603/2006

Sóknaraðilar stefndu R og kröfðust ógildingar á kaupsamningum, sem móðir þeirra hafði staðið að árið 1992, og nánar tilgreindum afsölum á útlandi jarðarinnar T. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi þar sem talið var að aðrir eigendur að landinu hefðu þurft að eiga aðild að málinu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að skilja bæri kröfugerð sóknaraðila svo að einungis væri krafist ógildingar á þeim hluta samninganna, sem vörðuðu eignarhlut móður þeirra í landinu. Yrði ekki séð að það myndi hagga gildi þeirra gagnvart öðrum eigendum landsins þótt fallist yrði á þá kröfu sóknaraðila. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 16. nóvember 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. nóvember 2006, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerði varnaraðili þrjá samninga 7. febrúar 1992 um kaup á landi ofan Reykjanesbrautar, sem var í óskiptri sameign eigenda jarðanna Innri-Njarðvíkur, Stapakots og Tjarnarkots. Á sama tíma gerði varnaraðili samninga við eigendur Tjarnarkots og Stapakots um kaup á landspildu neðan Reykjanesbrautar, en áður hafði hann keypt hlut eigenda Innri-Njarðvíkur í þeirri spildu. Í kaupsamningum vegna landsins ofan Reykjanesbrautar kemur fram að við undirritun þeirra væri 40% af landinu afsalað til varnaraðila og að hann myndi síðan kaupa það sem eftir væri af landinu í áföngum árlega og skyldi kaupum lokið 2009. Sambærileg tilhögun var höfð við kaup á landspildunni neðan Reykjanesbrautar þannig að þau færu fram í áföngum og yrði í síðasta lagi lokið árið 1996.

Hluti eigenda Tjarnarkots í báðum landsvæðunum var 6,66% þegar ofangreindir samningar voru gerðir. Móðir sóknaraðila, J-kvk-nf G. F-kvk-nf K-kvk-nf, átti þá 20% hlut í jörðinni. Svaraði eignarhluti hennar í hinu selda landsvæði því til 1,332% af því. Hún lést árið 1994. Hennar börn voru sóknaraðilar og H-kvk-nf, K-kvk-nf, F-kk-nf og K-kvk-nf, en tvö þau síðastnefndu eru látin. Áður en skiptum lauk á dánarbúi hennar, eða 27. júní 1997, keypti sóknaraðili, M-kvk-nf K-kvk-nf, eignahlut barna F-kk-ef K-kk-ef í Tjarnarkoti. Samkvæmt skiptayfirlýsingu 22. mars 2001 fengu erfingjar J-kvk-ef eignarhluta hennar í Tjarnarkoti úthlutað í samræmi við reglur um lögerfðir. Á árinu 2004 fékk sóknaraðilinn M-kk-nf K-kk-nf afsalað til sín erfðahluta annarra erfingja J-kvk-ef „í óskiptu útlandi Tjarnarkots.“ Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að landspildunni neðan Reykjanesbrautar hafi að fullu verið afsalað til varnaraðila. Þá liggur fyrir að af 6,66% hlut eigenda Tjarnarkots í landinu ofan Reykjanesbrautar hafði 4,8% verið afsalað til varnaraðila árið 2004 í samræmi áðurnefndan kaupsamning þegar sóknaraðilinn M-kk-nf neitaði að undirrita fleiri afsöl.

II.

Í máli þessu hefur sóknaraðilinn M-kk-nf stefnt varnaraðila og íslenska ríkinu til réttargæslu og krafist ógildingar téðra kaupsamninga og nánar tilgreindra afsala á umræddu landi. Sóknaraðilinn M-kvk-nf höfðaði ennfremur meðalgöngumál gegn varnaraðila og íslenska ríkinu til réttargæslu og gerði sömu kröfu og M-kk-nf sér til handa. Við meðferð málsins í héraði gerði varnaraðili engar athugasemdir við að henni yrði heimiluð meðalgangan og vegna meðalgöngunnar féll hann frá kröfu um að málinu skyldi vísað frá héraði. Voru málin því næst sameinuð og rekin upp frá því sem eitt mál.

Krafa sóknaraðila er á því reist að sá sem ritaði undir umþrætta tvo kaupsamninga fyrir hönd J-kvk-ef G. F-kvk-ef K-kvk-ef hafi ekki haft til þess umboð og að J-kvk-nf hafi vegna ellisljóleika ekki verið hæf til að lýsa því yfir síðar að viðkomandi hefði haft fullt og ótakmarkað umboð hennar til þess. Ennfremur er á því byggt að þeir sem undirrituðu afsöl á umræddu landi hafi ekki haft til þess heimild. Kröfugerð sóknaraðila í málinu er rakin í hinum kærða úrskurði. Ber að skilja hana svo að einungis sé krafist ógildingar á þeim hluta samninganna, sem vörðuðu eignarhlut móður sóknaraðila í útlandi Tjarnarkots. Ef fallist yrði á kröfu þeirra verður ekki séð að sú niðurstaða myndi hagga gildi umræddra samninga gagnvart öðrum seljendum. Eins og kröfugerð sóknaraðila er háttað verður ekki fallist á með héraðsdómi að sú staðreynd að J-kvk-nf heitin hafi átt landið með átta öðrum skuli varða frávísun þess samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Ber því að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Rétt er að hver aðili beri sinn kostnað af þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.