781/2016

B og L, sem keypt höfðu hluta úr landi M og Ó, kröfðust þess að þau yrðu með beinni aðfarargerð sett inn í umferðarrétt um veg sem lá yfir landareign þeirra síðarnefndu. Í úrskurði héraðsdóms kom fram að réttur B og L væri ekki svo skýr og ótvíræður að krafa þeirra um beina aðför yrði tekin til greina og í því sambandi m.a. vísað til ákvæðis kaupasamnings aðilanna þar sem fram kæmi að M og Ó gætu afturkallað afnotarétt B og L að veginum. Í dómi Hæstaréttar var úrskurður héraðsdóms staðfestur með þeim athugasemdum að ekki hefði verið hægt að stofna til umferðarréttarins á grundvelli deiliskipulags fyrir svæðið, líkt og B og L byggðu meðal annars á, auk þess sem þau hefðu ekki sýnt fram á að útilokað væri fyrir þau að komast með öðrum hætti um land sitt og að mannvirkjum á því en um þann hluta vegarins sem lægi um land M og Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. nóvember 2016 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 8. nóvember 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að þeir yrðu með beinni aðfarargerð „settir inn í endurgjaldslausan og óhindraðan umferðarrétt um veg sem liggur frá Árbæjarvegi yfir landareign gerðarþola með landnúmer 174770 að fasteign gerðarbeiðenda, fastanúmer 231-9532 og landnúmer 196052, og að hindranir sem gerðarþolar hafa lagt á veginn verði fjarlægðar á kostnað gerðarþola.“ Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðilar krefjast þess að fyrrgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 21. nóvember 2016. Þeir krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði keyptu sóknaraðilar af varnaraðilum hluta úr landi Grásteins í Rangárþingi ytra 25. mars 2009 og reistu sér þar heimili sem nefnt er Fagurhóll. Í 2. grein kaupsamnings vegna sölunnar sagði um afnotarétt vega á landinu að 756 metra ,,vegur sem liggur frá Árbæjarvegi að mælipunkti P17 ... verður sameiginleg eign beggja aðila. Vegur frá mælipunkti P17 að P20 við miðja hestarétt telst einkaeign seljenda. Vegur frá miðri hestarétt frá mælipunkti P20 að húsi kaupenda við Fagurhól telst þeirra einkaeign.“ Síðan sagði um þann vegaslóða sem aðilar deila um að þar til „seljendur ákveða annað hafa kaupendur afnot af veginum frá mælipunkti P17-P20. Ákveði seljendur breytt fyrirkomulag á afnotum vegarins skal kaupanda (eigendum Fagurhóls) tilkynnt það með árs fyrirvara.“

Með vísan til fyrrgreinds ákvæðis tilkynntu varnaraðilar sóknaraðilum 9. janúar 2015 að þau afturkölluðu afnotarétt sóknaraðila af veginum sem merktur væri frá mælipunktum P17 til P20. Afturköllunin tæki gildi eftir eitt ár og yrði sóknaraðilum þá óheimil umferð um veginn. Sóknaraðilar mótmæltu lokun vegarins 18. júlí 2016 og 27. sama mánaðar tilkynntu varnaraðilar að hliði á veginum yrði læst 15. næsta mánaðar. Munu varnaraðilar hafa lokað veginum í kjölfarið.

Sóknaraðilar byggja á því að fyrir liggi deiliskipulag fyrir Fagurhól sem samþykkt hafi verið í sveitarstjórn 12. júní 2014 og birt í B-deild Stjórnartíðinda 14. október 2014, sbr. auglýsing nr. 898/2014. Með því hafi verið ákveðið hvernig aðkomu að fasteign sóknaraðila skuli háttað.

Ekki var á grundvelli deiliskipulagsins unnt að stofna til umferðarréttar, þess efnis sem sóknaraðilar krefjast innsetningar í, nema að fegnu samþykki varnaraðila ellegar á grundvelli þeirra úrræða um eignarnám sem lög mæla fyrir um, sbr. 2. mgr. 50. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þá hafa sóknaraðilar ekki sýnt fram á að útilokað sé fyrir þá að komast með öðrum hætti um land sitt og að mannvirkjum á því en um þann hluta núverandi vegar sem liggur um land varnaraðila. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á það með héraðsdómi að réttur sóknaraðila sé eigi svo skýr og ótvíræður að krafa hans um beina aðför verði tekin til greina. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðilar verða dæmdir til að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar B-kk-nf B-kk-nf og L-kvk-nf G. G-kvk-nf, greiði óskipt varnaraðilum, M-kk-þgf L. S-kk-þgf og Ó-kvk-þgf K. B-kvk-þgf, samtals 350.000 krónur í kærumálskostnað.