211/2010

kröfu A um að ógilt yrði nauðungarsala hluta fasteignar á uppboði. Bar A meðal annars fyrir sig að óheimilt hafi verið samkvæmt ákvæðum laga nr. 38/2001 að binda fjárhæð skuldar samkvæmt skuldabréfi sem S gaf út til L, nú N, við gengi erlendra gjaldmiðla. Hafi skuldabréfið því verið ógild nauðungarsöluheimild. A hafði ekki fært rök fyrir því að eitthvað skorti á að skuldabréfið fullnægði skilyrðum 2. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 til að verða heimild til nauðungarsölu án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms fyrir fjárhæð skuldarinnar í íslenskum krónum án verðbreytinga vegna gengis þeirra erlendu gjaldmiðla, sem þar væri getið. Af þessum sökum gerðist þess ekki þörf við úrlausn málsins að taka afstöðu til þess hvort heimild hafi brostið til að binda fjárhæð skuldarinnar við erlenda gjaldmiðla á þann hátt, sem gert hafi verið. A bar því einnig við að ekki hafi verið skýrt í nauðungarsölubeiðninni hvernig fjárhæð skuldarinnar hafi verið fundin. Talið var að ekki yrði fram hjá því litið að beiðninni hafi fylgt samrit greiðsluáskorunar þar sem fram hafi komið að höfuðstólsfjárhæðin í beiðninni væri samtala gjaldfallinna afborgana og hverjar væru ógjaldfallnar eftirstöðvar. Voru ekki talin efni til að fallast á með A að annmarkar hafi verið af þessum sökum á málatilbúnaði N við nauðungarsöluna. Þá var talið að þar sem A hafi ekki mætt við framhald uppboðsins mætti vera ljóst að hann hvorki gat hafa kynnt sér kröfulýsingu N sem þar var lögð fram né reyndi að gera boð í eignina til að gæta hagsmuna sinna. Þegar af þeim ástæðum gæti það engu breytt um gildi nauðungarsölunnar hvort fjárhæð kröfunnar, sem N hafi sett fram í kröfulýsingu sinni, væri reiknuð á lögmætum grunni. Var kröfu A því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. mars 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. mars 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi nauðungarsala á eignarhluta í fasteigninni Dyngjuvegi 3 í Reykjavík, sem sýslumaðurinn í Reykjavík seldi við framhald uppboðs 2. september 2009. Kæruheimild er í 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess aðallega að nauðungarsalan verði felld úr gildi og varnaraðilanum NBI hf. gert að greiða sér málskostnað í héraði og kærumálskostnað, en til vara að málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Varnaraðilinn NBI hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins beindi varnaraðilinn NBI hf. beiðni 27. nóvember 2008 til sýslumannsins í Reykjavík um að íbúð með auðkenninu 01-0101 í fasteigninni Dyngjuvegi 3, sem var þinglýst eign varnaraðilans Svak ehf., yrði seld nauðungarsölu til fullnustu skuldar að fjárhæð 2.717.036 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Með beiðninni fylgdi skuldabréf útgefið til Landsbanka Íslands hf. af varnaraðilanum Svak ehf. 28. september 2007 að fjárhæð 47.000.000 krónur „eða jafnvirði þeirra í eftirtöldum myntum og hlutföllum: CHF 52% JPY 38% SEK 10%“. Skuld þessa, sem var tryggð með 1. veðrétti í framangreindum eignarhluta í Dyngjuvegi 3, átti að greiða með 59 mánaðarlegum afborgunum, sem hver um sig næmi 1/300 hluta skuldarinnar, og einni afborgun á lokagjalddaga 1. október 2012, sem svaraði til 241/300 hluta hennar. Greiða átti svokallaða LIBOR vexti af skuldinni með 2,25% álagi á hverjum áðurnefndum gjalddaga. Í skuldabréfinu voru hefðbundin ákvæði um heimildir kröfuhafa til að gjaldfella skuldina og leita nauðungarsölu til fullnustu hennar án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms. Óumdeilt er í málinu að varnaraðilinn NBI hf. hafi tekið við réttindum Landsbanka Íslands hf. samkvæmt þessu skuldabréfi.

Sýslumaður tók þessa beiðni fyrir fyrsta sinni 19. febrúar 2009, en uppboð á eigninni byrjaði 12. ágúst sama ár, þar sem eingöngu var mætt af hálfu varnaraðilans NBI hf., sem bauð 100.000 krónur í hana. Samkvæmt því, sem þar var ákveðið, var uppboði fram haldið 2. september 2009. Við framhaldsuppboðið lagði varnaraðilinn NBI hf. fram kröfu um greiðslu af söluverði eignarinnar á samtals 118.859.815 krónum á grundvelli skuldabréfsins, sem hann reisti beiðni sína um nauðungarsölu á. Þá voru lagðar fram kröfulýsingar Reykjavíkurborgar í söluverðið vegna lögveðkrafna um ógreidd fasteignagjöld að fjárhæð samtals 541.035 krónur. Á 2. og 3. veðrétti í eigninni hvíldu tvö tryggingarbréf útgefin annars vegar til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis 7. nóvember 2006 að fjárhæð 8.000.000 krónur og hins vegar til SPRON hf. 9. maí 2008 að fjárhæð 8.400.000 krónur, en bæði bréfin geymdu ákvæði um að fjárhæðir þessar væru bundnar vísitölu neysluverðs. Á grundvelli þessara tryggingarbréfa gerði Nýi Kaupþing banki hf. kröfu um greiðslu á samtals 22.998.597 krónum af söluverði eignarinnar, en samkvæmt kröfulýsingum bankans áttu veðréttindi samkvæmt þessum tryggingarbréfum að ná alls til 26.377.071 krónu. Á grundvelli þessara sömu tryggingarbréfa lýsti Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. jafnframt kröfum um greiðslu til SPRON hf. á samtals 11.524.838 krónum af söluverðinu. Við uppboðið varð varnaraðilinn NBI hf. hæstbjóðandi með boði að fjárhæð 25.000.000 krónur.

Sóknaraðili kveðst vera eigandi tveggja verðtryggðra skuldabréfa, sem gefin voru út 18. apríl 2002 til handhafa og samtals að upphaflegri fjárhæð 12.000.000 krónur, en þau hvíla samhliða á 4. veðrétti í fyrrnefndum eignarhluta í Dyngjuvegi 3 að baki þeim veðbréfum, sem áður er getið. Kröfum vegna þessara skuldabréfa var ekki lýst við nauðungarsölu eignarinnar og sýnist óumdeilt í málinu að ekki hafi verið mætt af hálfu sóknaraðila við framhald uppboðs eða á fyrri stigum gerðarinnar. Með bréfi til Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2009 leitaði sóknaraðili úrlausnar um gildi nauðungarsölunnar á grundvelli XIV. kafla laga nr. 90/1991 og var mál þetta þingfest af því tilefni 6. nóvember sama ár. Líta verður svo á að sóknaraðili hafi sem veðhafi í eigninni lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um gildi nauðungarsölunnar, sbr. 1. mgr. 80. gr. sömu laga, enda er að öðru óbreyttu ljóst að söluverð eignarinnar muni ekki hrökkva til greiðslu kröfu hans.

II

Í málinu reisir sóknaraðili aðalkröfu sína meðal annars á því að óheimilt hafi verið samkvæmt ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu að binda fjárhæð skuldar samkvæmt skuldabréfinu, sem varnaraðilinn Svak ehf. gaf út til Landsbanka Íslands hf. 28. september 2007, við gengi erlendra gjaldmiðla á þann hátt, sem áður er lýst. Um þetta verður að gæta að því að hvað sem heimild til þessa líður er mælt fyrir í skuldabréfinu um skuld útgefandans við eiganda þess að fjárhæð 47.000.000 krónur og sýnist óumdeilt í málinu að eingöngu hafi verið greiddar tvær fyrstu afborganirnar af skuldinni eða sem svarar 2/300 hlutum af henni. Í kæru sóknaraðila til Hæstaréttar er þess einnig getið að í málatilbúnaði hans sé „því hvergi haldið fram, að skuldabréfið sé í heild sinni ógilt“, en hins vegar sé „á því byggt, að það sé ógild uppboðsheimild.“ Sóknaraðili hefur þrátt fyrir þetta ekki fært fyrir því rök að eitthvað skorti á að skuldabréfið fullnægi skilyrðum 2. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 til að verða heimild til nauðungarsölu án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms fyrir fjárhæð skuldarinnar í íslenskum krónum án verðbreytinga vegna gengis þeirra erlendu gjaldmiðla, sem þar er getið. Af þessum sökum gerist þess ekki þörf við úrlausn málsins að taka afstöðu til þess hvort heimild hafi brostið til að binda fjárhæð skuldarinnar við erlenda gjaldmiðla á þann hátt, sem gert var.

Í áðurnefndri beiðni varnaraðilans NBI hf. um nauðungarsölu 27. nóvember 2008 var þess krafist að eignarhlutinn í fasteigninni Dyngjuvegi 3 yrði seldur til „lúkningar skuld við gerðarbeiðanda“, sem þar var sundurliðuð í höfuðstól að fjárhæð 2.513.881 króna, 402.786 krónur í dráttarvexti og samtals 223.569 krónur vegna kostnaðar, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 450.000 krónur. Í beiðninni var vísað til skuldabréfsins frá 28. september 2007 sem heimildarskjals fyrir þessari kröfu. Þótt sóknaraðili bendi réttilega á að í engu hafi verið skýrt í beiðninni hvernig þessi fjárhæð skuldarinnar hafi verið fundin verður ekki litið fram hjá því að henni fylgdi samrit greiðsluáskorunar samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 90/1991, sem birt var fyrirsvarsmanni varnaraðilans Svak ehf. 25. júní 2008. Í henni kom ótvírætt fram að höfuðstólsfjárhæðin 2.513.881 króna væri samtala gjaldfallinna afborgana á tímabilinu frá 3. janúar til 2. júní 2008, svo og að ógjaldfallnar eftirstöðvar skuldarinnar væru 68.151.680 krónur án vaxta og kostnaðar. Ekki gat því orkað tvímælis að beiðnin sneri eingöngu að afborgunum af skuldinni, sem komnar voru í gjalddaga eftir hljóðan skuldabréfsins, svo og að varnaraðilinn NBI hf. hefði ekki að svo komnu máli neytt heimildar til að fella eftirstöðvar hennar í gjalddaga vegna vanefnda skuldarans. Varnaraðilanum var á hinn bóginn frjálst að beita þessari heimild áður en komið var að framhaldsuppboði á veðinu, sem hann og gerði, enda var fjárhæð skuldarinnar í kröfulýsingunni, sem hann lagði þá fram, við það miðuð. Eru því ekki efni til að fallast á með sóknaraðila að annmarkar hafi verið af þessum sökum á málatilbúnaði varnaraðilans við nauðungarsöluna.

Varnaraðilinn NBI hf. lagði sem áður segir fram kröfulýsingu í söluverð eignarinnar við framhald uppboðs 2. september 2009, þar sem fram kom útreikningur á fjárhæð skuldarinnar samkvæmt skuldabréfinu frá 28. september 2007, sem tók mið af ákvæðum þess um gengistryggingu, og nam hún samkvæmt því samtals 118.859.815 krónum. Krafa þessi hvíldi á 1. veðrétti í eigninni og mátti því öðrum veðhöfum, sem létu mæta við framhald uppboðsins, vera ljóst að ekkert fengist upp í kröfur þeirra við nauðungarsöluna nema annaðhvort yrði gert þar hærra boð í eignina en þessu svaraði eða fjárhæð skuldarinnar samkvæmt kröfulýsingunni myndi ekki reynast vera á rökum reist. Þessi aðstaða breytti þó engu um það að veðhöfum jafnt sem öðrum, sem staddir voru við framhald uppboðsins, var frjálst að bjóða í eignina, enda var sú og raunin eftir gögnum málsins, sem bera með sér að fleiri en varnaraðilinn NBI hf. gerðu þar boð. Sóknaraðili hefur ekki andmælt staðhæfingu þessa varnaraðila um að hann hafi ekki mætt við framhald uppboðsins og má því ljóst vera að hvorki gat hann hafa kynnt sér kröfulýsingu varnaraðilans, sem þar var lögð fram, né reyndi hann að gera boð í eignina til að gæta hagsmuna sinna. Þegar af þessum ástæðum getur það engu breytt um gildi nauðungarsölunnar hvort fjárhæð kröfunnar, sem varnaraðilinn NBI hf. setti fram í kröfulýsingu sinni, sé reiknuð á lögmætum grunni.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest um annað en málskostnað, en rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.