214/2000

O og E ehf. gerðu með sér viðskiptasamning um rekstur þjónustustöðvar. Í samningnum var meðal annars kveðið á um að E ehf. skyldi leggja til tryggingar skuldum ódagsettan og óútfylltan sýningarvíxil útgefinn af J og skyldi O hafa fullt umboð til að dagsetja og innheimta víxilinn til greiðslu á viðskiptakröfum. Fljótlega kom til vanskila og var víxilskjalið, sem skorti útgáfudag, gjalddaga og fjárhæð, fyllt út af O og innheimt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að um eyðuvíxil hefði verið að ræða. Hefði O verið veitt umboð til útfyllingar skjalsins með afhendingu þess og gerð viðskiptasamningsins. Því var hafnað að mótbárur um efni umboðs, sem O fékk til útfyllingar samkvæmt viðskiptasamningnum og með afhendingu skjalsins væru meðal varna, sem getið er í 118. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Var því fallist á kröfu O um greiðslu víxilfjárhæðarinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. maí 2000. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 7.159.358 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 31. maí 1999 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og lýst er í hinum áfrýjaða dómi er mál þetta höfðað til heimtu skuldar samkvæmt víxli útgefnum 20. maí 1999 til greiðslu í Landsbanka Íslands í Reykjavík. Víxillinn var samþykktur af Þ-kk-þgf H. J-kk-þgf fyrir hönd Esjuskálans ehf., Vallholti á Kjalarnesi, útgefinn af stefnda J-kk-þgf Þ-kk-þgf og ábektur af honum, Þ-kk-þgf H. J-kk-þgf og áfrýjanda. Gjalddagi víxilsins var 31. maí 1999 og fjárhæð 7.159.358 krónur. Var ritað á hann að hann væri án afsagnar.

Fyrir liggur í málinu að 20. mars 1996 var gerður svonefndur viðskiptasamningur milli áfrýjanda og Esjuskálans ehf., sem í samningnum var nefndur sölumaður, um rekstur þjónustustöðvar að Esjugrund á Kjalarnesi. Með samningnum tók sölumaður að sér rekstur þjónustustöðvar með aðstöðu í eigu áfrýjanda og skyldi meðal annars selja fyrir eigin reikning bensín og olíuvörur frá honum. Samkvæmt 13. gr. samningsins skyldi sölumaður gefa út tryggingarbréf með fasteignaveði eða tryggt með öðrum hætti, sem áfrýjandi mæti fullnægjandi, fyrir skuldum sölumanns á hverjum tíma. Þá sagði þar að nánari ákvæði um tryggingar skyldu sett í viðauka 1.8. með samningnum. Sá töluliður viðaukans var svohljóðandi: „Tryggingar sölumanns gagnvart OLÍS eru: Ódagsettur og óútfylltur sýningarvíxill, samþykktur af Esjuskálanum ..., útgefinn af J-kk-þgf Þ-kk-þgf ... og ábektur af Þ-kk-þgf J-kk-þgf ... Komi til vanskila af hálfu sölumanns er OLÍS jafnframt veitt fullt og óskorað umboð til þess að dagsetja og innheimta nefndan víxil til greiðslu á viðskiptakröfum með áföllnum kostnaði. Síðar verður útbúið tryggingabréf með veði í fasteign og tryggingarvíxli skilað til sölumanns.“ Samningurinn og viðaukinn við hann voru undirritaðir af hálfu áfrýjanda og af Þ-kk-þgf H. J-kk-þgf sem sölumanni. Er óumdeilt að víxilskjalið hafi verið afhent áfrýjanda á svipuðum tíma og samningurinn var undirritaður. Af gögnum málsins er ljóst að við afhendingu var skjalið útfyllt að öðru leyti en því að ekki var tiltekinn útgáfudagur, gjalddagi og fjárhæð.

Fljótlega kom til vanskila gagnvart áfrýjanda vegna rekstrar þjónustustöðvarinnar. Verður ráðið af gögnum málsins að 30. apríl 1999 hafi verið gefið út skuldabréf vegna Nýja Eskjuskálans að fjárhæð 3.000.000 krónur, er fært var sem innborgun á viðskiptareikning sölumanns hjá áfrýjanda samkvæmt samningnum, en ekki eru í málinu frekari gögn varðandi skuldabréf þetta. Vegna vanskila sölumanns samkvæmt viðskiptasamningnum var framangreint víxilskjal fyllt út með útgáfudegi 20. maí 1999, gjalddaga 31. maí 1999 og fjárhæðinni 7.159.358 krónur, en sú var fjárhæð skuldar á viðskiptareikningi sölumanns hjá áfrýjanda 20. maí 1999.

II.

Svo sem að framan er rakið var skjal það, sem um er deilt í málinu, ekki útfyllt hvað varðaði útgáfudag, gjalddaga eða fjárhæð þegar það var afhent til tryggingar viðskiptaskuld samkvæmt áðurgreindum samningi. Því var um að að ræða eyðuvíxil, sbr. 10. gr. víxillaga nr. 93/1933. Með gerð viðskiptasamningsins og afhendingu skjalsins var áfrýjanda veitt umboð til að fylla það út. Í máli þessu er deilt um hversu víðtækt það umboð var. Heldur stefndi því meðal annars fram að umboðið beri að skýra svo að áfrýjandi hafi einungis haft heimild gagnvart stefnda til að gera skjalið að sýningarvíxli og hafi hann því ekki mátt setja ákveðinn gjalddaga á víxilinn. Mótbárur um efni umboðs þess, sem áfrýjandi fékk með viðskiptasamningnum og afhendingu víxilskjalsins, eru ekki meðal þeirra varna, sem getið er í 118. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkmála. Komast mótbárurnar því ekki að í máli þessu, sem rekið er samkvæmt XVII. kafla þeirra laga.

Stefndi hefur ekki fært fram aðrar haldbærar varnir gegn kröfu áfrýjanda, sem verður því tekin til greina. Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, J-kk-nf Þ-kk-nf, greiði áfrýjanda, Olíuverzlun Íslands hf., 7.159.358 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 31. maí 1999 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.