654/2011

hefði jafnframt beint kröfu um afhendingu umræddra gagna að LB hf. og LV hf. Hvorugt þeirra félaga ætti aðild að málinu og tækju því ákvæði 3. og 4. mgr. 67. gr. og 2. og 3. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 til kröfu E hf. að því er þau varðaði. Í beiðni E hf. hefði þess hvorki verið getið að E hf. teldi að skjölin, sem hún sneri að, væru í vörslum LB hf. né að hann hefði áður krafist þess að félagið léti þau af hendi. Í beiðninni væri í engu leitast við að lýsa efni þessara skjala og ekkert væri heldur sagt um hvað leiða ætti í ljós með þeim. Þegar af þessum ástæðum væri málatilbúnaður E hf. í því horfi að ófært væri að taka afstöðu til dómkröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. nóvember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. nóvember 2011, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila „og/eða Landsvaka hf.“ yrði gert að leggja fram nánar tiltekin gögn í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að „lagt verði fyrir héraðsdóm að kveðja fulltrúa varnaraðila, Landsvaka hf. og Landsbankans hf. fyrir dóm til að tjá sig um framangreinda kröfu sóknaraðila.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til ágreinings um viðurkenningu kröfu, sem sóknaraðili lýsti 29. október 2009 við slit varnaraðila. Krafa þessi er um skaðabætur vegna tjóns, sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir vegna rýrnunar á verðgildi hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði með heitinu Peningabréf Landsbankans ISK, sem Landsvaki hf. hafi starfrækt en varnaraðili haft á nánar tiltekinn hátt umsjón með. Fjárhæð kröfunnar var samtals 92.280.322 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði og krafðist sóknaraðili þess aðallega að hún nyti stöðu í réttindaröð við slitin samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, en til vara 113. gr. sömu laga. Slitastjórn hafnaði kröfunni með öllu, en með því að ekki tókst að jafna ágreining um viðurkenningu hennar var honum vísað til héraðsdóms 12. maí 2010, þar sem mál þetta var þingfest 22. september sama ár. Í þinghaldi 2. nóvember 2011 lagði sóknaraðili fram skjal með yfirskriftinni: „Beiðni um að varnaraðila, Landsbankanum hf. og/eða Landsvaka hf. verði gert að leggja fram nánar tekin gögn ... sbr. 67. og 68. gr. laga nr. 91/1991.“ Í beiðninni var skírskotað til þess að sóknaraðili hafi á dómþingi 13. október sama ár beint áskorun til varnaraðila um að leggja fram tiltekin gögn, auk þess sem sóknaraðili hafi sent sams konar áskorun til Landsvaka hf., sem nú sé dótturfélag Landsbankans hf. en áður varnaraðila. Með vísan til 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri krafist „að Landsbanka Íslands hf. (varnaraðila), Landsbankanum hf. og Landsvaka hf. verði gert að afhenda“ þessi gögn, sem tilgreind voru í sex liðum og nánar er getið í hinum kærða úrskurði. Í beiðninni var tekið fram að varnaraðili hafi „ekki sett sig upp á móti því“ að þessi gögn yrðu lögð fram. Þá hafi Landsvaki hf. ekki neitað því að þau væru til og í vörslum félagsins. Ljóst væri að gögnin hefðu „verulega þýðingu“ í málinu og væri þess krafist að dagsektum yrði beitt til að knýja á um afhendingu þeirra. Í hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila sem fyrr segir hafnað.

Áðurgreind dómkrafa sóknaraðila fyrir Hæstarétti er orðuð á annan hátt en krafan, sem hann gerði í héraði og afstaða var tekin til í hinum kærða úrskurði. Krafan með þessu breytta orðalagi kemst þó að fyrir Hæstarétti, sbr. dóm réttarins 27. janúar 2011 í máli nr. 699/2010.

Skori aðili einkamáls á gagnaðila að leggja fram skjal, sem sá hefur undir höndum, ber gagnaðilanum samkvæmt 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 að verða við þeirri áskorun ef aðilinn á rétt til skjalsins án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að gagnaðilanum væri skylt að bera vitni um það ætti hann ekki aðild að málinu. Sé öðru hvoru þessara síðastnefndu skilyrða fullnægt og gagnaðilinn verður ekki við áskorun um að leggja fram skjal, sem hann hefur í vörslum sínum, getur dómari skýrt það svo að hann samþykki frásögn áskoranda um efni skjalsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Úrræði aðila til að knýja á um að fá aðgang að skjali í vörslum gagnaðila eru tæmandi talin á þennan hátt, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 24. mars 1995 í máli nr. 99/1995 og 21. janúar 2002 í máli nr. 14/2002, sem birtir eru í dómasafni 1995 bls. 888 og 2002 bls. 84, og getur því aldrei komið til þess að hann verði skyldaður að viðlögðum dagsektum til að leggja fram skjal í máli. Krafa sóknaraðila er því andstæð lögum að því leyti, sem hún beinist að því að fá skyldu lagða á varnaraðila til að afhenda gögnin, sem um ræðir í málinu.

Sóknaraðili hefur jafnframt beint kröfu um afhendingu sömu gagna að Landsbankanum hf. og Landsvaka hf. Hvorugt þeirra félaga á aðild að málinu og taka því ákvæði 3. og 4. mgr. 67. gr. og 2. og 3. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 til kröfu sóknaraðila að því er þau varðar. Ef vörslumaður skjals hefur ekki orðið við kröfu aðila um að láta það af hendi til afnota í máli verður aðilinn samkvæmt þessum lagaákvæðum að leggja fyrir dómara skriflega beiðni um að vörslumaðurinn verði skyldaður með úrskurði til að afhenda skjalið ásamt því að leggja fram eftirrit af skjalinu sé þess kostur, en lýsa ella efni þess eftir föngum. Jafnframt ber aðila að greina frá því hvað leiða eigi í ljós með skjalinu. Samkvæmt fyrirsögn beiðni sóknaraðila, sem lögð var fram á dómþingi 2. nóvember 2011, var henni beint auk varnaraðila að „Landsbankanum hf. og/eða Landsvaka hf.“ Í henni var þess þó hvorki getið að sóknaraðili teldi að skjölin, sem hún sneri að, væru í vörslum Landsbankans hf. né að hann hefði áður krafist þess að félagið léti þau af hendi. Í beiðninni var í engu leitast við að lýsa efni þessara skjala og ekkert var heldur sagt um hvað leiða ætti í ljós með þeim. Þegar af þessum ástæðum er málatilbúnaður sóknaraðila í því horfi að ófært er að taka afstöðu til dómkröfu hans.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Eskja hf., greiði varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.