55/2006

M framleiddi svokallaðan Bombo stól á grundvelli nytjaleyfissamnings við hönnuð stólsins. Síðla árs 2004 varð M var við að í verslun Ö voru til sölu stólar sem M taldi vera eftirlíkingu af Bombo stólnum. Lagt var lögbann við sölu og annarri ráðstöfun Ö á stólunum. Deilt var um hvort stóllinn Bombo væri háður höfundarrétti sem nytjalist. Ö hélt því fram að M hefði ekki lagt fram haldbær sönnunargögn í héraði er sýndi að stóllinn uppfyllti lágmarksskilyrði þess að njóta höfundarréttarverndar. Hefði M hvorki aflað matsgerðar dómkvaddra manna né lagt fram önnur sérfræðileg gögn í því skyni að sýna fram á það í hverju höfundarrétturinn fælist. Í héraði var viðurkennt að stóllinn Bombo nyti höfundarréttarverndar. Dómurinn var ekki skipaður sérfróðum meðdómsmönnum. Megin málsástæða Ö í héraði var sú að M hefði ekki tekist að sýna fram á hvaða einstakir þættir í hönnun Bombo stólsins ættu að leiða til þess að hann nyti höfundarréttarverndar. Um þessa málsástæðu segir einungis í dóminum að slíkt sé ekki nauðsynlegt þar sem telja verði við mat á því hvort Bombo stóllinn njóti höfundarréttarverndar verði að líta til heildarmyndarinnar. Hæstarétti þótti úrlausn héraðsdómara um þessa megin málsástæðu Ö vera alls ófullnægjandi og að honum hafi borið eins og á stóð að kveðja til sérfróða meðdómsmenn til setu í málinu. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. janúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins hannaði S-x-x G-x-x sérstakan stól, sem hann nefndi Bombo, árið 1996 að beiðni stefnda, sem framleiðir hann samkvæmt nytjaleyfissamningi við hönnuðinn. Er stóllinn til í tveimur gerðum, bæði sem hækkanlegur barstóll og í lægri útgáfu með hærra baki. Stefndi kveðst hafa orðið þess var síðla árs 2004 að í verslun áfrýjanda „Heima“ væru til sölu stólar, sem merktir voru KINETIC og stefndi taldi vera eftirlíkingu af Bombo stólnum. Að kröfu þess síðastnefnda lagði sýslumaðurinn í Reykjavík 10. janúar 2005 lögbann við því að áfrýjandi flytti inn, byði til sölu, seldi, flytti úr landi eða ráðstafaði með öðrum hætti stól, sem væri eftirlíking af Bombo stólnum. Með stefnu útgefinni af héraðsdómara 17. janúar 2005 höfðaði stefndi síðan málið til viðurkenningar á réttindum sínum, staðfestingar lögbannsins og greiðslu skaðabóta.

II.

Deilt er um hvort stóllinn Bombo sé háður höfundarétti sem nytjalist samkvæmt 1. og 2. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. lög nr. 80/1972 um heimild ríkisstjórninni til handa til að staðfesta Bernarsáttmálann til verndar bókmenntum og listaverkum. Áfrýjandi heldur því fram að stefndi hafi ekki lagt fram haldbær sönnunargögn í héraði er sýni að stóllinn uppfylli lágmarksskilyrði þess að njóta höfundaréttarverndar. Hafi stefndi hvorki aflað matsgerðar dómkvaddra manna við málsmeðferð í héraði né lagt fram önnur sérfræðileg gögn í því skyni að sýna fram á það í hverju höfundarréttur felist. Stefndi telur sig á hinn bóginn hafa lagt fram fullnægjandi gögn í þessu skyni. Vísar hann til þess að lagðar hafi verið fram í málinu litljósmyndir af stólnum, upplýsingar úr vörulistum stefnda þar sem fram koma mál á einstökum hlutum beggja gerða stólsins, upplýsingar um viðurkenningar er stóllinn hefur hlotið í öðrum löndum, erlendir dómar, sem varða höfundarétt að stólnum, og loks að stóllinn sjálfur hafi verið færður fyrir héraðsdómara við aðalmeðferð málsins. Telur stefndi engin lagaskilyrði krefjast þess að matsgerð sé nauðsynlegt sönnunargagn í því skyni að færa sönnur á að stóllinn njóti höfundaréttarverndar.

Í hinum áfrýjaða dómi var viðurkennt að stóllinn Bombo njóti höfundaréttarverndar. Dómurinn var ekki skipaður sérfróðum meðdómsmönnum. Héraðsdómari hafði kynnt málsaðilum fyrirætlan sína um að beita heimild 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að kveðja til sérfróða meðdómsmenn og tilkynnt 28. september 2005 hverja hann hygðist kveðja. Með bréfi 11. október 2005 mótmælti áfrýjandi hæfi meðdómsmanna á grundvelli ákvæðis g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Í kjölfar þess virðist héraðsdómari hafa snúið frá því að kveðja sérfróða meðdómsmenn til setu í dóminum.

III.

Eftir áfrýjun héraðsdóms freistaði stefndi þess að afla frekari sönnunargagna máli sínu til stuðnings. Með beiðni 24. febrúar 2006 óskaði hann eftir því að dómkvaddur yrði einn hæfur, sérfróður og óvilhallur matsmaður til þess að meta staðreyndir í því skyni að færa fram sönnur um „hvort stóll nefndur „Bombo“ hannaður af hönnuðinum S-x-x G-x-x sé verk í skilningi höfundalaga ... og þannig afrakstur sjálfstæðs persónulegs sköpunarframlags hönnuðarins. Jafnframt hvort stólar er seldir voru af hálfu matsþola, merktir KINETIC, fela í sér eftirlíkingu af framangreindum stólum matsbeiðanda í skilningi sömu laga.“

Þegar matsbeiðnin var tekin fyrir 24. febrúar 2006 gerði áfrýjandi athugasemdir við hana, sem lutu að því að nauðsynlegt væri að dómkveðja tvo matsmenn frekar en einn. Þá var því mótmælt að lagt yrði fyrir matsmenn að meta hvort Bombo stóllinn nyti verndar sem verk í skilningi 1. gr. höfundalaga og hvort stóllinn KINETIC fæli í sér eftirlíkingu á stól stefnda. Taldi áfrýjandi að úrlausn um þetta væri lögfræðilegs eðlis, sem dómkvaddir matsmenn yrðu ekki krafðir svars um, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 10. mars 2006 var ákveðið að dómkveðja einn matsmann til að framkvæma hið umbeðna mat. Fallist var á mótmæli áfrýjanda gegn því að dómkvaðning matsmanns næði til að meta hvort Bombo stóllinn nyti verndar í skilningi 1. gr. höfundalaga og hvort KINETIC stóllinn fæli í sér eftirlíkingu, þar sem þessi atriði lytu að túlkun á lagareglum. Til að framkvæma matið var dómkvödd Þ-kvk-nf Z-kvk-nf húsgagnahönnuður.

Í matsgerð 17. apríl 2006 kemur fram það álit hins dómkvadda manns að Bombo stóllinn sé afrakstur persónulegs sköpunarframlags hönnuðarins. Stólarnir séu frumlegir og þegar þeir komu fyrst á markaðinn hafi þeir vakið mikla athygli fyrir framsækna hönnun og sérstaka efnisnotkun. Í matsgerðinni er einnig að finna lýsingu á hönnun og einkennum annars vegar Bombo stólsins og hins vegar KINETIC stólsins, auk álits matsmannsins á því hvort þau atriði sem einkenna Bombo stólinn birtist í KINETIC stólnum og hvort einhver einkenni séu á þeim stól sem greini hann með afgerandi hætti frá Bombo stólnum. Niðurstaða matsins er sú að það sé „varla nokkur einkenni að finna á KINETIC sem aðgreina hann frá BOMBO, svo séð verði nema við mjög nákvæma skoðun og þá aðeins þegar hægt er að skoða báða stólana saman, eins og gert var við matsgerðina. Áferð á plasti og stálfótum er nánast sú sama. Lögun stólanna er einnig nánast sú sama ásamt öðrum atriðum. Það sem greinir stólana frá hvor öðrum eru vart sýnilegir þættir.” Matsmaður telur jafnframt að engar líkur séu á því að KINETIC stóllinn hafi verið hannaður án vitundar um tilvist Bombo stólsins.

Með bréfi til Hæstaréttar 8. maí 2006 óskaði áfrýjandi eftir fresti til að afla matsgerðar dómkvaddra manna. Stefndi lagðist gegn því að frestur yrði veittur. Með bréfi Hæstaréttar 12. maí 2006 var áfrýjanda synjað um frekari frest til gagnaöflunar. Matsbeiðni áfrýjanda var tekin fyrir í Héraðsdómi Reykjavíkur 23. júní 2006 og féllst héraðsdómari á að kveðja H-kk-þf G-kk-þf húsgagnasmíðameistara til að framkvæma hið umbeðna mat. Með bréfi 13. september 2006 sendi áfrýjandi Hæstarétti matsgerð hans. Barst matsgerðin því að loknum gagnaöflunarfresti fyrir Hæstarétti. Í kjölfarið ítrekaði stefndi mótmæli sín við framlagningu skjalsins.

IV.

Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. höfundalaga telst nytjalist til lista, sem unnt er að öðlast höfundarétt að eftir 1. mgr. sömu greinar. Aðilana greinir ekki á um að hönnun nytjamuna eins og húsgagna geti fallið undir ákvæðið. Áfrýjandi reisir málsvörn sína hins vegar í senn á því að mikið þurfi til að koma svo fallist verði á að hönnun á stól sé svo sérstök að öll skilyrði geti talist uppfyllt til að höfundaréttur fáist viðurkenndur, sem og á því að í þessu tilviki sé alls ekki í ljós leitt að svo sé. Telur hann að sönnunarbyrði hvíli á stefnda um það hvaða einstakir þættir stólsins njóti verndar. Úrslitum hljóti að ráða hvort einhver hluti viðkomandi nytjamunar teljist bera með sér nýnæmi á sviði hönnunar í viðkomandi grein. Sérfræðiþekkingar á sviði hönnunar sé þörf svo að unnt sé að meta frumleika og nýnæmi, sem geti leitt til að hlutur sé háður höfundarétti. Telur áfrýjandi að í matsgerð Þ-kvk-ef Z-kvk-ef sé ekki tekið sérstaklega á þessu atriði. Þar sé ekki gerð grein fyrir hvað það sé nákvæmlega sem leiði til að stóllinn teljist fela í sér nýnæmi og frumleika og njóti þar með höfundaréttarverndar, en úrlausn um það sé lögfræðilegs eðlis.

Að framan var þess getið að héraðsdómari kvaddi ekki sérfróða meðdómsmenn til setu í málinu, heldur skar hann einn úr ágreiningi aðilanna. Í niðurstöðu héraðsdóms var vikið að þeirri málsástæðu áfrýjanda að stefndi hafi ekki sýnt fram á hvaða einstakir þættir í hönnun Bombo stólsins eigi að leiða til þess að hann njóti verndar. Um það segir einungis í dóminum að slíkt sé ekki nauðsynlegt þar sem telja verði að við mat á því hvort Bombo stóllinn njóti höfundaréttarverndar verði að líta til heildarmyndarinnar. Á þessum grundvelli einum taldi héraðsdómari stólinn háðan höfundarétti og að áfrýjandi hafi brotið gegn honum. Úrlausn héraðsdómara um þessa megin málsástæðu áfrýjanda var alls ófullnægjandi og bar eins og á stóð að kveðja til sérfróða meðdómsmenn til setu í málinu. Verður að þessu virtu ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu aftur heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Fyrir Hæstarétti gerði áfrýjandi sérstaka kröfu að í því tilviki að héraðsdómur yrði ómerktur yrði hann allt að einu sýknaður af kröfu stefnda um staðfestingu lögbannsins 10. janúar 2005. Hann hafi brýna hagsmuni af þessu, þar sem lögbannið hafi staðið lengi og tafir á afstöðu dómstóla til þess séu stefnda að kenna. Ekki verður á þetta fallist, enda gera lög nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. ráð fyrir að fjártrygging bæti tjón þess, sem lögbanni er beint að, ef það verður ekki staðfest og reynist hafa valdið tjóni. Bíður afstaða til lögbannsins því úrlausnar um aðrar kröfur aðilanna.

Rétt er að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

if !supportEmptyParas endif