259/2008

GG krafðist skaðabóta úr hendi GV og S hf. vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi árið 1995. Deildu aðilar um hvort skaðabótakrafan hefði verið fyrnd í skilningi 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þegar málið var höfðað. Talið var að heilsufar GG hefði versnað í kjölfar slyssins og leitt til þess að hún hvarf af vinnumarkaði árið 2002. Það sama ár hafi hún verið metin til fullrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins. GG hafi því fyrst á árinu 2002 mátt vera ljóst að varanlegt mein hennar af slysinu hafi orðið meira en talið var í álitsgerð örorkunefndar 1998 og átt þess kost að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar. Hafi fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga því byrjað að líða 1. janúar 2003 og krafa GG því ekki verið fallin niður er málið var höfðað á árinu 2005. Voru GV og S hf. dæmd til að greiða GG óskipt skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. maí 2008. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins slasaðist stefnda í umferðarslysi 24. ágúst 1989. Í örorkumati 11. júní 1991 kom fram að hún hafi við slysið hlotið tognun á háls, sem að hluta til hafi lagast, og væga tognun á mjóbak. Auk þess hefði stefnda talsverða vöðvabólgu, eins og raunar hafi einnig verið fyrir slysið, en þetta hafi valdið frekari einkennum í baki og útleiðsluverkjum í hendur og fætur. Þá hefði stefnda einkenni frá augum, sem rekja mætti til hálstognunar. Þar varð niðurstaðan sú að vegna vægrar tognunar í hálsi og baki væri varanleg örorka hennar 15%. Stefnda mun aftur hafa lent í umferðarslysi 1994. Einkenni hennar munu hafa versnað nokkuð við það tímabundið, en hún mun ekki hafa talið sig hafa orðið fyrir varanlegu tjóni af þessu slysi.

Stefnda lenti enn í umferðaslysi 22. ágúst 1995 og eru afleiðingar þess til úrlausnar í máli þessu. Hún leitaði á slysadeild Borgarspítalans að kvöldi sama dags og var þar talið að hún hafi hlotið tognun í hálsi, brjóstbaki og mjóbaki, en við þessu fékk hún hálskraga og verkjalyf. Í vottorði heimilislæknis stefndu 6. júní 1997 kom fram að hún hafi fyrst leitað til hans vegna þessa slyss 29. ágúst 1995 og þá rætt um að öll sín gömlu einkenni hefðu ýfst upp af því og versnað. Talið hefði verið að stefnda hafi hlotið nýja tognun í háls-, brjóst- og mjóhrygg við þetta slys. Í vottorðinu var því lýst að stefnda hafi ítrekað fengið bólgueyðandi lyf og meðal annars verið vísað til sjúkraþjálfara, taugasérfræðings og endurhæfingarlæknis. Taldi heimilislæknirinn að stefnda hafi hlotið nokkra örorku af völdum hálshnykkja og sýndust slysin 1989 og 1995 skipta þar mestu, en erfitt væri að meta hlut hvors um sig. Stefnda teldist að mestu leyti vinnufær, en geta hennar til allra líkamlegra starfa væri þó skert og ekki horfur á breytingum til batnaðar í bráð.

Áfrýjandinn Sjóvá-Almennar tryggingar hf. fór þess á leit 11. júní 1997 að örorkunefnd mæti tjón stefndu vegna slyssins 22. ágúst 1995. Í álitsgerð nefndarinnar 15. desember 1998 kom fram að eftir 1. september 1996 hafi stefnda ekki getað vænst frekari bata. Taldi nefndin að varanlegur miski af völdum slyssins væri innan við 5 stig, en varanleg örorka af því engin.

Í vottorði heila- og taugaskurðlæknis 21. september 1999 kom meðal annars fram að stefnda væri illa haldin vegna afleiðinga slyssins 1995 og væri að áliti hans „sjúklingur með öll einkenni krónískra verkja“. Það væri skoðun læknisins að stefnda hafi í slysinu 1995 hlotið talsverðan varanlegan skaða. Í málinu liggur fyrir annað vottorð sama læknis 14. mars 2005. Hann komst þar að þeirri niðurstöðu að stefnda ætti við að etja „viðvarandi mjög slæmt verkjaástand eftir bílslys með hálshnykk 1995. Stöðugar meðferðir gefa einungis stuttverkandi hjálp.“

Fram kemur í málinu að stefnda hafi eignast sitt fyrsta barn árið 1992. Á árinu 1993 mun hún ekki hafa haft launatekjur, en þær virðast á hinn bóginn hafa verið reglubundnar frá miðju ári 1994 til ársins 1996. Hún mun hafa eignast sitt annað barn í byrjun árs 1997, en það þriðja haustið 1998. Hún hafði litlar launatekjur árin 1997 og 1998, en engar 1999. Á árunum 2000 og 2001 hafði stefnda nokkrar launatekjur, en hún mun hafa horfið af vinnumarkaði 2002 og verið metin til fullrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins 30. apríl á því ári.

Stefnda fór þess á leit 20. ágúst 2002 að dómkvaddir yrðu menn til að meta afleiðingar umferðarslyssins 22. ágúst 1995. Matsmenn, sem upphaflega voru dómkvaddir, voru leystir undan starfinu 5. september 2003 og voru um leið dómkvaddir nýir matsmenn. Matsgerð var lokið 23. janúar 2006 og mun dráttur á störfum matsmanna hafa stafað af því að þeim hafi ekki borist gögn málsins fyrr en 11. nóvember 2005, en stefnda hafði þá áður höfðað mál þetta 19. ágúst sama ár. Í niðurstöðum matsmanna kom fram að þeir teldu ljóst að stefnda hafi ekki gengið heil til skógar fyrir slysið 1995. Heilsufar hennar hafi á hinn bóginn versnað mjög í kjölfar slyssins og það leitt til þess að hún hafi horfið af vinnumarkaði 2002 og aðeins sinnt léttum heimilisstörfum eftir það. Matsmenn teldu ekki unnt að rekja brotthvarf stefndu af vinnumarkaði eingöngu til slyssins, en það ætti þar nokkurn þátt. Mátu þeir varanlegan miska stefndu vegna slyssins 15% og varanlega örorku 20%.

Eftir að héraðsdómur var upp kveðinn fengu áfrýjendur dómkvadda bæklunarskurðlækni og taugalækni til að meta hvenær heilsufar stefndu hefði orðið stöðugt eftir slysið 22. ágúst 1995. Matsgerð 24. júní 2008 hefur verið lögð fyrir Hæstarétt og er niðurstaða matsmanna að heilsufar stefndu eftir þetta slys hafi orðið stöðugt ekki síðar en 1. september 1996.

II

Áfrýjendur reisa sýknukröfu sína á því að bótakrafa stefndu vegna umferðarslyssins 22. ágúst 1995 hafi verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað 19. ágúst 2005. Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 fyrnast allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði. Málið var höfðað skömmu áður en tíu ár voru liðin frá slysinu og því reynir á hvort krafa stefndu hafi verið fallin niður 19. ágúst 2005 vegna framangreinds ákvæðis um fjögurra ára fyrningartíma. Mat dómkvaddra manna 23. janúar 2006 verður lagt til grundvallar við ákvörðun á varanlegum afleiðingum slyssins fyrir heilsufar stefndu. Samkvæmt matinu versnaði heilsufar stefndu í kjölfar slyssins og leiddi þetta til þess að hún hvarf af vinnumarkaði 2002. Þótt matsmenn telji ekki unnt að rekja brotthvarf stefndu af vinnumarkaði eingöngu til slyssins telja þeir að það hafi átt þar nokkurn þátt. Þá liggur fyrir að stefnda var metin til fullrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins í apríl 2002. Matsgerð dómkvaddra manna 24. júní 2008 lýtur einungis að því hvenær heilsufar stefndu hafi verið orðið stöðugt eftir slysið og snýr matsgerðin því ekki að álitaefni, sem ráðið getur niðurstöðu um upphaf fyrningarfrests eins og atvikum er hér háttað. Verður að þessu öllu gættu að fallast á með héraðsdómi að stefndu hafi á árinu 2002 fyrst mátt vera ljóst að varanlegt mein hennar af slysinu hafi orðið meira en talið var í álitsgerð örorkunefndar 15. desember 1998 og átt þess kost að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar. Fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga telst því hafa byrjað að líða 1. janúar 2003 og var krafa stefndu samkvæmt því ekki fallin niður þegar mál þetta var höfðað.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti lýstu áfrýjendur yfir að varakrafa þeirra lúti eingöngu að upphafstíma dráttarvaxta. Með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verður niðurstaða héraðsdóms um það efni staðfest. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjendur verða dæmd til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, G-kvk-nf V-kvk-nf Þ-kvk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði óskipt stefndu, G-kvk-þgf G-kvk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.