22/2013

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa leitað á A, sem var 19 ára að aldri, þar sem hann lá við hlið X í tvíbreiðu rúmi, strokið bak hans og kynfæri innanklæða og kysst hann á munninn. Var háttsemi X talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing X var ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað og skyldi hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins héldi X almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940. Þá var X gert að greiða A 300.000 krónur í skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. desember 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann aðallega sýknu af einkaréttarkröfu, til vara að henni verði vísað frá héraðsdómi, en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.200.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Í ákæru er ákærði borinn sökum um að hafa aðfaranótt eða snemma morguns 12. júní 2011 í nánar tilteknu húsi í [...] strokið bak og kynfæri brotaþola, fyrrnefnds A, innanklæða og kysst hann á munninn þar sem þeir lágu í tvíbreiðu rúmi. Þessi háttsemi er í ákæru talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi ætluðu ákærði, sem þá var 43 ára að aldri, og brotaþoli, sem var 19 ára, að gista umrædda nótt hjá vini þess fyrrnefnda, en þeir höfðu verið við áfengisneyslu ásamt öðrum fram eftir nóttu. Af gögnum málsins verður ekki skýrlega ráðið hvenær nætur eða morguns þau atvik eigi að hafa gerst, sem um ræðir í ákæru. Brotaþoli kveðst í framhaldi af þessum atvikum hafa farið á salerni og síðan út á svalir á dvalarstaðnum, þar sem hann hafi neytt meira áfengis. Þegar hann hafi aftur komið inn í húsið hafi hann séð lykla að bifreið ákærða, tekið hana í heimildarleysi og ekið burt frá [...]. Eftir að hafa ekið þaðan fáeina kílómetra í vestur eftir þjóðvegi nr. 1 missti brotaþoli stjórn á bifreiðinni, sem valt og hafnaði utan vegar, en vitni, sem kom að vettvangi í beinu framhaldi af þessu slysi, tilkynnti lögreglu um það kl. 8.33 þennan morgun. Lögregla kom á staðinn tæplega 40 mínútum síðar og færði brotaþola fyrst í stað á heilsugæslustöð. Í sýni, sem þar var tekið af blóði hans, reyndust vera 1,76‰ af vínanda, en fyrir liggur að með dómi Héraðsdóms [...] var honum gerð fésekt og hann dæmdur til tímabundinnar sviptingar ökuréttar fyrir framangreinda háttsemi, sem þótti varða við 1. mgr. 259. gr. og 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga ásamt 1., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi bar fyrrnefnt vitni, sem kom að vettvangi slyssins, að brotaþoli, sem hafi verið í uppnámi, hafi sagt sér meðan þau biðu þar eftir lögreglu að hann hafi tekið bifreiðina í leyfisleysi í framhaldi af því að ákærði hafi leitað á sig kynferðislega, þar sem þeir hafi legið saman uppi í rúmi. Tveir lögreglumenn, sem komu síðan á vettvang, báru jafnframt fyrir dómi að brotaþoli hafi greint þeim frá því sama. Ranglega er á hinn bóginn hermt í niðurstöðum héraðsdóms að fyrstnefnda vitnið hafi borið að það teldi uppnám brotaþola hafa tengst háttsemi ákærða fremur en umferðarslysinu, en vitnið kvaðst ekki geta gert slíkan greinarmun.

Fjölskipaður héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu á grundvelli gagna málsins, meðal annars eftir að hafa hlýtt á skýrslur ákærða og vitna fyrir dómi, að sakargiftir í ákæru væru sannaðar. Framangreint ranghermi um framburð vitnis getur ekki fengið því breytt að þessi niðurstaða verður staðfest með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að öðru leyti.

Að teknu tilliti til refsimarka 199. gr. almennra hegningarlaga, þeirrar háttsemi, sem ákærði er hér sakfelldur fyrir, og þess að hann hefur ekki áður gerst sekur um refsiverðan verknað svo að kunnugt sé er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði. Sú refsing verður að öllu leyti bundin skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

Í framlögðu vottorði sálfræðings, sem brotaþoli leitaði þrívegis til á tímabilinu 22. júní til 14. júlí 2011, kemur meðal annars fram að lagt hafi verið í hvert skipti tiltekið próf fyrir brotaþola til að meta einkenni þunglyndis, kvíða og streitu. Við fyrstu komu brotaþola hafi þetta próf gefið til kynna alvarlegt þunglyndi, miðlungs mikinn kvíða og streitu innan eðlilegra marka, við aðra komu hans hafi allir þessir þættir talist innan eðlilegra marka, en við þá þriðju hafi kvíði farið fram úr þeim mörkum og talist miðlungs mikill. Þessi einkenni mætti rekja til brots ákærða gagnvart brotaþola. Í skýrslu fyrir dómi kvaðst sálfræðingurinn telja bata brotaþola hafa orðið góðan, en hann hafi ráðlagt brotaþola að leita aftur til sín ef líðan þess síðarnefnda versnaði og hafi ekki orðið af því. Þótt önnur sérfræðileg gögn liggi ekki fyrir um afleiðingar af broti ákærða verður fallist á með brotaþola að hann eigi rétt til miskabóta úr hendi ákærða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Í greinargerð, sem brotaþoli beindi samkvæmt heimild í 173. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til lögreglu um einkaréttarkröfu á hendur ákærða, var á því byggt að brotaþoli ætti rétt til miskabóta vegna kynferðisbrots ákærða á hendur sér og væri krafan reist á tveimur málsástæðum. Lytu þær annars vegar að alvarleika brotsins og sakarstigi ákærða og hins vegar að „huglægri upplifun brotaþola“, sem hafi litið á ákærða sem trúnaðarvin og treyst honum sem kennara, yfirmanni og vini. Brotaþoli getur ekki í þessu ljósi krafist þess, svo sem gert var fyrir Hæstarétti, að fjárhæð miskabóta verði ákveðin með tilliti til nánar tilgreindra atriða, sem varði „framgöngu verjanda“ ákærða undir rekstri þessa máls og brotaþoli telur hafa valdið sér aukinni félagslegri röskun. Að virtu þessu og atvikum málsins að öðru leyti eru bætur handa brotaþola hæfilega ákveðnar 300.000 krónur og skulu þær bera vexti eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Það athugist að fyrir Hæstarétti hefur verjandi ákærða lagt fram tvær álitsgerðir frá 29. apríl 2013, annars vegar frá sálfræðingi og hins vegar frá sérfræðingi í geðlækningum. Samkvæmt fyrrnefndu álitsgerðinni óskaði verjandinn eftir mati á vottorði sálfræðingsins, sem brotaþoli leitaði til og getið var um hér að framan, á grundvelli efnis þess, framburðar sálfræðingsins við aðalmeðferð málsins og hins áfrýjaða dóms. Í síðarnefndu álitsgerðinni kemur fram að verjandinn hafi óskað eftir að hlutaðeigandi sérfræðingur í geðlækningum myndi „fara yfir málsgögnin“ í þessu máli og „meta þau.“ Með þessu hefur verjandinn látið óviðkomandi mönnum í té gögn í málinu, sem rekið hefur verið á báðum dómstigum fyrir luktum dyrum, en þau hafa meðal annars að geyma viðkvæmar persónuupplýsingar um brotaþola. Til að réttlæta þessar gerðir, sem eru andstæðar 1. málslið 2. mgr. 11. gr. laga nr. 88/2008, er verjandanum haldlaust að vísa til þagnarskyldu fyrrnefndra álitsgjafa samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjá mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu þessa dóms haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði A 300.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júní 2011 til 2. desember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 865.814 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Á-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 627.500 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, S-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur.