247/2003

Í málinu krafðist G ógildingar á áminningu sem S skipulagsstjóri veitti honum 1. júní 2002. Var þar vísað til ítrekaðra synjana G á að hlýða löglegum fyrirskipunum yfirmanns, en G gegndi þá stöðu sviðsstjóra rekstrarsviðs Skipulagsstofnunar. Átti ágreiningur G og S rætur að rekja til samnings S við A um vinnuframlag A í þágu stofnunarinnar samhliða doktorsnámi í Svíþjóð. Í febrúar 2002 gaf S fyrirmæli um greiðslu yfirvinnu til A vegna desembermánaðar 2001. G neitaði þar sem umræddur starfsmaður hefði ekki skilað fullri dagvinnu fyrir mánuðinn í samræmi við fyrrnefndan samning. Ítrekaði S fyrirmæli sín með þeirri skýringu að yfirvinnan væri til komin vegna ákveðins verkefnis utan samningsins sem A hefði tekið að sér að beiðni S. G neitaði enn og var í kjölfarið veitt hin umdeilda áminning. Byggði G á því í málinu að fyrrnefndur samningur hafi verið ólögmætur og áminning til hans óréttmæt. Í dómi Hæstaréttar var talið að samningur S við A hafi verið óvenjulegur að efni og verulega til hagsbóta fyrir A, en þrátt fyrir það væri ekki fram komið að S hefði farið út fyrir valdheimildir sínar við gerð hans. G hafi ekki verið rétt að fenginni fyrrnefndri skýringu að bera brigður á heimildir yfirmanns síns til að ákveða A yfirvinnugreiðslur og þegar hann hafi neitað ítrekað að hlýða fyrirmælum um nefndar greiðslur hafi hann brotið gegn starfsskyldum sínum og áminningin því verið réttmæt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. júní 2003. Hann krefst þess, að áminning, sem skipulagsstjóri ríkisins veitti honum 1. júní 2002 verði felld úr gildi og stefndi dæmdur til að greiða sér miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. ágúst 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara, að fjárkrafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Atvikum málsins og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í héraðsdómi. Lýtur ágreiningur aðila annars vegar að lögmæti samnings skipulagsstjóra við aðstoðarskipulagsstjóra 30. maí 2001 um vinnufyrirkomulag þess síðarnefnda í þágu Skipulagsstofnunar á tímabilinu frá 1. ágúst 2001 til 31. júlí 2003 samhliða doktorsnámi í Stokkhólmi, en þessi samningur hefur nú verið framlengdur til 31. janúar 2004. Hins vegar er deilt um réttmæti áminningar, sem skipulagsstjóri veitti áfrýjanda 1. júní 2002 „vegna ítrekaðra synjana ... á að hlýða löglegum fyrirskipunum yfirmanns ...“ um greiðslu til aðstoðarskipulagsstjóra vegna yfirvinnu í desember 2001 umfram skuldbindingar samkvæmt framangreindum samningi, en áfrýjandi gegndi þá stöðu sviðsstjóra rekstrarsviðs. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram, að áfrýjandi hefur með samkomulagi við Skipulagsstofnun látið þar af störfum.

Við úrlausn málsins ber að líta til þess, að í 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins kemur fram, að forstöðumaður ríkisstofnunar beri ábyrgð á, að hún starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf, sem ráðherra setur honum samkvæmt 1. mgr. Forstöðumaður beri einnig ábyrgð á því, að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunarinnar sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Sé út af brugðið geti ráðherra veitt forstöðumanni áminningu samkvæmt 21. gr. laganna eða veitt honum lausn frá embætti, hafi hann gerst sekur um stórfellda eða ítrekað vanrækslu í starfi. Í 49. gr. laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins segir, að „forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila bera ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir.“ Geti brot varðað „skyldur opinberra starfsmanna samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Þá er þess og að gæta, að með bréfi 24. mars 1999 fól fjármálaráðuneytið Skipulagsstofnun framkvæmd kjarasamninga fyrir sína hönd samkvæmt heimild í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. 1. gr. laga nr. 119/1990. Sagði í bréfinu, að heimildin fæli það í sér, að stofnunin annaðist með öllu ráðningar- og launamál starfsmanna sinna í samræmi við lög, reglur, kjarasamninga og fyrirmæli þar að lútandi. Loks má nefna, að í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 70/1996 sagði, að það væri einn meginþátta tilgangs þess, að „auka sjálfstæði forstöðumanna ríkisstofnana og möguleika þeirra til að taka ákvarðanir er varða stjórnun og starfsmannahald, jafnframt því sem gerðar eru auknar kröfur til þeirra og ábyrgð þeirra aukin.“

Ekki verður fallist á með stefnda, að hinn umdeildi samningur fái sérstaka stoð í grein 10.1.1 í kjarasamningi Félags íslenskra náttúrufræðinga við stefnda eða 2. mgr. 9. gr. og 1. mgr. 13. gr. laga nr. 70/1996. Samningurinn var í senn óvenjulegur að efni og verulega til hagsbóta fyrir aðstoðarskipulagsstjóra. Þrátt fyrir það er ekki fram komið, að skipulagsstjóri hafi með gerð samningsins farið út fyrir framangreindar valdheimildir. Einnig liggur fyrir, að afrit af honum var sent umhverfisráðuneytinu, sem hreyfði engum athugasemdum. Þá er óumdeilt, að skipulagsstjóri fór ekki með þessari ráðstöfun út fyrir fjárheimildir stofnunarinnar.

Með tölvupósti 5. febrúar 2002 sendi skipulagsstjóri áfrýjanda yfirlit yfir yfirvinnu aðstoðarskipulagsstjóra í desember 2001, sem unnin hafi verið með fyrirfram samþykki hans, og nam heildarfjöldi yfirvinnutíma 71,5 klst. Sagði í bréfinu, að mikill fjöldi yfirvinnutíma skýrðist af því, að hallað hefði verulega á hlutfallið 25% - 75% milli þess tíma, sem aðstoðarskipulagsstjóri hefði unnið beint að verkefnum fyrir stofnunina annars vegar og rannsóknarverkefni hins vegar. Með tölvupósti 19. febrúar neitaði áfrýjandi að skrá þessar yfirvinnustundir í launakerfið, þar sem 6,5 klst. skorti á, að dagvinnu hefði verið náð í desember 2001. Í svari skipulagsstjóra til áfrýjanda 20. febrúar kom fram sú viðbótarskýring, að hann hefði sérstaklega óskað eftir því, að starfsmaðurinn ynni að umsögn um aðalskipulag Reykjavíkur, sem hefði falið í sér vinnu umfram það, sem ráðgert hefði verið í samkomulaginu 30. maí 2001 og því yrði greitt fyrir það sem yfirvinnu. Að þessum skýringum fengnum var áfrýjanda ekki rétt að bera brigður á heimildir yfirmanns síns til að ákveða þessum tiltekna starfsmanni yfirvinnugreiðslur fyrir sérstaklega umsamið verk, enda gat skipulagsstjóri einn borið starfslega ábyrgð á réttmæti ákvörðunar sinnar. Þegar áfrýjandi neitaði eftir þetta ítrekað að hlýða fyrirmælum yfirmanns síns um þessa greiðslu braut hann gegn starfsskyldum sínum samkvæmt 15. gr. laga nr. 70/1996. Áminning skipulagsstjóra var því réttmæt, sbr. 21. gr. sömu laga, og var undirbúningi hennar í engu áfátt.

Með þessum athugasemdum og annars með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Rétt er, að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.