363/2008

B slasaðist við störf fyrir Í hf. Var hann að vinna að gerð jarðganga þegar steinn féll á hann með þeim afleiðingum að hann hlaut varanlegt líkamstjón. Lögregla og Vinnueftirlit ríkisins rannsökuðu slysið, en ekkert kom fram í skýrslum þeirra um rannsókn á hvaðan steinninn féll eða hvað gæti hafa valdið því. Talið var að með slíkri rannsókn hefði mátt leiða frekar í ljós hvort steinninn gæti hafa losnað við borun nýrrar holu fyrir sprengiefni eða verið laus allt frá síðustu sprengingu, svo og hvort ummerki á berginu bentu til að starfsmenn Í hf. hefðu átt að verða þess varir. Gæti Í hf. ekki firrt sig ábyrgð á því að þetta hafi ekki verið gert með því að vísa til þess að það hafi verið hlutverk lögreglu og Vinnueftirlitsins að rannsaka orsakir slyssins. Málsástæða Í hf. um að steinninn hafi losnað vegna breytinga á spennu í berginu var ekki talin geta komið til frekari skoðunar þar sem hún var ekki studd við matsgerð dómkvadds manns eða önnur haldbær sérfræðileg gögn. Var talið óhjákvæmilegt að Í hf. bæri hallann af því að ekki hafi verið gerð viðhlítandi rannsókn á orsökum slyssins, en ekki þóttu efni til að fella sök vegna slyssins að neinu leyti á B. Var fallist á kröfu B um viðurkenningu á því að Í hf. bæri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. júlí 2008. Hann krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns, sem hann varð fyrir í vinnuslysi við gerð Fáskrúðsfjarðarganga 4. desember 2003. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna fyrrnefnds slyss áfrýjanda og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu.

I

Samkvæmt gögnum málsins réði áfrýjandi sig til starfa hjá stefnda haustið 2003 og vann á vegum hans við gerð jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Áfrýjandi, sem þá var tæplega fimmtugur að aldri, mun áður hafa gegnt störfum við meðferð sprengiefna, en ekki unnið við jarðgangagerð. Fyrir liggur í málinu að í verki þessu hafi verið beitt svokallaðri borsprengjuaðferð, sem mun hafa verið fólgin í því að boraðar hafi verið í hverjum áfanga 90 holur, um 5 m að dýpt, lárétt inn í stafn ganganna og sprengiefni sett í þær. Eftir sprengingu hafi grjótmulningur verið fjarlægður úr göngunum, farið hafi verið yfir sprengiflötinn með gröfu, sem búin var vökvahamri, til að ná burt lausu grjóti og vatni síðan sprautað á flötinn af miklu afli. Að því gerðu hafi starfsmenn stefnda farið nákvæmlega yfir flötinn í körfubúri og beitt sérstöku áhaldi, svokölluðum skrota, til að ná burt lausu grjóti. Loks hafi göngin verið styrkt eftir þörfum með því að sprauta steypublöndu á loft og veggi þeirra og bora bolta inn í bergið. Að þessu öllu gerðu hafi verið byrjað á nýjum áfanga við verkið eins og hér var lýst. Í málinu liggur fyrir að unnið hafi verið við þetta verk allan sólarhringinn á tveimur jafn löngum vöktum, sem fjórir menn virðast hafa skipað hverju sinni. Ekki hafa verið lagðar fram upplýsingar um hæð eða breidd ganganna, en af fyrirliggjandi ljósmyndum virðist mega ráða að hæð þeirra hafi numið að minnsta kosti sem svarar fjórfaldri mannhæð.

Áfrýjandi, sem gegndi starfi verkstjóra hjá stefnda, var samkvæmt gögnum málsins við vinnu við þetta verk á vakt, sem ljúka átti um kl. 7 að morgni 4. desember 2003, en göngin munu þá hafa verið komin um 2 km inn í fjall frá gangamunna. Skömmu fyrir vaktaskipti var á lokastigi undirbúningur að sprengingu, sem fyrirhugað var að ljúka áður en til þeirra kæmi, og mun þá sprengiefni þegar hafa verið komið inn í borholur. Áfrýjandi mun hafa staðið álútur á gólfi við stafn ganganna og verið að tengja saman kveikiþræði þegar steinn féll á hann með þeim afleiðingum að hann hlaut varanlegt líkamstjón, sem nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Hann var í framhaldi af þessu fluttur á sjúkrahús, en lögregla var komin á vettvang áður en hann var færður þangað í sjúkrabifreið. Í lögregluskýrslu, sem gerð var vegna þessa, kom fram að áfrýjandi hafi þá verið með mikla verki en við meðvitund. Skammt frá honum hafi legið steinn, sem „hafði fallið úr vegg stafnsins og niður á manninn.“ Samkvæmt skýrslunni virðast samstarfsmenn áfrýjanda ekki hafa orðið varir við atvik að slysinu fyrr en þeir heyrðu óp og sáu hann falla niður, en haft var eftir einum þeirra að hann hafi „tekið eftir að steinn hafði fallið um 4 metra úr stafninum og ofan á bak B-kk-ef“. Haft var eftir öðrum samstarfsmanni að „steininn hafi fallið úr 3-4 metra hæð“, en jafnframt eftir þeim öllum að ekkert óvenjulegt hafi verið við aðstæður eða verklag þegar slysið varð. Einn þeirra hafi tekið fram að stafninn hafi verið „óvenju vel hreinsaður eftir að búið var að pikka niður allt laust berg“. Vinnueftirliti ríkisins var einnig tilkynnt um slysið og fór starfsmaður þess á vettvang. Í skýrslu hans var aðdraganda slyssins lýst þannig að „steinn féll úr stafninum niður á starfsmann“ úr um 3,5 m hæð og væri steinninn „líkur hellublaði“. Um orsök slyssins sagði að „svo virðist sem að skróturum hafi yfirsést um lausa steininn eða hann losnað síðar og fallið niður“.

II

Samkvæmt málatilbúnaði aðilanna er óumdeilt að steinninn, sem áfrýjandi varð fyrir, hafi fallið úr þriggja til fjögurra metra hæð utan af stafni jarðganganna, svo og að steinninn hafi verið um 15 kg að þyngd og lögun hans eins og lýst var í áðurnefndri skýrslu Vinnueftirlits ríkisins. Að öðru leyti en því, sem fram kom í þeirri skýrslu og lögregluskýrslu um slysið, var eftir gögnum málsins ekki gerð rannsókn á þessum steini, hvaðan hann féll eða hvað gæti hafa valdið því. Í málinu eru því aðeins uppi tilgátur aðilanna sjálfra um orsakir slyssins, en hvorugur þeirra hefur leitað sérfræðilegra gagna til stuðnings staðhæfingum sínum í þeim efnum.

Í málflutningi áfrýjanda hefur því verið borið við að ástæða þess að steinninn hafi fallið af stafni jarðganganna hljóti að tengjast öðru hvoru því að steinninn hafi orðið laus af völdum sprengingar nokkrum klukkustundum fyrir slysið og starfsmenn stefnda ekki veitt því athygli þegar þeir í kjölfarið leituðust við að fjarlægja laust berg af stafninum eða steinninn hafi losnað mun síðar þegar borað var inn í stafninn til að koma fyrir sprengiefni fyrir næsta áfanga verksins og starfsmönnunum yfirsést það. Samkvæmt því, sem haft var eftir samstarfsmönnum áfrýjanda í lögregluskýrslu og áður greinir, virðist þeim hafa verið nokkuð ljóst úr hvaða hæð steinninn féll. Þar sem ganga verður út frá því að hann hljóti að hafa komið í lóðréttu falli á áfrýjanda og vitað var hvar hann stóð þegar slysið varð, verður að leggja til grundvallar að unnt hefði verið að bera steininn við tiltölulega lítið svæði á stafninum til að leitast við að staðreyna hvaðan hann kom. Með slíkri rannsókn hefði mátt leiða frekar í ljós hvort steinninn gæti hafa losnað við borun nýrrar holu fyrir sprengiefni eða verið laus allt frá síðustu sprengingu, svo og hvort ummerki á berginu bentu til að starfsmenn stefnda hefðu átt að verða þess varir. Stefndi getur ekki firrt sig ábyrgð á því að þetta hafi ekki verið gert með því að vísa til þess að það hafi verið hlutverk lögreglu og Vinnueftirlits ríkisins að rannsaka orsakir slyssins. Fyrir sitt leyti hefur stefndi borið því við að líklegasta orsök slyssins sé sú að steinninn hafi losnað án tengsla við þær ástæður, sem áður er getið, vegna breytinga, sem orðið hafi á spennu í berginu þegar hol myndaðist í því með jarðgöngunum. Þessi málsástæða stefnda getur ekki komið til frekari athugunar, enda hefur hann ekki stutt hana við matsgerð dómkvadds manns eða önnur haldbær sérfræðileg gögn. Að öllu þessu virtu er óhjákvæmilegt að stefndi beri hallann af því að ekki hafi verið gerð viðhlítandi rannsókn á orsökum slyss áfrýjanda. Verður því tekin til greina krafa hans um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda, en ekki eru efni til að fella sök á slysinu að neinu leyti á áfrýjanda.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Ístaks hf., á líkamstjóni áfrýjanda, B-kk-ef G. G-kk-ef, af völdum slyss, sem hann varð fyrir 4. desember 2003 í vinnu hjá stefnda við gerð Fáskrúðsfjarðarganga.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.