429/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X o.fl. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls ákæruvalds á hendur þeim vegna ætlaðra brota gegn ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 13. júní 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. júní 2014 þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við sakamál sóknaraðila á hendur þeim. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Varnaraðilar krefjast þess að krafa þeirra um að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins verði tekin til greina.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Með ákæru 22. mars 2013 höfðaði sóknaraðili sakamál á hendur varnaraðilum fyrir brot gegn lögum og reglum um gjaldeyrismál og almennum hegningarlögum með því að hafa í sameiningu á tímabilinu 25. mars 2009 til 2. nóvember sama ár haft milligöngu um gjaldeyrisviðskipti hér á landi án lögmætrar heimildar eða leyfis frá Seðlabanka Íslands. Jafnframt var varnaraðilum gefið að sök að hafa staðið að ólögmætum gjaldeyrisviðskiptum vegna fjármagnshreyfinga á milli landa með úttektum af reikningum í íslenskum krónum í fjármálafyrirtækjum hér á landi, hvort tveggja með nánar tilgreindum hætti sem lýst var í ákærunni. Þar kom meðal annars fram að varnaraðilar hafi allir átt þátt í að skipuleggja og hrinda í framkvæmd fjármagnsflutningum á íslenskum krónum til landsins vegna gjaldeyrisviðskipta, en starfsemin hafi verið rekin í nafni sænska félagsins A sem varnaraðilar hafi ráðið yfir. Verknaðarlýsing ákærunnar og heimfærsla brotsins til refsiheimilda er í heild sinni tekin upp í hinum kærða úrskurði.

Við þingfestingu málsins 26. apríl 2013 mótmæltu varnaraðilar því að sóknaraðila yrði heimilað að leggja fram nánar tilgreind skjöl svo og að leiða tiltekið vitni fyrir dóm til skýrslugjafar. Með dómi Hæstaréttar 8. október 2013 í máli nr. 408/2013 var sóknaraðila synjað um að leggja fram hluta af þessum gögnum og að leiða vitnið fyrir dóminn. Að þeim dómi gengnum kröfðust varnaraðilar þess að málinu yrði vísað frá dómi og féllst héraðsdómur á þá kröfu með úrskurði 14. mars 2014. Með dómi réttarins 4. apríl sama ár í máli nr. 206/2014 var úrskurðurinn felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Þegar málið var næst tekið fyrir í héraði 5. maí 2014 féll sóknaraðili frá heimfærslu háttsemi varnaraðila samkvæmt ákæru til reglna nr. 1130/2008 um gjaldeyrismál og síðari reglna um sama efni nr. 880/2009. Eftir stendur að þau brot sem varnaraðilum eru gefin að sök eru talin varða við 1. mgr. 8. gr. laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál, sbr. 1. mgr. 186. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. tölulið 16. gr. laga nr. 87/1992. Í sama þinghaldi lögðu varnaraðilar fram sameiginlega kröfu um að aflað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins en þeirri beiðni var sem áður segir hafnað með hinum kærða úrskurði.

II

Í 1. gr. laga nr. 21/1994 segir að sé mál rekið fyrir héraðsdómstóli, þar sem taka þurfi afstöðu til skýringar á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum eða viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið, sé dómara heimilt í samræmi við 34. gr. samnings EFTA-ríkjanna um stofnum eftirlitsstofnunar og dómstóls að kveða upp úrskurð um að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu á því atriði málsins áður en því er ráðið til lykta. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi er varð að lögum nr. 21/1994 kom fram að á þetta gæti reynt bæði við rekstur einkamála og sakamála, auk þess sem vafaatriði gætu verið fyrir hendi hvort heldur við rekstur máls fyrir héraðsdómi, Hæstarétti eða sérdómstóli.

Í hinum kærða úrskurði eru teknar orðrétt upp þær spurningar sem varnaraðilar krefjast að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um. Annars vegar lúta þær að því í A. og E. lið hvort það samræmist tilgreindum ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið að binda gjaldeyrisviðskipti milli ríkja sem eiga aðild að samningnum því skilyrði að aflað sé fyrirfram leyfis stjórnvalda fyrir þeirri starfsemi. Hins vegar lúta spurningarnar í B., C. og D. lið að því hvort nánar tiltekin atvik geti haft þýðingu í því sambandi.

Eins og áður greinir er varnaraðilum gefið að sök brot gegn 1. mgr. 8. gr. laga nr. 87/1992 en þar segir að öðrum en Seðlabanka Íslands sé óheimilt að hafa milligöngu um gjaldeyrisviðskipti hér á landi nema að hafa til þess heimild í lögum eða samkvæmt alþjóðlegum samningum sem Ísland er aðili að eða fengið til þess leyfi frá seðlabankanum. Í málinu liggur fyrir að varnaraðilar höfðu ekki slíka heimild frá seðlabankanum á því tímabili sem ákæra á hendur þeim tekur til. Þá mun starfsemi á vegum sænska félagsins A, sem varnaraðilar réðu yfir, ekki hafa verið tilkynnt til fjármálaeftirlitsins í því landi í samræmi við sænsk lög.

Þær spurningar sem varnaraðilar krefjast ráðgefandi álits um varða ekki beitingu 1. mgr. 8. gr. laga nr. 87/1992 í ljósi túlkunar á EES-samningnum heldur hvort ákvæðið sé samrýmanlegt honum. Þótt í ákvæðinu sé ráðgert að heimild til gjaldeyrisviðskipta verði studd við alþjóðlega samninga verður slík heimild ekki leidd af EES-samningnum. Svör EFTA-dómstólsins við þeim spurningum gætu því ekki haft áhrif við úrlausn sakamálsins á hendur varnaraðilum, enda fer um refsiábyrgð þeirra að íslenskum lögum. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.