68/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S ehf. og H hf. gegn N hf. var vísað frá dómi. S ehf. hafði gert viðskiptasamning um reikningslánalínu við L hf., forvera N hf., og gekkst H hf. í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu. Í málinu krafðist S ehf. þess aðallega að tilteknar skuldbindingar félagsins vegna lánasamningsins yrðu ógiltar en til vara að þeim yrði rift og í báðum tilvikum skaðabóta. H hf. gerði þá kröfu að sjálfskuldarábyrgð þess á fullum efndum allra skuldbindinga samkvæmt viðskiptasamningnum yrði ógilt. Þá gerði S ehf. einnig tvær aðrar kröfur að þessum frágengnum. Í Hæstarétti var ekkert talið því til fyrirstöðu að krafist væri ógildingar eða riftunar á samkomulagi um hvern einstakan lánshluta en ekki samningnum í heild sinni. Á hinn bóginn skorti verulega á að í stefnu væri gerð nægileg grein fyrir því hver væri grundvöllur kröfu um ógildingu eða riftun. Þá væri lýsing á málsástæðum og lögfræðilegum rökum S ehf. ekki í nauðsynlegum tengslum við kröfur hans. Var krafa H hf. talin sama marki brennd. Þá væri engin grein gerð fyrir því í stefnu hvernig krafa S ehf. um skaðabætur samrýmdist kröfu um ógildingu og riftun. Ekki var talið að frekari gagnaöflun hefði getað ráðið bót á þeim annmörkum sem leiddu til frávísunar málsins. Hæstiréttur staðfesti því hinn kærða úrskurð með vísan til forsendna hans að öðru leyti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. janúar 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. febrúar sama ár. Frekari gögn bárust réttinum síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. janúar 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

I

Til stuðnings kröfu sinni hafa sóknaraðilar reifað ítarlega sjónarmið, sem leiða eigi til þess að kröfugerð þeirra og málsreifun sé fullnægjandi samkvæmt 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá hafa þeir krafist þess sérstaklega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi af þeim sökum að þeim hafi ekki gefist kostur á að koma sjónarmiðum sínum gegn frávísunarkröfu varnaraðila á framfæri með skriflegum hætti við meðferð málsins í héraði. Þá sé í hinum kærða úrskurði ekki fjallað neitt um þau sjónarmið og málsástæður sem þeir hafi teflt fram gegn frávísunarkröfu varnaraðila.

Héraðsdómara hefði verið rétt að gera sérstaklega grein fyrir því í úrskurði sínum hvaða rökum sóknaraðilar tefldu fram gegn frávísunarkröfu varnaraðila. Á hinn bóginn gera ákvæði laga nr. 91/1991 ekki ráð fyrir því að stefnandi í máli, þar sem frávísunarkrafa kemur fram, eigi rétt á að skila skriflegri greinargerð til andsvara frávísunarkröfu stefnda.

II

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var gerður ,,viðskiptasamningur um reikningslánalínu“ að fjárhæð 1.500.000.000 krónur milli sóknaraðilans Skollaborgar ehf. og Landsbanka Íslands hf. 15. maí 2007 en sóknaraðilinn Hraðfrystihúsið - Gunnvör hf. gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu. Í þessum samningi er gert ráð fyrir að lánið sé greitt Skollaborg ehf. í hlutum og mælt fyrir um að félagið þurfi að undirrita lánsbeiðni og veita tilteknar upplýsingar til þess að hver einstakur lánshluti verði greiddur út. Í samningnum segir einnig að hver lánshluti teljist ,,vera sjálfstætt lán“. Verður af þessu dregin sú ályktun að ekkert sé því til fyrirstöðu, að krafist sé ógildingar eða riftunar á samkomulagi um hvern einstakan lánshluta, en ekki samningnum í heild sinni. Verulega skortir á að í stefnu sé gerð nægileg grein fyrir því, hver sé grundvöllur kröfu um ógildingu eða riftun á samkomulagi um hvern lánshluta fyrir sig. Þá er lýsing á málsástæðum og lögfræðilegum rökum sóknaraðila ekki í nauðsynlegum tengslum við kröfu hans um ógildingu eða riftun. Sömu annmarkar eru á kröfu um ógildingu eða riftun á ráðstöfunum þeim, sem sóknaraðilinn Skollaborg ehf. tilgreinir í liðum 1 til 8 í aðalkröfu sinni um ógildingu og varakröfu um riftun ráðstafananna.

Krafa sóknaraðilans Hraðfrystihússins - Gunnvarar hf. um ógildingu á sjálfskuldarábyrgð, sem félagið undirgekkst með samningnum 15. maí 2007, er sama marki brennd að því leyti að á skortir að lýst sé nægilega hvaða atvik eigi að leiða til ógildingar og hvernig þau verði færð til þeirra ógildingarástæðna sem vísað er til.

Þá er engin grein gerð fyrir því í stefnu hvernig krafa sóknaraðilans Skollaborgar ehf. um skaðabætur að fjárhæð 2.148.285.434 krónur samrýmist kröfu um ógildingu og til vara riftun, en slíkt var nauðsynlegt þar sem réttarárhrif ógildingar og riftunar, þegar skyldur samningsaðila hafa verið efndar í heild eða að hluta, eru almennt þau, að greiðslur skuli ganga til baka. Af þessu leiðir að ef fallist verður á kröfu um ógildingu eða riftun fælist í því skylda til að skila til baka þeim verðmætum, sem Skollaborg ehf. annars vegar og Landsbanki Íslands hf. hins vegar hefðu fengið í hendur. Framangreind skaðabótakrafa er ósamrýmanleg þessum réttaráhrifum.

Það athugast að í niðurstöðukafla hins kærða úrskurðar segir: ,,Aðal-, vara- og þrautavarakrafa [sóknaraðila] um ógildingu og riftun lýtur ekki að ógildingu eða riftun á þessum viðskiptasamningi í heild sinni heldur að einstökum lánum sem Landsbanki Íslands hf. veitti á grundvelli viðskiptasamningsins og tilteknum ráðstöfunum á andvirði lánveitinganna.“ Hið rétta er að þrautavarakrafa, sem sóknaraðilinn Hraðfrystihúsið - Gunnvör hf. stendur einn að, er um ógildingu á sjálfskuldarábyrgð hans á efndum allra skuldbindinga samkvæmt viðskiptasamningnum.

Meðal þeirra ástæðna, sem sóknaraðilar halda fram til stuðnings því að ekki eigi að fallast á frávísunarkröfu varnaraðila er að gagnaöflunarfresti hafi ekki verið lokið og þeir hafi því átt þess kost að skjóta frekari stoðum undir málatilbúnað sinn. Um þetta er þess að gæta að frekari gagnaöflun hefði ekki getað ráðið bót á þeim annmörkum, sem leiða til frávísunar málsins.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðilar verða dæmdir til að greiða kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Skollaborg ehf. og Hraðfrystihúsið - Gunnvör hf., greiði óskipt varnaraðila, NBI hf., 300.000 krónur í kærumálskostnað.