221/2016

Dánarbú M og krafðist þess að ógilt yrði veðsetning sem M veitti í fasteign sinni með áritun á skuldabréf vegna láns sem G veitti Þ. Ágreiningslaust var að ekki fór fram mat á greiðslugetu Þ í aðdraganda lánveitingarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að G væri ekki aðili að samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 og ekki væri fram komið að hann hefði með öðrum hætti verið skuldbundinn til að hlíta ákvæðum þess. Hefði G því verið óbundinn af ákvæðum samkomulagsins við veitingu lánsins. Samkvæmt lánareglum G, sem hann hafði sett sér í samræmi við 27. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, hefði honum verið heimilt en ekki skylt að óska eftir greiðslumati lántaka. Samkvæmt því hefði dánarbú M ekki sýnt fram á að G hefði við lánveitinguna og töku veðs til tryggingar láninu vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu. Var því ekki fallist á með dánarbúi M að skilyrði væru til að fella úr gildi með vísan til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga veðsetningu M á fasteigninni. Var G því sýknaður af kröfu dánarbús M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2016. Hann krefst þess að ógilt verði veðsetning á fasteigninni Ölduslóð 44 í Hafnarfirði samkvæmt veðskuldabréfi útgefnu 14. desember 2007 af Þ-kk-þgf S-kk-þgf til stefnda upphaflega að fjárhæð 7.700.000 krónur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

M-kvk-nf K-kvk-nf V-kvk-nf lést 10. júlí 2016 og var erfingjum hennar veitt leyfi til einkaskipta 29. september sama ár. Hefur dánarbúið tekið við aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gekkst M-kvk-nf K-kvk-nf V-kvk-nf í ábyrgð fyrir láni, sem barnabarn hennar, Þ-kk-nf S-kk-nf, tók hjá stefnda 14. desember 2007, með því að veita veð í fasteigninni að Ölduslóð 44 í Hafnarfirði. Áritaði M-kvk-nf K-kvk-nf, sem sat í óskiptu búi eftir látinn eiginmann sinn, áðurgreint veðskuldabréf um samþykki sitt sem þinglýstur eigandi hinnar veðsettu eignar. Í tengslum við lánsumsókn útgefanda veðskuldabréfsins undirritaði M-kvk-nf K-kvk-nf jafnframt yfirlýsingu til stefnda um veðheimild á stöðluðu formi hins síðarnefnda. Þar kom meðal annars fram að hún gerði sér „fyllilega grein fyrir þeim skuldbindingum sem felast í því að veita heimild til að veðsetja fasteign mína. Mér er kunnugt um, að þar með gæti ég þurft að greiða þær skuldir, sem ég veiti veðheimild fyrir, eins og ég væri lántakandi sjálfur ... Ég hef kynnt mér skilmála skuldabréfsins að öðru leyti.“ Á árunum 2009 og 2010 var skilmálum lánsins breytt tvívegis og undirritaði M-kvk-nf K-kvk-nf þær skilmálabreytingar sem eigandi hinnar þinglýstu eignar án athugasemda. Ágreiningslaust er að ekki fór fram mat á greiðslugetu lántakans í aðdraganda lánveitingarinnar.

Um starfsemi stefnda gilda ákvæði laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í samræmi við ákvæði 27. gr. laganna setti stefndi sér samþykktir sem fjármálaráðherra staðfesti. Þar segir meðal annars í grein 4.10 að framkvæmdastjóra sjóðsins beri að fylgja þeirri fjárfestingarstefnu og þeim útlánareglum sem stjórnin setji. Í lánareglum stefnda frá 15. nóvember 2007, sem í gildi voru þegar til þeirrar veðsetningar stofnaðist sem um ræðir í málinu, kom meðal annars fram í 8. grein að aðeins væri „lánað gegn fasteignaveði í íbúðarhúsnæði ... Heimilt er að þrengja veðreglur, ef markaðsverð eigna gefur tilefni til þess. Einnig er skylt að leggja fram greiðslumat ef sjóðurinn óskar eftir. Ef um lánsveð er að ræða skal lögð fram skrifleg yfirlýsing eiganda viðkomandi eignar um að hann geri sér grein fyrir þeim skuldbindingum sem hann er að taka á sig. Sjóðnum er einnig heimilt að beita þrengri veðreglum ef um lánsveð er að ræða.“

Stefndi átti ekki aðild að samkomulagi því um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem gert var 1. nóvember 2001 milli Samtaka banka og veðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra og ekki er fram komið að hann hafi með öðrum hætti verið skuldbundinn til að hlíta ákvæðum þess. Var stefndi því óbundinn af ákvæðum samkomulagsins við veitingu láns þess sem um ræðir í málinu, og samkvæmt lánareglum stefnda sjálfs, sem áður er gerð grein fyrir, var honum heimilt en ekki skylt að óska eftir greiðslumati á lántakanum. Samkvæmt þessu hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að stefndi hafi við umrædda lánveitingu og töku veðs til tryggingar láninu vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að ekki séu skilyrði til að fella úr gildi með vísan til 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga veðsetningu M-kvk-ef K-kvk-ef V-kvk-ef á fasteigninni að Ölduslóð 44.

Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verður óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 750.000 krónur.