553/2005

A krafði Í um greiðslu skaðabóta á þeim forsendum að hann hefði með saknæmum og ólögmætum hætti veitt öðrum en A sérleyfi til fólksflutninga, á milli byggðakjarnanna á norðanverðum Vestfjörðum og Ísafjarðar. A hafði sérleyfi á umræddri  leið frá 20. mars 1992 til 1. september 1997. Með bréfi 1. september 1997 veitti samgönguráðuneytið Ísafjarðarbæ sérleyfi á leiðinni. Var talið að slíkir hnökrar hefðu verið á stjórnsýslumeðferð ráðuneytisins að bakað hefði Í bótaskyldu vegna þess tjóns sem af því kynni að hafa leitt að A fékk ekki sérleyfið. A studdi fjárkröfur sínar við greinargerð löggilts endurskoðanda. Var ekki talið unnt að byggja á greinargerðinni í málinu þar sem hún var reist á ótraustum grunni og að sumu leyti hæpnum forsendum. Einnig voru dómkvaddir menn til að meta fjárhagslegt tjón A en ekki var talið unnt að leggja matsgerðina til grundvallar ákvörðun bóta. Var talið að þrátt fyrir að það kynni að vera erfiðleikum bundið að færa nákvæmar sönnur á fjárhæð tjóns gagnáfrýjanda hefði honum verið í lófa lagið að leggja fram ítarlegri gögn sem hefðu getað orðið viðhlítandi grunnur mats á fjártjóni hans. Þar sem það var ekki gert var ekki ljóst hvort hann hefði orðið fyrir tjóni vegna aðgerða Í, né þá hvaða fjárhæð tjónið hefði numið. Var málið vanreifað að þessu leyti og því talið óhjákvæmilegt að vísa því sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2005. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að skaðabætur verði lækkaðar og málskostnaður á báðum dómstigum felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 13. mars 2006. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 38.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 67/1989, frá 19. nóvember 1999 til 1. júlí 2001 og samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 5. október 2002, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr 6. gr. síðastnefndra laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér aðra lægri fjárhæð að mati dómsins með sömu vöxtum og greinir í aðalkröfu, en að því frágengnu að dómur héraðsdóms verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Með bréfi 20. mars 1992 úthlutaði samgönguráðuneytið Allrahanda hf. sérleyfi á leiðunum Þingeyri-Ísafjörður-Þingeyri og Ísafjörður-Hólmavík á grundvelli þágildandi laga nr. 53/1987 um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum. Gilti leyfið frá 20. mars 1992 til 1. mars 1995. Með bréfi samgönguráðuneytisins 23. febrúar 1995 var framangreint sérleyfi veitt félaginu áfram fyrir tímabilið 1. mars 1995 til 1. mars 1997. Eftir sameiningu sveitarfélaga á norðanverðum Vestfjörðum á árinu 1996 undir nafninu Ísafjarðarbær var fyrrgreinda sérleyfisleiðin innan marka hins nýja sveitarfélags. Sérleyfi félagsins mun síðan hafa verið framlengt frá 1. mars 1997 til 1. september sama ár. Þann 17. febrúar 1997 mun samgönguráðuneytið hafa auglýst eftir umsóknum um sérleyfi á leiðinni Ísafjörður-Suðureyri-Flateyri-Þingeyri. Um sérleyfið sóttu Ísafjarðarbær og fyrri sérleyfishafi, en nafni hans mun fyrir þann tíma hafa verið breytt í Allrahanda/Ísferðir ehf. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 53/1987 skyldi sjö manna nefnd, skipulagsnefnd fólksflutninga, vera samgönguráðherra til ráðuneytis um leyfisveitingar. Á fundi nefndarinnar 28. ágúst 1997 var úthlutun sérleyfa meðal annars til umfjöllunar og er í fundargerð svofelld bókun um framangreinda sérleyfisleið: „Nefndin styður umsókn Ísafjarðarbæjar um sérleyfi innan sveitarfélagsins, enda er það í anda laga nr. 53/1987 um skipulag á fólksflutningum, sbr. 8. gr. Nefndin vill hins vegar benda ráðuneytinu á að það kunna að vera lagaleg vandkvæði á að veita Ísafjarðarbæ leyfið frá og með 1. september nk. ...“. Með bréfi 1. september 1997 veitti samgönguráðuneytið Ísafjarðarbæ sérleyfi á þessari leið frá þeim degi til 1. september 1998. Tilkynnti ráðuneytið fyrrverandi sérleyfishafa um þá niðurstöðu með bréfi 10. sama mánaðar. Þann 21. nóvember 1997 gerðu Ísafjarðabær og Allrahanda/Ísferðir ehf. með sér samning um að félagið tæki að sér rekstur almenningsvagna milli Ísafjarðar, Suðureyrar, Flateyrar og Þingeyrar. Gilti samningurinn frá 27. september 1997 til 31. ágúst 1998. Í framhaldi af umsókn Ísafjarðarbæjar 27. febrúar 1998 veitti samgönguráðuneytið með bréfi 29. maí sama ár sveitarfélaginu einkaleyfi til fólksflutninga innan lögsagnarumdæmis þess með vísan til 8. gr. laga nr. 53/1987 frá 1. september 1998 að telja. Var sá akstur boðinn út á vegum sveitarfélagsins og í kjölfar þess samið við annan en Allrahanda/Ísferðir ehf. um hann.

Þann 14. maí 2001 höfðaði Allrahanda/Ísferðir ehf. mál á hendur aðaláfrýjanda og krafðist bóta vegna tjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna ólögmætrar úthlutunar samgönguráðuneytisins á framangreindu sérleyfi til Ísafjarðarbæjar. Með tilkynningu til hlutafélagaskrár 15. nóvember 2001 mun nafni Allrahanda/Ísferða ehf. hafa verið breytt í Ísferðir ehf. Samkvæmt samkomulagi milli þess félags og Allrahanda ehf. 1. mars 2002 skyldi síðarnefnda félagið yfirtaka fyrrgreindan „málarekstur ... með öllum réttindum og skyldum sem málinu fylgja ...“. Er „framsal“ sem dagsett er 16. nóvember 2002 og undirritað fyrir hönd beggja félaganna hliðstæðs efnis, en samkvæmt því framseldu Ísferðir ehf. „öll réttindi og skyldur skv. héraðsdómsmálinu“ til gagnáfrýjanda. Bú Ísferða ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 20. desember 2002. Lýsti skiptastjóri þrotabúsins því yfir 19. maí 2003 að á skiptafundi 26. mars sama ár hafi engum andmælum verið hreyft við framsali þessarar kröfu, en endurrit fundargerðar þessa fundar er meðal gagna málsins. Framangreindu máli var vísað frá dómi án kröfu með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júní 2003 vegna annmarka á reifun þess. Var sá úrskurður staðfestur með dómi Hæstaréttar sem birtur er í dómasafni 2003, bls. 2890. Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta 27. febrúar 2004.

II.

Málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er nánar rakið reisir aðaláfrýjandi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti gagnáfrýjanda þar sem ósannað sé að krafa Ísferða ehf. hafi verið framseld honum, ætlaðir framsalsgerningar fái ekki staðist og þeir geti ekki haft þau réttaráhrif að gagnáfrýjandi hafi eignast skaðabótakröfu frá Ísferðum ehf. Af samþykktum Allrahanda/Ísferða ehf. 10. desember 2000 og vottorði hlutafélagaskrár 20. september 2001 verður ekki önnur ályktun dregin en að fyrrgreint samkomulag 1. mars 2002 og framsal 16. nóvember sama ár hafi verið undirritað fyrir hönd félagsins af þar til bærum mönnum. Þá er ljóst af framangreindri fundargerð skiptafundar í þrotabúi Ísferða ehf. og yfirlýsingu skiptastjóra að af hálfu þrotabúsins var ekki fundið að framsali kröfunnar. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að krafa sú sem mál þetta snýst um hafi réttilega verið framseld gagnáfrýjanda.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er einnig staðfest sú niðurstaða hans að slíkir annmarkar hafi verið á stjórnsýslumeðferð samgönguráðuneytisins að bakað hafi aðaláfrýjanda bótaskyldu vegna þess tjóns sem af því kann að hafa leitt að Allrahanda/Ísferðir ehf. fengu ekki margumrætt sérleyfi.

Fjárkröfur sínar, sem nánari grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi, styður gagnáfrýjandi við greinargerð G-kk-ef H-kk-ef löggilts endurskoðanda frá 7. maí 2002. Greinargerðar þessarar var aflað einhliða af forsvarsmönnum Ísferða ehf. Hún sýnist reist á ótraustum grunni og að sumu leyti á hæpnum forsendum. Verður af þessum sökum ekki á henni byggt í málinu. Að beiðni Ísferða ehf. voru dómkvaddir matsmenn til að meta fjárhagslegt tjón félagsins af því að missa umrætt sérleyfi. Er matsgerð þeirra 26. júní 2002 meðal gagna málsins. Þar var lagt mat á þau atriði sem dómkrafa gagnáfrýjanda tekur til enda þótt hann reisi kröfugerð sína ekki á matinu. Var það niðurstaða matsins að ekki lægi fyrir að um tjón vegna tapaðs framtíðarhagnaðar væri að ræða. Þá var ekki metið tjón vegna fasteignarinnar Túngötu 5 á Flateyri eða launakostnaðar starfsmanna. Þar var hins vegar lagt mat á tjón gagnáfrýjanda vegna „vannýtingar“ sex bifreiða og kostnaðar af breytingum á tiltekinni bifreið. Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á þá niðurstöðu hans að þessir liðir matsgerðarinnar geti ekki orðið grundvöllur ákvörðunar um bætur til handa gagnáfrýjanda. Þótt erfiðleikum kunni vera bundið að færa nákvæmar sönnur á fjárhæð tjóns gagnáfrýjanda var honum í lófa lagið að leggja fram sundurliðuð gögn varðandi nýtingu einstakra bifreiða sem og gögn úr bókhaldi sínu, sem hefðu getað orðið viðhlítandi grunnur mats á fjártjóni hans. Það gerði hann ekki og er af fyrirliggjandi gögnum ekki ljóst hvort hann varð fyrir tjóni vegna aðgerða aðaláfrýjanda, hvað þá hvaða fjárhæð það hafi numið. Brestur því skilyrði til að ákveða gagnáfrýjanda bætur að álitum, eins og héraðsdómur gerði. Að þessu virtu liggja ekki fyrir nægileg gögn um tjón gagnáfrýjanda til að unnt sé að fella efnisdóm á kröfu hans. Er því óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Eins og atvikum er háttað er rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.