684/2016

Reykjavíkurborg veitti S starfsleyfi fyrir skotvöll á Álfsnesi. Íbúasamtök Kjalarness og tveir einstaklingar kærðu útgáfu þess til umhverfisráðherra og var leyfið fellt úr gildi með úrskurði hans. Af því tilefni höfðaði S mál á hendur íbúasamtökunum, fyrrgreindum einstaklingum, Reykjavíkurborg og Í og krafðist þess að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi og viðurkennt að ákvörðun Reykjavíkurborgar hefði fullt gildi. Undir rekstri málsins féll S frá kröfum á hendur Í. Með dómi héraðsdóms var sýknað af kröfum S í málinu. S áfrýjaði dóminum og með dómi Hæstaréttar í máli nr. 651/2013 var áðurnefndur úrskurður felldur úr gildi, en hver aðila látinn bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Í kjölfarið höfðaði S mál þetta og krafðist aðallega skaðabóta úr hendi Í á þeim grunni að Í hefði valdið sér tjóni vegna þess kostnaðar sem S hefði haft af því að sækja rétt sinn í fyrrgreindu máli, en til vara að skaðabótaskylda Í yrði viðurkennd. Talið var að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 651/2013 hefði verið komist að rökstuddri niðurstöðu með túlkun á viðeigandi lagareglum. Hefði héraðsdómi verið hnekkt og úrskurður umhverfisráðuneytisins felldur úr gildi. Hefði S ekki sýnt fram á að starfsmenn ráðuneytisins hefðu á grundvelli sakar valdið sér tjóni af ásetningi eða gáleysi þannig að hann gæti sótt um bætur úr hendi Í vegna kostnaðar hans af rekstri málsins. Væri skilyrðinu um saknæmi því ekki fullnægt og Í þar af leiðandi sýknaður af kröfum S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. október 2016. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að tildæmdar bætur verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að viðurkennd verði skaðabótaskylda áfrýjanda „vegna þess fjártjóns sem stefndi varð fyrir vegna hagsmunagæslu í Hæstaréttarmálinu nr. 651/2013, bæði í héraði og fyrir Hæstarétti.“ Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavextir eru þeir helstir að Umhverfis- og heilbrigðisstofa Reykjavíkur veitti stefnda 7. september 2004 starfsleyfi fyrir skotvöll á Álfsnesi með gildistíma til jafnlengdar 2012. Með ákvörðun Reykjavíkurborgar 4. maí 2009 var starfsleyfið fellt úr gildi og nýtt leyfi gefið út degi síðar með gildistíma til 5. maí 2021. Íbúasamtök Kjalarness og tveir nafngreindir einstaklingar kærðu útgáfu starfsleyfisins 12. júní 2009 til umhverfisráðherra og var leyfið fellt úr gildi með úrskurði hans 15. mars 2010. Af því tilefni höfðaði stefndi 27. ágúst 2012 mál á hendur Íbúasamtökum Kjalarness, fyrrgreindum einstaklingum, Reykjavíkurborg og áfrýjanda og krafðist þess að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi og viðurkennt að ákvörðun heilbrigðisnefndar Reykjavíkur 4. maí 2009, um að veita stefnda leyfi til að starfrækja skotæfingasvæði á Álfsnesi, hefði fullt gildi. Með dómi Hæstaréttar 8. mars 2013 í máli nr. 115/2013 var kröfum stefnda á hendur Reykjavíkurborg vísað frá dómi. Í dóminum kom og fram að ekki yrði séð að rök stæðu til að áfrýjandi ætti aðild að málinu. Af þeirri ástæðu féll stefndi 13. mars 2013 frá kröfum á hendur áfrýjanda. Með héraðsdómi 18. júní 2013 var sýknað af kröfum stefnda í málinu. Stefndi áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar og með dómi réttarins 27. febrúar 2014 í máli nr. 651/2013 var komist að gagnstæðri niðurstöðu og áðurnefndur úrskurður felldur úr gildi, en hver aðila látinn bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi höfðaði mál þetta 15. apríl 2015. Reisir hann kröfu sína um greiðslu skaðabóta úr hendi áfrýjanda á almennu skaðabótareglunni með því að til grundvallar fyrrnefndum úrskurði hafi legið ólögmæt og ómálefnaleg sjónarmið, sem leitt hafi til bersýnilega rangrar niðurstöðu, enda hafi skort lagastoð fyrir henni. Hafi ráðuneytið því á ólögmætan og saknæman hátt valdið stefnda tjóni. Með hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp 14. júlí 2016, var skaðabótakrafa stefnda tekin til greina að langmestu leyti og áfrýjandi dæmdur til að greiða honum 4.165.000 krónur, auk dráttarvaxta og málskostnaðar.

II

Eins og áður greinir var málskostnaður milli stefnda og þeirra, sem hann beindi málsókn sinni gegn, felldur niður með dómi Hæstaréttar í máli nr. 651/2013. Í máli þessu krefst stefndi aðallega skaðabóta úr hendi áfrýjanda á þeim grunni að hann hafi valdið sér tjóni vegna þess kostnaðar sem stefndi hafi haft af því að sækja rétt sinn í því máli, er lauk með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar, en til vara að skaðabótaskylda áfrýjanda verði viðurkennd. Samkvæmt því er áfrýjandi réttur aðili málsins.

Skilyrði þess að unnt sé að líta svo á að um tjón sé að ræða, sem stefndi eigi rétt á að fá bætt á grundvelli reglna skaðabótaréttar, eru að orsakatengsl séu milli saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna umhverfisráðuneytisins og þess að kostnaður, sem stefndi hafði af framangreindu dómsmáli, fékkst ekki bættur.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 651/2013 var komist að rökstuddri niðurstöðu með túlkun á viðeigandi lagareglum. Var héraðsdómi hnekkt og úrskurður umhverfisráðuneytisins 15. mars 2010 felldur úr gildi. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að starfsmenn ráðuneytisins hafi á grundvelli sakar valdið sér tjóni af ásetningi eða gáleysi þannig að hann geti sótt bætur úr hendi áfrýjanda vegna kostnaðar hans af rekstri málsins fyrir dómstólum. Samkvæmt því er skilyrðinu um saknæmi ekki fullnægt og verður áfrýjandi þar af leiðandi sýknaður af kröfum stefnda í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnda, Skotveiðifélags Reykjavíkur og nágrennis.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.