450/2015

M, J, E, K og T kröfðust miskabóta úr hendi H hf. vegna háttsemi starfsmanna H hf. þegar þau voru stoppuð á leið sinni út úr versluninni B vegna gruns um þjófnað. Reyndist grunurinn ekki á rökum reistur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt játa yrði verslunareigendum ákveðið svigrúm við eftirlit með þjófnaði úr verslunum sínum bæri þeim að haga verklagi við eftirlitið á þann hátt að ekki væri gengið lengra en þörf krefði og að nærgætni og háttvísi væri gætt. Sú háttsemi starfsmanna H hf. að gera M, J, E, K og T að tæma vasa sína í opnu rými verslunarinnar, að öðrum viðskiptavinum ásjáandi og að undangegnum ósönnum staðhæfingum um þjófnað, hefði verið meiðandi og falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu þeirra og æru, sbr. b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var H hf. því gert að greiða M, J, E, K og T hverju fyrir sig 200.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og H-kvk-nf H-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. júlí 2015. Þau krefjast þess að stefndi greiði hverju þeirra um sig 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2014 til 18. september 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvik eru þau að 21. janúar 2014 voru áfrýjendurnir M-kvk-nf og E-x-x að kaupa inn matvöru í verslun Bónus að Lóuhólum í Reykjavík og voru áfrýjendurnir, J-x-x, K-kk-nf og T-x-x með í för, en þau eru öll börn að aldri. Er gengið hafði verið frá greiðslu fyrir vörurnar og þau voru á leið út úr versluninni höfðu starfsmenn stefnda afskipti af þeim, þar á meðal verslunarstjóri stefnda. Samkvæmt skýrslugjöf hans fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa ávarpað þau og beðið þau um að víkja til hliðar. Hann hafi beðið þau um að koma með sér og ,,taka vörur upp úr vösunum“ og hafi þau orðið ,,svolítið hissa“ en fylgt sér að svokölluðu ,,sjóðsherbergi“ og tæmt vasa sína við afgreiðslukassa sem ekki var í notkun. Þar sem þau hafi verið svo mörg hafi ekki verið unnt að koma þeim öllum fyrir í umræddu herbergi en venjan sé að fara ,,með svona mál inn í sjóðsherbergi“. Hann kvað ekki marga hafa verið í versluninni á þessum tíma og að ,,það hafi ekkert allir verið að góna á þetta. Það hefur kannski einn og einn tekið eftir þessu“. Komið hafi í ljós að áfrýjendur hafi ekki verið með neinar ógreiddar vörur. Hann kvað M-kvk-þf hafa orðið reiða og hissa og hefði henni greinilega fundist þetta ,,mjög óþægilegt“. Þá kvaðst hann hafa rætt við son M-kvk-ef sem komið hafi á staðinn að hennar ósk. Hann hafi sagt að henni hefði þótt þetta ,,mjög særandi og erfitt“. Spurður um hvort hann hafi fengið ábendingu frá öryggisvörðum sem fylgdust með rafrænni vöktun verslunarinnar kvað hann svo ekki hafa verið. Hann hafi sjálfur hringt í öryggisvörð vegna þess að ,,þau eru mikið að skoða hárliti sem er mjög vinsælt að stela í búðinni ... og svo er búið að taka út hárliti og setja inn hárliti ... og svo þegar þau labba frá hárlitunum“ hafi hann athugað hvort allar pakkningar væru ,,ennþá með vörum í“ og fundið eina tóma pakkningu. Viðbrögð öryggisvarðarins hafi verið þau að ,,þetta væri líklegast þjófnaður“ og hafi öryggisvörðurinn reist þann grun á því að fundist hefðu tómar umbúðir og ,,hegðunin sem er svona þetta mynstur.“

Í gögnum málsins er svokölluð dagbók lengri frá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu, 21. janúar 2014, þar sem fram kemur að sama dag hafi þau M-kvk-nf og E-x-x óskað eftir aðstoð lögreglu við að ,,kæra starfsmenn Bónus fyrir að gruna þau um þjófnað.“ Kom lögreglumaður á staðinn. Í fyrrgreindri dagbók lengri kom fram að haft hafi verið eftir verslunarstjóra stefnda að fólkið hafi komið saman í verslunina. Þau hafi farið víða um, eins og algengt sé að þjófar geri til að trufla athygli starfsmanna, og hafi starfsfólk því farið að fylgjast með þeim. Þau hafi verið að skoða hárliti í hillu og vegna grunsamlegrar hegðunar þeirra við ,,hárlitahilluna“ hafi grunur fallið á þau. Fyrir dómi bar verslunarstjórinn að rétt væri eftir sér haft í dagbók lögreglu.

Áfrýjandinn E-x-x bar fyrir dómi að er hann var á leið út úr versluninni hafi verslunarstjórinn komið að sér með tóman kassa utan af vöru og sagt að áfrýjendur hefðu stolið því sem var í kassanum og það hafi sést í öryggismyndavél. Hafi hann endurtekið þetta þrisvar sinnum og beðið þau um að tæma vasa sína. Hann hefði verið ,,í sjokki“ af því að margt fólk hefði verið á staðnum og séð það sem fram fór. Áfrýjandinn M-kvk-nf bar á sömu lund og E-x-x.

Ágreiningslaust er að áfrýjendur dvöldust um stund í versluninni eftir að afskiptum starfsmanna stefnda af þeim lauk.

II

Eins og rakið hefur verið voru áfrýjendur stöðvuð vegna gruns um þjófnað á leið sinni út úr versluninni Bónus eftir að þau höfðu greitt fyrir vörur sem þau höfðu keypt.

Af framburði verslunarstjóra stefnda verður ráðið að grunur um þjófnað hafi komið þeim E-x-x og M-kvk-þgf í opna skjöldu og að M-kvk-þgf hafi þótt framkoma starfsmanna stefnda í þeirra garð mjög óþægileg og særandi.

Enda þótt játa verði verslunareigendum ákveðið svigrúm við eftirlit með þjófnaði úr verslunum sínum ber þeim að haga verklagi við eftirlitið á þann hátt að ekki sé gengið lengra en þörf krefur og að nærgætni og háttvísi sé gætt. Sú háttsemi starfsmanna stefnda að gera áfrýjendum að tæma vasa sína í opnu rými verslunarinnar, að öðrum viðskiptavinum ásjáandi og að undangengnum ósönnum staðhæfingum um þjófnað, var meiðandi og fól í sér ólögmæta meingerð gegn persónu þeirra og æru, sbr. b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður stefnda því gert að greiða áfrýjendum miskabætur sem eru ákveðnar 200.000 krónur auk vaxta til hvers þeirra um sig, allt eins og í dómsorði greinir.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjendum málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Hagar hf., greiði áfrýjendum, M-kvk-þgf C-kvk-þgf P. A-x-x, J-x-x C-x-x Ó-x-x G-x-x, E-x-x P-x-x A-x-x, K-kk-þgf A-x-x og T-x-x A-x-x A-x-x, hverjum fyrir sig 200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2014 til 18. september 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði hverjum áfrýjenda um sig samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.