357/2005

J og S, sem komið höfðu til landsins með tíu daga millibili, voru ákærð fyrir fjársvik og skjalafals, auk þess sem S var gefið að sök brot gegn lögum um útlendinga. J var sakfelldur fyrir skjalafals með því að hafa falsað tékka og selt þá tveimur íslenskum bönkum. Var þátttaka S í þeim brotum ekki sönnuð, nema að því er varðaði þrjá tékka, sem hún seldi sjálf. J var sakfelldur fyrir fjársvik með því að hafa tekið á leigu og slegið eign sinni á tvær jeppabifreiðar en ósannað var að S hafi tekið þátt í öðru broti hans. S hafði viðurkennt að hafa haft meðferðis til landsins og notað vegabréf nafngreindrar breskrar konu, en við rannsókn kom í ljós að vegabréfið var falsað. Þar sem verknaðarlýsing þessa brots í ákæruskjali féll ekki undir efnislýsingu 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga um skjalafals, þar sem ekki var uppfyllt það skilyrði ákvæðisins að skjalið hafi verið notað, var hún vegna þessa eingöngu sakfelld fyrir brot á lögum um útlendinga. Þóttu athafnir J og S sýna að strax í kjölfar komu sinnar til landsins hafi þau haft uppi áform um brot sín. Brotavilji þeirra hafi þannig bæði verið einbeittur og styrkur. Var refsing J hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði en S í fimm mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 22. júlí 2005 í samræmi við yfirlýsingu ákærða, sem nú kveðst heita J-x-x O-x-x O-x-x D-x-x, en sagðist áður heita T-x-x C-x-x N-x-x, en jafnframt af hálfu ákæruvalds á hendur báðum ákærðu. Ákæruvaldið krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu. Þá krefst ákæruvaldið sakfellingar ákærðu, sem nú kveðst heita S-x-x H-x-x, en sagðist áður heita S-x-x C-x-x H-x-x, samkvæmt ákæru að undanskildum ákæruatriðum í 1. tl. A. þáttar og 1. tl. B. þáttar í IV. kafla ákæru og þyngingar á refsingu. Jafnframt er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta, samtals að fjárhæð 7.100.107 krónur auk vaxta samkvæmt ákæru.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð og að gæsluvarðhald hans frá 12. júní 2005 komi til frádráttar refsingu. Þá krefst hann þess að bótakröfum verði vísað frá dómi.

Ákærða krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms að því er hana varðar, en vægustu refsingar er lög leyfa verði hún sakfelld umfram það sem gert var í héraðsdómi. Þá krefst hún þess að gæsluvarðhald hennar frá 12. júní 2005 komi til frádráttar refsingu.

I.

Ákærði kom hingað til lands flugleiðis fimmtudaginn 12. maí 2005. Þann 17. maí skráði hann sig á námskeið í íslensku fyrir útlendinga í tilteknum skóla. Sama dag fékk hann skráða kennitölu hjá Hagstofu Íslands. Við þá skráningu var upplýst að hann myndi dvelja á landinu í þrjá til sex mánuði. Þar næsta dag stofnaði ákærði tvo bankareikninga í Íslandsbanka hf. og Landsbanka Íslands hf. Í málinu er honum meðal annars gefið að sök að hafa á tímabilinu 5. maí til 2. júní 2005 falsað 11 tékka frá rótum og selt þá fyrrgreindum bönkum 19. maí til 7. júní í félagi við meðákærðu, að tveimur tilvikum undanskildum, eins og nánar er lýst í A. og B. þætti IV. kafla ákæru. Tékkunum er þar rétt lýst að allri gerð. Við rannsókn tæknideildar lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli reyndist bandarískt vegabréf, sem ákærði hafði meðferðis til landsins, vera ófalsað. Það var útgefið til T-x-x C-x-x N-x-x. Við rannsókn lögreglu hélt hann því fram að hann væri umræddur T-x-x, en í yfirheyrslu hjá lögreglu eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms, sagði hann að sitt rétta nafn væri J-x-x O-x-x O-x-x D-x-x. Fyrir Hæstarétti byggir hann á að svo sé, en ákæruvaldið kveður það ekki hafa fengist staðfest.

Ákærða kom flugleiðis til landsins 22. maí 2005 og mun ákærði hafa sótt hana á flugvöllinn. Daginn eftir skráði hún sig á íslenskunámskeið í sama skóla og ákærði og fékk kennitölu hjá Hagstofunni á sama hátt og hann. Þann 27. sama mánaðar stofnaði hún tvo bankareikninga í Íslandsbanka hf. og Landsbanka Íslands hf. Allt þetta gerði hún í nafni breskrar konu, S-x-x C-x-x H-x-x. Það var fyrst í yfirheyrslu hjá lögreglu 27. júní sem hún kvaðst vera frá Líberíu og hélt því fram að sitt rétta nafn væri S-x-x H-x-x. Sagðist hún hafa eyðilagt skilríki sín. Viðurkenndi hún þá einnig fyrir dómi að hafa haft meðferðis til landsins og notað vegabréf áðurnefndrar S-x-x. Fyrir Hæstarétti byggir hún á að hennar rétta nafn sé S-x-x H-x-x, en ákæruvaldið kveður að það hafi ekki fengist staðfest. Samkvæmt rannsókn lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli var vegabréfið, sem hún var með, falsað með þeim hætti að upprunaleg mynd hafði verið fjarlægð úr því en mynd af ákærðu sett í staðinn. Ákærða hefur haldið því fram að tilgangur komu hennar til landsins hafi verið sá að stofna fyrirtæki með ákærða og opna verslun hér á landi og hafi þau ákveðið að hittast þegar hún kæmi til landsins 22. maí. Er framburður hans á sömu lund um þetta. Fram er komið að ákærðu gistu saman á tveimur gistiheimilum eftir að ákærða kom til landsins og mun ákærði hafa greitt gistingu hennar, flugfargjaldið til landsins og fargjald með Norrænu, sbr. III. kafla ákæru.

Ákærði er einnig sakaður um fjársvik í II. kafla ákæru með því að hafa 1. júní tekið á leigu og slegið eign sinni á nánar tilgreindan jeppa, sem hann fór með úr landi daginn eftir með ferjunni Norrænu til Danmerkur. Þá eru bæði ákærðu sökuð Í III. kafla ákæru um að hafa í félagi svikið út og slegið eign sinni á aðra jeppabifreið 8. sama mánaðar. Ákærðu fóru daginn eftir á sömu ferju með þá bifreið til Hanstholm í Danmörku. Við komuna þangað 11. júní voru þau handtekin vegna rannsóknar máls þessa að kröfu lögreglunnar í Reykjavík og samkvæmt handtökuskipan útgefinni af Héraðsdómi Reykjavíkur. Þau voru hneppt í gæsluvarðhald daginn eftir, send hingað til lands og úrskurðuð í gæsluvarðhald 16. og 17. júní sem þau sæta enn.

II.

Ákærða var með hinum áfrýjaða dómi sakfelld fyrir að hafa haft meðferðis við komuna til landsins falsað vegabréf, eins og nánar er rakið í I. kafla ákæru. Var brotið talið varða við h. lið 2. mgr. 57. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002 og 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hún unir þessari niðurstöðu. Fyrir Hæstarétti benti ákæruvaldið á að verknaðarlýsing brotsins í ákæruskjali félli ekki undir efnislýsingu 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga, þar sem ekki væri uppfyllt það skilyrði ákvæðisins að skjalið hafi verið notað. Allt að einu var krafist af þess hálfu staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms. Á það er fallist með ákæruvaldinu að verknaðarlýsingu í þessum kafla ákæru sé áfátt, enda er þar einvörðungu lýst að ákærða hafa haft meðferðis umrætt vegabréf, en þess hvergi getið að hún hafi framvísað því eða notað það, en brot samkvæmt 155. gr. almennra hegningarlaga er fyrst fullframið þegar skjal er notað. Verður háttsemi hennar því eingöngu felld undir h. lið 2. mgr. 57. gr. laga nr. 96/2002, sbr. 16. gr. laga nr. 20/2004.

Bifreið sú sem um er getið í II. kafla ákæru hefur enn ekki komið í leitirnar. Í yfirheyrslu hjá lögreglu 20. júní kvaðst ákærði hafa tekið bifreiðina, sem um getur í III. kafla ákæru, á leigu til að nota á Íslandi og í Danmörku. Nánar aðspurður hvert ferðinni hafi verið heitið er til Danmerkur væri komið sagði ákærði, að hann hafi ætlað að hitta mann að nafni T á tilteknu hóteli í miðborg Kaupmannahafnar. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði hann hins vegar að hann hafi ætlað að láta T hafa þessa bifreið þar sem leigutími þeirrar bifreiðar sem um getur í II. kafla ákæru hafi verið að renna út. Er því samkvæmt framansögðu ósamræmi í framburði ákærða um not á bifreiðinni í Danmörku. Um hlut ákærðu í brotinu í III. kafla sagði ákærði fyrir dómi að hún hafi ekki tekið þátt í að taka bifreiðina á leigu, heldur hafi hún einungis að hans beiðni pantað far með ferjunni fyrir þau og bifreiðina. Framburður ákærðu var á sama veg og ákærða um þetta. Með framasögðum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða á sakargiftum samkvæmt II. og III. kafla ákæru og sýknu ákærðu samkvæmt síðarnefnda kaflanum.

Ákæruvaldið hefur fallið frá ákæru á hendur ákærða varðandi 4. lið B. þáttar IV. kafla ákæru, en hann var í héraðsdómi sýknaður af þessum ákærulið. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða á sakargiftum samkvæmt þessum kafla og heimfærslu til refsiákvæðis. Ákæruvaldið hefur fallið frá 1. ákæruliðum í báðum þáttum þessa kafla ákæru á hendur ákærðu. Ákærða hefur játað að hafa framselt tékkana í 5. og 6. lið A. þáttar ákæru og 5. lið B. þáttar ákæru með nafni S-x-x C-x-x H-x-x, en fram er komið að hún hefur viðurkennt að hún sé ekki sú kona. Verður hún því sakfelld fyrir þá háttsemi, enda rúmast hún innan þeirrar verknaðarlýsingar sem fram kemur í upphafi IV. kafla ákæru. Brot hennar varða við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærðu hafa bæði fullyrt að ákærða hafi ekki komið við sögu varðandi fölsun og sölu annarra tékka sem fjallað er um í þessa kafla ákæru. Eins og fram kemur í héraðsdómi er engum vitnum til að dreifa um að hún hafi átt þátt í sölu tékkanna eða verið með í ráðum við fölsun þeirra. Önnur gögn málsins styðja það heldur ekki. Þrátt fyrir atburðarásina í málinu, sem að framan er rakin, þykir gegn neitun ákærðu ekki fram komin lögfull sönnun um þetta og verður hún því sýknuð hvað þessa tékka varðar, sbr. 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

III.

Ákærðu komu hingað til lands 12. maí og 22. maí 2005. Athafnir þeirra, sem raktar eru hér að framan í upphafi I. kafla, sýna að strax í kjölfar komu sinnar höfðu þau uppi áform um brot sín. Var brotavilji þeirra þannig bæði einbeittur og styrkur. Brot þeirra tók til hárra fjárhæða. Þau hafa hvorug bætt fyrir brot sín nema að óverulegu leyti. Verður þetta virt þeim til refsiþyngingar, sbr. 2. tl., 6. og 8. tl. 70. gr. almennra hegningarlaga. Er refsing beggja ákærðu ákveðin með hliðsjón af þessu og með vísan til 77. gr. laganna. Refsing ákærða er hæfilega ákveðin í héraðsdómi, en ákærðu fangelsi í 5 mánuði. Frá refsingu skal draga gæsluvarðhaldsvist beggja frá 12. júní 2005.

Ákærði hefur hvorki mótmælt fjárhæð þeirra bótakrafna sem hann var dæmdur með héraðsdómi til að greiða né dráttarvexti af þeim. Er krafa hans um frávísun þeirra við það miðuð að hann verið sýknaður af sakargiftum. Er því ekki tölulegur ágreiningur um kröfurnar. Er staðfest niðurstaða héraðsdóms um greiðslu ákærða á skaðabótum og dráttarvöxtum.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun verjenda hans, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Ákærða greiði helming alls sakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt sama yfirliti um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun verjanda hennar, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Hinn helmingur málsvarnarlaunanna greiðist úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, sem kveðst nú heita J-x-x O-x-x O-x-x D-x-x. Frá refsingunni dregst gæsluvarhaldsvist hans frá 12. júní 2005.

Ákærða, sem nú kveðst heita S-x-x H-x-x, sæti fangelsi í fimm mánuði. Frá refsingunni dregst gæsluvarhaldsvist hennar frá 12. júní 2005.

Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði, B-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef héraðsdómslögmanns, 498.000 krónur, og skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.

Ákærða greiði helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 373.500 krónur, á móti helmingi sem greiðist úr ríkissjóði, 373.500 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan sakarkostnað málsins, samtals 86.453 krónur, ákærði að öllu leyti, en ákærða að helmingi.