856/2017

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni Í ehf. og B um dómkvaðningu matsmanna með vísan til þess að matsgerð væri bersýnilega tilgangslaus fyrir úrlausn málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 22. desember 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 5. janúar 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 12. desember 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild var í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að héraðsdómara verði gert að dómkveðja matsmenn í samræmi við matsbeiðni sína. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar hafa 12. janúar 2018 skilað málsgögnum af sinni hálfu.

Varnaraðilar höfðuðu mál þetta fyrir héraðsdómi 25. október 2016 og krefjast þess að sóknaraðilanum, Ís og ævintýri ehf., verði að viðlögðum dagsektum, gert að fjarlægja svefnskála með tilgreindu fastanúmeri af lóð sem varnaraðilar kveðast eiga og hefur landnúmerið 160136. Þeir krefjast einnig leigugreiðslu úr hendi þessa sóknaraðila að fjárhæð 97.048 krónur sem þeir telja vangoldna vegna leigu á lóðinni á árinu 2015, auk skaðabóta úr hendi beggja sóknaraðila vegna ætlaðrar heimildarlausrar hagnýtingar þeirra á lóðinni eftir 1. janúar 2016.

Lóðin, sem um ræðir, var leigð Jöklaferðum hf. með samningi þess félags við dóms- og kirkjumálaráðuneytið 26. apríl 1992. Leigutíminn var til 25 ára frá 1. janúar 1991 og lauk því 31. desember 2015. Í 2. grein leigusamningsins sagði: ,,Leigð er lóð úr landi Kálfafellsstaðar í Borgarhafnarhreppi við jaðar Sultartangajökuls ... Lóðin er 12,25 ha. að stærð og er legu hennar lýst á uppdrætti er fylgir samningi þessum gerðum af teiknistofunni KÍM sf. dags. 19. 11. 1991. Leigutaka er heimilt að reisa á lóðinni hús eða skála vegna ferðaþjónustu.“ Á uppdrættinum kom fram að stærð lóðarinnar, sem er ferningslaga, sé 350 metrar á hverja hlið, auk þess sem fært var inn á hann vegarstæði og byggingar auk mannvirkja sem þá var áformað að reisa. Enginn ágreiningur er í málinu um staðsetningu og mörk lóðarinnar.

Með afsali 19. febrúar 2001 eignaðist sóknaraðilinn Ís og ævintýri ehf. réttindi leigutaka til lóðarinnar og allra mannvirkja sem á henni voru. Þann 20. október 2006 gerðu íslenska ríkið og þjóðkirkjan með sér samkomulag um prestsetur og afhendingu þeirra til þjóðkirkjunnar. Varð kirkjumálasjóður eigandi prestsetursjarðarinnar Kálfafellsstaðar. Gerð var eignayfirlýsing 15. apríl 2014 þar sem sagði meðal annars: ,,Ríkissjóður Íslands lýsir því hér með yfir og staðfestir að kirkjumálasjóður er eigandi framangreindrar lóðar ... landnr. 160136 í samræmi við áðurnefnt samkomulag milli ríkis og kirkju frá árinu 2006.“ Kirkjumálasjóður afsalaði 12. maí 2015 jörðinni Kálfafellsstað, sem nú er í sveitarfélaginu Hornafirði, til varnaraðila. Segir meðal annars í afsalinu að jörðinni sé afsalað að engu undanskyldu ,,þar með talin lóðin Kálfafellsstaður/Jöklasel landnúmer 160136.“

Varnaraðilar reisa kröfur sínar í málinu á því að leigutími samkvæmt framangreindum leigusamningi sé liðinn. Sóknaraðilar krefjast sýknu af framangreindum kröfum varnaraðila og reisa þá kröfu einkum á því að varnaraðilar séu ekki eigendur lóðarinnar sem um ræðir. Lóðin hafi ranglega verið talin tilheyra Kálfafellsstað og leigusamningur gerður í trausti þess, en hið rétta sé að lóðin sé á landi sem tilheyri Borgarhöfn. Sóknaraðilar ásamt fleirum höfðuðu gagnsök í héraði og kröfðust viðurkenningar á því að landamerki jarðanna tveggja yrðu ákveðin með tilgreindum hætti sem lýst var í kröfugerðinni. Gagnsökinni var vísað frá héraðsdómi og sú niðurstaða staðfest í dómi Hæstaréttar 16. maí 2017 í máli nr. 264/2017. Sú niðurstaða var á því reist að gagnkrafan um viðurkenningu á tilgreindum landamerkjum milli framangreindra jarða væri hvorki samkynja dómkröfum varnaraðila í aðalsök málsins né yrðu rætur krafna í aðalsök og gagnsök raktar til sama atviks, aðstöðu eða löggernings í skilningi 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðilar munu síðar hafa höfðað sérstakt mál þar sem hafðar eru uppi kröfur um viðurkenningu á tilgreindum landamerkjum jarðanna. Er það nú rekið fyrir Héraðsdómi Austurlands.

Eins og fram er komið er enginn ágreiningur um staðsetningu eða mörk lóðarinnar sem leigð var og málið tekur til. Lóðin er sérstök fasteign sem sóknaraðilinn Ís og ævintýri ehf. og félag sem það leiðir rétt sinn frá hafa haft á leigu um 25 ára skeið. Verður því fallist á með héraðsdómi að matsgerð sú sem sóknaraðilar hyggjast afla og lýtur að upptökum og farvegi Staðarár og nota til sönnunar um merki Borgarhafnar og Kálfafellsstaðar sé bersýnilega tilgangslaus við úrlausn þess ágreinings sem uppi er í málinu. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðilar greiði óskipt varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Ís og ævintýri ehf. og B-kk-nf S-kk-nf G. B-kk-nf, greiði óskipt varnaraðilum, B-kk-þgf M-kk-þgf J-kk-þgf og Þ-kvk-þgf G-kvk-þgf I-kvk-þgf, sameiginlega 400.000 krónur í kærumálskostnað.