597/2009

J kærði úrskurð héraðsdóms um að veita G frest til að skila greinargerð í máli sem hann höfðaði gegn honum. Talið var að héraðsdómara hafi borið að taka málið til dóms í þeim búningi sem það hafi verið þegar þingsókn hafi fallið niður af hálfu G, sbr. 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2009, þar sem varnaraðila var veittur frestur til 20. október 2009 kl. 10 til að skila greinargerð í máli, sem sóknaraðili höfðaði gegn honum. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Hann krefst þess einnig að málið „verði dómtekið í héraði í samræmi við 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála“. Jafnframt krefst hann þess „að Hæstiréttur ógildi úrskurð ... frá 9. júlí 2009“ og „að rétturinn dæmi kærða til að endurgreiða til kæranda málskostnað vegna kærumáls nr. 433/2009, kr. 100.000, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. september 2009 til greiðsludags.“ Til vara krefst sóknaraðili þess „að málið verði í héraði endurupptekið frá og með þinghaldi 6. júlí sl.“ en að því frágengnu „frá þingfestingu.“ Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði látinn falla niður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 25. júní 2009. Krafðist hann þess aðallega að viðurkenndur yrði eignarréttur sinn að fasteigninni „Hróarsholt 2, spilda, Flóahreppi“ fasteignanúmer 186-037, en til vara að tveimur þriðju hlutum hennar og að því frágengnu einum þriðja hluta. Hann hafði uppi margvíslegar aðrar kröfur, meðal annars kröfu um að stefnu í málinu yrði þinglýst á fasteignina. Málið var þingfest 30. júní 2009 og var þá sótt þing af hálfu varnaraðila, sem mótmælti kröfunni um þinglýsingu. Dómari ákvað að málið yrði tekið fyrir 6. júlí 2009 „til þess að gefa stefnanda og lögmanni stefnda kost á að tjá sig um þessa kröfu stefnanda.“ Þann dag sótti sóknaraðili þing og er bókað að dómari gæti leiðbeiningarskyldu sinnar, en sóknaraðili er ólöglærður. Af hálfu varnaraðila var ekki sótt þing. Bókað var í þingbók að krafa sóknaraðila um þinglýsingu yrði tekin til úrskurðar og úrskurður kveðinn upp 9. júlí 2009. Síðan er bókað: „Stefnandi leitar eftir afstöðu dómsins til þess hvort taka megi málið til dóms. Dómari féllst ekki á það en bókað var í þingbók í síðasta þinghaldi að málið væri tekið fyrir í dag til að gefa málsaðilum kost á að tjá sig um kröfu stefnanda um þinglýsingu stefnu. Útivist stefnda yrði að túlka þannig að ekki væri haldið uppi frekari vörnum um þá kröfu. Stefnandi krefst þess engu að síður að málið verði dómtekið en gerir ekki kröfu um að dómari taki frekari afstöðu til þess í þinghaldinu.“

Málið var aftur tekið fyrir 9. sama mánaðar og þá kveðinn upp úrskurður þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um þinglýsingu stefnu. Sóknaraðili sótti sjálfur þing og er þrívegis bókað í þinghaldinu að dómari gæti leiðbeiningarskyldu sinnar. Af hálfu varnaraðila var ekki sótt þing, en ekki verður ráðið af gögnum málsins að hann hafi verið boðaður til þinghaldsins. Málinu var frestað með vísan til 1. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 til næsta reglulegs dómþings 1. september 2009. Síðan er bókað: „Stefnandi ítrekar kröfu um að málið verði dómtekið vegna útivistar stefnda. Dómari hafnar því með vísan til framangreindrar lagagreinar. Stefnandi óskar eftir að dómari kveði upp úrskurð um kröfu hans um að málið verði dómtekið. Dómari telur að nægjanlegt sé að taka ákvörðun um kröfu stefnanda og vísar til þess sem áður er fram komið. Stefnandi ítrekar að útivist hafi orðið af hálfu stefnda í málinu.“

Úrskurður héraðsdóms 9. júlí 2009 var kærður til Hæstaréttar, sem staðfesti að hafna bæri kröfu sóknaraðila um að þinglýsa stefnu í málinu á umrædda fasteign með dómi 31. ágúst 2009 í máli nr. 433/2009. Í dómi Hæstaréttar er tekið fram að líta verði svo á að í kröfu sóknaraðila um dómtöku málsins hafi falist mótmæli við því að varnaraðila yrði veittur frestur til að skila greinargerð í málinu. Hafi héraðsdómara borið að kveða upp úrskurð um hvort fresta ætti málinu. Það hafi hann ekki gert heldur hafnað því með ákvörðun að taka skyldi málið til dóms. Væri réttmæti þeirrar ákvörðunar ekki til úrlausnar í dóminum.

Þegar málið var næst tekið fyrir í héraðsdómi 1. september 2009 sótti sóknaraðili þing. Þá var þing sótt af hálfu varnaraðila. Sóknaraðili mótmælti að varnaraðila yrði leyfð þingsókn sökum útivistar og krafðist þess að afstaða yrði tekin án tafar til þessarar kröfu. Lögmaður varnaraðila mótmælti þessu. Héraðsdómari ákvað að fresta málinu til 18. sama mánaðar en þá gæfist aðilum kostur á að tjá sig um þessa kröfu. Í þinghaldi þann dag ítrekuðu aðilar fyrri afstöðu sína. Héraðsdómari ákvað síðan með vísan til fyrrnefnds dóm Hæstaréttar að taka til úrskurðar kröfu sóknaraðila um að málið yrði dómtekið vegna útivistar varnaraðila. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila hafnað og varnaraðila veittur frestur til að skila greinargerð í málinu.

II

Samkvæmt 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. sömu greinar, skal mál tekið til dóms í þeim búningi sem það er ef stefndi sækir ekki þing við fyrirtöku máls eftir þingfestingu þess og hann hefur ekki lagt fram greinargerð. Verður ákvæðið ekki skilið svo að það taki ekki til þinghalds sem boðað er í því skyni að gefa aðilum kost á að tjá sig um afmarkaða þætti í kröfugerð stefnanda, svo sem kröfu um þinglýsingu stefnu. Bar héraðsdómara því að taka málið til dóms í þeim búningi sem það var þegar þingsókn féll niður af hálfu varnaraðila 6. júlí 2009. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Krafa sóknaraðila um að málið verði dómtekið er málsástæða fyrir kröfu hans um að hinn kærði úrskurður verði úr gildi felldur og verður henni því vísað frá Hæstarétti. Engar heimildir eru í lögum til að beina öðrum kröfum sóknaraðila til Hæstaréttar og er þeim einnig vísað frá Hæstarétti.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er úr gildi felldur.

Öðrum kröfum sóknaraðila, J-kk-ef A-kk-ef T-kk-ef, en þeirri er lýtur að ógildingu hins kærða úrskurðar er vísað frá Hæstarétti.

Varnaraðili, G-kk-nf G-kk-nf, greiði sóknaraðila samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.