385/2003

B krafði K um bætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir þegar hún rann í polli í verslun K. Með hliðsjón af gögnum málsins var K látinn bera hallann af því að hafa ekki aflað gagna um slysið þrátt fyrir að hafa haft fullt tilefni til. Þá þótti sannað að þrátt fyrir aðvaranir nafngreinds starfsmanns hefði K engar viðeigandi ráðstafanir gert til að koma í veg fyrir hálkuslys. Samkvæmt þessu þótti slysið verða rakið til vanrækslu K, sem dæmt var til greiðslu bóta, en B var ekki látin bera hluta tjóns síns sjálf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. október 2003. Hún krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 8.665.248 krónur, til vara 7.197.800 krónur en til þrautavara 6.008.619 krónur. Í öllum tilvikum krefst hún 2% ársvaxta frá 2. maí 1998 til 30. janúar 2003, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiði sér 5.428.685 krónur með 2% ársvöxtum frá 2. maí 1998 til 30. janúar 2003 og af 3.900.685 krónum frá þeim degi til 12. nóvember sama árs. Þá krefst hún dráttarvaxta af 1.528.000 krónum frá 30. janúar 2003 til 12. nóvember sama árs og af 5.428.685 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi krefst í öllum tilvikum málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður látinn niður falla.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi kom áfrýjandi inn í verslun stefnda á Hellu laugardaginn 2. maí 1998 í þeim erindagjörðum að eiga þar viðskipti. Gekk hún inn með hillum framhjá opinni frystikistu sem stóð úti á gólfi. Rann hún í polli sem var á gólfinu við kistuna og féll við. Í skýrslutöku hjá lögreglu 4. febrúar 2002 og fyrir dómi við aðalmeðferð málsins kvaðst hún hafa gripið í brún kistunnar í fallinu og við það fengið slæman hnykk á öxlina. Vitnið E-kvk-nf B-kvk-nf, sem þá var nýkomin til starfa sinna í versluninni, gaf einnig skýrslu hjá lögreglu og fyrir dómi. Kvaðst hún hafa séð vatnspoll á gólfinu fyrir framan frystikistuna er hún kom til vinnu sinnar. Hún hafi gengið inn um aðaldyrnar áleiðis inn á lagerinn til að fara úr yfirhöfn sinni og þá séð pollinn, sem hafi verið að stærð „innan við hálft vatnsglas“. Þegar hún kom fram hafi áfrýjandi kallað til sín og spurt um einhverja vöru, sem hún hafi leiðbeint áfrýjanda hvar væri að finna. Þegar áfrýjandi hafi gengið á brott kvaðst E-kvk-nf hafa séð hana renna í bleytunni á gólfinu, falla niður og reka hægri olnbogann ofan á kant frystikistunnar. Svo hafi virst sem áfrýjandi hafi fengið afar slæmt högg á hægri handlegginn, enda kveinkað sér mjög. E-kvk-nf sagði að vatnið á gólfinu hafi ekki geta borist að utan, áfrýjandi hafi fallið svo „langt inni í búðinni“ að vatnið hafi ekki farið „þarna alla leið inn”. Áfrýjandi fór rakleiðis út úr versluninni eftir fallið og mun engin rannsókn hafa farið fram á vettvangi. Hún tilkynnti ekki stefnda um afleiðingar þess fyrr en 3. september 1999 með bréfi þáverandi lögmanns hennar, sem spurðist jafnframt fyrir um vátryggingar stefnda vegna atvika sem þessa. Vitnið E-kvk-nf kvaðst hins vegar hafa sagt verslunarstjóra stefnda frá slysinu er hún kom til vinnu mánudaginn 4. maí 1998. Áfrýjandi fór til læknis þremur dögum eftir slysið og kom þá í ljós að hún gat ekki hreyft hægri öxlina og var líklegasta ástæða þess talin vera tognun. Samkvæmt örorkumati J-kk-ef H-kk-ef læknis 16. október 2002 var varanleg örorka hennar vegna slyssins metin 15% og varanlegur miski 20%. Tímabundið atvinnutjón hennar var metið 100% á tímabilinu 2. maí 1998 til 8. október sama árs. Þá var talið að hún hafi verið óvinnufær vegna slyssins frá fyrrnefndum degi fram til þess að ekki var að vænta frekari bata hennar eða 8. október 1998.

II.

Í málinu krefur áfrýjandi stefnda um skaðabætur vegna líkamstjóns. Telur hún að slysið megi rekja til þess að aðbúnaður í verslun stefnda hafi verið óforsvaranlegur greint sinn. Fyrir slysið hafi E-kvk-nf B-kvk-nf margsinnis tilkynnt verslunarstjóranum um slysahættu vegna polla, sem hafi myndast við frystikistu, og hafi starfsmönnum stefnda því mátt vera ljós sú slysahætta, sem af þeim kynni að hljótast. Þrátt fyrir það hafi stefndi engan reka gert að því að koma í veg fyrir slys. Pollinn, sem áfrýjandi rann í, hafi að öllum líkindum mátt rekja til þess að frystikistan hafi lekið vegna bilunar eða hún verið yfirfull af vörum. Stefndi hafnar bótakröfu áfrýjanda og telur ósannað að pollinn megi rekja til þessara orsaka. Áfrýjandi hafi heldur ekki sýnt fram á að starfsmenn stefnda hafi átt sök á slysinu. Ógerningur hafi verið fyrir þá tvo starfsmenn, sem voru við vinnu ásamt vitninu E-kvk-þgf, að fylgjast með hvort bleyta hefði borist á gólf verslunarinnar. Pollurinn gæti hafa verið nýr og E-kvk-nf verið nýkomin til vinnu. Hvorki hafi verið ráðrúm til að þurrka hann upp né gera aðrar ráðstafanir áður en slysið varð.

Fram kom í vætti E-kvk-ef B-kvk-ef fyrir dómi að hún vissi ekki hvað olli því að pollurinn myndaðist á gólfinu. Gat hún ekki um það borið hvort frystikistan hafi verið biluð eða yfirfull greint sinn. Er ekkert komið fram í málinu sem styður þá fullyrðingu áfrýjanda að pollurinn hafi myndast af þessum sökum. Stefndi telur að slysið megi rekja til gáleysis áfrýjanda, sem sjálf verði að bera hallann af skorti á sönnun um atvik, þar sem hún hafi ekki hlutast til um rannsókn á slysinu fyrr en mörgum árum eftir það. Eins og að framan er rakið tilkynnti áfrýjandi stefnda um slysið 3. september 1999. Stefndi hafði ábyrgðartryggingu hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. Það var fyrst með bréfi félagsins 14. janúar 2002 sem áfrýjanda barst svar og bótakröfu hennar hafnað. Gerði stefndi engan reka að því að afla gagna um slysið í tilefni af áðurnefndu bréfi áfrýjanda heldur lét við það sitja að mótmæla kröfu hennar. Hafði stefndi þó fullt tilefni til að afla frekari gagna, meðal annars í ljósi framburðar vitnisins E-kvk-ef hjá lögreglu og síðar fyrir dómi. Verður stefndi því að bera hallann af því að láta þetta undir höfuð leggjast. Enginn starfsmaður stefnda hefur heldur gefið skýrslu fyrir dómi um atvik málsins. Vitnið E-kvk-nf, sem eins og fyrr segir sá áfrýjanda renni í pollinum við frystikistuna, kvaðst margsinnis hafa varað við bleytu við frystikisturnar, sem stóðu á gólfi verslunarinnar. Gólfin hafi verið bónuð tvisvar í viku og þau verið „svakalega sleip“ og ekki hafi þurft meira en hálft vatnsglas til að maður rynni á gólfinu, hún hafi verið „margbúin að lenda í þessu sjálf.“ Þessum framburði vitnisins hefur stefndi í engu hnekkt. Verður því byggt á að stefndi hafi engar viðeigandi ráðstafanir gert til að koma í veg fyrir slys vegna þessara aðstæðna þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar um hættu sem stafað gæti af bleytu á sleipu gólfinu á þessum stað. Verður samkvæmt framansögðu að rekja slysið til vanrækslu stefnda. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að aðstæður hafi verið með þeim hætti að áfrýjandi hafi mátt verjast því að ganga í bleytuna á gólfinu og verður hún því ekki látin bera hluta tjóns síns sjálf.

III.

Áfrýjandi hefur sem fyrr segir lagt fram örorkumat, sem verður lagt til grundvallar enda hefur því ekki verið hnekkt. Í málinu er hins vegar ágreiningur um fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku. Þá telur stefndi að áfrýjandi eigi hvorki rétt til bóta vegna tímabundins atvinnutjóns né annars fjártjóns, en stefndi hefur ekki mótmælt kröfu hennar tölulega um bætur fyrir varanlegan miska og þjáningabætur. Eftir 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og hún hljóðaði er slysið varð, skyldu árslaun teljast vera heildartekjur tjónþola næstliðið ár fyrir þann dag er tjón varð. Áfrýjandi miðar aðalkröfu sína um bætur vegna varanlegrar örorku við helming þeirrar fjárhæðar, sem eiginmaður hennar taldi fram til skatts vegna tekjuársins 1998 sem hreinar tekjur af atvinnurekstri, sem þau höfðu sameiginlega með höndum samkvæmt samningi við Barnaverndarstofu 30. júní 1997, ásamt reiknuðu endurgjaldi vegna sama rekstrar samkvæmt skattframtali hennar sjálfrar. Krafan tekur samkvæmt þessu ekki mið af tekjum, sem áfrýjandi taldi sjálf fram til skatts á þessu tímabili. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna aðalkröfu áfrýjanda. Varakrafa og þrautavarakrafa hennar eru reistar á þágildandi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga á þeim grunni að tekjur hennar hafi verið „afar sveiflukenndar og á ólíkum grundvelli hverju sinni.“ Ekki er fallist á að þau gögn, sem áfrýjandi hefur lagt fram þessu til stuðnings, sýni að undantekningarákvæði þetta eigi við. Verður varakröfu og þrautavarakröfu hennar því einnig hafnað.

Að framangreindum kröfum frágengnum hefur áfrýjandi reist fyrir Hæstarétti kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku á heildartekjum sínum síðustu 12 mánuði fyrir slysið, sbr. áðurnefnda 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Er óumdeilt að fjárhæð þeirra tekna nemur 1.608.735 krónum. Við útreikning kröfunnar hefur áfrýjandi reiknað fjárhæðina með lánskjaravísitölu frá slysdegi í samræmi við 2. mgr. 15. gr. laganna. Hins vegar hefur hún ekki reiknað fjárhæðina með vísitölu til janúar 2003, eins og hún miðar aðal-, vara- og þrautavarakröfu sína við í málinu, heldur með vísitölu á þingfestingardegi þess í Hæstarétti. Hefur stefndi mótmælt síðastnefndri viðmiðun áfrýjanda. Verður fjárhæð tekna áfrýjanda því framreiknuð með lánskjaravísitölu frá slysdegi til janúar 2003 og nemur hún samkvæmt því 1.967.418 krónum. Stefndi hefur mótmælt því að ekki sé við útreikning kröfunnar tekið tillit til frádráttar vegna aldurs tjónþola, sbr. þágildandi 9. gr. skaðabótalaga. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti mótmælti áfrýjandi því að þessi mótbára stefnda kæmist að á þeim grunni að hún væri of seint fram komin. Sú krafa áfrýjanda, sem hér er fjallað um, kom ekki fram fyrr en í greinargerð hennar til Hæstaréttar og eru mótbárur stefnda gegn henni því ekki of seint fram komnar. Er á það fallist með stefnda að lækka beri kröfuna um 17% með vísan til áðurnefndrar 9. gr. skaðabótalaga og nemur fjárhæð hennar þannig reiknuð 2.449.435 krónum.

Eins og fyrr segir hefur stefndi mótmælt kröfu áfrýjanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón. Í áðurnefndu örorkumati var tímabundin örorka áfrýjanda talin 100% frá slysdegi til 8. október 1998, en þann dag hafi ekki verið að vænta frekari bata, sbr. 2. gr. skaðabótalaga. Segir í matinu að áfrýjandi hafi verið í hálfu starfi er hún slasaðist og síðan óvinnufær uns hún fór í aðgerð vegna afleiðingar slyss, er hún lenti í 8. október 1998. Áfrýjandi hefur hins vegar ekki lagt fram nein gögn til sönnunar því að hún hafi orðið fyrir tekjumissi vegna tímabundinnar örorku sinnar. Gegn mótmælum stefnda telst það tjón því ósannað og ber að hafna kröfu vegna þess. Kröfu áfrýjanda um bætur fyrir varanlegan miska að fjárhæð 1.077.600 krónur og þjáningarbætur að fjárhæð 150.400 krónur er ekki sérstaklega mótmælt og verða þær því teknar til greina. Áfrýjandi hefur ekki lagt fram nein gögn til stuðnings kröfu sinni um annað fjártjón og er henni, gegn mótmælum stefnda, hafnað þegar af þeirri ástæðu. Verður stefndi samkvæmt framansögðu dæmdur til að greiða áfrýjanda bætur að fjárhæð samtals 3.677.435 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Um málskostnað og gjafsóknarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Kaupfélag Árnesinga svf., greiði áfrýjanda, B-kvk-þgf J-kvk-þgf J-kvk-þgf, 3.677.435 krónur með 2% ársvöxtum frá 2. maí 1998 til 30. janúar 2003, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði í ríkissjóð samtals 850.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsflutningsþóknun lögmanns hennar, samtals 850.000 krónur.

if !supportEmptyParas endif