714/2012

Með kaupsamningi 27. janúar 2006 seldi H ehf. 70% hlutafjár í félaginu L ehf. til M ehf. og átti eftir söluna áfram 30% hlut í L ehf. Eftir að tveir stjórnarmenn M ehf. höfðu sagt sig úr stjórn L ehf. var haldinn hluthafafundur í L ehf. þar sem kosið var í nýja stjórn þrátt fyrir að enginn af hálfu M ehf. hefði átt þess kost að sækja fundinn. Ný stjórn L ehf. gaf síðan út afsöl til H ehf. þar sem öllum eignum L ehf. var afsalað til H ehf. auk þess sem J, eina stjórnarmanni H ehf., og R, stjórnarmanni L ehf., var veittur forkaupsréttur að eignunum. L ehf. höfðaði mál gegn H ehf., J og R og krafðist þess að umræddir löggerningar yrðu ógiltir með dómi og að lögbann þess efnis að H ehf. væri óheimilt að selja, veðsetja eða leigja þessar eignir yrði staðfest. Talið var að H ehf., J og R hefðu ekki sýnt fram á að boðað hefði verið til hluthafafundarins í samræmi við samþykktir L ehf. líkt og áskilið væri í 2. mgr. 63. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Hefði kjör nýrrar stjórnar á fundinum því verið ólögmætt en þeir löggerningar sem deilt var um í málinu hefðu farið fram eftir kjör hinnar ólögmætu stjórnar. Þá beindust löggerningarnir að aðilum sem tengdust þeirri stjórn og gætu þeir því ekki talist vera grandlausir um hvernig til stjórnarinnar var stofnað. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að ógilda löggerningana og staðfesta lögbannið því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 5. desember 2012. Þeir krefjast sýknu af ógildingarkröfum stefnda og að kröfu stefnda um staðfestingu á lögbannsgerð verði hafnað. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með kaupsamningi 27. janúar 2006 seldi áfrýjandinn Héðinshöfði ehf. 70% hlutafjár síns í stefnda til Mosturs ehf., en fyrir gerð kaupsamningsins átti áfrýjandinn allt hlutaféð. Eina eign stefnda mun hafa verið jörðin Laxnes 2 í Mosfellsbæ, þar með taldar þrjár spildur á henni. Áfrýjandinn Héðinshöfði ehf. og Mostur ehf. gerðu sama dag jafnframt með sér hluthafasamkomulag, þar sem meðal annars var kveðið á um að í stjórn stefnda skyldu vera þrír menn, tveir tilnefndir af Mostri ehf. og einn tilnefndur af áfrýjandanum. Um varastjórn skyldi fara með sama hætti. Ný stjórn var kjörin í stefnda í kjölfar hlutafjárkaupanna til samræmis við hluthafasamkomulagið um hlutfallslegan fjölda stjórnarmanna í félaginu. Með tilkynningum, sem mótteknar voru hjá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra 16. febrúar 2009, sögðu tveir stjórnarmenn í stefnda, aðalmaður og varamaður hans, sig úr stjórninni, en þeir höfðu verið tilnefndir af Mostri ehf. Þá sagði varastjórnarmaður, sem einnig var tilnefndur í stjórnina af félaginu, sig úr henni með tilkynningu móttekinni hjá fyrirtækjaskránni 27. mars sama ár. Samkvæmt vottorði ríkisskattstjóra, útgefnu 19. janúar 2011, var haldinn fundur í stefnda 26. mars 2009 og tók þá við ný stjórn í félaginu, skipuð þremur aðalmönnum og tveimur varamönnum. Um þennan fund nýtur engra gagna í málinu annarra en þessa vottorðs. Meðal aðalmanna í stjórn voru áfrýjendurnir J-kk-nf og R-kk-nf, en enginn stjórnarmanna mun hafa verið tilnefndur af hálfu Mosturs ehf. Eftir að hin nýja stjórn var mynduð afsalaði stefndi 6. apríl 2009 „eignarhluta sínum í jörðinni Laxnes 2“ með fastanúmer 208-2135 og landnúmer 123695 til áfrýjandans Héðinshöfða ehf., en áfrýjandinn J-kk-nf var eini stjórnarmaður félagsins og framkvæmdastjóri þess. Þá afsalaði stefndi sama dag til sama áfrýjanda þremur landspildum. Landspildu með fastanúmer 208-5023 og landnúmer 125588, landspildu með fastanúmer 208-5024 og landnúmer 125589 og landspildu með fastanúmer 208-5025 og landnúmer 125592, sem allar voru í landi Laxness 2, ásamt öllu því er eignarhlutum þessum fylgdi og fylgja bar. Þá var áfrýjandanum J-kk-þgf veittur forkaupsréttur að öllum fyrrgreindum eignum með yfirlýsingu áfrýjandans Héðinshöfða ehf. 7. apríl 2009 og jafnframt kveðið á um að ef J-kk-nf ákvæði að nýta sér ekki þann rétt skyldi áfrýjandinn R-kk-nf öðlast hann. Með bréfi 2. febrúar 2011 til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins óskaði áfrýjandinn Héðinshöfði ehf. eftir skiptingu jarðarinnar Laxness og með bréfi ráðuneytisins 23. mars sama ár staðfesti það skiptinguna, en um var að ræða 34,74 hektara spildu úr jörðinni.

Háskólinn á Bifröst mun hafa í júní 2009 keypt allt hlutafé Mosturs ehf. í stefnda af Nýsi ehf. Með tilkynningu, sem móttekin var hjá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra 22. júlí 2009, var nafni Mosturs ehf. breytt í Kiðá ehf. og með skiptingaráætlun 26. nóvember sama ár samþykkti stjórn Kiðár ehf. að skipta félaginu á grundvelli 107. gr. a. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og skyldi nýtt félag, Mostur ehf., taka við eignarhluta Kiðár ehf. í stefnda. Þá mun Laxnes ehf. hafa með samkomulagi 27. maí 2010 keypt allt hlutaféð af Mostri ehf. Að kröfu Mosturs ehf. var að tilhlutan efnahags- og viðskiptaráðuneytisins haldinn hluthafafundur 3. febrúar 2011 í stefnda á grundvelli 2. mgr. 62. gr. laga nr. 138/1994. Fundinum stýrði nafngreindur hæstaréttarlögmaður sem umboðsmaður ráðherra, sbr. fyrrnefnt lagaákvæði. Í fundargerð kom meðal annars fram að samkvæmt samþykktum stefnda ætti Héðinshöfði ehf. 30% alls hlutafjár í félaginu og Mostur ehf. 70%. Þá komst umboðsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að Mostur ehf. væri löglegur eigandi að umræddum 70% eignarhluta í stefnda og breytti því ekki þótt fyrirsvarsmaður áfrýjandans Héðinshöfða ehf., áfrýjandinn J-kk-nf, héldi því fram að forkaupsréttur síðastgreinda félagsins hefði verið sniðgenginn við sölu hlutfjár Mosturs ehf. til stefnda. Væri sá ágreiningur milli áfrýjandans Héðinshöfða ehf. og Háskólans á Bifröst. Með vísan til þess að fundurinn hafi verið löglega boðaður, mætt hafi verið fyrir alla hluti í stefnda og gagna um eignarhald að hlutunum væri fundurinn lögmætur. Að þessari niðurstöðu fenginni var á fundinum skipuð ný stjórn í stefnda, sem höfðaði mál þetta í desember 2011.

Að kröfu stefnda og samkvæmt úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2011 lagði sýslumaðurinn í Reykjavík 6. desember sama ár lögbann við því að áfrýjandinn Héðinshöfði ehf. seldi, veðsetti eða leigði jörðina Laxnes 2 og þrjár framangreindar landspildur í landi jarðarinnar.

II

Af hálfu stefnda er á því byggt að allar gjörðir þeirrar stjórnar stefnda, er kjörin var 26. mars 2009, séu ólögmætar þar sem ekki hafi verið boðað til hluthafafundar í félaginu áður en ný stjórn var skipuð, heldur hafi áfrýjandinn J-kk-nf ákveðið upp á sitt eindæmi að skrá hluthafafund og skipta um stjórn í því.

Kveðið er á um það í 2. mgr. 63. gr. laga nr. 138/1994 að boða skuli til hluthafafundar með þeim hætti sem félagssamþykktir ákveða. Samkvæmt grein 6.1. í samþykktum stefnda 25. ágúst 2006 var lögð sú skylda á félagsstjórn að boða til hluthafafundar með ábyrgðarbréfi til hvers hluthafa. Heimilt væri þó að boða hluthafafundi með símbréfi eða tölvupósti, en þá skyldi óskað eftir að viðtökustaðfesting væri send til baka til stjórnarinnar. Af gögnum málsins verður ráðið að í mars 2009 hafi eini stjórnarmaðurinn í Mostri ehf., sem þá átti 70% hlutfjár í stefnda, verið G-kvk-nf H-kvk-nf G-kvk-nf. Í skýrslu áfrýjandans J-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi „kannski ekki formlega“ boðað hana á hlutfundinn 26. mars 2009, en spurt hvort hún „myndi vilja mæta“ og hún svarað því til að hún væri „bara þarna tímabundið og væri að hætta í þessum málum.“ Fyrir dómi kvaðst G-kvk-nf H-kvk-nf ekki minnast þess að hafa fengið boð um að mæta á fundinn. Áfrýjendur hafa ekki lagt fram gögn um að boðað hafi verið til hluthafafundararins 26. mars 2009 í samræmi við samþykktir stefnda og er því ósannað af hálfu þeirra að svo hafi verið. Var kjör nýrrar stjórnar á honum því ólögmætt. Þeir löggerningar, sem um er deilt, fóru fram eftir kjör hinnar ólögmætu stjórnar. Beindust þeir eins og áður segir að aðilum, er henni tengdust og geta þeir því ekki talist hafa verið grandlausir um hvernig til stjórnarinnar var stofnað. Þá eru engin efni til að fallast á þá málsástæðu áfrýjenda að stefndi hafi sýnt af sér tómlæti sem leiði til þess að réttur hans gagnvart áfrýjendum sé niður fallinn. Að framangreindu virtu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

Eftir úrslitum málsins verða áfrýjendur dæmdir óskipt til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Héðinshöfði ehf., J-kk-nf B-kk-nf og R-kk-nf M. R-kk-nf, greiði óskipt stefnda, Laxnesbúinu ehf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.