826/2013

Þrotabú H ehf. krafðist riftunar, á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., á þeirri ráðstöfun H ehf. að fella niður skuld H samkvæmt viðskiptareikningi hans hjá félaginu með færslu á tiltekinni fjárhæð inn á reikninginn. Þá krafðist þrotabú H ehf. þess jafnframt að H yrði gert að greiða því þá fjárhæð sem færð hafði verið honum til eignar á viðskiptareikningnum. Í dómi Hæstaréttar var rakið að M, einn af fjórum hluthöfum í H ehf., hefði á árinu 2009 tekið lán til að standa skil á iðgjaldaskuldum félagsins hjá lífeyrissjóði og hefði lánsfjárhæðin verið færð honum til eignar á viðskiptareikningi hans hjá H ehf. Eftir að bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta hefðu verið gerðar færslur milli viðskiptareikninga hluthafanna fjögurra þannig að skuldir annarra hluthafa en M hefðu liðið undir lok. Taldi Hæstiréttur að líta yrði svo á að ráðstöfun á inneignum milli viðskiptareikninga eigenda félagsins hefði einvörðungu farið fram með færslum í bókhaldi þess svo og að þær færslur hefðu ekki verið gerðar til samræmis við samninga eða ákvarðanir sem áður hefðu verið teknar. Var því fallist á kröfu þrotabús H ehf. um riftun greiðslnanna, enda ætti ekki við nokkur þeirra undantekninga sem kæmi fram í 2. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991. Þá var H gert að endurgreiða þrotabúinu þá fjárhæð sem færð hefði verið honum til eignar samkvæmt framangreindu, en ekki var talið að H ætti gagnkröfu á hendur þrotabúinu til skuldajafnaðar.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að áfrýjanda verði gert að greiða sér 3.659.441 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. janúar 2013 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins var Húsanes ehf., sem virðist síðar hafa fengið heitið H-12 ehf., stofnað 1979, en frá 2004 var áfrýjandi hluthafi í félaginu ásamt J-kk-þgf E-kk-þgf, M-kk-þgf Þ-kk-þgf og Þ-kk-þgf T-kk-þgf S-kk-þgf. Ekki liggur annað fyrir en að þeir hafi átt jafna hluti í félaginu. Eigendurnir munu allir hafa starfað hjá félaginu, sem gerði ráðningarsamning við áfrýjanda 1. maí 2006, en samkvæmt samningnum gegndi hann þar stöðu framkvæmdastjóra.

Á árinu 2009 mun hafa verið svo komið fyrir félaginu að það hafi ekki getað staðið skil á iðgjöldum vegna starfsmanna sinna til Festu lífeyrissjóðs. Samkvæmt framlagðri yfirlýsingu lífeyrissjóðsins tók áðurnefndur M-kk-nf lán hjá honum 14. ágúst 2009 að fjárhæð 15.341.050 krónur til að standa skil á iðgjaldaskuldum félagsins. Af gögnum málsins verður ráðið að vegna þessa framlags M-kk-ef hafi 15.608.240 krónur verið færðar honum til eignar í lok ársins 2009 á viðskiptareikningi hans hjá félaginu, en áfrýjandi og hinir hluthafarnir tveir höfðu jafnframt sérstaka viðskiptareikninga hjá því. Í lok árs 2010 virðist bókfærð inneign M-kk-ef hjá félaginu samkvæmt viðskiptareikningi hans hafa numið 16.834.153 krónum, sem meðal annars mátti rekja til þessa framlags hans. Á sama tíma stóðu áfrýjandi og hinir hluthafarnir tveir á hinn bóginn í skuld við félagið á viðskiptareikningum sínum, en skuld áfrýjanda var 3.659.441 króna, J-kk-ef 5.267.435 krónur og Þ-kk-ef 2.464.334 krónur.

Árangurslaust fjárnám var gert hjá Húsanesi ehf. 18. mars 2011 og krafðist Festa lífeyrissjóður 5. apríl sama ár gjaldþrotaskipta á búi félagsins á grundvelli þeirrar gerðar. Krafa um gjaldþrotaskipti var birt ásamt fyrirkalli fyrir áfrýjanda 16. júní 2011 og tekin fyrir í héraðsdómi 23. sama mánaðar, þar sem hún náði fram að ganga með úrskurði 8. september sama ár. Fyrir liggur að eftir að bú Húsaness ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta en áður en skiptastjóri hafði tekið bókhaldsgögn þrotabúsins í sínar hendur hlutaðist J-kk-nf til um að gerðar yrðu færslur milli viðskiptareikninga hluthafanna fjögurra 12. september 2011. Þessar færslur, sem voru dagsettar 31. desember 2010, fólust í því að fyrrnefndar 15.608.240 krónur voru skuldfærðar af viðskiptareikningi M-kk-ef, en 2.343.327 krónur færðar þar rakleitt aftur til eignar, 5.621.974 krónur voru færðar til eignar á viðskiptareikningi J-kk-ef, 3.893.704 krónur á viðskiptareikningi Þ-kk-ef og 3.749.235 krónur á viðskiptareikningi áfrýjanda. Áður en þetta var gert höfðu nokkrar færslur farið á árinu 2011 um viðskiptareikninga J-kk-ef, Þ-kk-ef og áfrýjanda, ýmist þeim til eignar eða skuldar, en hjá þeim öllum höfðu þessar færslur þau heildaráhrif að skuldir þeirra við félagið höfðu aukist. Framangreindar fjárhæðir, sem voru færðar þeim þremur til eignar á viðskiptareikningunum 12. september 2011, urðu á hinn bóginn til þess að skuldir þeirra við félagið liðu undir lok og áttu þeir eftir þetta heldur engar inneignir hjá því, en M-kk-nf átti þar enn inni þegar upp var staðið 3.617.614 krónur. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir skýringum áfrýjanda á ástæðum þessara færslna 12. september 2011 í bókhaldi félagsins.

Í málinu leitar stefndi riftunar á ráðstöfunum, sem hann telur hafa falist í framangreindum bókhaldsfærslum 12. september 2011 að því er áfrýjanda varðar. Jafnframt krefst stefndi þess aðallega að áfrýjanda verði gert að greiða sér 3.749.235 krónur, en til vara 3.659.441 krónu.

II

Í málinu liggur ekkert fyrir um að samningur hafi verið gerður milli áfrýjanda, J-kk-ef E-kk-ef, M-kk-ef Þ-kk-ef og Þ-kk-ef T-kk-ef S-kk-ef um að skipta á milli þeirra fjögurra útgjöldum af skuldinni, sem M-kk-nf stofnaði til samkvæmt áðursögðu við Festu lífeyrissjóð 14. ágúst 2009, áður en inneign að fjárhæð 15.608.240 krónur var færð af því tilefni á viðskiptareikning hans hjá Húsanesi ehf. í lok þess árs. Ekki fær staðist að þessir fjórir eigendur félagsins hafi á árinu 2009 eða 2010 ákveðið að skipta milli sín fjárhæð þessarar skuldbindingar á þann hátt, sem síðar birtist með færslunum á viðskiptareikningum þeirra 12. september 2011, og að þær hafi þannig falið í sér leiðréttingar á upphaflegri færslu í árslok 2009, enda voru fjárhæðirnar, sem fluttar voru til eignar á viðskiptareikninga J-kk-ef, Þ-kk-ef og áfrýjanda, í öllum tilvikum nákvæmlega þær sömu og skuldir þeirra á reikningunum námu þann dag að undangengnum færslum á árinu 2011. Verður þannig að líta svo á að ráðstöfun á inneignum milli viðskiptareikninga eigendanna fjögurra hafi einvörðungu farið fram með færslunum í bókhaldi félagsins 12. september 2011, svo og að þær færslur hafi ekki verið gerðar til samræmis við samninga eða ákvarðanir, sem áður höfðu verið teknar. Krafa stefnda um riftun á ráðstöfunum Húsaness ehf. snýst því réttilega um þessar færslur í bókhaldi félagsins. Frestdagur við gjaldþrotaskipti á stefnda er samkvæmt gögnum málsins 7. apríl 2011 og fóru þessar ráðstafanir þannig fram á því tímabili, sem ákvæði 2. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. tekur til. Þessum ráðstöfunum verður því rift samkvæmt kröfu stefnda, enda getur ekki átt hér við nokkur þeirra undantekninga, sem í ákvæðinu greinir.

Samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá, sem hafði hag af ráðstöfun sem rift er með stoð í 139. gr. sömu laga, greiða bætur eftir almennum reglum. Með þeim ráðstöfunum, sem um ræðir í málinu, var að engu gerð skuld áfrýjanda samkvæmt viðskiptareikningi hans hjá Húsanesi ehf., sem eftir gögnum málsins hefði að öðrum kosti numið 3.749.235 krónum við upphaf gjaldþrotaskipta á stefnda. Er því ljóst að tjón stefnda svarar til þessarar fjárhæðar, sem hann hefur farið á mis við að geta innheimt hjá áfrýjanda vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru 12. september 2011. Með því að ekki eru efni til annars en að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um gagnkröfu að fjárhæð 6.000.000 krónur, sem áfrýjandi hefur krafist að fá að skuldajafna við kröfu stefnda á hendur sér, verður dómurinn látinn standa óraskaður.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, H-kk-nf K-kk-nf R-kk-nf, greiði stefnda, þrotabúi H-12 ehf., 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.