479/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni slitastjórnar L hf. um að endurskoðandinn V yrði kvaddur fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar vegna slitameðferðar L hf. og honum gert skylt að afhenda tiltekin vinnugögn. Hæstiréttur taldi að V væri skylt að gefa skýrslu fyrir héraðsdómi vegna slitameðferðar L hf. samkvæmt 81. og 82. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Um kröfu L hf. um afhendingu gagna segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að kröfunni væri beint að V einum, en ekki endurskoðunarfélaginu sem V starfaði hjá. Krafa L hf. væri víðtækari en svo að V gæti einn uppfyllt hana þótt á honum hvíldi skylda samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laga nr. 21/1991. Með þessum fyrirvara var V gert að láta L hf. í té vinnugögn vegna starfa hans í þágu félagsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. ágúst 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. júlí 2011, þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um að sóknaraðili yrði kvaddur fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur til skýrslugjafar vegna slitameðferðar varnaraðila og sóknaraðila gert að afhenda varnaraðila öll vinnugögn vegna endurskoðunar á ársreikningum varnaraðila og könnunar á árshlutareikningum hans á nánar tilgreindu tímabili. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfum varnaraðila hafnað. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varnaraðili sætir slitameðferð samkvæmt XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Sóknaraðili er löggiltur endurskoðandi og stjórnarformaður PricewaterhouseCoopers ehf. og annaðist hann ásamt öðrum endurskoðendum og starfsmönnum félagsins endurskoðun ársreikninga Landsbanka Íslands hf. vegna rekstraráranna 2006 og 2007 og könnun á árshlutareikningi fyrstu sex mánaða ársins 2008.

Með bréfi skilanefndar og slitastjórnar varnaraðila 26. janúar 2010 til PricewaterhouseCoopers ehf. var þess óskað að afhent yrðu „öll gögn er PwC hefur undir höndum í tengslum við vinnu sína fyrir LBI við gerð ársreikninga fyrir árin 2005, 2006 og 2007“ og „öll gögn er varða könnunaráritun PwC fyrir árið 2008.“ Með bréfi 4. febrúar 2010 hafnaði félagið beiðninni. Í bréfinu segir meðal annars: „Þau gögn sem PwC hefur undir höndum vegna fyrrgreindrar vinnu fyrir LBI eru vinnugögn sem útbúin hafa verið af PwC í tengslum við vinnu sína sem slíka og eingöngu til afnota fyrir endurskoðendurna sjálfa, en ekki aðra. Er hluti þeirra jafnframt í sérstökum hugbúnaðarkerfum, sem ekki eru öðrum en PwC aðgengileg eða ætluð til notkunar annarra.“

Með bréfi félagsins til varnaraðila 26. febrúar 2010 var vísað til fundar fulltrúa PricewaterhouseCoopers ehf. með fulltrúum slitastjórnar varnaraðila 19. sama mánaðar og niðurstaða fundarins rakinn þess efnis að „PwC myndi senda LBI lista yfir bréf og skýrslur sem afhent voru LBI og eftirlitsaðilum í tengslum við ytri endurskoðun, könnun og aðra staðfestingarvinnu árin 2005, 2006, 2007 og 2008“ og lista yfir „bréf sem voru send frá endurskoðunarnefnd og æðstu stjórnendum LBI til PwC sömu ár.“

Í bréfi slitastjórnar varnaraðila 29. mars 2010 kemur fram að eftir athugun gagna á umræddum lista sé það álit slitastjórnar að gögnin séu ekki fullnægjandi og var ítrekuð krafa, með vísun til 1. mgr. 81. gr. og 82. gr. laga nr. 21/1991, um að „PwC afhendi slitastjórn LBI öll rafræn vinnuskjöl, vinnuskjöl á hörðum diskum og á pappír.“ Með vinnuskjölum væri átt við „öll gögn (þ.m.t. tölvupósta, fundarbeiðnir, dagbækur, fundarplön, fundargerðir og minnispunkta) sem gerð voru eða safnað var við endurskoðunina eða könnunina í þeim tilgangi að fá fram og varðveita nauðsynlegar upplýsingar og gögn PwC og starfsmanna þess sem lágu til grundvallar endurskoðunar eða könnunar á reikningsskilum LBI.“ Jafnframt var tekið fram að ofangreind upptalning væri til viðmiðunar og ekki bæri að líta svo á að um tæmandi talningu væri að ræða. Í lok bréfsins segir að verði gögnin ekki afhent eigi síðar en 12. apríl 2010 sjái „slitastjórn og skilanefnd sér ekki annað fært en að fara þess skriflega á leit við héraðsdómara að [framkvæmdastjóri PricewaterhouseCoopers ehf.] verði kvaddur fyrir dóm til að gefa skýrslu um málefnið sem vitni, sbr. heimild í 3. mgr. 81. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Yrði samhliða farið fram á að dómari úrskurðaði um skyldu félagsins til afhendingar gagnanna.“

Með bréfi félagsins 12. apríl 2010 var farið yfir samskipti aðila eins og þau horfðu við félaginu og sá skilningur látinn í ljós að framangreind ákvæði laga nr. 21/1991 um skyldu til afhendingar gagna yrðu ekki túlkuð jafn rúmt og varnaraðili kysi.

Í tölvubréfi varnaraðila til lögmanns PricewaterhouseCoopers ehf. 30. september 2010 kemur fram að slitastjórn varnaraðila hefði hug á að taka skýrslur af þremur nafngreindum endurskoðendum hjá félaginu vegna endurskoðunarstarfa þeirra fyrir varnaraðila. Þessu tölvubréfi svaraði lögmaður félagsins 6. október sama ár með hugleiðingum um tilhögun skýrslugjafar. Varnaraðili svaraði með tölvubréfi degi síðar þar sem ítrekað var að stefnt væri að því að skýrslur yrðu gefnar fyrir héraðsdómi jafnframt því sem skorað var á félagið að láta í té umbeðin gögn.

Með bréfi varnaraðila 29. nóvember 2010 til PricewaterhouseCoopers ehf. komu fram margvíslegar athugasemdir um ætlaða vanrækslu vegna starfa félagsins í þágu varnaraðila. Var óskað eftir athugasemdum við efni bréfsins og afstöðu til bótaskyldu félagsins og starfsmanna þess, jafnframt því sem ítrekuð var krafa um afhendingu gagna. Með bréfi lögmanna félagsins 23. desember 2010 var þessum athugasemdum varnaraðila andmælt jafnframt því sem ítrekuð var synjun um afhendingu frekari gagna.

Með tölvubréfi 23. maí 2011 til lögmanns félagsins ítrekaði varnaraðili enn og aftur að yrði ekki fallist á skýrslugjöf hjá slitastjórn með þeirri tilhögun sem áður hafði verið kynnt myndi verða óskað eftir skýrslum fyrir héraðsdómi á grundvelli heimildar í 81. gr. laga nr. 21/1991 af sóknaraðila og tveimur öðrum nafngreindum endurskoðendum hjá félaginu. Með bréfi lögmanns félagsins 30. maí 2011 til slitastjórnar varnaraðila voru enn gerðar athugasemdir við boðaða framkvæmd skýrslutöku og dregin í efa heimild til hennar, nú meðal annars vegna framangreinds bréfs varnaraðila 29. nóvember 2010. Þá voru með öðru bréfi sama dag einnig ítrekuð andmæli félagsins við afhendingu gagna.

Með bréfi sem barst héraðsdómi 6. júní 2011 var loks send krafa sú sem um ræðir í máli þessu.

Málavöxtum er að öðru leyti lýst í hinum kærða úrskurði og eru málsástæður og lagarök aðila þar nægilega rakin.

II

Eins og að framan greinir er kröfugerð varnaraðila tvíþætt. Annars vegar krefst hann þess að sóknaraðila verði gert skylt að mæta fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar í því skyni að veita upplýsingar vegna slitameðferðar varnaraðila en hins vegar að sóknaraðili afhendi varnaraðila „öll vinnugögn vegna endurskoðunar á ársreikningum Landsbanka Íslands hf. árin 2007 og 2008 vegna rekstraráranna 2006 og 2007 og öll vinnugögn vegna könnunar á árshlutareikningum rekstrarárið 2008.“

Fram er komið að sóknaraðili mun meðal annars hafa unnið við gerð ársreikninga og árshlutareikninga og endurskoðun fyrir varnaraðila áður en varnaraðili var tekinn til slitameðferðar. Fallist er á með héraðsdómi að ákvæði 81. gr. og 82. gr. laga nr. 21/1991 gildi við slitameðferð varnaraðila, sbr. 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002. Af 1. mgr. 82. gr. laga nr. 21/1991 leiðir meðal annars að löggiltum endurskoðendum sem sýslunarmönnum svo og öðrum sem geta haft vitneskju um eignir og skuldir varnaraðila vegna viðskiptatengsla við hann eða af öðrum sambærilegum ástæðum er skylt að mæta á fund slitastjórnar, veita upplýsingar og láta í té gögn um málefni búsins sem krafist er. Á sóknaraðila hvílir skylda samkvæmt lagaákvæðinu sem ekki verður séð að hann hafi fullnægt. Því hefur varnaraðili það úrræði að krefjast skýrslugjafar sóknaraðila fyrir héraðsdómi samkvæmt 2. mgr. 82. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 81. gr. sömu laga, en samkvæmt síðastgreindu ákvæði fer eftir ákvæðum laga um meðferð einkamála um kvaðningu vitnis, skyldu til vitnisburðar, viðurlög á hendur vitni og skýrslutökuna sjálfa, eftir því sem átt getur við. Verður hinn kærði úrskurður staðfestur um þennan þátt málsins.

Eins og rakið hefur verið hefur varnaraðili í aðdraganda málsins krafist þess að félag það sem sóknaraðili starfar hjá, PricewaterhouseCoopers ehf., afhendi öll gögn sem eru í vörslu þess og varða varnaraðila. Þrátt fyrir það hefur varnaraðili valið þann kostinn að beina dómkröfu um þetta að sóknaraðila einum, en ekki félaginu. Fyrir liggur að sóknaraðili vann ekki einn að þeim verkum sem krafa varnaraðila lýtur að heldur unnu fleiri starfsmenn PricewaterhouseCoopers ehf. að þeim. Krafa varnaraðila, eins og hún er orðuð, er víðtækari en svo að sóknaraðili geti einn uppfyllt hana þótt á honum hvíli skylda samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 81. gr. laga nr. 21/1991 um afhendingu gagna. Samkvæmt þessu verður sóknaraðili dæmdur til að láta varnaraðila í té vinnugögn sín vegna starfa sinna í þágu varnaraðila. Með vísan til þessa verður fallist á þessa kröfu varnaraðila á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Sóknaraðila, V-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, er skylt að gefa skýrslu fyrir héraðsdómi vegna slitameðferðar varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., og afhenda varnaraðila vinnugögn sín vegna starfa við endurskoðun á ársreikningum varnaraðila árin 2007 og 2008 vegna rekstraráranna 2006 og 2007 og vegna könnunar á árshlutareikningum rekstrarárið 2008.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.