528/2008

Ákærði var fundinn sekur um brot gegn lögum um staðgreiðslu og virðisaukaskatt fyrir að hafa vanrækt að skila skýrslum og greiða gjöld. Litið var svo á að meðferð málsins hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins skyldi leiða til þess að nýta bæri heimildir í umræddum lögum til lækkunar á sektum umfram lágmark. Var ákærða gert að sæta fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað og skyldi hún falla niður að liðnum tveimur árum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 25. ágúst 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu.

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa.

I

Ákærði hefur gert athugasemd við forsendur hins áfrýjaða dóms þar sem segir að hann hafi lýst yfir við meðferð málsins í héraði að óumdeilt væri að hann hefði ekki greitt inn á þau tímabil sem ákæra lýtur að. Kveðst hann telja sig hafa greitt inn á þau á árinu 2004.

Í málinu, eins og það hefur verið flutt fyrir Hæstarétti, er ekki deilt um að yfirlit saksóknara efnahagsbrota, sem fyrir liggur í málinu, um ráðstöfun greiðslna frá byggingafyrirtæki ákærða sýni réttar greiðslur og ráðstöfun þeirra inn á skuldir sem voru til staðar. Tölulegar forsendur ákæru eru þær sömu sem fram koma í skilagreinum félagsins og valda þær í sjálfum sér ekki ágreiningi. Ákærði telur sig á hinn bóginn hafa mátt ætla að greiðslur, sem byggingafélagið innti af hendi á árinu 2004 myndu ganga inn á þau gjaldaskil sem fjallað er um í ákæru.

Fyrir liggur að skil Ólafs og Gunnars byggingafélags ehf. á staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatti fyrir hluta áranna 2002 og 2003 höfðu komið til rannsóknar hjá skattyfirvöldum, áður en sú rannsókn fór fram vegna tímabila á árinu 2004, sem ákært er fyrir í þessu máli. Skattrannsóknarstjóri ríkisins gerði skýrslu um þetta eldra mál 28. nóvember 2003. Skýrslan tók til greiðslutímabila október 2002 til og með júní 2003 að því er snerti skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna félagsins og til uppgjörstímabila september - október 2002 til og með maí - júní 2003 að því er virðisaukaskatt snerti.

Af hálfu Ólafs og Gunnars byggingafélags ehf. var 30. desember 2003 sent til skattrannsóknarstjóra bréf með skriflegum athugasemdum við nefnda skýrslu. Kom fram í bréfinu að félagið teldi sig hafa staðið full skil á staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatti fram til dagsetningar bréfsins. Í málinu liggur fyrir að þessum athugasemdum var aldrei svarað sérstaklega en skattrannsóknarstjóri sendi félaginu á hinn bóginn bréf 23. mars 2004 þar sem vísað var til rannsóknar sem skattrannsóknarstjóri hefði annast „á staðgreiðslu- og virðisaukaskattskilum félagsins vegna tekjuáranna 2002 og 2003.“ Þeirri rannsókn hefði lokið með gerð skýrslu 28. nóvember 2003. Síðan segir svo í bréfinu: „Svo sem málið liggur nú fyrir, þykja ekki efni til frekari aðgerða í því af hálfu embættis skattrannsóknarstjóra.“

Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að byggingafélagið innti af hendi allháar greiðslur vegna staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts á árinu 2004. Áttu þær sér stað bæði fyrir og eftir dagsetningu bréfs skattrannsóknarstjóra sem að framan getur. Vegna málsvarna ákærða fyrir Hæstarétti óskaði ríkissaksóknari eftir að ríkislögreglustjóri aflaði upplýsinga og gagna í þágu málsins. Af því tilefni ritaði ríkislögreglustjóri skattrannsóknarstjóra bréf 17. apríl 2009, þar sem óskað var eftir skýringum á forsendum þeirrar ákvörðunar að fella mál byggingafélagsins niður með bréfinu 23. mars 2004. Í svari skattrannsóknarstjóra 29. apríl 2009 segir meðal annars svo: „Eftir að málið var tekið til rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra, allt til marsmánaðar 2004, var greitt inn á þær skattskuldir sem rannsóknin tók til, þar til eftirstöðvar höfðu verið að fullu greiddar. Lauk þá málinu endanlega með fyrrgreindu bréfi skattrannsóknarstjóra til skattaðila, þann 23. mars 2004, án frekari aðgerða.“

Á greiðsluyfirliti sem saksóknari efnahagsbrota tók saman vegna greiðslna árið 2004 kemur fram að greiðslum framan af árinu allt til 23. mars 2004 var ráðstafað inn á skuldina sem skýrsla skattrannsóknarstjóra 28. nóvember 2003 tók til. Eftir það var greiðslum ársins ráðstafað inn á önnur tímabil ársins 2003 og síðan inn á tímabil 2004 sem ekki er ákært fyrir í málinu.

II

Ákærði heldur því fram að bréf skattrannsóknarstjóra ríkisins 23. mars 2004 hafi gefið honum réttmæta ástæðu til að ætla að fallist hefði verið á sjónarmið hans í bréfinu 30. desember 2003 um að full skil hefðu þá þegar átt sér stað fram til þess dags. Bendir hann meðal annars á að í bréfi skattrannsóknarstjóra hafi verið vísað til rannsóknar á staðgreiðslu- og virðisaukaskattskilum byggingafélagsins 2002 og 2003 án þess að tekið væri fram að einungis væri verið að fjalla um þessi skil vegna afmarkaðra hluta þessara ára. Á þessa viðbáru ákærða er ekki unnt að fallast. Andmæli hans í bréfinu 30. desember 2003 lutu að fyrrnefndri skýrslu skattrannsóknarstjóra, þar sem ekki fór á milli mála að einungis var verið að fjalla um tilgreind tímabil skattskila þessara ára. Gat ekki orðið ástæða fyrir hann að ætla að svar skattrannsóknarstjóra varðaði meira en þau.

Á hitt er hins vegar að líta að ekki var vikið að því í bréfi skattrannsóknarstjóra ríkisins 23. mars 2004 hver væri ástæða þess að mál byggingafélagsins, sem skýrslan 28. nóvember 2003 fjallaði um, væri nú fellt niður. Engin efnisleg svör voru heldur veitt við athugasemdum félagsins í bréfinu 30. desember 2003. Gat þetta gefið ákærða tilefni til að ætla að tekið hefði verið tillit til andmæla hans við skýrslunni að minnsta kosti að einhverju leyti og að greiðslum á árinu 2004 yrði að gerðri leiðréttingu vegna andmælanna að einhverju marki ráðstafað eftirá inn á skil á gjöldum vegna yngri tímabila, eftir atvikum þeirra sem ákært er fyrir í málinu, jafnvel þó að kvittanir sem hann fékk er hann greiddi hafi sýnt annað.

Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá lýsingu ákærða á aðdraganda þess að Ó-kk-nf og Gunnar byggingafélag ehf. lenti í fjárhagserfiðleikum og var síðan tekið til gjaldþrotaskipta 1. desember 2004. Þá er þar einnig nefnt persónulegt fjárframlag ákærða til rekstursins í viðleitni hans við að efna skuldbindingar félagsins. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hálfu ákæruvalds tekið fram að réttmæti þessara upplýsinga væri ekki dregið í efa. Óumdeilt er einnig að hluti virðisaukaskatts og staðgreiðslu skatta af launum starfsmanna vegna ársins 2004 hafði verið greiddur. Þegar litið er til þessara atvika og síðan þeirra atriða sem nefnd voru að framan og voru til þess fallin að valda óvissu hjá ákærða um ráðstöfun greiðslna frá honum á árinu 2004 þykir mega fallast á sjónarmið hans um að fyrir hendi séu miklar málsbætur í skilningi 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

III

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður fallist á niðurstöðu hans um sakfellingu ákærða og heimfærslu brota til refsiákvæða. Héraðsdómur verður staðfestur um fangelsisrefsingu ákærða. Af þeirri niðurstöðu sem greinir að framan um miklar málsbætur ákærða leiðir að sektarrefsing hans verður milduð frá því sem ákveðið var í héraðsdómi. Þykir hæfilegt að dæma hann til greiðslu sektar að fjárhæð 12.000.000 krónur innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins en sæta ella fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest.

Með vísan til 1. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður ákærði dæmdur til að greiða helming áfrýjunarkostnaðar málsins þar með talin helming málflutningslauna skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, Ó-kk-nf F-kk-nf, sæti fangelsi fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá greiði ákærði 12.000.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins en sæti ella fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talin helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, J-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.

Sératkvæði

Ó-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef

hæstaréttardómara

Ég er samþykkur tölulegri útfærslu meirihluta dómenda á grundvelli þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu en tel ekki að sú umfjöllun eigi að leiða til lækkunar á refsingu ákærða. Með þessari athugasemd tel ég að staðfesta eigi héraðsdóm með vísan til forsendna hans og dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti.