87/2005

Undirritaðir aðilar, Ragnar S. ehf., kt. 630197-2019, Álfhólsvegi 116, 200 Kópavogi sem verksali og L-kk-nf G-kk-nf, kt. 071038-4089, Lautarsmára 1, 200 Kópavogi, sem verkkaupi gera með sér svohljóðandi verksamning um útgerð á M/B Val SH-322, skipaskrár númer 2400:

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. mars 2005. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.107.710 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 15. október 2002 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Þá krefst áfrýjandi þess að staðfestur verði sjóveðréttur í fiskiskipinu Vali HF 322, skipaskrárnúmer 2400, fyrir 3.605.207 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af nánar tilteknum fjárhæðum frá 15. desember 2002 til greiðsludags ásamt málskostnaði samkvæmt framansögðu.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu Ragnar S. ehf. og L-kk-nf G-kk-nf verksamning 24. apríl 2001, þar sem kveðið var á um að félagið tæki að sér sem verktaki að „sjá um útgerð (veiðar)“ á fiskiskipinu Vali SH 322 í eigu L-kk-ef, sem væri verkkaupi. Skyldi verkkaupinn greiða allan rekstrarkostnað vegna skipsins, en verktakinn allan launakostnað, sem hlytist af veiðunum, þar með talin launatengd gjöld, fæðiskostnað og annað, sem tengdist áhöfn skipsins. Fyrir þessa þjónustu átti verktakinn að fá þóknun úr hendi verkkaupans, sem næmi helmingi af söluverði afla skipsins að frádregnum kostnaði af kaupum á veiðiheimildum og olíu, svo og af því að koma afla á fiskmarkað og selja hann þar. Bar verkkaupanum að annast sölu aflans í samráði við verktakann. Þóknun þessa skyldi gera upp mánaðarlega þegar tekjur og kostnaður lægju fyrir, en þó aldrei síðar en 15 dögum eftir lok mánaðar. Samningur þessi átti að gilda frá dagsetningu hans til 30. júní 2001, en yrði honum ekki sagt upp, sem hvorum samningsaðila var heimilt með viku fyrirvara, skyldi hann framlengjast til tveggja mánaða í senn.

Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi er einkaeigandi að Ragnari S. ehf. og gegndi hann lengst af starfi skipstjóra á fyrrnefndu fiskiskipi frá 24. apríl 2001. Félagið gerði mánaðarlega reikninga á hendur L-kk-þgf G-kk-þgf fyrir vinnu við skipið frá 31. maí 2001 að telja og var virðisaukaskattur lagður við fjárhæðina, sem áfrýjandi reiknaði sjálfur út hverju sinni. Að fenginni greiðslu skipti áfrýjandi fjárhæðinni að frádregnum fæðiskostnaði í þrjá jafna hluta og greiddi einn þeirra til Framtíðarinnar ehf., félags í eigu V-kk-ef B-kk-ef, og annan til Hessu ehf., félags í eigu Á-kk-ef B-kk-ef, en þeir tveir störfuðu með áfrýjanda á skipinu. Þriðji hlutinn varð eftir hjá Ragnari S. ehf., en áfrýjandi kveður það félag hafa greitt sér laun. Þessi tilhögun virðist hafa verið viðhöfð fram á sumar 2002, þegar áfrýjandi kveðst hafa tekið sér fæðingarorlof, en þegar hann hóf störf á ný í september á því ári hafi stefndi, sem mun vera einkahlutafélag í eigu L-kk-ef, komið í hans stað og mánaðarlegum reikningum Ragnars S. ehf. verið beint að stefnda upp frá því. Með bréfi til Ragnars S. ehf. 11. júlí 2003 sagði L-kk-nf fyrrgreindum samningi upp með einnar viku fyrirvara og lauk áfrýjandi þannig störfum á skipinu 18. sama mánaðar.

Af ástæðum, sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi, telur áfrýjandi að óheimilt hafi verið að manna skipið eftir þeim leiðum, sem að framan er lýst. Í málinu krefst hann greiðslu á fjárhæð, sem hann telur svara til mismunar á annars vegar þeim launum, sem honum hefðu borið samkvæmt kjarasamningi vegna starfa á áðurgreindu fiskiskipi, og hins vegar þeim þriðjungi reikningsfjárhæðar á hendur stefnda, sem kom í hlut Ragnars S. ehf. Tekur krafa áfrýjanda að þessu leyti til tímabilsins frá september 2002 til júlí 2003, þegar reikningum Ragnars S. ehf. var beint að stefnda. Áfrýjandi krefst enn fremur greiðslu bóta, sem svari til launa í þrjá mánuði, vegna frávikningar úr skiprúmi.

II.

Líta verður svo á að með áðurgreindum samningi hafi L-kk-nf G-kk-nf og síðar stefndi hagað málum svo að útgerð fiskiskipsins Vals var á gildistíma samningsins skipt milli þeirra annars vegar og félags áfrýjanda, Ragnars S. ehf., hins vegar á þann hátt að það tók að sér gegn umsömdu endurgjaldi að annast allt, sem laut að áhöfn skipsins, þar með talið ráðningu skipshafnar og greiðslu launa ásamt launatengdum kostnaði. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að þessi skipan í samskiptum aðilanna hafi stangast á við ófrávíkjanleg ákvæði laga eða að samningurinn að baki henni hafi af öðrum sökum ekki verið gildur. Er í því sambandi til þess að líta að Ragnar S. ehf. bar á grundvelli samningsins skyldur gagnvart áfrýjanda og öðrum skipverjum varðandi greiðslu launa og önnur réttindi, sem þeim voru tryggð með lögum og kjarasamningum, óháð því hvað félagið bar úr býtum með verklaunum frá stefnda samkvæmt samningnum. Telji áfrýjandi að á sér hafi verið brotið í þeim efnum verður hann að beina kröfum sínum að félaginu, en ekki stefnda, sem hann stóð ekki í samningssambandi við um ráðningarkjör sín. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A-kk-nf Þ-kk-nf R-kk-nf, greiði stefnda, Lárusi Lárberg ehf., 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.