540/2011

K var sakfelldur fyrir frelsissviptingu, rán, þjófnað, fíkniefnalagabrot, brot gegn umferðarlögum og fyrir að valda líkamstjóni af gáleysi. Var K einnig sviptur ökurétti ævilangt, gert að sæta upptöku fíkniefna og til greiðslu miskabóta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. september 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess að refsing hans verði milduð og bundin skilorði. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti gerði hann einnig kröfu um að ökuréttarsvipting verði stytt og markaður ákveðinn tími. Þá krefst hann „endurskoðunar á niðurstöðum dóms um skaðabætur til A að fjárhæð 450.000 krónur og að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi.“

Fyrir héraðsdómi gerði A einkaréttarkröfu, sem fallist var á með þeim hætti, sem fram kemur í dómsorði hins áfrýjaða dóms. A er nú látinn. Af hálfu dánarbúsins hefur ekki verið óskað endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um kröfuna.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var málið höfðað með tveimur ákærum. Þá fyrri gaf ríkissaksóknari út 15. apríl 2011. Þar eru ákærða gefin að sök ráns- og frelsissviptingarbrot og fíkniefnalagabrot. Hin síðari var gefin út af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 14. júní 2011. Hún varðar þrjú tilvik, þar sem ákærði er sakaður um akstur án ökuréttar og undir áhrifum fíkniefna, eitt þjófnaðarbrot, eitt fíkniefnalagabrot og loks brot gegn 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem jafnframt er talið varða við nánar tilgreind ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987. Felst síðastnefnda brotið í því að hafa valdið árekstri sem olli ökumanni annarrar bifreiðar líkamstjóni. Er þessum sakargiftum nánar lýst í héraðsdómi.

Ákærði kom fyrir dóm 14. júní 2011. Þá játaði hann sök samkvæmt öllum ákæruliðum beggja ákæruskjala en tók fram að hann myndi ekki atvik að ráns- og frelsissviptingarbrotinu í ákæru ríkissaksóknara. Þar næst var bókað að skilyrði væru til að fara með málið í samræmi við 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Að því búnu tjáðu fulltrúi ákæruvaldsins og skipaður verjandi ákærða sig um ákvörðun viðurlaga auk þess sem réttargæslumaður bótakrefjanda lagði bótakröfuna í dóm. Hinn áfrýjaði dómur var síðan kveðinn upp 16. júní 2011.

Við málflutning fyrir Hæstarétti voru af hálfu ákærða gerðar ýmsar athugasemdir sem bæði lúta að lagaatriðum í ákærunum og afgreiðslu héraðsdóms á þeim.

Í fyrsta lagi var því haldið fram að brotið í I. kafla ákæru ríkissaksóknara eigi einungis að heimfærast undir 252. gr. almennra hegningarlaga en ekki jafnframt undir 2. mgr. 226. gr. laganna, þar sem 252. gr. tæmi sökina. Samkvæmt gögnum málsins stóð frelsissvipting A yfir í um sex klukkustundir umrætt sinn. Að þessu virtu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að brotið varði við bæði hin tilgreindu refsiákvæði.

Í öðru lagi var af hálfu ákærða færð fram sú vörn að akstursbrot hans samkvæmt 1. og 5. töluliðum í ákæru lögreglustjórans í Reykjavík hafi verið fyrnd þegar málið var höfðað. Svo sé einnig um akstursþátt 6. ákæruliðar í sömu ákæru. Brotið í 1. tölulið var framið 28. apríl 2009. Gögn málsins sýna að skýrsla var tekin af ákærða hjá lögreglu strax þann dag. Brotið í 5. tölulið var framið 13. nóvember 2008 og var lögregluskýrsla tekin af ákærða vegna brotsins sama dag. Fyrningarfrestur telst frá þeim degi, er refsiverðum verknaði lauk, sbr. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 4. mgr. 82. gr. laganna rofnar fyrningarfrestur þegar rannsókn sakamáls hefst fyrir rannsóknara gegn manni sem sakborningi. Er af þessu ljóst að fyrningarfrestur þeirra tveggja brota sem hér voru nefnd var rofinn strax á brotadegi. Samkvæmt 2. málslið 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga rýfur rannsókn samkvæmt 4. mgr. ekki fyrningarfrest ef rannsóknari hættir henni eða hún stöðvast um óákveðinn tíma með þeim fyrirvara að sakborningur hafi ekki komið sér undan rannsókninni. Af hálfu ákærða hefur því ekki verið haldið fram að rannsókn brotanna á hendur honum hafi stöðvast þannig að rof fyrningar nefndra brota hafi fallið niður af þeim sökum og hann hefur þá heldur ekki sýnt fram á að svo sé. Verður samkvæmt þessu lagt til grundvallar, svo sem gert var í héraðsdómi, að ákærði hafi gerst sekur um nefnd brot og að honum verði gerð refsing og önnur viðurlög vegna þeirra. Að því er snertir sjónarmið ákærða um fyrningu á akstursþætti brotsins í 6. ákærulið þessarar ákæru er þess að gæta að brotið er í ákærunni talið varða við 219. gr. almennra hegningarlaga auk þeirra ákvæða umferðarlaga sem þar eru tilgreind. Brot gegn 219. gr. almennra hegningarlaga geta varðað fangelsi allt að fjórum árum. Þau fyrnast því á fimm árum samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga. Engin efni eru til að greina brotið í sundur á þann hátt sem ákærði heldur fram og telja að í því sé falinn akstursþáttur sem sæti fyrningu á skemmri tíma en þetta, sbr. 4. mgr. 81. gr. laganna. Brotið var framið 24. júlí 2008 og kemur því fyrning þess ekki til álita í málinu.

Í þriðja lagi voru færð fram mótmæli við því að dómur sá sem ákærði hlaut fyrir líkamsárás 20. febrúar 2006 hefði ítrekunaráhrif nú, þar sem fangelsisrefsing í þeim dómi hefði verið bundin skilorði. Með vísan til 61. gr. almennra hegningarlaga er fallist á þetta.

Þá var af hálfu ákærða lagt fram vottorð frá meðferðarstofnun í Svíþjóð um meðferð sem ákærði hefur notið vegna neyslu vímugjafa. Taldi ákærði að vottorðið sýndi að hann hefði náð marktækum árangri í þessu efni og ætti það að valda því að dómur yfir honum yrði bundinn skilorði.

Af hálfu ákærða voru loks gerðar frekari athugasemdir um atriði sem áhrif eigi að hafa á ákvörðun refsingar sem og um miskabótakröfu A, þar sem talið var að ekki væri samræmi milli forsendna og dómsorðs um úrlausn á henni.

Ráns- og frelsissviptingarbrot það sem ákærði er sakfelldur fyrir í þessu máli er mjög ófyrirleitið og alvarlegt. Háttsemi ákærða 24. júlí 2008 er hann ók bifreið undir sterkum áhrifum fíkniefna og olli alvarlegu líkamstjóni hjá öðrum vegfaranda var stórhættuleg og með öllu óforsvaranleg. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar og að teknu tilliti til athugasemda ákærða fyrir Hæstarétti verður staðfest refsing ákærða sem þar er ákveðin. Ekki þykja efni til að skilorðsbinda refsinguna. Í málinu er ákærði sakfelldur fyrir endurtekinn akstur án ökuréttar og undir mjög miklum fíkniefnaáhrifum. Enda þótt ekki sé um ítrekun öðru sinni að ræða eru sakir miklar og verður með vísan til 101. gr. umferðarlaga ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar staðfest.

Hinn áfrýjaði dómur verður staðfestur um fjárhæð miskabóta til handa A. A er látinn og tekur dánarbú hans við aðild að miskabótakröfunni samkvæmt lögjöfnun frá 2. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Svo sem fram kemur í forsendum héraðsdóms hafa samverkamenn ákærða að ráns- og frelsissviptingarbrotinu 20. desember 2009 verið dæmdir hvor í sínu lagi til að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 450.000 krónur. Ber að dæma ákærða til sameiginlegrar ábyrgðar með þeim á greiðslu bótanna. Verður það gert með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Hinn áfrýjaði dómur verður staðfestur um upptöku fíkniefna og sakarkostnað.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, sviptingu ökuréttar hans, upptöku fíkniefna og sakarkostnað.

Ákærði, K-kk-nf S-kk-nf, greiði dánarbúi A 450.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. desember 2009 til 14. júlí 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Greiðsluskylda ákærða er sameiginleg með greiðsluskyldu Y og Z við brotaþola samkvæmt dómum Héraðsdóms Reykjavíkur 27. maí og 10. júní 2011 á þann hátt að greiði annar þeirra eða báðir kröfuna eða hluta hennar lækkar greiðsluskylda ákærða að sama skapi.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 260.603 krónur, þar sem með eru talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, K-kk-ef S-kk-ef, hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.