-kk-þf fyrr en vitnin urðu varir við háreysti tveimur eða þremur metrum frá sér. Þeir hafi þá litið við og séð Á-kk-þf slá ákærða í andlitið, þannig að hann féll í gólfið, en rakleitt eftir það hafi fjöldi manna komið til að skilja þá að. Kvaðst hvorugt vitnið hafa orðið vart við að ákærði hafi áður slegið Á-kk-þf. Fyrir héraðsdómi var leitt eitt vitni enn, sem virðist ekki hafa verið nefnt til sögunnar þegar málið var til rannsóknar hjá lögreglunni. Kvaðst maður þessi hafa verið við störf sem dyravörður á veitingahúsinu umrætt kvöld. Hann bar ekki um átökin sem slík milli ákærða og Á-kk-ef, en greindi á hinn bóginn meðal annars frá komu Á-kk-ef á veitingahúsið og því hvernig hann ásamt öðrum dyraverði hafi farið með þá Á-kk-þgf og ákærða út fyrir húsið eftir að þeir höfðu verið skildir að.

Eins og mál þetta var vaxið samkvæmt framansögðu mátti héraðsdómara frá öndverðu vera ljóst að niðurstaða þess mundi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Að auki stóð svo á að enginn hafði fyrir dómsmeðferð málsins borið um að ákærði hafi slegið Á-kk-þf G-kk-þf í andlitið, annar en Á-kk-nf sjálfur, sem var þó um leið ákærður fyrir afleiðingarnar af sínum þætti í átökunum. Varð málið heldur ekki upplýst frekar að þessu leyti við meðferð þess fyrir héraðsdómi. Í málinu var ákærði borinn sökum um brot, sem varðað getur þungri refsingu. Að þessu öllu athuguðu hefði að réttu lagi borið að neyta í héraði heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum til að þrír dómarar skipuðu dóm í málinu. Með því að þess var ekki gætt er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins í héraði frá og með því stigi, sem munnleg skýrsla var tekin af ákærða í þinghaldi 18. desember 2001. Verður málinu heimvísað til löglegrar meðferðar.

Sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti skal greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða á báðum dómstigum, sem ákveðin eru í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur ásamt meðferð málsins í héraði frá þinghaldi 18. desember 2001. Er málinu heimvísað til löglegrar meðferðar.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, á báðum dómstigum, R-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef héraðsdómslögmanns, samtals 200.000 krónur.