411/2002

H stefndi J og V hf. til greiðslu bóta í tilefni af umferðarslysi sem hún lenti í á árinu 1992. Hafði varanleg læknisfræðileg örorka H verið metin 15% í kjölfar slyssins og hún gengið til samninga á grundvelli matsins. Samkvæmt kvittun þáverandi lögmanns hennar var um lokauppgjör að ræða fyrir allt tjón vegna meiðsla hennar. Eftir þetta taldi H heilsu sinni hraka og að afleiðingar slyssins hafi orðið meiri en lagt var til grundvallar við bótauppgjörið. Fékk H dómkvadda matsmenn sem mátu varanlega læknisfræðilega örorku hennar vegna slyssins 20%. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að bera verði saman heildarörorkuna, sem bótauppgjör H var reist á, og þá örorku, sem slysið var síðar talið hafa leitt til. Sé hækkun á örorku H ekki veruleg og henni því ekki heimilt á þeim grundvelli að hafa uppi frekari kröfu án tillits til fyrirvaralauss samkomulags um lokauppgjör bótanna. Þá hafi bótauppgjörið ekki verið ósanngjarnt þannig að það yrði ógilt á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Voru J og V hf. því sýknuð af kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. september 2002. Hún krefst þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér óskipt aðallega 5.234.720 krónur, til vara 3.331.700 krónur og til þrautavara 2.162.100 krónur, í öllum tilvikum með nánar tilteknum ársvöxtum frá 2. nóvember 1994 til 18. apríl 1999, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og þeim dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Svo sem greinir í héraðsdómi ók stefndi J-kk-nf bifreið sinni 11. september 1992 aftan á bifreið áfrýjanda, þar sem hún var kyrrstæð við gatnamót. Slasaðist áfrýjandi í árekstrinum og er óumdeilt að stefndu bera óskipta ábyrgð á tjóni hennar. Samkvæmt mati S-kk-ef S-kk-ef læknis 27. ágúst 1994 var tímabundin örorka áfrýjanda af völdum slyssins 100% í tólf mánuði og varanleg læknisfræðileg örorka 15%. Gengu áfrýjandi og hið stefnda vátryggingafélag til samninga um bótauppgjör á grundvelli matsins og samkvæmt kvittun þáverandi lögmanns áfrýjanda 3. nóvember 1994 var um lokauppgjör að ræða fyrir allt tjón vegna meiðsla hennar. Samkomulagi aðilanna er nánar lýst í héraðsdómi.

Eftir þetta taldi áfrýjandi heilsu sinni hraka og að afleiðingar slyssins hafi orðið meiri en lagt var til grundvallar við bótauppgjörið. Er í héraðsdómi greint frá þeim læknisfræðilegu gögnum, sem gerð voru um áfrýjanda, en meðal þeirra voru annað örorkumat S-kk-ef S-kk-ef 18. nóvember 1997, örorkumat læknanna Y-kk-ef Ó-kk-ef og L-kk-ef N. Dungal 12. maí 1998 og matsgerð dómkvaddra lækna, S-kk-ef C-kk-ef og T-kk-ef M-kk-ef, 14. september 2000. Í örorkumati Y-kk-ef og L-kk-ef kom meðal annars fram að áfrýjandi hafi fyrir umrætt slys leitað að minnsta kosti þrisvar til lækna í Vestmannaeyjum vegna bakóþæginda og töldu þeir tímabundna og varanlega örorku áfrýjanda vera hina sömu og S-kk-nf S-kk-nf hafði upphaflega komist að niðurstöðu um. Mætti að mestu rekja óþægindi hennar í hálsi til slyssins, en óþægindi í mjóbaki bæri fyrst og fremst að líta á sem aukningu fyrri einkenna. Dómkvöddu matsmennirnir töldu hins vegar varanlega læknisfræðilega örorku áfrýjanda vera 25%. Teldust 3/5 hlutar örorkunnar stafa frá einkennum í hálsi og ofanverðum líkamanum, sem væru að öllu leyti til komin vegna slyssins, en 2/5 hlutar hennar væru vegna einkenna frá mjóbaki og neðri hluta líkamans. Helming þessa hluta örorkunnar mætti rekja til slyssins, en helming til fyrri einkenna. Varanlega læknisfræðilega örorku áfrýjanda vegna slyssins mátu þeir samkvæmt því 20%. Tímabundna örorku áfrýjanda mátu sömu matsmenn 100% í samtals 58 vikur.

Með málsókn sinni leitar áfrýjandi eftir frekari bótum úr hendi stefndu en þeim, sem henni voru greiddar 1994. Telur hún samkomulagið, sem þá var gert, ekki standa kröfu hennar í vegi. Málsatvik og málsástæður aðilanna eru nánar raktar í héraðsdómi.

II.

Áfrýjandi heldur fram að í örorkumati 1994 hafi láðst að taka tillit til fyrri einkenna, sem þá hafi einnig verið til staðar, og hafi nú verið metin til 5% varanlegrar örorku. Hafi örorka áfrýjanda vegna slyssins samkvæmt þessu verið metin þá 10%, en sé nú 20%. Um sé að ræða verulega aukningu örorkunnar, sem sé nú tvöföld sú sem áður hafi komið fram. Þá séu verkir útbreiddari en áður og einkennin því ekki hin sömu. Mat dómkvaddra manna sé fullgild sönnun fyrir því að örorkan hafi aukist og verði sönnunargildi mats þeirra Y-kk-ef Ó-kk-ef og L-kk-ef N. D-hk-nf ekki lagt að jöfnu við mat dómkvaddra manna, eins og ráða megi að héraðsdómur hafi gert.

Engin efni eru til að vefengja þá niðurstöðu dómkvaddra manna að örorka áfrýjanda af völdum slyssins sé 20% og að 5% örorka því til viðbótar stafi af áður til kominni bilun í stoðkerfi hennar. Hefur áfrýjandi fært rök að því að örorka vegna slyssins hafi hækkað úr 10% í 20% og að sú aukning stafi öll af einkennum í hálsi og efri hluta líkamans. Það fær þó ekki breytt því að við bótauppgjörið 1994 var gengið út frá að 15% metin örorka áfrýjanda væri öll til komin vegna slyssins og bætur við það miðaðar. Við úrlausn um það hvort örorka hafi aukist verulega eða ekki verður að bera saman annars vegar heildarörorkuna, sem bótauppgjör var reist á, og hins vegar þá örorku, sem slysið var síðar talið hafa leitt til. Hvernig einstakir þættir í metinni örorku kunna að hafa breyst skiptir þá ekki máli. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að hækkun á örorku áfrýjanda geti ekki talist veruleg og að henni sé ekki heimilt á þeim grundvelli að hafa uppi frekari kröfu án tillits til fyrirvaralauss samkomulags um lokauppgjör bóta.

Áfrýjandi reisir kröfu sína jafnframt á því að víkja beri nefndu uppgjöri til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum, enda verði að telja uppgjörið afar ósanngjarnt. Tjón áfrýjanda varð fyrir gildistöku skaðabótalaga nr. 50/1993 og fór um bótarétt hennar eftir eldri reglum. Við samningsgerðina 1994 naut áfrýjandi aðstoðar lögmanns og greiddi hið stefnda vátryggingafélag henni þá 650.000 krónur í skaðabætur. Gaf starfsmaður félagsins, sem samdi við lögmanninn um uppgjör bótanna, skýrslu fyrir héraðsdómi, og eru skýringar hans á einstökum liðum, sem lágu að baki samkomulagsins, raktar í hinum áfrýjaða dómi. Kemur þar meðal annars fram að tjón áfrýjanda vegna varanlegrar örorku hafi verið gert upp á grundvelli útreiknings fyrir tapaðar tekjur vegna heimilisstarfa, en sú aðferð hafi verið henni hagfelld þar eð tekjur hennar síðustu árin fyrir slysið voru mjög lágar. Óumdeilt er að ekkert var greitt fyrir tímabundna örorku og er það meðal þess, sem gagnrýni áfrýjanda beinist að. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að hún hafi stundað launaða vinnu á slysdegi og er óhrakin sú skýring stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. að við uppgjör bóta fyrir tímabundið tjón hafi almennt á þessum tíma einungis verið bætt sannanlegt tekjutap. Óverulegar tekjur áfrýjanda á árinu 1991 geta engu máli skipt um þennan þátt. Áfrýjandi bendir jafnframt á að greiðsla fyrir miska, 150.000 krónur, hafi verið lág. Á það má fallast, en miðað við örorkustig mun sú fjárhæð ekki vera fjarri því sem þá tíðkaðist almennt í bótauppgjörum fyrir líkamstjón. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sýknu stefndu af kröfu áfrýjanda, svo og um málskostnað.

Rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.