144/2001

I, sem var vélstjóri á fiskiskipi í eigu S hf., lenti í bifreiðarslysi í tengslum við vinnu sína og varð óvinnufær vegna þess um níu mánaða skeið. Í málinu lá fyrir að I átti að vera í launalausu leyfi í tveimur veiðiferðum sem voru farnar í kjölfar slyssins. Í málinu deildu aðilar um hvort draga ætti staðgengilslaun, sem I fékk greidd fyrir umræddar ferðir samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, frá bótum til hans fyrir tímabundið atvinnutjón, sbr. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur taldi að við skýringu á þágildandi 2. mgr. 2. gr. yrði að hafa að leiðarljósi að ákvæðið væri reist á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli ætti ekki rétt á hærri bótum en svöruðu raunverulegu fjártjóni hans. Af því leiddi að greiðslur, sem tjónþoli nyti úr hendi þriðja manns, yrðu að meginreglu dregnar frá kröfu tjónþola um skaðabætur fyrir tímabundið atvinnutjón nema mælt væri á annan veg í lögum. Skaðabótakrafa I yrði því eingöngu að taka mið af þeim launum sem hann hefði haft ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu. Taldi Hæstiréttur að líta yrði á greiðsluna sem laun og að hvorki yrði leitt af 36. gr. sjómannalaga né 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga að slík launagreiðsla ætti að koma öðru vísi til álita við uppgjör skaðabóta fyrir tímabundið atvinnutjón, en aðrar launatekjur tjónþola. Var S hf. ásamt vátryggingafélagi bifreiðarinnar því sýknað af kröfu I.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. apríl 2001. Hann krefst þess að stefndu verði í sameiningu dæmdir til að greiða sér 3.034.856 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. nóvember 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og þeim dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast þeir þess að fjárhæð, sem áfrýjanda kann að verða dæmd, verði látin bera vexti samkvæmt 7. gr. vaxtalaga frá 1. nóvember 1999 til 1. júlí 2001 og samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til uppsögu dóms í málinu, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. síðastnefndra laga frá þeim degi til greiðsludags. Verði málskostnaður þá látinn falla niður.

I.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi varð áfrýjandi fyrir slysi 15. janúar 1999 þegar hann var á leið með bifreið frá Akureyri til Skagastrandar í tengslum við vinnu sína sem vélstjóri á fiskiskipinu Arnari HU 1, sem var í eigu stefnda, Skagstrendings hf. Bifreiðin, sem áfrýjandi ferðaðist í, tilheyrði félaginu og var ábyrgðartryggð hjá Tryggingu hf., sem stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., hefur nú komið í stað fyrir. Áfrýjandi var óvinnufær vegna slyssins til 15. október 1999. Aðilana greinir ekki á um að stefndu beri ábyrgð á því tjóni, sem slysið hefur valdið áfrýjanda.

Óumdeilt er að störfum áfrýjanda á áðurnefndu skipi var háttað þannig að hann fór tvær veiðiferðir í röð, en var í launalausu leyfi í þeirri þriðju. Þegar hann varð fyrir slysinu lá fyrir að hann yrði í slíku leyfi í næstu ferð skipsins, sem átti að vera sú fyrsta á árinu 1999. Þá hafði verið afráðið milli áfrýjanda og stefnda Skagstrendings hf. að sá fyrrnefndi yrði aukalega í launalausu leyfi í annarri veiðiferð ársins, þar sem kona hans átti þá von á barni. Hann átti á hinn bóginn að koma aftur til starfa í þriðju ferð ársins, en taka launalaust leyfi í þeirri fjórðu. Upp frá því áttu störf áfrýjanda að fara í fyrra horf.

Fyrir liggur að áfrýjandi fékk greidd frá stefnda Skagstrendingi hf. svokölluð staðgengilslaun vegna tveggja fyrstu veiðiferða ársins 1999, sem stóðu yfir á tímabilinu frá 17. janúar til 1. apríl á því ári. Þessi laun, sem voru samtals 2.888.266 krónur, voru greidd áfrýjanda án tillits til þess að hann hafi átt að vera í launalausu leyfi í þessum veiðiferðum, en aðilarnir eru sammála um að áfrýjandi hafi átt rétt á þeim úr hendi vinnuveitanda síns samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Eftir þetta tímabil fékk áfrýjandi 408.907 krónur í kauptryggingu til 15. júlí 1999. Greiðslur stefnda Skagstrendings hf. til áfrýjanda vegna slysaforfalla námu þannig alls 3.297.173 krónum. Að auki fékk áfrýjandi slysadagpeninga frá Tryggingastofnun ríkisins og dagpeninga úr slysatryggingu sjómanna, alls 215.234 krónur. Óumdeilt er að ef áfrýjandi hefði ekki orðið fyrir slysi hefðu laun hans á tímabilinu frá 15. janúar til 15. október 1999 orðið 5.495.278 krónur samkvæmt því fyrirkomulagi á vinnu hans, sem áður var lýst. Er þá miðað við að hann hefði verið við störf í þriðju, fimmtu, sjöttu og áttundu veiðiferð ársins, en í launalausu leyfi í tveimur fyrstu ferðunum, svo og þeirri fjórðu og sjöundu.

Í málinu krefst áfrýjandi greiðslu úr hendi stefndu sem eiganda og vátryggjanda bifreiðarinnar, sem hann varð fyrir slysi í, vegna tímabundins atvinnutjóns síns samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og það ákvæði hljóðaði á slysdegi. Telur áfrýjandi sig eiga rétt á að fá áðurnefndar 5.495.278 krónur vegna tapaðra launa í þriðju, fimmtu, sjöttu og áttundu veiðiferð ársins 1999, auk kauptryggingar að fjárhæð 146.590 krónur vegna tímabilsins 30. apríl til 7. júní á því ári, meðan á fjórðu veiðiferðinni stóð, eða alls 5.641.868 krónur. Til frádráttar komi fyrrnefndar 408.907 krónur, sem áfrýjandi fékk í kauptryggingu, og dagpeningar að fjárhæð samtals 215.234 krónur, eða samtals 624.141 króna. Trygging hf. hafi greitt áfrýjanda 6. september og 21. desember 1999 samtals 1.982.870 krónur í bætur vegna tímabundins atvinnutjóns. Samkvæmt því vanti enn 3.034.857 krónur upp á að áfrýjandi fái þetta tjón að fullu bætt. Stefndu telja í hinn bóginn að frá áðurnefndum 5.495.278 krónum eigi draga samanlagðar greiðslur stefnda Skagstrendings hf. til áfrýjanda, sem námu eins og fyrr greinir 3.297.173 krónum, auk dagpeninga að fjárhæð 215.234 krónur. Mismuninn, 1.982.871 krónu, hafi áfrýjandi fengið greiddan frá Tryggingu hf.

Eins og aðilarnir hafa lagt málið fyrir stendur deila þeirra um það hvort draga eigi staðgengilslaun samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, sem stefndi Skagstrendingur hf. greiddi áfrýjanda vegna fyrstu og annarrar veiðiferðar ársins 1999, frá bótum til hans fyrir tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga. Með því að aðilarnir hafa lýst því yfir að ekki sé tölulegur ágreiningur milli þeirra verður að líta svo á að þeir séu sammála um að áfrýjandi eigi rétt á að fá greiddar 3.034.856 krónur ef umrædd staðgengilslaun verða ekki dregin frá bótum handa honum fyrir tímabundið atvinnutjón, en komi þau á hinn bóginn til frádráttar hafi áfrýjandi fengið tjónið að fullu bætt og verði stefndu þá sýknir af kröfu hans.

II.

Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hljóðaði fyrir breytingar, sem gerðar voru á því með 1. gr. laga nr. 37/1999, skyldi draga frá skaðabótum vegna tímabundins atvinnutjóns laun í veikinda- og slysaforföllum, dagpeninga og aðrar bætur frá opinberum tryggingum fyrir slíkt tjón, vátryggingabætur þegar greiðsla vátryggingafélags væri raunveruleg skaðabót og sambærilegar greiðslur til tjónþola vegna þess að hann væri ekki full vinnufær. Við skýringu á þessu ákvæði verður að hafa að leiðarljósi að það er reist á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli eigi ekki rétt á hærri bótum en svara raunverulegu fjártjóni hans, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í dómasafni 1998, bls. 1762. Af því leiðir að greiðslur, sem tjónþoli nýtur úr hendi þriðja manns, verða að meginreglu dregnar frá kröfu tjónþola um skaðabætur fyrir tímabundið atvinnutjón nema mælt sé á annan veg í lögum.

Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi hefði ekki átt rétt til launa úr hendi vinnuveitanda síns, stefnda Skagstrendings hf., á tímabilinu frá 17. janúar til 1. apríl 1999 ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu, sem um ræðir í málinu, enda átti áfrýjandi eins og áður greinir að vera í launalausu leyfi frá störfum á fiskiskipinu Arnari í tveimur veiðiferðum, sem þá stóðu yfir. Vegna slyssins öðlaðist áfrýjandi á hinn bóginn rétt til launa á þessu tímabili samkvæmt sérreglu, sem aðilarnir eru sammála um að leiði af ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, eins og það var skýrt með dómi Hæstaréttar í dómasafni 1985, bls. 1360. Ekki verður litið svo á að þessi regla geti fengið því breytt að bætur handa áfrýjanda vegna tímabundins atvinnutjóns eigi eingöngu að gera hann eins settan fjárhagslega og ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu og misst úr vinnu af þeim sökum. Verður því skaðabótakrafa hans að taka eingöngu mið af þeim launum, sem hann hefði annars haft. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga verður sem fyrr segir að draga frá þeirri kröfu meðal annars laun, sem áfrýjandi naut í slysaforföllum. Eftir hljóðan áðurnefnds ákvæðis 36. gr. sjómannalaga var sú greiðsla laun, sem áfrýjandi fékk úr hendi stefnda Skagstrendings hf. fyrir tímabilið 17. janúar til 1. apríl 1999. Verður hvorki leitt af því lagaákvæði né 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga að slík launagreiðsla, þótt sérstaks eðlis sé, eigi að koma öðru vísi til álita við uppgjör skaðabóta fyrir tímabundið atvinnutjón en aðrar launatekjur tjónþola. Samkvæmt þessu og með því að fallist verður á með héraðsdómara að ákvæði 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. og 10. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, geti í engu varðað úrlausn þessa máls verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.