429/2015

Í málinu krafðist A þess aðallega að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni til tryggingar tveggja lána sem bróðir hennar tók hjá S á árunum 2005 og 2006 og að S yrði gert að aflýsa þeim, en til vara að viðurkenndur yrði bótaréttur hennar vegna saknæmrar háttsemi S við öflun veðanna. Reisti hún kröfur sínar meðal annars á 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði ekki sýnt fram á að S hefði við lánveitingarnar vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans giltu, meðal annars um að óska ekki eftir greiðslumati á lánsumsækjanda. Voru því ekki skilyrði til að fella veðsetninguna úr gildi með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Af þeirri niðurstöðu leiddi að skilyrði skorti til að taka til greina varakröfu A. Var S því sýknaður af kröfum A.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. júní 2015. Hún krefst þess aðallega að fellt verði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni að Kleppsvegi 128 í Reykjavík með undirritun á tveimur veðskuldabréfum útgefnum af Á-kk-þgf K-kk-þgf til stefnda 19. ágúst 2005 og 23. mars 2006 og að stefnda verði gert að aflýsa þeim. Til vara krefst hún viðurkenningar á rétti sínum til fullra bóta úr hendi stefnda vegna saknæmrar háttsemi hans við öflun veðanna. Þá krefst hún aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram gekkst áfrýjandi í ábyrgð fyrir tveimur lánum, sem bróðir hennar tók hjá stefnda á árunum 2005 og 2006, með því að veita veð í íbúð sinni að Kleppsvegi 128 í Reykjavík. Fyrra veðskuldabréfið var gefið út 19. ágúst 2005 og það seinna 23. mars ári síðar. Áritaði áfrýjandi veðskuldabréfin um samþykki sitt sem þinglýstur eigandi hinnar veðsettu eignar við útgáfu bréfanna. Í tengslum við umsóknir lántaka um framangreind lán undirritaði áfrýjandi yfirlýsingu til stefnda á stöðluðu formi hins síðarnefnda. Þar kom fram að hún gerði sér „ljósa grein fyrir því að veðsetningu þessari fylgir sú kvöð, að lífeyrissjóðurinn mun óska eftir sölu eignar minnar verði ekki staðið í skilum með lánið. Ég hef kynnt mér skilmála lánsins. Ég hef kannað fjárhagsstöðu lántaka og kynnt mér að hann sé fær um að endurgreiða lánið. Mér er einnig fullkunnugt um að lífeyrissjóðurinn hefur ekki og mun ekki kanna fjárhagsstöðu skuldarans og hefur ekki lagt neinn dóm á fjárhagslega getu hans til að endurgreiða lánið.“ Á árunum 2010 og 2012 var skilmálum lánanna breytt nokkrum sinnum og undirritaði áfrýjandi þær skilmálabreytingar sem eigandi hinnar veðsettu eignar án athugasemda.

Um starfsemi stefnda gilda ákvæði laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í samræmi við ákvæði 27. gr. laganna setti stefndi sér starfsreglur sem fjármálaráðherra staðfesti. Þar segir meðal annars í grein 4.6.1 að framkvæmdastjóra sjóðsins beri að fylgja þeim útlánareglum sem stjórn sjóðsins setur. Í lánareglum stefnda frá 28. janúar 2005, sem í gildi voru þegar til þeirra veðsetninga stofnaðist sem um ræðir í málinu, kom fram í 2. grein að stefndi lánaði eingöngu „gegn veði í íbúðarhúsnæði, sem umsækjandi á eða er að kaupa. Heimilt er þó að lána gegn veði í íbúðarhúsnæði, sem skyldur aðili lántaka á, enda sé lögð fram skrifleg yfirlýsing þess aðila um að hann geri sér grein fyrir þeim skuldbindingum, sem hann er að taka á sig.“ Þá sagði í 3. grein að sjóðurinn „áskilur sér einnig rétt til að óska eftir skuldayfirliti og greiðslumati lánastofnunar vegna umsóknarinnar. Sé skuldastaða með þeim hætti að vafi leiki á greiðsluhæfi lántaka getur sjóðurinn lækkað umbeðna lánsfjárhæð eða hafnað lánveitingu.“

Stefndi átti ekki aðild að samkomulagi því um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem gert var 1. nóvember 2001 milli Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja fyrir hönd aðildarfélaga sinna, Sambands íslenskra sparisjóða fyrir hönd sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra fyrir hönd stjórnvalda, og var því óbundinn af ákvæðum þess. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að stefndi hafi við lánveitingar þær sem um ræðir í málinu vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum þeim og reglum sem um starfsemi hans gilda. Er í því sambandi til þess að líta að ákvæði 3. greinar lánareglna stefnda, sem áður er gerð grein fyrir, felldi ekki þá skyldu á hann að óska eftir greiðslumati á lánsumsækjanda, heldur veitti heimild til slíks teldi stefndi þess þörf. Samkvæmt þessu er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ekki séu skilyrði til að fallast á aðalkröfu áfrýjanda um að fella úr gildi veðsetningar þær, sem hún veitti í íbúð sinni til tryggingar lánum þeim sem um ræðir í málinu, með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Af þeirri niðurstöðu leiðir að skilyrði skortir til að taka til greina varakröfu áfrýjanda um viðurkenningu á bótarétti hennar vegna saknæmrar háttsemi stefnda við öflun veða frá henni í tilefni lánveitinganna. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.