83/2009

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbús. Fallist var á með héraðsdómi að um hæfi matsmanna sem tilnefndir væru samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991, gildi 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, en hvorki reglur um hæfi dómara samkvæmt 5. gr. þeirra laga, né hæfisregla 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Talið var að þótt matsmaðurinn hefði sem lögmaður rekið mál, sem lauk fyrir um átta árum, fyrir gagnaðila föður sóknaraðila, leiddi það ekki til þess að hann teldist ekki hæfur til að meta það sem S tilnefndi hann til. Þá var heldur ekki talið leiða til vanhæfis hans sem matsmanns þótt fasteignasala, sem hann rak, hefði tekið til sölumeðferðar fasteign, sem var í eigu félags er einn erfingja dánarbúsins átti hlut í. Ekki hvíldi lagaskylda á S að leita samráðs við skiptastjóra bús sem var til opinberra skipta áður en matsmaður var tilnefndur, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991. Þá var ekki talið að sóknaraðilar hefðu leitt líkur að því að slíkt samráð hefði verið nauðsynlegt við tilnefninguna. Samkvæmt þessu var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að hafna kröfu sóknaraðila að ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbúsins yrði ógilt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 16. febrúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. febrúar 2009 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun varnaraðila um að skipa H-kk-þf G-kk-þf hæstaréttarlögmann sem matsmann til að meta eign dánarbús I-kk-ef Á-kk-ef. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sýslumaðurinn í Reykjavík, sem er varnaraðili samkvæmt 4. mgr. 119. gr. laga nr. 20/1991, hefur ekki látið málið til sín taka.

I

Sóknaraðilar eru meðal erfingja í dánarbúi I-kk-ef Á-kk-ef og H-kvk-ef S-kvk-ef, sem er til opinberra skipta. Skiptastjóri dánarbúsins hefur ekki tekið afstöðu til hæfis matsmannsins til að sinna matsstarfanum en tilkynnti varnaraðila í tölvupósti 5. nóvember 2008 að sóknaraðilar hefðu ,,heimild sem erfingjar í db. ... til að mótmæla hæfi matsmanns sem skipaður var.“ Ekki verður séð að skiptastjóri hafi leitað afstöðu annarra erfingja dánarbúsins til ágreiningsefnisins.

II

Sóknaraðilar reisa kröfu sína um að hinum kærða úrskurði verði hnekkt meðal annars á því að ekki hafi verið ,,fjallað efnislega og með rökstuddum hætti“ um þær málsástæður, sem fram komi í greinargerð þeirra til dómsins. Kröfuna um að felld verði úr gildi tilnefning sýslumanns á áðurnefndum manni sem matsmanni samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991 til að meta til verðs jörðina Krossgerði I ásamt húsakosti og greiðslumarki, rökstyðja sóknaraðilar með því að hann sé vanhæfur til starfans. Sýslumanni hafi borið, áður en ákvörðun var tekin um hvern tilnefna skyldi sem matsmann, að hafa samráð við ,,aðila málsins“ um valið eða gefa þeim kost á að koma sér saman um hann. Vísa sóknaraðilar um þetta til 2. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem þau telja að eigi við. Þá telja þau að matsmaðurinn uppfylli ekki það hæfisskilyrði að teljast óaðfinnanlegt vitni um það atriði sem á að meta, sbr. 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Ástæða þess sé meðal annars sú, að matsmaðurinn hafi unnið gegn hagsmunum föður þeirra sem lögmaður gagnaðila hans í héraðsdómsmáli um merki framangreindrar jarðar. Dómi í því máli hafi verið áfrýjað til Hæstaréttar og dæmt sem hæstaréttarmál nr. 170/2001, sbr. bls. 4074 í dómasafni réttarins það ár. Sóknaraðilar tefla einnig fram til stuðnings vanhæfi matsmannsins, að þær aðstæður kunni að vera fyrir hendi að draga megi óhlutdrægni hans í efa af því að hann hafi unnið fyrir einn erfingja dánarbúsins, Ö-kk-þf I-kk-þf. Einnig benda þau á, að matsmaðurinn kunni að hafa fjárhagslegan ávinning af því að vinna fyrir téðan erfingja þar sem matsmaðurinn ,,hafi haft fasteignir hans til sölumeðferðar um nokkurt skeið hjá fyrirtæki hans“. Hafi erfingi þessi haft uppi kröfur um að leysa til sín jörðina á sem lægstu verði.

Um matsmenn, sem tilnefndir eru samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991, segir í 3. mgr. sömu greinar að þá eina megi tilnefna til starfans sem eru fjárráða og hafa forræði á búi sínu, óflekkað mannorð og þá almennu þekkingu sem þarf til óaðfinnanlegrar rækslu starfans. Um hæfi er einnig vísað til ákvæða réttarfarslaga um hæfi matsmanna eftir því sem við geti átt. Fallist er á með héraðsdómi að um það gildi því 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, en hvorki reglur um hæfi dómara samkvæmt 5. gr. þeirra laga, né hæfisregla 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þótt matsmaðurinn hafi sem lögmaður rekið mál, sem lauk fyrir um átta árum, fyrir gagnaðila föður sóknaraðila, leiðir það ekki til þess að hann teljist ekki hæfur til að meta það sem varnaraðili hefur tilnefnt hann til. Það leiðir heldur ekki til vanhæfis hans sem matsmanns í málinu þótt fasteignasala, sem hann rekur, hafi tekið til sölumeðferðar fasteign, sem var í eigu félags er einn erfingja dánarbúsins átti hlut í, en er nú til gjaldþrotaskiptameðferðar.

Á varnaraðila hvílir ekki lagaskylda að leita samráðs við skiptastjóra bús sem er til opinberra skipta áður en matsmaður er tilnefndur samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991. Hafa sóknaraðilar ekki leitt líkur að því að slíkt samráð hafi verið nauðsynlegt við þá tilnefningu sem hér um ræðir.

Þá telja sóknaraðilar að atriði, sem tilgreind eru í stafliðum a. til e. í úrskurði héraðsdóms, séu til marks um að matsmaðurinn hafi neikvæð viðhorf í þeirra garð. Verður að skýra málatilbúnað sóknaraðila svo að þau telji að þessi atriði styðji rök þeirra um vanhæfi matsmannsins. Þau atriði, sem um ræðir, ef sönnuð verða, lúta að framkvæmd matsstarfans og geta komið til athugunar við mat á sönnunargildi matsgerðar en leiða ekki til þess að fallist verði á kröfur sóknaraðila í máli þessu.

Þá telja sóknaraðilar að útivist varnaraðila eigi að leiða til þess, samkvæmt 96. gr. laga nr. 91/1991, að kröfur þeirra verði teknar til greina. Í 3. mgr. 129. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 1. mgr. 127. gr. laganna, er mælt fyrir um að ef varnaraðili sækir ekki þing við þingfestingu, eða þingsókn hans fellur síðar niður, skuli fara með málið eftir almennum reglum um útivist stefnda í einkamáli, en sóknaraðila skuli þá gefinn kostur á að leggja fram greinargerð eftir því sem segir í 1. mgr. 130. gr. laganna. Varnaraðili sótti ekki þing við þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi 5. desember 2008 eða við síðari fyrirtökur. Í þinghaldi 12. desember 2008 var bókað að lagt sé fram bréf sem borist hafi í tölvupósti frá varnaraðila um að ekki verði mætt af hans hálfu. Einnig var bókað að sóknaraðilar óski eftir að skila greinargerð af sinni hálfu, sem þau gerðu í næsta þinghaldi 9. janúar 2009. Eins og málið liggur fyrir fullnægir þetta fyrirmælum 3. mgr. 129. gr., sbr. 1. mgr. 130. gr., laga nr. 20/1991. Eru því ekki efni til að fallast á kröfu sóknaraðila af þessum ástæðum.

Með framangreindum athugasemdum verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður dæmist ekki.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.