800/2013

Staðfestur var úrskurður þar sem tekin var til greina krafa C um að framkvæmd yrði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýni úr föður A og B í því skyni að fá úr því skorið hvort hann væri faðir C.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 10. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. nóvember 2013 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að gerð verði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr henni og D, föður sóknaraðila, í því skyni að fá úr því skorið hvort hann sé faðir hennar. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað verði fyrrgreindri beiðni varnaraðila. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varnaraðili er fædd [...]. Móðir hennar var E, fædd [...], en hún lést árið [...]. Eiginmaður hennar við fæðingu varnaraðila var F, fæddur [...]. Hann lést árið [...]. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 57/1921 um afstöðu foreldra til skilgetinna barna, sem í gildi voru við fæðingu varnaraðila, taldist F vera faðir hennar.

Sumarið 2011 leituðu varnaraðili og tveir bræður hennar sammæðra eftir því við Rannsóknastofu í réttarlæknisfræði að gerð yrði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr þeim til könnunar á því hvort varnaraðili ætti sama föður og bræður hennar. Í álitsgerð rannsóknastofunnar 28. júlí sama ár sagði að niðurstöður hennar bentu til þess að varnaraðili væri hálfsystir bræðranna. Varnaraðili höfðaði mál til vefengingar á faðerni sínu 30. október 2012. Við meðferð þess máls fór fram mannerfðafræðileg rannsókn við áðurnefnda rannsóknastofu á lífsýnum úr varnaraðila og F. Niðurstaða hennar var sú að hann útilokaðist frá því að geta verið faðir varnaraðila. Með dómi héraðsdóms 8. mars 2013 var því slegið föstu að F væri ekki faðir varnaraðila.

Varnaraðili höfðaði mál þetta 12. júní 2013 á hendur sóknaraðilum og þremur börnum látinnar systur þeirra. Krafðist varnaraðili þess að þau yrðu dæmd til að þola að D, sem var fæddur [...]en látinn [...], yrði dæmdur faðir sinn.

Í héraðsdómsstefnu var sagt að mikill vinskapur hafi verið á milli hjónanna E og F og D og eiginkonu hans. E og D hafi kynnst þegar þau unnu saman á [...] um [...]. Vinátta þeirra hafi haldist uns D lést um aldur fram á árinu [...]. Oft hafi verið rætt um hann með miklum kærleik á heimili varnaraðila. Eftir að í ljós hafi verið leitt að hún væri ekki dóttir F hafi hún leitað til ættingja og vina af kynslóð móður sinnar í þeirri viðleitni að fá upplýsingar um faðerni sitt. Þær upplýsingar hafi rennt stoðum undir þær grunsemdir varnaraðila að hún væri dóttir D. Þá væri ljóst af samanburði á ljósmyndum af varnaraðila og D heitnum að með þeim væri svipur. Varnaraðili reisir málatilbúnað sinn á að hún hafi lögvarða hagsmuni af því að vera rétt feðruð og fá úr því skorið hvort D sé líffræðilegur faðir hennar. Málinu sé beint að skylduerfingjum hans eftir 2. mgr. 10. gr. barnalaga. Þá gerði varnaraðili kröfu um, teldi dómari málsins nauðsyn á, að gerð yrði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr D og varnaraðila. Stefndu í héraði kröfðust sýknu og mótmæltu að fram færi slík rannsókn. Í þinghaldi 28. október 2013 krafðist varnaraðili þess að mannerfðafræðileg rannsókn yrði gerð á lífsýnum úr sér og D. Féllst héraðsdómur á kröfu varnaraðila með hinum kærða úrskurði.

Börn hinnar látnu systur sóknaraðila hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

II

Meðal gagna málsins eru yfirlýsingar tveggja systkina móður varnaraðila, E, tveggja mágkvenna hennar og vinkonu, ásamt yfirlýsingu föðurömmu sonar varnaraðila. Skýrslur voru teknar af þeim fyrir héraðsdómi þar sem þau staðfestu yfirlýsingarnar og báru nánar um atvik, sem þar var lýst, svo og um kynni sín af móður varnaraðila. Af framburði systkina E, mágkvenna hennar og vinkonu er ljóst að öll báru þau hlýhug til hennar. Vitnin skýrðu öll frá því að náin vinátta og mikill samgangur hafi verið á milli hjónanna E og F og D og eiginkonu hans. Ekki hafi farið milli mála hversu lík varnaraðili væri D. Þá báru öll vitnin um atvik, sem studdu þann grun þeirra að varnaraðili og D hlytu að vera skyld. Á hinn bóginn hafi sá grunur ekki verið ræddur við E. Í málinu liggja fyrir ljósmyndir af varnaraðila og D og fer ekki milli mála að þau eru sláandi lík.

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 10. gr. barnalaga getur barn höfðað faðernismál hafi það ekki verið feðrað og sé slíkt mál höfðað skal eftir 2. mgr. sömu greinar þá stefna þeim manni eða mönnum sem talið er að móðir hafi haft samfarir við á getnaðartíma barns, en að honum eða þeim látnum megi beina máli að lögerfingjum. Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Undir það heyrir réttur sérhvers manns til að þekkja uppruna sinn, þar á meðal faðerni sitt, svo og réttur til að aðrir raski ekki þessari friðhelgi nema brýna nauðsyn beri til, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Að teknu tilliti til þessa hvors tveggja verða áðurnefnd ákvæði barnalaga skýrð svo að það sé skilyrði þess að faðernismál verði höfðað að líkur hafi verið færðar fyrir því að maður, sem talinn er faðir barns, hafi haft samfarir við móður þess. Það getur hins vegar ekki staðið í vegi fyrir höfðun slíks máls þótt móðir barns hafi ekki skýrt frá því að annar en eiginmaður hennar kunni að vera faðir barnsins.

Móðir varnaraðila lést sem fyrr segir á árinu [...]. Í málinu eru engin gögn því til staðfestingar að hún hafi talið að D væri faðir varnaraðila. Þegar virtur er framburður áðurgreindra vitna, sem báru á einn veg um að náin vinátta og mikill samgangur hafi ríkt milli D og móður varnaraðila, rökstuddur grunur vitnanna um skyldleika D og varnaraðila svo og það hversu lík þau eru af framangreindum myndum að dæma, hefur varnaraðili fært nægar sönnur fyrir því að uppfyllt séu skilyrði barnalaga til höfðunar máls þessa.

Varnaraðili hefur samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar ríka hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort faðir sóknaraðila, D, sé faðir hennar. Sóknaraðilar halda því á hinn bóginn fram að niðurstaða mannerfðafræðilegrar rannsóknar kynni að brjóta með afar þungbærum hætti gegn friðhelgi einkalífs þeirra, sem njóti verndar áðurnefnds stjórnarskrárákvæðis. Það eigi einkum við um [...]. Hér vegast á hagsmunir varnaraðila af því að vera rétt feðruð og þeir hagsmunir sem sóknaraðilar vísa til. Telja verður ótvírætt að hagsmunir varnaraðila vegi mun þyngra en þeir hagsmunir sem sóknaraðilar bera fyrir sig. Að því virtu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að áðurnefnd mannerfðafræðileg rannsókn verði gerð.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Samkvæmt 11. gr. barnalaga skal greiða þóknun lögmanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, en þóknunin er ákveðin eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Þóknun lögmanns varnaraðila fyrir flutning málsins fyrir Hæstarétti, 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.