215/2001

J, starfsmaður Á hf., varð fyrir slysi á vinnusvæði félagsins. Af þessu tilefni leitaði J til örorkunefndar sem taldi varanlegan miska hans samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga 50% en varanlega örorku samkvæmt 5. gr. sömu laga 100%. Í kjarasamningi frá árinu 1997, sem gilti um kjör J, var framlengdur gildistími ákvæðis kjarasamnings frá árinu 1990 þar sem kveðið var á um skyldu Á hf. til að slysatryggja starfsmenn sína með nánar tilgreindum hætti, meðal annars fyrir varanlegri örorku. Skyldu bæturnar greiddar samkvæmt metinni varanlegri örorku. J krafðist greiðslu bóta úr framangreindri slysatryggingu miðað við niðurstöðu örorkunefndar um varanlega örorku hans. Í málinu deildu aðilar um hvort bæturnar skyldu miðaðar við fjárhagslega eða læknisfræðilega örorku. Af hálfu Á hf. var byggt á því að þrátt fyrir tilkomu skaðabótalaga, sem miði við varanlega fjárhagslega örorku í stað læknisfræðilegrar örorku, hefði síðarnefnda örorkan ekki horfið sem viðmiðun um slysatryggingu launþega, sem miðist við fyrirfram umsamdar bótafjárhæðir en ekki fjártjón hins slasaða. Í dómi Hæstaréttar segir að engin haldbær rök hafi verið færð fyrir því að með orðalagi kjarasamningsins um bætur fyrir varanlega örorku geti verið átt við miskabætur. Mat fyrir varanlegan miska kom því ekki til álita í málinu. Hugtakið varanleg örorka hafi nú fengið lögákveðna merkingu, sem sé fjárhagsleg örorka. Því verði ekki einungis beitt við uppgjör skaðabótakrafna, heldur einnig margs kyns krafna um vátryggingabætur. Ekki sé vísað til ákveðinna vátryggingaskilmála í áðurnefndum kjarasamningi. Hafi Á hf. ekki skotið stoðum undir að þrátt fyrir breytt lagaumhverfi eigi áfram að miða uppgjör slysatryggingabóta við læknisfræðilega örorku, auk þess sem vátryggingafélag Á hf. hafi nú sjálft lagt það af í skilmálum sínum og tekið upp aðra viðmiðun í staðinn. Var því fallist á að miða bætur J við fjárhagslega örorku.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2001. Hann krefst aðallega sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa stefnda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms að því gættu þó að krafa hans beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2001 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Ágreiningur málsaðila er sprottinn af slysi, sem stefndi varð fyrir 22. apríl 1998 á vinnusvæði áfrýjanda og leiddi til þess að nema varð brott vinstri fótlegg hans rétt ofan við hnjálið. Leitaði stefndi í kjölfarið til örorkunefndar um að meta afleiðingar slyssins og er álitsgerð hennar dagsett 25. apríl 2000. Taldi nefndin varanlegan miska hans samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vera 50%, en varanlega örorku samkvæmt 5. gr. sömu laga vera 100%.

Stefndi starfaði sem rafvirki hjá áfrýjanda, en þegar slysið varð fór um kjör hans samkvæmt kjarasamningi 9. apríl 1997 milli Vinnuveitendasambands Íslands fyrir hönd áfrýjanda og Félags íslenskra rafvirkja og fleiri stéttarfélaga. Með þeim samningi og eldri samningum var framlengdur gildistími ákvæðis úr kjarasamningi nokkurra stéttarfélaga starfsmanna Áburðarverksmiðju ríkisins 28. mars 1990 um slysatryggingu fyrir þá starfsmenn hennar, sem félögin sömdu fyrir. Samkvæmt því skyldi Áburðarverksmiðja ríkisins og síðar áfrýjandi slysatryggja starfsmenn sína með nánar tilgreindum hætti, meðal annars fyrir varanlegri örorku. Skyldu bæturnar greiddar samkvæmt metinni varanlegri örorku, eins og nánar er gerð grein fyrir í héraðsdómi.

Í málinu krefst stefndi greiðslu bóta úr framangreindri slysatryggingu og að lagt verði til grundvallar við uppgjör þeirra mat örorkunefndar um 100% varanlega örorku hans. Telur hann að eftir gildistöku skaðabótalaga feli hugtakið varanleg örorka í kjarasamningnum í sér tilvísun til varanlegrar fjárhagslegrar örorku samkvæmt 5. til 7. gr. laganna. Áfrýjandi miðaði uppgjör bótanna til stefnda hins vegar við mat sömu nefndar um 50% varanlegan miska stefnda. Stendur deila aðilanna um við hvaða mat skuli miða greiðslu bótanna, en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

II.

Meðal málsgagna eru vátryggingarskilmálar, sem óumdeilt er að teljast hluti samnings áfrýjanda við Vátryggingafélag Íslands hf. um kaup hins fyrrnefnda á slysatryggingu launþega samkvæmt nefndum kjarasamningum. Til skilmálanna er þó ekki vísað í kjarasamningi áfrýjanda og stéttarfélaganna. Í 12. gr. skilmálanna, sem fjallar um bætur fyrir varanlega örorku, er að finna töflu til hliðsjónar við örorkumat og er óumdeilt að þar sé um að ræða svonefnda læknisfræðilega örorku. Telur áfrýjandi að ráða megi af töflunni að læknisfræðileg örorka stefnda sé minni en 50%. Þar sem örorkunefnd hafi ekki metið síðastnefnda örorku hans sé ekki við annað að styðjast en mat hennar á varanlegum miska, en þessar tvær aðferðir við mat falli um margt saman. Með greiðslu á 2.431.582 krónum 4. maí 2000 hafi áfrýjandi gert að fullu upp þær bætur, sem stefndi hafi átt rétt á.

Áfrýjandi styður sýknukröfu sína við það að fyrir gildistöku skaðabótalaga hafi jafnan verið miðað við læknisfræðilega örorku þegar gerðar hafi verið upp bætur fyrir varanlega örorku. Þrátt fyrir tilkomu laganna, sem miði við varanlega fjárhagslega örorku í stað hinnar læknisfræðilegu örorku, hafi síðarnefnda örorkan ekki horfið sem viðmiðun þar sem hún geti átt við. Slysatrygging launþega falli þar undir, enda sé hún ekki tengd skaðabótaskyldu vinnuveitandans, heldur sé hún óháð henni og miðist við fyrirfram umsamdar bótafjárhæðir en ekki fjártjón hins slasaða. Lögin hafi þannig ekki hróflað við læknisfræðilegri örorku sem viðmiðun í slíkum samningum. Þá hafi aðilar kjarasamningsins, sem um ræðir í málinu, gengið út frá læknisfræðilegri örorku við samningsgerð, en í flestum kjarasamningum sé tekin upp bein tilvísun til þessara skilmála í ákvæðum samninganna um slysatryggingar. Hefði þurft lagafyrirmæli til að breyta þessari viðmiðun úr hinni læknisfræðilegu örorku í hina varanlegu fjárhagslegu örorku, eins og krafa stefnda sé reist á.

Við rekstur málsins fyrir Hæstarétti kom fram af hálfu áfrýjanda að skilmálum vátryggingafélaga fyrir slysatryggingum launþega hafi almennt verið breytt á þann veg að í stað mats á læknisfræðilegri örorku sé nú við uppgjör bóta miðað við mat á varanlegum miska samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga. Séu töflur örorkunefndar um miska þá lagðar til grundvallar. Hafi Vátryggingafélag Íslands hf., sem áfrýjandi hafi samið við um kaup á slysatryggingum, breytt sínum skilmálum að þessu leyti á miðju ári 2000.

III.

Svo sem fram er komið hvíldi sú skylda á áfrýjanda að slysatryggja starfsmenn sína. Náði hún til þess meðal annars að tryggja þá fyrir varanlegri örorku. Til úrlausnar er í málinu hvort þar hafi verið um að ræða læknisfræðilega örorku, sem jafnan var miðað við fyrir gildistöku skaðabótalaga við uppgjör bóta fyrir varanlega örorku, eða varanlega örorku samkvæmt 5. gr. nefndra laga, en sú grein lýtur að fjárhagslegri örorku, sem leysti hina læknisfræðilegu örorku af hólmi sem viðmiðun fyrir uppgjör skaðabóta vegna tjónsatvika, sem urðu eftir 1. júlí 1993. Engin haldbær rök hafa verið færð fyrir því að með orðalagi kjarasamningsins um bætur fyrir varanlega örorku geti verið átt við miskabætur. Mat fyrir varanlegan miska, sem áfrýjandi kveður Vátryggingafélag Íslands hf. miða við í skilmálum sínum frá miðju ári 2000 og hefur að auki miðað uppgjör bóta til stefnda við, kemur því ekki til álita í málinu.

Hugtakið varanleg örorka hefur nú fengið lögákveðna merkingu, sem er fjárhagsleg örorka. Því mati er ekki einungis beitt við uppgjör skaðabótakrafna, heldur einnig margs kyns krafna um vátryggingabætur. Ekki er vísað til ákveðinna vátryggingarskilmála í áðurnefndum kjarasamningi. Hefur áfrýjandi ekki skotið stoðum undir að þrátt fyrir breytt lagaumhverfi eigi áfram að miða uppgjör slysatryggingabóta við læknisfræðilega örorku, eins og gert var fyrir 1993, auk þess sem vátryggingafélag hans hefur sjálft lagt það af í skilmálum sínum og tekið upp í staðinn aðra viðmiðun. Þegar alls þessa er gætt verður ekki fallist á með áfrýjanda að efni séu til þess að styðjast við læknisfræðilega örorku við uppgjör bóta til stefnda. Verður krafa hins síðastnefnda því tekin til greina að teknu tilliti til innborgunar Vátryggingafélags Íslands hf. 4. maí 2000.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Áburðarverksmiðjan hf., greiði stefnda, J-kk-þgf P-kk-þgf G-kk-þgf, 3.393.618 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. júní 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.