190/2002

G varð fyrir slysi um borð í fiskiskipinu Hoffelli í janúar 1999 er skipið var statt undan Snæfellsnesi og áhöfnin vann að undirbúningi síldveiða með flotvörpu. G hafði ásamt fjórum öðrum skipverjum það verkefni að koma trollpokanum útbyrðis í skuti skipsins í því skyni að skola úr honum fiskúrgang. Gerðu þeir það með handafli og þurfti að koma pokanum yfir skutrennuhlið. Meðan á þessu stóð reið alda inn á þilfarið og þeyttist G við það á járnstiga og hlaut meiðsl af. G taldi L bera ábyrgð á tjóni sínu vegna vanbúnaðar, sem verið hafi á skipinu. Meðal annars hafi svokölluð pokabyssa ekki verið um borð til að koma trollpokanum útbyrðis og því hafi þurft að koma pokanum út með handafli sem stofni skipverjum í óþarfa hættu. Þegar slysið varð voru 5 til 6 vindstig af norðvestri og bar skipstjórinn á Hoffelli fyrir dómi að veður hafi ekki verið slæmt. Talið var að aðstæður hafi ekki verið þannig að varhugavert hafi verið með tilliti til veðurs að senda menn til starfa við skutrennuna. Var fallist á með L að slysið hafi orðið vegna öldu, sem kom G að óvörum, en yrði hvorki rakið til þess að óforsvaranleg vinnubrögð hafi verið viðhöfð eða að öryggisreglna hafi ekki verið gætt í umrætt sinn. Var L sýknaður af kröfum G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. apríl 2002. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 10.617.318 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 12. janúar 1999 til 19. september 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi varð fyrir slysi um borð í fiskiskipinu Hoffelli SU 80 um klukkan 14.15 þann 12. janúar 1999. Var skipið þá statt undan Snæfellsnesi og vann áhöfnin að undirbúningi síldveiða með flotvörpu. Áfrýjandi hafði ásamt fjórum öðrum skipverjum það verkefni að koma trollpokanum útbyrðis í skuti skipsins í því skyni að skola úr honum fiskúrgang. Gerðu þeir það með handafli og þurfti að koma pokanum yfir skutrennuhlið, sem ráða má að hafi verið næstum jafn hátt og borðstokkurinn til hliðar við það. Meðan á þessu stóð reið alda inn á þilfarið þar sem mennirnir stóðu og kveðst áfrýjandi hafa gegnblotnað við það. Sneri hann frá til að komast í var, en augnabliki síðar skall önnur alda á baki hans. Þeyttist áfrýjandi við það á járnstiga og hneig síðan niður. Hlaut hann af þessu meiðsl, svo sem nánar er lýst í héraðsdómi.

Áfrýjandi telur stefnda bera ábyrgð á tjóni hans vegna vanbúnaðar, sem verið hafi á skipinu. Nefnir hann þar í fyrsta lagi að svokölluð pokabyssa hafi ekki verið um borð til að koma trollpokanum útbyrðis, en slíkt heyri til venjulegs og hefðbundins búnaðar á fiskiskipum. Ekki þurfi nema einn mann til að stjórna henni, en sú aðferð að láta marga menn koma pokanum út með handafli sé forneskjuleg og stofni þeim í óþarfa hættu þar eð þeir þurfi að standa við skutrennuna við þetta verk, sem sé varhugaverður staður vegna hættu af sjógangi. Í annan stað bendir áfrýjandi á að skutrennuhliðið hafi verið óhreyfanlegt, en það hafi haft í för með sér mun meiri fyrirhöfn við að koma trollpokanum út en á öðrum skipum, þar sem fella megi hliðið niður. Loks er á því byggt að búnaður og þá einkum flottrollstromla hafi þrengt að vinnusvæðinu þannig að flóttaleið hafi verið ógreiðfær ef menn hafi þurft að forða sér undan öldum, sem gátu skollið á þeim þarna.

Stefndi mótmælir því að slysið verði rakið til sakar hans eða starfsmanna hans eða saknæms vanbúnaðar skipsins. Verði ekki öðru um kennt en gáleysi áfrýjanda sjálfs eða að slysið hafi orðið fyrir óhapp, sem enginn beri ábyrgð á. Bendir hann á að hvorki hafi verið lögskylt að hafa pokabyssu til að koma veiðarfærum útbyrðis né gerðar athugasemdir af þessu tilefni við skoðun starfsmanna opinberra stofnana á skipinu. Séu heldur engar kröfur gerðar að þessu leyti í reglum nr. 414/1995 um vinnuöryggi á fiskiskipum 15 metrar og lengri. Hafi hvorki verið ólögmætt né saknæmt að hafa ekki slíkt tæki um borð og sú aðferð, sem viðhöfð var á skipinu, sé þekkt og viðurkennd til sjós. Telur hann áfrýjanda ekki hafa sýnt fram á venju í þessum efnum, sem leitt geti til þess að bótaábyrgð hafi stofnast á þeim grundvelli. Þá mótmælir stefndi að hann hafi viðurkennt bótaskyldu með því að koma pokabyssu fyrir í skipinu eftir slysið. Það hafi heldur ekki verið gert fyrr en allnokkru síðar þegar skipið var lengt og því gjörbreytt að öðru leyti. Breytingin hafi jafnframt leitt til þess að vinnusvæðið við skutrennuna rýmkaðist við það að tæki voru færð úr stað.

II.

Þegar slysið varð voru 5 til 6 vindstig af norðvestri. Í skýrslu sinni fyrir dómi taldi H-kk-nf K-kk-nf, skipstjóri á Hoffelli, að veður hafi ekki verið slæmt og áfrýjandi lýsti því svo að ekki hafi verið neitt aðgæsluveður. Taldi hann enga hættu hafa verið á ferðum og komu áðurnefndar öldur honum algerlega á óvart. Voru aðstæður samkvæmt því ekki þannig að varhugavert hafi verið með tilliti til veðurs að senda menn til starfa við skutrennuna.

Í framburði áfrýjanda og skipstjórans kom fram að svæðið við skutrennuna var notað til að vinna ýmis verk í tengslum við að koma veiðarfærum út og draga þau inn. Gat hinn síðarnefndi þess jafnframt að með því að nota pokabyssu hefði aðeins einn maður þurft að fara þangað þegar veiðarfærum var komið út, en við önnur verk hefði hún engu breytt og skipverjar þá átt erindi inn á þetta svæði. Aðspurður taldi skipstjórinn jafnframt að við venjulegar aðstæður væri umrætt vinnusvæði ekki talið vera sérstakt hættusvæði. Þá væri heldur ekki unnt með öryggisbúnaði að koma með öllu í veg fyrir að skipverjar yrðu fyrir öldum, sem gengju inn á þilfarið.

Áfrýjandi heldur fram að pokabyssa sé almennt notuð á skuttogurum og hefur sú staðhæfing fengið stuðning í framburði skipstjórans og I-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef, sem var háseti á Hoffelli þegar áfrýjandi slasaðist. Stefndi heldur á hinn bóginn fram að sú aðferð, sem viðhöfð var, sé þekkt á ýmsum öðrum fiskiskipum, en um þetta nýtur ekki við frekari gagna í málinu. Telur stefndi jafnframt að umrætt tæki hafi fyrst og fremst verið ætlað til verksparnaðar, en þjóni ekki því hlutverki að vera öryggistæki til að koma í veg fyrir slys af þeim toga, sem hér um ræðir. Verður fallist á með stefnda að slysið hafi orðið vegna öldu, sem kom áfrýjanda að óvörum, en verði hvorki rakið til þess að óforsvaranleg vinnubrögð hafi verið viðhöfð eða að öryggisreglna hafi ekki verið gætt í umrætt sinn. Í framburði áfrýjanda fyrir dómi kom jafnframt skýrt fram að þrengslum á vinnusvæðinu varð ekki kennt um það að hann komst ekki í tæka tíð í var undan seinni öldunni eftir að sú fyrri lenti á honum. Samkvæmt öllu framanröktu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Rétt er að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.