829/2015

A, K og Ó voru sakfelld fyrir brot gegn 183. og 184. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og fyrir peningaþvætti samkvæmt 264. gr. sömu laga með því að hafa á tilteknu tímabili rekið fjárhættuspil og tekið, nýtt eða aflað sér ávinnings með því að reka það í atvinnuskyni og komið öðrum til þátttöku í þeim í húsnæði sem félagið P hafði á leigu en ákærðu voru í forsvari fyrir félagið. Var refsing K ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu 15 mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Var refsing A og Ó ákveðin fangelsi í 9 mánuði en þar sem þáttur þeirra hefði verið mun veigaminni en K og þar sem málsmeðferð hefði dregist verulega var fullnustu refsingu þeirra frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru nánar tilteknir munir og fjármunir gerðir upptækir.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. desember 2015 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærða A-x-x J-kvk-nf krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefst ákærða sýknu en að öðrum kosti að refsing hennar verði milduð.

Ákærði K-kk-nf G. J-kk-nf krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en að því frágengnu að refsing hans verði milduð.

Ákærði Ó-kk-nf A-kk-nf K-kk-nf krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefst ákærði sýknu og að upptökukröfum ákæruvaldsins verði hafnað en að öðrum kosti að refsing hans verði milduð.

Ákærði P&P áhugamannafélag krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en að því frágengnu að hann verði sýknaður og upptökukröfum ákæruvaldsins hafnað.

I

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir því að á grundvelli c.-liðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hafi 19. desember 2012 verið teknar skýrslur af þeim A, B og C. Eru endurrit af skýrslum allra þriggja meðal gagna málsins. Í héraðsdómi er fjallað sérstaklega um efni skýrslna þeirra B og C. Þá er framburður ákærðu fyrir dómi rakin en jafnframt gerð grein fyrir því sem fram hafði komið í skýrslutökum hjá lögreglu af ákærðu A-x-x og ákærða Ó-kk-þgf að því marki sem það var í ósamræmi við framburð þeirra fyrir dómi. Enn fremur er í hinum áfrýjaða dómi gerð grein fyrir því að alls hafi 20 vitni borið um það að þau hefðu stundað spilamennsku í húsnæðinu að Skeifunni 19. Reifar héraðsdómur sérstaklega framburð þeirra D, E, F, G, H, I, J, K, L og M fyrir dómi og gerir jafnframt grein fyrir því hvernig framburður þeirra breyttust í veigamiklum atriðum frá því sem fram hafði komið af þeirra hálfu við skýrslugjöf hjá lögreglu. Einnig er í héraðsdómi gerð stuttlega grein fyrir skýrslugjöf N hjá lögreglu en hann kom ekki fyrir dóm til skýrslugjafar. Enn fremur er vikið að framburði O, P, Q og R fyrir dómi. Auk framangreindra ákærðu og vitna gáfu fimm lögreglumenn skýrslu fyrir dómi sem og vitnin S, T, U, V, W og Y

II

Sem fyrr greinir krefjast ákærðu þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Öll byggja þau þá kröfu á þeirri röksemd að lögregla hafi brotið gegn 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um að þeir sem rannsaki sakamál skuli vinna að því að hið sanna og rétta sé leitt í ljós og gæta jafnt að atriðum sem horfi til sýknu og sektar. Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi. Að rannsókn lokinni tekur ákærandi ákvörðun um hvort sækja skuli sakborning til sakar og telji hann það sem fram er komið nægilegt eða líklegt til sakfellis höfðar hann mál á hendur honum, sbr. 145. gr. sömu laga. Ákærandi hefur metið rannsókn málsins fullnægjandi og á grundvelli hennar gefið út ákæru í málinu. Ákvörðun ákæranda þar að lútandi felur í sér beitingu hans á valdheimildum á grundvelli laga og getur eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn málsins. Jafnframt er þess að gæta að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu eftir 108. gr. laganna og verður það að bera hallann af því ef rannsókn máls er ábótavant og ákæra af þeim sökum ekki reist á nægilega traustum grunni. Að þessu virtu eru þær röksemdir, sem ákærðu hafa fært fyrir þessari kröfu, haldlausar.

III

Til vara krefjast öll ákærðu þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Þá kröfu reisa þau meðal annars á því að ákæruvaldið hafi lagt fram mikinn fjölda nýrra skjala við upphaf aðalmeðferðar í héraði. Gögnin sem um ræðir voru ekki ný sönnunargögn í málinu heldur fyrst og fremst samantekt upplýsinga sem þegar lágu fyrir. Voru þau sett fram til einföldunar og samkvæmt þingbók var gert hlé á aðalmeðferð málsins þar sem sækjandi fór yfir þau með verjendum. Þó svo betur hefði farið á því að umrædd gögn hefðu verið lögð fram fyrir aðalmeðferð verður ekki talið, með hliðsjón af framangreindu, að vörn ákærðu hafi verið áfátt vegna framlagningar þeirra. Eru því ekki haldbær rök fyrir kröfu um ómerkingu héraðsdóms á þeim grunni.

Til stuðnings kröfu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms byggja ákærðu einnig á því að í honum hafi verið byggt á framburði þriggja erlendra vitna sem ekki komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins. Eins og rakið er í héraðsdómi voru teknar skýrslur af umræddum vitnum við sama dómstól 19. desember 2012, sbr. heimild í c. lið 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008, að viðstöddum sækjanda. Auk þess var sótt þing af hálfu verjenda ákærðu. Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 er dómara heimilt að taka til greina sem sönnunargögn skýrslur sem ákærði, brotaþoli eða önnur vitni hafa gefið fyrir dómi áður en mál var höfðað samkvæmt meðal annars 59. gr. laganna. Þó skuli skýrslugjafar koma á ný fyrir dóm við málsmeðferð ef þess er kostur og annar hvor málsaðili krefst eða dómari telur annars ástæðu til. Hvorki verjendur né sækjandi kröfðust þess að umrædd vitni kæmu á ný fyrir dóm né taldi héraðsdómari sérstaka ástæðu til þess. Að þessu virtu er ekki hald í þeirri vörn ákærðu að umrædd málsmeðferð eigi að leið til ómerkingar dómsins.

Ákærði, K-kk-nf, hefur auk þess reist kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á þeim atriðum sem nú verða rakin.

Í fyrsta lagi er á því byggt að alvarlegir annmarkar séu á samningu héraðsdóms þar sem í forsendum hans séu dregnar saman ályktanir margra vitna en ekki vísað til þeirra sérstaklega. Samkvæmt 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008, eins og henni var breytt með 26. gr. laga nr. 78/2015, skal meðal annars greina í dómi svo stutt og glöggt sem verða má meginefni ákæru, sbr. b. lið hennar, hver málsatvik séu í aðalatriðum, án þess að gerð sé grein fyrir framburði ákærða og vitna nema að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar máls, sbr. d. lið, við hvaða sönnunargögn og rök ákæra sé studd og andsvör ákærða við þeim eftir því sem þörf krefur, sbr. e. lið, og röksemdir dómara fyrir því hvað teljist sannað í málinu og með hverjum hætti, sbr. f. lið. Af ákvæðum d. liðar 2. mgr. 183. gr. og 111. gr. laganna leiðir að í héraðsdómi skal fyrst og fremst greina í stuttu máli frá framburði ákærða og vitna fyrir dómi. Ekki verður tekið undir þær athugasemdir ákærða að reifun í forsendum héraðsdóms á vitnisburði sé ófullkomin heldur er framburði vitna gerð skilmerkileg skil í málsatvikakafla dómsins að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar málsins.

Í öðru lagi er ómerkingarkrafan byggð á því að héraðsdómur hafi ekki getað lagt til grundvallar sakfellingu ákærða framburð vitnisins O. Vitnið sé lögreglumaður og sönnunargildi framburðar hans ekkert. Þeirri viðbáru ákærða að vitnið sé ótrúverðugt af þeirri ástæðu einni að hann er lögreglumaður er hafnað og enn síður gæti það leitt til ómerkingar hins áfrýjaða dóms.

Þá er ómerkingarkrafan í þriðja lagi byggð á því að héraðsdómara hafi borið að neyta heimildar í 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um að þrír dómarar skipuðu dóm í málinu. Varði það ómerkingu héraðsdóms að það hafi ekki verið gert. Í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 segir að einn héraðsdómari skipi dóm í hverju máli nema svo standi á sem segir í 3. til 5. mgr. greinarinnar. Samkvæmt 4. mgr. getur dómstjóri ákveðið að þrír héraðsdómarar skipi dóm í máli ef ákærði neitar sök og dómari telur sýnt að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Eins og mál þetta er vaxið eru ekki efni til að fallast á kröfu ákærða um ómerkingu dómsins af þeirri ástæðu að einn héraðsdómari skipaði dóm í málinu í samræmi við meginreglu 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008.

Enn fremur byggir ákærði K-kk-nf á því í fjórða lagi að sakfelling ákærða sé órökstudd. Í hinum áfrýjaða dómi er tekin rökstudd afstaða til þess hvað teljist sannað og hvað ekki, meðal annars með mati á framburði ákærða og annarra vitna fyrir dómi og hjá lögreglu, sem og annarra gagna í málinu. Með vísan til þess eru engir slíkir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms og grundvelli sakfellingar samkvæmt honum að slíkt geti leitt til ómerkingar, sbr. 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

Loks byggja ákærðu allir á því, til stuðnings kröfu sinni um ómerkingu hins áfrýjaða dóms, að mat héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar sé rangt, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 og að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu hafi eingöngu verið reist á skýrslutökum af ákærðu og vitnum á rannsóknarstigi þar sem skýringar þeirra á breyttum framburði fyrir dómi voru taldar ótrúverðugar. Ekkert er komið fram í málinu um að niðurstaða héraðsdóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi sé rangt svo einhverju skipti um úrlausn málsins, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Þá verður af forsendum dómsins ráðið að heildstætt mat fór fram á framburði ákærða og vitna og þeim gögnum öðrum sem fyrir dóminn voru lögð.

Samkvæmt öllu framangreindu verður varakröfu ákærðu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms hafnað.

IV

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærðu og heimfærslu háttsemi þeirra til refsiákvæða samkvæmt I. kafla ákæru, í tilviki ákærðu K-kk-ef, A-x-x og Ó-kk-ef, og samkvæmt III. kafla ákæru hvað varðar ákærða K-kk-þf.

Um II. kafla ákærðu er sérstaklega til þess að líta að í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir útreikningum lögreglu á lífeyri ákærðu, sem byggjast á gögnum um skráðar tekjur og útgjöld þeirra á þeim tíma sem um ræðir. Er niðurstaða útreikninganna sú að lífeyrir allra ákærðu hafi verið neikvæður um tilgreindar fjárhæðir og er af hálfu ákæruvaldsins lagt til grundvallar að ákærðu hafi nýtt sér afrakstur af hinni ólögmætu starfsemi sem að lágmarki nemi þeim neikvæða mismun. Eftir að tekið hafði verið tillit til gagna sem ákærði Ó-kk-nf lagði fram undir rekstri málsins í héraði nema umræddar fjárhæðir 3.241.425 krónum í hans tilviki en 36.430.898 krónum í tilviki ákærðu K-kk-ef og A-kvk-ef. Við upphaf málflutnings í héraði voru af hálfu ákærðu K-kk-ef og Ó-kk-ef lögð fram gögn sem ákærðu töldu sýna fram á að þau hefðu á viðmiðunartímabili haft frekari tekjur sem leiða ættu til lækkunar á framangreindum viðmiðunar fjárhæðum neikvæðs lífeyris. Af hálfu ákærða K-kk-ef var meðal annars lögð fram ljósmynd af fasteign sem ákærði kvaðst eiga í Tælandi og útprentun af bankareikningum hans þar í landi. Af hálfu ákærða Ó-kk-ef var lögð fram „pókersíða“ af veraldarvefnum sem ákærði kvað vera til upplýsingar um vinninga sína í þeim leik á því tímabili sem er til viðmiðunar. Þessi gögn bera það hvorki með sér að umrædd verðmæti hafi vafalaust verið í eigu ákærðu og því síður hvernig þau hafi nýst þeim hér á landi með þeim hætti að áhrif gæti haft á framangreinda útreikninga. Er því hafnað að gögnin hafi þýðingu í þessu sambandi og verða framangreindar viðmiðunartölur þvert á móti lagðar til grundvallar dómi sem og að afrakstur hinnar ólögmætu brotastarfsemi nemi að minnsta kosti þeim neikvæða mismun tekna og útgjalda sem þær leiða í ljós. Að þessu gættu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans um sakfellingu ákærðu og heimfærslu háttsemi þeirra til refsiákvæðis samkvæmt II. kafla ákæru.

V

Við ákvörðun refsingar er þess að gæta að þáttur ákærða K-kk-ef er sýnu veigamestur í þeim brotum sem sakfellt hefur verið fyrir. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms telst refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsingunni skilorðsbundið í tvö ár. Til frádráttar henni kemur gæsluvarðhald er hann sætti frá 12. til 21. desember 2012. Ákvörðun refsingar ákærðu A-kvk-ef og Ó-kk-ef skal vera fangelsi í 9 mánuði með þeim rökstuðningi sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Með hliðsjón af því að þáttur þeirra er mun veigaminni en ákærða K-kk-ef sem og þess að málsmeðferð hefur dregist verulega þykir mega skilorðsbinda það sem eftir er af refsingu þeirra og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi þau almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Komi til fullnustu refsingarinnar skal, samkvæmt 76. gr. almennra hegningarlaga, dragast frá gæsluvarðhald sem þau sættu, svo sem greinir í dómsorði.

Staðfest er sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að gera upptæk, á grundvelli 69. gr. og 1. töluliðar 1. mgr. 69. a almennra hegningarlaga, verðmæti samkvæmt a., b., e. og f. liðum IV. kafla ákæru. Þá standa lagaskilyrði jafnframt til þess sbr. 1. málsliður 69. gr. almennra hegningarlaga, að gera upptæka peningaseðla að fjárhæð 2.975 evrur, samkvæmt c. lið IV. kafla ákæru og innstæðu að fjárhæð 1.157.541 króna ásamt vöxtum á bankareikningi á nafni ákærðu A-x-x, samkvæmt d. lið IV. kafla ákæru.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærðu skulu greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að verulegar dráttur hefur orðið á meðferð málsins eftir að héraðsdómur var kveðinn upp 3. nóvember 2015. Þannig bárust málsgögn Hæstarétti fyrst 15. ágúst 2016 eða átta mánuðum eftir að dómsgerðir voru afgreiddar frá héraðsdómi til ríkissaksóknara. Ekki hafa verið gefnar haldbærar skýringar á þessum drætti og er hann aðfinnsluverður.

Dómsorð:

Ákærði, K-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Gæsluvarðhald ákærða frá 12. til 21. desember 2012 kemur til frádráttar refsingu.

Ákærða, A-x-x J-kvk-nf, sæti fangelsi í 9 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Komi til fullnustu refsingarinnar skal dragast frá níu daga gæsluvarðhald frá 12. til 20. desember 2012.

Ákærði, Ó-kk-nf A-kk-nf K-kk-nf, sæti fangelsi í 9 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Komi til fullnustu refsingarinnar skal dragast frá tíu daga gæsluvarðhald frá 12. til 21. desember 2012.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku eru staðfest, en jafnframt skal gera upptæk 2.975 evrur og innstæðu að fjárhæð 1.157.541 króna ásamt áföllnum vöxtum sem var á reikningi nr. 0515-04-252074 á nafni ákærðu A-x-x.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði K-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur. Ákærða A-x-x greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur. Ákærði Ó-kk-nf greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur. Ákærði P&P áhugamannafélag greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef Á-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur. Annan áfrýjunarkostnað málsins, 282.464 krónur, greiði ákærðu óskipt.