180/2011

X var ákærður ásamt þremur öðrum mönnum fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda sem framin voru í rekstri einkahlutafélagsins A. Hafði X verið skráður framkvæmdastjóri félagsins hluta þess tímabils sem um ræddi. Var X og einum meðákærðu, Y, skipaður einn og sami verjandinn í héraði. Í dómi Hæstaréttar sagði að í málum sem þessu hefði dæmdri sektargreislu samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 verið skipt niður milli ákærðu þegar fleiri en einn maður hefði verið sakfelldur fyrir brot. Hið sama væri talið gilda um sektargreiðslur samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Eins og mál þetta væri vaxið yrði að telja að hagsmunir X og Y rækjust á í svo þýðingarmiklum atriðum að óheimilt hefði verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var héraðsdómur því ómerktur að því er varðaði X og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 22. mars 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að dómur héraðsdóms um sakfellingu ákærða verði staðfestur, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð.

Mál þetta var höfðað með ákæru 22. febrúar 2010 á hendur ákærða og þremur öðrum mönnum fyrir brot á 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir að hafa ekki afhent á lögmæltum tíma virðisaukaskattskýrslur, hafa ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti, fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda og að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna nánar tilgreinds einkahlutafélags sem einnig var ákært fyrir brot á lögum nr. 50/1988 og lögum nr. 45/1987. Í þinghaldi 29. júní 2010 var fallið frá ákæru á hendur einkahlutafélaginu. Í ákæru er rakið hvaða stöðum ákærðu gegndu fyrir einkahlutafélagið og kemur þar meðal annars fram að ákærði og annar meðákærði í héraði, Z, hafi á sama tíma verið skráðir framkvæmdastjórar hluta þess tíma sem hin ætluðu brot voru framin og að á sama tíma hafi enn annar ákærði í héraði, Y, verið starfandi framkvæmdastjóri fyrir félagið.

Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærði og hinir þrír meðákærðu sakfelldir fyrir þau brot sem þeim voru gefin að sök í ákærunni en því hafnað að leggja til grundvallar að áðurnefndur Y, sem er faðir ákærða, hafi verið starfandi framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins. Var talið sannað að ákærði hefði gegnt trúnaðarstöðum fyrir félagið og þótti engu breyta þótt hann hefði aðeins verið skráður sem slíkur til málamynda. Fyrir dómi hélt ákærði því fram að hann hefði engum störfum gegnt hjá félaginu heldur hafi hann aðeins skrifað undir þessa skráningu til að hjálpa föður sínum, en bú hans hefði á sínum tíma verið tekið til gjaldþrotaskipta. Hafi faðir hans haft frumkvæðið að þessu og þetta hafi aðeins átt að standa yfir í mjög skamman tíma.

Ákærða og Y, var í héraði skipaður einn og sami verjandinn. Í málum af því tagi sem hér um ræðir hefur dæmdri sektargreiðslu samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, verið skipt niður milli ákærðu þegar fleiri en einn maður er sakfelldur fyrir brot. Hið sama hefur verið talið gilda um sektargreiðslur samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005. Eins og mál þetta er vaxið verður að telja að hagsmunir ákærða og meðákærða í héraði, Y, rekist á í svo þýðingarmiklum atriðum að óheimilt hafi verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verður af þessum sökum ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm að því er ákærða varðar og vísa málinu heim í hérað til þeirrar meðferðar sem þörf er á.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, en rétt er að ákvörðun um sakarkostnað í héraði að því er þátt ákærða varðar bíði endanlegs dóms þar.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur að því er varðar ákærða, X, og er málinu að því leyti vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, K-kvk-ef E-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.