691/2016

B og C kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina beiðni A um dómkvaðningu manns til að meta hvort A væri fær um að ráða persónulegum högum sínum eða fé í skilningi a. liðar 4. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Talið var að slíkur vafi væri fyrir hendi um niðurstöðu málsins að rétt væri að verða við beiðni A. Þá þótti varakrafa B og C um að dómkveðja yfirmatsmenn samkvæmt 1. mgr. 64. gr. laga nr. 91/1991 ekki eiga við, þar sem ekki lá fyrir undirmatsgerð í málinu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 5. október 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2016, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að dómkvaddur yrði matsmaður til að „gefa læknisfræðilegt álit á því hvort varnaraðili sé fær um að ráða persónulegum högum sínum eða fé“ í máli sóknaraðila á hendur honum, þar sem krafist er að hann verði sviptur fjárræði. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að kröfu varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað, en til vara að lagt verði fyrir héraðsdóm að dómkveðja tvo yfirmatsmenn til að leggja mat á framangreint efni. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar úr ríkissjóði.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að lagt verði fyrir héraðsdóm að dómkveðja tvo matsmenn í fyrrgreindum tilgangi. Í báðum tilvikum krefst hann kærumálskostnaðar úr ríkissjóði.

Sóknaraðilar lögðu fyrir héraðsdóm 1. mars 2016 kröfu um að varnaraðili, sem er bróðir þeirra, yrði sviptur fjárræði ótímabundið með vísan til a. liðar 4. gr. lögræðislaga. Í hinum kærða úrskurði er greint frá því að velferðarsvið Reykjavíkurborgar hafi á árinu 2015 krafist þess að varnaraðili yrði sviptur fjárræði og hafi af því tilefni verið leitað eftir mati nafngreinds geðlæknis um hagi hans, en að fengnu mati, þar sem talið hafi verið að ekki væru uppfyllt læknisfræðileg skilyrði til að svipta varnaraðila fjárræði, hafi það mál verið fellt niður. Undir rekstri þessa máls hafi dómari ákveðið að leita aftur álits sama geðlæknis um hagi varnaraðila. Í þetta sinn hafi læknirinn komist að þeirri niðurstöðu að varnaraðili væri svo á sig kominn andlega að leggja yrði eindregið til að hann yrði sviptur fjárræði að minnsta kosti í tvö ár. Að þessu fram komnu krafðist varnaraðili þess að dómkvaddur yrði matsmaður til að „gefa læknisfræðilegt álit á því hvort varnaraðili sé fær um að ráða fjárhagslegum hagsmunum sínum". Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómur við þeirri kröfu gegn andmælum sóknaraðila.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að skilyrði séu til að afla matsgerðar um framangreint efni. Um varakröfu sóknaraðila fyrir Hæstarétti er þess að gæta að í fyrrnefndu máli, sem rekið var um kröfu velferðarsviðs Reykjavíkurborgar um að varnaraðili yrði sviptur fjárræði, lét geðlæknir, sem áður var getið, frá sér fara álit í skjali, sem bar fyrirsögnina „læknisvottorð“ og var dagsett 7. apríl 2015. Í upphafi þess var þó tekið upp orðrétt meginmál bréfs Héraðsdóms Reykjavíkur til læknisins frá 11. mars sama ár, þar sem fram kom að hann hafi verið „dómkvaddur til þess að leggja geðlæknisfræðilegt mat á það álitaefni hvort varnaraðili sé ófær um að ráða fé sínu“ og var jafnframt vísað til 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um hvernig læknirinn ætti að standa að þessu verki. Af öðru efni skjalsins verður ekki annað séð en að læknirinn hafi fylgt ákvæðum þessarar lagagreinar við framkvæmd verksins og verður því að líta svo á að skjalið hafi að réttu lagi verið matsgerð dómkvadds manns. Þegar héraðsdómur leitaði á hinn bóginn undir rekstri þessa máls eftir áliti sama geðlæknis var það gert með bréfi, þar sem beðið var „um læknisvottorð til afnota í lögræðismáli“. Þótt fram hafi komið í svari læknisins 22. ágúst 2016 að hann hafi í tengslum við verk sitt haldið matsfund, sem hann nefndi svo, var hér ekki um að ræða matsgerð í skilningi laga nr. 91/1991. Liggur því fyrir í máli þessu ein matsgerð dómkvadds manns. Hennar var aflað í öðru dómsmáli, þar sem aðilar voru ekki þeir sömu og að þessu máli. Að því virtu getur ekki átt hér við að dómkveðja yfirmatsmenn samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991, svo sem sóknaraðilar hafa krafist til vara, og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, S-kk-ef S. F-kk-ef héraðsdómslögmanns, og skipaðs verjanda varnaraðila, H-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.000 krónur til hvors um sig.