224/2017

B ehf. og N hf. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem kröfu þeirra um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Var krafan sett fram undir rekstri máls S gegn B ehf. og N hf., þar sem þess var krafist að N hf. yrði gert að greiða 650.000.000 krónur í stjórnvaldssekt vegna brota gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005, og var matsgerðinni meðal annars ætlað að leiða í ljós að háttsemi B ehf. hefði ekki verið til þess fallin að hafa áhrif á verðmyndun á markaði. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ágreiningur aðila lyti öðrum þræði að því hvort B ehf. hefði brotið gegn fyrrgreindu ákvæði. Fyrir lægi dómur Hæstaréttar þar sem komist hefði verið að þeirri niðurstöðu að háttsemi B ehf. hefði á ákveðnu tímabili brotið gegn fyrrgreindu ákvæði og hefði sá dómur fullt sönnunargildi um það atriði þar til hið gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 og 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008. Þar sem kveðið væri á um það í 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 að dómari legði sjálfur mat á atriði sem krefðust lagaþekkingar, og ekki yrði séð að annarrar sérþekkingar væri þörf til að leysa úr fyrirliggjandi ágreiningsatriðum, væri matsgerðin tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. fyrrgreindra laga. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 4. apríl 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. mars 2017 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að umbeðin dómkvaðning fari fram. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Í máli því, sem rekið er fyrir héraðsdómi milli málsaðila, greinir þá á um hvort samskipti sóknaraðilans Byko ehf. við Húsasmiðjuna hf. og fleiri fyrirtæki, sem fjallað var um í ákvörðun varnaraðilans Samkeppniseftirlitsins 15. maí 2015 og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 28. september sama ár, hafi falið í sér brot á 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Komst Samkeppniseftirlitið að þeirri niðurstöðu í áðurgreindri ákvörðun sinni að Byko ehf. hefði með háttsemi sinni brotið gegn þeirri lagagrein og gerði móðurfélagi þess, sóknaraðilanum Norvik hf., að greiða 650.000.000 krónur í sekt vegna brotsins. Áfrýjunarnefndin staðfesti þá ákvörðun Samkeppniseftirlitsins að um brot hefði verið að ræða, en lækkaði sektina í 65.000.000 krónur og gerði báðum sóknaraðilum að greiða hana. Er ágreiningur milli málsaðila um hvort sú háttsemi Byko ehf., sem hér um ræðir, hafi varðað sekt og þá hve há sektin skuli vera.

Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir fyrrgreindri matsbeiðni sóknaraðila. Í beiðninni er tekið fram að með henni „hyggjast matsbeiðendur leiða í ljós að sú framkvæmd sem viðhöfð var við verðkannanir Byko ehf. og Húsasmiðjunnar hf. hafi ekki verið til þess fallin að hafa áhrif á verðmyndun á markaði, umfram þær leiðir sem viðskiptavinum stóðu til boða. Þá hyggjast matsbeiðendur sanna að hún hafi ekki gert það í raun. Loks hyggjast matsbeiðendur sanna að verðmyndun á markaðnum sýni að samkeppni hafi ríkt milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar hf. á því tímabili sem ákvörðun Samkeppniseftirlitsins ... tók til.“ Taka þær spurningar, sem hinum dómkvadda matsmanni er ætlað að svara, mið af þessu þríþætta markmiði beiðninnar.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði voru átta starfsmenn sóknaraðilans Byko ehf. og Húsasmiðjunnar hf. sakfelldir fyrir brot gegn 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 10. gr. laganna, með dómi Hæstaréttar 1. desember 2016 í máli nr. 360/2015. Í dóminum er því meðal annars slegið föstu að samskiptin milli fyrirtækjanna tveggja, sem fjallað var um í áðurgreindum úrlausnum samkeppnisyfirvalda, hafi á ákveðnu tímabili falið í sér samstilltar aðgerðir sem hafi haft það að markmiði að raska samkeppni milli þeirra og því brotið gegn 1. mgr. 10. gr. samkeppnislaga.

II

Í einkamáli lýtur sönnun einkum að því að leiða í ljós hvort staðhæfing um umdeild atvik teljist sönnuð, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Ef dómari telur bersýnilegt að atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða gagn sé tilgangslaust til sönnunar getur hann meinað aðila um sönnunarfærslu samkvæmt 3. mgr. 46. gr. laganna. Í IX. kafla sömu laga er fjallað um matsgerðir. Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. leggur dómari sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Ef ekki verður farið svo að kveður dómari eftir 1. mgr. 61. gr. einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat eftir skriflegri beiðni aðila. Í beiðni skal koma skýrlega fram hvað eigi að meta, hvar það er sem meta á og hvað aðili hyggist sanna með mati.

Aðili að einkamáli á að meginstefnu rétt á því að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 nema formskilyrði síðari málsliðar 1. mgr. 61. gr. séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði, sem dómari telur bersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða að matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum, sem dómara ber að leggja sjálfur mat á en ekki sérfróðum matsmönnum, sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61. gr. Í síðastnefnda tilvikinu yrði matsgerð ávallt tilgangslaus til sönnunar í skilningi 3. mgr. 46. gr.

Eins og áður greinir lýtur ágreiningur aðila í máli því, sem þeir reka sín á milli, öðrum þræði að því hvort háttsemi sóknaraðilans Byko ehf., sem fjallað var um í áðurgreindum úrlausnum samkeppnisyfirvalda, hafi falið í sér brot á 10. gr. samkeppnislaga. Eðli máls samkvæmt á úrlausn þess ágreinings undir dómstóla og hefur Hæstiréttur sem fyrr segir komist að þeirri niðurstöðu í sakamáli að háttsemin hafi á ákveðnu tímabili falið í sér slíkt brot. Samkvæmt 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 og 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hefur sá dómur fullt sönnunargildi um það atriði þar til hið gagnstæða er sannað. Í samræmi við fyrri málslið 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 er með matsbeiðni sóknaraðila farið fram á að maður með annars konar sérþekkingu en þá, sem dómari býr yfir, veiti svör við þessu og öðrum áþekkum álitaefnum án þess að það sé rökstutt frekar. Sökum þess að kveðið er á um það í 2. mgr. 60. gr. þeirra að dómari leggi sjálfur mat á atriði, sem krefjast lagaþekkingar, og ekki verður séð að annarrar sérþekkingar sé þörf til að leysa úr þeim ágreiningsatriðum aðila, sem hér um ræðir, yrði hin umbeðna matsgerð tilgangslaus til sönnunar samkvæmt framansögðu. Með vísan til 3. mgr. 46. gr. laganna verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Byko ehf. og Norvik hf., greiði í sameiningu Samkeppniseftirlitinu og íslenska ríkinu hvoru fyrir sig 350.000 krónur í kærumálskostnað.