427/2011

Á höfðaði mál á hendur B ehf. og krafðist efndabóta vegna uppsagnar B ehf. á verksamningi um söfnun auglýsinga í tímarit sem B ehf. gaf út. Hélt Á því fram að B ehf. hefði ekki virt ákvæði samningsins um uppsagnarfrest. B ehf. byggði sýknukröfu sína á því að Á hefði unnið samkvæmt munnlegum verksamningi sem verið hefði án uppsagnarfrests og að honum hefði verið heimilt að segja samningnum upp vegna trúnaðarbrota Á. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að Á hefði tekið yfir réttindi og skyldur F ehf. gagnvart B ehf. samkvæmt skriflegum samningi með tilteknum breytingum hvað varðar lægri þóknun o.fl. Var héraðsdómur staðfestur um skyldu B ehf. til að greiða Á það tjón sem hún varð fyrir vegna vanefnda B ehf. um greiðslu verklauna í uppsagnarfresti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júlí 2011 og auk þess úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar sama ár, þar sem hrundið var kröfu áfrýjanda um að málinu yrði vísað frá dómi. Áfrýjandi krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, til vara sýknu af kröfu stefndu en að því frágengnu að krafa stefndu verði lækkuð. Þá krefst félagið málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í máli þessu krefst stefnda efndabóta vegna uppsagnar áfrýjanda á verksamningi þar sem áfrýjandi hafi ekki innt af hendi verklaun á umsömdum uppsagnarfresti þrátt fyrir áskorun stefndu þar um. Því hafi stefnda átt þann kost einan að miða fjárkröfu sína við þau verklaun sem hún hefði líklegast fengið á uppsagnarfresti.

Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms reisir áfrýjandi kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi á því að stefna í héraði uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa stefndu sé bæði vanreifuð og mótsagnakennd. Stefnda vísi meðal annars til samnings sem ekki hafi verið í gildi milli aðila. Þá rökstyðji hún ekki grundvöll kröfunnar en forsenda bótaskyldu sé saknæmt og ólögmætt athæfi áfrýjanda. Auk þess reisi stefnda kröfu sína á einhliða útreikningum án nauðsynlegra gagna og taki meðal annars ekki tillit til þess að draga beri frá sölulaun vegna reikninga sem ekki hafi innheimst.

Málatilbúnaður stefndu er skýr að því leyti að hún kveður verksamning með ákveðnu efni hafa verið í gildi milli hennar og áfrýjanda. Lýsir stefnda því að áfrýjandi hafi ekki sinnt bréflegri áskorun um að ganga til uppgjörs samkvæmt ákvæði samningsins. Í stefnu í héraði er gerð grein fyrir hvernig fjárhæð kröfu stefndu er fundin, en krafan miðast eins og áður er rakið við verklaun sem stefnda kveðst hafa haft tiltekin tímabil áður en áfrýjandi sleit samningssambandi þeirra. Með þessum athugasemdum verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um höfnun á frávísunarkröfu áfrýjanda.

II

Áfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu annars vegar á því að stefnda hafi unnið samkvæmt munnlegum verksamningi sem verið hafi án uppsagnarfrests, en öðrum þræði telur hann sér hafa verið heimilt að segja samningnum upp vegna trúnaðarbrota stefndu við framkvæmd samningsins.

Áfrýjandi gerði skriflegan samning 30. janúar 2007 við Fótspor ehf., sem stefnda starfaði þá hjá, um að það félag tæki að sér sölu auglýsinga og innheimtu á seldum auglýsingum í tvö af tímaritum áfrýjanda, Séð og heyrt og Mannlíf og aukablöðum er fylgdu þeim. Hinn 29. september 2007 ritaði stefnda undir yfirlýsingu þar sem hún „tekur ... yfir samning sem í gildi hefur verið á milli Birtings og Fótspors ehf. um sölu á auglýsingum í tímarit Birtings.“ Með tölvubréfi Á-kk-ef H-kk-ef, sölu- og markaðsstjóra áfrýjanda, 29. desember 2008 var sú breyting gerð á samningsskilmálum að kveðið var á um lægri þóknun til handa stefndu, aðra tilhögun við greiðslu á reikningum og við frádrátt vegna auglýsingatekna sem ekki innheimtust. Stefnda undi þessum einhliða breytingum áfrýjanda á samningsskilmálum. Eins og rakið er í héraðsdómi var í bréfi áfrýjanda til stefndu 31. mars 2010 „um uppsögn á verksamningi“ vísað til framangreindra samninga. Samkvæmt þessu og öðru því sem fram er komið í málinu tók stefnda yfir réttindi og skyldur Fótspors ehf. samkvæmt samningnum 30. janúar 2007.

Samningur þessi var ótímabundinn, en í lokaákvæði hans sagði: „Báðir aðilar geta sagt samningnum upp með 3. mánaða fyrirvara og skal uppsögnin miðast við mánaðamót.“ Í gögnum málsins finnst ekki staður fyrir fullyrðingum áfrýjanda um vanefndir stefndu á samningnum. Áfrýjandi sagði samningnum á hinn bóginn upp og leysti stefndu undan verkskyldu á uppsagnarfresti. Hann neitar að greiða stefndu þau verklaun sem hún telur sig myndu hafa fengið á þeim tíma. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu áfrýjanda til að bæta stefndu það tjón sem hún varð fyrir vegna vanefnda áfrýjanda á greiðslu verklauna í uppsagnarfresti.

Rökstuðningur stefndu fyrir fjárkröfu sinni miðast við þau sölulaun, án virðisaukaskatts, sem hún fékk fyrir auglýsingar í vikublaðið Séð og heyrt mánuðina desember 2009 til og með mars 2010, annars vegar og fyrir fjórða og síðasta tölublað tímaritsins Mannlíf árið 2009 hins vegar. Áfrýjandi kveður útreikninga stefndu rétta, en gerir athugasemdir við forsendur þeirra á þeim grunni að stefnda hefði átt að miða kröfu sína við þau sölulaun er áfrýjandi greiddi vegna auglýsinga í vikublaðið Séð og heyrt á uppsagnarfresti, það er frá apríl til og með júní 2010 og vegna þess eina tölublaðs Mannlífs sem komið hafi út á fyrri helmingi ársins 2010. Andmælir áfrýjandi sérstaklega að stefnda skuli miða við auglýsingar í jólablaði Mannlífs en í því blaði hafi birst mun fleiri auglýsingar en í blöðum útgefnum á öðrum tímum árs. Samkvæmt þessu geti krafa stefndu aldrei numið hærri fjárhæð en 1.770.949 krónum verði áfrýjandi talinn bótaskyldur. Auk þess beri að draga 30% frá framangreindri fjárhæð vegna krafna á hendur auglýsendum sem ekki hafi verið innheimtanlegar eða hafi verið undir svokölluðu auglýsingaverðgólfi.

Aðrar málsástæður áfrýjanda til lækkunar á fjárkröfu stefndu svo sem um ætlaðan rekstrarkostnað stefndu, sem bornar eru fyrir Hæstarétt, komu ekki fram í greinargerð áfrýjanda í héraði þótt sama tilefni hafi verið til að byggja á þeim og nú við málskotið, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Af sömu ástæðu eru ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 163. gr. laganna fyrir því að hafa þessar málsástæður uppi fyrir Hæstarétti. Koma þær því ekki til álita við úrlausn málsins.

Gegn andmælum stefndu verður ekki byggt á einhliða upplýsingum áfrýjanda um að sölulaun stefndu hefðu orðið 1.770.949 krónur, eins og hann heldur fram. Þá er ekkert í gögnum málsins sem styður fullyrðingar áfrýjanda um óinnheimtanlegar kröfur og auglýsingar seldar undir svokölluðu auglýsingaverðgólfi. Á hinn bóginn verður að líta til þess að stefnda, sem ber sönnunarbyrði fyrir tjóni sínu, hefur ekki sýnt nægilega fram á hver fjárhæð tjóns hennar er. Af því sem fram er komið í málinu verður tjón hennar ekki einvörðungu miðað við þau tölublöð tímarita sem hún kýs að vísa til. Eftir atvikum máls eru á hinn bóginn skilyrði til að dæma stefndu bætur að álitum 2.000.000 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði, en við flutning málsins féll áfrýjandi frá andmælum við vaxtakröfu stefndu.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest, en áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Birtingur útgáfufélag hf., greiði stefndu, Á-kvk-þgf K-kvk-þgf B-kvk-þgf S-kvk-þgf, 2.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2010 til 9. október 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefndu 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.