440/2014

S höfðaði mál á hendur G, T hf. og S hf. til viðurkenningar á bótaskyldu þeirra vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi í júlí 2008. Laut ágreiningur aðila að því hvort að S hefði umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi sem leiða ætti til þess að hann skyldi bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti eða hluta, en einkum var deilt um hraða bifreiðar hans. Í dómi héraðsdóms kom fram að ekki yrði byggt á niðurstöðum rannsóknar og útreikninga sérfræðinga um ökuhraða S, sem kvæðu á um að hann hefði verið á að minnsta kosti 67 km hraða á klukkustund. Þess í stað yrði að miða við framburð S í sakamáli gegn honum vegna umrætt umferðarslys, um afstöðu bifreiðar hans og G þegar óhappið varð, en sá framburður leiddi til þess að S hefði ekið ívið hraðar en G, sem sakfelldur hefði verið fyrir að aka á 86 km hraða á klukkustund. Hámarkshraði á þeim stað sem atvik gerðust væri 50 km á klukkustund. Yrði því að telja að meginorsök þess að S missti stjórn á bifreiðinni væri hraðaakstur hans sjálfs og aðgæsluleysi við aðstæður á vettvangi. Var S gert að bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af atvikum málsins og skýrslur S og G fyrir dómi í sakamálunum tveimur yrði hvorki dregin sú eindregna ályktun að bifreiðirnar hefðu verið samsíða um nánar tilgreinda fjarlægð áður en slysið varð, né að þær hefðu verið á sama hraða við slysið. Væri því nægilega leitt í ljós að bifreið S hefði að minnsta kosti verið ekið á 67 km hraða á klukkustund er slysið varð. Þá yrði talið að aksturslag G hefði verið meginorsök þess að S missti stjórn á bifreiðinni og varð fyrir líkamstjóni. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að bifreið S hefði ekki verið í notkunarhæfu ástandi, á of miklu hraða á fjölfarinni umferðargötu í þéttbýli, á blautum vegi um nótt og í rigningu og í námunda við gatnamót og gangbraut. Hefði hann því sýnt af sér stórfellt gáleysi við aksturinn. Að öllu framangreindu virtu var talið að G og T hf. væru bótaskyld að 2/3 hlutum vegna líkamstjóns S, en að hann skyldi bera sjálfur 1/3 hluta tjóns síns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. júní 2014. Hann krefst viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi 26. júlí 2008, aðallega gagnvart stefndu G-kk-þgf H-kk-þgf S-kk-þgf og Tryggingamiðstöðinni hf. á grundvelli ábyrgðartryggingar ökutækisins IN 012, til vara gagnvart öllum stefndu á grundvelli ábyrgðartryggingarinnar og ökumannstryggingar ökutækisins MV 204, en að því frágengnu gagnvart stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á grundvelli ökumannstryggingarinnar. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt hér fyrir dómi, en til vara að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Stefndu Tryggingamiðstöðin hf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. krefjast, hvor fyrir sitt leyti, staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Ekki er ágreiningur með málsaðilum að um klukkan tvö aðfaranótt 26. júlí 2008 var áfrýjandi að aka bifreiðinni MV 204 á vinstri vegarhelmingi austur Hringbraut er hann stöðvaði á vinstri akrein við rautt umferðarljós á gatnamótum við Hofsvallagötu. Við hlið hans á ljósunum á hægri akrein vegarins hafði stefndi G-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf stöðvað bifreiðina IN 012. Þegar grænt ljós logaði á götuvitanum óku þeir báðir af stað, en við gatnamót Hringbrautar og Furumels, um 218 metrum austar, varð árekstur milli bifreiðarinnar IN 012 og leigubifreiðar sem ekið var inn á Hringbraut frá Furumel. Augnabliki fyrir áreksturinn sveigði bifreiðin IN 012 nokkuð inn á vinstri akreinina þar sem bifreiðinni MV 204 var ekið samsíða eða rétt fyrir framan fyrrgreindu bifreiðina. Í kjölfarið sveigði áfrýjandi bifreiðina til vinstri með þeim afleiðingum að hún kastaðist upp á rennustein við umferðareyju á ljósastaur sem brotnaði og snerist þá bifreiðin rangsælis og stöðvaðist loks við gangbrautarvita nokkrum metrum frá. Við áreksturinn kastaðist leigubifreiðin til um nokkra metra áfram til austurs, en bifreiðin IN 012 stöðvaðist tæplega 70 metrum austar eftir að hafa hafnað á steinsteyptum vegg við kjallaratröppur fjölbýlishúss við Hringbraut og brotið hann niður. Bæði áfrýjandi og stefndi G-kk-nf voru einir í bifreiðunum, en fimm farþegar voru í leigubifreiðinni. Áfrýjandi hlaut líkamstjón af völdum slyssins. Bifreiðin MV 204 var tryggð með húftryggingu og lögboðinni slysatryggingu ökumanns hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf., en bifreiðin IN 012 var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu og húftryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf.

Með héraðsdómi 5. október 2010 var stefndi G-kk-nf sakfelldur fyrir að hafa ekið bifreið sinni umrætt sinn ,,í hættulegu ástandi ... með að minnsta kosti 86 km hraða á klst., of hratt miðað við aðstæður og almenn hraðatakmörk, við gatnamót að gangbraut í þéttbýli ... þar sem hámarkshraði var 50 km“. Var honum gert að greiða 70.000 króna sekt í ríkissjóð jafnframt því sem hann var sviptur ökurétti í þrjá mánuði. Þá gekk héraðsdómur 17. desember 2012, sem staðfestur var í Hæstarétti 19. september 2013 í máli nr. 126/2013, þar sem stefndi G-kk-nf var talinn hafa fyrirgert rétti til greiðslu úr húftryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. vegna stórkostlegs gáleysis við aksturinn.

Með héraðsdómi 21. september 2010 var áfrýjandi fundinn sekur um að hafa ekið með 67 kílómetra hraða á klukkustund umrætt sinn „of hratt miðað við aðstæður og almenn hraðatakmörk, við gatnamót að gangbraut í þéttbýli og þar sem hámarkshraði var 50 km“ en misst stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum að umferðarmannvirki skemmdust og eyðilögðust. Var honum gert að greiða 50.000 króna sekt í ríkissjóð.

II

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi deila málsaðilar um hvort áfrýjandi hafi umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi sem leiða eigi til þess að hann skuli bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti eða hluta, en ágreiningur þeirra lýtur einkum að hraða bifreiðarinnar MV 204. Til stuðnings fullyrðingum sínum um ofsaakstur áfrýjanda vísa hin stefndu tryggingafélög til rannsóknar lögreglu og útreikninga sérfræðinga um ökuhraða með tilliti til ummerkja á vettvangi. Þá vísa þau til þess að bifreiðunum MV 204 og IN 012 hafi verið ekið samsíða austur Hringbraut alveg frá umferðarljósunum við Hofsvallagötu að gatnamótunum við Furumel, en óumdeilt sé að síðargreindu bifreiðinni hafi verið ekið á ofsahraða.

Eftir að stefndi G-kk-nf hafði skilað greinargerð í málinu í héraði varð útivist af hans hálfu og sætti það hvað hann varðar meðferð samkvæmt 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af hans hálfu var því haldið fram að bifreiðinni MV 204 hefði verið ekið óvarlega og á undan bifreið sinni alveg frá umferðarljósunum þar til áfrýjandi hafi að óþörfu ekið út af vegi við árekstursstað.

III

Ljósmyndir voru teknar af vettvangi sömu nótt og slysið varð, jafnframt því sem lögregla skráði frásagnir ökumanna bifreiðanna og farþega sem voru í leigubifreiðinni. Á hinn bóginn fór nánari rannsókn lögreglu á vettvangi ekki fram fyrr en 7. ágúst 2008, eða 13 dögum eftir slysið. Í skýrslu G-kk-ef Þ. T-kk-ef rannsóknarlögreglumanns 19. mars 2009, sem var einn þeirra er kannaði vettvang síðargreint sinn, var komist að þeirri niðurstöðu að enginn vafi léki á að bifreiðunum MV 204 og IN 012 hafi verið ekið langt umfram löglegan hámarkshraða. Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi fóru fram bíltæknirannsóknir á ástandi þessara tveggja ökutækja. Samkvæmt niðurstöðum þeirra var MV 204 fyrir slysið „ekki í notkunarhæfu ástandi vegna verulegs slits í stýrisenda vinstra megin að framan, vegna ástands hemlabúnaðar og vegna ástands hjólbarðans vinstra megin að aftan.“ Þá hafi IN 012 verið „í stórhættulegu ástandi vegna ásigkomulags hjólbarða, hemla, hjólabúnaðar og gírkassa.“ Var um þessa bifreið einnig tiltekið að þótt virkni kúplingar hafi verið eðlileg hafi fyrsti og annar gír í gírkassa verið óvirkir og því ekki annað unnt en að taka hana af stað í þriðja gír.

Einnig var fenginn útreikningur Verkfræðistofnunar Háskóla Íslands um ökuhraða bifreiðanna beggja. Var það niðurstaða M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors, sem gerði skýrslu 25. október 2008 um útreikning þennan, að líklegasti hraði bifreiðarinnar IN 012 hafi verið 99 kílómetrar á klukkustund, mögulegur lágmarkshraði 86, en hámarkshraði 113. Samkvæmt skýrslu prófessorsins 13. janúar 2009 taldi hann líklegasta hraða bifreiðarinnar MV 204 hafa verið 80 kílómetrar á klukkustund, mögulegan lágmarkshraða 67, en hámarkshraða 95. M-kk-nf Þ-kk-nf kom fyrir héraðsdóm við aðalmeðferð málsins og skýrði niðurstöður sínar. Við meðferð málsins kom fram að í útreikningum hans væri ekki reiknað með hraðabreytingu vegna loftmótstöðu og því væri raunverulegur hraði meiri en útreiknaður hraði.

Vettvangi er ítarlega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir andmælti áfrýjandi því að tilgreint stakt skriðfar, sem fundist hafi við vettvangsrannsókn lögreglu 7. ágúst 2008 í rennusteini við Hringbraut, um 6,5 metrum norðan þverlínu yfir götuna frá Furumel, geti talist vera eftir MV 204. Fái þau mótmæli hans stuðning í þeirri ályktun lögreglu að ekki væri unnt að slá því föstu að farið sé eftir bifreiðina. Þá sé þetta skriðfar vel fyrir aftan árekstursstað og samræmist í engu þeirri atburðarás sem átt hafi sér stað við slysið. Að gengnum dómi héraðsdóms var M-kk-nf Þ-kk-nf beðinn um frekari útreikninga um ætlaðan hraða bifreiðarinnar að teknu tilliti til þeirrar forsendu að skriðfarið væri ekki af hennar völdum. Með sömu aðferð og miðað við allar fyrri forsendur utan þessarar einu var það niðurstaða prófessorsins í skýrslu 24. september 2014 að ætlaður hraði bifreiðarinnar hefði verið 67 kílómetrar á klukkustund, mögulegur lágmarkshraði 56, en hámarkshraði 73.

IV

Með hinum áfrýjaða dómi var talið að miða yrði við það atriði sem fram komi í dómi Hæstaréttar í máli nr. 126/2013 að bifreiðunum MV 204 og IN 012 hafi verið ekið samhliða „frá gatnamótum Hofsvallagötu og Hringbrautar.“

Eins og áður greinir voru tveir fyrstu gírar bifreiðarinnar IN 012 ónýtir og þurfti hún því að taka af stað við umferðarljósin á gatnamótum Hringbrautar og Hofsvallagötu í þriðja gír. Samræmist það skýrslu stefnda G-kk-ef um að hann hafi þurft að taka rólega af stað á ljósunum þar sem bifreiðin hafi verið í þriðja gír. Ennfremur skýrslu áfrýjanda um að hann hafi tekið af stað á undan G-kk-þgf á ljósunum, en síðar hafi bifreið hans náð sinni og verið við hana er árekstur varð. Af orðum dóms Hæstaréttar verður, með skírskotun til 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, hvorki sú eindregna ályktun dregin að bifreiðarnar hafi verið samsíða allt frá umferðarljósunum, né að þær hafi verið á sama hraða við slysið.

Af því sem fram er komið í málinu og rakið hefur verið er nægilega í ljós leitt að bifreiðinni MV 204 hafi að minnsta kosti verið ekið á 67 km hraða miðað við klukkustund er slysið varð. Þá verður jafnframt talið að aksturslag bifreiðarinnar IN 012, er kom á miklum hraða á eftir bifreiðinni MV 204 og sveigði til vinstri rétt í sömu mund og henni var ekið á leigubifreiðina, hafi verið meginorsök þess að áfrýjandi sveigði bifreiðina til vinstri. Við það missti hann stjórn á bifreiðinni og varð fyrir líkamstjóni.

Þótt áfrýjandi hafi ekki verið skráður eigandi bifreiðarinnar MV 204 verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að hún hafi um langa hríð verið í umráðum hans. Þannig er ómótmælt að áfrýjandi höfðaði árið 2009 dómsmál þar sem hann byggði á því að hann væri eigandi bifreiðarinnar þótt hún hafi ekki verið skráð hans eign. Bar honum sem umráðamanni bifreiðarinnar að gæta að því að hún væri í lögmæltu ástandi, sbr. 2. mgr. 59. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þá skal ökumaður bifreiðar sérstaklega gæta að því að stýrisbúnaður og hemlar séu í lögmæltu ástandi og virki örugglega, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Eins og áður segir var bifreiðin ekki í ökuhæfu ástandi og skorti verulega á að stýrisendar og hemlabúnaður sem og hjólbarði vinstra megin að aftan væru í lagi.

Hámarkshraði á þeim stað sem atvik gerðust var 50 kílómetrar á klukkustund, sbr. 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga. Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laganna skal ökuhraði jafnan miðaður við aðstæður með sérstöku tilliti til öryggis annarra. Þá skal ökumaður miða hraðann við gerð og ástand vegar, ástand ökutækis og umferðaraðstæður að öðru leyti. Sérstök aðgæsluskylda hvílir á ökumanni að aka nægilega hægt miðað við aðstæður í þéttbýli, við vegamót og í beygjum, þegar útsýn er takmörkuð vegna birtu eða veðurs, áður en komið er að gangbraut og þegar vegur er blautur eða háll, sbr. a., b., c., d. og h. liði 2. mgr. sömu lagagreinar.

Eins og áður greinir var aksturslag stefnda G-kk-ef meginorsök umferðarslyssins. Á hinn bóginn er einnig til þess að líta að áfrýjandi ók bifreið, sem var ekki í notkunarhæfu ástandi, á of miklum hraða á fjölfarinni umferðargötu í þéttbýli, á blautum vegi um nótt og í rigningu og í námunda við gatnamót og gangbraut. Sýndi hann þannig af sér stórfellt gáleysi við aksturinn. Að öllu framangreindu virtu verður fallist á aðalkröfu áfrýjanda þannig að stefndu Tryggingamiðstöðin hf. og G-kk-nf séu bótaskyld að 2/3 hlutum vegna tjóns er áfrýjandi varð fyrir í umræddu slysi, en hann beri sjálfur 1/3 hluta tjóns síns.

Um málskostnað á báðum dómstigum og gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og G-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef á 2/3 hlutum þess tjóns sem áfrýjandi, S-kk-nf K-kk-nf O-kk-nf, varð fyrir í umferðarslysi 26. júlí 2008 á Hringbraut í Reykjavík.

Stefndu Tryggingamiðstöðin hf. og G-kk-nf H-kk-nf greiði óskipt áfrýjanda 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði, en málskostnaður þar fyrir dómi fellur að öðru leyti niður.

Stefndu Tryggingamiðstöðin hf. og G-kk-nf H-kk-nf greiði óskipt 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem rennur í ríkissjóð. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur að öðru leyti niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.500.000 krónur.