252/2011

A hf. keypti hlutabréf fyrir F ehf., í umboði þess, með tilboðum er samþykkt voru af seljendum 5. mars 2009. Naut F ehf. greiðslufrests til 10. mars 2009. A hf. greiddi kaupverð hlutabréfanna til seljenda þeirra þann dag en F ehf. stóð á hinn bóginn ekki skil á kaupverðinu til A hf. Í Hæstarétti var talið að komist hefði á bindandi samningar um kaup milli F ehf. og seljenda bréfanna fyrir milligöngu A hf. og stoðaði því ekki fyrir félagið að bera fyrir sig gagnvart A hf. að áhætta í kaupunum hafi hvílt á seljendum fram að afhendingu bréfanna eða að samningar um kaupin væru ógildanlegir. Var krafa A hf. um greiðslu úr hendi F ehf. tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. apríl 2011. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 4.973.877 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. mars 2009 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins átti fyrirsvarsmaður stefnda símtal 5. mars 2009 við starfsmann áfrýjanda, sem þá bar heitið Straumur-Burðarás Fjárfestingabanki hf. Símtal þetta var hljóðritað, en samkvæmt framlögðu endurriti af því óskaði stefndi þar eftir að kaupa hlutabréf í áfrýjanda að markaðsvirði um 5.000.000 krónur. Starfsmaður áfrýjanda kvaðst geta fengið hlutabréf „á þinginu“ á genginu 1,74 eða 1,75 og samþykkti stefndi það. Í framhaldi af þessu lét áfrýjandi verða af viðskiptunum með því að kaupa bréf að nafnverði 1.000.000 krónur af Saga Capital Fjárfestingabanka hf., jafn mörg bréf af Nýja Kaupþingi banka hf. og bréf að nafnverði 850.000 krónur af NBI hf., en í öllum tilvikum voru kaupin gerð á genginu 1,74. Áfrýjandi sendi síðan stefnda í tölvupósti svonefnda bráðabirgðakvittun, þar sem fram kom að stefndi hafi keypt hlutabréf í áfrýjanda að nafnverði 2.850.000 krónur fyrir 4.959.000 krónur, en við þá fjárhæð bættust 14.877 krónur í þóknun. Samkvæmt kvittuninni átti uppgjörsdagur að vera 10. mars 2009 og komu þar fram upplýsingar um bankareikning, sem leggja ætti kaupverðið inn á. Starfsmaður áfrýjanda átti aftur símtal 6. sama mánaðar við fyrirsvarsmann stefnda, sem kvaðst hafa fengið kvittunina.

Samkvæmt því, sem fram er komið í málinu, fór uppgjör í viðskiptum sem þessum fram á þann hátt að kaupandi hlutabréfa fékk frest til að greiða kaupverð þar til á þriðja bankadegi eftir að kaupin voru gerð. Með því að 5. mars 2009 bar upp á fimmtudag naut stefndi eftir þessari uppgjörsreglu greiðslufrests til þriðjudagsins 10. sama mánaðar. Eftir gögnum málsins voru hlutabréf skráð á nafni seljanda á þessum greiðslufresti hjá Verðbréfaskráningu Íslands, en við uppgjör voru þau færð á nafn kaupanda.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 9. mars 2009 yfir vald hluthafafundar í áfrýjanda, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Í lok næsta dags voru hlutabréf í áfrýjanda tekin úr viðskiptum í kauphöll. Fyrir liggur að áfrýjandi greiddi kaupverð hlutabréfanna, sem um ræðir í málinu, til seljenda þeirra 10. mars 2009 með millifærslu fyrir atbeina Seðlabanka Íslands. Á hinn bóginn stóð stefndi ekki skil á kaupverðinu til áfrýjanda á umsömdum uppgjörsdegi og ber hann því meðal annars við í málinu að hann hafi skömmu síðar fengið upplýsingar frá starfsmanni áfrýjanda um að ekki yrði gengið eftir greiðslu. Með bréfi 23. apríl 2010 krafði áfrýjandi stefnda um greiðslu kaupverðsins ásamt dráttarvöxtum, en stefndi mótmælti þeirri kröfu 6. maí sama ár. Krafa áfrýjanda var ítrekuð í bréfi til stefnda 3. júní 2010 og mál þetta síðan höfðað 31. ágúst sama ár.

II

Sem fyrr greinir leitaði stefndi til áfrýjanda, sem hafði meðal annars á hendi miðlun verðbréfa, með ósk um kaup á hlutabréfunum, sem um ræðir í málinu. Samkvæmt áðursögðu lá frá öndverðu fyrir að áfrýjandi myndi útvega hlutabréfin með viðskiptum í kauphöll. Áfrýjandi var ekki seljandi hlutabréfanna, heldur keypti hann þau fyrir stefnda sem umboðsmaður hans með tilboðum, sem samþykkt voru af seljendum 5. mars 2009. Stefndi hefur ekki vefengt að áfrýjandi hafi haft umboð til þessara ráðstafana. Með þessu komust á bindandi samningar milli stefnda og seljendanna um þau kaup. Af þessu leiðir að stefnda stoðar ekki að bera fyrir sig gagnvart áfrýjanda málsástæður sem lúta að því að áhætta í kaupunum hafi hvílt á seljendum fram að afhendingu hlutabréfanna eða að samningar um kaupin við seljendurna séu ógildanlegir, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. júní 2011 í máli nr. 546/2010. Fyrir Hæstarétti hefur stefndi reist aðalkröfu sína um sýknu meðal annars á því að hann eigi gagnkröfu til skuldajafnaðar við áfrýjanda um skaðabætur sökum þess að starfsmaður hans hafi bakað stefnda tjón með því að hafa ekki ráðið honum frá kaupum á hlutabréfunum. Þessari málsástæðu var ekki haldið fram í héraði og kemst hún ekki að hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með síðari breytingum.

Samkvæmt framangreindu og með því að stefndi hefur ekki að öðru leyti fært fram haldbær rök fyrir kröfum sínum eru ekki efni til annars en að taka til greina kröfu áfrýjanda á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Fiskverkun I.G. ehf., greiði áfrýjanda, ALMC hf., 4.973.877 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.