200/2010

B ehf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var breytingu á frumvarpi sýslumanns um úthlutun söluverðs vegna nauðungarsölu. Í hinum kærða úrskurði var vísað til þess að með 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991 væri girt fyrir að kröfur yrðu hafðar uppi í máli sem þessu um annað en ákvörðun sýslumanns, sem það sé risið af, en af þeim sökum yrði ekki leyst úr því hvort fyrir hendi væri sú skuld A ehf. við B ehf. sem B ehf. byggði kröfu sína á. Talið var að þessar röksemdir fengju ekki staðist, en með 1. mgr. 52. gr., sbr. 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991, væri B ehf. tryggður réttur til að fá úrlausn dómstóla um ákvörðun sýslumanns að undangenginni sönnunarfærslu fyrir dómi eftir almennum reglum um meðferð einkamála og taki sá réttur eðli máls samkvæmt til sérhvers atriðis sem að baki ákvörðuninni hafi búið. Með því að héraðsdómur hafi ranglega látið ógert að taka efnislega afstöðu til málsástæðna B ehf., sem þetta varði, væri ekki  hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og úrskurðar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. mars 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að hrundið yrði ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 21. nóvember 2008 um að breyta ekki frumvarpi til úthlutunar söluverðs eignarhluta í fasteigninni Kólguvaði 5 í Reykjavík við nauðungarsölu á þann veg að sóknaraðili fengi í sinn hlut samtals 14.703.995 krónur af söluverðinu og úthlutun af því til varnaraðilans Frjálsa fjárfestingarbankans hf. yrði lækkuð sem þessu svari. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný, en til vara að fyrrgreind dómkrafa hans verði tekin til greina. Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Mál þetta á rætur að rekja til þess að sýslumaðurinn í Reykjavík seldi nauðungarsölu við framhald uppboðs 19. maí 2008 íbúð á 2. hæð hússins að Kólguvaði 5 með fastanúmeri 227-8572. Varnaraðilinn Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. var þar einn þriggja gerðarbeiðenda, en gerðarþoli var varnaraðilinn Arn ehf., sem hafði fengið afsal fyrir eigninni úr hendi sóknaraðila 16. október 2007. Við uppboðið varð fyrrnefndi varnaraðilinn hæstbjóðandi með boði að fjárhæð 35.000.000 krónur og mun það hafa verið samþykkt. Sá varnaraðili hafði við framhald uppboðsins lýst kröfu í söluverð eignarinnar að fjárhæð samtals 36.808.935 krónur á grundvelli veðskuldabréfs, sem gerðarþolinn hafði gefið út 12. desember 2006 og hvíldi á 6. veðrétti á eigninni. Sóknaraðili hafði við sama tækifæri lýst kröfum í söluverðið að fjárhæð samtals 14.703.995 krónur með stoð í fimm tryggingarbréfum, sem gerðarþolinn hafði gefið út 28. september, 17. og 30. nóvember og 8. og 13. desember 2006, en þau hvíldu á 1. til 5. veðrétti í eigninni. Sýslumaður gerði 23. júlí 2008 frumvarp til úthlutunar á söluverðinu, þar sem ráðgert var að greidd yrðu af því 350.000 krónur í sölulaun í ríkissjóð og því næst lögveðkrafa Reykjavíkurborgar vegna fasteignagjalda að fjárhæð 451.395 krónur, en eftirstöðvar söluverðsins, 34.198.605 krónur, áttu að öllu leyti að renna til varnaraðilans Frjálsa fjárfestingarbankans hf. Sóknaraðili mótmælti frumvarpinu innan frests, sem sýslumaður hafði ákveðið í því skyni, og krafðist að fá úthlutað af söluverðinu í samræmi við fyrrgreindar kröfulýsingar, þannig að úthlutun til varnaraðilans sætti lækkun sem því næmi. Varnaraðilinn mótmælti að slík breyting yrði gerð. Sýslumaður tók afstöðu til þessa ágreinings 21. nóvember 2008 með ákvörðun um að frumvarpið skyldi standa óbreytt. Sóknaraðili lýsti þegar í stað yfir að hann bæri þessa ákvörðun undir héraðsdóm og var mál þetta þingfest af því tilefni 19. desember 2008.

Áður en sýslumaður tók afstöðu til framangreinds ágreiningsefnis höfðu sóknaraðili og varnaraðilinn Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. lagt fyrir hann skriflegar athugasemdir, þar sem þeir rökstuddu hvor fyrir sitt leyti hvort sóknaraðili ætti rétt á að fá úthlutun af söluverði eignarinnar. Af þessum gögnum var ljóst að ágreiningur þeirra tæki bæði til þess hvort fyrrnefnd fimm tryggingarbréf væru eftir efni sínu og formi viðhlítandi grundvöllur undir úthlutun til sóknaraðila og hvort hann hefði leitt nægar sönnur að því að hann ætti kröfu á hendur varnaraðilanum Arn ehf., sem félli undir veðrétt samkvæmt tryggingarbréfunum. Af bókun í gerðabók um ákvörðun sýslumanns 21. nóvember 2008 verður ekki séð hvað hafi nánar ráðið niðurstöðu hans um að hafna kröfu sóknaraðila um breytingu á frumvarpinu, enda er sýslumanni ekki að lögum skylt að færa rök fyrir slíkri ákvörðun. Með 1. mgr. 52. gr., sbr. 2. mgr. 77. gr. laga nr. 90/1991 er sóknaraðila tryggður réttur til að fá úrlausn dómstóla um þessa ákvörðun að undangenginni sönnunarfærslu fyrir dómi eftir almennum reglum um meðferð einkamála og tekur sá réttur eðli máls samkvæmt til sérhvers atriðis, sem að baki ákvörðuninni hefur búið. Í hinum kærða úrskurði var vísað til þess að með 2. mgr. 75. gr. laganna væri girt fyrir að kröfur yrðu hafðar uppi í máli sem þessu um annað en ákvörðun sýslumanns, sem það sé risið af, en af þeim sökum yrði ekki leyst úr því hvort fyrir hendi væri sú skuld varnaraðilans Arn ehf. við sóknaraðila, sem sá síðarnefndi héldi fram að félli undir tryggingarbréfin. Í ljósi þess, sem að framan greinir, fá þessar röksemdir ekki staðist, en á grundvelli þeirra taldi héraðsdómur ástæðulaust að fjalla um það, sem komið hafði fram undir rekstri málsins um ætlaða kröfu sóknaraðila að baki tryggingarbréfunum. Með því að héraðsdómur hefur samkvæmt þessu ranglega látið ógert að taka efnislega afstöðu til málsástæðna sóknaraðila, sem þetta varða, verður ekki komist hjá að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til munnlegs málflutnings og úrskurðar á ný.

Rétt er að ákvörðun um málskostnað í héraði bíði nýrrar efnisúrlausnar, en varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs flutnings og úrskurðar á ný.

Varnaraðilar, Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. og Arn ehf., greiði í sameiningu sóknaraðila, Bygg Ben ehf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.