531/2013

Í nóvember 2008 afsalaði J tveimur bifreiðum til V ehf., en bú J var í júlí 2011 tekið til gjaldþrotaskipta. Þrotabú J höfðaði mál á hendur V ehf. til riftunar á fyrrgreindum afsölum á grundvelli reglna XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skilyrði riftunar samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 194. gr. sömu laga voru talin uppfyllt og var krafa um riftun því tekin til greina. Þá var hvorki talið að það fyrirkomulag, sem mælt var fyrir um í lögum nr. 31/2010 um framlengingu fresta til riftunar samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991, hefði brotið gegn réttmætum væntingum V ehf., einkum að virtum dómi Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 340/2011, né farið í bága við grundvallarreglur stjórnarskrárinnar um afturvirkni laga, enda hefði frestur til riftunar fyrrgreindra afsala ekki verið liðinn er hinn tímabundna framlenging hans samkvæmt lögum nr. 31/2010 tók gildi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. ágúst 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi teflt fram þeirri málsástæðu að hann hafi greitt þrotamanni ætlað kaupverð bifreiða þeirra sem um ræðir í málinu. Þessa málsástæðu hafði áfrýjandi ekki uppi í héraði og kemst hún því ekki að hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Áfrýjandi reisir sýknukröfu sína meðal annars á þeim málsástæðum að sú framlenging fresta til riftunar samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem átti sér stað með setningu laga nr. 31/2010, hafi brotið gegn réttmætum væntingum hans og haft með afturvirkum hætti íþyngjandi áhrif á réttarsamband hans og þrotamanns þannig að ekki fái samrýmst ákvæðum stjórnarskrárinnar.

Hvað varðar sjónarmið áfrýjanda um réttmætar væntingar er fyrst til þess að líta að löggjafinn hefur gengið út frá því um langa hríð að honum sé heimilt að breyta rétthæð krafna við búskipti án þess að stjórnskipunarlög takmarki svigrúm til þess. Hafa forgangskröfur samkvæmt því ýmist verið rýmkaðar eða þrengdar en það hefur um leið haft áhrif á stöðu annarra krafna í réttindaröð og þá eigendum þeirra ýmist til hags eða óhagræðis. Í annan stað hefur reglum um stöðu skattkrafna í réttindaröð einnig verið breytt með sambærilegum hætti og það haft augljós og jafnvel veruleg áhrif á hagsmuni annarra kröfuhafa. Í þriðja lagi hefur löggjafinn margoft veitt tilteknum kröfum lögveðrétt eða breytt stöðu slíkra krafna en það hefur með sama hætti verið til þess fallið að hafa áhrif á stöðu annarra krafna við búskipti. Löggjafinn hefur samkvæmt þessu ekki litið svo á að reglur á þessu sviði væru óbreytanlegar. Gat áfrýjandi því ekki skapað sér væntingar um að löggjafinn myndi ekki aðhafast neitt er áhrif gæti haft á gildi ráðstafana sem þrotamaður greip til í aðdraganda þess að bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Þegar þetta er virt og litið er til niðurstöðu dóms Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 340/2011 verður ekki fallist á með áfrýjanda að það fyrirkomulag sem mælt var fyrir um í lögum nr. 31/2010 hafi brotið gegn réttmætum væntingum hans.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var sá tuttugu og fjögurra mánaða frestur til riftunar sem um ræðir í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 ekki liðinn þegar fresturinn var tímabundið lengdur 27. apríl 2010 við gildistöku laga nr. 31/2010. Var því ekki gripið inn í réttarsamband áfrýjanda og þrotamanns þannig að í bága fari við grundvallarreglur stjórnskipunarinnar um bann við afturvirkni laga. Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Eftir framangreindum málsúrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Veigur ehf., greiði stefnda, þrotabúi J-kk-ef Ó-kk-ef, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.