141/2012

Að beiðni Í hf. var aðför gerð í tveimur fasteignum S, á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar sem hinn síðarnefndi hafði gengist í við lántöku. S höfðaði mál gegn Í hf. til ógildingar aðfarargerðarinnar með vísan til þess að forveri Í hf. hefði ekki fullnægt skyldum sínum samkvæmt samkomulagi samtaka banka og verðbréfafyrirtækja um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga við lántökuna, þar sem greiðslugeta aðalskuldara hefði ekki verið metin. Hæstiréttur taldi að forveri Í hf. hefði fullnægt skyldum sínum samkvæmt samkomulaginu og hafnaði því að ógilda aðfarargerðina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. febrúar 2012 sem barst héraðsdómi sama dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 2. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 15. febrúar 2012, þar sem ógilt var aðfarargerð sýslumannsins í Hafnarfirði 17. október 2011 nr. 036-2011-03239. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess aðallega að staðfest verði áðurgreind aðfarargerð sýslumannsins í Hafnarfirði. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði var gert fjárnám í tveimur fasteignum varnaraðila á grundvelli skuldabréfs að fjárhæð 1.290.000 krónur, sem gefið var út 29. maí 2006 af S-kk-þgf O-kk-þgf B-kk-þgf, bróður varnaraðila, til Sparisjóðs Hafnarfjarðar. Varnaraðili tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á skuldinni samkvæmt bréfinu með nafnritun sinni. Er óumdeilt í málinu að andvirði bréfsins var varið til kaupa á lóð að Seljuskógum 18, Akranesi, en S-kk-nf O-kk-nf mun hafa ætlað að reisa þar hús og selja að því loknu. Afborganir af skuldabréfinu voru mánaðarlegar, í fyrsta sinn 1. júní 2008. Bréfið fór í vanskil 1. október 2009 og var bú S-kk-ef O-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 8. október 2009. Skiptum lauk 28. desember 2009 og fundust engar eignir í búinu. Sparisjóður Hafnarfjarðar mun hafa sameinast Byr hf., og þá hafa hinn síðarnefndi og sóknaraðili runnið saman undir heiti sóknaraðila samkvæmt 106. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Fyrir Hæstarétt hafa verið lagðar útskriftir með skjámyndum úr tölvu sóknaraðila sem hann kveður sýna að S-kk-nf O-kk-nf hafi staðist greiðslumat á árinu 2006.

II

Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði reisir varnaraðili kröfu sína um ógildingu framangreinds fjárnáms á því að sóknaraðili hafi ekki metið greiðslugetu aðalskuldarans S-kk-ef O-kk-ef samkvæmt skuldabréfinu eftir þeim aðferðum sem greinir í samkomulagi 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem að stóðu Samtök banka og verðbréfafyrirtækja f.h. aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Tiltekur hann sérstaklega að hann hafi aldrei séð greiðslumatið sjálft heldur einungis framangreint skjal um niðurstöðu matsins.

Í veðskuldabréfi því, sem um ræðir í málinu, segir að gera megi aðför til fullnustu skuldarinnar án undangengis dóms eða réttarsáttar hjá skuldara og sjálfskuldarábyrgðarmönnum samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt dómi Hæstaréttar 31. mars 2000 í máli nr. 87/2000 verður ákvæðum XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki beitt þegar leitað er fullnustu án undangenginnar málsóknar á kröfu samkvæmt skuldabréfi með fjárnámi í skjóli fyrrgreindrar lagaheimildar. Sæta varnir, sem varnaraðila er heimilt að hafa uppi gegn kröfu sóknaraðila, því ekki takmörkunum samkvæmt 118. gr. laga nr. 91/1991. Af þeim sökum verður sóknaraðili að sæta því að varnaraðili fá að koma að í málinu mótbárum þeim sem hann hefur teflt fram.

III

Í málinu liggur fyrir skjal með yfirskriftinni „Niðurstaða greiðslumats“ þar sem segir að undirritaður ábyrgðarmaður „óski eftir að gangast í ábyrgð (sjálfskuldarábyrgð) eða veita veð í fasteign“ sinni fyrir lántakanda. Síðan er nafn S-kk-ef O-kk-ef ritað í tilgreindan reit fyrir lántakanda og merkt í sérstakan reit að „tegund láns“ sé skuldabréf. Þá segir undir liðnum greiðslumat: „Samkvæmt samkomulagi banka og sparisjóða, Félagsmálaráðuneytisins og Neytendasamtakanna um ábyrgðir á skuldum einstaklinga, eða vegna eigin ákvörðunar hefur sparisjóðurinn metið getu ofangreinds lántakanda til að standa við fjárhagsskuldbindingar sínar. Greiðslumatið byggir á gögnum sem sparisjóðurinn hefur aflað sér eða lántakandi hefur látið í té. Niðurstaða greiðslumats er byggð á upplýsingum um framfærslukostnað og önnur föst útgjöld, meðaltekjur heimilisins og greiðslubyrði lána. Framfærslukostnaður og önnur föst útgjöld miðast að lágmarki við fjárhæðir sem gefnar eru út af Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Sparisjóðurinn ber ekki ábyrgð á greiðslumatinu ef lántakandi hefur veitt rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um fjárhag sinn. Jákvæð niðurstaða greiðslumats felur ekki í sér tryggingu fyrir því að skuldari efni skyldur sínar.“ Síðan segir: „Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að lántakandi geti efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu.“ Þá segir: „Útdráttur úr 3. mgr. 4. gr. samkomulags um notkun ábyrgða. Tryggt skal að ábyrgðarmaður geti kynnt sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann gengst í ábyrgðina, enda liggi fyrir að greiðandi hafi samþykkt það. Ef niðurstaða greiðslumats bendir til að greiðandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar en ábyrgðarmaður óskar eftir að lán verði veitt engu að síður, skal hann staðfesta það skriflega.“ Loks segir undir liðnum yfirlýsing og undirskriftir að sjálfskuldarábyrgðarmaður staðfesti með undirskrift sinni að hann hafi fengið bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð. Undir þetta skjal ritaði varnaraðili 29. maí 2006, sama dag og hann tókst ábyrgðina á hendur.

IV

Í framangreindu samkomulagi um notkun ábyrgða og skuldbindinga er ekki kveðið á um skyldu lánveitanda til að kynna ábyrgðarmanni í öllum tilvikum gögn til grundvallar niðurstöðu greiðslumats. Á hinn bóginn var varnaraðila með fyrrgreindu skjali um niðurstöðu greiðslumats bent á þann möguleika að kynna sér niðurstöðu þess að fengnu samþykki aðalskuldara. Í málinu liggur fyrir að sóknaraðili hafði látið fara fram mat á greiðslugetu aðalskuldara, að virtum tilgreindum gögnum, áður en hinn fyrrnefndi tók ákvörðun um lánveitinguna til aðalskuldarans S-kk-ef O-kk-ef B-kk-ef. Var varnaraðila með skjalinu kynnt „jákvæð niðurstaða“ greiðslumats, jafnframt því sem sem tilgreint var að slík niðurstaða fæli ekki í sér tryggingu fyrir því að aðalskuldari gæti efnt skyldur sínar. Verður ekki fallist á með varnaraðila að á sóknaraðila hafi hvílt sú skylda að geyma undirgögn til stuðnings matinu svo þau mættu vera aðgengileg varnaraðila rúmum fimm árum síðar. Þá ber skjalið með sér að varnaraðila var einnig afhentur bæklingur um þýðingu þess að gangast undir sjálfskuldarábyrgð og undirritaði hann yfirlýsingu þess efnis að hafa „fengið og kynnt sér bækling um sjálfskuldarábyrgðir og lánsveð.“ Samkvæmt þessu fullnægði sóknaraðili skyldum sínum samkvæmt samkomulaginu frá 1. nóvember 2001 og verður hvorki fallist á með varnaraðila að ógilda beri umþrætt fjárnám á grundvelli 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né samkvæmt óskráðum reglum kröfuréttar um forsendubrest. Verður því hafnað kröfu varnaraðila um ógildingu umræddrar aðfarargerðar.

Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, S-kk-ef J-kk-ef B-kk-ef, um ógildingu aðfarargerðar sýslumannsins í Hafnarfirði númer 036-2011-03239, sem fram fór 17. október 2011 að kröfu BYR hf. í tveimur fasteignum varnaraðila að Hverfisgötu 35, íbúð 01-0101, Hafnarfirði, með fasteignanúmer 224-1251 og Skólabraut 1, íbúð 01-0101, Hafnarfirði, með fasteignanúmer 207-8790.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.