141/2013

höfðaði mál gegn K, J og E og krafðist þess meðal annars að viðurkennt yrði að útgáfa K á byggingarleyfi vegna breytinga á íbúðarhúsi og byggingar bílskúrs sem voru í eigu J og E væri ólögmæt og að mannvirkin yrðu fjarlægð. Kröfum er lutu að viðurkenningu á ólögmæti útgáfu leyfisins var vísað frá á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K hefði verið heimilt að gefa þáverandi eiganda hinnar umdeildu fasteignar kost á að sækja um byggingarleyfi, enda þótt mannvirkin hefðu þá þegar verið reist. Á hinn bóginn var leyfið veitt þótt hvorki hefði farið fram grenndarkynning né verið fjallað um málið af skipulagsnefnd K eins og áskilið var í þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997. Í byggingarreglugerð var kveðið á um að byggingarnefnd gæti heimilað gerð svo stórra bílgeymsla eins og bílskúr J og E var. Vegna umsóknar um byggingarleyfi á sínum tíma höfðu nágrannar lýst því yfir að þeir gerðu engar athugasemdir við bílskúrinn. Var því ekki talið að brotið hefði verið gegn umræddu ákvæði byggingarreglugerðarinnar með útgáfu byggingarleyfisins. Enda þótt annmarkar hefðu verið á meðferð K á byggingarleyfisumsókninni voru K, J og E sýknuð. Vísað var til þess að KK hefði engar athugasemdir gert við bílskúrinn þegar sótt var um byggingarleyfi og fyrst átta árum síðar hreyft athugasemdum við að ekki hefði verið staðið löglega að veitingu þess. Þá varð ekki séð að áðurgreint brot K á formreglum hefði haft áhrif á efni þeirrar ákvörðunar K að veita byggingarleyfið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. mars 2013. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði að útgáfa byggingarleyfa vegna breytinga á íbúðarhúsi og byggingar bílskúrs að Álfhólsvegi 61 í Kópavogi sé ólögleg. Einnig krefst hann þess að stefndu J-kk-þgf G-kk-þgf og E-kvk-þgf J-kvk-þgf verði gert að viðlögðum dagsektum að fjarlægja fyrrgreindan bílskúr og viðbyggingu eða borðstofu á norðurhlið hússins og færa þannig útlit þess til fyrra horfs í samræmi við gildandi teikningu af því frá 1944. Til vara gerir áfrýjandi þá kröfu að í stað þess að fjarlægja bílskúrinn verði stefndu J-kk-þgf og E-kvk-þgf gert að viðlögðum dagsektum að lækka hann í 2,7 metra að efri brún plötu eða efri brún veggjar. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi krefst þess sem fyrr segir að stefndu J-kk-þgf og E-kvk-þgf verði gert að fjarlægja viðbyggingu eða borðstofu á norðurhlið húss þeirra að Álfhólsvegi 61 í Kópavogi og fjarlægja bílskúr, sem stendur við húsið, en til vara verði þeim gert að lækka hann. Jafnframt gerir áfrýjandi þær kröfur að viðurkennt verði að útgáfa byggingarleyfa vegna þessara mannvirkja sé ólögleg. Forsenda fyrir því að fyrrnefndar kröfur hans um brottnám mannvirkjanna verði teknar til greina er sú að leyfin hafi verið ólöglega gefin út. Ættu síðarnefndu kröfurnar því að réttu lagi að vera málsástæður fyrir þeim fyrrnefndu, en eiga ekki erindi í málið sem sjálfstæðar dómkröfur. Ber því að vísa þeim frá héraðsdómi án kröfu á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í héraðsdómsstefnu reisir áfrýjandi kröfur sínar á þeim málsástæðum að skipulagsnefnd stefnda Kópavogsbæjar hafi ekki fjallað um umsókn þáverandi eiganda Álfhólsvegar 61 um áðurnefnd byggingarleyfi og engin grenndarkynning hafi farið fram, svo sem boðið hafi verið í þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997. Ennfremur að bílskúrinn hafi ekki verið í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar nr. 441/1998 þar sem hann hafi verið of hár. Við munnlegan flutning málsins í héraði og í greinargerð sinni hér fyrir dómi hefur áfrýjandi teflt fram frekari málsástæðum fyrir kröfum sínum. Gegn andmælum stefndu eru þær málsástæður of seint fram komnar og fá því ekki komist að í málinu samkvæmt 5. mgr. 101. gr. og 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

II

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt gögnum þess kom í ljós í árslok 1997 að þáverandi eigandi Álfhólsvegar 61 hafði gert breytingar á húsinu og reist bílskúr við það án þess að hafa fengið til þess tilskilin byggingarleyfi. Í kjölfarið ákvað bæjarstjórn stefnda Kópavogsbæjar 24. mars 1998, að tillögu byggingarnefndar, að eigandanum skyldi gefinn kostur á að leggja fram teikningar af öllum mannvirkjum á lóðinni, þar með töldum þeim óleyfilegu, til umfjöllunar í nefndinni og samþykktar í bæjarstjórn. Eigandinn sendi 14. maí 1998 umsókn til byggingarnefndar, þar sem hann sótti um leyfi fyrir „reyndar teikningar að húsi og bílskúr á lóðinni nr. 61 við Álfhólsveg ... samkvæmt meðfylgjandi uppdráttum“. Eftir að hafa fjallað um umsóknina beindi nefndin ýmsum ábendingum til eigandans, þar á meðal var afgreiðslu á henni frestað vegna þess að samþykki nágranna vantaði. Hinn 22. júlí 1998 ákvað nefndin síðan að leggja til við bæjarstjórn að umsóknin yrði samþykkt og gerði bæjarstjórn það á fundi sínum 18. ágúst sama ár.

Í málinu liggur fyrir skjal, dagsett 24. júní 1998 og undirskrifað af áfrýjanda, sem er svohljóðandi: „Við undirrituð íbúar aðliggjandi húsa, höfum skoðað teikningar B-kk-ef Á-kk-ef tæknifræðings af skúrbyggingu að Álfhólsvegi 61 og höfum engar athugasemdir í frammi.“ Enginn fyrirvari kemur þar fram af hálfu áfrýjanda. Á hinn bóginn kveðst hann hafa veitt samþykki sitt fyrir byggingu bílskúrsins gegn því að lóðarhafi Álfhólsvegar 61 myndi ekki gera athugasemdir við það áform sitt að fá að stækka bílskúr sinn að Löngubrekku 5 að mörkum lóðanna tveggja. Þáverandi eigandi Álfhólsvegar 61 kannaðist við fyrir dómi að hafa gert slíkt samkomulag við áfrýjanda, en ekki hafi verið gengið frá því formlega, heldur hafi verið um að ræða munnlegt samkomulag er aðeins hafi gilt þeirra á milli. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er ágreiningslaust með aðilum að á þeim tíma þegar áfrýjandi skrifaði undir áðurgreint skjal var umræddur bílskúr risinn. Af gögnum málsins verður ráðið að hann hafi fyrst hreyft athugasemdum við að ekki hafi verið staðið löglega að veitingu leyfis til byggingar bílskúrsins í bréfi til byggingarfulltrúa stefnda Kópavogsbæjar 3. júlí 2006. Í bréfi til skipulagsstjóra stefnda 1. nóvember 2006 virðist áfrýjandi svo í fyrsta sinn hafa gert athugasemdir við veitingu leyfis til breytinga á húsinu að Álfhólsvegi 61.

III

Hinn 1. janúar 1998 tóku gildi skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 og féllu þá úr gildi byggingarlög nr. 54/1978. Byggingarreglugerð nr. 177/1992, sem sett hafði verið á grundvelli síðarnefndu laganna, gilti þó áfram uns ný byggingarreglugerð nr. 441/1998, sett samkvæmt fyrrnefndu lögunum, öðlaðist gildi við birtingu hennar í Stjórnartíðindum 23. júlí 1998.

Í 1. mgr. 9. gr. byggingarlaga nr. 54/1978 var meðal annars kveðið á um að óheimilt væri að breyta húsi eða gera mannvirki, sem áhrif höfðu á útlit umhverfisins, nema að fengnu leyfi viðkomandi byggingarnefndar. Óumdeilt er að þáverandi eigandi Álfhólsvegar 61 braut gegn þessari lagareglu þegar hann breytti húsi sínu og reisti bílskúr við það á árunum 1995 til 1997.

Samkvæmt 2. mgr. 56. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 bar byggingarfulltrúa að stöðva byggingarframkvæmd tafarlaust, ef hún var hafin án þess að leyfi væri fengið fyrir henni og hún braut í bága við skipulag, og síðan skyldi hin ólöglega bygging eða byggingarhluti fjarlægður. Í 5. mgr. sömu lagagreinar sagði síðan að byggingarnefnd gæti ávallt mælt fyrir um að fjarlægja skyldi ólöglega byggingu eða byggingarhluta. Þar sem ekki lá fyrir deiliskipulag fyrir Álfhólsveg á árinu 1998 var stefnda Kópavogsbæ heimilt, en ekki skylt, á grundvelli síðarnefnds lagaákvæðis að mæla fyrir um að húsið að Álfhólsvegi 61 skyldi fært í fyrra horf og bílskúrinn fjarlægður. Í stað þess ákvað stefndi eins og áður greinir að gefa þáverandi eiganda kost á að sækja um byggingarleyfi fyrir mannvirkjunum á grundvelli raunteikninga af þeim, enda þótt þau hefðu þá þegar verið reist.

Þar sem umsókn eigandans um byggingarleyfi barst stefnda í maí 1998 bar að fara með hana samkvæmt fyrirmælum þágildandi skipulags- og byggingarlaga. Í 7. mgr. 43. gr. laganna var meðal annars kveðið á um að þegar sótt væri um byggingarleyfi í þegar byggðu hverfi og deiliskipulag lægi ekki fyrir skyldi skipulagsnefnd fjalla um málið og láta fara fram grenndarkynningu áður en það hlyti afgreiðslu byggingarnefndar. Grenndarkynning fælist í því að nágrönnum, sem hagsmuna ættu að gæta, væri kynnt málið og gefinn kostur á að tjá sig innan ákveðins frests sem skyldi vera að minnsta kosti fjórar vikur. Að þeim fresti liðnum og þegar niðurstaða skipulagsnefndar lægi fyrir skyldi byggingarnefnd taka málið til afgreiðslu. Þeim sem hafi tjáð sig um málið skyldi tilkynnt um niðurstöðu skipulagsnefndar og byggingarnefndar. Ljóst er að stefndi fór ekki eftir þessum lagaákvæðum við meðferð umræddrar umsóknar. Þannig fjallaði skipulagsnefnd stefnda ekki um málið og ekki var heldur efnt til grenndarkynningar á þann hátt sem þar var kveðið á um. Þótt aflað hafi verið samþykkis nágranna fyrir byggingu bílskúrsins að frumkvæði byggingarnefndar kom það ekki í stað formlegrar grenndarkynningar að tilhlutan skipulagsnefndar á mannvirkjunum sem sótt hafði verið um leyfi fyrir.

Í grein 6.10.3.4. í byggingarreglugerð nr. 177/1992 var kveðið á um tiltekna stærð og hæð bifreiðageymsla. Í niðurlagi þeirrar greinar sagði orðrétt: „Byggingarnefnd getur þó leyft stærri bifreiðageymslur og hærri, þar sem slíkt veldur ekki verulegri röskun á umhverfi og aðstæður að öðru leyti leyfa.“ Sambærileg ákvæði um bílageymslur minni en 100 fermetrar var að finna í grein 113.1 í byggingarreglugerð nr. 441/1998. Að teknu tilliti til þess að áfrýjandi og aðrir nágrannar Álfhólsvegar 61 gerðu engar athugasemdir við bílskúrinn þegar byggingarnefnd stefnda Kópavogsbæjar lagði til við bæjarstjórn að leyfi yrði veitt fyrir byggingu hans verður ekki talið að stefndi hafi brotið gegn fyrrgreindum reglugerðarákvæðum með því að veita þáverandi eiganda byggingarleyfið.

Samkvæmt framansögðu er fallist á með áfrýjanda að stefndi Kópavogsbær hafi á árinu 1998 brotið gegn ákvæðum 7. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 við meðferð á umsókn þáverandi eiganda Álfhólsvegar 61 um byggingarleyfi á því ári. Eins og áður er rakið gerði áfrýjandi hins vegar engar athugasemdir fyrir sitt leyti við bílskúrinn sem reistur hafði verið á þeirri lóð. Það var fyrst átta árum síðar að hann hreyfði athugasemdum við að ekki hafi verið staðið löglega að veitingu leyfis til byggingar hans og breytinga á húsinu að Álfhólsvegi 61. Þegar litið er til þessa tómlætis áfrýjanda og jafnframt þess, að ekki verður séð að áðurgreint brot stefnda Kópavogsbæjar á formreglum hafi haft áhrif á efni þeirrar ákvörðunar hans að veita byggingarleyfi fyrir hinum umdeildu mannvirkjum, ber að sýkna stefndu af kröfum áfrýjanda um brottnám mannvirkjanna eða breytingu á þeim.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu J-kk-þgf og E-kvk-þgf málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir, en rétt er að málskostnaður hér fyrir dómi falli að öðru leyti niður.

Dómsorð:

Kröfum áfrýjanda, K-kk-ef K-kk-ef, um að viðurkennt verði að útgáfa byggingarleyfa vegna breytinga á íbúðarhúsi og byggingar bílskúrs að Álfhólsvegi 61 í Kópavogi sé ólögleg er vísað frá héraðsdómi. Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti.

Áfrýjandi greiði stefndu J-kk-þgf G-kk-þgf og E-kvk-þgf J-kvk-þgf 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, en málskostnaður hér fyrir dómi fellur að öðru leyti niður.