492/2011

R krafði Í um bætur vegna gæsluvarðhalds og farbanns sem hún taldi sig hafa sætt að ósekju í tengslum við rannsókn á innflutningi mikils magns fíkniefna hingað til lands. Hæstiréttur taldi að vegna tengsla R við málið hafi verið fullt tilefni til handtöku hennar og síðar gæsluvarðhalds í framhaldinu. Var því hafnað kröfu R fyrir að hafa sætt gæsluvarðhaldi í öndverðu. Hæstiréttur taldi gæsluvarðhaldið á hinn bóginn hafa staðið lengur en efni voru til og af þeim sökum ætti R rétt á bótum fyrir að hafa sætt gæsluvarðhaldi eftir 12. janúar 2010 þar sem eigi síðar en þá hefði þáttur hennar verið upplýstur. Þá var R einnig talin eiga rétt til nokkurra bóta vegna þeirrar skerðingar á frelsi sem af farbanninu leiddi. Þóttu bætur hæfilega ákveðnar 600.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 2011. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 10.927.830 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að stefnukrafa verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Í málinu krefur áfrýjandi stefnda um bætur vegna gæsluvarðhalds sem hún sætti frá 6. janúar til 17. febrúar 2010 og farbanns frá þeim tíma til 4. júní sama ár. Í hinum áfrýjaða dómi eru að nokkru rakin atvik máls, allt frá því er lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu bárust 11. nóvember 2009 upplýsingar frá lögreglunni í Litháen um að tveir þarlendir karlmenn hygðust flytja til Íslands talsvert magn fíkniefna í bifreið, og þar til áfrýjandi var með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júní 2010 sýknuð af ákæru um tilraun til hlutdeildar í broti samkvæmt 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi er skaðabótakrafa áfrýjanda reist á 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. einnig 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Byggir áfrýjandi á því að aldrei hafi legið fyrir rökstuddur grunur um að hún hafi framið refsiverðan verknað sem fangelsisrefsing sé lögð við, hvorki fyrir né eftir handtöku hennar 5. janúar 2010. Þar af leiði að ekki hafi verið uppfyllt lagaskilyrði til handtöku hennar í öndverðu, gæsluvarðhaldi því er hún var látin sæta í framhaldi handtökunnar, framlengingu gæsluvarðhaldsins og síðar farbanni því er hún sætti.

Stefnda var sem fyrr greinir með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júní 2010 sýknuð af ákæru um tilraun til hlutdeildar í fíkniefnabroti því sem áður er frá greint og eru í hinum áfrýjaða dómi raktar forsendur þess sýknudóms. Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 er mælt á þann veg að maður sem borinn hafi verið sökum í sakamáli eigi rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins, ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann var talinn ósakhæfur. Samkvæmt 2. mgr. 228. gr. skal dæma bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. ákvæðisins eru fyrir hendi. Þó er sá fyrirvari settur í öðrum málslið 2. mgr. 228. gr. að bætur megi fella niður eða lækka ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Af framangreindu leiðir að úrlausn þess hvort áfrýjandi hafi fyrirgert rétti þeim til bóta sem mælt er fyrir um í fyrri málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, eða hvort bætur skuli sæta lækkun, veltur á því hvort áfrýjandi hafi í skilningi annars málsliðar 2. mgr. 228. gr. valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem bótakröfur hennar eru reistar á. Er í þessu sambandi til þess að líta að ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sem áfrýjandi vísar einnig til bótakröfu sinni til stuðnings, ber að túlka, eins og rakið er í dómi Hæstaréttar í máli nr. 175/2000 sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á blaðsíðu 3135, með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal um eigin sök.

II

Áfrýjandi mætti samkvæmt boðun til yfirheyrslu hjá lögreglu 5. janúar 2010 og var henni þá kynnt að í þágu rannsóknar fyrrgreinds fíkniefnamáls væri hún handtekin og nyti réttarstöðu sakbornings. Þann dag var gerð með samþykki áfrýjanda húsleit á dvalarstað hennar og hún daginn eftir úrskurðuð í gæsluvarðhald til 3. febrúar sama ár með vísan til a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008.

Eins og málið horfði þá við lögreglu hafði áfrýjandi annast um kaup á farmiðum með ferjunni Norrænu til Íslands fyrir tvo Litháa sem tengdust málinu og greitt fyrir úr eigin vasa. Hún hafði og millifært peninga til aðila í Litháen sem líkur bentu til að tengdust málinu, annast um breytingar á farmiðum Litháanna sem sátu í gæsluvarðhaldi í Færeyjum og greitt úr eigin vasa fyrir þær breytingar, ítrekað hringt og komið á skrifstofu Norrænu ferðaskrifstofunnar ehf. og hringt til lögreglunnar í Færeyjum til að spyrjast fyrir um afdrif Litháanna tveggja þegar þeir skiluðu sér ekki til Íslands með Norrænu eins og til stóð. Loks hafði áfrýjandi í símtölum 18. og 20. nóvember 2009, sem lögreglan hleraði, látið orð falla við unnusta sinn M-x-x S-x-x sem gáfu til kynna að hún kæmi að undirbúningi og skipulagningu hins fyrirhugaða fíkniefnainnflutnings. Þannig greindi áfrýjandi M-x-x frá því í símtali 18. nóvember að tilteknir símar virkuðu og bætir við: „Já! Ég var að reyna, og, ég fékk merki, það var samband.“ Í símtali síðar sama dag spyr hún M-x-x hvort eitthvað sé að frétta en hann svarar: „Nei. Svo að hérna. Við erum búnir að hringja, en það svarar enginn.“ Taldi lögregla að í símtalinu vísaði áfrýjandi til síma Litháanna tveggja sem urðu strandaglópar í Færeyjum og sættu þar gæsluvarðhaldi.

III

Skýrsla sú sem gerð var af lögreglu um handtöku áfrýjanda 5. janúar 2010 og húsleit þá er gerð var hjá henni þann dag ber ekki með sér að áfrýjandi hafi verið spurð um atvik þau er felldu grun á hana um aðild að fíkniefnamáli því sem til rannsóknar var. Áfrýjandi var færð fyrir dómara næsta dag og þá kynnt krafa lögreglu um gæsluvarðhald yfir henni. Hún mótmælti þeirri kröfu og neitaði sök. Verjandi hennar benti á í þinghaldinu að rangt væri að áfrýjandi hefði verið yfirheyrð þann dag eins og fram kæmi í greinargerð lögreglu. Sækjandi málsins staðfesti að rétt væri hjá verjandanum að áfrýjandi hefði ekki verið yfirheyrð þann dag. Það hafi staðið til en vegna vandkvæða með að fá túlk hafi það ekki náðst fyrir þinghaldið. Hins vegar hafi sakarefnið verið borið undir kærðu daginn áður að viðstöddum verjanda og túlki og hún þá ekki viljað tjá sig um það.

Áfrýjandi var fyrst yfirheyrð hjá lögreglu 6. janúar 2010. Í samantekt lögreglu um yfirheyrsluna segir að áfrýjandi hafi neitað að koma nálægt innflutningi fíkniefna. „Sagði hún að varðandi þetta mál þá hefðu vinir vina hennar og M-x-x, kærasta hennar, hringt í þau og beðið þau um að panta farmiða fyrir tvo menn með Norrænu vegna þess að þeir gætu það ekki sjálfir. Kvaðst hún hafa gert það fyrir þá og þau hefðu borgað miðana sjálf en átt að fá endurgreitt. [Áfrýjandi] var ítrekað spurð um hverjir væru þessir vinir þeirra en svaraði hún því ekki heldur sneri svarinu alltaf upp á vini vina þeirra sem hún kvaðst ekki vita hverjir væru. Ekki er hægt að útiloka að hún hafi ekki skilið spurninguna.“ Síðar í samantektinni segir: „[Á-kk-þgf] var kynnt að lögreglan ætlaði að hún hefði bæði hringt og farið á ferðaskrifstofu Norrænu á Íslandi í því skyni að athuga með ferðir A-x-x og G-x-x. Var hún spurð hverju því sætti. Sagði hún að sömu aðilar og hefðu beðið hana um að bóka farmiðana hefðu beðið hana um það þar sem fjölskylda A-x-x hefði áhyggjur af honum. [Áfrýjandi] var spurð hvort hún vildi bæta einhverju við í lok yfirheyrslunnar og kvaðst hún vera alsaklaus og ósátt við þá meðferð sem hún sætti.“

Næst var áfrýjandi færð til yfirheyrslu 8. janúar 2010. Fram kemur í samantekt lögreglu um þá yfirheyrslu að áfrýjandi hafi í upphafi verið spurð hvort hún vildi breyta eða bæta við fyrri framburð en hún kvaðst ekki vilja það að svo stöddu. Í samantektinni segir: „[Áfrýjandi] var spurð hvort það væri rétt eftir henni haft í síðustu skýrslutöku, að hún hefði verið beðin um að kaupa farmiða fyrir tvo menn sem væru að koma til Íslands með Norrænu. Sagði hún það ekki rétt eftir henni haft. Hún hefði verið beðin um að kaupa miða fyrir einn aðila. Hún var þá spurð hver hefði keypt miðann fyrir hinn aðilann. Kvaðst hún ekki vita það þar sem hún þekkir ekki þessa menn. [Áfrýjandi] var spurð hver hefði beðið hana um að kaupa farmiðann. Sagði hún að vinir vina kærasta hennar hefðu gert það. Hún var þá spurð hverjir væru þessir vinir kærasta hennar. Kvaðst hún ekki vita það. Mögulega væri kærasti hennar með símanúmerin þeirra en hún hefði aldrei haft samband við þessa menn sjálf. Hún var þá spurð hver hefði beðið hana um kaupa farmiðann. Sagði hún að „þeir“ hefðu beðið kærastann hennar og hana um það.“

Síðar segir í samantektinni um yfirheyrsluna 8. janúar 2010: „Aðspurð sagði [áfrýjandi] að hún hefði greitt um það bil 40.000-kr. fyrir farmiðann ... [og] greitt fyrir þetta með því að taka af sparifé sínu en hún hafi átt að fá upphæðina endurgreidda. Aðspurð sagðist hún ekki vera búin að fá endurgreitt. [Áfrýjandi] kvaðst ekki vera með vinnu heldur þiggja atvinnuleysisbætur ... [Áfrýjandi] var þá spurð hvort það væri réttur skilningur lögreglu að hún hefði keypt farmiða fyrir aðila sem hún þekkti ekkert og hefði aldrei hitt, að boði aðila sem hún þekkti ekkert og hefði aldrei hitt. Sagði hún það vera réttan skilning lögreglu. Hún hafi gert það í þeirri trú að hún myndi fá endurgreitt.“ Er áfrýjandi var um það spurð hvernig hún framfleytti sér kvaðst hún fá 130.000 krónur í atvinnuleysisbætur. Hún sæi um að borga allt í sambúð þeirra M-x-x, leigu, síma, mat og fleira en hann borgaði ekkert. Er áfrýjanda var kynnt að þegar M-x-x hefði verið handtekinn á Keflavíkurflugvelli 5. janúar 2010 hefði hann haft talsvert magn af peningum meðferðis. Kvað hún það vera peninga frá henni og móður hennar sem M-x-x hefði átt að leggja inn á banka í Litháen. Samkvæmt skýrslu lögreglu um handtöku M-x-x S-x-x á Keflavíkurflugvelli 5. janúar 2010 fundust í handtösku hans meðal annars seðlaveski með 2940 evrum, 57 bandaríkjadölum, 40 litas, 250 dönskum krónum og 50 norskum krónum.

Enn var áfrýjandi færð til yfirheyrslu 10. janúar 2010. Í samantekt um þá yfirheyrslu segir að áfrýjandi hafi aðspurð sagt „að vinur kærasta hennar hefði beðið um að farmiði yrði keyptur fyrir þessa menn frá Færeyjum til Íslands. Það hefði verið nokkrum dögum áður en farmiðarnir voru keyptir. [Áfrýjandi] var spurð hvernig þessi vinur kærasta hennar hefði beðið um að farmiðinn yrði keyptur. Kvaðst hún hafa fengið þau skilaboð frá kærasta sínum sem hefði aftur á móti fengið þau frá þessum vini sínum. Aðspurð kvaðst [áfrýjandi] ekki hafa átt bein samskipti við þann mann á nokkrum tímapunkti.“ Í yfirheyrslunni var spiluð fyrir áfrýjanda hljóðupptaka af símtali hennar og M-x-x 18. nóvember 2009. Kvaðst hún í símtalinu vera að láta M-x-x vita að sími bróður hans og konu hans væri kominn í lag. Henni var þá kynnt að frásögn hennar væri ótrúleg og hún spurð „af hverju hún hefði verið að hringja í fólk sem hún þekkti ekkert og hefði aldrei hitt og þar að auki úr símanum hans M-x-x sem henni hefði verið bannað að nota, að eigin sögn ... Kvaðst hún ekki vita það. Hún hefði vitað að hún mætti ekki nota símann en samt hringt. Kvaðst hún ekki vita af hverju hún hefði gert það ... [Áfrýjanda] var bent á að hún hefði komið með sitthvort svarið við sömu spurningunni. Sagði hún þá að hún vissi ekki hvers vegna hún hefði hringt úr síma M-x-x. [Áfrýjanda] var þá kynnt að á þeim tíma, sem hún hringdi í M-x-x til að segja honum að símarnir væru virkir, höfðu rannsóknarlögreglumenn í Færeyjum kveikt á farsímum A-x-x og G-x-x. Slökkt hafði verið á símunum frá því þeir voru handteknir í Færeyjum. [Áfrýjandi] sagði þá að hún hefði bara verið beðin um að kaupa farmiða og hún vissi ekkert meira um þá A-x-x og G-x-x.“ Eftir stutt hlé á yfirheyrslunni var áfrýjandi spurð hvort hún vildi breyta eða bæta við fyrri framburð. Kvaðst hún nú vilja breyta svari sínu við síðustu spurningu. Orðrétt segir í samantektinni: „Sagði hún að þriðji aðili hefði beðið M-hk-þf og hana um að leita og reyna að ná sambandi við A-x-x og G-x-x. Hún hefði reynt ítrekað að hringja í þá og svo hefði allt í einu náðst samband ... [Áfrýjandi] var spurð hvers vegna hún hefði ekki sagt satt og rétt frá fyrst þegar hún var spurð um þetta. Kvaðst hún vera hrædd. Hún þekkti ekki mennina sem voru handteknir í Færeyjum né þann aðila sem bað um að farmiðinn yrði keyptur og hún væri hrædd við þá.“

Í yfirheyrslu hjá lögreglu 12. janúar 2010 kvaðst áfrýjandi aðspurð einu sinni sumarið áður hafa sent peninga til útlanda. Hún hefði sent sparifé sitt til vinkonu M-x-x í Litháen þar sem hún sjálf væri ekki með bankareikning þar. Þeir peningar sem M-x-x hafði meðferðis þegar hann var handtekinn hefðu að hluta verið sparifé hennar og móður hennar. Aðspurð kvaðst hún ekki muna hversu miklu sparifé hún hefði náð að safna á þeim þremur og hálfa ári sem hún hefði búið hér á landi. Síðan segir í samantekt um yfirheyrsluna: „Hún var þá spurð hvar sparifé hennar væri. Sagði hún að það ætti að vera inn á bankabók vinkonu M-x-x. [Áfrýjandi] var þá aftur spurð hversu miklu fé hún hefði safnað sér. Sagðist hún hafa verið komin upp í tæplega 2.800.000-kr. En eftir að hún kynntist M-x-x og byrjað búskap með honum hefði gengið mjög hratt á þetta sparifé hennar ... [Áfrýjandi] var þá spurð hvenær hún hefði sent peningana til Litháen. Kvaðst hún hafa gert það síðasta sumar og vísaði á bankayfirlit sitt ef lögreglan vildi fá nánari tímasetningu. [Áfrýjanda] var þá kynnt að lögregla teldi hana vera segja ósatt. Það horfði einkennilega við að hún hefði sent peninga erlendis án þess að vita hvað upphæðin væri há og það til aðila sem hún þekkti ekki og einu tengslin við þann aðila væru í gegnum M-hk-þf sem hún hefði þar að auki nýlega kynnst. [Áfrýjanda] var jafnframt kynnt að það væri ætlun lögreglu að þessir peningar sem hún hefði sent erlendis hefðu verið notaðir til fjármögnunar á flutningi fíkniefna til Íslands. [Áfrýjandi] ... svaraði því til að hún hefði treyst [M-x-x] fyrir þessum peningum og þess vegna sent þá úr landi ... viðtakandi peninganna hefði verið kona að nafni S-x-x. Kvaðst hún hafa ætlað sér að fara frá Íslandi síðasta sumar, og engin önnur leið hefði verið fyrir hana að koma þessum peningum úr landi. [Áfrýjandi] var aftur spurð hver upphæðin hefði verið en hún kvaðst ekki vita það.“

Eftir stutt hlé á yfirheyrslunni 12. janúar 2010 skýrði áfrýjandi frá á þann veg „að hún hefði sent peninga til S-x-x en hún myndi ekki hversu há upphæðin var. Aðspurð sagði hún þetta ekki hafa verið sína peninga. M-x-x hefði verið beðinn um af þriðja aðila, að senda þessa peninga út til Litháen. [Áfrýjandi] var spurð af hverju hún hefði sent peningana. Sagðist hún hafa verið beðinn um að gera þennan greiða og hún hefði ekki spurt neinna spurninga ... Aðspurð sagði [áfrýjandi] að það fyrsta sem M-x-x hefði beðið sig um að gera, tengt þessu máli, hefði verið að senda peninga en það átti að vera greiði fyrir kunningja hans sem ekki hefði haft bankareikning í Litháen. Kvaðst hún hafa gert það en ekki muna hvenær nákvæmlega ... þessi sending átti sér stað; kannski í júlí eða ágúst. [Hún] kvaðst ekki muna hversu há upphæðin var. Móttakandi peninganna hefði verið áðurnefnd S-x-x. Aðspurð sagði [áfrýjandi] að kunningi M-x-x - sem bað um að peningarnir yrðu sendir - hefði látið M-x-x hafa umslag með peningum í. Hún hefði svo lagt féð inn á reikning sinn og millifært yfir á reikning S-x-x í Litháen ... M-hk-nf hefði tekið við peningunum daginn áður en hún millifærði þá ... [Áfrýjandi] var spurð hvort hún hefði vitneskju um fleiri peningasendingar á vegum M-hk-ef. Kvaðst hún ekki vita það né hvort hann hefði reynt að fá fleiri til að senda peninga úr landi. Aðspurð sagði [áfrýjandi] að hún hefði geymt sparifé sitt heima hjá sér og þeir peningar sem M-x-x hefði haft á sér þegar hann var handtekinn hefðu verið hluti af því.“ Eftir yfirheyrslur hjá lögreglu 12. janúar 2010 var áfrýjandi ekki yfirheyrð fyrr en 11. febrúar 2010 og þá fyrir dómi. Í þeirri yfirheyrslu skýrði áfrýjandi frá atvikum máls mjög á sama veg og í yfirheyrslunni 12. janúar 2010.

IV

Áfrýjandi var handtekin og hneppt í gæsluvarðhald vegna rannsóknar á máli sem varðaði ætlaðan innflutning á miklu magni fíkniefna hingað til lands. Rannsóknin var umfangsmikil, margir komu þar við sögu og hún teygði anga sína til þriggja landa. Eins og atvikum málsins háttaði í aðdraganda þess að áfrýjandi var handtekin 5. janúar 2010 og með hliðsjón af því hvernig hún var við málið riðin samkvæmt framansögðu var fullt tilefni til handtöku áfrýjanda og að láta hana sæta gæsluvarðhaldi í framhaldinu. Þrátt fyrir sýknu af kröfum ákæruvalds í sakamáli því sem höfðað var á hendur henni, verða henni ekki dæmdar bætur fyrir að hafa sætt gæsluvarðhaldi í öndverðu þar sem hún hafði með háttsemi sinni í aðdraganda gæsluvarðhaldsúrskurðarins sjálf stuðlað að þeirri aðgerð vegna þeirra tengsla sinna við málið sem áður er gerð grein fyrir.

Áfrýjandi sætti gæsluvarðhaldi frá 6. janúar til 3. febrúar 2010 en þann dag var gæsluvarðhaldsvist hennar framlengd til 17. febrúar sama ár. Með úrskurði 17. febrúar 2010 var áfrýjanda gert að sæta farbanni til og með 17. mars 2010. Farbannið var síðan framlengt fjórum sinnum og áfrýjanda því bönnuð för af landinu allt þar til dómur gekk í máli ákæruvalds á hendur henni 4. júní 2010. Í kafla III hér að framan eru raktar skýrslur áfrýjanda við yfirheyrslur hjá lögreglu eftir að gæsluvarðhaldsvist hennar hófst um þau atriði er helst þóttu tengja hana við undirbúning og skipulagningu fíkniefnamáls þess er til rannsóknar var. Á það er fallist með stefnda að skýringar áfrýjanda á ástæðum þess að hún keypti farmiða með Norrænu fyrir Litháana tvo sem síðar voru úrskurðaðir í gæsluvarðhald í Færeyjum og fjármagnaði þau kaup voru mjög á reiki og því ótrúverðugar. Gerði áfrýjandi í yfirheyrslunum enga tilraun til að benda á þá aðila sem höfðu óskað eftir milligöngu hennar og M-x-x um kaupin, en til þess var brýn ástæða svo ganga mætti úr skugga um sannleiksgildi frásagnar hennar. Þá skýrði áfrýjandi eins og áður er rakið í upphafi rangt frá um peningasendingar sínar til Litháen, bæði hvað varðar ástæður sendinganna og eignarhald á því fé sem yfirfært var, en framburð sinn um þau atriði leiðrétti hún í lok yfirheyrslu 12. janúar 2010. Einnig skýrði hún í upphafi rangt frá um það hvort hún hefði reynt að hringja í síma Litháanna tveggja sem sættu gæsluvarðhaldi í Færeyjum, en rangan framburð sinn um það atriði leiðrétti hún í yfirheyrslu 10. janúar 2010.

Áfrýjandi hélt við rannsókn málsins stöðugt fram sakleysi sínu og var með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júní 2010 sem fyrr greinir sýknuð af sakargiftum. Segir í þeim dómi að enginn framburður eða vitnisburður sé um það að hún hafi vitað að farmiðarnir sem hún keypti yrðu notaðir af einstaklingum sem ætluðu að flytja fíkniefni til landsins. Önnur gögn málsins séu ekki til þess fallin að fella á hana sök gegn eindreginni neitun. Sé því ósannað að áfrýjandi hafi vitað að farmiðakaupin tengdust fyrirhuguðum fíkniefnainnflutningi. Þótt áfrýjanda, sem hafði réttarstöðu sakbornings, hafi verið frjálst að svara ekki spurningum í yfirheyrslum lögreglu varð hún eigi að síður að skýra satt og rétt frá kysi hún að svara, sbr. 2. og 3. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt þessu er óhjákvæmilegt að líta svo á að með afstöðu sinni hafi áfrýjandi stuðlað að því að gæsluvarðhald það sem hún í máli þessu krefst bóta fyrir dróst á langinn, sbr. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Stóð svo allt til þess er hún leiðrétti framburð sinn í yfirheyrslu 12. janúar 2010. Verða henni því ekki dæmdar bætur fyrir gæsluvarðhald að ósekju frá 6. til 12. janúar 2010 og fær í þeim efnum engu breytt að hún var í sakamálinu sýknuð af kröfum ákæruvalds.

Sem fyrr greinir breytti áfrýjandi í yfirheyrslu hjá lögreglu 10. og 12. janúar 2010 framburði sínum um aðkomu sína að máli því sem til rannsóknar var en hélt sem fyrr fram sakleysi sínu. Fékk sú afstaða hennar stoð í framburðum annarra sem skýrslur gáfu. Áfrýjandi var næst yfirheyrð 11. febrúar 2010 og þá fyrir dómi. Engin skýring hefur komið fram af hálfu stefnda á þessu. Þegar þetta er haft í huga og gögn málsins virt eins og þau horfðu á þessu tímamarki við þeim er með rannsókn fíkniefnamálsins fóru verður að líta svo á að þáttur áfrýjanda í málinu hafi að mestu verið upplýstur ekki síðar en 12. janúar 2010. Að þessu virtu verður að líta svo á að áfrýjandi hafi sætt gæsluvarðhaldi lengur en efni stóðu til og á hún rétt á bótum af þeim sökum samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Eins og atvikum málsins háttaði var ekki óeðlilegt að áfrýjandi sætti farbanni þar til dómur gengi í máli ákæruvalds á hendur henni. Er þá meðal annars litið til þess að ákæra í máli á hendur áfrýjanda var gefin út 31. mars 2010 og dómur í málinu gekk 4. júní sama ár. Með vísan til þess að þáttur áfrýjanda í málinu var að mestu upplýstur 12. janúar 2010 þykir áfrýjandi einnig eiga rétt til nokkurra bóta úr hendi stefnda vegna þeirrar skerðingar á frelsi sem af farbanninu leiddi. Í ljósi allra atvika og þess þáttar sem áfrýjandi átti sjálf í þeim aðgerðum sem lögregla greip til gagnvart henni eru bætur hæfilega ákveðnar 600.000 krónur. Ber stefnda að greiða áfrýjanda þá fjárhæð með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði hin áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, R-x-x K-x-x, 600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. ágúst 2010 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 450.000 krónur.