510/2002

B starfaði samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi sem framhaldsskólakennari við framhaldsskólann MK skólaárið 2000-2001. Hafði hann leitað án árangurs eftir fastráðningu í kennarastöðu á árinu 2000 vegna skólaársins 2000-2001. Í apríl 2001 knúði hann á um fastráðningu fyrir næsta skólaár og ítrekaði erindi sitt í júní sama árs. Skólameistari MK neitaði og gaf B frest til loka mánaðarins til að undirrita tímabundinn ráðningarsamning til eins árs. Kom B á skrifstofu skólans 20. júní að skólameistara fjarstöddum og undirritaði tímabundinn ráðningarsamning, en bætti við fyrir neðan megintexta hans: „Með fyrirvara um niðurstöðu fastráðningarmáls“. Í framhaldi af þessu tilkynnti skólameistari fjármálaráðuneytinu að B yrði ekki við störf í skólanum næsta skólaár. Talið var að skólameistara hafi verið rétt að líta svo á að með áritun sinni á samninginn hafi B hafnað boði um tímabundinn ráðningarsamning og jafnframt gert nýtt tilboð um samning með öðru efni. Vegna þessa hafi bindandi ráðningarsamningur ekki komist á með undirritun B. Þá var ekki talið sannað að hann hafi fyrir lok tilskilins frests samþykkt munnlega að ganga að tímabundum ráðningarsamingi. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir P-kk-nf K-x-x H-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. nóvember 2002. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.739.329 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 710.708 krónum frá 1. september 2001 til 1. október sama árs, af 1.092.467 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama árs, af 1.485.824 krónum frá þeim degi til 9. sama mánaðar, af 1.329.155 krónum frá þeim degi til 1. desember sama árs, af 1.494.305 krónum frá þeim degi til 21. sama mánaðar og af 1.739.329 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá kefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og stefndi dæmdur til að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa stefnda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Svo sem greinir í héraðsdómi starfaði áfrýjandi, sem er bakari að mennt, sem leiðbeinandi við Menntaskólann í Kópavogi á árunum 1997 - 2000 án kennsluréttinda en á undanþágu frá undanþágunefnd framhaldsskólanna. Í ágúst 2000 fékk hann útgefið leyfi til að nota starfsheitið framhaldsskólakennari og samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi starfaði hann við skólann sem framhaldsskólakennari 2000 - 2001. Kveðst hann hafa leitað eftir fastráðningu fyrir þetta tímabil en ekki fengið og látið við það sitja. Þegar leið að lokum þessa kennsluárs leitaði áfrýjandi eftir áframhaldandi starfi við skólann, en með þeirri breytingu að um fastráðningu yrði að ræða. Er óumdeilt að hann hafi fyrst borið þetta upp við M-kvk-þf F-kvk-þf skólameistara í apríl 2001. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvað áfrýjandi skólameistara ekki hafa hafnað þessu endanlega og að hann hafi skilið svör hennar svo að hún skyldi athuga hvort kostur væri á þessu. Skólameistari bar hins vegar að hún hafi þá strax hafnað tilmælum um fastráðningu en boðið þess í stað endurnýjaða ráðningu til eins árs. Gaf hún jafnframt þá skýringu á afstöðu sinni að staða deildarstjóra við bakaradeild skólans hafi ekki verið laus, en rekstrarlegar ástæður og þá einkum nemendafæð við deildina hafi ekki veitt færi á að annar kennari yrði fastráðinn meðan óvissa um aðsókn nemenda væri fyrir hendi. Í skýrslu sinni fyrir dómi greindi hún jafnframt frá því að umsóknarfrestur um lausar stöður við skólann hafi runnið út 11. maí 2001 og í kjölfarið hafi skrifstofustjóri menntaskólans boðið áfrýjanda að undirrita ráðningarsamning til eins árs, sem hinn síðarnefndi hafi neitað. Hinn 12. júní sama árs bar áfrýjandi enn upp við skólameistara þann vilja sinn að fá fastráðningu. Er óumdeilt að skólameistari neitaði því og gaf áfrýjanda frest til loka júnímánaðar til að undirrita tímabundinn ráðningarsamning til eins árs. Kvað skólameistari áfrýjanda hafa sagt skýrum orðum á þessum fundi að hann réði sig ekki til skólans nema hann fengi fastráðningu. Kom áfrýjandi síðan á skrifstofu skólans 20. júní að skólameistara fjarstöddum og undirritaði tímabundinn ráðningarsamning, sem útfylltur hafði verið á staðlað samningsform, en bætti við fyrir neðan megintexta samningsins: „Með fyrirvara um niðurstöðu fastráðningarmáls“. Samningurinn var ekki undirritaður af hálfu skólans. Hinn 29. júní hafði áfrýjandi samband við skólameistara til að ræða málið og kveður skólameistari enga breytingu hafa komið fram á afstöðu áfrýjanda í því samtali um kröfu til fastráðningar. Sjálf hafi hún þá ítrekað að slíkt kæmi ekki til greina. Um líkt leyti óskaði áfrýjandi eftir liðsinni stéttarfélags síns, Félags framhaldsskólakennara, og átti formaður þess nokkur samskipti við skólameistara vegna málsins. Félagið hlutaðist einnig til um að lögmaður veitti áfrýjanda aðstoð og ritaði lögmaðurinn skólameistara fyrst bréf af því tilefni 5. júlí 2001. Hinn 3. júlí tilkynnti skólameistari fjármálaráðuneytinu að áfrýjandi yrði ekki við störf í skólanum næsta skólaár. Um málsatvik eftir þetta er nánar fjallað í héraðsdómi.

Áfrýjandi reisir kröfu sína einkum á því að hann hafi með undirritun sinni á samninginn samþykkt boð skólameistara um tímabundna ráðningu í starf kennara skólaárið 2001 - 2002. Bindandi ráðningarsamningur hafi þar með komist á. Á þessum tíma hafi skólameistari haft til meðferðar ósk áfrýjanda um fastráðningu í kennarastöðu, sem hafi verið eðlileg krafa samkvæmt meginreglu 41. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Því hafi jafnframt verið eðlilegt að hann ritaði undir hina tímabundnu ráðningu með fyrirvara um að hún félli niður ef fastráðning fengist. Annað hafi ekki falist í fyrirvaranum og engu hafi verið breytt í samningstexta. Skólameistari hafi hins vegar kosið að afþakka vinnuframlag áfrýjanda áður en sá frestur var liðinn, sem honum hafði verið settur til loka júnímánaðar og áður var getið. Hafi skólameistari ekki spurt sig hvað fælist í fyrirvaranum og ekki gert sér grein fyrir því að fyrirvarinn væri af hálfu skólans túlkaður sem höfnun á tilboði um tímabundna ráðningu. Þess í stað hafi hann verið hrakinn úr starfi. Krafa stefnda um sýknu er á því reist að hvorki hafi komist á tímabundinn ráðningarsamningur við undirskrift áfrýjanda né hafi hann verið reiðubúinn til að gera slíkan samning fyrir lok júní. Áfrýjandi hafi ítrekað hafnað því að starfa við skólann á grundvelli tímabundins samnings og á þeirri afstöðu hans hafi engin breyting orðið áður en fresturinn rann út. Með fyrirvara um fastráðningu hafi áfrýjandi enn hafnað tilboði um tímabundna ráðningu, en haldið sig við fyrri kröfur. Líta beri á áritun hans sem gagntilboð um annars konar samning en þann, sem boðinn var, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Skýring áfrýjanda nú á efni fyrirvarans sé langsótt og hafi honum því sjálfum borið að koma þeirri skýringu á framfæri í tíma, sem hann hafi ekki gert. Ekkert fastráðningarmál hafi verið til athugunar af hálfu skólans, heldur hafi áfrýjandi með þessu haldið fast við kröfu sína þrátt fyrir að hafa fengið afdráttarlaus svör frá upphafi. Í reynd hafi skólameistari sýnt áfrýjanda mikið langlundargeð með því að veita honum jafn rúman frest, sem raun bar vitni, en samkvæmt 3. mgr. 18. gr. laga nr. 86/1998 um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra skuli stefnt að því að ráðning í stöður kennara og skólastjórnenda fari fram eigi síðar en 1. maí ár hvert. Hafi skólanum jafnframt verið fyllilega heimilt að gera tímabundinn samning við áfrýjanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 86/1998, og rík ástæða hafi verið til þess nú vegna aðstæðna í bakaradeild skólans og áður ver getið. Málsástæður aðilanna eru að öðru leyti raktar í héraðsdómi.

II.

Svo sem fram er komið leitaði áfrýjandi án árangurs eftir fastráðningu í kennarastöðu á árinu 2000 og starfaði síðan á grundvelli tímabundins ráðningarsamnings skólaárið 2000 - 2001. Hann knúði enn á um að fá fastráðningu þegar leið að lokum þess skólaárs. Ber áfrýjanda og skólameistara ekki saman um hvort endanlegt afsvar hafi verið gefið þegar hinn fyrrnefndi bar upp erindi sitt í apríl 2001. Áfrýjanda mátti hins vegar vera alveg ljóst í maí þegar honum var boðið að undirrita tímabundinn ráðningarsamning að ekki yrði fallist á kröfu hans og ágreiningslaust er að hann hafi fengið skýr svör um það á fundi með skólameistara 12. júní 2001. Að virtum þessum aðdraganda atvikanna, sem urðu 20. júní og næstu daga þar á eftir, verður fallist á með stefnda að fastráðning áfrýjanda hafi þá ekki verið til athugunar og hafði áfrýjandi enga ástæðu til að ætla að svo væri. Skýring hans á efni fyrirvarans er því haldlaus og hann hafði ekki fyrir undirritun samningsins lýst því yfir að hann félli frá kröfu um fastráðningu og að hann myndi ganga að samningi um tímabundna ráðningu. Skólameistara var því rétt að líta svo á að með áritun sinni væri áfrýjandi að hafna boði um tímabundinn ráðningarsamning og jafnframt að gera nýtt tilboð um samning með öðru efni. Bindandi ráðningarsamningur komst því ekki á með undirritun áfrýjanda og hann hefur ekki sannað að hann hafi fyrir lok tilskilins frests samþykkt munnlega að ganga að tímabundnum ráðningarsamningi. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.