161/2013

G höfðaði mál gegn tryggingarfélaginu O hf. og krafðist þess aðallega að viðurkenndur yrði óskertur bótaréttur hans úr afkomutryggingu hans hjá O hf. vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms G en til vara að slíkur bótaréttur hans yrði viðurkenndur í hlutfalli að mati dómstóla. Talið var að O hf. hefði verið heimilt að skerða bótarétt G þar sem hann hafði vanrækt upplýsingaskyldu sína við töku tryggingarinnar. O hf. var ekki talið hafa náð að sanna að G hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjald hefði hann ekki vanrækt upplýsingaskyldu sína. Þótti skerðing á bótarétti G því hæfilega ákveðin 30% en O hf. hafði einhliða ákveðið að skerða réttinn um 43% .

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. mars 2013. Hann krefst þess aðallega að viðurkenndur verði óskertur bótaréttur sinn úr afkomutryggingu hjá stefnda vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms. Til vara krefst hann þess að bótaréttur sinn verði viðurkenndur „í hlutfalli að mati dómsins.“ Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að bótaréttur úr afkomutryggingu áfrýjanda verði skertur og málskostnaður falli niður.

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í málinu er ekki deilt um bótaskyldu stefnda vegna afleiðinga hjartasjúkdóms sem áfrýjandi greindist með á árinu 2004, en áfrýjandi var með svokallaða afkomutryggingu hjá stefnda. Hefur stefndi skert þær bætur um 43% á þeim grundvelli að áfrýjandi hafi ekki gefið réttar upplýsingar um heilsufar sitt í umsókn sinni um trygginguna 25. maí 1998. Á umsóknareyðublaði sem hann fyllti út var meðal annars spurt hvort hann hefði „fengið óeðlilegar niðurstöður blóðrannsókna t.d. hækkaða/n blóðfitu eða blóðsykur“. Þessari spurningu svaraði áfrýjandi neitandi, enda þótt blóðfita hjá honum hefði mælst há við læknisskoðun á heilsugæslustöð þremur árum áður og honum verið ráðlagt að taka á þeim vanda.

Stefndi gerði kröfu um að áfrýjandi færi í læknisskoðun vegna umsóknarinnar og annaðist trúnaðarlæknir stefnda þá skoðun. Í vottorði læknisins 18. ágúst 1998 kom fram að blóðþrýstingur og þungi áfrýjanda væri í efri mörkum. Endurtryggjandi stefnda, ERC Frankona, samþykkti vátrygginguna gegn því að áfrýjanda yrði gert að greiða 25% álag á almennt iðgjald vegna blóðþrýstingsins.

Það er ljóst að vátryggjanda er nauðsynlegt að fá réttar og sem gleggstar upplýsingar um væntanlegan vátryggingartaka til að geta metið það hvort veita skuli vátryggingu og þá hvert iðgjald fyrir hana eigi að vera. Í samræmi við það kom fram í fyrrnefndri umsókn áfrýjanda að rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um heilsufar gætu valdið missi bótaréttar að hluta til eða að öllu leyti. Er fallist á með héraðsdómi að það hafi skipt máli fyrir stefnda að fá upplýsingar um háa blóðfitu áfrýjanda þegar lagt var mat á áhættu af tryggingunni. Að teknu tilliti til þess var stefnda heimilt að skerða bótarétt áfrýjanda úr afkomutryggingu hans á grundvelli 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga vegna vanrækslu hans á upplýsingaskyldu við töku tryggingarinnar.

Stefndi hefur lagt fram hluta verklagsreglna áðurgreinds endurtryggjanda sem hann kveður hafa verið í gildi þegar umrædd vátrygging var tekin. Samkvæmt þeim hefði rétt upplýsingagjöf áfrýjanda leitt til þess að honum hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjald vegna hækkaðrar blóðfitu. Reglur þessar eru ódagsettar og hefur stefndi engin haldbær gögn lagt fram sem styðja það óyggjandi að verklagsreglurnar hafi verið þessa efnis á þeim tíma sem áfrýjandi sótti um trygginguna. Er því ósannað í málinu að áfrýjanda hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjaldið, umfram þau 25% sem áður hafa verið nefnd, hefði hann sagt frá hækkaðri blóðfitu í umsókn sinni. Af þeim sökum er ekki unnt að leggja til grundvallar þá skerðingu á bótarétti áfrýjanda sem stefndi hefur ákveðið einhliða með hliðsjón af reglunum. Eftir málsatvikum þykir skerðingin hæfilega ákveðin 30%, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefnda, Okkar líftryggingum hf., sé heimilt að skerða bótarétt áfrýjanda, G-kk-ef E-kk-ef, úr afkomutryggingu hans hjá stefnda um 30%.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.