30/2020

Þ var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa fróað A án hans samþykkis með því að beita hann ólögmætri nauðung með tilgreindum hætti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að enda þótt munnleg sönnunarfærsla hefði ekki farið fram fyrir Landsrétti í málinu hefði endurskoðun á sönnunarmati, þar á meðal mati héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar, verið í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála auk þess sem málsmeðferðin var ekki talin hafa brotið gegn rétti Þ til milliliðalausrar sönnunarfærslu. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að þótt skortur á samþykki hefði ekki verið hluti af verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins í 194. gr. almenna hegningarlaga á verknaðarstundu væri vafalaust að skortur á samþykki fyrir samræði eða öðrum kynferðismökum hefði verið ein af forsendum þess að háttsemi teldist þá refsinæm samkvæmt ákvæðinu. Þrátt fyrir alvarleika brots Þ þótti ekki næg ástæða til að hagga við refsingu hans með hliðsjón af þeim langa tíma sem hafði liðið frá því að brotið átti sér stað og þar til brotaþoli tilkynnti um það til lögreglu og ákæra var gefin út. Var Þ gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá var honum gert að greiða A 1.200.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf, Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 1. september 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara lægstu refsingar sem lög leyfa og að sú refsing verði bundin skilorði. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2011 til 2. október 2016 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms um kröfuna.

I

Með ákæru héraðssaksóknara 16. ágúst 2018 var ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa í lok september 2010, á þáverandi heimili sínu að […] á […], fróað A, án hans samþykkis, með því að beita hann ólögmætri nauðung en ákærði hefði misnotað það traust sem A bar til hans sem heilara er hann lá nakinn á nuddbekk hjá ákærða. Háttsemin var í ákæru talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði var sakfelldur í héraði fyrir það brot sem honum var gefið að sök í ákæru og refsing hans ákveðin 18 mánaða fangelsi. Honum var auk þess gert að greiða brotaþola 800.000 króna miskabætur auk vaxta. Með hinum áfrýjaða dómi var dómur héraðsdóms staðfestur.

Að ósk ákærða var veitt leyfi til áfrýjunar málsins til Hæstaréttar. Í ákvörðun réttarins um að veita leyfið var tekið fram að líta yrði svo á að úrlausn, meðal annars um beitingu 194. gr. almennra hegningarlaga og lagaskil, myndi hafa verulega almenna þýðingu í skilningi 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

II

Rannsókn málsins hófst í kjölfar þess að brotaþoli mætti á lögreglustöð 17. mars 2016 í því skyni að leggja fram kæru á hendur ákærða vegna kynferðisbrots á heimili hans í lok september 2010. Ítarleg skýrsla var tekin af brotaþola sama dag. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi lýsti brotaþoli þá þeirri háttsemi ákærða sem ákæran lýtur að en einnig fyrri samskiptum þeirra, háttsemi ákærða eftir hið ætlaða brot og líðan sinni í kjölfarið. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 20. apríl 2016 og neitaði því að hafa átt í kynferðislegum samskiptum við brotaþola en helstu atriði úr framburði ákærða hjá lögreglu eru rakin í héraðsdómi. Við rannsókn málsins gáfu skýrslu foreldrar brotaþola, tvö systkini hans, námsráðgjafi við skóla þar sem brotaþoli stundaði nám, ráðgjafi hjá Stígamótum og maður sem þá hafði einnig lagt fram kæru á hendur ákærða. Lögregla aflaði einnig greinargerðar sálfræðings sem hafði haft brotaþola til meðferðar. Meðal gagna málsins er einnig skjáskot sem brotaþoli sendi lögreglu af rafrænum samskiptum sínum og ákærða á tímabilinu 18. september til 2. október 2010.

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi gáfu ákærði og brotaþoli munnlega skýrslu og jafnframt átta vitni en sjö þeirra höfðu áður gefið skýrslu hjá lögreglu. Allar framburðarskýrslur voru teknar upp í hljóði og mynd. Munnleg sönnunarfærsla fór ekki fram fyrir Landsrétti en við aðalmeðferð málsins var spiluð upptaka af framburði ákærða og hluti af framburði brotaþola fyrir héraðsdómi.

III

Af hálfu ákærða er því haldið fram að niðurstaða Landsréttar brjóti gegn meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa sönnunarfærslu þar sem sakfelling hafi verið byggð á lögregluskýrslum og framburði vitna fyrir héraðsdómi sem ekki hafi getað borið um atvik. Ákærði vísar til þess að í dómi Landsréttar segi að lyktir málsins ráðist fyrst og fremst af mati á sönnunargildi og trúverðugleika framburðar brotaþola annars vegar og ákærða hins vegar fyrir héraðsdómi en einnig hjá lögreglu. Vísar hann til þess að í dóminum hafi ranglega verið byggt á skýrslum vitna sem ekki hafi skynjað atvik af eigin raun.

Ákærði byggir kröfu sína um sýknu á því að háttsemi hans hafi ekki verið refsiverð samkvæmt 194. gr. almennra hegningarlaga þegar atvikið átti sér stað. Á þeim tíma hafi verknaðarlýsing nauðgunarákvæðisins verið bundin við að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. Fyrir þá breytingu sem gerð hafi verið á ákvæðinu með lögum nr. 16/2018 hafi ekki verið fyrirsjáanlegt að ákærða yrði gerð refsing fyrir brot gegn því vegna þeirrar háttsemi sem honum hafi verið gefin að sök í ákæru. Sakfelling gangi því gegn rétti ákærða samkvæmt 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Ákæruvaldið telur að ekki hafi verið brotið gegn reglunni um milliliðalausa sönnunarfærslu við meðferð málsins fyrir Landsrétti og vísar í því efni til 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um frjálst sönnunarmat dómara og óbeina sönnun. Jafnframt telur ákæruvaldið að við mat á sönnunargildi framburðar ákærða, samkvæmt 1. mgr. 115. gr. sömu laga, eigi dómari meðal annars að líta til annarra gagna og upplýsinga sem fram hafi komið við málsmeðferðina, svo sem lögregluskýrslna. Ákæruvaldið vísar um þetta til niðurlags athugasemda við 115. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 88/2008 en þar segi að það geti gert framburð ákærða ótrúverðugan ef hann reynist óstöðugur, til dæmis ef hann beri allt annað fyrir dómi en áður hjá lögreglu án þess að viðhlítandi skýring komi fram á því.

Ákæruvaldið kveður niðurstöðu héraðsdóms og Landsréttar um sakfellingu ákærða fyrst og fremst hafa byggst á mati á sönnunargildi framburðar ákærða og brotaþola. Framburður brotaþola um atvik hafi verið metinn stöðugur og trúverðugur og hafði fengið stuðning í framburði móður, föður og systkina brotaþola en einnig í vottorði og framburði sálfræðings um mikla vanlíðan brotaþola í kjölfar þess atviks sem ákæran lúti að. Framburður ákærða hafi á hinn bóginn verið metinn óstöðugur um mikilsverð atriði og skýringar hans á misræmi í framburði hafi þótt ósannfærandi og ótrúverðugar.

Af hálfu ákæruvalds er byggt á því að skortur á samþykki brotaþola til kynferðismaka hafi frá gildistöku laga nr. 61/2007 verið í forgrunni hvað varðar skilgreiningu á nauðgunarbrotinu og hafi því verið rétt að orða ákæru með þeim hætti sem gert hafi verið. Vísað er til þess að með þeim lögum hafi inntak nauðgunarákvæðisins í 194. gr. almennra hegningarlaga verið rýmkað verulega og fellt undir það ólögmæt kynferðisnauðung og misnotkun sem áður hafi verið refsiverð samkvæmt 195. og 196. gr. laganna. Í greinargerð með frumvarpi sem orðið hafi að þeim lögum hafi komið fram að tilgangurinn væri að hið nýja ákvæði um nauðgun tæki til þeirra tilvika þar sem kynmök færu fram án samþykkis þolanda enda væri það undirliggjandi skilyrði að samþykki skorti til kynmaka.

Ákæruvaldið vísar til þess að hin ólögmæta nauðung ákærða hafi falist í því að hann hafi misnotað það traust sem brotaþoli hafi borið til ákærða sem heilara. Brotaþoli hafi talið ákærða geta veitt sér hjálp við andlegum og líkamlegum vanda sínum og í trausti þess hafi hann legið nakinn á nuddbekk heima hjá ákærða. Þetta traust og þennan aðstöðumun hafi ákærði notfært sér til að ná fram þeim kynferðismökum sem ákært sé fyrir en ákærði hafi byrjað að fróa brotaþola honum að óvörum og án þess að nokkuð slíkt hefði verið rætt þeirra á milli, hvað þá að samþykki brotaþola fyrir kynferðismökum hafi legið fyrir.

Af hálfu ákæruvaldsins er talið að engin efni séu til að efast um réttmæti verknaðarlýsingar brots ákærða og heimfærslu þess til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga eins og ákvæðinu hafi verið breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007.

IV

1

Niðurstaða hins áfrýjaða dóms er einkum reist á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitna en það mat verður ekki endurskoðað fyrir Hæstarétti, sbr. 5. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008. Ef annmarkar eru hins vegar á aðferð við sönnunarmat í dómi sem áfrýjað er til réttarins og þeir teljast fallnir til að hafa áhrif á niðurstöðu málsins geta þeir leitt til ómerkingar dómsins, sbr. dóm Hæstaréttar 15. október 2020 í máli nr. 16/2020.

2

Af hálfu ákærða er sem fyrr segir byggt á því að við meðferð málsins hafi verið brotið gegn rétti hans til milliliðalausrar sönnunarfærslu og að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu hafi verið byggð á lögregluskýrslum og framburði vitna sem ekki hafi getað borið um atvik.

Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða var fyrst og fremst byggð á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og brotaþola. Annars vegar var litið til þess hvernig framburður þeirra fyrir dómi samrýmdist framburði þeirra hjá lögreglu og hins vegar framburði vitna. Framburður brotaþola var talinn mjög trúverðugur og samræmi talið í framburði hans hjá lögreglu og fyrir dómi. Þá var frásögn hans talin fá stoð í framburði foreldra hans, systkina og annarra vitna sem komu fyrir dóminn. Misræmi í framburði ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi um það hvort brotaþoli hefði legið nakinn á nuddbekk var talið rýra trúverðugleika framburðar hans en ákærði var ekki talinn hafa gefið trúverðugar skýringar á þessu misræmi. Þá var það talið skipta máli við sönnunarmatið að brotaþoli og fjölskylda hans báru um tíðar hringingar og SMS-skilaboð ákærða til brotaþola í nokkra daga eftir það atvik er ákæran lýtur að en ákærði kannaðist ekki við það. Jafnframt var litið til framburðar vitna sem báru um líðan brotaþola eftir umrætt atvik.

Í dómi Landsréttar var framburður brotaþola um aðdraganda að kynnum hans og ákærða, um fjölda heimsókna brotaþola til ákærða og það sem þeim fór á milli svo og um það atvik sem ákæran lyti að talinn vera stöðugur og trúverðugur og fá stoð í framburði vitna. Á hinn bóginn hafi framburður ákærða verið óstöðugur um mikilsverð atriði. Misræmi í framburði ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi um hvort brotaþoli hefði legið nakinn á nuddbekk þótti draga úr trúverðugleika framburðar hans og skýringar hans á misræminu voru taldar ósannfærandi og ótrúverðugar. Framburður ákærða um fjölda heimsókna og frumkvæði hans sjálfs að samskiptum við brotaþola var talinn óljós og reikull. Þá þótti framburður vitna um tilraunir ákærða til samskipta við brotaþola í betra samræmi við framburð brotaþola en ákærða. Loks var vætti vitna um mikla vanlíðan brotaþola í kjölfar þess atviks sem ákæran lýtur að og vottorð sálfræðings um að brotaþoli bæri skýr einkenni áfallastreituröskunar talin styðja óbeint við frásögn brotaþola af samskiptunum við ákærða og atvikum þeim sem ákæran lýtur að. Með vísan til framangreindra atriða og forsendna héraðsdóms að öðru leyti taldi Landsréttur sannað að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru.

3

Fyrirmæli 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um réttláta málsmeðferð fyrir dómi hafa verið skýrð svo að þáttur í henni sé að sönnunarfærsla í sakamálum skuli vera milliliðalaus, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 29. nóvember 2012 í máli nr. 429/2012. Nánari útfærslu á meginreglunni er að finna í d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans sem mælir fyrir um að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli ekki njóta minni réttar en að fá að spyrja eða láta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum. Sjá skuli til þess að vitni sem beri honum í vil komi fyrir dóm og séu spurð á sama hátt og þau vitni sem leidd séu gegn honum. Í athugasemdum við 8. gr. frumvarps til stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, sem varð að 70. gr. stjórnarskrárinnar, er meðal annars vísað til 6. gr. mannréttindasáttmálans og sagt að ekki þætti ástæða til að telja upp í greininni öll atriði sem tryggð væru í alþjóðasamningum um mannréttindi varðandi málsmeðferð fyrir dómstólum en að leiðarljósi væri haft að „taka þar aðeins upp grundvallarreglur og sleppa útfærsluatriðum sem eiga við þessar aðstæður eðli sínu samkvæmt aðeins heima í réttarfarslöggjöf“. Samkvæmt því er litið svo á að þau réttindi sakbornings sem njóta verndar samkvæmt d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans séu liður í réttlátri málsmeðferð samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið litið til úrlausna Mannréttindadómstóls Evrópu við skýringu mannréttindasáttmálans þegar reynir á ákvæði hans sem hluta af íslenskum landsrétti, sbr. ummæli í dómi Hæstaréttar 19. maí 2004 í máli nr. 520/2004 þar sem vísað var til túlkunar mannréttindadómstólsins á d-lið 3. mgr. 6. gr. sáttmálans svo og dóma Hæstaréttar 22. september 2010 í máli nr. 371/2010 og 21. maí 2019 í máli nr. 12/2018.

Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um þær kröfur sem gerðar eru til milliliðalausrar sönnunarfærslu á áfrýjunarstigi sem þáttar í að tryggja réttláta málsmeðferð við endurskoðun dóms undirréttar í sakamáli, sbr. til dæmis dóma réttarins 19. febrúar 1996 í máli nr. 16206/90, B-x-x gegn Noregi, 15. júlí 2003 í máli nr. 44671/98, S-kk-nf A-kk-nf gegn Íslandi og 5. júlí 2011 í máli nr. 8999/07, D-x-x gegn Moldóvu. Í dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins hefur verið talið sérstaklega mikilvægt að ákærði eigi þess kost að gefa munnlega skýrslu við meðferð sakamáls á áfrýjunarstigi ef hann hefur verið sýknaður á fyrsta dómstigi. Í dómi hans 9. janúar 2018 í máli nr. 36676/06, G-x-x gegn Rúmeníu, var vísað til þess að ákærði hefði skiljanlega litla hagsmuni af því að óska eftir að munnleg sönnunarfærsla yrði endurtekin í slíku tilviki og lögð áhersla á frumkvæði áfrýjunardómstóls hvað varðar munnlega skýrslutöku á áfrýjunarstigi.

Samkvæmt 2. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 er dómara, eftir því sem hann telur nauðsynlegt til að upplýsa mál eða skýra, rétt að beina því til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði þess en ákvæðið tekur einnig til meðferðar máls fyrir Landsrétti, sbr. 210. gr. laga nr. 88/2008. Þetta frumkvæðishlutverk Landsréttar getur átt við hvort heldur sem ákærði hefur verið sýknaður eða sakfelldur í héraði, til samræmis við meginregluna um jafnræði málsaðila við rekstur sakamáls fyrir dómi og regluna um að leiða skuli hið sanna í ljós.

Réttur ákærða til milliliðalausrar sönnunarfærslu er ekki aðeins tryggður í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar heldur kemur þessi meginregla sakamálaréttarfars jafnframt fram í 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 þar sem segir að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð séu fram við meðferð máls fyrir dómi.

Með þeim breytingum sem gerðar voru á lögum nr. 88/2008 með lögum nr. 49/2016 var tekið upp þriggja þrepa dómskerfi með Landsrétt sem millidómstig. Ein þeirra meginbreytinga sem þau lög fólu í sér var að heimilað var að leita endurskoðunar Landsréttar á öllum þáttum héraðsdóms, þar á meðal niðurstöðu sem byggð er á mati héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar samkvæmt c-lið 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 58. gr. laga nr. 49/2016. Um munnlega sönnunarfærslu fyrir Landsrétti er fjallað í e-lið 2. mgr. 203. gr., 2. mgr. 205. gr. og 1. mgr. 206. gr. laganna. Með þessum málsmeðferðarreglum fyrir Landsrétti var meginreglan um milliliðalausa sönnunarfærslu á öðru dómstigi fest í sessi, sbr. einnig 210. gr. laganna.

Í athugasemdum við 59. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 49/2016 segir svo: „Ekki er gert ráð fyrir að sú sönnunarfærsla sem fram fór fyrir héraðsdómi verði endurtekin fyrir Landsrétti, enda mæla sterk rök gegn því að sakborningar, brotaþolar, málsaðilar eða vitni séu yfirheyrð ítrekað fyrir dómi um sömu atriði eins og nánar er rakið í almennum athugasemdum með frumvarpinu. Á þetta sérstaklega við í sakamálum þar sem ætla má að upprifjun brotaþola og vitna á erfiðri lífsreynslu geti verið sársaukafull og af þeirri ástæðu varhugavert að endurtaka skýrslugjöf að nauðsynjalausu. Hins vegar er í frumvarpinu gert ráð fyrir að málsaðilum gefist kostur á að leiða ný vitni og taka viðbótarskýrslur af ákærðu og vitnum sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Þá verði allar skýrslur í héraði teknar upp í hljóði og mynd og afrit af þessum upptökum send Landsrétti sem hluti af gögnum máls. Myndupptökurnar verði þannig aðgengilegar dómurum sakamáls í Landsrétti en að auki verði unnt að fara fram á að einstakar skýrslur eða hluti af þeim verði spilaðar við aðalmeðferð máls ef þörf þykir vegna endurmats á sönnunargildi munnlegs framburðar. Eftir sem áður er þó gert ráð fyrir að við sönnunarfærslu fyrir Landsrétti verði að miklu leyti stuðst við endurrit af framburði ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi, enda er mikið hagræði í því fólgið fyrir málsaðila og dómendur og málsmeðferðin til muna skilvirkari með því móti. Sá möguleiki að leiða ný vitni og taka viðbótarskýrslur, svo og að spila upptökur af skýrslum sem teknar voru í héraði, er til þess fallinn að Landsréttur geti endurskoðað sönnunargildi munnlegs framburðar og skorið úr um sekt eða sýknu á grundvelli heildarmats á öllum sönnunargögnum, þ.m.t. munnlegum framburði.“

Samkvæmt framansögðu gera lög nr. 88/2008 ráð fyrir því að ákærði og ákæruvald geti í greinargerð til Landsréttar óskað eftir að munnlegar viðbótarskýrslur séu teknar af ákærða og vitnum við aðalmeðferð sakamáls fyrir Landsrétti og einnig munnlegar skýrslur af nýjum vitnum. Það er hins vegar lagt í hendur Landsréttar að ákveða hvort þörf þykir á því en í þeim efnum skal þó tekið fram að ákærði á ávallt rétt á að gefa munnlega skýrslu við meðferð máls fyrir Landsrétti.

4

Í greinargerð ákærða til Landsréttar í máli þessu kom fram að hann teldi ekki þörf á því að hann, brotaþoli eða vitni kæmu fyrir Landsrétt til skýrslugjafar en að hann teldi rétt að spila hljóð- og myndupptökur af framburði í héraði við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Í greinargerð ákæruvalds til Landsréttar kom fram að það teldi ekki nauðsynlegt að aflað yrði munnlegra skýrslna eða viðbótarskýrslna fyrir Landsrétti en að það gerði ekki athugasemdir við óskir ákærða um að spilaðar yrðu upptökur.

Landsréttur hélt undirbúningsþinghald með sækjanda og verjanda ákærða 13. febrúar 2020 í samræmi við 3. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008. Þar komu ekki fram óskir um að munnlegar skýrslur yrðu teknar fyrir Landsrétti en verjandi ákærða óskaði eftir að spiluð yrði upptaka af skýrslugjöf ákærða og brotaþola. Í samræmi við ákvörðun Landsréttar 10. mars sama ár um tilhögun aðalmeðferðar var einungis spiluð upptaka af skýrslugjöf ákærða í héraði í heild sinni og tilteknir hlutar af framburði brotaþola. Myndupptaka af munnlegri skýrslugjöf í héraði í heild sinni var meðal þeirra gagna sem lágu frammi í málinu fyrir Landsrétti og jafnframt endurrit af munnlegum framburði.

5

Samkvæmt 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er sökuðum manni tryggður réttur til þess að vera talinn saklaus þar til sekt hans er sönnuð, sbr. einnig 2. mgr. 6. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu og 108. gr. laga nr. 88/2008. Sú meginregla sem birtist í framangreindum ákvæðum um að sönnunarbyrði í sakamálum hvíli á ákæruvaldinu felur í sér að ríkar sönnunarkröfur eru gerðar til ákæruvaldsins. Í 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 segir að dómari meti hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, er fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafa, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Með 2. mgr. sömu greinar er jafnframt lagt í hendur dómara að meta, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það.

Samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 88/2008 metur dómari við úrlausn máls sönnunargildi framburðar ákærða, þar á meðal trúverðugleika hans en við það mat skal meðal annars hugað að ástandi og hegðun ákærða við skýrslugjöf og stöðugleika í frásögn hans. Í greinargerð með frumvarpi er varð að lögunum segir meðal annars um 115. gr. að það geti gert framburð ákærða ótrúverðugan ef hann reynist óstöðugur í framburði, til dæmis ef hann ber allt annað fyrir dómi en hann hefur áður gert hjá lögreglu, án þess að viðhlítandi skýring komi fram á því.

Í 126. gr. laganna kemur fram að við mat dómara á sönnunargildi vitnisburðar skuli meðal annars hugað að afstöðu vitnis til ákærða og eftir atvikum brotaþola, hagsmunum þess af málsúrslitum, þroska þess, áreiðanleika skynjunar þess á atvikum, minni, ástandi og hegðun þess við skýrslugjöf, öryggi þess og skýrleika í svörum og samræmi í frásögn.

Skýrslutökur af ákærða og brotaþola hjá lögreglu eru liður í rannsókn máls og eru meðal þeirra sönnunargagna sem heimilt er að leggja fram í dómsmáli, sbr. dóm Hæstaréttar 22. október 1992, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 1639, en sá dómur hefur fordæmisgildi þótt hann snúi að túlkun á ákvæðum eldri laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sönnunargildi framburðar sem ótvírætt er að ákærði eða vitni hefur gefið hjá lögreglu verður ekki lagt að jöfnu við sönnunargildi munnlegs framburðar sem gefinn er með milliliðalausum hætti fyrir dómi nema að því leyti sem viðkomandi hefur staðfest hann fyrir dómi. Löng dómaframkvæmd er hins vegar um að dómara sé rétt að taka tillit til þess við mat á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola fyrir dómi ef ósamræmi reynist um atriði sem talið er skipta máli milli framburðar fyrir dómi og framburðar sem viðkomandi hefur sannarlega gefið hjá lögreglu og hann hefur ekki gefið sennilega skýringu á því ósamræmi. Hvaða þýðingu framburður ákærða hjá lögreglu hefur við þetta mat á trúverðugleika framburðar ákærða fyrir dómi ræðst þó jafnframt af því hvort ákærði naut liðsinnis verjanda við skýrslutöku hjá lögreglu og hvort þar var að öðru leyti fylgt lagafyrirmælum um réttindi sakbornings.

Af framangreindu leiðir að dómari verður að meta annars vegar innra samræmi framburðar ákærða jafnt sem brotaþola með tilliti til þess hvort mótsagna gætir í frásögn og skýringum hvors um sig og á það jafnt við um innra samræmi í einstökum framburði og samræmi milli framburðar hvors um sig annars vegar hjá lögreglu og hins vegar fyrir dómi. Á sama hátt verður að meta ytra samræmi um hvernig framburður hvors um sig samræmist framburði vitna og öðrum þeim sönnunargögnum og upplýsingum sem komið hafa fram við málsmeðferðina. Á þessum grunni verður metið hversu trúverðugur framburður ákærða og brotaþola er um einstök atriði sem áhrif geta haft við sakarmatið og hvaða áhrif niðurstaða þess mats hefur með tilliti til annarra beinna og óbeinna sönnunargagna sem fyrir liggja í málinu.

Eins og áður er rakið gaf ákærði skýrslu hjá lögreglu að viðstöddum verjanda sínum og er myndupptaka af skýrslunni meðal gagna málsins. Ekki eru í ljós leiddir neinir annmarkar á framkvæmd skýrslutöku af ákærða, brotaþola og vitnum hjá lögreglu.

Samkvæmt framansögðu var það hluti af lögboðnu mati héraðsdóms og Landsréttar, samkvæmt 115. og 126. gr. laga nr. 88/2008, á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola fyrir dómi um einstök atriði sem máli skiptu við sakarmatið að ganga úr skugga um hvort samræmi væri í framburði hvors þeirra um sig hjá lögreglu og fyrir dómi um slík atriði.

Tilvísun í héraðsdómi og hinum áfrýjaða dómi til framburðar sem ákærði og brotaþoli gáfu sannarlega hjá lögreglu við mat á trúverðugleika framburðar þeirra fyrir dómi fer samkvæmt framansögðu ekki í bága við rétt ákærða til milliliðalausrar sönnunarfærslu. Sama máli gegnir um tilvísun í héraðsdómi og hinum áfrýjaða dómi til framburðar vitna sem ekki gátu borið um hin eiginlegu ákæruefni en talið var að draga mætti ályktanir af um sannleiksgildi framburðar ákærða og brotaþola um þau.

Svo sem hér hefur verið rakið var ákærða ekki einungis heimilt samkvæmt lögum heldur gafst raunhæfur kostur á að fram færi munnleg sönnunarfærsla fyrir Landsrétti í málinu og hann gæfi þar skýrslu. Fyrir liggja skýrar yfirlýsingar ákærða og ákæruvalds í greinargerðum þeirra og í undirbúningsþinghaldi um að þess væri ekki óskað að munnlegar skýrslur yrðu gefnar fyrir Landsrétti. Þá er þess að gæta að í málinu reyndi ekki á kröfu um að sýknudómi yrði að hluta eða í heild snúið í sakfellingardóm en það er eitt þeirra atriða sem getur samkvæmt framansögðu haft áhrif á hvort þörf er á munnlegri sönnunarfærslu fyrir Landsrétti við endurskoðun dóms í sakamáli.

Þótt ekki færi fram munnleg sönnunarfærsla fyrir Landsrétti í málinu var endurskoðun á sönnunarmati, þar á meðal mati héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar, við þær aðstæður sem lýst hefur verið að framan í samræmi við ákvæði laga nr. 88/2008 eins og þeim var breytt með lögum nr. 49/2018. Málsmeðferðin fyrir Landsrétti braut heldur ekki gegn rétti ákærða til milliliðalausrar sönnunarfærslu sem er þáttur í réttinum til réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. og d-lið 3. mgr. mannréttindasáttmálans. Í því sambandi hefur verið litið til framangreindra dóma mannréttindadómstólsins um réttinn til milliliðalausrar málsmeðferðar á áfrýjunarstigi.

Samkvæmt öllu framansögðu var í engu áfátt aðferðum við sönnunarfærslu og sönnunarmat fyrir Landsrétti og í dómi héraðsdóms sem vísað var til í forsendum hins áfrýjaða dóms.

V

1

Í 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar er mælt fyrir um að engum verði gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað eða megi fullkomlega jafna til slíkrar háttsemi. Í þessu ákvæði felst grunnregla íslensks réttar um skýrleika refsiheimilda sem á sér hliðstæðu í 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í henni felst áskilnaður um að refsiheimild sé lögbundin og svo skýr og ótvíræð að ljóst sé af lestri lagaákvæðis hvaða háttsemi er refsiverð. Vafa um hvort refsiákvæði taki til háttsemi ber að virða ákærða í hag, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 14. desember 1995 sem birtur var á bls. 3149 í dómasafni réttarins það ár.

Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga segir meðal annars að hafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður var framinn til þess er dómur gengur skuli dæma eftir nýrri lögunum, bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Aldrei megi þó dæma refsingu nema heimild hafi verið til þess í lögum þegar verk var framið, og ekki þyngri refsingu en orðið hefði eftir þeim lögum.

Sá verknaður sem ákærða er gefið að sök að hafa framið í lok september 2010 er í ákæru talinn varða við 194. gr. almennra hegningarlaga. Með breytingum sem gerðar voru á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga með lögum nr. 61/2007 voru ákvæði 194. gr. almennra hegningarlaga um nauðgun, 195. gr. um annars konar ólögmæta nauðung og 196. gr. um kynferðislega misnotkun, sameinuð í nýtt nauðgunarákvæði í 194. gr. laganna. Eftir breytinguna og á verknaðarstundu var ákvæði 1. mgr. svohljóðandi: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti.“ Ákvæði 2. mgr. greinarinnar var þannig orðað: „Það telst einnig nauðgun og varðar sömu refsingu og mælt er fyrir um í 1. mgr. að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til þess að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök, eða þannig er ástatt um hann að öðru leyti að hann getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans.“

Þegar ákæra í málinu var gefin út höfðu lög nr. 16/2018 tekið gildi en þau breyttu verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins í 194. gr. almennra hegningarlaga eins og það hafði verið frá árinu 2007. Núgildandi ákvæði 1. mgr. greinarinnar er svohljóðandi: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Samþykki telst liggja fyrir ef það er tjáð af frjálsum vilja. Samþykki telst ekki liggja fyrir ef beitt er ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung.“ Þá segir í 2. mgr.: „Til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti. Það telst einnig nauðgun og varðar sömu refsingu og mælt er fyrir um í 1. mgr. að beita blekkingum eða notfæra sér villu viðkomandi um aðstæður eða að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til þess að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök, eða þannig er ástatt um hann að öðru leyti að hann getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans.“

Með vísan til 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga reynir í máli þessu á hvort sú háttsemi ákærða sem héraðsdómur og Landsréttur töldu sannaða telst refsiverð sem nauðgun samkvæmt núgildandi 194. gr. laganna og jafnframt hvort háttsemin hafi með réttu talist nauðgun samkvæmt 194. gr. almennra hegningarlaga eins og ákvæðið var á verknaðarstundu.

2

Sú lýsing á háttsemi ákærða sem fram kemur í ákæru tekur öðrum þræði mið af verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins eins og það var á ætlaðri verknaðarstundu en jafnframt að nokkru leyti af gildandi ákvæði. Vafalaust er að sá verknaður ákærða sem lýst er í ákæru og hann var sakfelldur fyrir í héraði og fyrir Landsrétti fól í sér nauðgun eins og brotinu er lýst í 194. gr. almennra hegningarlaga eftir breytingar á ákvæðinu með lögum nr. 16/2018. Sem fyrr segir telur ákærði hins vegar að 194. gr. almennra hegningarlaga hafi á verknaðarstundu verið orðuð með þeim hætti að ekki hafi verið fyrirsjáanlegt að í þeirri háttsemi sem talin hafi verið sönnuð felist nauðgun samkvæmt þáverandi verknaðarlýsingu ákvæðisins.

Dómstólar túlka og skýra inntak refsiákvæða eins og annarra lagaákvæða. Í verknaðarlýsingu ýmissa rótgróinna refsiákvæða er vísað til hugtaka sem mótuð hafa verið í áratuga dómaframkvæmd, svo sem ákvæði 244. gr. almennra hegningarlaga um þjófnað og 245. gr. laganna um gripdeild. Þótt verknaðarlýsing þessara ákvæða sé í sumum tilvikum knöpp fer ekki á milli mála að þau teljast skýrar refsiheimildir vegna þess fyrirsjáanleika sem dómsúrlausnir um túlkun þeirra hafa skapað.

Um inntak nauðgunarbrotsins samkvæmt 194. gr. laganna gegnir nokkuð öðru máli. Þótt ákvæði um nauðgun hafi verið að finna í 169. gr. fyrstu heildstæðu refsilaganna sem sett voru hér á landi árið 1869 og í almennum hegningarlögum allar götur síðan hefur verknaðarlýsing nauðgunarákvæðisins tekið margvíslegum breytingum í áranna rás og hefur meðal annars verið felld undir ákvæðið háttsemi sem áður taldist til annarra kynferðisbrota.

Við mat á því hvort ákvæði 194. gr. almennra hegningarlaga hafi verið nægilega skýrt á verknaðarstundu með tilliti til þeirrar háttsemi ákærða sem talin hefur verið sönnuð ber að líta til þess hvort túlkun dómstóla á inntaki 195. gr. laganna fram til gildistöku laga nr. 61/2007 og inntaki 194. gr. fram til gildistöku laga nr. 16/2018 hafi verið svo afdráttarlaus og fyrirsjáanleg að ekki hafi á verknaðarstundu verið vafi um að í háttsemi ákærða fælist nauðgun í skilningi 194. gr.

Af dómaframkvæmd Hæstaréttar má ráða að heimilt er að líta til lögskýringargagna við túlkun refsiheimilda, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 6. apríl 2006 í máli nr. 472/2005 og 22. mars 2007 í máli nr. 331/2006 þótt mat á skýrleika refsiákvæðis hljóti ávallt fyrst og fremst að ráðast af orðalagi þess.

Í 194. gr. almennra hegningarlaga, eftir þær breytingar sem gerðar voru á ákvæðinu með lögum nr. 16/2018, er nauðgun skilgreind sem samræði eða önnur kynferðismök án samþykkis brotaþola. Hin nánu tengsl við eldri skilgreiningu á nauðgun koma fram í þeim áskilnaði í ákvæðinu að samþykki teljist ekki liggja fyrir ef beitt sé ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung.

Þótt samþykki hafi ekki verið orðað í verknaðarlýsingu nauðgunarbrotsins fyrr en með gildistöku laga nr. 16/2018 hefur skortur á samþykki, að minnsta kosti frá gildistöku eldri almennu hegningarlaganna frá árinu 1869, skilið á milli nauðgunar og refsilausra kynferðisathafna. Í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 16/2018 kom fram að frumvarpið fæli ekki í sér mikla breytingu á skilgreiningu nauðgunarhugtaksins en að frumvarpið væri eðlilegur þáttur í þróun réttarins og að leitast væri við að tryggja að lögin væru í samræmi við réttarvitund almennings.

Í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 61/2007 sagði að aðalatriði kynferðisbrots væri að brotið væri gegn sjálfsákvörðunarrétti fólks varðandi kynlíf, frelsi þess og friðhelgi og væri það alvarlegast fyrir þolendur brotanna. Í samræmi við það sjónarmið væri lagt til í frumvarpinu að dregið yrði úr áherslu á verknaðaraðferðir og megináherslan lögð á að með brotunum væru höfð kynmök við þolanda án þess að samþykki hans væri fyrir hendi og þannig brotið gegn sjálfsákvörðunarrétti og athafnafrelsi hans í kynlífi. Enn fremur sagði í athugasemdunum að áherslu á ofbeldi sem verknaðarþátt yrði að telja úrelta og endurspeglaði ekki þann veruleika sem þolendur brotanna upplifðu. Það alvarlegasta við brot samkvæmt 194. til 199. gr. almennra hegningarlaga væri að með verknaðinum væri brotið gegn kynfrelsi fólks, athafnafrelsi þess, friðhelgi og athafnafrelsi í kynlífi.

Í almennum athugasemdum með frumvarpinu var sérstaklega fjallað um hvort rétt væri að skilgreina nauðgunarhugtakið með áherslu á samþykki eða skort á samþykki þolanda. Skortur á samþykki væri atriði sem fólgið væri í nauðgunarhugtakinu því að samþykkisskorturinn gerði háttsemi að nauðgun og þar með refsiverða.

Samkvæmt framansögðu var það hluti af verknaðarlýsingu í ákæru að ákærði hefði fróað brotaþola án hans samþykkis. Enda þótt skortur á samþykki hafi ekki verið hluti af verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins í 194. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu er samkvæmt framansögðu vafalaust að skortur á samþykki fyrir samræði eða öðrum kynferðismökum var ein af forsendum þess að háttsemi teldist þá refsinæm samkvæmt ákvæðinu. Þessi hluti lýsingar í ákæru á háttsemi ákærða hefur ekki þau áhrif að hún teljist ekki hafa verið refsinæm á verknaðarstundu, sbr. 2. málslið 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

3

Í því frumvarpi sem síðar varð að lögum nr. 61/2007 var upphaflega lagt til að 1. málsliður 1. mgr. 194. gr. yrði á þann veg að hver sem hefði samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi eða hótunum gerðist sekur um nauðgun og skyldi sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum.

Allsherjarnefnd Alþingis gerði þá tillögu um breytingu á fyrrnefndum málslið í frumvarpinu að verknaðaraðferðir í nauðgunarákvæðinu yrðu ekki einungis ofbeldi og hótanir heldur einnig annars konar ólögmæt nauðung. Í nefndaráliti allsherjarnefndar komu fram þær skýringar á breytingartillögunni að nefndin hefði velt fyrir sér hvort nægilega væri tryggt í frumvarpinu að sú háttsemi að notfæra sér aðstöðumun, sem hingað til hefði verið heimfærð undir 195. gr. laganna, væri refsiverð, það er hvort hugtakið hótun næði fyllilega yfir það sem í réttarframkvæmd hefði verið talið felast í ólögmætri nauðung og hvort með breytingunum væri í raun verið að þrengja verknaðarlýsingu áður gildandi ákvæða. Þá kom þar fram að sú háttsemi sem í dómaframkvæmd hefði talist brot gegn 195. gr. mætti kalla að notfæra sér aðstöðumun en þó hefði alltaf orðið að felast einhvers konar hótun í háttseminni. Nánar um þetta sagði í athugasemdunum að væri hótun beitt ætti 194. gr. við um brotið en samkvæmt frumvarpinu gæti efni hótunar varðað hvað sem er. Um þetta sagði síðan að lítið þyrfti til „svo að um hótun sé að ræða og getur það að notfæra sér aðstöðumun falið í sér hótun“.

Í athugasemdum með breytingartillögu allsherjarnefndar sagði enn fremur að með hliðsjón af meginreglunni um að refsiákvæði þyrftu alltaf að vera skýr og til að taka af allan vafa í þessum efnum legði nefndin til þær breytingar á frumvarpinu að annars konar nauðung yrði bætt við verknaðarlýsingu nauðgunarákvæðisins. Ákvæðið, með umræddri breytingartillögu, var lögfest sem ný 194. gr. almennra hegningarlaga.

Af orðalagi 195. gr. almennra hegningarlaga, eins og ákvæðið var fyrir gildistöku laga nr. 61/2007 og orðalagi 194. gr. laganna eftir það, svo og með hliðsjón af framangreindum lögskýringargögnum, er ljóst að breytingarnar á umræddum refsiákvæðum miðuðu að því að fella háttsemi sem fólst í því að þröngva manni til samræðis eða annarra kynferðismaka með annars konar ólögmætri nauðung en ofbeldi eða hótun um ofbeldi undir nauðgunarákvæðið í 194. gr. og hækka refsimörk slíks brots til samræmis við refsimörk þeirrar greinar.

Eins og fram kemur í umræddum lögskýringargögnum var misnotkun á aðstöðu í því skyni að ná fram samræði eða öðrum kynferðismökum talin meðal þeirra verknaðaraðferða sem féllu undir aðra ólögmæta nauðung í skilningi 195. gr. almennra hegningarlaga fyrir gildistöku laga nr. 61/2007. Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar fyrir gildistöku laga nr. 61/2007 var sú háttsemi ákærða að hafa kynferðismök við brotaþola án samþykkis hans, við þær aðstæður að ákærði misnotaði traust brotaþola og nýtti sér brotavettvang eða yfirburðaaðstöðu svo sem aldurs-, afls- eða liðsmun, talin ólögmæt nauðung í skilningi 195. gr., sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 10. október 1996 í máli nr. 159/1996 og 15. janúar 2004 í máli nr. 372/2003.

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar eftir gildistöku laga nr. 61/2007 hefur slík háttsemi sem að ofan greinir, er felst í að nýta sér aðstöðumun, verið felld undir nauðgunarákvæðið í 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 15. desember 2016 í máli nr. 440/2016 en þar var ákærði sakfelldur fyrir brot sem svipaði talsvert til þeirrar háttsemi sem ákærða í þessu máli er gefin að sök og 20. júní 2017 í máli nr. 486/2016. Þar voru ákærðu sakfelldir fyrir brot sem talið var felast í ólögmætri nauðung en þeir voru taldir hafa brotið gróflega gegn kynfrelsi brotaþola og um það meðal annars vísað til mikils aðstöðu- og aflsmunar.

4

Ákærði var sakfelldur í héraði og fyrir Landsrétti fyrir nauðgun með því að hafa á þáverandi heimili sínu fróað brotaþola, án hans samþykkis, með því að beita hann ólögmætri nauðung en ákærði misnotaði það traust sem brotaþoli bar til hans sem heilara er brotaþoli lá nakinn á nuddbekk hjá honum.

Þegar litið er til alls framangreinds og þá sérstaklega fyrrgreindrar dómaframkvæmdar Hæstaréttar leikur ekki vafi á því að slík háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir samkvæmt hinum áfrýjaða dómi fól í sér ólögmæta nauðung í skilningi 195. gr. almennra hegningarlaga fyrir gildistöku laga nr. 61/2007 og 194. gr. almennra hegningarlaga eins og ákvæðið var á verknaðarstundu. Beiting og túlkun síðarnefnda ákvæðisins í þessu máli var því fyrirsjáanleg. Þessi refsiákvæði, eins og þau voru um langt skeið túlkuð af Hæstarétti, fullnægja þannig kröfum 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda.

Samkvæmt framansögðu var sú niðurstaða Landsréttar að sakfella ákærða og gera honum refsingu jafnframt í samræmi við 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

Fyrir liggur að brotaþoli tilkynnti lögreglu ekki um brot ákærða fyrr en hálft sjötta ár var liðið frá því. Þegar ákæra í málinu var gefin út voru tæp átta ár liðin frá broti. Með hliðsjón af því og þrátt fyrir alvarleika brots ákærða þykir ekki næg ástæða til að hagga við refsingu hans.

Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærða, heimfærslu brots hans til refsiákvæða og dæmda refsingu.

VI

Með hliðsjón af alvarleika brots ákærða og þeim andlegu afleiðingum sem brotaþoli glímdi við vegna brotsins samkvæmt gögnum málsins verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur.

Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti var krafa brotaþola um vexti af skaðabótum lagfærð hvað varðar tímabil þeirra vaxta sem krafist er samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 án athugasemda af hálfu ákærða. Þar sem ákærði hefur hvorki mótmælt vaxtakröfu brotaþola né borið fyrir sig að hluti vaxtanna sé fyrndur verður hún tekin til greina með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun og útlagðan kostnað réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en einkaréttarkröfu A.

Ákærði, Þ-kk-nf G-kk-nf, greiði A 1.200.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2011 til 2. október 2016 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.307.898 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 824.600 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 353.400 krónur, auk útlagðs kostnaðar hans, 59.910 krónur.