647/2006

S hafði starfað um árabil sem tölvunarfræðingur hjá L þegar honum var tilkynnt að starf hans hefði verið lagt niður vegna skipulagsbreytinga. Í rökstuðningi fyrir uppsögninni var einkum vísað til þess að helstu verkefni S hefðu snúið að tilteknum tölvukerfum L og að stefnt væri að því að hætta notkun þeirra. S krafðist þess aðallega að felld yrði úr gildi ákvörðun L um að segja honum upp störfum, en til vara viðurkenningar á því að ákvörðunin hefði verið ólögmæt. Talið var að ákvörðun um hvaða starfsmanni skuli segja upp vegna hagræðingar í rekstri réðist að meginstefnu af mati L, en að því væru þó settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar, þar með talinni réttmætisreglunni. Hafi starfsmaður verið ráðinn til ákveðins starfs geti verið nægilegt í þessu sambandi að uppsögn hans sé reist á því að ekki sé talin þörf á að nokkur gegni því starfi lengur. Hafi starfsmaður á hinn bóginn sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili dugi ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þurfi jafnframt að leggja frekara mat á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn. Hvorki var talið að S hefði verið ráðinn til að starfa við né starf hans verið einskorðað við þau tölvukerfi sem L bar við í rökstuðningi fyrir uppsögninni að hætt yrði að nota. Var því talið að L hefði verið skylt að leggja frekara mat á hæfni S áður en tekin var ákvörðun um uppsögn hans. Þar sem slíkt mat fór ekki fram hefði ekki verið réttilega staðið að ákvörðuninni. Ekki var unnt að fallast á aðalkröfu S þar sem ákvörðunin var þegar komin til framkvæmda, en viðurkennt var að L hefði verið óheimilt að segja honum upp störfum á þeim grunni sem gert var.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. desember 2006 og krefst þess aðallega að felld verði úr gildi sú ákvörðun stefnda 28. september 2006 að segja honum upp störfum, en til vara að viðurkennt verði að ákvörðunin hafi verið ólögmæt. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem í héraðsdómi greinir mun áfrýjandi, sem er tölvunarfræðingur að mennt, hafa hafið störf sem verkefnastjóri hjá upplýsinga- og tölvudeild Sjúkrahúss Reykjavíkur í mars 1996. Við sameiningu Sjúkrahúss Reykjavíkur og Landspítalans á árinu 2001 tók hann við starfi sem verkefnastjóri á upplýsingatæknisviði stefnda. Hann var talsvert frá störfum vegna vinnuslyss í ágúst 2005 og enn talinn óvinnufær í september 2006. Starfsmönnum sviðsins var kynnt stefnumótun og nýtt skipulag þess á fundi 6. september 2006 og liggur fyrir ýtarleg greinargerð þar sem breytingum er lýst. Með bréfi 28. sama mánaðar var áfrýjanda tilkynnt að ákveðið hefði verið að leggja niður starf hans vegna framangreindra skipulagsbreytinga. Í rökstuðningi fyrir uppsögninni, sem veittur var 10. október sama ár að ósk áfrýjanda, kom fram að helstu verkefni hans hafi snúið að svokölluðum Notes kerfum stefnda. Mjög hafi dregið úr verkefnum þeim, sem hann hafi haft með höndum, þar sem stefnt hafi verið að því að skipta um tölvupóstkerfi á spítalanum, hætta notkun á Lotus Notes og nota þess í stað annað kerfi. Ákveðið hafi verið að þau verkefni sem hann hafi sinnt skyldu færast og dreifast til tækniþjónustu spítalans, en þeir sem séð hafi um Notes póstkerfið hafi tekið að sér rekstur þessara kerfa. Með nýju skipulagi, þar sem aðeins yrði ein hugbúnaðardeild í stað þriggja, væri stefnt að hagkvæmari nýtingu á starfsfólki, auk þess sem gert væri ráð fyrir að meira yrði leitað til aðkeyptra verktaka. Þessi hagræðing og skipulagsbreyting í rekstri upplýsingatæknisviðs hafi leitt til þess að leggja þurfi starf hans þar niður.

Áfrýjandi vildi ekki una þessari ákvörðun stefnda og höfðaði mál þetta 31. október 2006.

II.

Áfrýjandi hefur lagt nokkur ný gögn fyrir Hæstarétt. Meðal þeirra er minnisblað ráðgjafafyrirtækisins Gátta ehf. frá 14. ágúst 2006, sem unnið var fyrir upplýsingatæknisvið stefnda vegna stefnumótunar og fyrirhugaðra breytinga á skipulagi þess. Áfrýjandi telur að minnisblað þetta sýni að ómálefnalegar ástæður hafi ráðið uppsögn hans, enda hafi tilgangur skipulagsbreytinganna samkvæmt minnisblaðinu verið að skipta út starfsmönnum, svo sem þar sé að orði komist, og styðji það eindregið að honum hafi verið sagt upp störfum vegna atriða sem tengdust persónu hans en ekki hagræðingu, eins og stefndi haldi fram. Þannig segi meðal annars í minnisblaðinu að „þær leiðir sem færar eru fyrir utan áminningarferli er að nýta skipulagsbreytingar til að losna við óhæfa starfsmenn“ og að erfitt sé að breyta stöðum „nema viðkomandi kerfi séu tekin úr rekstri.“ Að mati áfrýjanda sýnir þetta að markmiðið með uppsögn hans hafi fyrst og fremst verið að losna á einfaldan hátt við starfsmann sem hafi ekki lengur þótt velkominn. Um ómálefnaleg sjónarmið sé að ræða og eigi uppsögnin sér ekki stoð í ákvæðum laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, heldur feli hún í sér brot gegn 1. mgr. 44. gr. laganna. Er byggt á því að framburður fyrrverandi deildarstjóra rekstrar- og skrifstofulausna á upplýsingatæknisviði, sem hafi verið yfirmaður áfrýjanda lengst af, renni frekari stoðum undir þetta.

Stefndi telur umrætt minnisblað ekki skipta hér máli. Það hafi aðeins að geyma hugmyndir fyrirtækisins Gátta ehf. varðandi undirbúning skipulagsbreytinganna. Stefndi hafi ekki gert þær hugmyndir að sínum og séu tillögur minnisblaðsins um leiðir til breytinga ekki á ábyrgð hans. Fram sé komið í málinu og rakið í héraðsdómi að mikil vinna hafi verið lögð í stefnumótun og nýtt skipulag upplýsingatæknisviðs stefnda. Skoðanir og störf utanaðkomandi ráðgjafa hafi aðeins verið til aðstoðar við þá vinnu og hafi verið aflað ráðgjafar frá fleiri fyrirtækjum en Gáttum ehf.

Fallast verður á með stefnda að minnisblað Gátta ehf., með hugmyndum þeim og tillögum sem þar greinir, sé ekki á ábyrgð stefnda. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að farið hafi verið að þeim tillögum, sem athugasemdir áfrýjanda lúta að, við breytingar á skipulagi upplýsingatæknisviðs stefnda. Ekki verður heldur fallist á að með framburði fyrrverandi deildarstjóra rekstrar- og skrifstofulausna á upplýsingatæknisviði fyrir héraðsdómi hafi verið leiddar þær líkur að því að uppsögn áfrýjanda hafi tengst persónu hans eða nokkru því, sem í 21. gr. laga nr. 70/1996 greinir, að sönnunarbyrði um að svo hafi ekki verið verði lögð á stefnda. Er því fallist á með héraðsdómi að ekki hafi annað verið leitt í ljós en að uppsögn áfrýjanda hafi stafað af fækkun starfsmanna vegna hagræðingar í rekstri stefnda, sbr. 1. mgr. 44. gr. laganna.

III.

Mat á því hverra skipulagsbreytinga sé þörf til að koma til leiðar hagræðingu í rekstri er í höndum stefnda og sætir ekki öðrum takmörkunum en þeim að aðgerðir sem gripið er til verða að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar. Forstöðumenn stefnda komust að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að fækka starfsmönnum til að ná fram hagræðingu í rekstri þess sviðs sem áfrýjandi starfaði á. Í lögum nr. 70/1996 eru ekki reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við slíkar aðstæður. Þótt ákvörðun um þetta ráðist þannig að meginstefnu af mati stefnda eru valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar, þar með talinni réttmætisreglunni, en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Hafi starfsmaður verið ráðinn til ákveðins starfs getur verið nægilegt í þessu sambandi að uppsögn hans sé reist á því að ekki sé talin þörf á að nokkur gegni því starfi lengur. Hafi starfsmaður á hinn bóginn sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili dugir ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þarf jafnframt að leggja frekara mat á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði.

Stefndi hefur lýst því að ákvörðun um að leggja niður starf áfrýjanda hafi ekki byggst á vali milli manna, frammistöðu þeirra eða hæfileikum, heldur einungis á því að verkefni hans rúmuðust ekki innan nýs skipulags. Hefur stefndi einkum vísað til þess að helstu verkefni áfrýjanda hafi snúið að Notes tölvukerfum og að frekari þróun þeirra hjá stefnda hafi verið stöðvuð. Af starfslýsingu áfrýjanda, framburði vitna og öðrum gögnum málsins verður ekki ráðið að starfsvið hans hafi verið einskorðað við þessi kerfi, heldur liggur þvert á móti fyrir að hann hafi á starfstíma sínum haft margvísleg önnur verkefni með höndum. Áfrýjandi hefur því sýnt nægilega fram á að hann hafi hvorki verið ráðinn til að starfa við né starf hans verið einskorðað við þau Notes kerfi, sem stefndi bar við í rökstuðningi fyrir uppsögninni að hætt yrði að nota. Af þessum sökum var stefnda skylt að leggja frekara mat á hæfni áfrýjanda áður en tekin var ákvörðun um að segja honum upp störfum. Óumdeilt er að slíkt mat fór ekki fram og var því ekki staðið réttilega að ákvörðun stefnda um að segja áfrýjanda upp störfum.

Aðalkrafa áfrýjanda lýtur að því að felld verði úr gildi ákvörðun stefnda 28. september 2006 um að segja honum upp störfum. Óumdeilt er að ákvörðun þessi er þegar komin til framkvæmda og verður hún því ekki ógilt úr því sem komið er. Áfrýjandi krefst þess til vara að viðurkennt verði að ákvörðunin hafi verið ólögmæt. Samkvæmt framansögðu verður sú krafa tekin til greina á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefnda, Landspítala-háskólasjúkrahúsi, hafi verið óheimilt að segja áfrýjanda, S-x-x T-x-x, upp störfum á þeim grunni, sem gert var með bréfi stefnda 28. september 2006.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 750.000 krónur.