671/2011

M höfðaði mál gegn blaðamanninum J og krafðist ómerkingar ummæla sem birst höfðu í þremur tölublöðum DV. J krafðist sýknu og hélt því m.a. fram að ummælin væru ekki ærumeiðandi, sum þeirra væru höfð eftir öðrum og aðrar væru beinar tilvitnanir í eldri blaðagrein. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ómerkingu ellefu ummæla þar sem í þeim hefðu falist ærumeiðandi aðdróttanir í garð M í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hvað varðar ummæli sem tekin voru úr grein er birst hafði í dagblaði árið 1987 þótti fram komið að þegar J skrifaði sína grein hefði hann haft undir höndum dóm sakadóms Reykjavíkur frá árinu 1987 og hefði niðurstaða dómsins ekki verið í samræmi við ummælin. Því gat J ekki hafa verið í góðri trú um sannleiksgildi þeirra ummæla sem hann birti í grein sinni um málefnið. J var á hinn bóginn sýknaður af kröfu um ómerkingu tveggja ummæla sem lutu að líkamsárás á öryggisvörð. Þá voru miskabætur lækkaðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. desember 2011. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi krafðist stefnda ómerkingar 19 ummæla sem birtust í þremur blaðagreinum í DV 17., 20. og 24. september 2010. Áfrýjandi er nafngreindur sem höfundur greinanna og var hann með hinum áfrýjaða dómi talinn bera ábyrgð á efni þeirra samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt sem giltu um ábyrgð á efni rita, þar á meðal dagblaða, þegar fyrrgreindar greinar voru birtar.

Svo sem lýst er í héraðsdómi eiga ummælin rót sína að rekja til erja sem átt hafa sér stað undanfarin ár milli nágranna við Aratún 34 og Aratún 36 í Garðabæ, en stefnda er búsett í fyrrgreinda húsinu. Samkvæmt gögnum málsins hefur verið töluvert fjallað um deilur þessar á netinu og í fjölmiðlum. Ummælin lúta einkum að ámælisverðri hegðan stefndu og eiginmanns hennar, annars vegar gagnvart núverandi nágrönnum sínum og hins vegar fyrrum nágrönnum þeirra á árum áður. Þá varða sum ummælanna ætlaða háttsemi stefndu, eiginmanns hennar og sonar þeirra gagnvart öryggisverði í verslun 11. apríl 2009.

Með héraðsdómi voru 13 af þessum ummælum dæmd ómerk, en þau eru greind í þremur kröfuliðum eftir því hvenær þau birtust í dagblaðinu.

Ummæli í grein 17. september 2010:

A 1. „Margdæmd Aratúnshjón.“

B 1. „... og kona hans M-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf, sem búsett eru í Aratúni í Garðabæ og sökuð hafa verið um gróft ofbeldi gegn nágrönnum sínum, voru árin 1978 og 1987 dæmd fyrir líkamsárásir.“

C 1. „Hjónin eru með nokkurn feril ákærumála á bakinu.“

D 1. „Fyrr í sumar voru S-kk-nf, M-kvk-nf og börn þeirra sökuð um að hafa ráðist á B-kvk-þf A-kvk-þf S-kvk-þf, mann hennar K-kk-þf J-kk-þf G-kk-þf og ungabarn þeirra við heimili þeirra í Aratúni.“

F 1. „Auk þessarar árásar kærði konan þau hjón fyrir að hafa hellt lími yfir bifreið hennar.“

G 1. „Tildrög málsins voru þau að hjónin sátu fyrir konunni og kipptu henni inn í íbúð sína og fóru með inn í baðherbergi þar sem þau köstuðu henni ofan í baðker, sprautuðu köldu vatni á hana, börðu og misþyrmdu kynferðislega.“

I 1. „Hjónin eru með nokkurn feril kæru- og dómsmála á bakinu en í dómsskjölum sem DV hefur undir höndum kemur fram að 5. maí 1978 hafi þau bæði greitt sektir fyrir að ganga í skrokk á manni á Klúbbnum 28. ágúst árið 1977.“

L 1. „Samkvæmt öruggum heimildum DV liggur nú inni kæra hjá ríkissaksóknara vegna ásakana um árás þeirra hjóna og sonar þeirra á öryggisvörð í Fjarðarkaupum ...“

M 1. „Í kjölfarið hófst atburðarás sem leiddi til þess að hann kærði þau til lögreglu fyrir grófa líkamsárás.“

Ummæli í grein 20. september 2010:

A 2. „Eins og fram kom í helgarblaði DV eiga Aratúnshjónin, S-kk-nf S-kk-nf og M-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf, sér sögu ofbeldisverka og ofsókna.“

Ummæli í grein 24. september 2010:

A 3. „... eftir að hafa í tvígang orðið fyrir aðkasti og ofbeldi af hálfu Aratúnshjónanna svokölluðu, þeirra S-kk-ef S-kk-ef og konu hans M-kvk-ef L-kvk-ef G-kvk-ef.“

B 3. „Hjónin eru með nokkurn feril ákærumála á bakinu ...“

C 3. „Aratúnshjónin ... eiga sér langa sögu ákærumála ...“

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður fallist á niðurstöðu hans um ómerkingu ummæla í stafliðum A 1, B 1, C 1, D 1, I 1, A 2, A 3, B 3 og C 3.

Ummælin í liðum F 1 og G 1 eru tekin úr grein er birtist í dagblaðinu Tímanum á árinu 1987. Fram er komið að þegar áfrýjandi ritaði grein sína 17. september 2010 hafði hann undir höndum dóm sakadóms Reykjavíkur frá árinu 1989 og var niðurstaða dómsins ekki í samræmi við ummælin. Samkvæmt því gat áfrýjandi ekki verið í góðri trú um sannleiksgildi þeirra ummæla sem hann birti í grein sinni um málefnið. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu þeirra.

Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 10. maí 2011 var eiginmaður stefndu dæmdur í 45 daga fangelsi og sonur hennar í 30 daga fangelsi fyrir líkamsárás 11. apríl 2009 samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing þeirra bundin almennu skilorði. Samkvæmt dóminum voru málsatvik þau að öryggisvörður í Fjarðarkaupum hugðist hafa tal af stefndu vegna þess að hann taldi hana hafa tekið vörur úr versluninni ófrjálsri hendi. Skipti þá engum togum að eiginmaður stefndu og sonur réðust á öryggisvörðinn, jafnframt því sem sá fyrrnefndi réðist gegn öðrum manni er hugðist koma öryggisverðinum til hjálpar. Umþrætt ummæli í liðum L 1 og M 1 lúta að fullyrðingu áfrýjanda um að öryggisvörðurinn hafi kært stefndu til lögreglu fyrir aðild að líkamsárásinni. Stefnda var hvorki yfirheyrð sem grunuð hjá lögreglu né ákærð vegna þessa. Við meðferð málsins í héraði var bókað í þingbók að af hálfu stefndu væri ekki vefengt að í umræddri blaðagrein áfrýjanda væri rétt haft eftir öryggisverðinum um efni kæru hans. Þá lýsti lögmaður stefndu því jafnframt yfir fyrir Hæstarétti að ekki væri andmælt staðhæfingu áfrýjanda um að öryggisvörðurinn hafi kært stefndu til lögreglu fyrir líkamsárás. Samkvæmt þessu og að virtum aðdraganda áðurnefnds sakamáls verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefndu um ómerkingu ummæla í liðum L 1 og M 1.

Fallist er á kröfu stefndu um birtingu forsendna og niðurstöðu þessa dóms. Skal sú birting vera í síðasta lagi í öðru tölublaði DV sem kemur út eftir uppsögu dómsins, sbr. 2. mgr. 22. gr. laga nr. 57/1956, sem var í gildi er umræddar greinar birtust í blaðinu.

Framangreind ummæli sem ómerkt verða eru til þess fallin að valda þeim miska sem fyrir þeim verður, sbr. b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verða miskabætur ákveðnar 300.000 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Framangreind ummæli í kröfuliðum A 1, B 1, C 1, D 1, F 1, G 1, I 1, A 2, A 3, B 3 og C 3 skulu vera ómerk.

Birta skal forsendur og niðurstöður þessa dóms í síðasta lagi í öðru tölublaði DV, sem út kemur eftir uppsögu dómsins.

Áfrýjandi, J-kk-nf B-kk-nf M-kk-nf, greiði stefndu, M-kvk-þgf L-kvk-þgf G-kvk-þgf, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. nóvember 2010 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefndu samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.