36/2008

Með dómi Hæstaréttar 13. desember 2007 í máli nr. 244/2007 var málsmeðferð í máli, sem Á hafði höfðað til refsingar á hendur X,  Y og fleirum, ómerkt vegna ágalla sem talin var á túlkun framburðar vitna við aðalmeðferð þess. Í kjölfar dómsins rituðu héraðsdómararnir sem hlut áttu að máli Hæstarétti bréf. Kröfðust X og Y þess að viðkomandi dómarar vikju sæti við endurtekna meðferð málsins og var þeirri beiðni hafnað með hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar var áréttað að þegar tekin sé afstaða til hæfis héraðsdómara málsins verði að hafa í huga að athugasemdir þeirra hafi ekki verið sendar Hæstarétti í tilefni af kæru eða áfrýjun máls, sbr. 1. mgr. 145. gr. laga nr. 19/1991, heldur eftir að rétturinn hafði dæmt í málinu og ómerkt héraðsdóm og lagt fyrir dómarana að taka málið til meðferðar að nýju. Eins og hér stæði á þætti mega fallast á það með X og Y að ummæli héraðsdómaranna í fyrrnefndu bréfi um framgöngu verjenda fyrir Hæstarétti geti gefið varnaraðilum ástæðu til að draga óhlutdrægni dómaranna í efa. Var því fallist á að dómararnir vikju sæti í málinu með vísan til 6. gr. laga nr. 19/1991, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar 22. janúar 2008. Barst málið Hæstarétti 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. janúar 2008 þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að I-kvk-nf E-kvk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og P-kk-nf G-kk-nf, héraðsdómarar, vikju sæti í máli, sem sóknaraðili höfðaði gegn varnaraðilum og fleirum. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að framangreindir dómarar víki sæti í málinu. Þá krefst varnaraðili X kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I.

Með ákæru 5. maí 2006 höfðaði sóknaraðili opinbert mál á hendur varnaraðilum og fleiri mönnum þar sem ákærðu voru sakaðir um brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Héraðsdómur í máli þessu gekk 30. janúar 2007. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar 17. apríl 2007 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds. Í málflutningi fyrir Hæstarétti héldu verjendur ákærðu því fram að framburður vitna á íslensku hefði ekki verið túlkaður fyrir ákærðu, hvorki jafnhliða skýrslugjöf né í lok hennar. Þar sem í þingbók var einungis bókað í upphafi þinghalds að nafngreindur túlkur væri þar mættur til að túlka fyrir ákærðu skýrslur vitna þótti ekki verða séð að skýrslur vitna á íslensku hefðu verið þýddar fyrir sakborninga, hvorki jafnóðum né að þeim loknum og er þar á meðal skýrsla af kæranda málsins. Með dómi Hæstaréttar 13. desember 2007 í máli nr. 244/2007 var málsmeðferð að þessu leyti talin í andstöðu við e. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttamála Evrópu, héraðsdómur ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til meðferðar að nýju og endurtaka þær skýrslur vitna sem fram fóru á íslensku til þess að þær yrðu túlkaðar fyrir ákærðu.

Af ofangreindu tilefni rituðu héraðsdómarar málsins Hæstarétti bréf 4. janúar 2008 og segir þar að sú „fullyrðing verjenda ákærða fyrir Hæstarétti að skýrslur vitna á íslensku hafi ekki verið þýddar fyrir sakborninga [sé] röng, þar sem túlkur sá sem fenginn [hafi verið] til verksins við síðari aðalmeðferð málsins [hafi túlkað] framburð vitna yfir á taílensku fyrir ákærðu.“ Þá kemur fram að vegna fullyrðinga verjenda fyrir Hæstarétti hafi dómsformaður innt túlk þann, sem fenginn var til að túlka fyrir ákærðu við síðari aðalmeðferð, eftir því hvort hann teldi sig hafa túlkað eingöngu fyrir ákærðu úr taílensku á íslensku, eða hvort hann hefði einnig túlkað framburð íslenskumælandi vitna yfir á taílensku fyrir ákærðu. Með bréfi dómaranna fylgdi bréf túlksins og kemur þar fram að hann hafi túlkað úr íslensku á taílensku fyrir ákærðu, jafnhliða skýrslugjöf vitnanna. Í bréfi dómaranna er ennfremur tekið fram að þegar túlkað hafi verið fyrir ákærðu það sem vitni báru fyrir dóminum, hafi túlkur setið með þeim á áheyrendabekk, til hliðar við verjendur ákærðu, en gengt dómrunum. Hafi verjendur því tæpast getað fylgst jafn vel með því sem þar fór fram og dómarar málsins.

Verjendur varnaraðila í máli nr. 244/2007, sem dæmt var í Hæstarétti 13. desember 2007, skrifuðu réttinum bréf 8. og 11. janúar 2008 þar sem bréfi héraðsdómaranna er mótmælt. Í bréfi verjanda X er á það bent að rætt hafi verið við fyrrnefndan túlk og eftir honum haft að „hann hefði við aðalmeðferðina verið að reyna að hvísla að þeim ákærðu sem næst honum sátu.“ Af hálfu verjanda Y var mótmælt aðdróttunum um að hann hefði farið með rangt mál fyrir Hæstarétti um framkvæmd túlkunar í héraði.

II.

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði reisa varnaraðilar kröfuna um að héraðsdómarar málsins víki sæti á 6. gr. laga nr. 19/1991, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af hálfu ákæruvaldsins er kröfunni mótmælt.

Af hálfu varnaraðila hefur meðal annars verið bent á að ekki verði séð í hvaða tilgangi bréf héraðsdómaranna 4. janúar 2008 til Hæstaréttar hafi verið skrifað þar sem það hafi enga réttarfarslega þýðingu. Í bréfinu komi fram fullyrðing um að verjendur varnaraðila hafi farið með rangt mál fyrir Hæstarétti. Af bréfinu verði einnig dregin sú ályktun að héraðsdómararnir telji að túlkun á framburðum vitna á íslensku við aðalmeðferð málsins hafi verið fullnægjandi þrátt fyrir dóm Hæstaréttar í málinu. Hafi héraðsdómararnir þannig í raun tekið afstöðu til þess að frekari skýrslutökur fyrir héraðsdómi séu óþarfar og muni ekki leiða til breyttrar niðurstöðu málsins.

Þegar tekin er afstaða til hæfis héraðsdómara málsins verður að hafa í huga að athugasemdir þeirra voru ekki sendar Hæstarétti í tilefni af kæru eða áfrýjun máls, sbr. 1. mgr. 145. gr. laga nr. 19/1991, heldur eftir að rétturinn hafði dæmt í málinu og ómerkt héraðsdóm og lagt fyrir dómarana að taka málið til meðferðar að nýju. Eins og hér stendur á þykir mega fallast á það með varnaraðilum að ummæli héraðsdómaranna í fyrrnefndu bréfi um framgöngu verjenda fyrir Hæstarétti geti gefið varnaraðila ástæðu til að draga óhlutdrægni dómaranna í efa. Verður því fallist á að dómararnir víki sæti í málinu með vísan til 6. gr. laga nr. 19/1991, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991.

Með vísan til 3. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

I-kvk-nf E-kvk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og P-kk-nf G-kk-nf héraðsdómarar víkja sæti í málinu.