317/1999

L, G, R og B voru í refsimáli dæmdar vegna líkamsárásar á I. Í refsimálinu var talið að líkamstjón það sem I hlaut af árásinni stafaði eingöngu af atlögu L, en hún greiddi I höfuðhögg með hnésparki eftir að atlögu G, R og B að I lauk. Höfðaði I mál á hendur L,G, R og B til heimtu skaðabóta. Í dómi héraðsdóms var L dæmd til að greiða I bætur, en G, R og B voru sýknaðar af kröfum I. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest á grundvelli þess að ekki væri unnt að byggja á því að atlagan í heild teldist samverknaður L og G, R og B og var ekki talið að sérstakt samband hefði verið milli L og G, R og B á meðan á atburðum stóð. Var litið á framferði L sem sérstakan verknað og ekki talið að tjón það sem L olli I gæti talist sennileg afleiðing hegðunar G, R og B. Voru G, R og B því sýknaðar af kröfum I.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 1999 og krefst þess að stefndu verði, in solidum með L-kvk-þgf D-kvk-þgf R-kvk-þgf, dæmdar til að greiða sér 3.589.740 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 11. febrúar 1998 til 11. mars sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast þess aðallega, að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur, en til vara að bótafjárhæð verði verulega lækkuð. Í báðum tilvikum krefjast þær málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt endurrit aðfarargerðar, er fram fór 28. september 1999 hjá L-kvk-þgf R-kvk-þgf vegna kröfu sýslumannsins á Akranesi, að fjárhæð 595.000 krónur. Var gerðarþoli viðstödd aðförina, sem lauk án árangurs.

I.

Í héraðsdómi er greint frá niðurstöðu í refsimáli, sem höfðað var gegn stefndu og L-kvk-þgf D-kvk-þgf R-kvk-þgf vegna líkamsárásar á áfrýjanda aðfaranótt 20. janúar 1996, en málinu lauk með dómi Hæstaréttar 6. mars 1997, sbr. H.1997.904. Samkvæmt niðurstöðu þess máls ber við það að miða að áverki sá, sem örorka áfrýjanda er rakin til og bóta er nú krafist fyrir, stafi eingöngu frá atlögu L-kvk-ef D-kvk-ef R-kvk-ef, enda er það viðurkennt af hálfu áfrýjanda. Í máli þessu er því til úrlausnar, hvort atferli stefndu umrætt sinn geti talist með þeim hætti, að tjón áfrýjanda teljist sennileg afleiðing af því og að þær eigi að bera óskipta bótaábyrgð með L-kvk-þgf D-kvk-þgf. Heldur áfrýjandi því fram að þær hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið tjóninu og hafi verið um eina atlögu að ræða. Hafi stefndu og L-kvk-nf D-kvk-nf staðið að henni í mismiklum mæli í einstökum þáttum hennar, meðal annars með hvatningu. Þáttur L-kvk-ef D-kvk-ef hafi verið tilviljanakenndur eins og hinna og bæði háttsemi hennar og þeirra haft hættueiginleika í för með sér. Tjónið hefði allt eins getað hlotist af höggum, spörkum og hrindingum stefndu eins og sparki L-kvk-ef D-kvk-ef.

Stefndu mótmæla því að áverkar þeir, sem áfrýjandi hlaut, hafi verið afleiðing verknaðar þeirra. Ekkert orsakasamband sé milli hegðunar þeirra og áverkanna. Þær hafi tuskast á við áfrýjanda og er því mótmælt að þær hafi beitt hliðstæðum aðferðum í samskiptum sínum við áfrýjanda og L-kvk-nf D-kvk-nf gerði. Ekki hafi verið um samverknað þeirra og hennar að ræða.

II.

Í máli þessu hafa ekki farið fram yfirheyrslur aðila og vitna. Verður því að byggja á því, sem fram kemur í niðurstöðum og atvikalýsingum í dómum Héraðsdóms Vesturlands 8. október 1996 og Hæstaréttar 6. mars 1997 í fyrrnefndu refsimáli og dómskýrslum er lágu þeim til grundvallar. Talið var sannað að stefndu hefðu ráðist að áfrýjanda með hrindingum og spörkum umrædda nótt. Hefði þetta fyrst gerst bak við húsið nr. 8 við Kirkjubraut á Akranesi og hefðu stefndu allar átt þátt í þeirri aðför. Síðan hefðu stefndu G-kvk-nf Y-kvk-nf og B-kvk-nf A-kvk-nf ráðist að áfrýjanda við verslun G-kk-ef B. H-x-x við Akratorg og slegið hana í andlitið með flötum lófa. Að lokum hefðu þær allar í félagi veist að henni með hrindingum við húsin nr. 64 og 62 við Suðurgötu og meðal annars hrint henni utan í rafmagnstengikassa. Var þetta atferli þeirra allt talið varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þegar þetta átti sér stað var áfrýjandi nýorðin 16 ára, svo og stefnda G-kvk-nf Y-kvk-nf, en stefndu R-kvk-nf B-kvk-nf og B-kvk-nf A-kvk-nf voru 15 ára. Þekktust þær allar.

L-kvk-nf B-kvk-nf R-kvk-nf, sem var 18 ára á þessum tíma, var lengst af í hópi áhorfenda, sem safnast höfðu saman og fylgst með atlögu stefndu. Skarst hún í leikinn þegar síðustu atlögu stefndu lauk. ,,Gekk hún þá að I-kvk-þgf og greiddi henni höfuðhögg með svokölluðu hnésparki, þannig, að hún keyrði höfuð stúlkunnar niður með handtaki á móti krepptum fæti” eins og segir í dómi Hæstaréttar. Samkvæmt frásögnum vitna var högg þetta þungt og sjálf sagði L-kvk-nf D-kvk-nf að það hafi orðið mun fastara en hún ætlaðist til. Var atferli hennar talið varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og sú heimfærsla talin eiga við bæði vegna afleiðinga verknaðarins og aðferðarinnar, sem beitt var gegn varnarlausum aðila.

Í ákæru refsimálsins voru allar ákærðu, þ.e. stefndu og L-kvk-nf D-kvk-nf, ákærðar fyrir að hafa í félagi ráðist að áfrýjanda og var L-kvk-þgf D-kvk-þgf þar gefið að sök að hafa einnig átt þátt í fyrstu lotu atlögunnar við Kirkjubraut 8. Á þetta var ekki fallist í niðurstöðum málsins og var sakfelling L-kvk-ef D-kvk-ef eingöngu bundin við ofangreinda atlögu í lokin.

Þegar litið er til þess, sem lagt var til grundvallar í refsimálinu þykir ekki hafa verið gert líklegt að L-kvk-nf D-kvk-nf hafi verið með stefndu í umræddri aðför og er ekki unnt að byggja á því að atlagan í heild teljist samverknaður stefndu og hennar. Af gögnum verður ekki annað ráðið en að L-kvk-nf D-kvk-nf hafi skorist í leikinn að eigin frumkvæði eftir að hafa fylgst ásamt öðrum með því, sem gerðist milli stefndu og áfrýjanda. Hefur ekki verið sýnt fram á að stefndu hafi haft áhrif þar á, hvatt hana eða óskað liðsinnis hennar. Eins og málið liggur fyrir þykir ekki unnt að byggja á því að sérstakt samband hafi verið milli þeirra á meðan á atburðum stóð og hafa ber í huga talsverðan aldursmun þeirra. Líta verður á framferði L-kvk-ef D-kvk-ef sem sérstakan verknað þótt telja verði að hugaræsingur í tengslum við atlögur stefndu að áfrýjanda hafi átt þátt í að til hans kom. Verður þó ekki á því byggt að það eitt geti leitt til bótaábyrgðar stefndu, enda voru viðbrögð hennar langt umfram það, sem við mátti búast. Verður á það fallist með héraðsdómara að tjón, sem L-kvk-nf D-kvk-nf olli áfrýjanda, geti ekki talist sennileg afleiðing hegðunar stefndu.

Samkvæmt framansögðu ber að staðfesta héraðsdóm.

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, I-kvk-ef G. P-kvk-ef, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður stefndu, G-kvk-ef Y-kvk-ef Ó-kvk-ef, R-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef og B-kvk-ef Ö-kvk-ef S-kvk-ef, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, 200.000 krónur til hvers þeirra.