119/2001

Ó ók að kvöldlagi upp blindhæð á þjóðvegi. Handan hæðarbrúnarinnar blöstu við henni hross og varð folald, í eigu E, fyrir bifreiðinni, en S og E höfðu rekið hrossin eftir þjóðveginum umrætt kvöld. Í máli sem var höfðað á hendur H, S og E til greiðslu á tjóni, sem varð á bifreiðinni, héldu þeir því fram að hrossin hefðu verið í lausagöngu, en þau hefðu sjálf farið af stað úr haga þar sem þau hefðu verið skilin eftir meðan hlé var gert á rekstrinum. Hæstiréttur taldi að H, S og E bæru sönnunarbyrðina fyrir þessari staðhæfingu sinni og að þeirri sönnunarbyrði hefði ekki verið fullnægt. Samkvæmt 2. mgr. 78. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hefði heimild til að reka hrossin eftir þjóðveginum verið háð því að nægilega margir gæslumenn fylgdu rekstrinum og að einn gæslumaður færi fyrir, enda hefði mátt vænta umferðar ökutækja um veginn. Að hvorugu þessu hefði verið gætt við rekstur hrossanna. Samkvæmt því yrði að fella bótaábyrgð vegna tjóns á bifreiðinni sameiginlega á H, S og E. Ó var ekki talin hafa sýnt gáleysi í umrætt sinn.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. mars 2001 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hún krefst þess að stefndu verði dæmdir í sameiningu til að greiða sér 187.843 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júní 1999 til greiðsludags. Hún krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess að héraðsdómur verði staðfestur og þeim dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins á það rætur að rekja til þess að 20. ágúst 1998 ók G-kvk-nf Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, dóttir áfrýjanda, jeppabifreið þeirrar síðarnefndu KR 067, af gerðinni Daihatsu Ferosa, að kvöldlagi um kl. 23 austur eftir þjóðvegi nr. 767 í átt til Hóla í Hjaltadal. Skömmu áður en hún kom að býlinu Garðakoti kvaðst hún hafi ekið upp blindhæð. Rétt handan hæðarbrúnar hafi blasað við henni hross á veginum. Ók hún á folald, sem drapst þegar í stað. Á vettvangi átti hún tal við stefnda S-kk-þf Ó-kk-þf, sem hafði ekið á eftir hrossunum. Tjáði hann henni að folaldið hafi tilheyrt stefnda H-kk-þgf S-kk-þgf. Lögreglan var ekki kvödd á vettvang og ók G-kvk-nf bifreiðinni eftir þetta til Hóla. Lögreglunni mun hins vegar hafa verið tilkynnt símleiðis um þetta atvik daginn eftir.

Bifreið áfrýjanda var í ábyrgðartryggingu hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. Var félaginu greint frá þessu atviki 2. september 1998 með tilkynningu, sem dóttir áfrýjanda undirritaði ein, en tilkynningunni fylgdi einnig skrifleg greinargerð hennar og vegakort, sem vettvangur var merktur inn á. Í þessum gögnum kom fram að folaldið, sem ekið var á, hafi verið með merum og folöldum, sem verið var að reka eftir þjóðveginum. Bifreiðinni hafi verið ekið á 70 til 80 km hraða, en myrkur hafi verið, rigning og lélegt skyggni. Bifreiðin hafi verið í fullkomnu lagi fyrir þetta atvik, en við það hafi hún skemmst verulega, einkum á frambretti og hurð hægra megin og á grjótgrind og ljósi að framanverðu.

Vátryggingafélag Íslands hf. fór þess á leit við lögregluna á Sauðárkróki 9. september 1998 að rannsökuð yrðu tildrög þessa atviks. Af því tilefni tók lögreglan skýrslur síðar í þeim mánuði af stefndu S-kk-þgf og E-kk-þgf S-kk-þgf, sem kváðust þar hafa rekið hross í eigu stefnda H-kk-ef í umrætt sinn. Var jafnframt tekin skýrsla af manni, sem dóttir áfrýjanda hafði nafngreint í greinargerð sinni með tjónstilkynningu sem vitni að rekstri hrossanna.

Síðla í september 1998 var bifreiðin skoðuð á vegum tjónaskoðunarstöðvar Vátryggingafélags Íslands hf. Í skoðunarskýrslu hennar var kostnaður af viðgerð bifreiðarinnar áætlaður samtals 309.437 krónur, en þar af væru 92.000 krónur vegna vinnu í 40 klukkustundir, 146.738 krónur vegna varahluta, en 70.699 krónur vegna málningar. Fyrir liggur að í framhaldi af þessu hafi eiginmaður áfrýjanda í samráði við vátryggingafélagið sjálfur annast viðgerð á bifreiðinni. Samkvæmt gögnum, sem áfrýjandi hefur lagt fram í málinu, voru fengnir varahlutir í bifreiðina og annað efni fyrir samtals 48.843 krónur, en unnið var að viðgerð í 130 klukkustundir. Telur áfrýjandi hæfilegt endurgjald fyrir hverja klukkustund nema 1.000 krónum. Þessu til viðbótar hafi tjónaskoðunarstöð vátryggingafélagsins áætlað að bifreiðin yrði að vera á verkstæði í 10 daga vegna viðgerða, en félagið miði við að 900 krónur séu hæfilegt gjald á sólarhring fyrir afnotamissi bifreiðar. Að viðbættum 9.000 krónum af þessum sökum telur áfrýjandi tjón sitt nema alls 187.843 krónum, sem hún krefur stefndu um í málinu.

Fyrir liggur í málinu að Vátryggingafélag Íslands hf. greiddi 24. nóvember 1998 stefnda H-kk-þgf 100.000 krónur í bætur „vegna tjóns á folaldi af völdum KR 067 þann 20.08.1998“, svo sem sagði í kvittun fyrir greiðslunni.

II.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi greinir aðilana á um það hvort verið var að reka áðurnefnd hross eftir þjóðvegi nr. 767 þegar dóttir áfrýjanda ók á eitt þeirra eða hvort þau hafi verið þar í lausagöngu. Heldur áfrýjandi hinu fyrrnefnda fram, en af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefndu hafi fyrst haldið hinu síðarnefnda fram í greinargerð sinni fyrir héraðsdómi.

Í skýrslu, sem lögreglan á Sauðárkróki tók af stefnda S-kk-þgf 28. september 1998, greindi hann meðal annars svo frá að hann og stefndi E-kk-nf hafi í umrætt sinn verið að „ná í 3 merar og folald með hverri, við fórum með hrossin frá Hólum að Brimnesi. H-kk-nf S-kk-nf á Brimnesi átti þessi hross og var ekki með í rekstrinum. Við vorum bara tveir í bifreið og skiptumst á að fara út til að reka hrossin að Nautabúi, þar fórum við að ná í einn hest og E-kk-nf var þá rekandi á hrossi. Við vorum með öll stefnumerki blikkandi í einu á bifreiðinni ... Við skildum hrossin eftir við Nautabú á meðan E-kk-nf fór þangað til að ná í hross til að ríða á. Ég var á eftir þeim á bifreiðinni og hrossin hlupu áfram og þvert yfir veginn hjá Garðakoti þegar þessi bifreið kom og var ekið á folaldið.“

Í skýrslu, sem stefndi E-kk-nf gaf hjá lögreglunni 29. september 1998, lýsti hann meðal annars að hann hafi ásamt stefnda S-kk-þgf farið til Hóla að sækja þrjár hryssur með folöldum, en þeir hafi staðið að þessum rekstri. Þeir hafi rekið hrossin þar til þeir skildu við þau „á grasbala meðfram veginum við Nautabú, S-kk-nf skutlaði mér upp að Nautabúi svo að ég gæti náð þar í hest, sem ég átti þar. Hann fór til baka mjög fljótlega, það liðu innan við tíu mínútur sem þetta tók að skutla mér. Ég náði hópnum við Dalsmynni aftur og þá var þessi árekstur afstaðinn.“

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt ljósrit af ódagsettu kröfubréfi stefnda H-kk-ef til Vátryggingafélags Íslands hf., sem ber með sér að hafa verið sent frá umboði félagsins á Sauðárkróki með símbréfi 11. nóvember 1998. Þar sagði stefndi meðal annars eftirfarandi: „Að kvöldi 20. ágúst síðastliðinn varð það óhapp við hrossarekstur við bæinn Dalsmynni (á vegi 767 Hólavegi) að folald sem ég undirritaður átti varð fyrir bifreið og drapst samstundis (bifreið nr. KR 067). Þarna fór fram rekstur á þremur folaldshryssum þar af einni í minni eigu (B-kvk-þgf frá Brimnesi sem fylgdi rauðblesótt merfolald). Á þessari stundu voru hryssurnar reknar af einum manni á bíl með blikkandi aðvörunarljósum. Ökumaður S-kk-nf Ó-kk-nf sem síðan bar mér undirrituðum þessar fregnir að morgni næsta dags og að stúlka að nafni G-kvk-nf sem ekið hafi jeppabifreið hafi lent á folaldinu og væri bíllinn óskemmdur.“ Fór stefndi þess á leit í niðurlagi bréfsins að sér yrðu greiddar bætur að fjárhæð 200.000 krónur vegna folaldsins.

Stefndu S-kk-nf og E-kk-nf staðfestu báðir fyrrgreindar lögregluskýrslur sínar þegar þeir komu fyrir héraðsdóm við aðalmeðferð málsins. Í lögregluskýrslunum var þess í engu getið að hrossin hefðu sjálf farið af stað frá haga við Nautabú, þar sem skilið hafi verið við þau í um tíu mínútur á meðan hestur var sóttur þar á bænum, svo sem stefndu halda nú fram. Þá var heldur ekki vikið þar sérstaklega að því að hrossin hefðu á þeim tíma farið ein síns liðs frá Nautabúi og sem leið lá að þeim stað í 2,5 til 3 km fjarlægð, þar sem dóttir áfrýjanda ók á eitt þeirra. Í framangreindu bréfi stefnda H-kk-ef til Vátryggingafélags Íslands hf. var ítrekað vikið að því að óhappið, sem um ræðir í málinu, hafi orðið við hrossarekstur og jafnframt tekið fram sem fyrr segir að þegar óhappið varð hafi hrossin verið rekin áfram af einum manni í bifreið, sem ljós hafi verið látin blikka á. Þessi gögn með frásögn stefndu stafa öll frá því á fyrstu stigum eftir að atvik málsins gerðust. Á þeirri frásögn annars vegar og hins vegar þeirri mynd, sem þeir draga nú upp af málsatvikum, er slíkur munur að þau atriði, sem síðar hafa komið fram, verða ekki talin aðeins til fyllingar á ófullkominni frásögn. Verður ekki séð hvaða ástæða gæti hafa verið fyrir því að frásögn stefndu af atvikum hafi ekki verið sú sama frá öndverðu. Að þessu gættu verður að fella á stefndu sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu þeirra að hrossin hafi verið í lausagöngu þegar dóttir áfrýjanda ók á eitt þeirra. Þeirri sönnunarbyrði hafa stefndu ekki fullnægt.

Samkvæmt framangreindu verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að stefndi S-kk-nf hafi rekið hrossin úr bifreið eftir fyrrnefndum þjóðvegi þegar dóttir áfrýjanda kom á móti þeim í bifreið yfir blindhæð og ók á eitt hrossanna. Samkvæmt 2. mgr. 78. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 var heimild stefndu til að reka hrossin eftir þjóðvegi háð því að nægilega margir gæslumenn fylgdu rekstrinum og að einn gæslumaður færi fyrir, enda mátti vænta umferðar ökutækja um veginn. Að hvorugu þessu var gætt við rekstur hrossanna. Verður því að fella bótaábyrgð vegna tjóns á bifreið áfrýjanda sameiginlega á stefndu, en enginn þeirra hefur skorast undan bótaskyldu á grundvelli aðildarskorts.

Eins og málið liggur fyrir hefur ekki verið gert sennilegt að dóttir áfrýjanda hafi ekið hraðar en um 70 til 80 km á klukkustund, svo sem hún hefur haldið fram. Þjóðvegurinn var með bundnu slitlagi og hámarkshraði þar því meiri en þessu nam, sbr. 2. mgr. 37. gr. umferðarlaga. Í vottorði Veðurstofu Íslands 29. mars 2000 var veðri í Dalsmynni, skammt frá slysstað, lýst svo að kl. 21 að kvöldi 20. ágúst 1998 hafi vindhraði verið 1 m á sekúndu úr vestri, skýjað hafi verið og þokumóða, en skyggni 20 til 50 km. Var hiti 9,2 gráður. Við þessar aðstæður allar verður dóttur áfrýjanda ekki metið til gáleysis að hafa ekið á þeim hraða, sem að framan greinir, og fær það því ekki breytt að hún hafi í umrætt sinn ekið um blindhæð.

Samkvæmt framansögðu verður felld á stefndu óskert bótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

III.

Fallist verður á með héraðsdómara að áfrýjandi hafi nægilega leitt í ljós, meðal annars með vætti dóttur hennar, sem fær stoð í framburði tveggja vitna, að skemmdirnar á bifreiðinni, sem bótakrafa áfrýjanda tekur til, hafi hlotist af því atviki, sem um ræðir í málinu.

Svo sem áður greinir áætlaði tjónaskoðunarstöð vátryggingafélagsins, sem bifreið áfrýjanda var vátryggð hjá, að kostnaður af viðgerð hennar myndi nema 309.437 krónum. Áfrýjandi leitaði sem fyrr segir ekki til verkstæðis um viðgerðina, heldur annaðist eiginmaður áfrýjanda hana og fékk til þess liðsinni annarra. Kröfu áfrýjanda um bætur vegna kostnaðar af þessu, samtals 178.843 krónur, er í samanburði við áætlun tjónaskoðunarstöðvarinnar mjög í hóf stillt. Þá hefur kröfu áfrýjanda um 9.000 krónur í bætur vegna afnotamissis af bifreiðinni ekki sætt sérstökum athugasemdum. Að þessu virtu verður því krafa hennar tekin í heild til greina.

Áfrýjandi krafði stefndu S-kk-þf og E-kk-þf um greiðslu bóta með bréfum 14. maí 1999, en hafði áður beint kröfu sama efnis að stefnda H-kk-þgf. Samkvæmt 15. gr. þágildandi vaxtalaga nr. 25/1987 verður því fallist á með áfrýjanda að krafa hennar beri dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá áðurgreindum degi, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Stefndu verða í sameiningu dæmdir til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og fram kemur í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, H-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf Ó-kk-nf og E-kk-nf S-kk-nf, greiði í sameiningu áfrýjanda, Ó-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf, 187.843 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. júní 1999 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði í sameiningu áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.