689/2008

H varð fyrir líkamstjóni í ágúst 2002, þá 14 ára gömul, við rekstur nýborinnar kýr í eigu K. Óumdeilt var að kýrin hefði ráðist skyndilega á H, stangað hana og fellt og traðkað á andliti hennar og við þetta hefði hún orðið fyrir tjóni. Deilt var um hvort það yrði metið K til sakar að hafa ekki gert sérstakar ráðstafanir til að hindra að H, sem var í vinnu hjá honum við bústörf á bænum, væri falið að reka heim nýborna kú, sem var þar með kálfi sínum. Í málinu þótti nægilega sýnt fram á að hætta gæti stafað af því að nálgast nýbornar kýr sem væru með kálfa sína hjá sér og þær gætu átt til að ráðast á þann sem í hlut ætti. Þá þótti einnig fram komið að erfitt gæti verið að bregðast við slíkri árás. K viðurkenndi fyrir dómi að honum hefði verið kunnugt um að nýbornar kýr gætu verið varasamar og einnig að H hefði ekki verið vön að umgangast kýr áður en hún kom til starfa hjá K í júní 2002. Var talið að við þessar aðstæður hefði hvílt sérstök skylda á K að tryggja að H yrði ekki falið að sækja og reka kú sem svona var ástatt um eða gera ráðstafanir til að tryggja öryggi hennar við slíkt verk. Þessari skyldu hefði hann ekki sinnt og yrði því fallist á með H að K bæri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hún varð fyrir í umrætt sinn. Ekki var fallist á kröfu K um lækkun bóta til handa H vegna eigin sakar, þar sem ekki var talið að hún hefði átt raunhæfan kost að komast undan eða afstýra árás kýrinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. desember 2008. Hún krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.921.495 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 10. ágúst 2002 til 15. desember 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu.

I

Áfrýjandi hefur lagt fram fyrir Hæstarétti matsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna sem hann aflaði eftir að héraðsdómur gekk. Spurningar sem þar eru lagðar fyrir matsmennina eru að mestu leyti þær sömu og lagðar höfðu verið fyrir Dr. Ó-kk-þf R. D-kk-þf matsmann og hann gefið svör við í matsgerð 14. nóvember 2006, svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt gögnum málsins var ekki vísað til 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um öflun þessarar matsgerðar heldur var að þessu staðið eins og um nýtt undirmat væri að ræða. Af hálfu stefnda voru ekki gerðar athugasemdir við öflun matsgerðarinnar á þessum grundvelli og er hún því meðal gagna málsins fyrir Hæstarétti.

Matsmenn í þessu nýja mati eru A-kvk-nf G-kvk-nf Þ-kvk-nf prófessor við Landbúnaðarháskóla Íslands og S-kk-nf K-kk-nf skýrsluhaldsfulltrúi hjá Bændasamtökum Íslands. Í matsgerð 12. febrúar 2009 komast matsmenn í aðalatriðum að eftirfarandi niðurstöðum:

að „[n]ýborna kú ætti enginn að reka óvarinn af ökutæki eða hesti, annar en fullorðinn, og þá með gát“

að „líta verður svo á að ... varnarhvöt eða árásargirni sé hluti af viðbúnum eiginleikum nýborinna kúa“

að „ekki [sé] hægt að útiloka ... að nýborin kýr taki sig til og ráðist á aðvífandi barn, ungling, fullorðinn eða jafnvel hund“ ... þannig að þótt líkurnar teljist ekki miklar „var ekki hægt að útiloka möguleikann á því að kýrin réðist að þeim sem færu að sækja hana“.

Í lokin svara matsmenn svohljóðandi spurningu í matsbeiðni: „Hvort telja megi að forsvaranlegt hafi verið að láta matsbeiðanda, þá 14 ára gamla, reka kúna hinn 10. ágúst 2002, eins og staðið var að málum og miðað við þá reynslu sem hún hafði af bústörfum“. Svarið er svofellt: „Nei, út frá okkar þekkingu og kunnáttu teljum við það ekki forsvaranlegt.“

Stefndi hefur fyrir Hæstarétti mótmælt „því að matsgerð þessi sanni staðhæfingar áfrýjanda.“ Hann kvaðst meðal annars efast um að viðhorfskönnun, sem fram kemur í matsgerðinni, að matsmenn hafi framkvæmt meðal úrtaks íslenskra kúabænda, sé marktæk og niðurstöður matsmanna séu ýmist of víðtækar eða styðji ekki málstað áfrýjanda.

II

Í stefnu til héraðsdóms er málsatvikum lýst með þeim hætti að stefndi, K-kk-nf G-kk-nf, hafi farið til að reka kúna heim 10. ágúst 2002 og áfrýjandi farið með honum til að aðstoða hann. Sjónarvottur að slysinu hafi verið G-kk-nf S-kk-nf faðir stefnda. Er í stefnunni byggt á því að stefndi K-kk-nf hafi sýnt af sér saknæma háttsemi umrætt sinn. Honum hafi „mátt vera ljóst að hætta og hugsanlegt tjón gæti stafað af því að láta stefnanda, sem er ung að árum og óreynd, annast rekstur á nýborinni kú án þess að hún fengi leiðbeiningar um viðeigandi háttsemi og úrræði við óvæntum atvikum.“ Vanrækslu stefnda á „leiðbeiningar- og upplýsingaskyldu sinni“ telji áfrýjandi að meta eigi stefnda til sakar og þar af leiðandi beri hann skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

Við meðferð málsins í héraði kom fram að framangreind lýsing á atvikinu var röng að því leyti að stefndi K-kk-nf var alls ekki nærstaddur umrætt sinn. Er ekki ágreiningur milli málsaðila um að hann hafi ekki verið heima þegar atvikið átti sér stað og faðir hans hafi farið með áfrýjanda til að sækja kúna. Eins og málið hefur verið lagt fyrir dómstóla er því til úrlausnar hvort það verði metið stefnda til sakar að hafa ekki gert sérstakar ráðstafanir til að hindra að áfrýjanda, sem var í vinnu hjá honum við bústörf á bænum, meðal annars að sækja kýr í haga, væri falið það verk að reka heim nýborna kú, sem þar var með kálfi sínum.

III

Í málinu hefur verið sýnt nægilega fram á að hætta getur stafað af því að nálgast nýbornar kýr sem eru með kálfa sína hjá sér og þær geti átt til að ráðast á þann sem í hlut á. Þá hefur einnig komið fram í málinu, að erfitt getur verið að bregðast við slíkri árás og að ófullnægjandi sé að ætla að stugga dýrinu frá með því einu að lemja í það með priki eða písk, en í málinu liggur fyrir að áfrýjanda hafði verið fengið slíkt verkfæri er hún fór til að reka kúna umrætt sinn. Fyrir dómi viðurkenndi stefndi að sér hefði verið kunnugt um að nýbornar kýr gætu verið varasamar og einnig að áfrýjandi hefði ekki verið vön að umgangast kýr áður en hún kom til starfa hjá stefnda í júní 2002. Við þessar aðstæður verður talið að sérstök skylda hafi hvílt á stefnda til að annaðhvort tryggja að áfrýjanda, sem aðeins var 14 ára gömul, yrði ekki falið að sækja og reka kú sem svona var ástatt um eða gera ráðstafanir til að tryggja öryggi áfrýjanda við slíkt verk. Þessari skyldu sinnti hann ekki og verður því fallist á með áfrýjanda að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hún varð fyrir umrætt sinn.

Ekki verður talið að áfrýjandi hafi átt þess raunhæfan kost að komast undan eða afstýra árás kýrinnar. Það eru því ekki efni til að fallast á kröfu stefnda um lækkun bóta til handa áfrýjanda vegna eigin sakar.

Stefndi hefur ekki gert tölulegan ágreining um fjárhæð kröfu áfrýjanda og verður hún því tekin til greina að fullu en með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verður upphafsdagur dráttarvaxta ákveðinn frá birtingu stefnu til héraðsdóms, 26. janúar 2007. Frá slysdegi til þess dags dæmast 4,5% ársvextir samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda verða staðfest.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða í ríkissjóð vegna gjafsóknarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti fjárhæð sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, K-kk-nf G-kk-nf, greiði áfrýjanda, H-kvk-þgf H-kvk-þgf F-kvk-þgf, 1.921.495 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 10. ágúst 2002 til 26. janúar 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda eru óröskuð.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar 500.000 krónur.

Stefndi greiði í ríkissjóð 900.000 krónur vegna gjafsóknarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.