112/2005

Þrotabú S ehf. krafðist þess að tiltekinni greiðslu í ríkissjóð yrði rift með vísan til ákvæða laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Í héraðsdómi var fallist á að kröfunni hefði verið ranglega beint að tollstjóranum í Reykjavík. Var hann því sýknaður vegna aðildarskorts án þess að dæmt væri um aðrar málsástæður beggja aðila. Fyrir Hæstarétti féll íslenska ríkið frá málsástæðum um aðildarskort tollstjórans. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að íslenska ríkið væri aðili að þeim hagsmunum sem þrotabúið krefðist sér til handa. Viðurkennt væri af þess hálfu að tollstjórinn væri réttur fyrirsvarsmaður fyrir hönd ríkisins í málinu og kæmi því ekki til álita að vísa því frá héraðsdómi. Þar sem ekki hefði verið dæmt í héraði um annað en aðildarskort og með vísan til hlutverks Hæstaréttar sem áfrýjunardómstóls var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 16. mars 2005. Hann krefst þess að rift verði greiðslu Steinsmiðjunnar Reinar ehf. til stefnda á skuld að fjárhæð 1.361.634 krónur og stefndi dæmdur til að endurgreiða fjárhæðina með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi reisir kröfu sína um riftun og endurgreiðslu á því að um hafi verið að ræða greiðslu til stefnda á skuld Steinsmiðjunar Reinar ehf. vegna innheimts virðisaukaskatts. Skuldin hafi verið greidd eftir frestdag og sé riftanleg samkvæmt 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá hafi hún einnig verið innt af hendi með óvenjulegum greiðslueyri og sé því riftanleg með vísan til 134. gr. sömu laga. Tollstjórinn í Reykjavík reisti sýknukröfu í héraði meðal annars á því að kröfum væri ranglega að sér beint og stefna hefði átt ríkissjóði því þangað hefði greiðslan runnið. Héraðsdómur féllst á þessa málsástæðu með þeim rökum að sakarefnið væri ekki á forræði tollstjórans sem innheimtumanns ríkissjóðs heldur fjármálaráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins og þar með ríkissjóðs. Stefndi var því sýknaður og málið hvorki dæmt um málsástæður áfrýjanda né aðrar málsástæður tollstjórans en aðildarskort.

Fyrir Hæstarétti hefur stefndi að höfðu samráði við fjármálaráðuneyti og með vísan til áralangrar dómaframkvæmdar séð sig knúinn til að falla frá málsástæðum byggðum á aðildarskorti stefnda.

Það er íslenska ríkið sem er aðili að þeim hagsmunum sem áfrýjandi krefst sér til handa og samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála bar að stefna fyrir þess hönd þeim sem hefur ákvörðunarvald um þá hagsmuni sem sakarefnið varðar. Teldi héraðsdómur að tollstjórinn í Reykjavík væri ekki réttur fyrirsvarsmaður aðilans átti það að leiða til frávísunar málsins frá héraði. Fyrir Hæstarétti hefur af hálfu ríkisins verið viðurkennt að tollstjórinn sé réttur fyrirsvarsmaður fyrir þess hönd í máli þessu og kemur ekki til álita að vísa því frá héraðsdómi. Að framan er því lýst að í héraði var aðeins dæmt um aðildarskort og er málið ódæmt að öðru leyti. Hlutverk Hæstaréttar er að endurskoða dóma, en ekki að leggja dóm á mál sem ekki hefur áður verið tekin afstaða til í héraði. Verður ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Rétt er að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, þrotabúi Steinsmiðjunnar Reinar ehf., 120.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.