370/2007

E lenti í umferðarslysi í mars 1995 og varð fyrir varanlegu líkamstjóni. Óumdeilt var tryggingafélagið S hf. bæri að bæta honum tjónið úr slysatryggingu ökumanns en aðilar höfðu deilt um fjárhæð bótanna. S hf. greiddi inn á kröfuna og gerði síðan upp við E 14. febrúar 2002 samkvæmt yfirmatsgerð sem þá lá fyrir. E höfðaði mál 14. mars 2005 og krafðist hærri bóta. Héraðsdómur féllst á það og dæmdi S hf. til að greiða E eftirstöðvar bótanna með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 24. apríl 1997 til 24. maí 2001 og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. S hf. greiddi E fjárhæðina ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 14. mars 2001 til 14. mars 2005 en áfrýjaði svo málinu. Taldi félagið að vextir fyrir þann tíma væru fyrndir og að miða ætti upphafstíma dráttarvaxta við annað tímamark en samkvæmt héraðsdómi. Talið var að E hefði við uppgjörið 14. febrúar 2002 þurft að gera fyrirvara ef hann vildi viðhalda rétti til að ráðstafa eldri innborgunum inna á elstu áfallna vexti af þeim hluta kröfunnar sem hann þá taldi ógreiddan. Vextir sem fallið höfðu á kröfuna fyrir 14. mars 2001 voru taldir fyrndir samkvæmt 2. tl. 3. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 14/1905. Í ljósi þess að meira en þrjú ár liðu frá uppgjörinu 14. febrúar 2002 og þar til málið var höfðað þótti rétt að beita heimild í niðurlagi 9. gr. laga nr. 38/2001 og hafna kröfu E um dráttarvexti fyrir þetta tímabil. Hins vegar var ekki fallist á að tafir á meðferð málsins í héraði vegna álitsumleitunar til læknaráðs ættu að hafa áhrif á upphafstíma dráttarvaxtakröfunnar. Samkvæmt þessu var S hf. var gert að greiða E dráttarvexti af þegar greiddum eftirstöðvum bótanna frá því að málið var höfðað og til greiðsludags.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júlí 2007. Hann krefst lækkunar á kröfu stefnda og að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 18. september 2007. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að upphafstími vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 verði ákveðinn 19. mars 1995 og að málskostnaður í héraði skuli vera 2.555.000 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir réttinum.

I.

Í héraðsdómi var krafa gagnáfrýjanda tekin til greina „með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993“ fyrir tímabil fram að 24. maí 2001 í samræmi við það orðalag sem gagnáfrýjandi hafði á kröfugerð sinni í stefnu. Samkvæmt 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er heimildin til að dæma vexti, enda þótt hundraðshluti þeirra sé ekki tilgreindur í stefnu, miðuð við að vaxta sé krafist með tilvísun til tilgreindra ákvæða þeirra sömu laga. Gagnáfrýjandi varð fyrir slysi sínu 19. mars 1995. Um vexti af kröfu hans gilti því 16. gr. skaðabótalaga, eins og greinin var orðuð fyrir gildistöku breytingar með 12. gr. laga nr. 37/1999, sbr. 15. gr. sömu laga. Í 16. gr. var þá kveðið svo á að vextirnir skyldu nema 2% á ári. Með því að hundraðshluti vaxtanna var þannig nefndur í lagaákvæðinu verður talið að gagnáfrýjanda hafi verið heimilt að haga kröfu sinni um vexti á þann hátt sem raunin var og héraðsdómur hafi mátt fella á hana dóm.

Aðaláfrýjandi greiddi gagnáfrýjanda 9.380.053 krónur 6. júlí 2007. Stóð fjárhæðin saman af þeim höfuðstól, sem héraðsdómur dæmdi gagnáfrýjanda, 8.665.249 krónum, og 2% ársvöxtum af þeirri fjárhæð tímabilið 14. mars 2001 til 14. mars 2005, 714.804 krónum. Er ágreiningslaust að þessir vextir séu í sjálfum sér rétt reiknaðir. Þrátt fyrir að gagnáfrýjandi nefni ekki þessa greiðslu í kröfugerð sinni liggur fyrir að hann fellst á að fjárhæðin dragist frá kröfunni miðað við greiðsludaginn.

II.

Fyrir Hæstarétti deila málsaðilar um vexti af kröfu gagnáfrýjanda og fjárhæð málskostnaðar í héraði. Stefna til héraðsdóms var birt 14. mars 2005. Aðaláfrýjandi byggir á því að vextir fyrir 14. mars 2001 séu fyrndir samkvæmt 2. tölulið 3. gr. og 11. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Þá mótmælir hann upphafsdegi dráttarvaxta í hinum áfrýjaða dómi og telur aðallega að hann eigi að miðast við uppsögu héraðsdóms og í öllu falli ekki við fyrri dag en þingfestingardag í héraði. Byggir hann þetta annars vegar á því að 14. febrúar 2002 hafi hann gert upp við gagnáfrýjanda bætur, sem miðaðar hafi verið við yfirmatsgerð 20. desember 2001. Gagnáfrýjandi hafi ekki höfðað málið fyrr en með stefnu birtri 14. mars 2005, eða meira en þremur árum eftir uppgjörið. Þá hafi rekstur málsins í héraði tafist vegna ákvörðunar héraðsdóms 11. nóvember 2005 um að leita álits læknaráðs. Það hafi ekki legið fyrir fyrr en 8. nóvember 2006. Telur aðaláfrýjandi ósanngjarnt að honum verði gert að greiða dráttarvexti af kröfu gagnáfrýjanda allan þennan tíma og vísar aðaláfrýjandi til lokaákvæðis 9. gr. laga nr. 38/2001 til stuðnings kröfum sínum um upphafsdag dráttarvaxta. Loks mótmælir aðaláfrýjandi málskostnaðarákvörðun héraðsdóms. Kostnaðurinn hafi verið dæmdur eftir málskostnaðarreikningi gagnáfrýjanda. Sé dæmdur málskostnaður hvorki í samræmi við vinnu vegna málsins né hagsmuni þá sem um sé deilt auk þess sem ekki sé tekið tillit til þóknunar að fjárhæð 314.501 króna sem gagnáfrýjandi hafi fengið greidda með uppgjörinu í febrúar 2002. Telur hann að ákveða beri gagnáfrýjanda málskostnað eftir vinnuskýrslum eða miða hann við höfuðstól dæmdra bóta án vaxta. Þá sé vaxtaútreikningur í málskostnaðarreikningnum rangur.

Gagnáfrýjandi telur að dæma eigi vexti samkvæmt fyrrnefndri 16. gr. skaðabótalaga allt frá slysdegi 19. mars 1995 en ekki 24. apríl 1997 svo sem gert hafi verið í hinum áfrýjaða dómi. Að öðru leyti beri að staðfesta dóminn. Þá byggir gagnáfrýjandi á því fyrir Hæstarétti að aðaláfrýjandi hafi greitt sér samtals 1.190.000 krónur inn á tjónið í fjögur skipti, þrjú á árinu 1997 og eitt á árinu 2001, án þess að tiltaka við greiðslurnar að verið væri að greiða tiltekna liði í kröfu hans. Samkvæmt fordæmum Hæstaréttar hafi sér því verið heimilt að ráðstafa þessum greiðslum inn á elstu áfallna vexti á innborgunardögunum. Þeir vextir séu samkvæmt þessu greiddir að þessu marki og komi sjónarmið aðaláfrýjanda um fyrningu þeirra því ekki til álita í málinu. Aðaláfrýjandi mótmælir þessari málsástæðu sem of seint fram kominni auk þess sem henni er mótmælt efnislega. Þessi málsástæða felur í sér andsvör gagnáfrýjanda við fyrningarvörn aðaláfrýjanda í héraði. Verður að skilja málflutning gagnáfrýjanda um þetta svo, að hann telji fyrirvarann sem hann gerði við móttöku greiðslunnar 14. febrúar 2002 og getið er hér á eftir, hafa tekið til áskilnaðar um að hafa uppi kröfu um vexti af þeim hluta kröfu sinnar sem ekki var þá greidd. Er ekki ágreiningur um að hann hafi strax og tilefni gafst haft uppi málflutning um efnislegt gildi nefnds fyrirvara. Verður því leyst úr þessari málsástæðu gagnáfrýjanda.

III.

Á kvittun fyrir móttöku greiðslu aðaláfrýjanda 14. febrúar 2002 var af hálfu gagnáfrýjanda ritaður svofelldur fyrirvari: „Gerður fyrirvari um miska og örorkustig við uppgjör þetta og ekki viðurkennt af tjónþola.“ Á sundurliðunarblaði sem aðaláfrýjandi útbjó og uppgjörið byggðist á kemur fram að frá kröfu gagnáfrýjanda séu dregnar þær greiðslur sem aðaláfrýjandi hafði áður innt af hendi, samtals að fjárhæð 2.451.641 krónur. Aðilar deila ekki um að fyrrgreindar innborganir að fjárhæð 1.190.000 krónur voru hluti þessarar fjárhæðar. Það lá því ljóst fyrir við greiðsluna 14. febrúar 2002 hvernig aðaláfrýjandi taldi að þessum innborgunum yrði ráðstafað inn á kröfu gagnáfrýjanda. Gera verður þá kröfu til gagnáfrýjanda að hann léti þess getið með skýrum hætti er hann tók við greiðslunni ef hann vildi ekki una þessari ráðstöfun hennar. Verður ekki talið að fyrirvarinn sem hann gerði hafi tekið til þess að viðhalda rétti hans til að ráðstafa fyrrnefndum fjórum greiðslum inn á vexti af þeim hluta kröfu hans, sem ógreidd var eftir þetta uppgjör og héraðsdómur féllst á, en samkvæmt fordæmum Hæstaréttar nýtur kröfuhafi réttar til að ráðstafa óskilgreindum innborgunum inn á áfallna vexti, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 59/2004, sem birtur er í dómasafni réttarins á blaðsíðu 3274 það ár.

Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta með stefnu sem birt var 14. mars 2005. Með vísan til 2. tl. 3. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 14/1905 voru þá fyrndir vextir sem fallið höfðu á kröfu hans fram til 14. mars 2001. Uppgjör aðaláfrýjanda 14. febrúar 2002 var byggt á yfirmatsgerð 20. desember 2001, en þar voru afleiðingar slyssins metnar að mun minni en gert hafði verið í undirmatsgerð 10. apríl 2001. Ágreiningur aðila laut að því hvora matsgerðina ætti að leggja til grundvallar. Skilja verður fyrirvara gagnáfrýjanda svo að hann hafi ekki viljað una yfirmatsgerðinni. Hann reisti síðar málssókn sína á undirmatsgerðinni. Meira en þrjú ár liðu frá uppgjörinu til málssóknar gagnáfrýjanda. Verður fallist á með aðaláfrýjanda að við þessar aðstæður beri að beita heimild í niðurlagsákvæði 9. gr. laga nr. 38/2001 og hafna kröfu gagnáfrýjanda um dráttarvexti þann tíma sem leið frá uppgjörinu til málssóknar hans. Hins vegar eru ekki efni til að láta tafir á meðferð málsins í héraði vegna álitsumleitunar til læknaráðs hafa áhrif á upphafstíma dráttarvaxtakröfu hans. Samkvæmt þessu verður niðurstaðan sú að krafa gagnáfrýjanda beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. mars 2005 til greiðsludags. Fram að þeim tíma bar hún 2% ársvexti og er ágreiningslaust að aðaláfrýjandi greiddi gagnáfrýjanda þá um leið og hann greiddi höfuðstólinn samkvæmt dómsorði héraðsdóms hinn 6. júlí 2007.

IV.

Krafa gagnáfrýjanda um málskostnað í héraði er miðuð við gjaldskrá lögmanns hans þar sem málflutningsþóknun er miðuð við fjárhæð dómkröfu. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn er lögmanni heimilt að áskilja sér hæfilegt endurgjald fyrir störf sín, þar á meðal hluta af þeirri fjárhæð sem umbjóðandi fær greitt í máli og hærra endurgjald ef mál vinnst en ef það tapast. Með hliðsjón af þessum reglum, gjaldskrá lögmanns gagnáfrýjanda og með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður málskostnaður og gjafsóknarkostnaður í héraði ákveðinn eins og í dómsorði greinir.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem ákveðst eins og í dómsorði greinir. Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða hluta þess kostnaðar í ríkissjóð.

Það athugast að nokkuð skortir á að rökstuðningur hins áfrýjaða dóms fyrir niðurstöðu hans um vexti og málskostnað sé fullnægjandi.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði gagnáfrýjanda, E-kk-þgf G-kk-þgf, dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 8.665.249 krónum frá 14. mars 2005 til greiðsludags. Við útreikning dráttarvaxtanna verði tekið tillit til þess, að höfuðstóllinn var greiddur 6. júlí 2007.

Aðaláfrýjandi greiði 1.300.000 krónur í málskostnað í héraði, sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.265.000 krónur.

Aðaláfrýjandi greiði 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 500.000 krónur.