348/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um hvernig farið yrði með lífeyrisréttindi aðila við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar. Með hinum kærða úrskurði var hafnað þeirri kröfu K að réttindin kæmu til skipta við fjárslitin. Hæstiréttur hafnaði kröfu K er laut að lífeyrisréttindum M í samtryggingardeild tilgreinds lífeyrissjóðs og lífeyrisréttindum K hjá fimm tilgreindum lífeyrissjóðum. Rétturinn taldi á hinn bóginn að séreignarlífeyrissparnaður M skyldi koma til skipta milli hans og K við fjárslitin, með skírskotun til þess að slík réttindi yrðu, að virtum ákvæðum laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, hvorki felld undir 2. tölulið né 3. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. maí 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. apríl 2014, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lífeyrisréttindi aðila komi til skipta við fjárslit milli þeirra vegna hjónaskilnaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hennar verði tekin til greina. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 13. maí 2014. Hann krefst þess að úrskurðurinn verði staðfestur um annað en málskostnað, sem sóknaraðila verði gert að greiða sér í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði munu aðilar málsins hafa gengið í hjúskap á árinu 2003, en fengið leyfi til skilnaðar að borði og sæng 3. október 2013. Sóknaraðili krafðist þess 5. júní 2013 að opinber skipti færu fram til fjárslita milli þeirra og var sú krafa tekin til greina með úrskurði héraðsdóms 24. sama mánaðar. Við skiptin reis ágreiningur um hvernig farið yrði með lífeyrisréttindi aðilanna, sem sóknaraðili krafðist að kæmu til skipta milli þeirra, en því andmælti varnaraðili. Skiptastjóri beindi ágreiningnum 14. október 2013 til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 13. nóvember sama ár. Ágreiningur aðilanna snerist nánar tiltekið um hvort til skipta ættu að koma í fyrsta lagi séreignarlífeyrissparnaður, sem varnaraðili hafði aflað sér hjá Lífeyrissjóði A og nam 7.391.610 krónum í árslok 2012, í öðru lagi lífeyrisréttindi varnaraðila í samtryggingardeild sama sjóðs, sem virðast hafa verið metin til 1.997.310 stiga á sama tímamarki, í þriðja lagi réttindi varnaraðila samkvæmt líftryggingu frá B, sem munu hafa haft endurkaupsvirði að fjárhæð 9.668,45 evrur 5. febrúar 2013, og í fjórða lagi lífeyrisréttindi sóknaraðila hjá fimm nánar tilgreindum lífeyrissjóðum, sem samkvæmt yfirliti 16. apríl 2013 námu samtals 10,094 stigum. Byggði sóknaraðili aðallega á því að séreignarlífeyrissparnaður varnaraðila, sem lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða tækju til, væri ekki þess eðlis að ákvæði 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 næði til hans og yrði því að líta á hann sem hjúskapareign, sem kæmi til skipta milli aðilanna samkvæmt 103. gr. síðarnefndu laganna. Til vara bar sóknaraðili því við að hvorki væru skilyrði til að séreignarlífeyrissparnaður þessi né önnur fyrrnefnd réttindi aðilanna yrðu látin falla utan skipta á grundvelli 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. Við aðalmeðferð málsins í héraði var fært í þingbók að sóknaraðili félli frá kröfu um að réttindi varnaraðila á grundvelli áðurgreindrar líftryggingar kæmu til skipta. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila að öðru leyti hafnað.

Í 2. mgr. 8. gr. laga nr. 129/1997 er mælt fyrir um að rétthafa að lífeyrisréttindum í séreign sé óheimilt að framselja eða veðsetja slík réttindi eða ráðstafa þeim á annan hátt nema með samkomulagi samkvæmt 3. mgr. 14. gr. laganna, þar sem ráðgert er að sjóðfélagi geti gert samning við maka sinn um skiptingu lífeyrisréttinda sinna. Þá er í fyrrnefnda lagaákvæðinu lagt bann við því að fjárnám verði gert í lífeyrisréttindum í séreign og verður jafnframt að líta svo á að með ákvæðinu sé girt fyrir að slík réttindi geti staðið lánardrottnum til fullnustu við skipti á dánarbúi eða þrotabúi rétthafa. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. sömu laga er heimilt að greiða rétthafa, sem er orðinn 60 ára gamall, út lífeyrissparnað ásamt vöxtum. Eftir 4. mgr. sömu lagagreinar fellur innstæða vegna lífeyrisréttinda í séreign til erfingja eftir lögerfðareglum við andlát rétthafa, en láti hann þó ekki eftir sig maka eða barn rennur innstæðan til dánarbús hans og getur hún þá þrátt fyrir 2. mgr. 8. gr. laganna komið til fullnustu kröfum lánardrottna. Þá er þess að geta að samkvæmt ákvæði VIII til bráðabirgða við lög nr. 129/1997 er rétthafa séreignarsparnaðar heimilt á árinu 2014 að leita útborgunar af honum á fjárhæð allt að 9.000.000 krónur, þótt ekki sé fullnægt almennum skilyrðum 11. og 12. gr. laganna fyrir slíkri útborgun.

Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga getur annar maki krafist þess að ekki komi til skipta við fjárslit milli hjóna réttindi í opinberum lífeyrissjóðum eða einkalífeyrissjóðum, svo og krafa til lífeyris eða líftryggingarfjár, sem ekki hefur endurkaupsvirði samkvæmt kröfu annars makans eða þeirra beggja. Í 3. tölulið sama lagaákvæðis er mælt svo fyrir að það sama gildi um önnur verðmæti eða réttindi, sem ekki er hægt að afhenda eða eru persónulegs eðlis. Þegar fyrrgreind ákvæði laga nr. 129/1997 eru virt með tilliti til þessara reglna hjúskaparlaga verður að gæta að því að séreignarlífeyrissparnaður getur ekki talist til réttinda í opinberum lífeyrissjóði eða einkalífeyrissjóði í skilningi 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga, enda geta viðskiptabankar, sparisjóðir, verðbréfafyrirtæki og líftryggingafélög tekið auk lífeyrissjóða við séreignarlífeyrissparnaði, sbr. 3. mgr. 8. gr. laga nr. 129/1997. Án tillits til þess hvort slíkur sparnaður geti talist til kröfu til lífeyris, sem rætt er um í 2. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga, leiðir fyrrnefnt ákvæði VIII til bráðabirgða við lög nr. 129/1997 til þess að leggja verður aðstæður hér að jöfnu við það að réttindin, að andvirði allt að 9.000.000 krónur, hafi á árinu 2014 endurkaupsvirði að kröfu annars makans. Vegna sama bráðabirgðaákvæðis og 2. mgr. 8. gr., sbr. 3. mgr. 14. gr., laga nr. 129/1997 er ekki unnt að líta svo á að réttindi yfir séreignarlífeyrissparnaði séu þess eðlis að ekki sé hægt að afhenda þau. Að þessu öllu gættu verða slík réttindi hvorki felld undir 2. tölulið né 3. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. Verður því að taka til greina kröfu sóknaraðila um að réttindi varnaraðila til séreignarlífeyrissparnaðar komi til skipta milli þeirra við fjárslitin.

Í málinu liggur ekkert fyrir um andvirði réttinda, sem aðilarnir eiga samkvæmt áðursögðu hvort um sig á hendur lífeyrissjóðum á grundvelli almennra reglna um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Eru því ekki skilyrði til annars en að láta þau réttindi falla utan skipta, svo sem varnaraðili krefst, á grundvelli 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila, K, og varnaraðila, M, skulu koma til skipta réttindi varnaraðila yfir séreignarlífeyrissparnaði hjá Lífeyrissjóði A.

Hinn kærði úrskurður skal að öðru leyti vera óraskaður.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.