109/2001

V, sem var 1. vélstjóri, mætti ölvaður til skips 2. desember 1999. Vék skipstjóri honum samstundis úr starfi munnlega af þeim sökum. Taldi V uppsögnina hafa verið ólögmæta og krafðist bóta af þeim sökum. Fallist var á að ölvunin hefði ekki verið gild uppsagnarástæða. 17. október 1999 hafði skipstjóri boðað V til sín á stjórnpall og sagt honum upp vegna óánægju með störf hans. Kvaðst V hafa litið svo á að fallið hefði verið frá fyrri uppsögninni. Ekkert var talið benda til þess og var því litið svo á að V hefði verið sagt upp störfum 17. október 1999. Var S því dæmdur til að greiða V laun til loka uppsagnarfrests.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. mars 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að honum verði ekki gert að greiða hærri fjárhæð en 1.150.000 krónur auk þess sem krafa stefnda verði þá lækkuð enn frekar vegna eigin sakar hans og skyldu til að takmarka tjón sitt. Að því frágengnu krefst áfrýjandi lækkunar á stefnukröfu að mati Hæstaréttar af sömu ástæðum og tilgreindar eru í varakröfu. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Stefndi starfaði sem 1. vélstjóri á fiskiskipi áfrýjanda Sigurborgu SH-12 frá nóvember 1998 til 2. desember 1999. Þann dag lá skipið bundið við bryggju í Grundarfirði, en samkvæmt ákvörðun skipstjórans skyldi því haldið til veiða kl. 19.00 um kvöldið. Stefndi og tveir aðrir skipverjar komu til skips milli kl. 19.30 og 20.00 eftir að hafa neytt áfengis um daginn. Hittu þeir skipstjórann fyrir á bryggjunni, sem sagði þeim öllum upp starfi vegna ölvunar þeirra. Er rakið í héraðsdómi hvað fram er komið í framburði aðila og vitna um drykkju stefnda þennan dag og ölvunarástand hans er hann kom til skips. Þar er jafnframt gerð grein fyrir málavöxtum að öðru leyti, svo og málsástæðum aðila og lagasjónarmiðum.

Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti vísaði áfrýjandi sérstaklega til 1. mgr. 22. gr. áfengislaga nr. 75/1998, en samkvæmt henni varði það missi réttinda ef þar til greindir stjórnendur bifreiða, flugvéla, skipa eða véla eru undir áhrifum áfengis við starf sitt. Meðal þeirra, sem undir þetta falli, séu vélstjórar. Samkvæmt því verði ríkari kröfur gerðar að þessu leyti til yfirmanna á skipi, sem stjórni búnaði þess, en annarra skipverja og megi lítið til koma svo neysla áfengis hamli störfum hinna fyrrnefndu. Stefndi hafi sannanlega verið ófær vegna ölvunar að sinna starfi sínu og verði að skýra ákvæði 4. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 í þessu ljósi.

Stefndi hóf ekki störf um borð í Sigurborgu er hann kom til skips. Kemur 1. mgr. 22. gr. áfengislaga því ekki til sérstakra álita við úrlausn á ágreiningi málsaðila. Skilyrði fyrir brottvikningu úr skiprúmi er samkvæmt áðurnefndu ákvæði sjómannalaga að skipverji sé ítrekað drukkinn um borð, en ekkert er fram komið í málinu um að stefndi hafi áður gerst sekur um slíka háttsemi. Annar vélstjóri var í áhöfn Sigurborgar. Aðvörun skipstjóra til áhafnar skipsins 11. nóvember 1999 um að ölvun um borð hefði í för með sér brottvikningu getur ekki gegn ákvæðum laganna ráðið úrslitum um rétt skipstjórans að þessu leyti, en ekki var um að ræða lið í ráðningu stefnda að þurfa að sætta sig við fyrirvaralausa brottvikningu ef út af brygði. Að gættu því, sem að framan greinir, og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ölvun stefnda í umrætt sinn hafi ekki verið gild brottvikningarástæða. Verður einnig staðfest niðurstaða hans um þá málsástæðu áfrýjanda að stefndi hafi ekki komið til skips á tilsettum tíma, en skipið var enn ekki ferðbúið þegar stefndi mætti, svo sem nánar greinir í héraðsdómi.

II.

Varakrafa áfrýjanda er á því reist að skipstjóri Sigurborgar hafi sagt stefnda upp starfi 17. október 1999. Þegar atvikið 2. desember varð hafi því verið liðinn sem næst helmingur af þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem stefndi naut. Hvað sem öðru líði eigi stefndi af þessum sökum einungis rétt til launa fyrir það, sem eftir lifði uppsagnarfrestsins, sem séu 1.150.000 krónur. Stefndi viðurkennir að skipstjórinn hafi rekið sig úr starfi umræddan dag, en heldur jafnframt fram að hann hafi dregið uppsögnina til baka nokkrum dögum síðar. Hafi stefndi ekki tekið þessa uppsögn alvarlega, en litið svo á að skipstjórinn hafi verið í slæmu skapi í umrætt sinn, nývaknaður og úrillur. Alvara hafi ekki búið að baki þessari uppsögn og hún ómarktæk. Þá sé ákvæði í kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands og Landsambands íslenskra útvegsmanna þess efnis að uppsögn skuli vera skrifleg af beggja hálfu. Hinni munnlegu uppsögn hafi ekki verið fylgt eftir með annarri skriflegri.

Vitnið Ó-kk-nf Þ-kk-nf skipstjóri gaf skýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann hafa boðað stefnda til sín á stjórnpall skipsins 17. október 1999 og sagt honum upp störfum vegna óánægju með störf hans. Kvaðst vitnið hafa skráð atvikið í skipsbókina sama dag, en þar kemur fram að stefndi hafi verið kallaður á stjórnpall og sagt upp störfum vegna vanrækslu í starfi. Kvað vitnið málið ekki hafa verið rætt þeirra á milli eftir þetta og neitaði jafnframt að hafa dregið uppsögnina til baka.

Hvorki er ágreiningur um að skipstjórinn sagði stefnda upp starfi 17. október 1999 né að það hafi borið að með þeim hætti, sem hinn fyrrnefndi hélt fram. Engin atvik eru fram komið í málinu sem leitt geta til þeirrar niðurstöðu að stefndi hafi ekki átt að taka uppsögnina alvarlega. Þar sem viðurkenning stefnda liggur fyrir reynir ekki á ákvæði í kjarasamningi um að uppsögn skuli vera skrifleg. Gegn neitun skipstjórans er ósannað að uppsögnin hafi síðar verið dregin til baka. Að þessu virtu verður fallist á varakröfu áfrýjanda, en ekki er tölulegur ágreiningur milli aðila. Kaup samkvæmt 25. gr. sjómannalaga sætir ekki frádrætti vegna annarra tekna stefnda á uppsagnarfresti og sjónarmið áfrýjanda um lækkun vegna eigin sakar stefnda eiga ekki við í málinu.

Samkvæmt öllu framanröktu verður áfrýjanda gert að greiða stefnda 1.150.000 krónur með vöxtum eins og segir í dómsorði. Fallist verður á kröfu stefnda um staðfestingu sjóveðréttar í Sigurborgu SH-12. Verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og segir í dómsorði.

D ó m s o r ð:

Áfrýjandi, Soffanías Cecilsson hf., greiði stefnda, V-kk-þgf B-kk-þgf, 1.150.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 2. desember 1999 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sjóveðrétt, skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.