637/2011

þar sem héraðsdómari féllst á kröfu írska bankans I um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál I á hendur K hf. Í dómi Hæstaréttar sagði að með vísan til a. liðar 2. gr., 119. gr. og 129. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og að því gættu að misræmi virtist vera milli hins íslenska texta 1. mgr. 14. gr. tilskipunar 2001/24/EB um endurskipulagningu og slit lánastofnana annars vegar og texta tilskipunarinnar á sumum þeirra tungumála sem vísað væri til í 129. gr. EES-samningsins hins vegar, væri fallist á það með héraðsdómi að réttmætur vafi léki á um efni fyrrgreinds ákvæðis tilskipunarinnar. Þar af leiðandi yrði tekin til greina krafa I um að leitað yrði eftir ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins. Voru því tvær nánar tilgreindar spurningar lagðar fyrir dómstólinn.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma E-kk-nf T-kk-nf hæstaréttardómari og B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. nóvember 2011 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. nóvember 2011 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál varnaraðila á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Heiti varnaraðila var áður Anglo Irish Bank Corporation Ltd., en hefur verið breytt í Irish Bank Resolution Corporation Ltd.

Eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði gaf slitastjórn sóknaraðila út innköllun til skuldheimtumanna hans sem birtist fyrra sinni í Lögbirtingablaði 30. júní 2009. Þar var skorað á alla þá, sem töldu til hvers kyns skulda eða annarra réttinda á hendur sóknaraðila eða eigna í umráðum hans, að lýsa kröfum sínum skriflega fyrir slitastjórn innan sex mánaða frá fyrri birtingu innköllunar eða í síðasta lagi 30. desember 2009. Jafnframt var tekið fram að væri kröfum ekki lýst innan framangreinds frests giltu um það sömu réttaráhrif og um vanlýsingu kröfu samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Teldist hún því niður fallin gagnvart sóknaraðila nema undantekningar í 1. til 6. tölulið greinarinnar ættu við. Slitastjórn tilkynnti ekki hverjum og einum þekktum lánardrottni, þar á meðal varnaraðila, um slit sóknaraðila, hvenær kröfulýsingarfresti lyki og hverjar afleiðingar það gæti haft að kröfu yrði ekki lýst innan frestsins, heldur birti auglýsingar þess efnis erlendis, meðal annars í víðlesnu dagblaði á Írlandi.

Hinn 14. apríl 2010 eða þremur og hálfum mánuði eftir að kröfulýsingarfresti lauk barst slitastjórn sóknaraðila kröfulýsing frá varnaraðila vegna tveggja skuldabréfa, samtals að fjárhæð 15.558.733 evrur. Slitastjórn hafnaði kröfunum, meðal annars með þeim rökum að þeim hefði verið lýst að loknum kröfulýsingarfresti og ekki væri talið að undantekningarákvæði 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 ætti við um þær. Varnaraðili mótmælti þessari afstöðu slitastjórnar og hefur sá ágreiningur verið borinn undir héraðsdóm á grundvelli 1. mgr. 171. gr. laganna.

Varnaraðili hefur haldið því fram við meðferð málsins í héraði að taka beri kröfulýsingu hans gilda við slitameðferð sóknaraðila þar sem skylt hafi verið samkvæmt reglum, sem leiddar verði af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að senda honum, sem þekktum kröfuhafa, sérstaka tilkynningu með þeim upplýsingum sem að framan greinir. Í samræmi við það krafðist varnaraðili þess í þinghaldi 7. september 2011 að héraðsdómur aflaði álits EFTA-dómstólsins á því hvort ákvæði 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991 samrýmist efni tilskipunar 2001/24/EB. Með vísan til 1. mgr. 34. gr. samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls og 1. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 féllst héraðsdómur á að leita ráðgefandi álits dómstólsins á ofangreindu álitaefni, en hagaði orðalagi spurninga til hans á annan hátt en gert var af hálfu varnaraðila eins og greinir í úrskurðarorði hins kærða úrskurðar.

II

Í 2. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 6. gr. laga nr. 44/2009, segir: „Þegar fjármálafyrirtæki hefur verið skipuð slitastjórn skal hún tafarlaust gefa út og fá birta í Lögbirtingablaði innköllun vegna slitanna. Um efni innköllunar, kröfulýsingarfrest og tilkynningar eða auglýsingar vegna erlendra kröfuhafa skal beitt sömu reglum og við gjaldþrotaskipti.“ Þær reglur, sem vísað er til, er meðal annars að finna í 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991 sem er svohljóðandi: „Jafnframt því að gefa út innköllun skv. 85. gr. er skiptastjóra rétt að leita sérstaklega vitneskju um hvort einhver sá sem kann að telja til kröfu á hendur þrotabúinu sé búsettur erlendis. Komi fram vitneskja um slíkt er skiptastjóra rétt að tilkynna hlutaðeiganda svo fljótt sem verða má um gjaldþrotaskiptin, hvenær kröfulýsingarfrestur endi og hverjar afleiðingar það geti haft að kröfu verði ekki lýst innan frestsins.“ Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er skiptastjóra rétt að fá birta auglýsingu erlendis með sama efni og tilkynning samkvæmt 1. mgr. ef hann telur ástæðu til að ætla að lánardrottnar kunni að vera búsettir erlendis sem ekki er vitað hverjir séu eða hvar verði náð til.

Samkvæmt 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 þar sem kveðið er á um að við slit fjármálafyrirtækis gildi sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um kröfur á hendur því eiga ákvæði 118. gr. laga nr. 21/1991 við um slíkar kröfur, þar á meðal 2. töluliður greinarinnar. Þar er gerð sú undantekning frá því að krafa, sem lýst hefur verið eftir að kröfulýsingarfresti er lokið, falli niður gagnvart þrotabúi „að kröfuhafinn sé búsettur erlendis og hafi hvorki verið kunnugt né mátt vera kunnugt um gjaldþrotaskiptin, enda sé kröfunni lýst án ástæðulausra tafa og áður en boðað er til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu“.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið skal skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Í 31. gr. samningsins, þar sem mælt er fyrir um óheftan staðfesturétt innan svæðisins, er í 3. mgr. vísað í VIII. til XI. viðauka við samninginn, en þar séu sérstök ákvæði um þann rétt. Í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/24/EB frá 4. apríl 2001 um endurskipulagningu og slit lánastofnana, sem á grundvelli 98. gr. EES-samningsins var tekin upp í hann með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 167/2002 frá 6. desember 2002 um breytingu á IX. viðauka við samninginn, er í 14. gr. kveðið á um tilhögun upplýsingamiðlunar til þekktra lánardrottna við slitameðferð lánastofnunar. Þar segir í 1. mgr. hins íslenska texta tilskipunarinnar sem birtur var í Stjórnartíðindum EB 5. maí 2001: „Þegar slitameðferð hefst skulu stjórnvöld eða dómsmálayfirvöld heimaðildarríkisins eða skiptastjórinn upplýsa án tafar alla lánardrottna, sem hafa lögheimili, fasta búsetu eða aðalskrifstofu í öðrum aðildarríkjum, um það nema í tilvikum þegar í löggjöf heimaaðildarríkis þess er ekki krafist að kröfunni sé lýst til að hún fáist viðurkennd.“ Þegar hinn íslenski texti er borinn saman við texta tilskipunarinnar á öðrum tungumálum virðist svo sem misræmi sé á milli þeirra þannig að merking þessa ákvæðis sé frábrugðin frá einum texta til annars. Í málinu hefur verið lögð fram þýðing löggilts skjalaþýðanda á ákvæðinu í hinum enska texta tilskipunarinnar þar sem ákvæðið er sagt vera svohljóðandi í íslenskri þýðingu: „Þegar slitameðferð er hafin skulu yfirvöld stjórnsýslu eða dómsmála í heimaaðildarríkinu eða skiptaráðandi án tafar upplýsa þekkta kröfuhafa, hvern um sig, sem hafa lögheimili sitt, fasta búsetu eða höfuðstöðvar í öðrum aðildarríkjum, nema í tilvikum þegar í löggjöf heimaríkisins er ekki gerð krafa um að kröfu sé lýst til þess að hún verði tekin til greina.“

III

Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort slitastjórn sóknaraðila hafi verið skylt samkvæmt íslenskum lögum, þar á meðal á grundvelli reglna sem leiddar verði af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að upplýsa varnaraðila, sem þekktan lánardrottinn búsettan í aðildarríki á svæðinu, um slit sóknaraðila, hvenær kröfulýsingarfrestur endaði og hverjar afleiðingar það gæti haft að kröfu yrði ekki lýst á hendur honum innan frestsins. Ennfremur hvort slitastjórn hafi verið skylt, úr því að varnaraðila var ekki sérstaklega tilkynnt um slitin, að taka kröfulýsingu hans gilda við slitameðferð sóknaraðila þótt hún hafi borist eftir að fyrrgreindum fresti lauk.

Eins og gerð er grein fyrir hér að framan skal samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 skýra íslensk lög og reglur til samræmis við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og þær reglur sem á honum byggja. Að því virtu skiptir máli við úrlausn á fyrrgreindum ágreiningi aðila hvert er efni 1. mgr. 14. gr. tilskipunar 2001/24/EB þar sem kveðið er á um tilhögun upplýsingamiðlunar til þekktra lánardrottna við slitameðferð lánastofnunar hér á landi.

Samkvæmt a. lið 2. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið merkir hugtakið „samningur“ meginmál samningsins, bókanir við hann og viðauka auk þeirra gerða sem þar er vísað til. Þá segir í 119. gr. samningsins að viðaukar, svo og gerðir sem vísað er til í þeim og aðlagaðar eru vegna samningsins, skuli auk bókana vera óaðskiljanlegur hluti hans. Í 129. gr. samningsins kemur fram að hann sé gerður í einu frumriti á nánar tilgreindum tungumálum, þar á meðal íslensku, og að hver þessara texta skuli jafngildur. Þar segir ennfremur að textar, sem vísað sé til í viðaukunum, séu jafngildir á nánar greindum tungumálum, en íslenska er ekki þar á meðal. Jafnframt er þar kveðið á um að textar á tungumálum aðildarríkja Evrópusambandsins skuli „með tilliti til jafngildingar þýddir á íslensku og norsku og birtir í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins.“

Með vísan til framangreindra ákvæða samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og að því gættu að misræmi virðist vera milli hins íslenska texta 1. mgr. 14. gr. tilskipunar 2001/24/EB annars vegar og texta hennar á sumum þeirra tungumála sem vísað er til í 129. gr. samningsins hins vegar, er fallist á það með héraðsdómi að réttmætur vafi leiki á um efni fyrrgreinds ákvæðis. Þar af leiðandi verður tekin til greina krafa varnaraðila um að leitað verði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á grundvelli 1. gr. laga nr. 21/1994, en orðalagi spurninga verður hagað á þann veg sem í dómsorði greinir.

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Leitað verður ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á eftirfarandi:

1. Ef misræmi er milli texta samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eða reglna, sem á honum byggja, á mismunandi tungumálum þannig að efni einstakra ákvæða eða reglna er óljóst, hvernig ber að leiða efni þeirra í ljós svo að beita megi þeim við lausn ágreiningsmála?

2. Að teknu tilliti til svars við spurningu 1, samrýmist það 1. mgr. 14. gr. tilskipunar 2001/24/EB um endurskipulagningu og slit lánastofnana að í lögum ríkis, sem er aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sé það lagt í vald slitastjórnar eða annars þar til bærs stjórnvalds eða sýslunarmanns að ákveða hvort upplýsa skuli um þau atriði, sem þar eru greind, með auglýsingu, birtri erlendis, í stað sérstakrar tilkynningar til hvers og eins þekkts lánardrottins?

Kærumálskostnaður fellur niður.