681/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A var sviptur sjálfræði í sex mánuði.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. október 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. október 2014, þar sem sóknaraðili var sviptur sjálfræði í sex mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum fyrir Hæstarétti.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram hefur varnaraðili krafist þess að sóknaraðili verði sviptur sjálfræði í sex mánuði. Upphaflega var gerð krafa um sjálfræðissviptingu á grundvelli a. og b. liða 4. gr. lögræðislaga. Fyrir Hæstarétti reisir varnaraðili kröfu um sviptingu þó einungis á grundvelli a. liðar 4. greinarinnar.

Fyrir liggur vottorð C, geðlæknis og yfirlæknis bráðageðdeildar 32C á Landspítalanum við Hringbraut, þar sem fram kemur að sóknaraðili sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi og áframhaldandi meðferð sé honum nauðsynleg. Læknirinn staðfesti vottorð sitt fyrir dómi. Kvað hún sóknaraðila vera með geðrof og hafi hann verið greindur með geðklofa og sé algerlega innsæislaus um sinn sjúkdóm og geti því að svo stöddu ekki ráðið sínum högum sjálfur. Hann hefði fullvissað sig um að hann yrði ekki til samvinnu um læknismeðferð og því væri nauðsyn að leggja fram beiðni um sjálfræðissviptingu. Fram kom að læknirinn hafði sinnt sóknaraðila frá því að hann var nauðungarvistaður 10. september 2014, en aðrar upplýsingar í vottorðinu hefðu verið sóttar í sjúkraskrá hans auk þess sem hún hafi rætt við geðlækni um hans mál.

Sóknaraðili telur með öllu ósannað að hann sé ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf sóknaraðila 15. október 2014 þar sem fram kemur að hann telji engar haldbærar sannanir fyrir því að svipta þurfi hann sjálfræði enda geti hann vel séð sér farborða.

Mál til sviptingar lögræðis eru rekin á grundvelli lögræðislaga og sæta samkvæmt 1. mgr. 10. gr. þeirra laga almennri meðferð einkamála með þeim frávikum sem í lögunum greinir. Eftir 6. mgr. sömu lagagreinar ber að hraða meðferð mála til sviptingar lögræðis svo sem kostur er. Í 1. mgr. 11. gr. lögræðislaga er mælt svo fyrir að dómara beri að tryggja að mál sé nægjanlega upplýst áður en hann kveður upp úrskurð um sviptingu lögræðis. Samkvæmt 2. mgr. þeirrar lagagreinar getur dómari sjálfur aflað þeirra sönnunargagna sem hann telur þörf á. Í athugasemdum með frumvarpi til lögræðislaga er tekið fram að rannsókn dómara eigi að lúta að því að kanna hvort skilyrðum til lögræðissviptingar sé fullnægt.

Samkvæmt a. lið 4. gr. lögræðislaga má svipta mann sjálfræði með úrskurði dómara, ef þörf krefur, ef hann er ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum eða fé vegna andlegs vanþroska, ellisljóleika eða geðsjúkdóms eða vegna annars konar alvarlegs heilsubrests. Eins og að framan greinir liggur fyrir í máli þessu læknisfræðilegt álit geðlæknis um að sóknaraðili sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi og geti ekki ráðið persónulegum högum sínum en sérfræðilæknir þessi hafði aðeins annast sóknaraðila skamma hríð. Sóknaraðili heldur því aftur á móti fram að hann sé fullfær um að ráða persónulegum högum sínum. Að teknu tilliti til þessarar afstöðu sóknaraðila, þess að ekki hefur verið aflað álits annars sérfróðs læknis um andlegt heilbrigði sóknaraðila og gagna málsins að öðru leyti verður litið svo á að vafi leiki á því hvort skilyrði a. liðar 4. gr. lögræðislaga séu fyrir hendi til að svipta hann sjálfræði.

Samkvæmt því sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að afla annars álits sérfræðings í geðlækningum á því hvort sóknaraðili sé fær um að ráða persónulegum högum sínum vegna sjúkdóms þess sem hann er haldinn.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað varnaraðila verður staðfest.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda sóknaraðila og talsmanns varnaraðila eins og nánar greinir í dómsorði og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

D ó m s o r ð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að afla álits sérfræðings í geðlækningum á því hvort sóknaraðili, A, sé fær um að ráða persónulegum högum sínum sjálfur vegna sjúkdóms þess sem hann er haldinn.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, O-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, og skipaðs talsmanns varnaraðila, E-kvk-ef B-kvk-ef A-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 188.250 krónur til hvors þeirra.