318/2007

Stefndi var byggingarstjóri fjöleignarhúss. Áfrýjendur töldu fasteignina vera gallaða og kröfðust skaðabóta í samræmi við matsgerðir dómkvaddra manna sem lagt höfðu mat á annmarka í fasteigninni. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað í dóm réttarins í máli nr. 267/2005 en þar var því slegið föstu að á byggingarstjóra hvíldi ekki aðeins að sjá til þess að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum, sem hann stýrir. Til að leysa úr því hvort stefndi hefði vegna ábyrgðar sinnar sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaskyldu taldi Hæstiréttur óhjákvæmilegt að taka hvern einstakan matslið í fyrrgreindum matsgerðum til sjálfstæðrar skoðunar. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, gerði það hins vegar ekki heldur leysti úr kröfum áfrýjenda á hendur stefnda með þeim rökum einum að ekki yrði talið að aðfinnslur sem matsmenn hefðu gert við byggingu hússins væru þess eðlis að þær féllu undir sakarábyrgð hans. Í ljósi þess sem að framan greinir var sú röksemdarfærsla með öllu ótæk og því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. júní 2007. Þau krefjast þess að stefnda verði gert að greiða áfrýjandanum Húsfélaginu Hringbraut 2c 5.514.000 krónur, áfrýjendunum G-kk-þgf G-kk-þgf og J-kvk-þgf M. S-kvk-þgf hvoru um sig 629.750 krónur og áfrýjendunum I-kvk-þgf K-kvk-þgf, N-kk-þgf H-kk-þgf, Þ-kk-þgf H-kk-þgf og Á-kvk-þgf S-kvk-þgf hverju um sig 314.875 krónur, í öllum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Til frádráttar höfuðstól kröfu fyrstnefnda áfrýjandans komi 414.000 krónur, sem greiddar hafi verið ásamt vöxtum 21. ágúst 2007. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjendur hafa stefnt Sjóvá Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins byggði Fjarðarmót ehf. fjöleignarhús að Hringbraut 2c í Hafnarfirði á árunum 2000 til 2001, en þar eru fjórar íbúðir og fylgir hverri þeirra bílskúr á jarðhæð þess. Stefndi, sem mun vera húsasmíðameistari, var byggingarstjóri við þessa framkvæmd og hafði ábyrgðartryggingu vegna starfsins hjá réttargæslustefnda, sbr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Óumdeilt er að hann hafi á þessum tíma verið starfsmaður og jafnframt varamaður í stjórn Fjarðarmóta ehf. Félagið seldi áfrýjendunum I-kvk-þgf og N-kk-þgf eina íbúðina með kaupsamningi 18. september 2000, áfrýjandanum J-kvk-þgf aðra 19. sama mánaðar, áfrýjandanum G-kk-þgf þá þriðju 11. október sama ár, en áfrýjendunum Þ-kk-þgf og Á-kvk-þgf þá fjórðu 10. nóvember sama ár. Samkvæmt kaupsamningunum átti að afhenda íbúðirnar í febrúar og mars 2001, en ekki liggur fyrir hvenær það hafi í raun verið gert. Áfrýjandinn G-kk-nf fékk afsal fyrir sinni íbúð 5. nóvember sama ár og áfrýjandinn J-kvk-nf 4. júní 2002, en í báðum þessum afsölum voru ákvæði um að íbúðirnar væru seldar í því ástandi, sem þær voru við afhendingu, og sættu kaupendurnir sig við það. Á hinn bóginn fengu áfrýjendurnir Þ-kk-nf og Á-kvk-nf afsal fyrir sinni íbúð 6. mars 2003 og áfrýjendurnir I-kvk-nf og N-kk-nf 11. sama mánaðar, en í báðum tilvikum gerðu kaupendurnir nánar tiltekna fyrirvara um ástand hins selda.

Samkvæmt beiðni áfrýjandans Húsfélagsins Hringbraut 2c var í Héraðsdómi Reykjaness dómkvaddur maður 17. september 2003 til að skoða og leggja mat á annmarka, sem áfrýjandinn taldi vera á fjöleignarhúsinu og tilgreindir voru í níu liðum, ýmist á sameign eða séreign einstakra annarra áfrýjenda. Nánar tiltekið var leitað mats á því hvort klæðningu og einangrun vantaði að utanverðu á stigagangi hússins miðað við uppdrætti af því, hvort svokallað snjófang vantaði á þaki þess, hvort gengið hafi verið frá snjóbræðslukerfi utan húss í samræmi við uppdrætti eða hvað annars gæti valdið því að kerfið kæmi ekki að tilætluðum notum, hvort eðlilega væri gengið frá enda gangstígs utan við húsið vegna bratta á honum, hvort ásættanlegt væri að álklæðning utan á húsinu við svalir og inngang hafi verið fest á galvanhúðaðar járngrindur, hvort frágangur á svölum og tröppum utan húss væri viðunandi, meðal annars með tilliti til vatnshalla, hvort réttilega hafi verið gengið frá einangrun á ofanverðri loftplötu undir þaki, hvort steinull væri í milliveggjum í íbúðunum eins og fram kæmi í uppdráttum og loks hvort tiltekin tegund af steinull væri undir gólfplötu 1. hæðar svo sem ráðgert væri í uppdráttunum. Jafnframt var leitað eftir því að metinn yrði kostnaður af úrbótum á framangreindum atriðum. Í matsgerð hins dómkvadda manns 10. janúar 2004 var sá kostnaður talinn nema samtals 5.240.000 krónum.

Auk þessarar matsgerðar öfluðu áfrýjendur úttekar Lagnakerfamiðstöðvar Íslands 8. nóvember 2004 á frárennsliskerfi hússins að Hringbraut 2c, hitakerfi, neysluvatnslögnum, snjóbræðslukerfi og loftræsilögnum. Í framhaldi af því leituðu áfrýjendur eftir áætlun tæknifræðings á kostnaði af úrbótum á atriðum, sem áfátt þótti í áðurnefndri úttekt. Samkvæmt álitsgerð hans 9. apríl 2005 var sá kostnaður talinn alls 920.400 krónur.

Áfrýjendur höfðuðu mál þetta með stefnu 12. apríl 2005 til heimtu skaðabóta, sem námu samanlögðum þeim fjárhæðum, sem komist var að niðurstöðu um í fyrrnefndri matsgerð og álitsgerð, eða 6.160.400 krónum, en þeirra bóta kröfðust áfrýjendur í einu lagi án þess að greint væri á milli hlutar hvers þeirra. Kröfu þessari beindu þau að Fjarðarmótum ehf. sem seljanda einstakra íbúða í húsinu ásamt hlutdeild í sameign, Hafnarfjarðarbæ sökum þess að eftirliti byggingarfulltrúa með smíð hússins hafi verið áfátt og hann vanrækt að láta úttekt á henni fara réttilega fram og stefnda vegna starfa hans sem byggingarstjóra hússins. Að auki kröfðust áfrýjendur þess gagnvart Hafnarfjarðarbæ að ógilt yrði ákvörðun byggingarfulltrúa hans 4. október 2002 um breytingu á samþykktum uppdráttum af húsinu og staðfesting byggingarnefndar á þeirri ákvörðun 23. september 2003. Með úrskurði 30. nóvember 2005 var málinu vísað frá héraðsdómi að því er varðaði skaðabótakröfu áfrýjenda á hendur öllum gagnaðilum þeirra, meðal annars sökum þess að ekki hafi verið greint á milli hlutar hvers þeirra í heildarfjárhæðinni. Í dómi Hæstaréttar 17. janúar 2006 í máli nr. 538/2005 var þessi úrskurður felldur úr gildi, en í kæru vegna hans höfðu áfrýjendur ráðið bót á þeim annmarka á málatilbúnaði þeirra, sem hér á undan var getið.

Í þinghaldi í héraði 8. febrúar 2006 var að beiðni áfrýjenda dómkvaddur maður til að meta hvort gallar væru í sex nánar tilgreindum atriðum á lagnakerfum fyrir frárennsli, hita, neysluvatn og loftræsingu í húsinu að Hringbraut 2c með tilliti til samþykktra uppdrátta af því, svo og laga og stjórnvaldsfyrirmæla varðandi húsbyggingar. Kæmu fram gallar óskuðu áfrýjendur eftir að matsmaðurinn léti uppi álit um orsakir þeirra og afleiðingar, svo og hver kostnaður yrði af úrbótum. Atriðin, sem áfrýjendur óskuðu eftir mati á, voru í fyrsta lagi hvort frágangur lagna í stokkum og stokkanna sem slíkra væri í samræmi við uppdrætti af húsinu og byggingarreglugerð, í öðru lagi hvort frágangur og einangrun á útloftunarpípum í þakrými væri í samræmi við uppdrættina og reglugerðina, í þriðja lagi hvort hreinsilok vantaði á holræsafallpípur samkvæmt uppdráttum, í fjórða lagi hvort frágangur lagna í léttum gifsklæddum milliveggjum væri í samræmi við uppdrætti og byggingarreglugerð, í fimmta lagi hvort bæta mætti úr annmörkum á hljóðeinangrun vegna lagna í síðastnefndum veggjum með því að setja steinull í holrými innan þeirra þannig að viðunandi yrði eftir byggingarreglugerð og í sjötta lagi hvort brunavarnir væru í því horfi, sem ráðgert væri í uppdráttum af húsinu. Í matsgerð 15. maí 2006 komst hinn dómkvaddi maður að þeirri niðurstöðu að kostnaður af því að ráða bót á annmörkum, sem hann taldi sig hafa komist að raun um í framangreindum atriðum, væri alls 2.827.000 krónur.

Að fenginni þessari matsgerð höfðuðu áfrýjendur framhaldssök í málinu 26. júní 2006 og kröfðust greiðslu óskipt úr hendi Fjarðarmóta ehf., Hafnarfjarðarbæjar og stefnda á þeim fjárhæðum, sem áður er getið varðandi dómkröfur áfrýjenda fyrir Hæstarétti. Í hinum áfrýjaða dómi var krafa áfrýjandans Húsfélagsins Hringbraut 2c tekin til greina að hluta gagnvart Fjarðarmótum ehf. með því að fallist var á að félaginu bæri að greiða áfrýjandanum skaðabætur að fjárhæð samtals 414.000 krónur auk nánar tilgreindra dráttarvaxta vegna annmarka samkvæmt tveimur liðum í matsgerðinni 15. maí 2006. Að öðru leyti þóttu áfrýjendur hafa glatað rétti á hendur félaginu fyrir tómlæti. Hafnarfjarðarbær var sýknaður af kröfunum, sem áfrýjendurnir beindu að honum, og jafnframt stefndi. Áfrýjendur una þessari niðurstöðu varðandi kröfur þeirra á hendur Hafnarfjarðarbæ og Fjarðarmótum ehf., sem fellir sig jafnframt við héraðsdóm og hefur greitt áfrýjandanum Húsfélaginu Hringbraut 2c þá fjárhæð, sem þar var kveðið á um. Fyrir Hæstarétti halda áfrýjendur á hinn bóginn til streitu kröfum sínum á hendur stefnda.

II.

Eins og áður greinir var stefndi byggingarstjóri við smíð fjöleignarhússins Hringbrautar 2c í Hafnarfirði. Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga gegndi hann sem slíkur hlutverki framkvæmdastjóra byggingarframkvæmdanna og bar honum að ráða eða samþykkja ráðningu iðnmeistara eða uppsögn þeirra. Á honum hvíldi og ábyrgð á því að byggt yrði í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, en í tengslum við það bar honum að hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu, sem yrði í gildi að minnsta kosti í fimm ár frá lokum framkvæmda. Síðastgreindri skyldu sinnti stefndi með því að afla sér starfsábyrgðartryggingar hjá réttargæslustefnda.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 267/2005, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 5276, var til úrlausnar hversu víðtæk ábyrgð byggingarstjóra væri eftir ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Þar var því slegið föstu að á honum hvíli ekki aðeins að sjá til þess að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdunum, sem hann stýrir, þar á meðal með því að iðnmeistarar, sem koma að verkinu fyrir atbeina hans, sinni sínum skyldum og að framkvæmdin sé tæknilega og faglega fullnægjandi. Með saknæmri vanrækslu á þessum skyldum felli byggingarstjóri á sig skaðabótaábyrgð. Í máli þessu liggja fyrir tvær matsgerðir dómkvaddra manna, þar sem teknir voru til skoðunar í samtals fimmtán liðum nánar tilteknir annmarkar, sem áfrýjendur telja að fram hafi komið á húsinu að Hringbraut 2c og frágangi á lögnum og stígum utan þess. Eins og ráðið verður af áðurgreindri lýsingu á þeim atriðum, sem matsgerðirnar lúta að, er málatilbúnaður áfrýjenda reistur á því að þar hafi ýmist verið vikið frá samþykktum uppdráttum af húsinu, vanrækt að fylgja lögum eða reglugerðum um frágang húsbygginga eða iðnmeistarar við framkvæmdina eða starfsmenn þeirra ekki lokið henni svo að fullnægjandi væri tæknilega og faglega. Til að leysa úr því hvort stefndi hafi vegna ábyrgðar sinnar sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaskyldu gagnvart áfrýjendum er óhjákvæmilegt að taka hvern einstakan matslið til sjálfstæðrar skoðunar með tilliti til þess, sem áður segir. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, leysti á hinn bóginn úr kröfum áfrýjenda á hendur stefnda með þeim rökum einum að ekki yrði talið að aðfinnslur, sem matsmenn hafi gert við byggingu hússins, væru þess eðlis að þær féllu undir sakarábyrgð hans. Í ljósi þess, sem að framan greinir, er sú röksemdafærsla fyrir niðurstöðu með öllu ótæk. Af þeim sökum er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm að því er varðar niðurstöðu um kröfur áfrýjenda á hendur stefnda og vísa málinu heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar á ný að þessu leyti.

Úrlausn um málskostnað í héraði milli áfrýjenda og stefnda verður að bíða nýs efnisdóms í málinu, en rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af því fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur að því er varðar úrlausn um kröfur áfrýjenda, Húsfélagsins Hringbraut 2c, G-kk-ef G-kk-ef, J-kvk-ef M. S-kvk-ef, I-kvk-ef K-kvk-ef, N-kk-ef H-kk-ef, Þ-kk-ef H-kk-ef og Á-kvk-þgf S-kvk-þgf, á hendur stefnda, B-kk-þgf S-kk-þgf, og er málinu að því leyti vísað heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.