173/2006

Þrotabú K krafðist riftunar á greiðslu félagsins á nokkrum skuldum til G og endurgreiðslu á þeirri fjárhæð. Með héraðsdómi voru þær kröfur teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar var fallist á að um væri að ræða óvenjulegan greiðslueyri í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og staðfest niðurstaða héraðsdóms um riftun á greiðslu á umræddum skuldum. Hvað varðar endurheimtukröfu þrotabús K var tekið fram að héraðsdómur hefði ekki rökstutt með hvaða hætti greiðslan hefði komið G að notum í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Auk þess þótti skorta á að héraðsdómur tæki afstöðu til varakröfu G um lækkun endurheimtukröfunnar. Varð því ekki komist hjá því að ómerkja héraðsdóm að þessu leyti og vísa þeim þætti málsins heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 29. mars 2006. Hann krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnda, en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Krafa stefnda um riftun á greiðslu Kaldabergs ehf. á nokkrum skuldum til áfrýjanda 3. nóvember 2003 var tekin til greina í héraðsdómi, en bú félagsins var tekið til gjaldaþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 25. mars 2004. Var úrskurðurinn reistur á yfirlýsingu B-kk-ef Á-kk-ef fyrrum forsvarsmanns félagsins fyrir sýslumanni 18. febrúar 2004 um eignaleysi þess. Frestdagur við skiptin var 26. febrúar 2004. Þær greiðslur sem krafa stefnda um riftun tók til eru vegna skuldar samkvæmt skuldabréfi nr. 545-74-964188 að fjárhæð 1.550.134 krónur, skuldar samkvæmt skuldabréfi nr. 545-74-961873 að fjárhæð 479.238 krónur, skuldar samkvæmt víxli nr. 545-70-912909 að fjárhæð 211.419 krónur, skuldar samkvæmt víxli nr. 545-70-912882 að fjárhæð 214.363 krónur, skuldar samkvæmt víxli nr. 545-70-912881 að fjárhæð 268.523 krónur og yfirdráttarskuldar á tékkareikningi nr. 545-26-56516 að fjárhæð 1.795.401 króna. Samtals námu greiðslurnar 4.519.078 krónum. Héraðsdómur reisti riftun greiðslnanna á 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og dæmdi áfrýjanda til að greiða stefnda alla dómkröfuna sem hann taldi vera þá fjárhæð sem stefndi hefði nýtt til greiðslu skulda við áfrýjanda.

Kaldaberg ehf. annaðist rekstur tannlæknastofu í eigu B-kk-ef Á-kk-ef og sambúðarkonu hans, en B-kk-nf er menntaður tannlæknir. Með kaupsamningi 30. september 2003 seldi Kaldaberg ehf. Turnhamri ehf., sem er í eigu Á-kk-ef H-kk-ef föður B-kk-ef, fasteignar að Staðarbergi 2-4 í Hafnarfirði. Kaupverðið var nær allt greitt með yfirtöku og uppgreiðslu áhvílandi veðskulda og vanskilaskulda. Að fasteigninni seldri nam eign félagsins samkvæmt gögnum málsins 6.126.947 krónum í lausafjármunum. Með kaupsamningi degi síðar seldi félagið Turnhamri ehf. tæki, tól og lager tannlæknastofunnar fyrir 9.350.000 krónur. Skyldi kaupverðið greitt með yfirtöku tveggja lána hjá áfrýjanda samtals að fjárhæð 3.223.053 krónur, með greiðslu þeirra skulda við áfrýjanda sem um getur í þessu máli og með 1.607.869 krónum, sem að mestu mun hafa verið varið til greiðslu annarra skulda þessu máli óviðkomandi.

Stefndi reisir kröfu sína um riftun á því að greiðslur þær sem um getur í málinu hafi verið óeðlilegar þegar þær voru inntar af hendi og brotið gegn jafnræði kröfuhafa, en það eigi sér stoð í lögum nr. 21/1991 að þess verði að gæta við greiðslur svo skömmu fyrir gjaldþrot. Fyrir liggi að 71% af ráðstafanlegum eignum búsins hafi verið afhentar áfrýjanda til greiðslu á skuldum og það leitt til þess að hann hafi engum fjármunum hafa tapað við gjaldþrotið, þótt félagið hafi skuldað honum vel á fimmtu milljón króna rúmum fjórum mánuðum fyrir frestdag. Byggir stefndi á því að greiðslurnar hafi brotið gegn 134. gr. laga nr. 21/1991. Þær hafi farið fram fyrr en eðlilegt var samkvæmt skilmálum skuldbindingarskjala, en flest bendi til að þau hafi að öllu leyti verið í skilum þegar þau voru greidd upp. Skoraði hann á áfrýjanda að upplýsa nánar hvernig staða skuldbindinganna hefði verið á þessum tíma. Greiðslurnar hafi skert greiðslugetu Kaldabergs ehf. verulega á tíma þegar öllum mátti vera ljóst að það stefndi í gjaldþrot félagsins. Krafa um riftun er einnig reist sjálfstætt á 141. gr. laga nr. 21/1991 og því haldið fram að umræddar ráðstafanir hafi verið ótilhlýðilegar, enda áfrýjanda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Greiðslurnar hafi leitt til þess að eignir þrotabúsins voru ekki til reiðu fyrir aðra kröfuhafa, en Kaldaberg ehf. hafi ótvírætt verið ógjaldfært á þessum tíma og áfrýjanda fullkunnugt um það.

Endurheimtukrafa stefnda er byggð á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, verði fallist á riftun samkvæmt 134. gr. sömu laga en ella á 3. mgr. þeirrar greinar. Heldur hann því fram að fjárkrafa hans sé sú sama hvort sem notast sé við endurheimtukröfu samkvæmt 1. mgr. eða skaðabætur samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins.

Áfrýjandi heldur því fram að veigamiklum málsástæðum, sem hann hafi haft uppi sé ekki getið í héraðsdómi. Vísar hann til greinargerðar sinnar í héraði því til sönnunar. Þar er því haldið fram að það hafi ekki verið Kaldaberg ehf. sem hafi innt greiðslur þessar af hendi heldur Turnhamar ehf., en félagið hafi keypt lausafé af Kaldabergi ehf. og meðal annars greitt fyrir það með uppgreiðslu þessara skulda, sem ekki hafi tengst lausafénu. Stefndi verði því að beina kröfum sínum að því félagi. Þá er því haldið fram að í stefnu í héraði sé ekki á því byggt að um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða, en það sé eitt þriggja skilyrða fyrir beitingu 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá telji stefndi að greiðslan hafi ekki verið venjuleg eftir atvikum án þess að rökstyðja það frekar í sóknargögnum í héraði. Áfrýjandi heldur því fram að skilyrði 134. gr. laga nr. 21/1991 fyrir riftun greiðslnanna séu ekki uppfyllt. Í fyrsta lagi hafi greiðslurnar ekki farið fram fyrr en eðlilegt var og í öðru lagi hafi þær ekki skert greiðslugetu Kaldabergs ehf. verulega. Þá hafi ekki verið greitt með óvenjulegum greiðslueyri og greiðslurnar virst eðlilegar eftir atvikum. Jafnframt mótmælir hann því að riftunarskilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt.

Verði krafa stefnda um riftun tekin til greina er þess krafist að endurheimtukrafa hans verði að minnsta kosti lækkuð um 1.800.000 krónur, en hann hafi í sambandi við greiðsluna aflétt tveimur tryggingarbréfum útgefnum 12. mars 2003 þess efnis að tvær fasteignir Á-kk-ef H-kk-ef yrðu framvegis til tryggingar öllum skuldbindingum Kaldabergs ehf. við áfrýjanda. Reisir hann kröfuna á því að stefndi eigi eingöngu endurheimtukröfu um það fé sem hefði komið áfrýjanda að notum, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

Áfrýjandi heldur því að lokum fram að hvergi í héraðsdómi sé minnst á það að hann hafi byggt á því að krafa stefnda um riftun vegna óvenjulegs greiðslueyris sé of seint fram komin. Hvergi sé rökstutt að greiðslan hafi ekki verið venjuleg eftir atvikum. Þá sé ekki í dóminum fjallað um kröfu áfrýjanda um lækkun endurheimtukröfu vegna þeirra veðtrygginga eiganda Turnhamars ehf., sem aflétt var við uppgjör greiðslu þess fyrirtækis við áfrýjanda.

II.

Héraðsdómur er á því reistur að Kaldaberg ehf. hafi með kaupsamningi við Turnberg ehf. 3. október 2003 látið frá sér lausafé sitt til greiðslu á skuld við áfrýjanda svo sem að framan er lýst. Breyti milliganga þriðja manns, Turnbergs ehf., engu við mat á því hvort um sé að ræða óvenjulega greiðslueyri í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Fallast má á það með áfrýjanda að stefndi hafi mátt leggja skýrari grunn að málsókninni að þessu leyti með stefnu í héraði. Hins vegar kom þessi greiðslutilhögun skýrt fram í öðrum sóknargögnum og er ómótmælt að málið var í héraði sótt og varið á þessum grunni. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Með þessari athugasemd en annars með skírskotun til raka héraðsdóms verður hann staðfestur um riftun á greiðslum Kaldbergs ehf. til áfrýjanda þar sem þær fóru fram með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991.

Að framan er því lýst að héraðsdómur dæmir áfrýjanda til að greiða alla stefnukröfuna þar sem hann hafi nýtt sér hana til greiðslu skulda Kaldabergs ehf. við sig. Dómurinn rökstyður ekki nánar með hvaða hætti greiðslan kom áfrýjanda að notum í skilningi 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Áfrýjandi gerði varakröfu í héraði um lækkun endurheimtukröfunnar og færði fram sérstakar málsástæður fyrir henni. Á skortir að héraðsdómur taki afstöðu til þessarar varakröfu. Verður því ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóm að þessu leyti og vísa þeim þætti málsins heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Ákvörðun málskostnaðar í héraði bíður endanlegs dóms, en rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um riftun greiðslna skal vera óraskað.

Niðurstaða héraðsdóms um endurheimtukröfu stefnda, þrotabús Kaldabergs ehf., að fjárhæð 4.519.078 krónur frá áfrýjanda, Glitni banka hf., er ómerkt og þeim þætti málsins vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Ákvörðun málskostnaðar í héraði bíður endanlegs dóms.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.