83/2014

K höfðaði mál gegn J hf. og krafðist skaðabóta vegna slyss sem hann varð fyrir þegar hann var að koma fyrir göngupalli meðfram glussastöð jarðbors í starfi sínu fyrir J hf. Verkið fólst í því að losa um einingar, sem voru áfastar hlið glussastöðvar borsins, og leggja þær niður þannig að þær mynduðu göngupall meðfram honum. Atvik voru með þeim hætti að þegar K var að búa sig undir að fara upp á einingu eins göngupallsins, sem búið var að leggja niður, greip hann með hægri hönd í þá einingu sem fella átti næst, en við það féll einingin niður með þeim afleiðingum að vinstri hönd K varð á milli hennar og þeirrar einingar sem búið var að leggja niður. Í dómi Hæstaréttar kom fram að göngupallseiningin, sem féll á hönd K, hefði losnað við það að pinni sem hélt henni uppi hrökk skyndilega úr stæði sínu, en það hefði ekki getað gerst nema vegna þess að hann hefði ekki verið festur á tryggilegan hátt. Orsakir slyssins yrðu því raktar til saknæmrar vanrækslu starfsmanns eða starfsmanna J hf. en á því bæri hann vinnuveitandaábyrgð. Voru K því dæmdar bætur úr hendi J hf. Ekki var talið að víkja ætti frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um að árslaun til ákvörðunar bóta fyrir varanlega örorku væru meðalatvinnutekjur að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir tjónsdag uppreiknuðu samkvæmt launavísitölu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 2014. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 10.848.547 krónur, til vara 10.265.137 krónur, en að því frágengnu 9.462.638 krónur, í öllum tilvikum með 4,5% vöxtum af 3.627.614 krónum frá 16. mars 2008 til 20. maí 2009 og af fyrrgreindum fjárhæðum frá 20. maí 2009 til 10. júlí 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af sömu fjárhæðum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 1.028.756 krónur 29. janúar 2010. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Aðdragandi slyss þess, er hér um ræðir, var sá að áfrýjandi var ásamt vinnufélaga sínum, J-kk-þgf V-kk-þgf E-kk-þgf, að koma fyrir göngupalli meðfram jarðbor í eigu stefnda að Nesvegi 5 í Höfnum. Fólst verkið í því að losa um einingar, sem voru áfastar hlið glussastöðvar borsins, og leggja þær niður þannig að þær mynduðu göngupall meðfram honum. Einingarnar voru í um 1,7 metra hæð frá jörðu og samanbrjótanlegar þannig að unnt var að leggja þær að hlið glussastöðvarinnar þegar verið var að flytja borinn milli staða. Óumdeilt er að fyrir flutning borsins á fyrrnefndan verkstað skyldi festa einingarnar með þeim hætti að pinna væri komið fyrir í gegnum eininguna sjálfa og festingar, sem voru áfastar glussastöðinni, og síðan sett splitti í pinnann til að koma í veg fyrir að hann færi úr stæði sínu.

Áfrýjandi lýsti atvikum svo í héraðsdómsstefnu að hann hafi verið að búa sig undir að fara upp á einingu göngupalls, sem búið var að leggja niður meðfram jarðbornum, en einingarnar voru eins og áður sagði áfastar honum. Hafi áfrýjandi gripið með hægri hönd í þá einingu, sem fella átti, en við það hafi hún fallið niður með þeim afleiðingum að vinstri hönd áfrýjanda varð milli hennar og þeirrar einingar, sem búið var að leggja niður. Áfrýjandi skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi lagt höndina á pallinn, sem var niðri, og tekið „aðeins“ í hinn pallinn til að „vippa mér upp á“. Um leið og hann gerði það hafi pallurinn hrunið niður, en það hafi ekki átt að vera mögulegt. Nefndi áfrýjandi sem hugsanlega ástæðu þess að það gerðist að vantað hafi splitti í pinna sem hélt pallinum uppi, og að við flutning borsins hafi viðkomandi pinni verið orðinn tæpur í og hann hrokkið úr um leið og áfrýjandi tók í eininguna. Áfrýjandi kvaðst ekki vita hverjir af starfsmönnum stefnda gengu frá borpallinum til flutnings frá Hellisheiði á Reykjanes, en kvað þá J-kk-þf V-kk-þf ávallt hafa gengið vel frá þegar þeir önnuðust það verk.

Vitnið J-kk-nf V-kk-nf, sem vann samkvæmt framansögðu umrætt verk með áfrýjanda, kvað þá vinnufélaga hafa verið búna að taka niður tvo eða þrjá göngupalla. Hafi áfrýjandi ákveðið að taka pinna úr handriðinu á þeim palli, sem fella átti. Hafi hann gripið í pallinn, sem þeir ætluðu að taka niður, en þá hafi smollið í og pallurinn fallið. Hafi pallurinn stoppað á handlegg vitnisins, sem fengið hafi stóran marblett, en ekki meiðst meira en það. Kvað vitnið að áfrýjandi hefði misst handlegginn hefði vitnið ekki tekið mesta fallið af honum. Vitnið kvaðst hafa verið búið að starfa hjá stefnda í vel á annað ár er slysið átti sér stað og margsinnis hafa unnið umrætt verk. Kvað hann fallþunga pallsins mjög mikinn og myndi vitnið aldrei vera undir honum væri búið að taka úr pinnann, sem héldi pallinum uppi, enda myndi hann þá umsvifalaust falla niður. Vitnið sagði að til að taka slíkan pall niður þyrfti að lágmarki tvo menn. Þyrfti að þrýsta pallinum að glussagámnum til þess að losa um „þannig að þú getir tekið splittin úr og síðan þarftu að taka pallinn rólega niður“. Á umræddum pinnum hafi verið göt, sem setja hafi átt splitti í, en þau verið farin að týnast. Hafi hann oft verið búinn að nefna þetta við verkstjóra hjá stefnda og þá fengið að heyra að splittin væru ekki til og þau þyrfti að sérpanta. Vitnið kvaðst hafa þá einu skýringu á slysinu að pinninn hafi verið svo tæpur í að við það að áfrýjandi tók í pallinn hafi pinninn smollið úr. Vitnið kvaðst ekki vita hverjir starfsmanna stefnda gengu frá göngupöllunum til flutningsins á Reykjanes og ekki minnast þess að hann og áfrýjandi hefðu verið þar að verki.

Með skírskotun til greinargóðs vættis J-kk-ef V-kk-ef E-kk-ef, sem hefur engra hagsmuna að gæta af úrslitum málsins og er ekki í neinum slíkum tengslum við áfrýjanda að varpað geti rýrð á framburð hans, er ekki önnur haldbær skýring tæk á orsök slyssins en sú að göngupallseiningin, sem féll á hönd áfrýjanda, hafi losnað við það að pinni, er hélt henni uppi eins og lýst hefur verið, hrökk skyndilega úr stæði sínu, en það gat ekki gerst nema fyrir þær sakir að hann hafi ekki verið festur á tryggilegan hátt áður en jarðborinn var fluttur í Hafnir. Verður orsök slyssins því rakin til saknæmrar vanrækslu starfsmanns eða starfsmanna stefnda, annars eða annarra en áfrýjanda og J-kk-ef V-kk-ef, en hvorugur þeirra kannast við að hafa annast umrætt verk. Ber stefndi því bótaábyrgð á tjóni áfrýjanda á grundvelli óskráðrar reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð. Verður það ekki virt áfrýjanda til sakar að hann lagði aðra hönd sína á einingu, sem búið var að fella niður, enda mátti hann treysta því að einingin, sem hann hugðist losa, væri fest við glussastöðina með þeim hætti sem að framan greinir.

II

Í málinu liggur fyrir matsgerð M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum, 18. nóvember 2010. Komst hann að þeirri niðurstöðu að stöðugleikapunktur vegna slyssins væri 20. maí 2009 og tímabundið atvinnutjón áfrýjanda væri frá 16. mars 2008 til 20. maí 2009. Tímabil þjáningabóta væri frá 16. mars til 1. júní 2008 og 1. janúar til 20. maí 2009 og að áfrýjandi hafi verið veikur í 217 daga án þess að vera rúmfastur. Varanlegur miski væri 12 stig og varanleg örorka 15%. Matsgerðinni hefur ekki verið hnekkt og verður hún því lögð til grundvallar við ákvörðun bóta til handa áfrýjanda.

Áfrýjandi krefst þess að sér verði bætt tímabundið tjón vegna slyssins með 2.246.264 krónum miðað við þann dagafjölda sem dómkvaddur matsmaður taldi áfrýjanda hafa verið óvinnufæran. Tekur krafan mið af meðaltekjum áfrýjanda á árinu 2008 að frádregnum greiðslum frá Vinnumálastofnun og dagpeningum að fjárhæð 520.393 krónur frá réttargæslustefnda. Stefndi mótmælir kröfunni sem ósannaðri og of hárri án þess að færa fram rök því til stuðnings. Verður krafa þessi því tekin til greina eins og hún er fram sett. Krafa áfrýjanda um þjáningabætur að fjárhæð 342.860 krónur og krafa hans um bætur fyrir varanlegan miska, 1.080.360 krónur, sæta ekki andmælum af hálfu stefnda. Áfrýjandi hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að víkja eigi frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um að árslaun til ákvörðunar bóta fyrir varanlega örorku skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir tjónsdag, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt því og miðað við launavísitölu á stöðugleikapunkti nema uppreiknuð meðallaun áfrýjanda þrjú síðustu árin fyrir tjónsdag 3.951.973 krónum. Við þá fjárhæð bætist 8% lífeyrissjóðsframlag vinnuveitanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir tjónsdag að fjárhæð 316.158 krónur að teknu tilliti til verðlagsbreytinga. Meðalatvinnutekjur áfrýjanda umrætt tímabil eru samkvæmt því 4.268.131 krónur. Þegar sú fjárhæð hefur verið margfölduð með metnu örorkustigi áfrýjanda og hlutfallslega breyttum stuðli samkvæmt 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 50/1993 nema bætur vegna varanlegrar örorku 6.148.670 krónum. Við meðferð málsins í héraði lækkaði áfrýjandi höfuðstólskröfu sína sem nam greiðslu frá Sjúkratryggingum Íslands 12. febrúar 2013 vegna örorkubóta að fjárhæð 866.753 krónur.

Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 8.951.401 krónu krónur með vöxtum eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði að teknu tilliti til innborgunar stefnda 25. janúar 2010 að fjárhæð 1.028.756 krónur.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum, sem ákveðinn verður verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir og rennur í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Jarðboranir hf., greiði áfrýjanda, K-kk-þgf J-kk-þgf, 8.951.401 krónu með 4,5% ársvöxtum af 3.627.614 krónum frá 16. mars 2008 til 20. maí 2009 og af 8.951.401 krónu frá þeim degi til 10. júlí 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 25. janúar 2010 að fjárhæð 1.028.756 krónur.

Stefndi greiði samtals 1.600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem renna í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.