187/2017

H ehf. krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna tjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna tiltekinna ákvarðana Ríkiskaupa og úrskurða kærunefndar útboðsmála í tengslum við nánar tilgreind útboð vegna lyfjakaupa. Hafði kröfum H ehf. á hendur Í vegna sömu atvika tvívegis verið vísað frá dómi með dómum Hæstaréttar í málum nr. 435/2013 og 86/2015. Í niðurstöðu sinni vísaði Hæstiréttur til þess að dómkröfur H ehf. væru bæði óskýrar og framsetning þeirra ómarkviss og í andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð. Þá hefði H ehf. með umfjöllun sinni og eigin útreikningum ekki leitt nægar líkur að því að það hefði orðið fyrir tjóni vegna umræddra útboða og þeirra ákvarðana Ríkiskaupa og úrskurða kærunefndar útboðsmála sem félagið vísaði til. Taldi Hæstiréttur jafnframt að þeir sömu annmarkar væru á málatilbúnaði H ehf. og áður að félagið hefði ekki gert nægilega skýra grein fyrir því á hvaða lagagrundvelli það reisti kröfur sínar. Væri málatilbúnaður H ehf. því í heild sinni svo óskýr og ruglingslegur að í bága færi við d.-f. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf landsréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. mars 2017. Hann krefst þess aðallega að viðurkenndur verði réttur sinn til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda vegna ákvarðana kærunefndar útboðsmála og Ríkiskaupa „er leiddu til þess að hann missti af hagnaði sem hann hefði annars fengið af viðskiptum á grundvelli tilboða ... í rammasamningsútboði Ríkiskaupa nr. 13128 ... og ... nr. 13174 ... en til vara ... nr. 13249“. Til vara krefst aðaláfrýjandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda gagnáfrýjanda „vegna tjóns, en til vara missis hagnaðar, sem aðaláfrýjandi varð fyrir vegna ákvarðana Ríkiskaupa við útboðsframkvæmd, en til vara ákvarðana kærunefndar útboðsmála 29. nóvember 2002, en til vara 13. febrúar 2003 og ákvörðunar sömu nefndar 13. febrúar 2003 og urðu til þess að hann varð af sölu á lyfjum sem boðin voru út með, rammasamningsútboði Ríkiskaupa nr. 13128 ... og ... nr. 13174 ... og til vara ... nr. 13249 ... vegna ákvörðunar Ríkiskaupa 8. júlí 2003.“ Að því frágengnu krefst aðaláfrýjandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda gagnáfrýjanda „vegna tjóns, en til vara missis hagnaðar, sem aðaláfrýjandi varð fyrir vegna ákvarðana Ríkiskaupa ... og til vara ákvarðana kærunefndar útboðsmála 29. nóvember 2002 að stöðva, en til vara 13. febrúar 2003 að fella úr gildi, rammasamningsútboð Ríkiskaupa nr. 13128 ... og ... nr. 13174 ... og til vara ... vegna ákvörðunar Ríkiskaupa 8. júlí 2003 að hafna öllum tilboðum aðaláfrýjanda í rammasamningsútboði ... nr. 13249“. Að öðrum kosti krefst aðaláfrýjandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda gagnáfrýjanda „vegna ákvarðana Ríkiskaupa ... að endurtaka ekki útboðið nr. 13128 og ... nr. 13249, með sömu útboðsskilmálum, hvað varðar umbeðna vöru, vörumagn, samningstíma og framlengingu samningstíma og áður giltu“. Ella krefst aðaláfrýjandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda gagnáfrýjanda „vegna ólögmætra útboðsframkvæmda Ríkiskaupa og leiddu til hins sama og greinir í aðalkröfu“. Að öllu þessu frágengnu krefst aðaláfrýjandi viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda „vegna kostnaðar hans af þátttöku í rammasamningsútboðum Ríkiskaupa, nr. 13128, nr. 13174, nr. 13249 og ... í samningskaupaútboði nr. 13356.“ Verði ekki á það fallist krefst aðaláfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Í gagnsök krefst aðaláfrýjandi frávísunar gagnsakar. Þá krefst aðaláfrýjandi aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að hann verði látinn niður falla.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 13. júní 2017. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að gagnáfrýjandi verði sýknaður af öllum kröfum aðaláfrýjanda. Í báðum tilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Að því frágengnu krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið flutt um formhlið þess 2. maí 2018, sbr. 2. mgr. 185. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Með dómum Hæstaréttar 9. september 2013 í máli nr. 435/2013 og 11. febrúar 2015 í máli nr. 86/2015 voru staðfestir úrskurðir héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfugerð aðaláfrýjanda á hendur gagnáfrýjanda sem áttu rætur að rekja til sömu málsatvika og í máli þessu. Í málinu leitar aðaláfrýjandi, sem er einkahlutafélag, í þriðja sinn dóms um viðurkenningu á bótaskyldu gagnáfrýjanda vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þess að kærunefnd útboðsmála hafi með úrskurðum sínum 13. febrúar 2003 í málum nr. 32/2002 og 36/2002 fellt niður tvö rammasamningsútboð sem Ríkiskaup efndu til vegna lyfjakaupa, en einnig vegna þess að kærunefndin hafi með úrskurði 19. september 2003 í máli nr. 21/2003 ógilt þá ákvörðun Ríkiskaupa að viðhafa samningskaup á grundvelli þriðja rammasamningsútboðsins og lagt fyrir stofnunina að bjóða innkaupin út að nýju. Þá telur aðaláfrýjandi tjón sitt einnig stafa af því að Ríkiskaup hafi ekki farið að áðurgreindum úrskurði og boðið út að nýju fyrrgreind lyf með sömu uppboðsskilmálum og áður. Í greinargerð sinni til Hæstaréttar rekur aðaláfrýjandi tjón sitt einnig til ólögmætra útboðsframkvæmda Ríkiskaupa. Til vara krefst aðaláfrýjandi viðurkenningar á bótaskyldu gagnáfrýjanda vegna kostnaðar aðaláfrýjanda af þátttöku í fyrrgreindum útboðum en að því frágengnu krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

II

Aðaláfrýjandi hefur engin haldbær rök fært fram fyrir kröfu sinni um frávísun gagnsakar frá Hæstarétti og er henni því hafnað.

Í áðurgreindum dómum Hæstaréttar í málum nr. 435/2013 og 86/2015 var komist að þeirri niðurstöðu að hvorki hefði komið nægilega skýrt fram í héraðsdómsstefnu á hvaða lagagrundvelli kröfur aðaláfrýjanda um bætur sér til handa væru reistar né væri þar gerð grein fyrir því tjóni sem hann teldi sig hafa orðið fyrir. Kröfur aðaláfrýjanda nú virðast að meginstefnu til samhljóða þeim kröfum sem hann gerði í fyrri málum á hendur gagnáfrýjanda.

Samkvæmt d. og e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur stefnanda og þær málsástæður sem hann byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að geta til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Skal þessi lýsing gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er.

Dómkröfur aðaláfrýjanda eru óskýrar og framsetning þeirra ómarkviss og í andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð. Aðaláfrýjandi breytti kröfugerð sinni undir rekstri málsins í héraði og þá tók kröfugerðin nokkrum breytingum við áfrýjun þess. Fyrir flutning málsins í Hæstarétti lagði aðaláfrýjandi á ný fram breytta kröfugerð sem eykur enn á óskýrleika málatilbúnaðar hans.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu án tillits til þess hvort unnt sé að leita dóms sem fullnægja mætti með aðför. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið lagt til grundvallar að beiting þessarar heimildar sé háð þeim skilyrðum að sá sem mál höfðar leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni og geri grein fyrir því í hverju tjónið felist og hver tengsl þess séu við atvik máls.

Eins og áður leitast aðaláfrýjandi við með eigin útreikningum í stefnu og gögnum málsins að gera grein fyrir því fjárhagslega tjóni sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þess að tilgreind útboð voru felld úr gildi. Verður ekki talið að hann hafi með þeirri umfjöllun sinni og útreikningum leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna þessara útboða og þeirra ákvarðana Ríkiskaupa og úrskurða kærunefndar útboðsmála í tengslum við þau sem vísað er til í dómkröfum. Þá eru þeir sömu annmarkar á málatilbúnaði aðaláfrýjanda og áður að hann hefur ekki gert nægilega skýra grein fyrir því á hvaða lagagrundvelli hann reisir kröfur sínar en í héraðsdómsstefnu er vísað til ýmissa laga og óskráðra réttarreglna án frekari skýringa. Er málatilbúnaður aðaláfrýjanda í heild sinni svo óskýr og ruglingslegur að í bága fer við d., e. og f. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Verður því fallist á kröfu gagnáfrýjanda um frávísun málsins frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi, Hýsir ehf., greiði gagnáfrýjanda, íslenska ríkinu, 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.