360/2015

Tíu starfsmenn byggingavörufyrirtækjanna Byko og Húsasmiðjunnar voru ákærðir fyrir refsivert verðsamráð í störfum sínum hjá fyrirtækjunum á tímabilinu 13. september 2010 til 3. mars 2011. Í ákæru voru átta þeirra sakaðir um refsivert verðsamráð í störfum sínum hjá fyrirtækjunum með skipulagðri upplýsingagjöf um verð og tilboðskjör sérgreindra grófvörutegunda í símtölum milli starfsmanna fyrirtækjanna. Á sama hátt var fjórum ákærðu gefin að sök sams konar brot í störfum sínum fyrir Byko í símtölum milli eins þeirra og starfsmanna þriðja fyrirtækisins. Þá voru tveir ákærðu sakaðir um refsiverða hvatningu til verðsamráðs milli Byko og Húsasmiðjunnar í símtölum sem þeir áttu hvor í sínu lagi og aðrir tveir um refsivert verðsamráð milli fyrirtækjanna og hvatningu til þess í enn öðru símtali. Loks var þremur ákærðu gefin að sök, hverjum fyrir sig, tilraun til að koma á slíku samráði í símtölum við starfsmann fjórða fyrirtækisins. Í dómi Hæstaréttar var talið sannað með vísan til þeirra gagna sem lögð höfðu verið fram í málinu að Byko hefði upphaflega spurst fyrir um verð hjá Húsasmiðjunni í símtölum, en samskiptin síðan þróast úr því að vera einhliða í að verða gagnkvæm þar sem þeir, sem ræðst hefðu við, skiptust á upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum í sömu eða sambærilegum vörutegundum sem einkum hefðu tilheyrt svokallaðri grófvöru. Hefði tilgangurinn með upplýsingagjöfinni augljóslega verið sá að fá gleggri mynd af verðum keppinautarins á samkeppnisvörum og þróun þeirra en kostur hefði verið fyrir fyrirtækin, hvort um sig, með því að kynna sér einungis verðin með þeim aðferðum sem neytendum stóð til boða. Var talið að hin tíðu og reglubundnu samskipti milli Byko og Húsasmiðjunnar hefðu falið í sér samstilltar aðgerðir sem höfðu það að markmiði að raska samkeppni milli fyrirtækjanna og brutu því gegn 1. mgr. 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Hið sama var talið eiga við um samskipti Byko og þriðja fyrirtækisins þótt umfang þeirra hafi verið takmarkað. Þar sem um hefði verið að ræða samráð um verð milli fyrirtækja á sama sölustigi hefðu þeir, sem framkvæmdu, hvöttu til þess eða létu framkvæma það, borið refsiábyrgð samkvæmt 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. laganna.

Við mat á sekt eða sýknu ákærðu var meðal annars litið til þess að X og Y störfuðu báðir sem sölumenn í þjónustuveri Húsasmiðjunnar, fyrst og fremst við að svara í síma, og var talið ósannað að þeir hefðu með háttsemi sinni brotið með saknæmum hætti gegn áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga. Voru þeir því sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins í málinu. Hins vegar var talið að G og R hefðu, hvor hjá sínu fyrirtæki, borið ábyrgð á framkvæmd þess samráðs sem átt hafði sér stað milli Byko og Húsasmiðjunnar og skipti í því sambandi ekki máli þótt þeir teldu sig hafa tekið þátt í samráðinu með vitund eða vilja yfirmanna sinna. Voru þeir sakfelldir fyrir brot af ásettu ráði gegn 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra. Þá voru S, SI og L sakfelldir fyrir brot á sömu ákvæðum samkeppnislaga með skírskotun til þeirra stjórnunarstarfa sem þeir gegndu innan Byko og þess að þeim bárust reglulega upplýsingar um að borin hefðu verið saman verð hjá fyrirtækinu og Húsasmiðjunni á yfir 100 vörutegundum. Var talið ótvírætt sannað að þeir hefðu af hálfu Byko stýrt samráði um verð milli þess fyrirtækis annars vegar og Húsasmiðjunnar og þriðja fyrirtækisins hins vegar. Við mat á refsiábyrgð SÁ var aðallega litið til þess að hann hefði verið yfirmaður G og borið ábyrgð á að verðkannanir voru gerðar á grófvöru. Þá þóttu gögn málsins bera með sér að honum hefði verið kunnugt um að Byko aflaði reglulega á ákærutímabilinu upplýsinga um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Húsasmiðjunni með því að hringja í starfsmenn síðarnefnda fyrirtækisins. Vegna þeirra stöðu sem hann gegndi og vitneskju hans um hið refsiverða samráð, var hann sakfelldur fyrir brot á áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga fyrir aðkomu sína, þó aðeins að því er tók til þeirra tilvika þar sem Byko hefðu verið látnar í té upplýsingar um verð. Þá voru K og SÁ sakfelldir fyrir að hafa hvatt til refsiverðs verðsamráðs milli Byko og Húsasmiðjunnar hvor í sínu símtali og voru brot þeirra heimfærð undir áðurnefnd ákvæði samkeppnislaga. Loks var talið að S og J hefðu í símtali þeirra á milli brotið af ásettu ráði og á alvarlegan hátt gegn 1. mgr. og a. og d. liðum 2. mgr. 41. gr. a. laganna þar sem ekki fór á milli mála í umræddu símtali að báðir ákærðu hvöttu hvorn annan til að halda uppi verðum hjá Byko og Húsasmiðjunni í grófvöru, þar á meðal við gerð tilboða. Hins vegar var talið ósannað að R, K og J hefðu gerst sekir um tilraunir til að koma á samráði við starfsmann fjórða fyrirtækisins í símtölum við hann.

Við mat á refsingu ákærðu var meðal annars litið til þess að refsing einstaklinga fyrir brot á samkeppnislögum hefði verið þyngd til muna með lögum nr. 52/2007. Þá var jafnframt litið til þess að sum brotanna stóðu lengi yfir og voru umfangsmikil, en önnur háttsemi, sem sakfellt var fyrir, fól í sér grófari brot. Þá hefðu Byko og Húsasmiðjan verið nánast einráð á markaðnum á ákærutímabilinu og brot ákærðu því ekki einungis beinst að mikilvægum hagsmunum viðskiptavina fyrirtækjanna, heldur alls almennings. Litið var til þess að brot S, sem gegnt hafði stöðu framkvæmdastjóra hjá Byko, og því verið meðal æðstu stjórnenda fyrirtækisins, hefðu verið stórfelld og áðurgreint brot hans í símtali við J mjög alvarlegt. Þessu til viðbótar var jafnframt horft til þess hve einbeittur vilji hans var til að raska samkeppni milli Byko og Húsasmiðjunnar í síðastnefnda tilvikinu, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing hans hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi. Þá hafði SÁ gegnt starfi framkvæmdastjóra hjá Húsasmiðjunni og var því í hópi æðstu stjórnenda þess fyrirtækis. Brot hans sem laut að almennu verðsamráði fyrirtækjanna var talið minna í sniðum og annars eðlis en brot stjórnenda Byko. Hins vegar var til þess að líta að önnur háttsemi sem hann var fundinn sekur um fól í sér alvarlegt brot á samkeppnislögum. Með hliðsjón af því og stöðu hans hjá Húsasmiðjunni var SÁ dæmdur til að sæta 9 mánaða fangelsi. J og K höfðu báðir starfað sem vörustjórar hjá Húsasmiðjunni. Brot þau sem þeir voru sakfelldir fyrir voru alvarleg, einkum þó brot J í símtali við S. Að teknu tilliti til þess var refsing J ákveðin fangelsi í 9 mánuði, en K var gert að sæta fangelsi í 3 mánuði. Þá hafði L gegnt stöðu verslunarstjóra timbursölu Byko og SI sölustjóra fagsölusviðs þess. Brot þeirra voru umfangsmikil en við ákvörðun refsingar var litið til stöðu þeirra hjá fyrirtækinu sem millistjórnenda og var þeim hvorum um sig gerð 3 mánaða fangelsisrefsing. Loks var litið til þess að G og R hefðu verið óbreyttir starfsmenn fyrirtækjanna tveggja og var miðað við að sú háttsemi sem þeir hefðu verið sakfelldir fyrir, hefði verið viðhöfð samkvæmt fyrirmælum yfirmanna þeirra. Var ákvörðun refsingar þeirra því frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þar sem ákærðu hafði ekki áður verið refsað var refsing þeirra, sem gert hafði verið að sæta fangelsi, skilorðsbundin að fullu í tvö ár, að undanskildum S, en fullnustu 15 mánaða af refsingu hans var frestað skilorðsbundið í þrjú ár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. maí 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærðu verði sakfelldir samkvæmt ákæru og þeir dæmdir til refsingar, auk þess sem refsing ákærða S-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef verði þyngd.

Ákærði S-kk-nf B-kk-nf krefst sýknu af refsikröfu ákæruvaldsins, til vara að refsing verði látin niður falla, en að því frágengnu að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Ákærðu X, G-kk-nf L-kk-nf, L-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, K-x-x B-kk-nf, Y, R-kk-nf M-kk-nf A-x-x, S-kk-nf Á-kk-nf E-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf V-kk-nf krefjast þess, hver fyrir sitt leyti, aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur, til vara að refsing verði látin niður falla, en að því frágengnu að þeir verði dæmdir til vægustu refsingar sem lög leyfa.

Ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf krefst staðfestingar héraðsdóms.

I

1

Með bréfi 30. nóvember 2010 beindi Samkeppniseftirlitið samkvæmt 1. mgr. 42. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 með áorðnum breytingum kæru til ríkislögreglustjóra þar sem tíu nafngreindir starfsmenn Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf., þeirra á meðal ákærðu G-kk-nf, J-kk-nf, K-x-x, L-kk-nf Ö-kk-nf, R-kk-nf M-kk-nf, S-kk-nf Á-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf, voru sakaðir um brot á 41. gr. a. laganna, sbr. 4. gr. laga nr. 52/2007. Í kærunni var tekið fram að fyrirtækin tvö stunduðu smásöluverslun með byggingavörur og rækju verslanir víða um land, auk þess sem þriðja fyrirtækið, Múrbúðin ehf., ræki þrjár byggingavöruverslanir. Væru fyrirtækin þrjú keppinautar á þessum markaði. Staða Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. væri sterk á markaðnum, en Múrbúðin ehf. hefði þar mun minni hlutdeild. Reyndist grunur um ólögmætt samráð fyrirtækjanna tveggja, sem væru öflugir keppinautar á mikilvægum markaði, á rökum reistur gæti það haft í för með sér mikið tjón fyrir neytendur og atvinnulífið. Ljóst væri því að um mjög alvarleg brot gæti verið að ræða.

Í kærunni var greint frá því að tveir fyrirsvarsmenn Múrbúðarinnar ehf. hafi snúið sér til Samkeppniseftirlitsins og óskað eftir fundi þar sem þeir vildu upplýsa stofnunina „um tilraunir Byko og Húsasmiðjunnar til að fá Múrbúðina til þess að taka þátt í ólögmætu samráði“ svo og um verðsamráð milli tveggja fyrrgreindu fyrirtækjanna. Tveir fundir voru haldnir með fyrirsvarsmönnunum 21. október og 3. nóvember 2010 og var það helsta, sem þar kom fram, skráð í fundargerð er fylgdi kærunni.

Á fyrri fundinum greindi BB, eigandi og framkvæmdastjóri Múrbúðarinnar ehf., svo frá að fyrirtækið „hafi ákveðið um mitt sumar árið 2010 að hefja sölu á svokölluðum grófvörum, þ.e. viðarplötum, gifsplötum, spónarplötum, steinull o.fl.“ Jafnframt skýrði EGS, deildarstjóri grófvörudeildar fyrirtækisins, frá því að 25. ágúst 2010, þegar verið var að undirbúa opnun sérstakrar verslunar fyrir þessar vörur, hafi ákærði S-kk-nf I-kk-nf ásamt öðrum starfsmanni Byko ehf. komið í verslunina þar sem þeir hefðu spurt „um hina væntanlegu nýju samkeppni frá Múrbúðinni, þ. á m. hvort búið væri að verðleggja vörurnar og hvort EGS væri með verðlista fyrir vörurnar.“ Kvaðst EGS hafa neitað þeim um upplýsingarnar. Nokkru síðar eða 9. september hafi ákærði S-kk-nf I-kk-nf komið aftur í verslunina ásamt öðrum nafngreindum starfsmanni Byko ehf. þótt ekki hafi verið búið að opna hana. Sagði EGS „að þeir hafi spurt sömu spurninga“ og áður „þ.e. um fyrirhugað verð o.fl. Einnig hafi þeir skoðað vörurnar gaumgæfilega, viljað vita hvaðan þær væru pantaðar o.fl.“ Þegar verslunin var opnuð 8. október 2010 sagði EGS að þessir sömu starfsmenn Byko ehf. hafi komið þangað og ákærði S-kk-nf I-kk-nf þá boðið honum „að koma í heimsókn til þeirra í Byko á næstu dögum“ en hann ekki þegið það boð. Hinn 14. sama mánaðar hafi svo tveir starfsmenn Húsasmiðjunnar ehf., ákærðu J-kk-nf og K-x-x, komið í verslunina „skoðað vörurnar í versluninni, spurt hvaðan þær kæmu og af hverjum þær væru fluttar hingað til lands. EGS greindi frá því að J-kk-nf og K-x-x hafi virst hjálpsamir og viljugir til að veita upplýsingar og að það hafi vakið athygli hjá sér hversu opnir þeir hefðu verið í svörum með hliðsjón af því að um keppinauta hefði verið að ræða. EGS greindi frá því að þeir hafi talað mjög opinskátt um vöruval, vörugæði, upprunalönd, flutningsmál o.fl.“ Daginn eftir, 15. október, kvað EGS að starfsmaður Byko ehf., R-kk-nf að nafni, hafi hringt klukkan 8.43 „og spurt hvort hann væri ekki tilbúinn til þess að skiptast á verðupplýsingum við Byko“. Skömmu síðar, klukkan 9.04, hafi ákærði K-x-x hringt „og spurt hvort hann væri ekki tilbúinn til þess að skiptast á verðupplýsingum við Húsasmiðjuna. EGS kvaðst hafa spurt ... hvort þessar fyrirspurnir þættu eðlilegar. Að sögn EGS svaraði K-x-x játandi og tók jafnframt fram að þetta væri fyrirkomulag sem Húsasmiðjan og Byko viðhafi.“ EGS upplýsti að klukkan 10.44 þennan dag hafi ákærði J-kk-nf hringt og hann þá stillt símann þannig að fyrrnefndur BB gæti hlustað á símtalið. „Að sögn EGS bað J-kk-nf hann ... að passa upp á það að senda ekki verðupplýsingarnar með tölvupósti til Húsasmiðjunnar. EGS sagði að J-kk-nf hafi ítrekað að EGS yrði að passa upp á þetta því það væri aldrei að vita hvað „þessir eftirlitsaðilar gera“.“ Stuttu eftir þetta símtal, klukkan 10.57, sagði EGS að áðurnefndur R-kk-nf hafi hringt „og einnig óskað eftir skiptum á verðupplýsingum. EGS kvaðst hafa talað stuttlega við hann og neitað slíku samstarfi.“ Þá greindi EGS frá því að ákærði G-kk-nf hafi mætt eftir hádegi þennan sama dag í verslunina „með skrifblokk og verðlista ... til að skiptast á verðupplýsingum ... EGS sagði að hann hefði spurt G-kk-þf hvort Húsasmiðjan og Byko skiptust á verðupplýsingum og að G-kk-nf hafi játað því.“

Með bréfum Samkeppniseftirlitsins til ríkislögreglustjóra 23. febrúar og 7. mars 2011 voru tólf nafngreindir starfsmenn Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. til viðbótar, þeirra á meðal ákærðu X, Y og S-kk-nf B-kk-nf, kærðir fyrir ætluð brot á 41. gr. a. samkeppnislaga, auk tveggja annarra manna sem tengdust Úlfinum Lagerverslun ehf. Þessar viðbótarkærur voru byggðar á gögnum sem ríkislögreglustjóri hafði aflað við rannsókn á upphaflega kæruefninu, sem að framan er lýst, og látið Samkeppniseftirlitinu í té samkvæmt 6. mgr. 42. gr. samkeppnislaga.

2

Að lokinni lögreglurannsókn gaf sérstakur saksóknari, sem tekið hafði við rannsókninni af ríkislögreglustjóra, út ákæru 23. apríl 2014 á hendur ákærðu og þremur öðrum mönnum. Þær sakargiftir, sem fjallað er um hér fyrir dómi, komu fram í I., II., III. og V. köflum ákærunnar og 1. lið IV. kafla hennar. Þessir kaflar eru teknir upp í heild í hinum áfrýjaða dómi, en helstu efnisatriði þeirra voru sem hér segir:

Í I. kafla ákærunnar var ákærðu S-kk-þgf B-kk-þgf, sem framkvæmdastjóra fagsölusviðs Byko ehf., L-kk-þgf E-kk-þgf, sem verslunarstjóra timbursölu þess félags, S-kk-þgf I-kk-þgf, sem sölustjóra fagsölusviðs þess, R-kk-þgf M-kk-þgf, sem starfsmanni í timbursölu þess, S-kk-þgf Á-kk-þgf, sem framkvæmdastjóra vörustýringarsviðs Húsasmiðjunnar ehf., Y, sem sölumanni í þjónustuveri þess félags, X, sem sölumanni í timbursölu þess og G-kk-þgf, sem starfsmanni í þjónustuveri þess, gefið að sök verðsamráð í framangreindum störfum sínum fyrir fyrirtækin á tímabilinu frá 13. september 2010 til 3. mars 2011 „með skipulagðri upplýsingagjöf um verð og tilboðskjör sérgreindra grófvörutegunda, einkum bygginga- og timburvara, í símtölum milli starfsmanna fyrirtækjanna, sem var til þess fallið að hafa áhrif á verð, afslætti, álagningu og önnur viðskiptakjör innan umræddra fyrirtækja.“ Í ákærukaflanum var því haldið fram að samráðið hafi verið „af hálfu starfsmanna Byko viðhaft að undirlagi og/eða samkvæmt fyrirmælum ákærðu S-kk-ef B-kk-ef, L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef en af hálfu starfsmanna Húsasmiðjunnar að undirlagi og/eða samkvæmt fyrirmælum ákærða S-kk-ef Á-kk-ef.“ Í kaflanum var talið upp 21 tilvik á áðurgreindu tímabili þar sem samráð af þessum toga hafi átt sér stað. Í öllum þeirra hafi starfsmaður Byko ehf., nánast alltaf ákærði R-kk-nf M-kk-nf, hringt reglulega í starfsmann Húsasmiðjunnar ehf., oftast ákærða X en einnig ákærða Y eða ákærða G-kk-þf, og fengið hjá viðmælanda sínum upplýsingar um verð hjá síðarnefnda fyrirtækinu á liðlega 100 vörutegundum. Í fjögur skipti, í lok janúar og febrúar 2011, hafi ákærðu R-kk-nf M-kk-nf og G-kk-nf í þessum símtölum veitt hvor öðrum upplýsingar um verð og tilboðskjör beggja fyrirtækjanna á þessum fjölda vörutegunda. Jafnframt hafi ákærðu L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf eða S-kk-nf B-kk-nf verið upplýstir um verðin, oftast tveir þeir fyrstnefndu, stöku sinnum annar þeirra og í enn önnur skipti sá síðastnefndi ásamt öðrum hvorum hinna eða jafnvel þeir allir, með því að fá send tölvubréf með verðupplýsingunum frá Húsasmiðjunni ehf. auk upplýsinga um verð á sambærilegum vörum hjá Byko ehf.

Í II. kafla ákærunnar voru ákærðu S-kk-nf B-kk-nf, L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf og R-kk-nf M-kk-nf ásamt starfsmanni hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. sakaðir um „verðsamráð í framangreindum störfum sínum fyrir Byko ... á tímabilinu frá 15. október 2010 til 17. febrúar 2011, með skipulagðri upplýsingagjöf um verð og tilboðskjör sérgreindra grófvörutegunda, einkum bygginga- og timburvara, í símtölum milli starfsmanna fyrirtækjanna, sem var til þess fallið að hafa áhrif á verð, afslátt, álagningu og önnur viðskiptakjör innan umræddra fyrirtækja.“ Var því haldið fram að verðsamráðið hafi verið „viðhaft að undirlagi og/eða samkvæmt fyrirmælum ákærðu S-kk-ef B-kk-ef, L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef.“ Í ákærukaflanum voru talin upp 11 tilvik á umræddu tímabili þar sem samráð af þessum toga hafi átt sér stað. Í öllum þeirra hafi starfsmaður Byko ehf., ákærði R-kk-nf M-kk-nf, hringt reglulega í einhvern starfsmann Úlfsins Lagerverslunar ehf. og fengið hjá honum upplýsingar um verð hjá síðarnefnda fyrirtækinu á allt að tíu vörutegundum í hvert skipti. Jafnframt hafi ákærðu L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf eða S-kk-nf B-kk-nf verið upplýstir um verðin, í fimm skipti tveir þeir fyrstnefndu, tvisvar sinnum ákærði S-kk-nf I-kk-nf einn, tvívegis ákærði S-kk-nf B-kk-nf ásamt öðrum hvorum hinna og í tvö skipti þeir allir, með því að fá send tölvubréf með verðupplýsingunum frá Úlfinum Lagerverslun ehf. auk upplýsinga um verð á sambærilegum vörum hjá Byko ehf.

Samkvæmt 1. lið III. kafla ákærunnar var ákærða K-x-x, sem vörustjóra timbursölu Húsasmiðjunnar ehf., gefið að sök að hafa hvatt „til verðsamráðs, sem hafði það að markmiði eða af því leiddi að komið yrði í veg fyrir samkeppni eða henni yrði raskað milli Byko og Húsasmiðjunnar og þannig, beint eða óbeint, haft áhrif á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör fyrirtækjanna“. Hafi þetta gerst í símtali ákærða við ákærða G-kk-þf 16. febrúar 2011 þar sem hann hafi meðal annars beðið þennan samstarfsmann sinn „að koma tilteknum upplýsingum um grófvörur Húsasmiðjunnar til R-kk-ef M-kk-ef A-x-x ... ef hann myndi hafa samband.“ Eftir 2. lið ákærukaflans var ákærði S-kk-nf Á-kk-nf sakaður um „að hvetja til verðsamráðs, sem hafði það að markmiði eða af því leiddi að komið yrði í veg fyrir samkeppni eða henni yrði raskað milli Byko og Húsasmiðjunnar og þannig, beint eða óbeint, haft áhrif á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör fyrirtækjanna.“ Hafi þetta átt sér stað í símtali ákærða við ákærða K-x-x 23. febrúar 2011 þar sem hann hafi beðið þann síðarnefnda „að koma upplýsingum um verðbreytingar hjá Húsasmiðjunni til Byko með því að láta G-kk-þf L-kk-þf ... koma umræddum upplýsingum til starfsmanns Byko“. Tilefni símtalsins hafi verið „að K-x-x hringdi í ákærða S-kk-þf Á-kk-þf til þess að gleðja hann „óheyrilega mikið“ með því að tilkynna honum um að Byko væri búið að hækka verð á tilteknum grófvörum“.

Í 1. lið IV. kafla ákærunnar var ákærðu S-kk-þgf B-kk-þgf og J-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem vörustjóra timburdeildar Húsasmiðjunnar ehf., gefið að sök verðsamráð og hvatning til slíks samráðs „er hafði það að markmiði eða af því leiddi að komið yrði í veg fyrir samkeppni eða henni yrði raskað milli Byko og Húsasmiðjunnar, og þannig, beint eða óbeint, haft áhrif á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör fyrirtækjanna við tilboðsgerð á grófvörum almennt“. Þetta hafi gerst í símtali 28. febrúar 2011 þar sem þeir hafi „rætt sín á milli um tilboðsmál fyrirtækjanna, þar sem ákærði S-kk-nf B-kk-nf upplýsti meðákærða J-kk-þf Þ-kk-þf meðal annars um hvernig hann myndi haga tilboðsgerð Byko í grófvörum og þar sem ákærðu hvöttu hvorn annan til þess að stuðla að því að Byko og Húsasmiðjan myndu ekki stunda samkeppni“. Ekki reynir á sakargiftir, sem vísað er til í 2. lið þessa kafla ákærunnar, hér fyrir dómi.

Samkvæmt 1. lið V. kafla ákærunnar var ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf gefin að sök „tilraun til verðsamráðs, er hafði það að markmiði eða af því leiddi að komið yrði í veg fyrir samkeppni eða henni yrði raskað milli Byko og Múrbúðarinnar og þannig, beint eða óbeint, reynt að hafa áhrif á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör fyrirtækjanna með sérgreindar grófvörutegundir“. Þetta hafi átt sér stað í símtali að morgni 15. október 2010 þar sem ákærði hafi „reynt að fá starfsmann Múrbúðarinnar til þess að skiptast á upplýsingum um vöruúrval og verðupplýsingar á grófvörum þeim sem Múrbúðin hafði til sölu“. Eftir 2. lið ákærukaflans var ákærði K-x-x og eftir 3. lið hans ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf sakaðir um „tilraun til verðsamráðs, er hafði það að markmiði eða af því leiddi að komið yrði í veg fyrir samkeppni eða henni yrði raskað milli Húsasmiðjunnar og Múrbúðarinnar og þannig, beint eða óbeint, reynt að hafa áhrif á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör fyrirtækjanna með sérgreindar grófvörutegundir“. Þetta hafi annars vegar gerst í símtali ákærða K-x-x við starfsmann Múrbúðarinnar ehf. strax eftir áðurgreint símtal ákærða R-kk-ef M-kk-ef og hins vegar í símtali ákærða J-kk-ef Þ-kk-ef við starfsmann fyrirtækisins nokkru síðar þennan sama morgun þar sem ákærðu hafi báðir „reynt að fá starfsmann Múrbúðarinnar, til þess að skiptast á upplýsingum um vöruúrval og verðupplýsingum á grófvörum þeim sem Múrbúðin hafði til sölu“.

3

Með úrskurði héraðsdóms 10. desember 2014, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 9. janúar 2015 í máli nr. 844/2014, var ákæru á hendur einum þeirra, sem ákærður hafði verið, vísað frá héraðsdómi þar sem hann hafði ekki verið kærður fyrir ætlað brot á samkeppnislögum af Samkeppniseftirlitinu.

Af þeim tólf, sem voru ákærðir og eftir stóðu, voru ellefu sýknaðir af sakargiftum í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði S-kk-nf B-kk-nf var sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í 1. lið IV. kafla ákærunnar, en sýknaður af öðrum sökum sem hann er ákærður fyrir. Unir ákæruvaldið niðurstöðu héraðsdóms að því er varðar tvo þeirra, sem sýknaðir voru, en hefur sem fyrr segir áfrýjað dóminum að öðru leyti.

II

1

Samkvæmt gögnum málsins var Byko rekið sem hlutafélag fram á árið 2008, en í janúar 2010 hafði rekstrarformi þess verið breytt í einkahlutafélag. Tilgangur félagsins var „allur almennur atvinnurekstur, svo sem heildsala, smásala, iðnaður, fiskeldi, skógrækt, almenn verktaka og mannvirkjagerð, útleiga tækja og vinnuvéla, kaup og sala fasteigna svo og rekstur þeirra, lánastarfsemi og annar skyldur rekstur.“ Félagið var að öllu leyti í eigu Norvik hf.

Stjórn Byko ehf. var í upphafi árs 2010 skipuð fimm mönnum og mun sú skipan hafa haldist þann tíma sem ákæra í máli þessu tekur til. Í framkvæmdastjórn félagsins sátu á þeim tíma sex menn, þeirra á meðal SER, sem bar starfsheitið forstjóri, og ákærði S-kk-nf B-kk-nf.

Meðal gagna málsins eru tvö skipurit fyrir Byko ehf. sem í gildi voru á árunum 2010 og 2011. Samkvæmt því fyrra, sem tók til tímabilsins frá janúar 2010 til október sama ár, heyrðu undir forstjóra fjórir framkvæmdastjórar og var einn þeirra ákærði S-kk-nf B-kk-nf sem stýrði byggingasviði félagsins. Með síðara skipuritinu, sem gilti frá október 2010 til mars 2011, varð sú breyting að fimm stjórnendur heyrðu undir forstjóra í stað fjögurra, þeirra á meðal ákærði S-kk-nf B-kk-nf sem framkvæmdastjóri fagsölusviðs fyrirtækisins. Í skjali, sem bar heitið „BYKO Stefnumótun 2010-2011“, sagði að hlutverk forstjóra, sem heyrði undir stjórn félagsins, væri: „Daglegur rekstur og stjórnun fyrirtækisins og framkvæmdastjórnar“. Þar kom ennfremur fram að hlutverk vörustjórnunarsviðs væri meðal annars: „Innkaup á vörum frá erlendum og innlendum birgjum. Standa að virkri vöruþróun, ná hagkvæmustu innkaupsverðum á hverjum tíma ... Fylgja eftir verðstefnu og markmiðum fyrirtækisins um álagningu.“ Eitt af helstu verkefnum vöruþróunarsviðs væru verðkannanir. Hlutverk fagsölusviðs væri: „Að samræma sölu og markaðssókn gagnvart fagaðilum, verktökum stórum sem smáum, opinberum aðilum, stærri fyrirtækjum, fyrir allar rekstrareiningar BYKO“. Meðal árangursmælinga á sviðinu væru: „Sala og framlegð yfirvöruflokka byggingavöru“ og „Markaðshlutdeild – innflutningshlutdeild“.

Í skjali 20. september 2010 var fjallað sérstaklega um hlutverk, markmið, stefnu og ábyrgð fagsölusviðs Byko ehf. Þar sagði meðal annars um hlutverk þess: „Að stýra og samræma sölu og markaðssókn gagnvart fagaðilum fyrir allar rekstrareiningar BYKO. Það vinnur að markaðsmálum í samvinnu við markaðssvið BYKO.“ Meðal markmiða sviðsins var: „Að auka sölu og markaðshlutdeild BYKO“. Verkefni ákærða S-kk-ef I-kk-ef sem sölustjóra sviðsins voru auk annars: „Yfirumsjón og samræming söluaðgerða ... Áætlanagerð, markaðsvakt og greiningarvinna.“ Í skjalinu var vikið frekar að hlutverki og ábyrgð fagsölusviðs og þar sagði meðal annars: „Tilboðsgerð og eftirfylgni. Deildin sér um tilboðsgerð til fagaðila á öllum landsvæðum. Framlegð verður hámörkuð með skipulegum hætti.“ Síðar sagði þar: „Markaðsvakt. Í þessu felst m.a. að framkvæma reglulegar verðkannanir hjá samkeppnisaðilum BYKO, fylgjast með breytingum á starfsemi þeirra, innkomu nýrra samkeppnisaðila eða nýrra vara og miðla þessum upplýsingum.“

Ákærði S-kk-nf B-kk-nf, sem er viðskiptafræðingur, skýrði svo frá fyrir héraðsdómi að hann hafi tekið við starfi framkvæmdastjóra síðla árs 2007. Aðspurður kvað hann yfirmenn sína hjá Byko ehf. á þeim tíma, sem ákæran tekur til, hafa verið SER forstjóra og EK aðstoðarforstjóra, en nánasti samstarfsmaður sinn á fagsölusviði hafi verið ákærði S-kk-nf I-kk-nf. Að sögn ákærða S-kk-ef B-kk-ef áttu verðkannanir almennt að heyra undir vörustýringarsvið, en samkvæmt eldri venjum hefðu þær verið gerðar á vegum timbursölu félagsins.

Ákærði S-kk-nf I-kk-nf, sem hefur lokið námi í verslunarstjórnun, kvaðst fyrir dómi hafa átt að baki langan starfsferil hjá fyrirtækinu þegar hann tók við starfi sölustjóra á fagsölusviði á árinu 2005 eða 2006. Sagðist hann hafa unnið náið með ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf sem hafi verið yfirmaður sinn. Spurður hvort hann hafi borið að einhverju leyti ábyrgð á verðkönnunum kvað hann svo ekki hafa verið því að þær hefðu heyrt undir ákærða L-kk-þf Ö-kk-þf.

Ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf, sem hefur lokið BA námi í lögfræði, tók að eigin sögn við starfi verslunarstjóra í timburverslun fyrirtækisins árið 2008, en hafði áður starfað hjá því í tæpan áratug. Fyrir dómi sagði ákærði timburverslunina hafa heyrt undir byggingarsvið þegar hann tók við starfi verslunarstjóra og hafi ákærði S-kk-nf B-kk-nf verið yfirmaður sinn sem framkvæmdastjóri þess. Þetta hafi hins vegar breyst, líklega á árinu 2010. Þá hafi verslunin færst undir verslanasvið, sem stýrt var af EK, aðstoðarforstjóra, en ákærði kvaðst þó áfram hafa litið á ákærða S-kk-þf B-kk-þf sem yfirmann sinn ásamt EK. Ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf staðfesti fyrir dómi að undirmaður sinn, ákærði R-kk-nf M-kk-nf, hafi framkvæmt verðkannanir samkvæmt almennum fyrirmælum og hefði það verið „hluti af rútínu“ hjá fyrirtækinu. Hefð hafi verið fyrir því að starfsmenn timbursölu hafi annast þessar kannanir, en þær hefðu ekki verið nýttar þar, heldur hafi upplýsingar um verð verið framsendar til fagsölusviðs þar sem „allar verðkannanir“ hefðu verið og ákærðu S-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf störfuðu.

Að sögn ákærða R-kk-ef M-kk-ef tók hann við starfi sölumanns í timbursölu fyrirtækisins árið 2004. Aðspurður fyrir dómi sagði hann að næstu yfirmenn sínir hafi verið ákærðu L-kk-nf Ö-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf og sennilega ákærði S-kk-nf B-kk-nf. Ákærði R-kk-nf M-kk-nf kvaðst hafa annast verðkannanir á ákærutímabilinu á svonefndri grófvöru.

2

Eins og gögn málsins bera með sér var Húsasmiðjan rekin sem einkahlutafélag á þeim tíma sem ákæra í máli þessu tekur til. Í lok árs 2011 mun rekstur félagsins hafa verið seldur Bygma Ísland Holding ehf. og í kjölfarið var nafni þess fyrrnefnda breytt í Holtavegur 10 ehf. Heiti félagsins, sem yfirtók reksturinn, var jafnframt breytt í Húsasmiðjan ehf.

Á árinu 2010 og fram í byrjun árs 2011 var stjórn Húsasmiðjunnar ehf., nú Holtavegar 10 ehf., skipuð þremur mönnum, en þeim var fjölgað í fimm frá 11. febrúar 2011. Var SAS ráðinn forstjóri félagsins í janúar 2010 og gegndi því starfi á ákærutímabilinu.

Í málinu hafa verið lögð fram tvö skipurit fyrir Húsasmiðjuna ehf. sem munu hafa gilt annars vegar árið 2010 og hins vegar 2011. Samkvæmt því fyrra virðast níu svið hafa heyrt undir forstjóra, þeirra á meðal vörustýringarsvið sem laut stjórn framkvæmdastjóra, ákærða S-kk-ef Á-kk-ef, en hann átti sæti í framkvæmdastjórn félagsins. Þá kom þar fram að forstjóri, sem væri ábyrgur gagnvart stjórn félagsins, bæri ábyrgð á og stýrði daglegum rekstri þess. Framkvæmdastjóri vörustýringarsviðs bæri auk annars „ábyrgð á vöruúrvali og verðstefnu“. Á skipuritinu fyrir árið 2011, sem er á ensku, virðist þeim sviðum, sem heyrðu undir forstjóra, hafa fækkað í sjö. Ákærði S-kk-nf Á-kk-nf stýrði áfram sviði, sem nefnt var „Wholesale“, og ákærði K-x-x var stjórnandi sviðs sem kallað var „Procurement“.

Ákærði S-kk-nf Á-kk-nf, sem er byggingaverkfræðingur, kvaðst fyrir héraðsdómi hafa byrjað störf hjá Húsasmiðjunni ehf. árið 2007 sem framkvæmdastjóri vörustýringarsviðs fyrirtækisins og heyrt beint undir forstjóra. Í samræmi við það var tekið fram í ráðningarsamningi hans frá 25. júlí það ár að hann bæri ábyrgð á starfsemi sviðsins gagnvart forstjóra. Sagði ákærði að undir sviðið hafi meðal annars fallið viðskipti með alla grófvöru og kvaðst hann aðspurður hafa borið ábyrgð á að verðkannanir væru gerðar á þeirri vöru.

Ákærði K-x-x, sem er byggingaverkfræðingur, skýrði frá því fyrir dómi að hann hafi tekið við starfi vörustjóra í timbursölu fyrirtækisins haustið 2009, en samkvæmt ráðningarsamningi, sem virðist hafa verið gerður árið 2005, gegndi hann áður starfi rekstrarstjóra timbursölunnar. Ákærði sagði að á ákærutímabilinu hafi timbursalan heyrt undir vörustýringarsvið fyrirtækisins og yfirmaður sinn verið ákærði S-kk-nf Á-kk-nf auk annars manns sem gegnt hafi starfi aðstoðarframkvæmdastjóra sviðsins til ársloka 2010. Aðspurður kvað ákærði K-x-x verðkannanir á grófvöru ekki hafa heyrt undir sig.

Ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf, sem er tæknifræðingur, sagðist fyrir dómi hafa gegnt starfi vörustjóra á þungavörusviði hjá fyrirtækinu frá árinu 1998 og hafi hann tilheyrt vörustýringarsviði þess. Í ráðningarsamningi ákærða frá 5. september 2006 var sagt að hann bæri „ábyrgð á innkaupum og birgðahaldi fyrir sína vöruflokka“. Einnig að yfirmaður hans væri framkvæmdastjóri vörustýringarsviðs, ákærði S-kk-nf Á-kk-nf.

Að sögn ákærða X starfaði hann sem sölumaður í þjónustuveri fyrirtækisins frá árinu 2004 og hafi starfið einkum verið í því fólgið að svara í síma. Spurður fyrir dómi sagði ákærði að nafngreindur rekstrarstjóri í timbursölu fyrirtækisins hafi verið næsti yfirmaður sinn. Verðkannanir hefðu ekki heyrt undir sig.

Ákærði G-kk-nf sagðist fyrir dómi hafa byrjað að starfa hjá fyrirtækinu árið 2001, en 4. október 2010 hafi hann tekið við því verkefni að sjá um allar verðkannanir fyrir það. Í samræmi við það var tekið fram í ráðningarsamningi ákærða frá 18. nóvember sama ár að hann væri starfsmaður vörustýringarsviðs og „aðalstarfssvið“ hans væri „vinna við verðkannanir og aðstoð við vörustjóra“. Samkvæmt samningnum var næsti yfirmaður ákærða aðstoðarframkvæmdastjóri vörustýringarsviðs, sem lét af störfum í árslok 2010, en þá mun ákærði S-kk-nf Á-kk-nf hafa komið í hans stað. Kvaðst ákærði hafa unnið verðkannanir fyrir alla vörustjóra fyrirtækisins, þeirra á meðal ákærðu J-kk-nf Þ-kk-nf og K-x-x.

Ákærði Y greindi frá því fyrir dómi að á ákærutímabilinu hafi hann starfað sem sölumaður í þjónustuveri fyrirtækisins, en áður hafi hann um árabil gegnt ýmsum störfum hjá því. Starf sölumanns hafi fyrst og fremst verið í því fólgið að svara í síma. Samkvæmt ráðningarsamningi ákærða frá 23. janúar 2009 var „aðalstarfssvið“ hans „sala og upplýsingagjöf til viðskiptavina í gegnum síma“. Aðspurður sagði ákærði að yfirmenn sínir á þessu tímabili hafi verið nafngreindur rekstrarstjóri í timbursölu fyrirtækisins og ákærði S-kk-nf Á-kk-nf, svo og ákærðu J-kk-nf Þ-kk-nf og K-x-x sem vörustjórar. Kvað ákærði Y verðkannanir hjá fyrirtækinu yfirleitt hafa heyrt undir vörustjórana. Hann hefði einstaka sinnum hringt til að kanna verð, en það hafi ekki verið á sinni ábyrgð.

III

Meðal þeirra gagna, sem lögð hafa verið fram í málinu, eru tölvupóstsamskipti milli starfsmanna Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. á árinu 2010 og fyrstu þrjá mánuði ársins 2011. Einnig upplýsingar um símtöl, sem áttu sér stað á sama tímabili, svo og hljóðupptökur af símtölum sem aflað var á grundvelli dómsúrskurða. Verður hér á eftir gerð grein fyrir þessum gögnum að því marki sem þau geta haft þýðingu við úrslausn um sekt eða sýknu ákærðu.

Fyrir liggur að hlustað var á símtöl sakborninga, þeirra á meðal ákærðu, innbyrðis eða við aðra skömmu eftir að þeir höfðu gefið skýrslu hjá lögreglu 8. mars 2011 þar sem þeir höfðu réttarstöðu sakaðs manns og var því óskylt að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun, sem þeim var gefin að sök, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með því að hlusta á símtöl sakborninga við þessar aðstæður, þótt það væri gert á grundvelli dómsúrskurða, var brotið gegn rétti þeirra til réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. og dóm Hæstaréttar 4. febrúar 2016 í máli nr. 842/2014. Því verður horft framhjá upptökum af þessum símtölum, sem eru meðal gagna málsins, við úrlausn þess.

1

Meðal málsgagna er tölvubréf með yfirskriftinni: „Verðkönnunarlisti BYKO“ sem ákærði K-x-x sendi ákærðu J-kk-þgf Þ-kk-þgf og S-kk-þgf Á-kk-þgf 27. janúar 2010. Í bréfinu sagði: „Hérna er listinn sem BYKO gerir verðkönnun eftir alla miðvikudaga. Hugmyndin er að Y og þeir í þjónustuverinu spyrji um sömu vörur á sama tíma og BYKO gerir könnun hjá okkur.“ Bréfinu fylgdi listi með 92 vörutegundum. Skömmu síðar þennan dag sendi ákærði K-x-x þremur starfsmönnum Húsasmiðjunnar ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf, tölvubréf þar sem fram kom: „Hérna er síðasta verðkönnun. Ég hef ekki náð í BYKO til að kanna verðlagningu á græna efninu. Það er hugsanlega á tilboði og þá þurfum við að stilla það rétt af. Ég er búinn að hringja 4 sinnum en aldrei náð sambandi.“ Með „græna efninu“ mun hafa verið átt við gagnvarið timbur sem meðal annars var notað sem pallaefni.

Hinn 27. maí 2010 sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf svohljóðandi tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef: „Gagnvarða efnið er á verði án virðisauka, allt annað efni er með virðisauka. Það er farið að minnka verulega í gagnvarða efninu.“ Meðfylgjandi var staðlað skjal á excel formi með yfirskriftinni „Verðkönnun Timbursölu“. Neðan við hana voru skráð símanúmer hjá Húsasmiðjunni ehf. og símanúmer „Y.“ og „X“. Einnig dagsetningin 27. maí 2010. Í skjalinu voru greind í fremsta dálki 105 vörunúmer og verð á hverri vöru um sig, annars vegar hjá Byko ehf. og hins vegar Húsasmiðjunni ehf., svo og munur á verðinu í prósentum. Í aftasta dálki voru sums staðar skráð vörunúmer hjá síðarnefnda fyrirtækinu.

Ákærði K-x-x sendi tölvubréf til SAS og ákærða S-kk-ef Á-kk-ef auk þriggja annarra starfsmanna Húsasmiðjunnar ehf. 28. júlí 2010 þar sem sagði: „Ég er búinn að fá B í þjónustuverinu til að gera könnun á grænu efni hjá Byko í fyrramálið. Hann mun kanna lagerstöðuna í þessu helsta græna efni og hvaða lengdir eru til. Hann ætlar að hringja í sölustaði þeirra um landið og kanna stöðuna á hverjum stað svo við séum með sem bestar upplýsingar. Ég sendi ykkur niðurstöðuna á morgun.“ Daginn eftir, 29. júlí, sendi ákærði K-x-x þeim sömu tölvubréf þar sem fram kom: „Hérna kemur þetta. Þeir eiga lítið til en aðallega í 3,6 og 3,9 metrum í magni. Svo eru til búnt og búnt hingað og þangað í öðrum lengdum. Það sem verra er að þeir fá skip um helgina eftir því sem kunningi B á Selfossi sagði honum. Einnig taldi sá aðili að efnið gæti lækkað hjá þeim eftir helgina um 10%. Það eru sögusagnir og ég ætla að vona að það sé ekki rétt.“ Fyrr sama dag hafði BÞK, starfsmaður Húsasmiðjunnar ehf., sent ákærða K-x-x tölvubréf með afriti til ákærða S-kk-ef Á-kk-ef þar sem sagði: „R-kk-nf var að hringja frá Byko og gerði verðkönnun á öllum pakkanum. Ég spurði hann varðandi lagerstöðuna á 28x95. Þeir eiga nánast bara til í Kjalarvoginum 3,6 og 3,9M, en hann sagði að það væri slatti til af því. Hann sagði að það sama gildi um flest útibú, þó auðvitað sé eitthvað til af öðrum lengdum, en amk eitthvað mjög lítið í vöruhúsi. Spurði hann um verðin á græna í leiðinni.“ Á eftir fylgdi tafla með verðum hjá Byko ehf. annars vegar og Húsamiðjunni ehf. hins vegar á fimm stærðum af hinu gagnvarða efni.

2

Í skýrslu lögreglu um samskipti milli tiltekinna símanúmera hjá Byko ehf., Húsasmiðjunni ehf., Úlfinum Lagerverslun ehf. og Múrbúðinni ehf. voru skráð flest þau símtöl sem vísað er til í I. til V. kafla ákæru. Þar kom fram að hringt hafi verið úr símanúmeri ákærða R-kk-ef M-kk-ef hjá Byko ehf. í símanúmer ákærða Y hjá Húsasmiðjunni ehf. 13. september 2010, klukkan 10.28, og hafi símtalið staðið í rúmar 25 mínútur. Klukkan 11.50 sama dag sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf og fylgdi því staðlað skjal á excel formi eins og það, sem að framan er lýst, dagsett 13. september 2010 með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 105 vörutegundum. Ákærði S-kk-nf I-kk-nf framsendi skjalið í tölvupósti klukkan 13.20 sama dag til ákærða S-kk-ef B-kk-ef, SER og eins annars starfsmanns Byko ehf.

Einnig kom fram í áðurgreindri skýrslu að hringt hafi verið úr símanúmeri ákærða R-kk-ef M-kk-ef í símanúmer ákærða X hjá Húsasmiðjunni ehf. 23. september 2010, klukkan 10.41, og hafi símtalið staðið í tæpar 18 mínútur. Jafnframt að 30. sama mánaðar hafi verið hringt tvisvar úr símanúmeri ákærða R-kk-ef M-kk-ef í númer ákærða X, fyrst klukkan 9.43 og hafi símtalið varað í rúmar fjórar mínútur og síðar klukkan 9.48, en það símtal hafi verið tæplega 11 mínútna langt. Fyrri daginn, klukkan 11.46, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 105 vörutegundum og síðari daginn, klukkan 11.47, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf sömu ákærðu tölvubréf ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á jafn mörgum vörutegundum. Í báðum tilvikum framsendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf upplýsingarnar í tölvupósti til sömu þriggja starfsmanna Byko ehf. og áður greinir, þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef.

Hinn 8. október 2010, klukkan 10.25, var hringt úr símanúmeri ákærða R-kk-ef M-kk-ef í númer ákærða X og varaði símtalið í rúmar 18 mínútur. Einnig var hringt 15. sama mánaðar, klukkan 9.41, úr símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X og stóð símtalið í rúmar 20 mínútur. Fyrri daginn, klukkan 11.45, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf B-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 105 vörutegundum og síðari daginn, klukkan 11.08, sendi sami ákærði tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á 103 vörutegundum. Gerð hafði verið sú breyting á skjalinu að bætt hafði verið við dálkum með fyrirsögnunum „Múrbúðin“ og „Úlfurinn“ og voru greind verð á nokkrum vörutegundum í síðari dálkinum eins og nánar verður gerð grein fyrir í kaflanum hér á eftir. Sama dag, 15. október, klukkan 11.50, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf sömu ákærðu annað tölvubréf með sama staðlaða skjalinu, en upplýsingarnar, sem þar var að finna, höfðu verið leiðréttar. Í því tilviki framsendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf upplýsingarnar í tölvupósti til fimm starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef.

Hringt var úr símanúmeri, skráðu á VJ, starfsmann Byko ehf., í númer ákærða X 22. október 2010, klukkan 10.26, og var símtalið rúmlega 19 mínútna langt. Einnig var hringt 29. sama mánaðar, klukkan 9.07, úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X og stóð símtalið í 15 og hálfa mínútu. Fyrri daginn, klukkan 11.50, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 103 vörutegundum og síðari daginn, klukkan 10.21, sendi sami ákærði tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á jafn mörgum vörutegundum. Í fyrrgreinda tilvikinu, 22. október, framsendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf upplýsingarnar í tölvupósti til þriggja starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef, með athugasemdinni: „Múrbúðin gaf ekki verð.“ Í því síðargreinda, 29. október, bárust ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf upplýsingarnar í tölvupósti frá ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf.

Hinn 4. nóvember 2010, klukkan 15.01, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X og stóð símtalið í tæpar 16 mínútur. Sama dag, klukkan 15.43, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 103 vörutegundum. Síðar sama dag, klukkan 15.57, framsendi ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf upplýsingarnar til ákærðu S-kk-ef I-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef með svofelldri athugasemd: „Ekki fengust uppgefin verð frá Múrbúðinni.“

Hinn 19. nóvember 2010, klukkan 9.50, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í nánar tiltekið símanúmer Húsasmiðjunnar ehf. og varaði símtalið í tæpa 31 mínútu. Hinn 25. sama mánaðar, klukkan 15.01, var hringt úr framangreindu símanúmeri hjá Byko ehf. í sama númer hjá Húsasmiðjunni ehf. og stóð það símtal í tæpa 15 og hálfa mínútu. Fyrri daginn, 19. nóvember, klukkan 11.18, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á 103 vörutegundum. Í bréfinu sagði: „Óbreytt verð hjá Úlfinum, hringdi í G í Múrbúðinni hann sagði mér að hringja í BB, hann svarar ekki í síma.“ Samkvæmt gögnum málsins bárust ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf upplýsingarnar í tölvupósti skömmu síðar þennan dag. Síðari daginn, 25. nóvember, klukkan 16.29, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf sömu ákærðu tölvubréf ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum á jafn mörgum vörutegundum. Í bréfinu var tekið fram: „Úlfurinn er með óbreytt verð frá því síðast, okkar verð eru komin inn.“ Daginn eftir, 26. nóvember, bárust ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf upplýsingarnar í tölvupósti frá ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf.

Hringt var úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X 2. desember 2010, klukkan 11.07, og stóð símtalið í rúmar 15 mínútur. Þá var hringt úr sama símanúmeri í númer ákærða X 10. sama mánaðar, klukkan 10.31, og var það símtal liðlega 14 mínútna langt. Fyrri daginn, klukkan 11.36, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 103 vörutegundum og síðari daginn, klukkan 11.09, sendi sami ákærði tölvubréf til sömu ákærðu ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á jafn mörgum vörutegundum. Í því tilviki framsendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf upplýsingarnar í tölvupósti til fjögurra starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef.

Enn var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X 16. desember 2010, klukkan 10.59, og varaði símtalið í rúmar 20 mínútur. Sama dag, klukkan 15.17, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 107 vörutegundum. Samdægurs framsendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf skjalið í tölvupósti til fjölmargra starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef. Í tölvubréfi til ákærða S-kk-ef I-kk-ef daginn eftir, 17. desember, spurði SER: „Hvert er verðið á steinullinni frá Múrbúðinni? Ég er búinn að vera að bíða eftir því í einar 2-3 vikur!“ Þessu svaraði ákærði þannig: „Þeir gefa mér ekki upp verð. Ég er að fá verktaka til að fá verð í þetta fyrir mig.“ Hinn 16. desember 2010 barst ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf tölvubréf frá starfsmanni Húsasmiðjunnar ehf. með fyrirsögninni: „Byko voru að gera könnun á öllu draslinu“. Þegar ákærði spurði hvaða vörur þetta væru barst honum tölvubréf frá starfsmanninum að morgni næsta dags, en í því stóð: „Eflaust hafa þeir verið að tala við Y vikulega, hann er ekki við. Þeir voru að taka þennan lista sem þeir hafa verið með í gangi, heyrðist hann ekki vera að breyta neinu frá því að hann tók seinustu könnun, nema borðplötunum, sem eru ekki lengur á tilboði. Annars var hann að spyrja um krossvið, spónaplötur, MDF, grindarefni, styrkleikaflokkað, mótatimbur, smíðavið ... gagnvarið, kambstál, vatnsklæðningar, panil, steinull, bárujárn, gips ... borðplötur, límtré, hilluefni og sement.“ Síðar sama dag sendi ákærði S-kk-nf Á-kk-nf tölvubréf sem svar við áðurgreindum tveimur tölvubréfum, meðal annarra til ákærðu G-kk-ef og Y, þar sem sagði: „Var búinn að ræða við Y, þeir hafa ekki verið að hringja í hann að undanförnu. Látið mig vita og G-kk-þf L-kk-þf líka þegar þeir gera verðkönnun“.

Hinn 12. janúar 2011, klukkan 15.38, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða Y og stóð símtalið í liðlega 29 mínútur. Níu dögum síðar, 21. sama mánaðar, klukkan 10.39, var hringt úr framangreindu símanúmeri hjá Byko ehf. í sama númer hjá Húsasmiðjunni ehf. og hringt hafði verið í 19. og 25. nóvember 2010. Í þetta sinn var símtalið tæplega 24 mínútna langt. Hinn 12. janúar 2011, klukkan 16.46, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali, sem dagsett var tveimur dögum fyrr, 10. janúar, með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á 103 vörutegundum. Skömmu síðar þennan sama dag, 12. janúar, sendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf skjalið með sömu verðupplýsingum í tölvupósti til fjölmargra starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef, en þá hafði það verið dagsett 12. janúar 2011 í stað 10. þess mánaðar. Hinn 21. janúar, klukkan 11.23, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum á jafn mörgum vörutegundum og áður greinir. Sá síðarnefndi framsendi skjalið sama dag í tölvupósti til þriggja starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef.

Hinn 19. janúar 2011, klukkan 12.11, sendi ákærði S-kk-nf Á-kk-nf vörustjórum hjá Húsasmiðjunni ehf. tölvubréf þar sem sagði meðal annars: „G-kk-nf L er að gera verðkannanir fyrir ykkur þar sem miðast er við að þið fáið þær mánaðarlega ... Allur mismunur sem er á milli vörunúmera í samanburði við Byko skal jafna (ef undantekningar eiga sér stað látið mig þá vita).“

Hringt var úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í símanúmer ákærða G-kk-ef hjá Húsasmiðjunni ehf. 28. janúar 2011, klukkan 10.31, og stóð símtalið í rúmar 49 mínútur. Viku síðar, 4. febrúar, klukkan 8.45, var hringt úr símanúmeri hjá Byko ehf., skráðu á fyrrgreindan VJ, í númer ákærða G-kk-ef og varaði það símtal í tæpar 38 mínútur. Fyrir liggur upptaka af símtalinu þar sem ákærðu R-kk-nf M-kk-nf og G-kk-nf skiptust á upplýsingum um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Byko ehf. annars vegar og Húsasmiðjunni ehf. hins vegar. Markmið símtalsins var auðheyrilega að fá sem nákvæmastan samanburð á verðum fyrirtækjanna á vörutegundunum, sem einkum tilheyrðu svonefndri grófvöru. Ástæðan sýnist vera sú að vegna þess að sama varan virtist í sumum tilvikum hafa mismunandi númer hjá hvoru fyrirtæki um sig lýstu ákærðu henni í hvert sinn og gátu þess að auki ef hún vék að einhverju leyti frá sambærilegri vöru, sem var til sölu í hinu fyrirtækinu, svo sem ef lengd sama efnis var ekki sú sama. Þá greindu þeir hvor öðrum frá sérkjörum, sem í boði væru, eins og hvort um væri að ræða sérverð eða tilboð á tilteknum vörum, en einnig hvort verðið væri fast eða afsláttur fengist af því. Af símtalinu er ljóst að ákærðu skráðu upplýsingarnar jafn óðum niður hjá sér auk þess sem heyra má að þeir hefðu áður skipst á upplýsingum sem þessum. Hinn 28. janúar 2011, klukkan 11.58, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef, S-kk-ef I-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á 103 vörutegundum. Þá sendi sami ákærði tölvubréf til sömu ákærðu 4. febrúar, klukkan 10.03, ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum á jafn mörgum vörutegundum. Í tölvubréfi frá ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf til ákærða S-kk-ef I-kk-ef og annars starfsmanns Byko ehf. síðar sama dag sagði: „Samkvæmt verðkönnun R-kk-ef þá erum við aðeins hærri í 4 teg spónaplatna. Eigum við ekki að lækka okkur undir þá? Þurfum við kannske að gera aðeins víðtækari könnun?“

Hinn 10. febrúar 2011, klukkan 11.21, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða G-kk-ef og stóð símtalið í liðlega 32 mínútur. Fyrir liggur upptaka af símtalinu þar sem ákærðu R-kk-nf M-kk-nf og G-kk-nf skiptust á upplýsingum um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. með áþekkum hætti og í símtalinu frá 4. sama mánaðar og áður hefur verið greint frá. Rúmri viku eftir að símtalið 10. febrúar átti sér stað, 18. þess mánaðar, klukkan 9.25, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri hjá Byko ehf. í sama númer hjá Húsasmiðjunni ehf. og hringt hafði verið í 21. janúar 2011. Símtalið var tæplega 25 mínútna langt. Hinn 10. febrúar 2011, klukkan 13.14, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu S-kk-þgf I-kk-þgf og og S-kk-þgf B-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á 103 vörutegundum. Þá sendi sami ákærði tölvubréf til sömu ákærðu 18. sama mánaðar, klukkan 10.29, ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum á jafn mörgum vörutegundum. Eftir að hafa fengið upplýsingarnar sendi ákærði S-kk-nf B-kk-nf skömmu síðar þennan sama dag, 18. febrúar, tvö tölvubréf. Það fyrra var til tveggja starfsmanna Byko ehf. og var annar þeirra ákærði S-kk-nf I-kk-nf. Í því stóð: „Þetta er orðinn mikill munur víða. Hvenær hækkuðu þeir eiginlega?“ Í síðara tölvubréfinu, sem sent var forstjóra og framkvæmdastjórum Byko ehf., ásamt staðlaða skjalinu fórust ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf svo orð: „Sjá meðfylgjandi verðkönnun. Húsasmiðjan er búin að hækka verð á grófri vöru. Hér er um talsverða hækkun að ræða víða miðað við síðustu verðkönnun. Þurfum við ekki að ræða þetta á eftir á fundinum?“ Þá er meðal málsgagna skjal, sem prentað hefur verið úr tölvu, þar sem var að finna upplýsingar um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Húsasmiðjunni ehf. og Byko ehf. Skjalið sem fannst við húsleit á skrifstofu ákærða S-kk-ef Á-kk-ef bar yfirskriftina „Samanburður á söluverði“ og efst á því stóð: „GUDMUNDL 11.02.2011“.

Hringt var úr símanúmeri hjá Byko ehf., skráðu á fyrrgreindan VJ, í símanúmer, skráð hjá Timburmiðstöð Húsasmiðjunnar ehf., 28. febrúar 2011, klukkan 15.19, og varaði símtalið í liðlega 24 mínútur. Fyrir liggur upptaka af símtalinu þar sem Æ, starfsmaður hjá Byko ehf., spurðist fyrir um verð Húsasmiðjunnar ehf. á fjölda vörutegunda. Í byrjun símtalsins var það GÞ, starfsmaður hjá síðarnefnda fyrirtækinu, sem gaf upplýsingar um verðin, en síðar ákærði X. Annars var símtalið á sömu nótum og símtöl ákærðu R-kk-ef M-kk-ef og G-kk-ef 4. og 10. sama mánaðar og áður hefur verið lýst. Hinn 28. febrúar, klukkan 16.08, sendi Æ ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali sem dagsett var 4. sama mánaðar en hafði að geyma aðrar upplýsingar um verð hjá fyrirtækjunum tveimur heldur en skjalið sem sent hafði verið þann dag. Vörutegundirnar voru að þessu sinni 106 talsins í stað 103. Síðar um daginn, 28. febrúar, framsendi ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf sama skjalið í tölvupósti til fjölmargra starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærðu S-kk-ef I-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef, en dagsetningu þess hafði þá verið breytt í 28. febrúar 2011.

Hinn 3. mars 2011, klukkan 11.22, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer ákærða X og stóð símtalið í tæpar 18 mínútur. Fyrir liggur upptaka af símtalinu þar sem ákærði R-kk-nf M-kk-nf spurði ákærða X um verð á fjölda vörutegunda hjá Húsasmiðjunni ehf. Sama dag, klukkan 16.59, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf ákærðu S-kk-þgf I-kk-þgf og og S-kk-þgf B-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag með upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur á 103 vörutegundum. Síðar sama dag framsendi ákærði S-kk-nf B-kk-nf skjalið í tölvupósti til þriggja starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef, með spurningunni: „Eigum við ekki að hætta að bera saman þennan birkikrossvið eins og við gerum alltaf?“

3

Í framangreindri skýrslu lögreglu um samskipti milli tiltekinna símanúmera kom fram að hringt hafi verið úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í símanúmer, sem skráð var á Úlfinn Lagerverslun ehf., 15. október 2010, klukkan 10.11. Það símtal varaði í tæpa 18 og hálfa mínútu. Eins og áður segir sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf þennan sama dag, klukkan 11.08, ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu samdægurs með samanburði á verðum Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf., auk upplýsinga um verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á níu vörutegundum. Sama dag, klukkan 11.50, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf tölvupóst til sömu ákærðu þar sem upplýsingarnar í skjalinu höfðu verið leiðréttar. Jafnframt barst ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf hið leiðrétta skjal í tölvupósti frá ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf.

Hinn 20. október 2010, klukkan 14.38, var hringt úr símanúmeri, skráðu á Úlfinn Lagerverslun ehf., í símanúmer ákærða R-kk-ef M-kk-ef hjá Byko ehf. og stóð símtalið í rúma eina mínútu. Þá var 29. sama mánaðar, klukkan 9.32, hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu síðargreinda fyrirtækisins, í númer hjá því fyrrgreinda og varaði það símtal í liðlega 17 og hálfa mínútu. Sem fyrr segir sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf 22. sama mánaðar, klukkan 11.50, ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu þann sama dag þar sem fram komu til viðbótar upplýsingar um verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á níu vörutegundum. Hinn 29. október 2010, klukkan 10.21, sendi sami ákærði tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs. Í bréfinu sagði: „Úlfurinn er ekki inni í þessari könnun það er vonlaust að fá verð hjá þeim í gegnum síma, tómar afsakanir hef ekki tíma og svo framv.“ Samt sem áður var að finna í skjalinu verð hjá fyrirtækinu á níu vörutegundum. Í fyrrgreinda tilvikinu, 22. október, barst ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf skjalið í tölvupósti frá ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf, en í því síðargreinda, 29. október, bárust ákærðu S-kk-þgf I-kk-þgf upplýsingarnar í tölvupósti frá ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf.

Hringt var úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. 4. nóvember 2010, klukkan 15.19, og var símtalið liðlega 11 mínútna langt. Hinn 19. sama mánaðar, klukkan 11.00, hófst símtal milli sömu símanúmera sem stóð í rúmar tvær mínútur. Sem fyrr greinir sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf fyrri daginn, klukkan 15.43, ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag þar sem fram komu til viðbótar upplýsingar um verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á tíu vörutegundum. Síðari daginn, klukkan 11.18, sendi sami ákærði tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá síðastgreinda fyrirtækinu á jafn mörgum vörutegundum. Í upphafi bréfsins var tekið fram: „Óbreytt verð hjá Úlfinum“. Í fyrrgreinda tilvikinu, 4. nóvember, barst ákærðu S-kk-þgf I-kk-þgf og S-kk-þgf B-kk-þgf skjalið í tölvupósti frá ákærða L-kk-þgf E-kk-þgf, en í því síðargreinda, 19. nóvember, barst það samkvæmt gögnum málsins í tölvupósti til ákærða S-kk-ef B-kk-ef.

Hinn 2. desember 2010, klukkan 11.00, var hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. og varaði símtalið í rúmar sex mínútur. Þá hófst símtal milli sömu símanúmera 16. sama mánaðar, klukkan 14.20, og stóð í tæpar fimm mínútur. Eins og áður greinir sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf fyrri daginn, klukkan 11.36, ákærðu L-kk-þgf E-kk-þgf og S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag þar sem greind voru, auk verða hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf., verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á tíu vörutegundum. Síðari daginn, klukkan 15.17, sendi sami ákærði tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá síðastgreinda fyrirtækinu á jafn mörgum vörutegundum. Í bréfinu sagði meðal annars: „Óbreytt verð hjá Úlfinum, talaði við Þ.“ Í því tilviki barst ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf skjalið í tölvupósti frá ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf.

Hringt var úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. 12. janúar 2011, klukkan 16.10, og var símtalið rúmlega 12 mínútna langt. Hinn 21. sama mánaðar, klukkan 11.05, hófst símtal milli sömu símanúmera sem stóð í næstum fjórar og hálfa mínútu. Sem fyrr segir sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf fyrri daginn, 12. janúar, klukkan 16.46, ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf tölvubréf ásamt hinu staðlaða skjali, sem var eins og áður segir dagsett 10. sama mánaðar, þar sem fram komu til viðbótar upplýsingar um verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á tíu vörutegundum. Skömmu síðar þennan sama dag, 12. janúar, sendi ákærði S-kk-nf I-kk-nf skjalið með sömu verðupplýsingum í tölvupósti til fjölmargra starfsmanna Byko ehf., þeirra á meðal ákærða S-kk-ef B-kk-ef, en þá hafði það sem fyrr greinir verið dagsett 12. janúar 2011 í stað 10. þess mánaðar. Síðari daginn, 21. janúar, klukkan 11.23, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf tölvubréf til ákærða S-kk-ef I-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á níu vörutegundum. Í því tilviki barst ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf skjalið í tölvupósti frá ákærða S-kk-þgf I-kk-þgf.

Hinn 4. febrúar 2011, klukkan 9.25, var enn hringt úr áðurnefndu símanúmeri, skráðu á landsbyggðarþjónustu Byko ehf., í númer hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. og stóð símtalið í liðlega tíu og hálfa mínútu. Þá var hringt úr sama númeri hjá síðargreinda fyrirtækinu í númer ákærða R-kk-ef M-kk-ef 17. sama mánaðar, klukkan 14.57, og var það símtal rúmlega níu mínútna langt. Sem fyrr greinir sendi ákærði fyrri daginn, klukkan 10.03, tölvubréf til ákærðu L-kk-ef A-kk-ef, S-kk-ef I-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef ásamt hinu staðlaða skjali dagsettu sama dag þar sem greind voru auk verða hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. verð hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. á níu vörutegundum. Hinn 18. febrúar 2011, klukkan 10.29, sendi ákærði R-kk-nf M-kk-nf tölvubréf til ákærðu S-kk-ef I-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef ásamt staðlaða skjalinu dagsettu samdægurs með upplýsingum um verð hjá síðastgreinda fyrirtækinu á jafn mörgum vörutegundum.

4

Meðal málsgagna er upptaka af símtali sem átti sér stað milli ákærðu K-x-x og G-kk-ef að morgni 16. febrúar 2011 og stóð í rúma eina mínútu. Í símtalinu fórust K-x-x meðal annars svo orð: „Ef hann hringir ... frá Byko ... R-kk-nf heitir hann ... við erum ekki búnir að hækka verðin okkar ... þannig að ef hann hringir. Það er spurning hvort að þú ættir að fá hann bara til þess að hringja á morgun upp á, af því að þá getum við bara klárað listana og ... hækkað ... þá tekur það gildi á morgun. Þú getur þá bara sagt honum að við séum í verðhækkunum og það er eiginlega ekkert að marka það sem þú segir honum í dag en ... gætir sagt honum það bara á morgun.“ G-kk-nf spurði: „Já, við reiknum með að klára þetta í dag, er það ekki?“ K-x-x svaraði: „Jú ... við hefðum viljað keyra inn breytingarnar líka á eftir ... þannig að þær taki gildi á morgun.“ G-kk-nf: „Já, ég læt hann bara vita það.“ Eins og áður greinir sendi ákærði S-kk-nf B-kk-nf tvö tölvubréf eftir að honum bárust upplýsingar um verð hjá Húsasmiðjunni ehf. frá ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf 18. febrúar 2011 þar sem fram kom að fyrirtækið hafi hækkað verð á grófvöru.

Þá liggur einnig fyrir upptaka af símtali þar sem ákærðu S-kk-nf Á-kk-nf og K-x-x ræddu saman í tæpar þrjár mínútur síðdegis 23. febrúar 2011. Nokkru eftir að símtalið hófst sagðist K-x-x hafa hringt „til þess að gleðja þig óheyrilega mikið.“ Eftir að þeir S-kk-nf Á-kk-nf höfðu skipst á nokkrum orðum sagði K-x-x: „Heyrðu, Byko er búið að hækka.“ S-kk-nf Á-kk-nf: „Neeei.“ K-x-x: „Jú.“ S-kk-nf Á-kk-nf: „Til hamingju.“ K-x-x: „Já, þakka þér sömuleiðis.“ S-kk-nf Á-kk-nf: „Í öllu saman?“ K-x-x: „Ja, ég tók bara ... double tékkaði bara græna efnið, heflaða efnið, fimmta flokkinn og styrkflokkaða ... og þetta helsta.“ S-kk-nf Á-kk-nf sagði skömmu síðar: „Látið þið nú stjórann vita af þessu. Honum líður þá betur ... Þú mátt alveg hringja í mig sko á klukkutíma fresti með svona gleðifréttir.“ Þegar lengra var liðið á símtalið lét S-kk-nf Á-kk-nf þessi orð falla: „Ef þeir eru búnir að taka timbrið þá er plötuviðurinn kominn líka upp.“ K-x-x: „Ja, það er svo sem ekkert mál að kanna það bara, taka einhverjar stikkprufur“. Stuttu síðar spurði S-kk-nf Á-kk-nf: „En heyrðu, gætirðu græjað annað, að G-kk-nf láti þetta fréttast þá með hina vöruflokkana sem við vorum að breyta núna?“ K-x-x svaraði: „Já, ég skal ... ef að það er ekki búið að gerast neitt í því, þá skal ég bara double tékka það.“ S-kk-nf Á-kk-nf: „Já biddu hann. Hann ... er búinn að taka það að sér ... í staðinn fyrir E, að sjá um þessar breytingar ... á runukeyrslunum. Ég er búinn að færa þetta af E til hans ... til að létta aðeins á þessu ... en hann þarf bara að fá eiginlega að vita bara hvað var búið að breyta á undan líka þannig að hann geti sagt þeim bara frá því.“ Rétt á eftir sagði K-x-x: „Ég skal tékka á plötugögnum og ... sjá hvort að þeir hafi brugðist eitthvað við.“

5

Lögð hefur verið fram í málinu upptaka af símtali þar sem ákærðu S-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf Þ-kk-nf ræddu saman í um 11 mínútur fyrir hádegi 28. febrúar 2011. Sá fyrrnefndi hringdi í þann síðarnefnda og minntist fyrst á ferðir á vörusýningar erlendis. Í því sambandi sagði ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Þessir ... vinir okkar, Múrbúðin og fleiri ... það er alltaf einhverjir [...] og eitthvað dót sem á alltaf að vera að skaffa betri verð sko, þannig að menn fóru eitthvað að skoða það hvort það væri rétt.“ Rétt á eftir lét S-kk-nf B-kk-nf þessi orð falla: „Ég held og ég er búinn að heyra þetta frá mörgum ... hann er náttúrulega að djöflast í ullinni ... og ætlar sér að, segir hann, núna í næsta mánuði ... vera með timbur. Fá timbursendingu.“ Síðar sagði S-kk-nf B-kk-nf: „Hann er að selja sumt af þessari vöru hjá sér undir kostnaðarverði“. J-kk-nf Þ-kk-nf lýsti skömmu síðar þessari skoðun sinni: „Hann er búinn að haga ... sér alveg eins og fífl.“ Tók S-kk-nf B-kk-nf undir þá skoðun. J-kk-nf Þ-kk-nf sagði nokkru síðar: „Við ætlum ... ekkert að láta hann ... auðvitað verðum við að fylgjast með honum“. S-kk-nf B-kk-nf: „Algjörlega.“

Að lokinni umræðu um keppinautinn lét S-kk-nf B-kk-nf þessi orð falla í símtalinu: „Veistu, ég hringdi. Ég hef nú aldrei gert þetta áður en ég held að ... og ég er núna ... ég stjórna tilboðsmálunum hjá okkur, allavega varðandi grófu vöruna ... Og þetta er komið bara í algjört bull ... Þetta eru orðin hjaðningavíg ef þetta heldur svona áfram“. J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já. Þetta verður bara hjaðningavíg.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Ég skal bara segja þér það og ég er búinn að tala við BF hjá mér ... og ég mun núna, í allri tilboðsgerð, frá og með bara sko morgundeginum ... Þá mun ég ýta öllu upp. Ö-x-x. Alveg sama hvað það er og það verður ... Ég mun handstýra allri tilboðsgerð núna í heilan mánuð“. J-kk-nf Þ-kk-nf: „Þetta eru hjaðningavíg ... við erum að blæða báðir tveir.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Algjör ... ég veit nú að við erum báðir jafn ósáttir við það“. J-kk-nf Þ-kk-nf: „Við erum bara að drepa hvern annan.“ S-kk-nf B-kk-nf: „En við viljum hafa fagleg vinnubrögð og allt það og ... ekkert eitthvað húmbúkk, en þetta gengur ekki“. J-kk-nf Þ-kk-nf: „Nei, veistu það, við erum bara að drepa hvern annan. Menn leka tilboðunum á milli okkar“. S-kk-nf B-kk-nf: „Alveg miskunnarlaust.“ Rétt á eftir sagði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Við lifum þetta ekki af ef við ætlum að halda þessu áfram“. S-kk-nf B-kk-nf: „Nei, ég ætla mér sem sagt að hækka núna, bara handvirkt, tilboð. Alveg sama hvað er. Þetta verður allt sent inn til mín til ... yfirferðar. Ég, BF og S-kk-nf V-kk-ef munum fara yfir öll þessi tilboð ... Ég ætla að hækka allt um 2% lágmark.“

Símtalið snerist þessu næst um ástandið á Akureyri og Selfossi sem báðir ákærðu töldu óviðunandi. Komst S-kk-nf B-kk-nf svo að orði: „Mér finnst ég hafa sæmilega stjórn á mínum mönnum hérna í bænum en á þessum tveimur stöðum þá eru þeir algjörlega ... eins og þeir séu í öðru sólkerfi.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, við höfum tekið líka eftir því ... að til dæmis Stór-Reykjavíkursvæðið ... það er ... í lagi sko. Það eru ekki sömu djöfulsins verðin þar eins og á Akureyri og Selfossi“. S-kk-nf B-kk-nf: „En ég ætla mér ... sem sagt að draga núna upp um 2%, allt, bara komplet ... ég get nú ekki tölusett það nákvæmlega ... það sem ég ætla með Akureyri sérstaklega og líka Selfoss, það er að ég ætla mér að draga þetta upp meira þar í tilboðsgerðinni og þeir verða bara undir þeim skipunum, og ef þeir ekki hlýða mér og ef ég fæ ekki tilboðin og þeir klára þetta ekki eins og ég vil, þá hérna, fá menn ... skriflega áminningu og síðan geta þeir bara kysst starfið sitt bless.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Þetta ... er ekkert flóknara en það að maður er að segja upp starfsmönnum ... og velturnar eru að minnka ... og við ætlum að missa framlegðina frá okkur líka.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Ég hvet þig bara, J-kk-nf, til þess að beita einhverjum áhrifum þarna innanborðs. Þið hljótið ... ég er alveg“. Þessu svaraði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Jú, jú.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Eftir nokkra daga þá bara sjáið þið það ... að við erum búnir að færa okkur til ... við erum búnir að vera að hækka verð, útsöluverð. Það dylst engum. Það er náttúrulega bara krónan og hækkanirnar erlendis frá sem að draga ... þann hérna, vagn áfram.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, við höfum líka verið að hækka sjálfir undanfarið vegna þess að við erum búnir að fá á okkur alveg hellings hækkanir“. S-kk-nf B-kk-nf: „Já, já ... við höfum verið að fylgja ykkur eftir þar ... aldrei þessu vant höfum við verið dálítið á eftir ykkur, finnst mér sko. Eða þið dregið vagninn þar“. Hann hélt svo áfram: „Þetta grófvörutilboðskjaftæði er bara ... þú veist.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Við erum að fara inn í há seasonið okkar ... þar sem við þurfum að fá tekjurnar okkar og við megum ekki missa þetta frá okkur núna. Auðvitað munum við slást en við eigum að slást bara á eðlilegum nótum.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Já, ég segi það. En við þurfum að hækka levelið þar sem við erum að slást.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, ég er alveg sammála.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Og ég ætla mér að ... ég hafði hugsað mér að gera þetta í tvisvar sinnum 2% núna ... Byrja í 2% núna og svo aftur 2% eftir 2-3 vikur ... og ég vona að þið merkið þetta“. J-kk-nf Þ-kk-nf svaraði: „Já, ég skal ... sjá til þess að við fylgjum þessu eftir.“

S-kk-nf B-kk-nf vék nú að öðru: „En svo er eitt ... Mér finnst hérna og ég held að ég skaði ykkur ekkert með því að segja þetta ... Ég veit að þið eruð að bjóða alveg svakalega og eruð að ná ofnapökkum núna ... Þú hlýtur að vita eitthvað af því.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, já.“ S-kk-nf B-kk-nf: „En, ég held ... mér sé óhætt að segja er að ... þið eruð svo langt frá okkur að það er ekki heilbrigt fyrir ykkur ... við höfum fengið að sjá þrjú tilboð núna ... og það munar meira heldur en 10% á okkur og mestu munaði á einu tilboði og það var 18% munur á því sem að við vorum að bjóða og ... þið verðið að hugsa ykkar gang þarna.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, ég skal skoða það“. S-kk-nf B-kk-nf: „Þið þurfið allavega ekki að gefa svona mikið frá ykkur, það er nokkuð ljóst“.

S-kk-nf B-kk-nf tók því næst svo til orða: „Og ef að Múrbúðin á að fara á hausinn þá verðið þið að vera lifandi.“ Þessu svaraði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Það er ekki spurning vegna þess að bara síðasta ár var það hrikalegt hjá okkur ... miðað við að missa til dæmis sérstaklega græna efnið svona niður í rusl ... það skiptir okkur miklu máli líka ... og þess vegna er náttúrulega líka mjög mikilvægt að menn séu ekki ... að jarða sig fyrir seasonið sko, fara með verðin ... niður í svaðið áður en ... og halda því svo yfir seasonið. Það er ekkert hægt. Við verðum að lyfta okkur upp núna ... ef við ætlum bara að lifa þetta af“. S-kk-nf B-kk-nf: „Nákvæmlega ... og reksturinn á síðasta ári væntanlega verri heldur en árið á undan, eins og hjá okkur, eða hvað?“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, það er bara svoleiðis ... þetta er bara hörmung.“ Síðan bætti hann við: „Og svo fara salan ... og framlegðin niður ... og er ekki glæsilegt.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Nei ... þetta er algjör geggjun.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Ég veit það. En ég skal koma ... þessu áfram á rétta staði.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Hérna ... eins og ég segi, ég byrja á þessu í fyrramálið og ég mun ekki hleypa einu einasta tilboði í gegn ... og þetta á ekki bara við um grófu vöruna. Ég ætla mér að, eins og ég segi, BF mun vinna þetta með mér og hann mun stýra þessu líka í ... hvað á ég að segja, þú veist, eins og við köllum valvöruna og það allt saman.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Og það er líka mikilvægast vegna þess að þessi tilboð sem eru á þessu Selfoss-svæði og Akureyrar, þetta lekur oft yfir á hin svæðin líka“. S-kk-nf B-kk-nf: „Já, já ... Ég veit ekki hvernig þetta ... gat nú eiginlega leiðst út í þessa geggjun á þessum tveim stöðum, sko. Því að ég er búinn að reyna að vinna núna gegn þessu, sérstaklega á Akureyri allavega, S-kk-nf hefur séð meira um Selfossið núna ... síðan í nóvember á síðasta ári“. Síðar bætti hann við: „Og samt sko, þrátt fyrir ítrekaða fundi og ég veit ekki hvað og hvað, þá hlýða menn ekki og nú er mér bara nóg boðið ... Þessu verður bara handstýrt núna.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, það þýðir ekkert annað.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Þannig að þið verðið varir við þetta og vonandi, eins og ég segi, tekst okkur að gera lífið.“ „Bærilegra“ skaut J-kk-nf inn í og sagði svo undir lok símtalsins: „Heyrðu, S-kk-nf minn. Ég þakka þér bara fyrir og ég mun koma þessum upplýsingum áfram.“

Meðal málsgagna er upptaka af símtali, sem átti sér stað eftir hádegi 28. febrúar 2011 milli SAS og Z, framkvæmdastjóra verslanasviðs Húsasmiðjunnar ehf. Þegar nokkuð var liðið á símtalið spurði Z: „En ertu búinn að heyra eitthvað í ÓÞJ?“ SAS: „Nei.“ Z: „Hann hefur ekki sagt þér frá símtalinu sem J-kk-nf fékk í morgun?“ Þegar SAS neitaði því hélt Z áfram: „Það er eiginlega magnað símtal. Hann hringir í hann S-kk-nf úr Byko ... og er svona að gefa honum hint um það ... að staða þeirra á Akureyri og Selfossi ... í þungavöru og tilboðshasarnum við Húsasmiðjuna, sé orðin þannig ... að ... hann ætlar að taka öll tilboð inn til sín á þessum tveimur stöðum ... með það að markmiði að hækka ... framlegðina og minnka afslættina um tvisvar sinnum 2% á einum mánuði.“ Skömmu síðar spurði SAS hvort ákærði S-kk-nf B-kk-nf hefði hringt í ákærða J-kk-þf Þ-kk-þf og útskýrði Z fyrir honum að þeir væru málkunnugir, en bætti svo við: „Þú ættir eiginlega að pumpa J-kk-þgf ... og J-kk-nf sagði okkur ÓÞJ frá þessu í morgun og ... við bara báðum J-kk-þgf að segja ekki nokkrum öðrum manni frá þessu.“ SAS: „Nei.“ Z: „Því þetta er náttúrulega verður að fara með eins og mannsmorð og það verður að vera mjög strategísk pæling hvernig við meðhöndlum þetta og hvað við segjum til dæmis við okkar sölumenn ... hvernig við mætum þessu“. SAS: „Já. Það verður að vera það. Tvisvar sinnum 2%?“ Z: „Já, sem hann ætlar að hefa upp hérna, tilboðin á þessum tveimur stöðum. Nú eru þeir farnir að horfa á janúar-uppgjörin eins og við.“ SAS: „Akureyri og Selfoss?“ Þessari spurningu svaraði Z: „Þetta eru bara staðirnir sem við höfum verið að berjast mest við þá“. SAS: „Nákvæmlega. Og ég hugsa að þeir hafi verið að tapa meira en við á Self ... á Akureyri ... sem sagt af þungavörunni.“ Z: „Og þeir hafa kannski fengið að spila svolítið frítt spil á meðan við vorum sofandi og vorum ekki að fylgjast nógu vel með þessu.“ SAS: „Ég hugsa það nefnilega. Og þeir hafa kannski þá verið að ná alveg ágætis sölum á alveg þokkalegri framlegð“. Z: „Já, svo byrjum við að djöflast og þá hrynur þetta.“ Tók SAS undir það og bætti við: „Og þá hérna hrökkva þeir í kút“. Z: „Já ... J-kk-nf ... sagði okkur að í þessu samtali hafi hann notað tækifærið og farið að ræða græna efnið, að þetta mætti nú ekki endurtaka sig. Þannig að ... þeir voru með mikla samtölu þarna strákarnir.“ Þessu svaraði SAS: „Þetta er bara fínt.“ Endurtók Z þau orð og sagði: „Þú sérð að þeir eru að fara upp með timbrið ... þetta er náttúrulega skýringin á framlegðardroppinu okkar í mjög mörgum vöruflokkum í nýbyggingarflokkunum, alveg klárlega.“ Því samsinnti SAS áður en þeir viku talinu að öðru.

6

Í framangreindri skýrslu lögreglu um samskipti milli tiltekinna símanúmera kom fram að hringt hafi verið úr símanúmeri, skráðu á ákærða R-kk-þf M-kk-þf hjá Byko ehf., í símanúmer, sem skráð var á Múrbúðina ehf., 15. október 2010, klukkan 8.44. Það símtal stóð í rúma fjóra og hálfa mínútu.

Sama dag, klukkan 8.55, var hringt úr símanúmeri, skráðu á ákærða K-x-x hjá Húsasmiðjunni ehf., í sama númer hjá Múrbúðinni ehf. og varaði símtalið innan við fjórar mínútur. Enn var hringt í sama númer hjá fyrirtækinu þennan sama dag, klukkan 10.45, en að þessu sinni úr símanúmeri, skráðu á ákærða J-kk-þf Þ-kk-þf hjá Húsasmiðjunni ehf., og var það símtal liðlega tveggja mínútna langt.

7

Við meðferð málsins í héraði voru lögð fram ýmis skjöl af hálfu ákærðu. Meðal þeirra voru ljósrit af verðlistum hjá Byko ehf. frá þeim tíma, sem ákæra í málinu nær til, þar sem fram komu verð á fjölmörgum vöruflokkum eftir númerum. Neðst á listunum sagði meðal annars: „Verð miðast við uppgefna dagsetningu ... Tilboðsverð eru feitletruð.“ Þá stóð „SV“ eða „#“ fyrir framan sumar vörutegundirnar án þess að frekari skýringar kæmu þar fram. Ennfremur voru lögð fram afrit af verðlistum af vef Húsasmiðjunnar ehf. sem sögð voru spanna tímabilið frá 21. apríl 2009 til 3. nóvember 2012. Á listunum var að finna verð á fjölda vöruflokka eftir númerum og stóð við marga þeirra: „Sérvara – Hafið samband við sölumann“. Þá voru sumar vörutegundirnar merktar með stjörnu, en ekki kom þar fram hvað sú merking táknaði.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti kom fram af hálfu nokkurra ákærðu að á vefsíðu Húsasmiðjunnar ehf. hafi á ákærutímabilinu verið að finna almenna viðskiptaskilmála fyrirtækisins fyrir viðskiptamenn í reikningsviðskiptum. Þar hafi meðal annars verið tekið fram að afslættir reiknuðust ekki af tilboðsverði eða stjörnumerktum vörum í verslunum þess.

IV

Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn í meginatriðum framburður ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi.

1

Eins og ráðið verður af endurriti úr þingbók var skýrslutöku fyrir dómi hagað með þeim hætti að ákærðu, sem mættu til þinghalds, gafst kostur á að vera viðstaddir þegar meðákærðu gáfu skýrslu án tillits til þess hvort þeir ættu eftir að koma fyrir dóm til skýrslugjafar. Samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 114. gr. laga nr. 88/2008 getur dómari ákveðið að ákærðu skuli ekki hlýða á framburð þess, sem ákærður er í sama máli, ef ástæða þykir til. Með hliðsjón af þeirri áherslu, sem á það er lögð í sakamálum að leiða hið sanna í ljós, verður að skýra niðurlagsorð þessa ákvæðis svo að dómari skuli sjá til þess að ákærði sé ekki viðstaddur skýrslutöku af meðákærða ef það gæti orðið til þess að hafa áhrif á framburð hans fyrir dómi. Vegna þess að sú háttsemi, sem ákærðu er gefin að sök, er eðlislík og á að verulegu leyti rót sína að rekja til sömu atvika var af þessum sökum brýnt að koma í veg fyrir að ákærðu hlýddu á framburð meðákærðu fyrr en eftir að þeir sjálfir hefðu komið fyrir dóm og gefið þar skýrslu. Í endurriti af skýrslum ákærðu fyrir dómi kemur þannig fram að í sumum tilvikum vísuðu þeir til framburðar meðákærða, sem þeir höfðu áður hlustað á, svo sem þegar ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf var beðinn um að tjá sig um sakargiftir samkvæmt III. kafla ákæru þá sagði hann að lýsing ákærða K-x-x „hér áðan á atburðarásinni“ samræmdist algjörlega sinni.

Þá var skýrslutöku af sumum ákærðu háttað þannig að fyrst gáfu þeir skýrslu um þá háttsemi, sem þeim var gefin að sök í ákæru, og höfðu þá réttarstöðu sakaðra manna samkvæmt XVII. kafla laga nr. 88/2008, en síðar stöðu vitna eftir XVIII. kafla laganna þegar þeir tjáðu sig um önnur ákæruatriði. Þar sem við skýrslugjöf fyrir dómi er gerður skýr greinarmunur í lögunum á ákærða annars vegar og vitnum hins vegar vegna mismunandi réttarstöðu þeirra var engin lagastoð fyrir þessari tilhögun á skýrslutökunni, enda kom fyrir að ákærði væri spurður út í atriði, sem hann er sakaður um í ákæru, eftir að hann fékk samkvæmt framansögðu stöðu vitnis þvert gegn fyrirmælum 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um að ákærða sé óskylt að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun sem honum er gefin að sök.

Sá háttur á skýrslutöku af ákærðu, sem hér hefur verið lýst, er ekki síst ámælisverður fyrir þá sök að hann rýrir til muna sönnunargildi framburðar þeirra fyrir dómi.

2

Ákærðu neituðu allir sök fyrir héraðsdómi. Til að varpa skýrara ljósi á atvik málsins verður hér á eftir vitnað til einstakra ummæla þeirra fyrir dómi.

Ákærði R-kk-nf M-kk-nf kvaðst ekki neita því að atvikin, sem lýst er í I. og II. köflum ákæru og hann varða, hafi átt sér stað. Hann sagðist hafa hringt og beðið um verð. Eftir að hann hafi fengið verðin upp gefin hafi hann skráð þau niður í sérstakt skjal. Aðspurður hvort hann hafi fengið fyrirmæli til að gera þetta eða gert það upp á sitt eindæmi svaraði ákærði: „Þetta var nú svona komin ákveðin rútína í þetta, það var ætlast til þess að ég ... gerði þetta“. Spurður hvort hann hafi veitt upplýsingar á móti kvað hann það hafa komið fyrir, þar á meðal í símtölum við ákærða G-kk-þf 4. og 10. febrúar 2011. Þegar ákærði R-kk-nf M-kk-nf var spurður hvers vegna hann hafi sent verðupplýsingarnar til ákærða S-kk-ef B-kk-ef í tölvupósti svaraði hann: „Ég var held ég örugglega beðinn um það, ég sendi á, yfirleitt L-kk-þf og S-kk-þf og ... í einhverjum tilfellum hef ég verið líklega beðinn um það eða jafnvel að ég hafi gert það sjálfur, ég skal ekki segja.“ Ákærði R-kk-nf M-kk-nf sagðist ekkert muna eftir að hafa hringt í símanúmer hjá Múrbúðinni ehf. 15. október 2010.

Í skýrslu ákærða Y kom fram að ákærði R-kk-nf M-kk-nf, sem starfað hafi hjá Byko ehf., hafi hringt í sig annað slagið á ákærutímabilinu og spurst fyrir um verð á grófvörum. Spurður hvort hann hafi talið sér heimilt að veita verðupplýsingar til starfsmanns Byko ehf. svaraði ákærði Y: „Ja ég gat ekki neitað neinum um verð sem hann spurði um.“ Ákærði neitaði því að hafa verið sérstaklega beðinn um að veita því fyrirtæki upplýsingar.

Ákærði X kvað ákærða R-kk-þf M-kk-þf alla jafna hafa hringt í sig og spurt „um töluvert marga vöruliði“. Aðspurður sagðist ákærði X ekki hafa spurt um verð á móti. Hann staðfesti að þau símtöl, sem vísað er til í I. kafla ákæru milli sín og ákærða R-kk-ef M-kk-ef, hafi átt sér stað. Spurður hvort yfirmönnum hans hafi verið kunnugt um að hann hafi veitt verðupplýsingarnar svaraði ákærði X: „Já það myndi ég ætla.“

Að sögn ákærða G-kk-ef kvaðst hann ekki hafa hringt í starfsmann Byko ehf. og spurt um upplýsingar um grófvöru „nema í örfáum tilfellum.“ Hann minnti að það hafi aðeins verið ákærði R-kk-nf M-kk-nf sem hafi hringt í sig til að spyrja um verð. Aðspurður sagðist ákærði G-kk-nf ekki hafa spurt um verð á móti í byrjun, en síðan hafi það gerst „svona ósjálfrátt að við spyrjum um verð og hann gefur upp verð á móti ... en ég nýtti mér ekkert þau verð sem að hann gaf mér upp á móti, ég var alltaf kominn með þau“. Ákærði sagðist hafa sett upplýsingarnar inn í sérstakt verðkönnunarkerfi hjá Húsasmiðjunni ehf. og prentað þær síðan út í nokkrum eintökum. Hefði eitt þeirra farið til ákærða S-kk-ef Á-kk-ef og annað til vörustjóra viðkomandi vöru. Ákærði G-kk-nf greindi aðspurður frá því að hann hefði ekki upplýst yfirmenn sína beint um samskipti sín við ákærða R-kk-þf M-kk-þf, en hins vegar talið „fullvíst að þeir vissu um þessi upplýsingaskipti“. Þegar ákærði G-kk-nf var spurður um símtöl sín við ákærða R-kk-þf M-kk-þf, sem vísað er til í I. kafla ákæru, staðfesti hann að þau símtöl hafi farið fram og þeir skipst á upplýsingum um verð. Á hinn bóginn neitaði ákærði því að hafa veitt viðmælanda sínum upplýsingar um tilboðskjör, heldur einungis upplýst hann um tilboðsverð. Þá neitaði hann því að hafa prentað út skjal með verðupplýsingum, sem hann hafi fengið í símtali við ákærða R-kk-þf M-kk-þf 10. febrúar 2011, og afhent það ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf því að upplýsingarnar í skjalinu hafi hann náð í sjálfur á vef Byko ehf.

Ákærðu L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf og S-kk-nf B-kk-nf könnuðust allir við að hafa fengið tölvubréfin frá ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf eða öðrum starfsmanni Byko ehf. sem vísað er til í I. og II. köflum ákæru. Spurður um hvernig verðkannanir hjá fyrirtækinu hafi farið fram svaraði ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf að sér hafi ekki verið kunnugt um það, en ákærði R-kk-nf M-kk-nf hafi átt „að afla verða frá samkeppnisaðilum og ég vissi nú bara ekki betur en að hann væri að hringja ... í þá og fá upp verð.“ Ákærði S-kk-nf I-kk-nf var einnig spurður að því hvernig verðkannanir á grófvöru hafi farið fram og svaraði hann því til „að það átti að hringja og fá verð.“ Ákærði S-kk-nf B-kk-nf lýsti því að hann hafi farið yfir verðkannanirnar þegar þær bárust honum. Hafi verið þörf á þessum upplýsingum til „að stunda samkeppnisrekstur ... og vita stöðuna á markaðnum.“ Kannanirnar hafi átt „að felast í því að það væri hringt í samkeppnisaðila til þess að útvega verðlistaverð.“ Ákærði kvaðst ekki „á þessum tíma“ hafa lagt línur um hvernig þeim yrði hagað en það hafi hann gert „á sínum tíma.“

Ákærði S-kk-nf Á-kk-nf sagðist ekkert vita um símtölin milli starfsmanna fyrirtækjanna tveggja sem vísað er til í I. kafla ákæru. Frá árinu 2007 hafi hann óskað eftir því að allir vörustjórar Húsasmiðjunnar ehf. „færu inn á net Byko til að kanna verð“. Hafi hann borið ábyrgð á að verðkannanir væru gerðar með þessum hætti. Aðspurður kvaðst ákærði hafa vitað að starfsmaður hjá Byko ehf. hafi hringt og spurst fyrir um verð, en ekki vitað um umfang þeirra kannana. Hann hafi sjálfur fengið mánaðarlega frá ákærða G-kk-þgf lista yfir verð hjá samkeppnisaðilum sem prentaðir hafi verið út úr áðurnefndu verðkönnunarkerfi Húsasmiðjunnar ehf. Þá staðfesti ákærði að hafa fengið tölvubréfin frá ákærða K-x-x 27. janúar 2010.

Loks héldu ákærðu K-x-x og J-kk-nf Þ-kk-nf því báðir fram fyrir dómi að lýsing í V. kafla ákæru á efni símtala þeirra við starfsmann Múrbúðarinnar ehf. 15. október 2010 væri ekki sannleikanum samkvæm.

V

Hinn 9. júlí 2014 var undirrituð sátt milli Samkeppniseftirlitsins og Holtavegar 10 ehf., áður Húsasmiðjunnar ehf., sem lögð var fram við meðferð málsins í héraði. Eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp tók Samkeppniseftirlitið 15. maí 2015 ákvörðun sína nr. 11/2015 þar sem meðal annars var fjallað um ætluð brot Byko ehf. á 10. gr. samkeppnislaga á þeim tíma sem ákæra í málinu tekur til. Þeirri ákvörðun var skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem felldi 28. september 2015 úrskurð sinn í máli nr. 6/2015. Þessar tvær úrlausnir samkeppnisyfirvalda hafa verið lagðar fram hér fyrir dómi.

1

Í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins kom fram að af hálfu Holtavegar ehf., sem rak fyrirtækið Húsasmiðjuna á sínum tíma, hafi í kjölfar rannsóknar stofnunarinnar á ætluðum brotum fyrirtækisins verið óskað eftir að kannað yrði hvort unnt væri að ljúka málinu með sátt á grundvelli 17. gr. samkeppnislaga. Í framhaldinu gerðu aðilar með sér sátt 9. júlí 2014.

Með sáttinni var viðurkennt að Húsasmiðjan ehf. hafi á tímabilinu frá nóvember 2008 til mars 2011 brotið 10. gr. samkeppnislaga „með samfelldu samráði við Byko ehf. um m.a. verð á byggingavörum.“ Nánar tiltekið var meðal annars viðurkennt að brotið hafi falist í „reglubundnum, yfirleitt vikulegum, samskiptum við Byko um verð, birgðastöðu o.fl. í því skyni að hækka verð/vinna gegn verðlækkunum á grófvörum ... samráði við Byko sem átti sér stað í símtali þann 28. febrúar 2011 og fól í sér sérstakt átak til að hækka verð og draga úr samkeppni.“ Einnig „með því að hafa gert sameiginlega tilraun með Byko til að fá Múrbúðina til að taka þátt í samráði um verð á grófvöru og ... að hafa greint Byko frá mikilvægum viðskiptalegum upplýsingum.“ Vegna þessa féllst Holtavegur 10 ehf. á að greiða 325.000.000 krónur í stjórnvaldssekt.

2

Af hálfu Byko ehf. var því mótmælt að fyrirtækið hefði brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga með samskiptum sínum við Húsasmiðjuna ehf. og önnur fyrirtæki. Sökum þess tók Samkeppniseftirlitið fyrrgreinda ákvörðun 15. maí 2015 þar sem stofnunin komst að þeirri niðurstöðu að Byko ehf. hefði brotið gegn lagagreininni með margvíslegum hætti á tímabilinu frá nóvember 2008 til mars 2011 og var móðurfélagi þess, Norvik hf., meðal annars af þeim sökum gert að greiða 650.000.000 krónur í stjórnvaldssekt.

Umrædd ákvörðun Samkeppniseftirlitsins var ítarlega rökstudd. Þar var í upphafi skilgreindur sá markaður, sem Byko ehf. og Húsasmiðjan ehf. störfuðu á, og talið að verslanir fyrirtækjanna tveggja, sem boðið hafi breitt úrval byggingavöru og skyldra vara, væru sérstakur flokkur verslana sem starfað hafi á aðgreindum markaði. Samkvæmt því hafi markaðurinn verið sala á alhliða byggingavöru hér á landi og var til einföldunar miðað við höfuðborgarsvæðið. Á grundvelli tölfræðilegra upplýsinga var áætlað að hlutdeild Byko ehf. hafi verið á bilinu frá 55% til 60% á þeim markaði á árinu 2010 og milli 60% og 65% á fyrri helmingi ársins 2011. Á sama tíma hafi markaðshlutdeild Húsasmiðjunnar ehf. verið á bilinu frá 30% til 35% og Múrbúðarinnar milli 5% og 10%.

Í ákvörðuninni var því slegið föstu að á þeim tíma, sem rannsókn stofnunarinnar tók til, hafi Byko ehf. og Húsasmiðjan ehf. átt í reglubundnu samráði, sem aðallega hafi tengst viðskiptum með grófvörur, og tækju flest tilvikin „til ársins 2010 og fram í mars 2011.“ Hafi Úlfurinn Lagerverslun ehf. tekið að hluta þátt í samráðinu. Vörunúmer sem fyrstnefndu tvö fyrirtækin seldu hafi skipt tugþúsundum, en umrædd verðsamskipti hafi tekið „til 105 vörutegunda í flokki grófvara sem eiga það sameiginlegt að teljast til mikilvægustu og söluhæstu grófvara þeirra.“ Eðli þessarar vöru væri þannig að torvelt væri að bera saman verð á henni. „Hin skipulögðu verðsamskipti gerðu hins vegar Byko og Húsasmiðjunni kleift að bera saman verð á fullkomlega sambærilegum grundvelli.“

Í VI. kafla ákvörðunarinnar var fjallað á ítarlegan hátt um svonefnd samráðstilvik, þar á meðal þau sem áttu sér stað á ákærutímabilinu. Í upphafi kafla um samráð í júlí 2010 sagði: „Gögn málsins bera með sér að í júlí 2010 hafi brotist út verðsamkeppni á milli Byko og Húsasmiðjunnar í græna efninu. Gögnin sýna einnig að þarna hafi komist á samkeppni sem Byko og Húsasmiðjan reyndu á síðari stigum að koma í veg fyrir að myndi aftur koma upp, sbr. t.d. ummæli í símtali framkvæmdastjóra fagsölusviðs Byko og vörustjóra timbursölu Húsasmiðjunnar þann 28. febrúar 2011“.

Í VIII. kafla ákvörðunarinnar þar sem meðal annars var fjallað um viðurlög var komist svo að orði um eðli og umfang brots Byko ehf.: „Fólst brot Byko nánar tiltekið í eftirfarandi aðgerðum: Með reglubundnum, yfirleitt vikulegum, samskiptum við Húsasmiðjuna um verð, birgðastöðu o.fl. í því skyni að hækka verð/vinna gegn verðlækkunum á grófvörum ... Með samráði við Húsasmiðjuna sem átti sér stað í símtali þann 28. febrúar 2011 og fól í sér sérstakt átak til að hækka verð og draga úr samkeppni. Nánar tiltekið fólst eftirfarandi í þessu: Samráð um að hækka verð í öllum tilboðum á grófvöru í áföngum. Samráð um að grípa til sérstakra aðgerða til að draga úr samkeppni í tilboðum til viðskiptavina á Selfossi og Akureyri. Samráð um að vinna gegn verðsamkeppni í sölu á gagnvörðu timbri („græna efninu“) á aðalsölutíma þeirrar vöru og reyna þess í stað að hækka verð ... Upplýsingagjöf um fyrirætlanir Byko um að hækka verð á annarri vöru en grófvöru (svokallaðri „valvöru“). Með því að hafa gert sameiginlega tilraun með Húsasmiðjunni til að fá Múrbúðina til að taka þátt í samráði um verð á grófvöru og með því að hafa ákveðið með Húsasmiðjunni að fylgjast með aðgerðum Múrbúðarinnar á markaðnum. Með því að hafa tekið við mikilvægum viðskiptalegum upplýsingum frá Húsasmiðjunni. Þá fólst brot Byko einnig í verðsamráði við Úlfinn.“ Síðan sagði: „Þetta umfangsmikla og tíða samráð átti sér stað á mikilvægum markaði. Augljóst er að það hefur mikla þýðingu fyrir bæði fyrirtæki og neytendur að samkeppni sé ekki raskað í sölu á byggingavörum. Þá höfðu þátttakendur í samráðinu samanlagt nánast 100% markaðshlutdeild. Þá ber að líta til þess að samráð keppinauta um verð er í eðli sínu ávallt alvarlegt og skaðlegt brot ... Var brot Byko því til þess fallið að valda alvarlegri röskun á samkeppni á mjög mikilvægu sviði viðskipta.“

3

Sem fyrr greinir var ákvörðun Samkeppniseftirlitsins skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Með úrskurði nefndarinnar 28. september 2015 var ákvörðunin staðfest að öðru leyti en því, sem hér skiptir máli, að stjórnvaldssektin var lækkuð í 65.000.000 krónur.

Í úrskurðinum var tekið fram að í meginatriðum snerist „málið um að Húsasmiðjan og ... Byko, hafi reglubundið skipst á upplýsingum um verð á tilteknum söluvörum, svokölluðum grófvörum, einkum timbri í stöðluðum lengdum og þykkt. Þessi upplýsingaskipti eru talin hafa dregið úr óvissu um hegðun keppinauta sem er einn meginþátturinn í að verðsamkeppni geti átt sér stað. Það form sem haft var á upplýsingaskiptunum hafi því raskað samkeppni. Hér háttar þannig til að fyrirtækin gáfu ekki beinlínis upplýsingar um væntanlegar verðákvarðanir sínar, heldur einskorðuðust samskiptin að mestu leyti við gildandi verð. Þá hefur því heldur ekki verið hnekkt að verð þeirra vörutegunda sem málið tekur til hafi getað verið aðgengilegt fyrir viðskiptamenn eða aðra þá sem hefðu haft tíma og áhuga á því að skoða heimasíður fyrirtækjanna, hringja í þjónustuver og mæta á sölustað til að fá verð gefin upp ... Þegar metið er hvort samskipti („verðkannanir“) um gildandi verð samkeppnisaðilans hafi falið í sér samráðsbrot verður jafnframt að hafa í huga þá staðreynd að tíðar verðkannanir samkeppnisaðila eru þáttur í virkri samkeppni. Allir samkeppnisaðilar, og óháðir aðilar, fylgjast reglubundið með verðum. Ekkert bannar þetta og því þarf eitthvað sérstakt að koma til svo fyrirkomulagið á slíkum aðgerðum teljist ólögmætt.“

Í úrskurðinum var lagt „til grundvallar að verðkannanir ... Byko, og samskipti við Húsasmiðjuna í tengslum við þær, hafi almennt farið fram með þeim hætti á rannsóknartímabilinu að nafngreindur starfsmaður ... hafi hringt vikulega í starfsmenn í þjónustuveri Húsasmiðjunnar til að fá upplýsingar um gildandi verð á tilteknum vörunúmerum ... Svo virðist sem fyrirkomulagið hafi með tímanum orðið fastara í forminu ... hafi samskiptin þróast úr því að vera einhliða, þ.e. starfsmaður Byko spurðist fyrir um það verð sem gilti hjá samkeppnisaðilanum, í það að þau urðu tvíhliða. Með því er átt við að starfsmaður Húsasmiðjunnar fékk þá við sama tækifæri upplýsingar um verðið sem Byko var með á sömu eða sambærilegum vörum.“ Var komist að þeirri niðurstöðu í úrskurðinum að þetta form á verðkönnununum og öðrum samskiptum fyrirtækjanna tveggja hafi verið „tvímælalaust andstætt samkeppnislegum sjónarmiðum.“ Fyrirkomulagið hafi ekki aðeins verið „til þess fallið að bjóða hættunni heim heldur leiddi af því röskun á samkeppni og þá frekar í þá átt að verð hækkaði.“ Jafnframt var talið að skilgreining markaðarins, sem um ræddi í málinu, hafi verið fullnægjandi í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins. Ætlað samráðsbrot lyti „að kjarnastarfsemi alhliða byggingavöruverslana en á þeim markaði voru ... Byko og Húsasmiðjan nánast einráðandi.“

Þá var í úrskurðinum vikið að einstökum þáttum í hinu ætlaða samráði. Var tekið svo til orða að segja mætti „að flest atvikin sem Samkeppniseftirlitið leggur til grundvallar tengist þeirri háttsemi að ... Byko og Húsasmiðjan skiptust reglubundið á verðupplýsingum og eftir atvikum upplýsingum sem gátu haft áhrif á markaðsverð. Ekki er umdeilt að slík samskipti áttu sér stað á brotatímabilinu og verður lagt til grundvallar að báðir aðilar hafi haft fulla vitneskju um hver var mótaðili í þeim upplýsingaskiptum ... Að mati áfrýjunarnefndarinnar teljast upplýsingaskipti af þessu tagi, og sú hegðun sem hún er fallin til að stuðla að í þessu tilviki, brot í skilningi 10. gr. samkeppnislaga“. Hins vegar leit nefndin svo á að í sumum tilvikum hafi Samkeppniseftirlitið „dregið of víðtækar ályktanir af gögnum málsins“. Það sem hér hefur helst þýðingu var sú ályktun áfrýjunarnefndarinnar að samskiptin, sem rakin hafa verið, væru „ekki þess eðlis að hægt sé að segja að Múrbúðinni hafi verið boðin þátttaka í verðsamráði“ og ekki lægju fyrir gögn um að „einhvers konar samráð“ hafi verið með Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. „um það að bjóða Múrbúðinni að taka þátt í verðsamráði.“ Í úrskurðinum var sérstaklega tekið fram að áðurgreint símtal 28. febrúar 2011 hafi falið í sér brot á 10. gr. samkeppnislaga og yrði „það að teljast alvarlegt.“

Samkvæmt framansögðu taldi áfrýjunarnefndin að brot Byko ehf. „hafi ekki verið jafn umfangsmikil, alvarleg og kerfisbundin“ og lagt hafi verið til grundvallar í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins. Að mati nefndarinnar var í þeirri háttsemi, sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar 30. október 2003 í máli nr. 37/2003 og vísað hafi verið til í ákvörðuninni, fólgið „mun alvarlegra og kerfisbundnara brot í því skyni að breyta markaði, draga úr samkeppni og auka markvisst framlegð með skipulögðu samráði.“ Meðal annars af þessum ástæðum var stjórnvaldssektin, sem móðurfélagi Byko ehf. var gert að greiða, stórlega lækkuð.

VI

1

Í máli þessu eru átta ákærðu samkvæmt I. kafla ákæru sakaðir um refsivert verðsamráð í störfum sínum fyrir Byko ehf. og Húsasmiðjuna ehf. „á tímabilinu frá 13. september 2010 til 3. mars 2011 með skipulagðri upplýsingagjöf um verð og tilboðskjör sérgreindra grófvörutegunda, einkum bygginga- og timburvara, í símtölum milli starfsmanna fyrirtækjanna“. Á sama hátt eru fjórum ákærðu í II. kafla ákæru gefin að sök sams konar brot í störfum sínum fyrir Byko ehf. í símtölum milli eins þeirra og starfsmanna Úlfsins Lagerverslunar ehf. á tímabilinu frá 15. október 2010 til 17. febrúar 2011. Samkvæmt III. kafla ákæru eru tveir ákærðu sakaðir um refsiverða hvatningu til verðsamráðs milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. í símtölum, sem þeir áttu hvor í sínu lagi 16. og 23. febrúar 2011, og aðrir tveir eftir IV. kafla hennar um refsivert verðsamráð milli fyrirtækjanna og hvatningu til þess í símtali 28. sama mánaðar. Loks er þremur ákærðu í V. kafla ákæru gefin hverjum um sig að sök tilraun til að koma á slíku samráði í símtölum við starfsmann Múrbúðarinnar ehf. 15. október 2010. Hin ætluðu brot ákærðu eru talin varða við a. lið 2. mgr., sbr. 1. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. a. lið 2. mgr., sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra, auk þess sem vísað er til d. liðar 2. mgr. 41. gr. a. að því er varðar ætluð brot samkvæmt IV. kafla ákæru.

Eins og gerð var grein fyrir í framangreindri ákvörðun Samkeppniseftirlitsins 15. maí 2015 var markaður sá, sem hér um ræðir, sala á alhliða byggingavöru og var áætlað að samanlögð hlutdeild Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. á þeim markaði hafi verið um 90% á því tímabili sem ákæran tekur til. Voru fyrirtækin tvö því nær einráð á honum. Í ákvörðuninni kom einnig fram að eðli máls samkvæmt væri erfitt að bera saman verð á grófvöru og sést það jafnframt á gögnum málsins. Þannig voru tegundir grófvöru yfirleitt ekki verðmerktar sérstaklega í byggingavöruverslunum eins og tíðkast í verslunum, heldur voru verðin aðgengileg fyrir viðskiptavini á verðlistum, sem lágu þar frammi, og að einhverju leyti á vefsíðum fyrirtækjanna, auk þess sem unnt var að spyrjast fyrir um verðin í verslunum sjálfum, hjá sölumönnum eða með því að hringja til fyrirtækjanna.

Í gögnum um skipulag Byko ehf., sem fyrir liggja í málinu, virðist svo sem verðkannanir á vegum fyrirtækisins hafi á ákærutímabilinu heyrt bæði undir vöruþróunarsvið og fagsölusvið þess þar sem eitt af hlutverkum þess síðarnefnda var sagt vera markaðsvakt sem meðal annars væri fólgin í því að framkvæma reglulega verðkannanir hjá samkeppnisaðilum fyrirtækisins. Ákærði S-kk-nf B-kk-nf var framkvæmdastjóri fagsölusviðs Byko ehf. og heyrði undir forstjóra fyrirtækisins, en sölustjóri sviðsins og nánasti samstarfsmaður ákærða S-kk-ef B-kk-ef var ákærði S-kk-nf I-kk-nf. Óumdeilt er að verðkannanir á vegum Byko ehf. voru framkvæmdar af ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf, sem var sölumaður í timbursölu fyrirtækisins, en hann var undirmaður ákærða L-kk-ef A-kk-ef sem gegndi starfi verslunarstjóra timbursölunnar.

Ákærði S-kk-nf Á-kk-nf var framkvæmdastjóri vörustýringarsviðs Húsasmiðjunnar ehf. og heyrði undir forstjóra fyrirtækisins. Bar ákærði samkvæmt skipuriti ábyrgð á vöruúrvali þess og verðstefnu. Fyrir héraðsdómi sagði ákærði að undir sviðið hafi meðal annars fallið viðskipti með grófvöru og kvaðst hann hafa borið ábyrgð á að verðkannanir væru gerðar á þeirri vöru. Að sögn ákærða G-kk-ef tók hann í byrjun október 2010 við því verkefni að sjá um allar verðkannanir fyrir Húsasmiðjuna ehf. Starfaði hann á vörustýringarsviði fyrirtækisins sem laut eins og áður segir stjórn ákærða S-kk-ef Á-kk-ef. Ákærðu J-kk-nf Þ-kk-nf og K-x-x gegndu störfum vörustjóra hjá Húsasmiðjunni ehf. á vörustýringarsviði, en ákærðu X og Y störfuðu sem sölumenn í þjónustuveri fyrirtækisins, einkum við að svara fyrirspurnum í síma frá viðskiptavinum þess.

Eins og greinir í I. og II. köflum ákæru er því haldið fram að hið refsiverða verðsamráð hafi af hálfu starfsmanna Byko ehf. verið „viðhaft að undirlagi og/eða samkvæmt fyrirmælum ákærðu S-kk-ef B-kk-ef, L-kk-ef A-kk-ef og S-kk-ef I-kk-ef“. Á sama hátt er slíkt samráð af hálfu starfsmanna Húsasmiðjunnar ehf. sagt í I. kafla ákæru hafa verið „að undirlagi og/eða samkvæmt fyrirmælum ákærða S-kk-ef Á-kk-ef.“ Með skírskotun til þess að ákærðu eru sakaðir um að hafa brotið af sér í störfum sínum sem stjórnendur, annars vegar á fagsölusviði Byko ehf. og í timbursölu þess og hins vegar á vörustýringarsviði Húsasmiðjunnar ehf., verður að skýra hið tilvitnaða orðalag þannig að samráði því, sem lýst er í umræddum ákæruköflum, hafi verið stýrt af ákærðu en framkvæmdin verið í höndum manna, sem lutu beint eða óbeint stjórn þeirra, auk þess sem ákærðu hafi lagt á ráðin um hvernig að því var staðið.

Sem fyrr segir neita allir ákærðu sök. Þótt þeir telji að sakir þær, sem á þá eru bornar, séu rangar draga þeir ekki í efa að lýsing málsatvika í ákæru sé í meginatriðum sannleikanum samkvæm að frátöldu efni símtalanna sem rakið er í V. kafla hennar.

2

Í 1. mgr. 10. gr. samkeppnislaga er mælt svo fyrir að allir samningar og samþykktir milli fyrirtækja, hvort heldur þær eru bindandi eða leiðbeinandi, og samstilltar aðgerðir, sem hafa að markmiði eða af þeim leiðir að komið sé í veg fyrir samkeppni, hún sé takmörkuð eða henni raskað, séu bannaðar. Samkvæmt a. lið 2. mgr. lagagreinarinnar tekur bannið til samninga, samþykkta og samstilltra aðgerða sem áhrif hafa á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör með beinum eða óbeinum hætti. Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 107/2000, sem breyttu 10. gr. þágildandi samkeppnislaga, nr. 8/1993, í núverandi horf sagði að skýra bæri hugtakið samstilltar aðgerðir rúmt á þann hátt að það tæki til sérhverra beinna eða óbeinna samskipta fyrirtækja sem hefðu þann tilgang að hafa áhrif á samkeppni eða hefðu slík áhrif í reynd. Í þessu gæti meðal annars falist að fyrirtæki skiptust á upplýsingum um verð og af því leiddi samræmd markaðshegðun.

Með 4. gr. laga nr. 52/2007 var tekin upp í samkeppnislög ný grein, 41. gr. a. Í 1. mgr. hennar er meðal annars kveðið á um að hver starfsmaður fyrirtækis sem framkvæmir, hvetur til eða lætur framkvæma samráð, sem brýtur gegn 10. gr. laganna og varðar þau atriði sem tilgreind eru í 2. og 3. mgr., skuli sæta refsingu. Í samræmi við það segir í 2. mgr. 41. gr. a. að ákvæði 1. mgr. taki til brota fyrirtækja á sama sölustigi á 10. gr., sem síðan eru talin upp í sex stafliðum, þar á meðal samráðs um verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör, sbr. a. lið 2. mgr., og samráðs um gerð tilboða, sbr. d. lið hennar. Þá er hnykkt á því í 4. mgr. lagagreinarinnar að með samráði í henni sé átt við samninga, samþykktir, ákvarðanir eða samstilltar aðgerðir fyrirtækja eða samtaka þeirra.

Sökum þess að í 1. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga er vísað til 10. gr. laganna ber að líta svo á að við afmörkun á því hvað teljist vera refsivert samráð milli fyrirtækja samkvæmt 1. mgr. fyrrnefndu lagagreinarinnar skuli líta til ákvæða hinnar síðarnefndu og hvernig þau hafa verið skýrð, svo framarlega sem um sé að ræða samráð milli fyrirtækja á sama sölustigi, sbr. 2. mgr., þar sem reyndar er einnig skírskotað til 10. gr. Samkvæmt því nægir að samráð fyrirtækja á sama sölustigi, þar á meðal samstilltar aðgerðir þeirra, hafi það að markmiði að samkeppni sé takmörkuð eða henni verði raskað til þess að refsað verði fyrir það, að því tilskildu að um saknæma háttsemi sé að ræða. Í 3. mgr. 41. gr. a. er ólögmætt samráð milli fyrirtækja, sem hefur það að markmiði að fyrirtæki hefji ekki samkeppni í atvinnustarfsemi, sérstaklega lýst refsivert sem ella væri ekki. Því er haldlaus sú röksemd, sem fram hefur komið af hálfu sumra ákærðu, að gagnálykta eigi frá þessu sérákvæði og þrengja þar með gildissvið 1. og 2. mgr. lagagreinarinnar þvert gegn skýru orðalagi þeirra.

Þá getur það varðað starfsmann fyrirtækis refsingu að koma að samráði um verð eða gerð tilboða samkvæmt 1. mgr. og a. og d. liðum 2. mgr. 41. gr. a., svo sem með þátttöku í samstilltum aðgerðum, sbr. 4. mgr. hennar, með því að ræða við starfsmann annars fyrirtækis sem er keppinautur á sama sölustigi, enda hafi aðgerðirnar það að markmiði að takmarka eða raska samkeppni. Til þess nægir að starfsmaður taki undir slíka ráðagerð viðmælanda síns eða lýsi yfir að hann muni stuðla að því að hrinda henni í framkvæmd.

3

Með 10. gr. samkeppnislaga er ekki lagt bann við því að fyrirtæki kanni verð hjá keppinautum sínum á markaði, enda eru slíkar verðkannanir snar þáttur í virkri samkeppni þeirra á milli. Þá eru það ekki aðeins fyrirtæki, sem fylgjast reglubundið með verðum hvert hjá öðru, heldur tíðkast að aðrir geri það einnig, svo sem samtök neytenda og verkalýðsfélaga. Af þessum sökum þarf eitthvað sérstakt til að koma svo að þær aðgerðir teljist ólögmætar og eftir atvikum refsiverðar.

Samkvæmt þessu er verðkönnun, sem framkvæmd er einhliða af fyrirtæki með því til dæmis að kynna sér verðlista keppinautar eða verð á vefsíðu hans eins og hver annar viðskiptavinur, fyllilega lögmæt. Öðru máli kann að gegna um það ef starfsmaður fyrirtækis hefur samband við starfsmann annars fyrirtækis, sem það fyrrnefnda keppir við, og spyrst fyrir um verð. Með því móti getur stofnast til gagnkvæmra samskipta milli keppinauta á markaði, sem býður þeirri hættu heim að samkeppni milli þeirra raskist, ekki síst ef starfsmennirnir fara að skiptast á upplýsingum um verð. Eftir því sem samskipti eins og þessi verða tíðari, reglubundnari og víðtækari, þannig að þau séu ekki einskorðuð við eina eða fáar vörutegundir heldur taki til mikils fjölda þeirra, aukast líkur á að þau dragi úr óvissu fyrirtækjanna, sem í hlut eiga, um hegðun keppinautanna sem er ein af meginforsendum þess að óheft verðsamkeppni geti átt sér stað. Þetta á ekki síst við á fákeppnismarkaði þar sem gagnkvæm skipti á upplýsingum um verð geta auðveldað ráðandi fyrirtækjum að halda uppi vöruverði og auka þar með framlegð sína á kostnað viðskiptavinanna.

Þegar samskipti Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf., sem lýst er í I. kafla ákæru, eru virt í heild liggur fyrir að starfsmaður fyrrnefnda fyrirtækisins hringdi í starfsmann hjá því síðarnefnda í 21 skipti á tæplega sex mánaða tímabili til að spyrjast í hvert sinn fyrir um verð á yfir 100 vörutegundum sem voru meira og minna þær sömu. Sé tekið tillit til þess að hlé var gert á samskiptunum í lok desember 2010 og byrjun janúar 2011 liggur nærri að hringt hafi verið vikulega í þessum tilgangi á umræddu tímabili. Af þeim gögnum, sem lögð hafa verið fram og gerð er grein fyrir að framan, telst sannað að á fyrri hluta þess hafi af hálfu Byko ehf. verið spurst fyrir um verð hjá Húsasmiðjunni ehf., en samskiptin síðan þróast úr því að vera einhliða í að verða gagnkvæm þar sem þeir, er ræddust við, skiptust á upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum í sömu eða sambærilegum vörutegundum sem einkum tilheyrðu svonefndri grófvöru. Með upptökum af símtölum 4., 10. og 28. febrúar 2011 hafa verið færðar óyggjandi sönnur á þessa gagnkvæmu upplýsingagjöf og hvernig að henni var staðið.

Því hefur verið haldið fram af hálfu ákærðu að upplýsingarnar um verð og kjör, sem látnar voru í té, hafi verið opinberar og öllum aðgengilegar, svo sem á verðlistum og vefsíðum beggja fyrirtækjanna. Ekki er á það fallist að sú hafi verið raunin í öllum tilvikum, til dæmis voru tilteknar vörur stjörnumerktar á verðlistum Húsasmiðjunnar ehf. án þess að þar kæmi fram hvaða skilning bæri að leggja í þá merkingu. Þótt það lægi fyrir í almennum viðskiptaskilmálum á vefsíðu fyrirtækisins og hefði þar með átt að vera á vitorði þeirra, sem voru í föstum viðskiptum við það, er ekki þar með sagt að þessi vitneskja hafi verið aðgengileg öllum viðskiptavinum þess. Þó vegur öllu þyngra, þegar skorið er úr um hvort upplýsingagjöfin hafi samrýmst ákvæðum samkeppnislaga, að tilgangurinn með hinum gagnkvæmu samskiptum var augljóslega að fá gleggri mynd af verðum keppinautarins á samkeppnisvörum og þróun þeirra en kostur var fyrir fyrirtækin, hvort um sig, með því að kynna sér einungis verðin með þeim aðferðum sem neytendum stóðu til boða. Af símtalinu, sem 1. liður IV. kafla ákæru tekur til og vikið verður nánar að hér á eftir, verður ráðið að þessar nákvæmu upplýsingar hafi auðveldað fyrirtækjunum að hækka verð og fylgja eftir verðhækkunum keppinautarins svo að vitnað sé til eftirfarandi orðaskipta um miðbik símtalsins. Þar sagði ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, við höfum líka verið að hækka sjálfir undanfarið vegna þess að við erum búnir að fá á okkur alveg hellings hækkanir“. Því svaraði ákærði S-kk-nf B-kk-nf: „Já, já ... við höfum verið að fylgja ykkur eftir þar ... aldrei þessu vant höfum við verið dálítið á eftir ykkur ... Eða þið dregið vagninn þar“. Skömmu síðar komst J-kk-nf Þ-kk-nf svo að orði: „Auðvitað munum við slást en við eigum að slást bara á eðlilegum nótum.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Já, ég segi það. En við þurfum að hækka levelið þar sem við erum að slást.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, ég er alveg sammála.“

Með vísan til alls þess, sem að framan greinir, fólu hin tíðu og reglubundnu samskipti milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf., sem greinir í I. kafla ákæru, í sér samstilltar aðgerðir sem höfðu það að markmiði að raska samkeppni milli fyrirtækjanna og brutu því gegn 1. mgr. 10. gr. samkeppnislaga. Hið sama á við um samskipti milli Byko ehf. og Úlfsins Lagerverslunar ehf. samkvæmt II. kafla ákæru þótt umfang þeirra hafi verið takmarkað. Þar sem um var að ræða samráð um verð milli fyrirtækja á sama sölustigi bera þeir, sem það framkvæmdu, hvöttu til þess eða létu framkvæma, refsiábyrgð samkvæmt 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. laganna.

4

Þegar tekin er afstaða til sektar eða sýknu ákærðu getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn er rétturinn ekki bundinn af mati héraðsdóms á gildi sýnilegra sönnunargagna á borð við tölvubréf og upptökur af símtölum og enn síður af niðurstöðu hans að því leyti sem hún er reist á rangri skýringu á áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga.

Þau gögn, sem varða sakargiftir samkvæmt I. kafla ákæru og gerð hefur verið grein fyrir að framan, bera með sér að ákærði X svaraði í 11 skipti og ákærði Y tvívegis fyrirspurnum ákærða R-kk-ef M-kk-ef um verð á yfir 100 vörutegundum í hvert sinn hjá Húsasmiðjunni ehf. Á hinn bóginn liggur ekki fyrir að ákærði Y hafi spurt viðmælanda sinn á móti um verð hjá Byko ehf. og ákærði X aðeins í einu símtali. Sé litið til þess að ákærðu X og Y störfuðu báðir sem sölumenn hjá þjónustuveri Húsasmiðjunnar ehf., fyrst og fremst við að svara í síma, telst ósannað að þeir hafi með framangreindri háttsemi sinni brotið með saknæmum hætti gegn þeim ákvæðum samkeppnislaga sem vísað er til í ákærukaflanum. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sýkna þá af kröfu ákæruvaldsins í máli þessu.

Ákærði G-kk-nf hafði það starf með höndum hjá Húsasmiðjunni ehf. að sjá um allar verðkannanir fyrir fyrirtækið. Á sama hátt voru verðkannanir á vegum Byko ehf. gerðar af ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf. Upptökur af símtölum, sem þessir ákærðu áttu 4. og 10. febrúar 2011, leiða í ljós að þeir skiptust þar á upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum tveimur, auk þess sem sá síðarnefndi spurðist fyrir um verð hjá Húsasmiðjunni ehf. í 18 öðrum símtölum og 11 til viðbótar hjá Úlfinum Lagerverslun ehf. eins og greinir í I. og II. köflum ákæru. Vegna þeirra starfa, sem ákærðu G-kk-nf og R-kk-nf M-kk-nf höfðu með höndum hvor hjá sínu fyrirtæki, voru þeir ábyrgir fyrir framkvæmd á samráði fyrirtækjanna tveggja sem áður er lýst og var í senn ólögmætt og refsivert. Skiptir í því sambandi ekki máli þótt ákærðu teldu sig hafa tekið þátt í samráðinu með vitund eða vilja yfirmanna sinna. Samkvæmt því verður ákærði G-kk-nf sakfelldur eftir I. kafla ákæru og ákærði R-kk-nf M-kk-nf eftir I. og II. köflum hennar fyrir brot af ásettu ráði gegn 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra.

Eins og sést á þeim gögnum, sem varða sakargiftir samkvæmt I. og II. köflum ákæru og rakin hafa verið, fékk ákærði S-kk-nf B-kk-nf sent í tölvupósti staðlað skjal með upplýsingum um verð hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. á yfir 100 vörutegundum í alls 20 skipti af þeim 21, sem ákært er fyrir í fyrri kaflanum, og í 10 af þeim 11 tilvikum sem sá síðari tekur til. Í sum skiptin fékk hann upplýsingarnar beint frá þeim, sem fyllti út skjalið, eins og fram kemur í ákæru, en í öðrum voru þær sendar honum skömmu síðar eins og gerð hefur verið grein fyrir. Á sama hátt fengu ákærðu L-kk-nf Ö-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf sams konar skjal í tölvupósti, sá fyrrnefndi í samtals 25 skipti og sá síðarnefndi í 31 af þeim 32 tilvikum sem ákært er fyrir í umræddum ákæruköflum. Ákærði S-kk-nf B-kk-nf var framkvæmdastjóri fagsölusviðs Byko ehf. og var hlutverk þess meðal annars að framkvæma reglulega verðkannanir hjá keppinautum fyrirtækisins. Ákærði S-kk-nf I-kk-nf var sölustjóri þess sviðs og nánasti samstarfsmaður ákærða S-kk-ef B-kk-ef, en ákærði R-kk-nf M-kk-nf, sem gerði verðkannanirnar, var undirmaður ákærða L-kk-ef A-kk-ef. Með skírskotun til þessara stjórnunarstarfa ákærðu S-kk-ef B-kk-ef, S-kk-ef I-kk-ef og L-kk-ef A-kk-ef og þess að þeim bárust reglulega framangreindar upplýsingar telst ótvírætt sannað að þeir hafi af hálfu Byko ehf. stýrt samráði um verð milli þess fyrirtækis annars vegar og Húsasmiðjunnar ehf. og Úlfsins Lagerverslunar ehf. hins vegar eins og þeim er gefið að sök í ákæruköflunum tveimur. Með því hafa þeir gerst sekir um brot af ásetningi á fyrrgreindum ákvæðum samkeppnislaga.

Ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf barst sem fyrr segir í tölvupósti 27. janúar 2010 verðkönnunarlisti frá ákærða K-x-x með þessum ummælum: „Hérna er listinn sem BYKO gerir verðkönnun eftir alla miðvikudaga. Hugmyndin er að Y og þeir í þjónustuverinu spyrji um sömu vörur á sama tíma og BYKO gerir könnun hjá okkur.“ Síðar þennan dag sendi ákærði K-x-x ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf tölvubréf þar sem fram kom: „Hérna er síðasta verðkönnun. Ég hef ekki náð í BYKO til að kanna verðlagningu á græna efninu. Það er hugsanlega á tilboði og þá þurfum við að stilla það rétt af. Ég er búinn að hringja 4 sinnum en aldrei náð sambandi.“ Í tölvubréfi frá ákærða K-x-x, sem sent var ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf 28. júlí sama ár, tók sá fyrrnefndi fram að hann hafi fengið nafngreindan starfsmann í þjónustuveri Húsasmiðjunnar ehf. „til að gera könnun á grænu efni hjá BYKO í fyrramálið“ með því „að hringja í sölustaði þeirra um landið“. Daginn eftir, 29. júlí, skýrði ákærði K-x-x frá afrakstri könnunarinnar þar sem meðal annars kom fram birgðastaða hjá Byko ehf. í nokkrum vörutegundum. Fyrr sama dag hafði ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf borist afrit af tölvubréfi til ákærða K-x-x frá fyrrnefndum starfsmanni þar sem sagði: „R-kk-nf var að hringja frá Byko og gerði verðkönnun á öllum pakkanum.“ Hinn 16. desember 2010 barst ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf tölvubréf frá sama starfsmanni með fyrirsögninni: „Byko voru að gera könnun á öllu draslinu“. Í tölvubréfi til ákærða að morgni næsta dags bætti hann við: „Eflaust hafa þeir verið að tala við Y vikulega, hann er ekki við.“ Í bréfinu kom ennfremur fram að könnunin hafi tekið til nánar greindra tegunda af grófvöru. Síðar sama dag sagði ákærði í tölvubréfi: „Var búinn að ræða við Y, þeir hafa ekki verið að hringja í hann að undanförnu. Látið mig vita og G-kk-þf L-kk-þf líka þegar þeir gera verðkönnun“. Í símtali ákærða S-kk-ef Á-kk-ef við ákærða K-x-x 23. febrúar 2011, sem vísað er til í 2. lið III. kafla ákæru, bað sá fyrrnefndi þann síðarnefnda um „að G-kk-nf láti þetta fréttast þá með hina vöruflokkana sem við vorum að breyta núna ... hann þarf bara að fá eiginlega að vita bara hvað var búið að breyta á undan líka þannig að hann geti sagt þeim bara frá því.“ Ekki fer milli mála eins og nánar verður rakið hér á eftir að með þessum orðum vildi ákærði S-kk-nf Á-kk-nf að upplýsingum um breytt verð hjá Húsasmiðjunni ehf. yrði komið til Byko ehf. fyrir tilstilli ákærða G-kk-ef.

Þegar mat er lagt á þessi gögn í heild sinni og þau borin saman við önnur samtímagögn, sem fyrir liggja í málinu, er sannað svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf var kunnugt um að Byko ehf. aflaði reglulega á ákærutímabilinu upplýsinga um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Húsasmiðjunni ehf. með því að hringja í starfsmenn fyrirtækisins. Þótt ýmislegt bendi til að ákærði hafi jafnframt vitað að samstarfsmenn hans hafi um leið spurst fyrir um verð hjá keppinautnum hafa ekki verið færðar á það nægar sönnur gegn eindreginni neitun hans. Hins vegar er á það að líta að ákærði S-kk-nf Á-kk-nf var framkvæmdastjóri vörustýringarsviðs Húsasmiðjunnar ehf. og bar ábyrgð á að verðkannanir væru gerðar á grófvöru, auk þess sem hann var yfirmaður ákærða G-kk-ef. Vegna þeirrar stöðu ákærða S-kk-ef Á-kk-ef og samkvæmt því, sem að framan segir um vitneskju hans um hið refsiverða samráð fyrirtækisins og Byko ehf., verður hann sakfelldur fyrir brot á áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga fyrir aðkomu sína að því, sem lýst er í I. kafla ákæru, þó aðeins að því er tekur til þess að Byko ehf. hafi verið látnar í té upplýsingar um verð í gagnkvæmum samskiptum fyrirtækjanna.

5

Samkvæmt 1. lið III. kafla ákæru er ákærða K-x-x gefið að sök að hafa í símtali við ákærða G-kk-þf 16. febrúar 2011 hvatt til verðsamráðs sem hafi meðal annars haft að markmiði að samkeppni yrði raskað milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. Í símtalinu, sem stóð í rúma mínútu og rakið hefur verið, fór ákærði K-x-x fram á að ákærði G-kk-nf kæmi því leiðar að ákærða R-kk-þgf M-kk-þgf, sem kynni að hringja von bráðar, yrðu ekki gefin upp verð fyrr en eftir að Húsasmiðjan ehf. hefði hækkað þau. Á gögnum málsins sést að ákærði R-kk-nf M-kk-nf hafði síðast kannað verð hjá fyrirtækinu 10. sama mánaðar og því mátti ætla, miðað við fyrri samskipti, að hann gerði það 16. eða 17. dag mánaðarins. Raunin varð hins vegar sú að hann fékk upp gefin verð hjá Húsasmiðjunni ehf. 18. febrúar og höfðu þau þá hækkað umtalsvert miðað við síðustu verðkönnun sem kom ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf á óvart.

Í 2. lið sama ákærukafla eru bornar fram sams konar sakargiftir á hendur ákærða S-kk-þgf Á-kk-þgf vegna símtals, sem hann átti við ákærða K-x-x 23. febrúar 2011 og var tæplega þriggja mínútna langt, en meginefni þess hefur áður verið reifað. Snemma í símtalinu sagði K-x-x: „Heyrðu, Byko er búið að hækka.“ Þegar lengra kom lét S-kk-nf Á-kk-nf þessi orð falla: „Ef þeir eru búnir að taka timbrið þá er plötuviðurinn kominn líka upp.“ Stuttu síðar spurði hann: „En heyrðu, gætirðu græjað annað, að G-kk-nf láti þetta fréttast þá með hina vöruflokkana sem við vorum að breyta núna?“ Svo bætti hann við: „Já biddu hann. Hann ... er búinn að taka það að sér ... að sjá um þessar breytingar ... á runukeyrslunum ... en hann þarf bara að fá eiginlega að vita bara hvað var búið að breyta á undan líka þannig að hann geti sagt þeim bara frá því.“ Rétt á eftir sagði K-x-x: „Ég skal tékka á plötugögnum og ... sjá hvort að þeir hafi brugðist eitthvað við.“ Séu þessi orðaskipti virt í heild leikur enginn vafi á því að með persónufornöfnunum „við“ og „þeir“ átti ákærði S-kk-nf Á-kk-nf annars vegar við Húsasmiðjuna ehf. og hins vegar Byko ehf. Samkvæmt því liggur ljóst fyrir að ákærði S-kk-nf Á-kk-nf var í símtalinu að leggja fyrir ákærða K-x-x að koma upplýsingum um breytt verð hjá fyrrnefnda fyrirtækinu til þess síðarnefnda fyrir tilstilli ákærða G-kk-ef.

Með þeirri háttsemi, sem að framan greinir, eru ákærðu K-x-x og S-kk-nf Á-kk-nf sannir að sök að hafa hvatt til refsiverðs verðsamráðs milli fyrirtækjanna tveggja eins og þeim er gefið að sök í umræddum ákærukafla. Verða brot þeirra heimfærð til 1. mgr. og a. liðar 2. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra.

6

Eftir 1. lið IV. kafla ákæru eru ákærðu S-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf Þ-kk-nf sakaðir um verðsamráð og hvatningu til slíks samráðs sem hafi meðal annars haft að markmiði að valda röskun á samkeppni milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. Þetta hafi átt sér stað í símtali 28. febrúar 2011, sem varaði í rúmar 11 mínútur, en að framan hefur verið gerð ítarleg grein fyrir því helsta sem þar kom fram.

Fyrir liggur að ákærði S-kk-nf B-kk-nf átti frumkvæði að því að hafa samband við ákærða J-kk-þf Þ-kk-þf, en þeir þekktust eitthvað fyrir. Í símtalinu kvaðst S-kk-nf B-kk-nf stjórna tilboðsmálum hjá Byko ehf., alla vega varðandi grófvöru. Síðan sagði hann: „Og þetta er komið bara í algjört bull ... Ég skal bara segja þér það ... ég mun núna, í allri tilboðsgerð, frá og með ... morgundeginum ... Þá mun ég ýta öllu upp ... Ég mun handstýra allri tilboðsgerð núna í heilan mánuð“. Þessu svaraði J-kk-nf Þ-kk-nf skömmu síðar: „Við erum bara að drepa hvern annan. Menn leka tilboðunum á milli okkar.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Alveg miskunnarlaust.“ Rétt á eftir sagði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Við lifum þetta ekki af ef við ætlum að halda þessu áfram“. S-kk-nf B-kk-nf: „Nei, ég ætla mér sem sagt að hækka núna ... Ég ætla að hækka allt um 2% lágmark.“ Ákærðu ræddu þessu næst um ástandið á Akureyri og Selfossi sem báðir töldu óviðunandi. Hafði S-kk-nf B-kk-nf á orði að yrði honum ekki hlýtt af starfsmönnum Byko ehf. á þeim stöðum gætu „þeir bara kysst starfið sitt bless.“ Þessu svaraði J-kk-nf Þ-kk-nf: „Þetta er ekkert flóknara en það að maður er að segja upp starfsmönnum ... og velturnar eru að minnka ... og við ætlum að missa framlegðina frá okkur líka.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Ég hvet þig bara, J-kk-nf, til þess að beita einhverjum áhrifum þarna innanborðs.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Jú, jú.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Eftir nokkra daga þá bara sjáið þið það ... að við erum búnir að vera að hækka verð, útsöluverð. Það dylst engum. Það er náttúrulega bara krónan og hækkanirnar erlendis frá sem að draga ... þann hérna, vagn áfram.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, við höfum líka verið að hækka sjálfir undanfarið vegna þess að við erum búnir að fá á okkur alveg hellings hækkanir“. S-kk-nf B-kk-nf: „Já ... við höfum verið að fylgja ykkur eftir þar ... aldrei þessu vant höfum við verið dálítið á eftir ykkur, finnst mér sko. Eða þið dregið vagninn þar“. Hann minntist svo á „grófvörutilboðskjaftæði“ og þá lét J-kk-nf Þ-kk-nf þessi orð falla: „Við erum að fara inn í há seasonið okkar ... þar sem við þurfum að fá tekjurnar okkar og við megum ekki missa þetta frá okkur núna. Auðvitað munum við slást en við eigum að slást bara á eðlilegum nótum.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Já, ég segi það. En við þurfum að hækka levelið þar sem við erum að slást.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Já, ég er alveg sammála.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Og ég ætla mér að ... ég hafði hugsað mér að gera þetta í tvisvar sinnum 2% núna ... Byrja í 2% núna og svo aftur 2% eftir 2-3 vikur ... og ég vona að þið merkið þetta“. J-kk-nf Þ-kk-nf svaraði: „Já, ég skal ... sjá til þess að við fylgjum þessu eftir.“ Síðar í símtalinu sagði hann: „Það er ekki spurning vegna þess að bara síðasta ár var það hrikalegt hjá okkur ... miðað við að missa til dæmis sérstaklega græna efnið svona niður í rusl ... og þess vegna er náttúrulega líka mjög mikilvægt að menn séu ekki ... að jarða sig fyrir seasonið sko, fara með verðin ... niður í svaðið áður en ... og halda því svo yfir seasonið. Það er ekkert hægt. Við verðum að lyfta okkur upp núna ... ef við ætlum bara að lifa þetta af“. Síðan bætti hann við: „Og svo fara salan ... og framlegðin niður ... og er ekki glæsilegt.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Nei ... þetta er algjör geggjun.“ J-kk-nf Þ-kk-nf: „Ég veit það. En ég skal koma ... þessu áfram á rétta staði.“ S-kk-nf B-kk-nf: „Hérna ... eins og ég segi, ég byrja á þessu í fyrramálið og ég mun ekki hleypa einu einasta tilboði í gegn ... og þetta á ekki bara við um grófu vöruna.“ Í lok símtalsins sagði J-kk-nf Þ-kk-nf að hann myndi „koma þessum upplýsingum áfram.“

Samkvæmt framansögðu upplýsti ákærði S-kk-nf B-kk-nf umrætt sinn um hvernig tilboðsgerð í grófvöru af hálfu Byko ehf. yrði hagað á næstunni þannig að þau verð, sem fyrirtækið byði, yrðu hækkuð að lágmarki um tiltekinn hundraðshluta. Kvaðst ákærði ætla að fylgja þessu eftir innan fyrirtækisins, svo sem með því að áminna þá starfsmenn, sem ekki hlýddu fyrirskipunum um að hækka tilboðsverð, og ef það dygði ekki að segja þeim upp störfum. Hvatti hann ákærða J-kk-þf Þ-kk-þf til að beita áhrifum sínum innan Húsasmiðjunnar ehf. til að gera það sama og játti sá síðarnefndi því. Eins og áður greinir voru ákærðu sammála um að halda uppi verðum hjá fyrirtækjunum á grófvöru, ekki síst gagnvörðu timbri, og var ákærða J-kk-þgf Þ-kk-þgf sérstaklega í mun að þess yrði gætt á aðalsölutímabilinu sem í hönd færi. Í lok símtalsins sagðist ákærði ætla að koma upplýsingunum frá viðmælanda sínum áleiðis innan Húsasmiðjunnar ehf. Í símtali framkvæmdastjóra verslanasviðs fyrirtækisins við forstjóra þess skömmu eftir að fyrrgreint símtal ákærðu S-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef Þ-kk-ef átti sér stað kom fram að sá síðarnefndi hafi upplýst framkvæmdastjórann og annan starfsmann fyrirtækisins um það sem ákærðu fór á milli í símtalinu.

Ekki fer milli mála að með ummælum sínum umrætt sinn hvöttu báðir ákærðu hvorn annan til að halda uppi verðum hjá Byko ehf. og Húsasmiðjunni ehf. í grófvöru, þar á meðal við gerð tilboða. Þótt ákærði S-kk-nf B-kk-nf hafi gengið lengra í þá veru tók ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf undir með honum og hvatti sem fyrr segir sérstaklega til að verðin yrðu hækkuð fyrir aðalsölutímabilið. Samkvæmt þessu verða báðir ákærðu sakfelldir fyrir þá háttsemi, sem þeim er gefin að sök í umræddum ákærulið, og hafa þeir með framferði sínu brotið af ásettu ráði og á alvarlegan hátt gegn 1. mgr. og a. og d. liðum 2. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra.

7

Eins og áður greinir eru ákærðu R-kk-nf M-kk-nf, K-x-x og J-kk-nf Þ-kk-nf sakaðir í V. kafla ákæru um tilraunir til að koma á samráði við starfsmann Múrbúðarinnar ehf. í þremur símtölum sem fram fóru 15. október 2010. Er efni þeirra lýst í ákærukaflanum.

Ákærðu hafa viðurkennt að hafa rætt við starfsmann Múrbúðarinnar ehf. í síma þennan dag, en neita því staðfastlega að þeir hafi reynt að fá hann til þess að skiptast á upplýsingum um vöruúrval og verð eins og þeim er gefið að sök. Þar sem ekki er til að dreifa öðrum sönnunargögnum um það, sem ákærðu og starfsmanninum fór á milli í símtölunum, en framburði þeirra auk framkvæmdastjóra Múrbúðarinnar ehf. telst ósannað að ákærðu hafi gerst sekir um þá háttsemi sem þeim er borin á brýn í þessum ákærukafla. Verða þeir því sýknaðir af þeim sakargiftum.

8

Samkvæmt 1. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga varða brot þau, sem átta af tíu ákærðu hafa verið sakfelldir fyrir, sektum eða fangelsi allt að sex árum. Með 4. gr. laga nr. 52/2007, sem breytti umræddri lagagrein, var refsing einstaklinga fyrir brot á samkeppnislögum þyngd til muna. Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 52/2007 var tekið fram að það væri gert í ljósi alvarleika brota gegn 10. og 12. gr. laganna, sem ein voru lýst refsiverð eftir breytinguna og þá aðeins sum þeirra, öfugt við það sem áður hafði verið.

Brot ákærðu samkvæmt I. og II. köflum ákæru stóðu lengi yfir og voru umfangsmikil, en önnur háttsemi, sem sakfellt hefur verið fyrir, fól í sér grófari brot, einkum sú sem IV. kafli ákæru fjallar um. Sökum þess að Byko ehf. og Húsasmiðjan ehf. voru nánast einráð á markaðnum á ákærutímabilinu teljast brotin, sem framin voru í þeim tilgangi að styrkja markaðsstöðu fyrirtækjanna tveggja, enn alvarlegri en ella hefði verið. Vegna stærðar fyrirtækjanna og fjölda vörutegunda, sem verðsamráðið náði til, var með því ekki einasta brotið gegn mikilvægum hagsmunum viðskiptavina þeirra, heldur alls almennings. Af þessum sökum og með vísan til þess, sem áður segir um 1. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, kemur ekki annað til álita en að dæma ákærðu til fangelsisrefsingar fyrir þau brot, sem þeir hafa gerst sekir um, sbr. og 1. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brotin eru því ekki fyrnd, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 81. gr. sömu laga.

Ákærði S-kk-nf B-kk-nf var sem fyrr greinir framkvæmdastjóri hjá Byko ehf. og því meðal æðstu stjórnenda fyrirtækisins. Brot ákærða samkvæmt I. og II. köflum ákæru voru stórfelld og brot hans eftir IV. kafla mjög alvarlegt. Til viðbótar þessu verður við ákvörðun refsingar ákærða sérstaklega litið til þess hve einbeittur vilji hans var til að raska samkeppni milli Byko ehf. og Húsasmiðjunnar ehf. í síðastnefnda tilvikinu, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því telst refsing hans vera hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi.

Ákærði S-kk-nf Á-kk-nf gegndi starfi framkvæmdastjóra hjá Húsasmiðjunni ehf. og var því í hópi æðstu stjórnenda þess fyrirtækis. Brot ákærða samkvæmt I. kafla ákæru var minna í sniðum og annars eðlis en brot stjórnenda Byko ehf. eftir þeim ákærukafla. Hins vegar fól háttsemi hans, sem féll undir III. kafla ákæru, í sér alvarlegt brot á samkeppnislögum. Með hliðsjón af því og stöðu hans hjá Húsasmiðjunni ehf. verður hann dæmdur til að sæta 9 mánaða fangelsi.

Ákærðu J-kk-nf Þ-kk-nf og K-x-x störfuðu báðir sem vörustjórar hjá Húsasmiðjunni ehf. Brot þau, sem þeir hafa verið sakfelldir fyrir, voru alvarleg, einkum þó brot ákærða J-kk-ef Þ-kk-ef samkvæmt IV. kafla ákæru. Að teknu tilliti til þess verður refsing hans ákveðin fangelsi í 9 mánuði, en ákærða K-x-x gert að sæta fangelsi í 3 mánuði.

Ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf var verslunarstjóri timbursölu Byko ehf. og ákærði S-kk-nf I-kk-nf sölustjóri fagsölusviðs þess. Brot þeirra samkvæmt I. og II. köflum ákæru voru sem fyrr segir umfangsmikil, en við ákvörðun refsingar verður að líta til stöðu þeirra hjá fyrirtækinu sem millistjórnenda. Samkvæmt því verður refsing hvors þeirra um sig ákveðin fangelsi í 3 mánuði.

Ákærðu G-kk-nf og R-kk-nf M-kk-nf voru óbreyttir starfsmenn fyrirtækjanna tveggja og verður að miða við að sú háttsemi, sem þeir hafa verið sakfelldir fyrir, hafi verið viðhöfð samkvæmt fyrirmælum yfirmanna þeirra. Af þessum sökum verður frestað skilorðsbundið að ákveða refsingu þeirra eins og fram kemur í dómsorði.

Þar sem ákærðu hefur ekki áður verið refsað verða refsingar þeirra, sem gert hefur verið að sæta fangelsi, bundnar skilorði, að undanskildum ákærða S-kk-þgf B-kk-þgf, en refsing hans verður skilorðsbundin að hluta, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Sakarkostnaður í héraði fólst einvörðungu í málsvarnarlaunum verjenda og verða staðfest ákvæði héraðsdóms um fjárhæð þeirra. Samkvæmt málsúrslitum hér fyrir dómi verður staðfest sú niðurstaða að fella málsvarnarlaun verjenda ákærðu X og Y á ríkissjóð. Hins vegar verður öðrum ákærðu, sem sakfelldir hafa verið fyrir alvarlegustu brotin sem þeim voru gefin að sök, gert að greiða laun verjenda sinna í héraði, sbr. 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008. Á sama hátt fer um áfrýjunarkostnað, eins og nánar kemur fram í dómsorði, en málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Hæstarétti eru ákveðin þar að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun þeirra hefur verið tekið tillit til þess að sami verjandi annaðist vörn tveggja ákærðu og voru hagsmunir þeirra að verulegu leyti þeir sömu.

Dómsorð:

Ákærði S-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsingunni og sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu S-kk-nf Á-kk-nf E-kk-nf og J-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf sæti hvor um sig fangelsi í 9 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærðu K-x-x B-kk-nf, L-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf V-kk-nf sæti hver um sig fangelsi í 3 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvörðun um refsingu ákærðu G-kk-ef L-kk-ef og R-kk-ef M-kk-ef A-x-x er frestað og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvæði héraðsdóms um sýknu ákærðu X og Y skulu vera óröskuð.

Ákvæði héraðsdóms um fjárhæð málsvarnarlauna skulu vera óröskuð. Ákærðu S-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf Á-kk-nf, J-kk-nf Þ-kk-nf, K-x-x, L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf, G-kk-nf og R-kk-nf M-kk-nf skulu, hver fyrir sitt leyti, greiða þær fjárhæðir að fullu, en ákvæði um greiðslu málsvarnarlauna í héraði skulu annars vera óbreytt.

Fyrir Hæstarétti fer um sakarkostnað sem hér segir: Ákærði S-kk-nf B-kk-nf greiði 6.944.000 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, G-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði S-kk-nf Á-kk-nf 5.654.400 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, Þ-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði J-kk-nf Þ-kk-nf 2.430.400 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, H-kk-ef F-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði K-x-x 4.290.400 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði L-kk-nf Ö-kk-nf 4.166.400 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, Þ-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði S-kk-nf I-kk-nf 4.786.400 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, L-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, ákærði G-kk-nf 3.323.200 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, T-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, og ákærði R-kk-nf M-kk-nf 4.364.800 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, S-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, en málsvarnarlaun verjanda ákærða X, T-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 4.885.600 krónur, og verjanda ákærða Y, J-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.984.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði. Þá skulu ákærðu S-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf Á-kk-nf, J-kk-nf Þ-kk-nf, K-x-x, L-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf I-kk-nf, G-kk-nf og R-kk-nf M-kk-nf greiða óskipt 4/5 hluta annars áfrýjunarkostnaðar, 1.181.644 krónur, en 1/5 hluti hans, 295.411 krónur, fellur á ríkissjóð.