511/2002

X var í héraðsdómi sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn þremur börnum. Fallist var á niðurstöðu héraðsdóms um sakhæfi ákærða og refsingu hans, en sakarmat dómsins sætti ekki endurskoðun fyrir Hæstarétti. Með hliðsjón af áliti tilkvaddra sérfræðinga og högum X þótti rétt að skilorðsbinda fullnustu refsingar hans í fimm ár. Með sömu rökum þótti nauðsynlegt, að X sætti á skilorðstímanum sérstöku eftirliti og umsjón samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 58. gr. sömu laga og 3. og 4. tl. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Málinu var áfrýjað af ákæruvaldsins hálfu 31. október 2002 samkvæmt heimild í 148. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. lög nr. 37/1994, eingöngu um ákvörðun viðurlaga. Þess er krafist, að refsing ákærða verði þyngd og endurskoðuð ákvörðun héraðsdóms um skilorðsbundna frestun á fullnustu refsingar.

Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er fallist á niðurstöðu hans um sakhæfi ákærða og refsingu hans, en sakarmat dómsins sætir ekki endurskoðun fyrir Hæstarétti.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir skýrslu dr. J-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef sálfræðings, sérfræðings í klínískri sálfræði og réttarsálfræði, um þroska og heilbrigði ákærða og geðheilbrigðisrannsókn dr. S-kk-ef P-kk-ef P-kk-ef geðlæknis á honum.

Í niðurstöðu sálfræðingsins segir meðal annars, að ákærði sé með mjög skerta greind og slakt minni og sé á mörkum þess að vera þroskaheftur. Félagslegur þroski hans og skilningur á lífinu og tilverunni sé af þessum sökum mjög takmarkaður og gefi niðurstöður sálfræðiprófa og svör ákærða í viðtölum það til kynna. Hann þurfi á töluverðum félagslegum stuðningi að halda og sé frekar ólíklegt, að hann muni geta séð fyrir sér sjálfur. Því sé afar mikilvægt, að ákærði njóti bæði aðstoðar við framfærslu og félagslegs stuðnings, eins og kostur sé. Vegna greindarskorts og takmarkaðs félagslegs þroska sé ólíklegt, að refsivist í fangelsi muni hafa uppbyggileg áhrif á hann. Auðvelt geti verið að spila með hann og hafa óæskileg áhrif á hegðun hans og viðhorf og líklegt sé, að í fangelsi verði hann fyrir aðkasti, bæði vegna þess að hann hafi misnotað börn kynferðislega og einnig vegna hins, að hann sé mjög einfaldur í tali og saklaus. Nauðsynlegt sé þó að tryggja eftirlit með ákærða og mjög mikilvægt, að hann fái áframhaldandi sálfræðimeðferð við kynferðislegum og félagslegum vandamálum sínum. Fyrir héraðsdómi kvað sálfræðingurinn erfitt að segja fyrir um líkur þess, að ákærði bryti af sér á nýjan leik en lagði þunga áherslu á mikilvægi þess, að fylgst yrði náið með honum og honum áfram veittur stuðningur í sálfræðilegri meðferð.

Geðlæknirinn komst að þeirri niðurstöðu í rannsókn sinni, að refsing kæmi að takmörkuðu gagni en meira væri um vert, að ákærði nyti áfram leiðbeiningar, hjálpar og aðhalds. Hann virtist þegar hafa notið góðs af skipulögðum viðtölum sálfræðings og sé hugsanlegt, að hann geti á næstu árum þroskast verulega, fái hann rétta leiðsögn, fræðslu og sálfræðistuðning.

Með hliðsjón af framangreindu áliti hinna tveggja tilkvöddu sérfræðinga og högum ákærða sjálfs, eins og þeim er lýst í héraðsdómi, þykir rétt að skilorðsbinda fullnustu refsingar hans í fimm ár frá uppsögu þessa dóms, haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Með sömu rökum þykir nauðsynlegt, að ákærði sæti á skilorðstímanum sérstöku eftirliti og umsjón samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 57. gr. laga nr. 19/1940. Eins og 58. gr. hegningarlaganna var breytt með 5. gr. laga nr. 24/1999 skal Fangelsismálastofnun ríkisins hafa á hendi umsjón með ákærða eða fela hana öðrum aðila undir sínu eftirliti, sbr. 3. tl. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist. Rétt er jafnframt samkvæmt 4. tl. síðastnefnda ákvæðisins, að stofnunin veiti ákærða þá félagslegu þjónustu, sem hún hefur tök á og að gagni má koma, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 2. mars 1995, bls. 562 í dómasafni.

Staðfesta ber ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar ákærða.

Ákvörðun héraðsdóms um skaðabætur er ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti, sbr. 1. mgr. 173. gr. laga nr. 19/1991.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Samkvæmt 2. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 greiðist allur áfrýjunarkostnaður málsins úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í tólf mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum fimm árum frá uppsögu þessa dóms, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Frestun á fullnustu refsivistarinnar er jafnframt bundin því skilyrði, að ákærði sæti á skilorðstímanum umsjón samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 58. gr. sömu laga, sbr. 5. gr. laga nr. 24/1999.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og sakarkostnað eru staðfest. Allur áfrýjunarkostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, A-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.