273/2000

Við sambúðarslit M og K gerðu þau samkomulag um að M færi með forsjá barna þeirra A og B, en B hafði þá þegar verið komið í fóstur, og var gerður samningur milli aðila um umgengnisrétt K við börnin. M hafði ekki tök á að sinna uppeldi A og stuttu eftir sambúðarslitin samþykkti K að A færi í fóstur til C og D til 18 ára aldurs og var gerður vistunarsamningur við fósturforeldra á grundvelli 40. gr. barnalaga. Á árinu 1998 óskaði M eftir því að C og D fengju forsjá A, en K mótmælti því og höfðaði mál þar sem hún krafðist þess að sér yrði dæmd forsjáin. Samkvæmt skýrslu sálfræðings var talið að A byggi við gott atlæti og fengi gott uppeldi og taldi hann ekki rétt að raska þessum aðstæðum. M hafði lýst því yfir, að hann myndi hafa telpuna áfram í fóstri hjá C og D. Talið var að ekki hefði verið sýnt fram á það að hagsmunum A væri betur borgið hjá K, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 20/1992 og var staðfest niðurstaða héraðsdóms um, að með tilliti til framtíðar væri óforsvaranlegt að raska högum A og best væri að M hefði áfram forsjá telpunar og var M dæmd forsjáin.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 13. júlí 2000. Hún krefst þess, að sér verði dæmd forsjá dóttur málsaðila, A, f. [...] 1992, og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Eins og lýst er í héraðsdómi voru aðilar máls þessa í óvígðri sambúð frá 1992 til 1997. Við sambúðarslit varð samkomulag milli þeirra um, að stefndi færi með forsjá beggja barna þeirra, A og B, f. [...] 1994, en drengnum hafði þá þegar verið komið í fóstur. Í tengslum við sambúðarslitin var gerður samningur milli aðila um umgengnisrétt áfrýjanda við börnin. Stefndi hafði ekki tök á að sinna daglegu uppeldi telpunnar sökum mikillar vinnu. Stuttu eftir sambúðarslit um haustið 1997 samþykkti áfrýjandi, að stefndi kæmi dóttur þeirra í fóstur hjá C og D til 18 ára aldurs telpunnar. Var gerður við þau vistunarsamningur á grundvelli 40. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992, sbr. 35. gr. laga nr. 160/1998. Í júlí 1998 lýsti stefndi því yfir hjá sýslumanni, að hann óskaði eftir því, að fósturforeldrarnir fengju forsjá telpunnar. Áfrýjandi samþykkti ekki, að þeim yrði veitt forsjá hennar og höfðaði hún mál þetta, þar sem hún krefst þess, að sér verði dæmd forsjáin.

II.

Áfrýjandi styður kröfu sína um forsjá telpunnar við það, að breyting á forsjá sé réttmæt vegna breyttra aðstæðna, sbr. 1. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 20/1992. Gögn málsins bera með sér, að áfrýjandi hafi haldið sér frá áfengi í rúm tvö ár og gildir það sama um núverandi eiginmann hennar. Þau hafa til skamms tíma búið í vernduðu umhverfi á vegum Byrgisins og Krossins. Kveður áfrýjandi, að hún hafi samþykkt að telpan færi í fóstur á þeirri forsendu, að hún hefði ríflegan umgengnisrétt við hana, en svo hafi ekki orðið, og hafi samband hennar og fósturforeldra verið erfitt.

Samkvæmt skýrslu sálfræðings, sem kannaði hæfni aðila og fósturforeldra sem uppalenda og tengsl þeirra við telpuna býr telpan við gott atlæti og fær ágætis uppeldi hjá fósturforeldrum, sem eru vel hæf til að gegna foreldrahlutverki. Telur hann ekki rétt að raska þessum aðstæðum. Þess vegna sé annaðhvort forsjá fósturforeldra eða forsjá föður, sem lætur uppeldi telpunnar í hendur fósturforeldranna, öruggasti kosturinn fyrir telpuna. Stefndi hefur lýst því yfir, að hann muni ekki raska högum barnsins frá því sem er, heldur hafa hana áfram hjá fósturforeldrunum. Afstaða áfrýjanda er ekki eins afgerandi um þetta, en fyrir Hæstarétti var því haldið fram, að áfrýjandi væri fyrst og fremst að fara fram á forsjá telpunnar til þess að hafa sterkari stöðu gagnvart fósturforeldrum um umgengni. Samkvæmt fyrrgreindu mati sálfræðingsins eru áfrýjandi og eiginmaður hennar tilbúin til að takast á við umgengni við telpuna. Gögn málsins bera með sér, að sýslumaður hafi til meðferðar kröfu áfrýjanda um umgengnisrétt við dóttur sína, og bíður það mál niðurstöðu þessa máls.

Það var niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að með tilliti til framtíðar væri óforsvaranlegt að raska högum barnsins og best væri, að stefndi hefði áfram forsjá þess. Ekki hefur verið sýnt fram á það í málinu, að hagsmunum telpunnar væri betur borgið hjá áfrýjanda, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 20/1992. Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms ber að staðfesta hann.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður málsaðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun talsmanns hennar, 175.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, B, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun talsmanns hans, 175.000 krónur.