32/2001

Ö, sem var 17 ára gamall, varð fyrir slysi við vinnu í fiskverkunarhúsi B. Hugðist Ö loka vél, sem notuð var til að pressa skreiðarhausa, en hafði hönd sína á falsi vélarinnar og klemmdist hún þegar lokið kom niður. Eftir slysið krafðist Vinnueftirlitið breytinga á stjórnbúnaði pressunnar. Þótti sýnt að vélin hefði verið vanbúin, en breyting á búnaði hennar hefði orðið einföld og ódýr. Var slysið rakið til vanbúnaðar hennar. Ekki var talið að verkstjóri hefði haft sérstakt tilefni til að hafa hönd í bagga með framkvæmd verksins þar sem Ö hafði sjálfur frumkvæði að því að vinna við vélina í umrætt sinn. Ö hafði unnið alllengi í fiskverkuninni og áður við pressuna. Var talið að honum hefði mátt vera ljós sú hætta sem af vinnubrögðum hans stafaði. Var Ö því látinn bera helming tjóns síns sjálfur en B gert að bæta honum helming þess.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. janúar 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Héraðsdómi var gagnáfrýjað 10. apríl 2001. Gagnáfrýjandi krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 5.338.542 krónur með 2% ársvöxtum frá 31. janúar 1996 til 9. desember 1999, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Gagnáfrýjandi varð fyrir slysi við vinnu sína í fiskverkunarhúsi aðaláfrýjanda 31. janúar 1996. Er slysið varð var hann 17 ára gamall og hafði starfað hjá aðaláfrýjanda frá 1. júní 1994. Slysið varð með þeim hætti að gagnáfrýjandi vann við að pressa skreiðarhausa í þar til gerðri vél. Fyllti hann kassalaga hólf pressunnar af skreiðarhausum að ofan og var þá lok pressunnar opið, en lokið lék á lömum og var því lyft og lokað með vökvatjakk. Hugðist hann loka pressunni með því að taka með vinstri hendi í handfang, sem stjórnar vökvatjakknum. Var hann með hægri höndina í falsinu og klemmdist þegar lokið kom niður. Við þetta skaddaðist hann á fjórum fingrum hægri handar. Gagnáfrýjandi kvaðst við skýrslugjöf hjá lögreglu skömmu eftir slysið vera vanur að vinna við pressuna, en í skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins kvaðst hann ásamt öðrum hafa leyst þann mann af, er venjulega vann við pressuna, um tveggja til þriggja vikna skeið sumarið 1995. Þann dag, sem slysið varð, kvaðst gagnáfrýjandi hafa beðið vinnufélaga sinn að skipta við sig um starf og hafi slysið orðið er hann hugðist loka pressunni í fyrsta sinn eftir að hann tók við stjórn hennar. Slysið var þegar tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins, sem gerði kröfur til breytinga á stjórnbúnaði pressunnar til að koma í veg fyrir slys af þessu tagi. Var þess meðal annars krafist að settur yrði svonefndur tveggja handa rofi á stjórntæki pressunnar þannig að stjórnandi hennar gæti ekki ræst lokunarbúnaðinn nema að beita til þess báðum höndum.

II.

Ljóst er að skreiðarpressan, sem gagnáfrýjandi vann við, gat leitt af sér hættu á slysi, enda voru þungir hlutir á hreyfingu þegar hún var í notkun. Bar aðaláfrýjanda því að sjá til þess að vinnuaðstaða við hana væri þannig að úr þessari hættu væri dregið svo sem framast var kostur, þar á meðal með því að ganga þannig frá vélinni og stjórnbúnaði hennar að sem minnst hætta væri á að stjórnandi hennar kæmist óviljandi í snertingu við þá hluta hennar, sem á hreyfingu voru og hættu gátu skapað, sbr. 4. gr. reglna nr. 492/1987 um öryggisbúnað véla. Eins og að framan er rakið krafðist Vinnueftirlit ríkisins þess strax eftir slysið að stjórnbúnaði hennar yrði breytt þannig að á hann yrði settur svonefndur tveggja handa rofi. Verður ekki annað séð en sú breyting hafi verið tiltölulega einföld og ódýr. Verður að telja að rekja megi slysið til vanbúnaðar skreiðarpressunnar, þar sem hún var í notkun án slíks búnaðar þegar það varð. Í þessu sambandi er einnig til þess að líta að fram kemur í skýrslu Ó-kk-ef S-kk-ef J-kk-ef, sem virðist hafa haft einhvers konar umsjón með pressunni af hálfu aðaláfrýjanda, að starfsmenn hans hafi fyrir slysið verið farnir að hyggja að einhverjum öryggisbúnaði við vélina, en skýrsla þessi var gefin fyrir lögreglu í tilefni máls þessa. Verður að leggja fébótaábyrgð á aðaláfrýjanda vegna þessa vanbúnaðar vélarinnar.

Þótt gagnáfrýjandi væri ungur að árum þegar slysið varð var hann búinn að vinna alllengi hjá fiskverkun aðaláfrýjanda og hafði áður unnið við skreiðarpressuna. Hann átti því að vera kunnugur stjórntökum við pressuna og vera ljós hætta sú, sem af því leiddi að hafa hönd í falsi pressunnar þegar hún var í gangi. Hlaut sú hætta að vera augljós hverjum manni. Þá ber til þess að líta að í umrætt sinn hóf hann störf við pressuna að eigin frumkvæði með því að skipta um starf við starfsfélaga sinn og var því ekki sérstakt tilefni eða tækifæri fyrir verkstjóra aðaláfrýjanda að hafa hönd í bagga með framkvæmd verksins. Gagnáfrýjandi sýndi því af sér talsvert gáleysi og verður einnig að bera ábyrgð á slysinu. Að öllu virtu verður niðurstaða málsins sú að aðaláfrýjandi skal bæta gagnáfrýjanda helming tjóns hans vegna slyssins, en helming skal gagnáfrýjandi bera sjálfur.

Ekki er í málinu ágreiningur um að miða þjáningabætur gagnáfrýjanda við þá niðurstöðu í álitsgerð læknanna J-kk-ef H-kk-ef og L-kk-ef N. D-x-x, að hann hafi verið rúmliggjandi í þrjá daga og veikur án þess að vera rúmliggjandi í sextán mánuði. Aðaláfrýjandi krefst þess hins vegar að nýtt verði heimild 2. málsliðar 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að víkja til lækkunar frá fjárhæðum þeim, sem kveðið er á um í 1. málslið 1. mgr. greinarinnar. Þar sem ekki hafa verið færð fram nein haldbær rök fyrir því að sérstök ástæða sé til að beita þessari heimild verður þeirri kröfu hafnað.

Ekki er ágreiningur um fjárhæð bóta fyrir varanlegan miska.

Fyrir Hæstarétti krafðist áfrýjandi þess að frá bótum til gagnáfrýjanda vegna varanlegrar örorku yrðu dregnar bætur, sem hann hefur fengið greiddar úr samningsbundinni slysatrygginu, sem aðaláfrýjandi keypti, að fjárhæð 620.900 krónur. Kveðst hann einnig hafa gert þessa kröfu við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi og hefur því ekki verið mótmælt af hálfu gagnáfrýjanda. Verður þessi greiðsla því dregin frá skaðabótakröfu aðaláfrýjanda samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Verður aðaláfrýjandi samkvæmt þessu dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 2.358.821 krónu með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, BGB-Snæfell ehf., greiði gagnáfrýjanda, Ö-kk-þgf W-kk-þgf, 2.358.821 krónu með 2% ársvöxtum frá 31. janúar 1996 til 9. desember 1999, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í hérað og fyrir Hæstarétti.