112/2003

P var sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi U ehf., sakfelldur fyrir brot á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þá var hann einnig sakfelldur fyrir brot á 1. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr 36. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2003 af hálfu ákæruvalds og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákvörðuð refsing.

Ákærði krefst aðallega sýknu. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Ákærði áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti. Kemur krafa hans um sýknu ekki til álita nema að því marki, sem efni kunna að vera til samkvæmt 2. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994.

I.

Í málinu er ákærða í fyrri lið ákæru gefið að sök að hafa sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi Umboðsverslunarinnar Bross ehf. brotið gegn lögum um virðisaukaskatt með því að hafa ekki skilað virðisaukaskattskýrslum vegna einkahlutafélagsins fyrir öll uppgjörstímabil frá maí til og með desember 1996 og hafa skilað röngum virðisaukaskattskýrslum vegna uppgjörstímabilanna janúar til febrúar og mars til apríl 1996 og hafa með þessu vantalið skattskylda veltu og virðisaukaskatt vegna sölu á 25 bifreiðum, sem einkahlutafélagið flutti inn, og komið einkahlutafélaginu hjá að standa tollstjóranum í Reykjavík skil á innheimtum virðisaukaskatti, samtals að fjárhæð 2.474.568 krónur. Er fjárhæðin sundurliðuð milli uppgjörstímabila eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið þá leiðréttingu á þessum lið ákæru að hún varðaði sölu 23 bifreiða, en sú leiðrétting hefur ekki áhrif á fjárhæð sem ákært er vegna eða skiptingu hennar milli uppgjörstímabila. Í síðari lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að halda lögboðið bókhald fyrir Umboðsverslunina Bros ehf. vegna ársins 1996.

Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf rannsókn á bókhaldi og skattskilum Umboðsverslunarinnar Bross ehf. 30. maí 1997, sem lauk með skýrslu 11. ágúst 1998. Vísaði hann málinu til opinberrar rannsóknar með bréfi til ríkislögreglustjóra 26. júlí 2000. Með bréfi 23. júlí 2001 óskaði ríkislögreglustjóri eftir tilteknum gögnum frá skattrannsóknarstjóra, sem bárust honum með bréfi 24. október 2001. Verður ráðið af gögnum málsins að í framhaldi af því hafi ríkislögreglustjóri rannsakað málið af sinni hálfu. Gaf hann út ákæru í málinu 11. mars 2002 og var það þingfest fyrir héraðsdómi 3. apríl sama árs.

II.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í báðum liðum ákæru.

Þá verður með vísan til forsendna héraðsdóm staðfest sú niðurstaða hans að virðisaukaskattslagabrot ákærða verði ekki talin meiri háttar og verða þau því ekki heimfærð til 1. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995. Eðli og umfang bókhaldsbrots ákærða verður heldur ekki talið slíkt að það verði talið meiri háttar samkvæmt 2. mgr. sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Verður honum því ekki gert að sæta fangelsisrefsingu.

Sektarrefsing ákærða verður ekki færð niður úr lögmæltu lágmarki á grundvelli 3. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga enda bar honum að kynna sér þær reglur, sem giltu um starfsemi sem hann rak í atvinnuskyni. Samkvæmt því verður ákærða gert að greiða sekt í ríkissjóð, sem telst hæfilega ákveðin 4.950.000 krónur. Eins og að framan er rakið eru liðin meira en sex ár frá því að skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn á þeim brotum, sem ákærði er nú sakfelldur fyrir. Málið var tiltölulega einfalt úrlausnar og rannsókn þess afmörkuð við tilgreind viðskipti á árinu 1996 og því ekki umfangsmikil. Á rannsókn málsins hafa orðið löng hlé þar sem gögn þess bera ekki með sér að þeir, sem rannsókn stýrðu, hafi aðhafst neitt vegna viðurlaga- eða refsimeðferðar þess. Þannig liðu tæp tvö ár frá því að rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk þar til hann vísaði málinu til opinberrar rannsóknar ríkislögreglustjóra. Varð í framhaldi þess einnig verulegur dráttur á að ríkislögreglustjóri hæfi rannsókn málsins. Er þessi dráttur óhæfilegur og vítaverður. Hann er í andstöðu við 70. gr. stjórnarskrárinnar, svo sem henni var breytt með 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndum mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Verður af þessum sökum ekki komist hjá því að fresta greiðslu helmings sektarinnar í þrjú ár frá dómsuppsögu og fellur sá hluti hennar niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga með síðari breytingum. Verði sá helmingur sektarinnar, sem er óskilorðsbundinn, ekki greiddur innan fjögurra vikna frá dómsuppsögu skal ákærði sæta fangelsi í tvo mánuði. Vararefsing þess hluta sektarinnar, sem skilorðbundinn er, ákveðst fangelsi í tvo mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að jöfnu úr ríkissjóði og af ákærða, svo sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, P-kk-nf J-kk-nf, greiði 4.950.000 krónur í sekt í ríkissjóð, en fresta skal greiðslu helmings sektarinnar í þrjú ár frá dómsuppsögu og skal sá hluti hennar niður falla að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Verði sá helmingur sektarinnar, sem er óskilorðsbundinn, ekki greiddur innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, sæti ákærði fangelsi í tvo mánuði. Vararefsing þess hluta sektarinnar, sem skilorðbundinn er, ákveðst fangelsi í tvo mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu af ákærða, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, J-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.