71/2009

E var sakfelldur fyrir ólögmæta nauðung með því að hafa veist að A, þá 15 ára, og fært hann nauðugan í bifreið sína og á lögreglustöðina í R. A hafði rétt áður en E yfirbugaði hann fyrir utan heimili E verið í hópi drengja sem kastað höfðu skoteld inn í garð E. Talið var að ætlað brot A væri ekki nægilega alvarlegt til þess að E hefði verið heimil borgaraleg handtaka í skilningi 91. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þótt E hefði haft réttmæta ástæðu til að veita drengjunum eftirför og veita þeim tiltal, hefði hann farið offari. Við ákvörðun refsingar var litið til 4. tl. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þess að dráttur á málsmeðferð lögreglu yrði að telja ámælisverðan. Var ákvörðun refsingar E frestað skilorðsbundið í 2 ár og honum gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 239.850 krónur ásamt vöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins, en til vara sýknu. Þá krefst hann „endurskoðunar á þeirri ákvörðun héraðsdóms að hafna kröfu verjanda um að „skoteldar“ sem lagt var hald á undir rannsókn máls væru lagðir fram í dómi.“ Loks krefst hann þess að skaðabótakröfu A verði vísað frá dómi.

Af hálfu A er gerð sú krafa að ákærði verði dæmdur til að greiða honum 614.430 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 509.850 krónum frá 2. janúar 2007 til 12. júlí 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga af 614.430 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði krefst ómerkingar héraðsdóms á þeim forsendum, að rannsókn málsins hafi verið ábótavant; að dómurinn hafi hafnað því að leggja fram skotelda sem brotaþoli hafði meðferðis; og loks að dómurinn sé órökstuddur og óljós að því er varðar annars vegar það mat hans að borgaraleg handtaka hafi verið óheimil, og hins vegar heimfærslu brotsins til refsiákvæða. Þótt rannsókn málsins hefði mátt vera ítarlegri að því er lýtur að vettvangskönnun við heimili ákærða og skýrslutökum af vitnum, þá þykir hún hafa verið fullnægjandi. Fallist er á með héraðsdómara að ekki hafi verið ástæða til að fresta máli í miðri aðalmeðferð til þess að leggja fram haldlagða skotelda, enda er þeim lýst í málsgögnum og myndir af þeim þar. Auk þess er upplýst að brotaþoli var ekki með þann skoteld sem hent var að húsi ákærða. Hins vegar verður miðað við að umræddir skoteldar hafi verið öflugir. Þá þykir rökstuðningur dómsins fullnægjandi þó að hann hefði mátt vera ítarlegri og ljóst er að varakrafa saksóknara kom ekki til álita. Er kröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms því hafnað.

Upplýst er að brotaþoli var í hópi ungmenna sem kom að heimili ákærða og kastaði skoteldi að húsinu. Sú háttsemi að gera heimatilbúna skotelda og sprengja þá á almannafæri varðar við VI. kafla vopnalaga nr. 16/1998, sbr. 5. og 6. gr. reglugerðar um skotelda nr. 952/2003 og getur varðað sektum eða fangelsi allt að fjórum árum, sbr. 36. gr. laganna. Þykir ekki skipta máli þótt brotaþoli hafi ekki sjálfur kveikt í eða kastað skoteldinum, hann var með í hópnum og bar aðspurður fyrir dómi að gagngert hefði verið tilgangur hópsins að hrekkja ákærða.

Þegar metið er hvort háttsemi ákærða geti talist hafa verið lögmæt borgaraleg handtaka í skilningi 91. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. áður 97. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, ber að líta til þess hvort þvingunin hafi átt sér stað í beinu framhaldi af atviki og hvort háttsemin teljist brot sem varðað geti fangelsisrefsingu. Líta verður svo á að eftirför ákærða og þau atvik sem hann er ákærður fyrir hafi orðið í beinu framhaldi af því að skoteldur var sprengdur við heimili hans. Jafnvel þótt brotaþoli teljist þátttakandi í þeim verknaði þá gæti það ekki varðað hann fangelsisrefsingu. Brotið var því ekki nægilega alvarlegt til þess að ákærða væri heimil borgaraleg handtaka.

Þótt skiljanlegt sé að ákærða hafi brugðið og því haft réttmæta ástæðu til þess að veita drengjunum eftirför og veita þeim tiltal, þá fór hann offari. Samkvæmt vætti lögreglumannsins sem tók á móti þeim á lögreglustöðinni sá á drengnum, hann var úrvinda og á sokkaleistunum. Þykir mega leggja vottorð og vætti læknisins til grundvallar um áverka hans. Fallist er á að ákærði hafi beitt brotaþola ólögmætri nauðung með því að yfirbuga hann og færa nauðugan á lögreglustöðina og varðar sú háttsemi við 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en eins og hér háttar til tæmir það ákvæði sök gagnvart 217. gr. sömu laga. Við niðurstöðu málsins þykir mega líta til 4. töluliðar 74. gr. þeirra laga.

Brotið átti sér stað 2. janúar 2007, en skýrslur voru ekki teknar af vitnum og ákærða fyrr en í maí og júní sama ár og ákæra fyrst gefin út ári síðar eða 13. júní 2008 og dómur kveðinn upp 19. desember sama ár. Þykir þessi dráttur á málsmeðferð ámælisverður.

Þegar allt framangreint er virt þykir rétt að fresta ákvörðun refsingar á hendur ákærða, og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ekki eru rök til að vísa frá héraðsdómi kröfu brotaþola um skaðabætur og er niðurstaða héraðsdóms þar um staðfest enda hefur brotaþoli ekki lagt fram gögn sem styðja að grundvöllur sé til frekari miskabóta en þar voru ákveðnar. Samkvæmt þessum úrslitum eru ekki efni til að dæma honum málskostnað fyrir Hæstarétti.

Niðurstaða héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins þar með talið málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Frestað er ákvörðun um refsingu ákærða, E-kk-ef G-kk-ef, og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði héraðsdóms um greiðslu skaðabóta og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem samtals nemur 273.399 krónum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur, en helmingur greiðist úr ríkissjóði.