323/2000

Hestur í eigu S varð fyrir bifreið J. Drapst hesturinn en verulegar skemmdir urðu á bifreiðinni og krafði J S um bætur vegna þess tjóns sem hann varð fyrir. Byggði J á því að hesturinn hefði hlaupið í veg fyrir bifreið hans og um væri að kenna vanrækslu S við gæslu hestsins. Lausaganga stórgripa var bönnuð þar sem slysið varð. Talið var sannað að hesturinn hefði, ásamt fleiri hrossum í eigu S, verið kominn út úr girðingu um land S daginn fyrir slysið. Þá var talið sannað með framburði vitna að ástand girðinga við land S hefði ekki verið nægjanlega gott. Talið var að ástandi girðinga og eftirliti S með hestum sínum hefði verið þann veg farið að rekja mætti til gáleysis hans að þeir sluppu. Var S gert að bæta J tjón hans að 3/4 hlutum. J var hins vegar talinn hafa ekið of hratt miðað við aðstæður og í ljósi þess að hann vissi að lausaganga hrossa væri til vandræða þar sem slysið varð. Var hann því látinn bera 1/4 hluta tjóns síns sjálfur. Fundið var að því að héraðsdómari tók orðrétt úr stefnu og úr greinargerð stefnda í héraði umfjöllun þeirra um málsástæður og lagarök í stað þess að vinna úr gögnunum helstu málsástæður aðila og réttarheimildir sem þeir byggðu á.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. ágúst 2000. Krefst hann aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Slys það, sem mál þetta er risið af, varð á þjóðvegi nr. 374, Hvammsvegi í Ölfusi, skammt frá þjóðvegi nr. 1, Suðurlandsvegi, um klukkan 7.30 að morgni föstudagsins 5. febrúar 1999. Svo sem greinir í héraðsdómi vildi slysið þannig til að hestur í eigu áfrýjanda varð fyrir jeppabifreið stefnda. Drapst hesturinn en verulegar skemmdir urðu á bifreiðinni. Lausaganga stórgripa er bönnuð í sveitarfélaginu Ölfusi.

Hestur þessi var, ásamt fjórum öðrum, geymdur í girðingu á jarðarpartinum Hvolsbrún, sem var í eigu áfrýjanda. Hvolsbrún var skipt úr landi jarðarinnar Ingólfshvols, sem er sunnan Suðurlandsvegar og liggur að honum á kafla. Höfðu öll hrossin sloppið úr girðingunni í umrætt sinn. Í framburði fyrir héraðsdómi töldu bæði áfrýjandi og H-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, sem kom á vettvang skömmu eftir slysið, að af verksummerkjum í nýföllnum snjó hefði mátt ráða að hestarnir hefðu komist úr Hvolsbrúnarlandi yfir í tún á landi Bræðrabóls, sem er austan Hvolsbrúnar. Þaðan hafi þeir komist út um opið hlið og síðan um annað opið hlið út á Suðurlandsveginn. Hafi hestarnir síðan haldið austur með Suðurlandsveginum og norður yfir hann og gegnum land Hjarðarbóls, sem þar er, inn á Hvammsveg þar sem slysið varð.

Áfrýjandi var búsettur í Reykjavík. Hann kvaðst fyrir héraðsdómi yfirleitt eiga leið austur fyrir fjall þrisvar sinnum í mánuði og þá líta til hrossanna, en jafnframt hafði hann beðið nágranna að fylgjast með þeim. Um þetta eftirlit liggur að öðru leyti ekki annað fyrir en framburður Þ-kk-ef G-kk-ef, bónda að Bakkárholti í Ölfusi, fyrir héraðsdómi. Hann kvaðst hafa litið eftir hestunum og keyrt til þeirra fóður eftir þörfum á um það bil 7 til 10 daga fresti. Hann virðist ekki hafa sinnt eftirliti með girðingum um land áfrýjanda. Bakkárholt er vestan við Hvolsbrún, en þaðan kvað Þ-kk-nf góða yfirsýn yfir Hvolsbrúnarland, sem hafi þó skerst nokkuð eftir að reiðskemma var reist þar á milli skömmu fyrir slysið. Áfrýjandi kvað tengdadóttur sína hafa farið framhjá landinu tvisvar á dag, á leið til og frá Laugarvatni. Hún hefur ekki komið fyrir dóm og ekki liggur fyrir í hverju eftirlit hennar var fólgið. R-kk-nf H-kk-nf, Bræðrabóli í Ölfusi, næsti nágranni austan við land áfrýjanda, kvaðst fyrir héraðsdómi ekki hafa orðið var við eftirlit með hrossunum.

Fyrir héraðsdómi bar áfrýjandi að tengdadóttir sín hefði séð hestana í Hvolsbrúnarlandi kvöldið fyrir slysið. G-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, Kirkjuferju í Ölfusi, bar hins vegar að hann hefði séð hestana utan lands áfrýjanda í túni Bræðrabóls í tvo til þrjá daga fyrir slysið. H-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf taldi að hestarnir kynnu að hafa verið komnir úr Hvolsbrúnarlandi og inn í land Bræðrabóls deginum fyrir slysið. Verður samkvæmt þessu að leggja til grundvallar að hestarnir hafi verið komnir út úr girðingu um land stefnda daginn fyrir slysið.

Fyrir héraðsdómi bar R-kk-nf H-kk-nf að ástand girðinga milli Bræðrabóls og lands áfrýjanda hafi verið mjög slæmt og gripir komist þar fram og til baka. G-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf bar að girðingar um landið hafi ekki verið beysnar og að komið hefði fyrir að hross úr landi áfrýjanda hefðu farið yfir á land Bræðrabóls. Við vettvangsskoðun fyrir aðalmeðferð málsins í héraði 27. ágúst 2000 reyndist girðingu milli Hvolsbrúnar og Bræðrabóls ábótavant.

Umrædd landspilda, Hvolsbrún, er nærri fjölförnum þjóðvegi. Bar áfrýjanda að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hestarnir ættu greiða leið úr girðingu um landspilduna. Gat hann í þeim efnum ekki reitt sig á að um tún grannjarða væru gripheldar girðingar og lokuð hlið. Telja verður að ástandi girðinga og eftirliti áfrýjanda með hestunum hafi verið þann veg farið að rekja megi til gáleysis hans að þeir sluppu.

II.

Skýrsla lögreglunnar á Selfossi 5. febrúar 1999 veitir mjög takmarkaðar upplýsingar um aðdraganda slyssins, aðstæður og ummerki á vettvangi. Af gögnum málsins verður hins vegar ráðið að slysið varð á tvíbreiðum þjóðvegi lögðum bundnu slitlagi. Leyfður hámarkshraði var 90 km á klukkustund. Snjóföl var á veginum er slysið varð, myrkur og þungbúið veður, en úrkomulaust. Þá verður á grundvelli lögregluskýrslu og framburðar stefnda sjálfs að telja í ljós leitt að hálka hafi verið á veginum. Samkvæmt framburði Á-kk-ef J-kk-ef A-kk-ef fyrir héraðsdómi, en hann keypti bifreið stefnda nokkru eftir slysið, var hún búin hálfslitnum grófmynstruðum en ónegldum hjólbörðum. Ekki voru vitni að slysinu. Stefndi bar fyrir héraðsdómi að hann hefði ekið á um það bil 80 km hraða á klukkustund og verður að leggja þá frásögn hans til grundvallar. Taldi hann að hesturinn hafi komið snögglega upp á veginn hægra megin frá í veg fyrir bifreiðina. Hann hafi snögghemlað en hrossið lent framan á bifreiðinni og borist nokkra vegalengd með henni. Í framburði stefnda fyrir héraðsdómi kemur fram að honum var kunnugt um að lausaganga hrossa væri til vandræða á þeim slóðum, sem slysið varð, og kvaðst hann hafa vara á sér við akstur þar af þeim sökum. Verður í ljósi vitneskju stefnda um þessa hættu að meta honum til gáleysis að hafa í umrætt sinn ekið á 80 km hraða á klukkustund í myrkri og hálku. Að öllu virtu verður áfrýjanda gert að bæta stefnda þrjá fjórðu hluta tjóns hans vegna slyssins, en fjórðung skal stefndi bera sjálfur.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti bar lögmaður áfrýjanda hvorki brigður á það mat sölustjóra notaðra bifreiða hjá P. Samúessyni ehf. að markaðsverð bifreiðar stefnda hafi fyrir slysið verið á bilinu 1.100.000 til 1.150.000 krónur né að söluverð hennar eftir slysið hafi verið 300.000 krónur. Hann taldi hins vegar eðlilegra að miða tjón stefnda við áætlaðan viðgerðarkostnað bifreiðarinnar, en samkvæmt mati Sjóvá-Almennra trygginga hf. nam hann 764.119 krónum. Í ljósi þess að verðmæti bifreiðar rýrnar jafnan við verulegt tjón þótt úr því sé bætt með viðgerð þykir um þetta atriði mega byggja á niðurstöðu héraðsdómara og telja tjón stefnda nema 800.000 krónum. Verður áfrýjandi því dæmdur til að greiða stefnda 600.000 krónur ásamt dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði.

Í ljósi þess að áfrýjandi hefur haft nokkurn ávinning af málskoti sínu þykir hæfilegt að ákveða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Það athugast, að í hinum áfrýjaða dómi hefur héraðsdómari, andstætt e. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr 3. mgr sömu greinar, tekið orðrétt úr stefnu og úr greinargerð stefnda í héraði umfjöllun þeirra um málsástæður og lagarök í stað þess að vinna úr þessum gögnum helstu málsástæður aðila og réttarheimildir, sem þeir byggja á.

Dómsorð:

Áfrýjandi, S-kk-nf S. J-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnda, J-kk-þgf H-kk-þgf S-kk-þgf, 600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 17. september 1999 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 350.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.