417/2010

V ehf. tók að sér með verksamningi að vinna endurbætur á skipinu S, sem ætlað var til ferjusiglinga milli Grímseyjar og lands. Þegar V ehf. gerði tilboð í endurbætur á skipinu fékk félagið Ú ehf. sem undirverktaka í ýmsa verkþætti. Ú ehf. höfðaði mál gegn V ehf. til heimtu ætlaðrar vangoldinna verklauna, samkvæmt lokareikningi, vegna vinnu félagsins í þágu V ehf. við ýmis aukaverk á verktímanum, en vinna V ehf. við endurbætur á S reyndist umfangsmeiri en verksamningur gerði ráð fyrir. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að upplýst væri að V ehf. hefði óskað eftir að Ú ehf. ynni ýmis verkefni til viðbótar þeirri vinnu sem upphaflega var um samið. V ehf. hefði innt af hendi greiðslur til Ú ehf. á verktímanum, eftir því sem fyrrnefnda félaginu þótti hæfilegt. Með hliðsjón af atvikum máls hefði V ehf. ekki getað dulist að uppgjör hefði átt eftir að fara fram vegna þeirra aukaverka sem Ú ehf. hefði verið falið að vinna. Yrði ekki fallist á að Ú ehf. hefði vegna tómlætis glatað rétti til að leggja fram lokareikning, þótt félagið hefði fyrst gert svo um tveimur mánuðum eftir að V ehf. afhenti skipið. Þá hefði V ehf. ekki tekist sönnun um að grundvöllur kröfu Ú ehf. væri rangur eða ósanngjarn. Var krafa Ú ehf. því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. júní 2010. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara lækkunar á henni. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 24. ágúst 2010. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi til heimtu ætlaðrar skuldar samkvæmt reikningi 17. mars 2008 að fjárhæð 5.203.079 krónur. Þá fjárhæð taldi hann vangoldin verklaun ásamt virðisaukaskatti vegna vinnu starfsmanna sinna í þágu aðaláfrýjanda, en hann hafði tekið að sér með verksamningi að vinna endurbætur á skipinu Sæfara, sem ætlað var til ferjusiglinga milli Grímseyjar og lands. Þegar aðaláfrýjandi gerði tilboð í endurbætur á skipinu, sem mun hafa verið í janúar 2006, leitað hann eftir tilboði gagnáfrýjanda sem undirverktaka síns í ýmsa verkþætti, er hann taldi sig ekki geta unnið sjálfur. Ekki er umdeilt að málsaðilar sömdu munnlega um að gagnáfrýjandi skilaði 63 verkteikningum og skyldi aðaláfrýjandi greiða 30.000 krónur fyrir hverja eða samtals 1.890.000 krónur. Óumdeilt er að þessi munnlegi samningur var reistur á áætlun aðaláfrýjanda um verkið. Ekki er heldur um það deilt að aðaláfrýjandi óskaði eftir því við Ö-kk-þf M-kk-þf, fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda, að hann sinnti ýmsum aukaverkum á verktímanum, sem fólust í teiknivinnu, gerð útboðsgagna vegna einstakra verkþátta, innkaupum á búnaði í skipið, setu á verkfundum, ráðningu manna til að sinna sérhæfðum störfum og samskiptum við ýmsa viðskiptamenn meðal annars seljendur búnaðar og þjónustu. Aðaláfrýjandi samþykkti að greiða gagnáfrýjanda 1.540.000 krónur vegna hönnunar og teikninga á körmum.

Aðaláfrýjandi greiddi gagnáfrýjanda vegna vinnu hans 2.800.000 krónur í sex greiðslum frá júní til desember 2006 og 3.050.000 krónur í sjö greiðslum frá mars til desember 2007, eða samtals 5.850.000 krónur. Annar fyrirsvarsmanna aðaláfrýjanda lýsti því í skýrslu fyrir héraðsdómi að hann hafi áætlað að með þessu fengi gagnáfrýjandi að fullu greitt fyrir störf sín við verkið. Gagnáfrýjandi gerði reikning eftir móttöku hverrar greiðslu um sig og sendi aðaláfrýjanda. Á fyrstu átta reikningana var ritað að um væri að ræða teiknivinnu vegna ferju, á einn var ritað ,,Reikningur samkv. tilboði“ en síðustu fjórir sagði vera vegna vinnu við Sæfara.

Vinna aðaláfrýjanda við endurbætur á Sæfara reyndist umfangsmeiri en verksamningur gerði ráð fyrir meðal annars vegna þess að ástand skipsins, sem keypt hafði verið notað frá Írlandi, reyndist lakara en talið var og vegna síðar fram kominna óska um aukinn búnað í skipið. Greindi aðaláfrýjanda á við verkkaupa um greiðslur fyrir verkið. Skipið mun hafa verið afhent verkkaupa með samkomulagi í janúar 2008, án þess að endurbótum væri að fullu lokið. Mun ekki enn hafa verið leyst úr ágreiningi um verklaun aðaláfrýjanda fyrir verkið.

Gagnáfrýjandi sendi aðaláfrýjanda lokareikning sinn, eins og áður greinir, 17. mars 2008 og er í málinu deilt um skyldu aðaláfrýjanda til greiðslu hans.

II

Með lokareikningi gagnáfrýjanda fylgdi ,,heildarsamantekt“ hans á unnum tímum A-kk-ef M-kk-ef og aðstoðarmanns árin 2006 og 2007 og upplýsingar um tímagjald þeirra, 7.000 krónur vegna vinnu hins fyrrnefnda, en 2.700 krónur vegna vinnu aðstoðarmannsins. Þá fylgdi og listi yfir innborganir. Þegar aðaláfrýjandi féllst ekki á að greiða reikninginn höfðaði gagnáfrýjandi málið í héraði og krafðist greiðslu reikningsfjárhæðarinnar.

Í héraðsgreinargerð aðaláfrýjanda reisir hann sýknukröfu sína á þeim málsástæðum að gagnáfrýjandi sé bundinn af tilboði sínu, aðaláfrýjandi hafi þegar ofgreitt gagnáfrýjanda vegna vinnu hans og áskilið sér rétt til að endurheimta það sem ofgreitt væri, aðaláfrýjandi hafi aldrei samþykkt að greiða fyrir nein aukaverk, en þó greitt fyrir vinnu gagnáfrýjanda við áðurnefnda karma, og að krafa gagnáfrýjanda sé allt of seint fram komin og gagnáfrýjandi hafi, hvað sem öðru líði, glatað rétti til að hafa hana uppi vegna tómlætis.

III

Eins og greinir að framan liggur fyrir að fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda óskaði eftir að gagnáfrýjandi ynni ýmis verkefni til viðbótar þeirri teiknivinnu, sem upphaflega var um samið. Beiðnir um aukaverk voru ekki skriflegar og samskipti í tengslum við þau ekki formleg. Í héraðsgreinargerð aðaláfrýjanda er því ekki sérstaklega mótmælt að gagnáfrýjandi hafi unnið þá tíma, sem hann krefur um greiðslu fyrir. Þá liggur einnig fyrir að á verktímanum greiddi aðaláfrýjandi innborganir á reikning gagnáfrýjanda, sem aðaláfrýjandi sjálfur taldi hæfilegar. Gat honum ekki dulist að uppgjör átti eftir að fara fram vegna aukaverka sem gagnáfrýjanda hafði verið falið að vinna. Verður samkvæmt þessu ekki fallist á að gagnáfrýjandi hafi vegna tómlætis glatað rétti til að leggja fram lokareikning, þótt hann hafi fyrst sent lokareikning um tveimur mánuðum eftir að aðaláfrýjandi afhenti skipið. Aðaláfrýjandi hefur ekki sannað að tímafjöldi sá, sem gagnáfrýjandi krefst greiðslu fyrir í málinu, sé rangur. Þá hefur hann hvorki sannað að samið hafi verið um fjárhæð tímagjalds í upphafi né að það tímagjald, sem gagnáfrýjandi krefur um, sé ósanngjarnt, sbr. til hliðsjónar meginreglu 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda þá fjárhæð sem hann krefst með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Þá verður fallist á kröfu gagnáfrýjanda um málskostnað í héraði og verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað þar fyrir dómi og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að málið var þingfest í héraði 4. júní 2008. Það var síðan tekið fyrir fjórum sinnum þar til aðaláfrýjandi lagði fram héraðsgreinargerð sína 8. október 2008 um fjórum mánuðum eftir þingfestingu. Eftir það var málið tekið fyrir níu sinnum og jafnan frestað, en gagnaöflun var lýst lokið 12. maí 2009. Síðan var málið tekið fyrir fjórum sinnum og í síðustu fyrirtöku þess 15. apríl 2010, ellefu mánuðum eftir að gagnaöflun var lýst lokið, var loks kveðinn upp dómur.

Í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er ráð fyrir því gert að mál sé jafnan tekið fyrir einu sinni, eftir að stefndi hefur lagt fram greinargerð sína, og það sé gert til þess að leita sátta og gefa aðilum kost á að koma að sýnilegum sönnunargögnum, sem ekki hafi verið tilefni eða tækifæri til að leggja fram áður. Er jafnframt ráðgert að í því þinghaldi sé aðalmeðferð málsins skipulögð. Í 2. mgr. sömu greinar er dómara veitt heimild til þess að verða við ósk aðila um að fresta málinu frekar ef hann telur það vænlegt til að ná sáttum eða nauðsynlegt til að afla gagna, sem ekki hefur áður gefist kostur að afla, en báðum aðilum beri að nýta þann frest jöfnum höndum. Segir að dómari skuli synja um frest að öðrum kosti, þótt aðilar séu sammála um að æskja hans. Samkvæmt þessu hefur héraðsdómari sjálfstæðar skyldur til þess að tryggja að mál sé rekið með hæfilegum hraða og ber að synja um fresti, sem ekki eru rök fyrir samkvæmt framansögðu. Rekstur máls þessa í héraði fór verulega í bága við framangreindar reglur og er það aðfinnsluvert.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Vélsmiðja Orms og Víglundar ehf., greiði gagnáfrýjanda, Útgerðartækni ehf., 5.203.079 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. apríl 2008 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 1.000.000 krónur.