582/2007

H var ein við störf á veitingastaðnum S er hún opnaði skáp sem brauðbakkar voru ofan á og féllu þeir niður háls hennar. Varð hún fyrir tjóni. Deilt var um sakarábyrgð vegna slyssins. Hæstiréttur taldi að um tilkynningarskylt slys hefði verið að ræða. Þar sem S sinnti ekki skyldu sinni um að tilkynna það til V og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi var S látin bera hallann af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem gátu haft áhrif á sakarmat og voru talin óljós. Var fallist á með héraðsdómi að við það yrði miðað að á þessum tíma hefði ekki verið auðvelt um vik að geyma tóma bakka annars staðar en ofan á skápnum, nokkuð yfir höfuðhæð H. Var því lagt til grundvallar að S hefði ekki nægjanlega sinnt skyldum sínum við að tryggja öryggi á vinnustaðnum og félagið því talið bera fébótaábyrgð á tjóni H. Á hinn bóginn var talið að H ætti sjálf nokkra sök á slysinu og hún því látin bera helming tjóns síns sjálf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. nóvember 2007. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu stefndu og að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar hennar hér fyrir dómi.

I.

Í héraðsdómi var krafa stefndu tekin til greina „með vöxtum“ af tilgreindum fjárhæðum fyrir tímabil frá 10. maí 2003 til 13. júní 2006, en þá með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags. Var það í samræmi við orðalag sem stefndi hafði á kröfugerð sinni í stefnu í héraði, þó þannig að krafa hans um „vexti“ náði yfir styttra tímabil eða frá 10. maí 2003 til 24. mars 2005, en eftir það skyldu dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 leggjast við dæmda fjárhæð. Stefndi gat þess þó síðar í stefnunni að krafist væri vaxta fyrir tímabilið frá 10. maí 2003 til 24. mars 2005 samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var þetta ítrekað á skjali stefnda lögðu fram við aðalmeðferð málsins og tiltekið að krafist væri 4,5% ársvaxta af tilgreindum fjárhæðum fram til 24. mars 2005 en dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 skyldu leggjast á kröfufjárhæðina frá þeim tíma. Þessa var hins vegar ekki getið þegar gerð var grein fyrir kröfu stefnda í héraðsdómi og ekki í dómsorði eins og áður greinir. Samkvæmt framanrituðu verður að skilja dómsorð héraðsdóms svo að átt sé við 4,5% ársvexti eins og kveðið er á um í umræddri grein skaðabótalaga á þeim tíma sem um ræðir.

II.

Aðilar máls eru sammála um að málsatvik hafi verið með þeim hætti að stefnda hafi verið að opna skáp í veitingastaðnum Subway í Grafarvogi er brauðbakkar, sem ofan á honum voru, féllu niður á háls hennar með þeim afleiðingum sem greinir í matsgerð dómkvaddra manna. Deilt er um sakarábyrgð vegna slyssins en ekki er ágreiningur um afleiðingar þess og bótafjárhæðina.

Fram er komið að stefnda var ein við störf í veitingastaðnum umrætt sinn og hafði tíðkast fyrir slysið að viðhafa það vinnulag að leggja brauðbakka upp á hitaskáp enda hafi það verið hendi næst, eins og nánar er rakið í héraðsdómi. Þetta mun hafa verið hluti af margvíslegum öðrum störfum hennar hjá áfrýjanda. Um þetta sagði starfsmannastjóri áfrýjanda fyrir dómi: „Það hefur aldrei verið nein regla með það að segja krökkunum hvar þau eiga að raða bökkunum í rauninni en frekar að segja þeim að þeir eigi ekki að vera sjáanlegir tómir viðskiptavinum. Þannig að það í rauninni bara - eftir því hvað manni finnst kannski best að gera þegar maður er í afgreiðslu og mikið er að gera þá setur maður þá kannski þar sem manni finnst best að setja þá.“ Hún sagði jafnframt að tíðkast hafi að setja bakkana upp á þennan skáp þótt hún teldi það ekki hafa verið vel séð af yfirmönnum. Þá er nægilega fram komið með framburði annars samstarfsmanns stefndu fyrir dómi að eftir slysið hafi verið breytt um vinnulag hjá áfrýjanda hvað þetta varðar.

Fallist er á með héraðsdómi að um tilkynningarskylt slys hafi verið að ræða. Þar sem áfrýjandi sinnti ekki skyldu sinni um að tilkynna það til Vinnueftirlits ríkisins og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi verður hann látinn bera hallann af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem geta haft áhrif á sakarmat og eru talin óljós, eins og að framan greinir. Til að mynda voru hvorki umræddir bakkar skoðaðir né það hvort brauðskápurinn var valtur. Þá voru ekki athuguð atriði varðandi verkferli á staðnum, sem eins og áður segir munu hafa breyst eftir slysið. Stefnda var ein við vinnu þegar slysið varð, en hvorki er upplýst hversu lengi svo hafði verið né hvort aðrir starfsmenn höfðu sett einhverja af þeim bökkum sem um ræðir upp á skápinn. Ekki verður fullyrt um gerð og þyngd bakkanna en stefnda telur þá líklega hafa verið um hálft kg hver að þyngd og úr stáli. Þá er óljóst hversu margir bakkar féllu á stefndu en hún telur að þeir hafi verið 5-10. Verður fallist á með héraðsdómi að við það verði miðað að á þessum tíma hafi ekki verið auðvelt um vik að geyma tóma bakka annars staðar en ofan á skápnum, nokkuð yfir höfuðhæð stefndu. Verður því lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi ekki nægjanlega sinnt skyldum sínum við að tryggja öryggi á vinnustaðnum. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á með stefndu að áfrýjandi beri fébótaábyrgð á tjóni hennar.

Á hinn bóginn verður að telja stefndu einnig eiga nokkra sök á slysinu, en hún mun að líkindum sjálf hafa sett flesta ef ekki alla umrædda brauðbakka upp á skápinn. Henni bar að gæta að sér við vinnu sína eftir því sem sanngjarnt og eðlilegt verður talið. Hún hafði unnið á staðnum um töluverðan tíma, var því kunnug aðstæðum og bar að sýna aðgæslu við verkið sem var einfalt. Verður stefnda samkvæmt þessu látin bera helming tjóns síns sjálf.

Ekki er ágreiningur um heildartjón stefndu, 1.563.984 krónur. Af því ber áfrýjanda að greiða henni helminginn eða 781.992 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði en fyrir Hæstarétti er ekki ágreiningur um vexti, eins og áður segir.

Dæma ber áfrýjanda til að greiða 800.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð.

Staðfest verður gjafsóknarákvæði héraðsdóms en gjafsóknarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðist eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Stjarnan ehf., greiði stefndu, H-kvk-þgf T-kvk-þgf, 781.992 krónur með 4,5% ársvöxtum af 188.463 krónum frá 10. maí 2003 til 10. júlí 2003, en af 781.992 krónum frá þeim degi til 13. júní 2006, en með dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði 800.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarákvæði hins áfrýjaða dóms er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, A-kk-ef B-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 300.000 krónur.