589/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu að tiltekinni fjárhæð sem T hafði lýst við slit K hf. sem T taldi sig eiga á hendur K hf. vegna andvirðis innstæðna sem T þyrfti að greiða innstæðueigendum tiltekinnar tegundar innlánsreikninga í K hf. Deila aðila laut að því annars vegar hvort krafa T við slit K hf. næði yfir kröfur þeirra innstæðueigenda sem ýmist ættu kröfu á hendur K hf. er skipað hefði verið í réttindaröð við slitin sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. eða hefðu ekki lýst kröfu við slitin. Hins vegar hvort unnt væri að viðurkenna kröfu T við slit K hf. þótt T hefði ekki greitt út til innstæðueigenda andvirði krafna þeirra á hendur K hf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki verði kröfu því aðeins lýst og hún viðurkennd sem forgangskrafa við slit K hf. að kröfuréttarsamband hefði stofnast milli K hf. og þess sem kröfuna gerði. Af þeim sökum yrði kröfu T ekki lýst við slit K hf. sem kröfu er háð væri ókomnu skilyrði í merkingu 1. mgr. 157. gr. laga nr. 21/1991, þar sem skilyrðið um að T greiddi innstæðueigendum andvirði innstæðna þeirra vissi ekki að kröfuréttarsambandi sem stofnast hefði milli hans og K hf. Einnig var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, sbr. 9. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tæki T yfir kröfu kröfuhafa á hendur hlutaðeigandi aðildarfyrirtæki eða þrotabúi kæmi til greiðslu úr T. Við það öðlaðist T kröfu á hendur K hf., að því tilskildu að kröfunni, sem T leiddi rétt sinn af, hefði áður verið lýst og hún viðurkennd við slit K hf. Að virtu því sem fram kæmi í lögskýringargögnum yrði ákvæði síðari málsliðar sömu málsgreinar ekki skýrt á þann veg að T öðlaðist annan og meiri rétt gagnvart K hf. við slit hans en þeir sem upphaflega áttu kröfu á hendur honum. Talið var að þar sem T hefði ekki greitt andvirði þeirra innstæðna, sem vísað var til í dómkröfum hans, hefði hann ekki lögvarða hagsmuni af að leyst væri úr þeim kröfum og var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. september 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. ágúst 2013, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfu hans að fjárhæð 1.822.340.055 krónur verði skipað í réttindaröð við slit varnaraðila sem forgangskröfu samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, aðallega að „skilyrði kröfunnar teljist komið fram þegar og að því marki sem sóknaraðili greiðir EDGE innstæðueigendum andvirði innstæðna þeirra, í samræmi við 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta“, en til vara „að framkomnu því skilyrði að sóknaraðili greiði EDGE innstæðueigendum andvirði innstæðna þeirra, hvort sem er í heild eða að hluta, í samræmi við 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999“. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 13. september 2013. Hann krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Í fyrri málslið 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 segir að komi til greiðslu úr sóknaraðila yfirtaki hann kröfu kröfuhafa á hendur hlutaðeigandi aðildarfyrirtæki eða þrotabúi. Með 9. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., var svohljóðandi ákvæði bætt við málsgreinina: „Krafa sjóðsins nýtur rétthæðar í samræmi við 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 ... en ella er hún aðfararhæf án undangengins dóms eða sáttar.“ Í athugasemdum með frumvarpi því, sem varð að lögum nr. 125/2008, var ekki gerð grein fyrir þessum síðari málslið 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 að öðru leyti en því að sagt var að þar væri kveðið á um að kröfur vegna innstæðna nytu rétthæðar við gjaldþrotaskipti samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki verður kröfu því aðeins lýst og hún viðurkennd sem forgangskrafa við slit varnaraðila að kröfuréttarsamband hafi stofnast milli hans og þess sem kröfuna gerir. Af þeim sökum verður kröfu sóknaraðila ekki lýst við slit varnaraðila sem kröfu, er háð sé ókomnu skilyrði í skilningi 1. mgr. 157. gr. laga nr. 21/1991, þar sem skilyrðið um að sóknaraðili greiði áðurgreindum innstæðueigendum andvirði innstæðna þeirra veit ekki að kröfuréttarsambandi sem stofnast hefur milli hans og varnaraðila.

Eins og áður greinir yfirtekur sóknaraðili samkvæmt 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 kröfu kröfuhafa á hendur hlutaðeigandi aðildarfyrirtæki eða þrotabúi komi til greiðslu úr sóknaraðila. Við það öðlast hann kröfu á hendur varnaraðila, að því tilskildu að kröfunni, sem sóknaraðili leiðir rétt sinn af, hafi áður verið lýst og hún viðurkennd við slit varnaraðila. Að virtu því sem fram kemur í lögskýringargögnum er fallist á með héraðsdómi að ákvæðið í síðari málslið sömu málsgreinar verði ekki skýrt á þann veg að sóknaðili öðlist annan og meiri rétt gagnvart varnaraðila við slit hans en þeir sem upphaflega áttu kröfur á hendur honum.

Þar sem sóknaraðili hefur ekki greitt andvirði þeirra innstæðna, sem vísað er til í dómkröfum hans, hefur hann samkvæmt framansögðu ekki lögvarða hagsmuni af því að leyst sé úr þeim kröfum. Ber því að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi eftir 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Sóknaraðili, Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta, greiði varnaraðila, Kaupþingi hf., 500.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.