605/2016

W krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda T ehf. og S hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi hjá T ehf. er hann festi söðul á færibandi fiskflökunarvélar í fatnaði sínum með þeim afleiðingum að hægri hönd hans dróst með færibandinu inn í hnífa vélarinnar. Missti W tvo fingur hægri handar ásamt ölnarhluta hennar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að orsök slyssins mætti rekja til þess að hlífðarfatnaður W á slysdegi hefði ekki veitt fullnægjandi vörn gegn þeirri vá sem stafað hefði af vélinni. Vísað var til þess að engu hefði breytt hvort ermahlífar hefðu verið bornar undir hönskum eða yfir þeim eins og fyrirmæli T ehf. samkvæmt gæðahandbók félagsins hefði kveðið á um. Var því talið að T ehf. bæri ábyrgð eftir reglum skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð á tjóni W vegna þeirrar saknæmu vanrækslu að W hefði ekki klæðst viðeigandi persónuhlífum. Var krafa W því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 30. ágúst 2016. Þeir krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi slasaðist stefndi alvarlega við vinnu sína hjá áfrýjanda Toppfiski ehf. 2. október 2012 er hann festi svokallaðan söðul á færibandi fiskflökunarvélar í fatnaði sínum með þeim afleiðingum að hægri hönd hans dróst með færibandinu inn í hnífa vélarinnar. Missti stefndi tvo fingur hægri handar ásamt ölnarhluta hennar. Í umsögn Vinnueftirlitsins 21. maí 2013 kom fram að eftirlitsmaður hafi farið á vinnustað stefnda strax í kjölfar tilkynningar Neyðarlínunnar um slysið. Í niðurstöðukafla um rannsókn slyssins sagði að mat Vinnueftirlitsins væri að orsök slyssins mætti rekja til þess að klæðnaður stefnda festist í færslubúnaði vélarinnar, það að stefndi hafi ekki náð að virkja stöðvunarbúnað vélarinnar í tæka tíð og að mögulega hafi stöðvunarbúnaður hennar ekki virkað rétt þegar slysið varð.

Í gæðahandbók áfrýjanda Toppfisks ehf. frá júní 2011, sem gilti frá 16. janúar 2012, er kveðið á um hlífðarfatnað starfsmanna. Kemur þar meðal annars fram að hlífðarfatnaður sé nauðsynlegur í matvælavinnslu til þess að verja matvæli fyrir mengun af ýmsu tagi. Segir einnig í handbókinni að starfsmenn eigi að fara eftir þeim reglum sem fyrirtækið setji um hlífðarfatnað og aðeins hlífðarfatnaður sem fyrirtækið útvegi sé leyfður. Um hlífðarfatnað í vinnslusal segir meðal annars að ermahlífar skuli vera einnota, hvítar að lit, sem settar skuli utan yfir hanskana. Þá skuli hanskar vera einnota þar sem því verði við komið. Af öðrum fyrirmælum gæðahandbókarinnar um fatnað starfsmanna verður glögglega ráðið að þeim er fyrst og fremst ætlað að stuðla að því að starfsmenn gæti fyllsta hreinlætis við vinnu sína, enda starfar áfrýjandi, Toppfiskur ehf., í matvælaiðnaði.

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum segir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Reglur nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa eru settar með stoð í 38. gr. laganna. Í II. kafla reglnanna er fjallað um skyldur atvinnurekenda og segir í a. lið 1. mgr. 4. gr. að persónuhlífar verði að henta til varnar þeirri áhættu sem um er að ræða án þess að þær leiði sjálfar til aukinnar áhættu og í b. lið greinarinnar segir að þær verði að hæfa ríkjandi aðstæðum á vinnustað. Í 7. mgr. 4. gr. reglnanna segir að atvinnurekandi skuli upplýsa starfsmann fyrirfram um þá hættu sem persónuhlífunum sé ætlað að vernda hann gegn og skyldu hans til að nota slíkar hlífar. Þá segir í 10. mgr. 4. gr. að atvinnurekandi skuli með hliðsjón af þeirri vinnu sem fram fari og eftir því sem nauðsyn krefji setja upp eitt eða fleiri skilti sem gefi til kynna hvaða gerðir af persónuhlífum beri að nota á viðkomandi vinnustað.

Eins og rakið hefur verið bar slys stefnda að með þeim hætti að fatnaður hans flæktist í söðli færibands fiskflökunarvélarinnar sem hann vann við. Stefndi klæddist á slysdegi margnota hönskum og undir þeim bar hann örþunnar, einnota ermahlífar. Hann bar fyrir dómi að ermahlífarnar hafi einvörðungu verið til að vernda föt fyrir bleytu. Þá kvaðst hann hafa vitað að setja átti hlífarnar yfir hanskana. Spurður um hvaða hluti handar eða handleggs hans hafi fest í færibandinu kvað hann söðulinn eða krókinn hafa krækst í olnboga sinn. Þegar framangreint er virt verður orsök slyssins rakin til þess að hlífðarfatnaður stefnda á slysdegi veitti ekki fullnægjandi vörn gegn þeirri vá sem stafaði af vélinni og hefðu ermahlífar úr sterku efni þurft að ná upp fyrir olnboga til þess að vernda stefnda gegn þeirri hættu að fatnaður flæktist í söðli færibandsins. Breytir því engu hvort ermahlífarnar voru bornar undir hönskunum eða yfir þeim, eins og fyrirmæli áfrýjanda Toppfisks ehf. samkvæmt gæðahandbók kváðu á um. Áfrýjandi, Toppfiskur ehf., bar samkvæmt lögum nr. 46/1980 og áðurgreindum ákvæðum reglna nr. 497/1994 ábyrgð á því að stefndi klæddist viðeigandi persónuhlífum. Þar sem misbrestur varð á því ber áfrýjandi Toppfiskur ehf. ábyrgð eftir reglum skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð á tjóni stefnda vegna þeirrar saknæmu vanrækslu. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti sem rennur í ríkissjóð. Um þann kostnað og gjafsóknarkostnað stefnda fer eftir því sem segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Toppfiskur ehf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, W-x-x B-x-x, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.