455/2006

Deilt var um hvort breyting á 80. gr. orkulaga nr. 58/1967, sem gerð var með 3. gr. laga nr. 78/2001, hafi undanþegið O skyldu til að greiða skatt af fjármagnstekjum sem felld hafði verið á hann með breytingu á 72. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að þeir aðilar sem tilgreindir voru í 80. gr. orkulaga eins og hún hljóðaði í upphafi, hafi notið skattfrelsis allt frá gildistöku laga nr. 75/1981. Með 4. mgr. 72. gr. laga nr. 75/1981, eins og henni var breytt með 10. gr. laga nr. 97/1996, hafi þeim aðilum sem tilgreindir voru í 80. gr. orkulaga, þó verið gert að greiða tekjuskatt af fjármagnstekjum. Með þeirri breytingu á 80. gr. orkulaga, sem gerð var með 3. gr. laga nr. 78/2001, var mælt fyrir um að sömu reglur og fyrir voru í greininni skyldu jafnframt gilda um hitaveitu og rafveitur, sem fullnægðu nánar tilteknum skilyrðum, en óumdeilt er að O féll þar undir. Var því ljóst að á O hvíldi skylda til greiðslu fjármagnstekjuskatts. Var kröfu O um endurgreiðslu vegna fjármagnstekjuskatt sem O hafði þegar innt af hendi því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 2006 og krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður þá felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 25. október 2006. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 22.517.418 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 31. desember 2002 til 16. mars 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann greiðslu á 22.517.418 krónum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. mars til 16. mars 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara krefst hann sömu fjárhæðar með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. mars 2004 til 1. júní 2005, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ella krefst gagnáfrýjandi staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað, sem hann krefst í öllum tilvikum í héraði og fyrir Hæstarétti.

Í málinu deila aðilarnir um hvort breyting á 80. gr. orkulaga nr. 58/1967, sem gerð var með 3. gr. laga nr. 78/2001, hafi undanþegið gagnáfrýjanda skyldu til að greiða skatt af fjármagnstekjum, sem felld hafði verið á hann með breytingu á 72. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sem gerð var með 10. gr. laga nr. 97/1996. Verði gagnáfrýjandi talinn njóta þeirrar undanþágu greinir aðilana á um fjárhæð endurgreiðslukröfu hans vegna fjármagnstekjuskatts fyrir árið 2002, sem hann hafi greitt vegna starfsemi sinnar, sem sneri að rekstri hitaveitu og rafmagnsveitu.

Í 4. gr. laga nr. 75/1981 voru taldir upp aðilar, sem hvorki var gert að greiða tekjuskatt né eignarskatt. Í 7. tölulið 4. gr. voru í þessu sambandi nefndir þeir, sem undanþegnir væru skattskyldu með sérstökum lögum. Við gildistöku laga nr. 75/1981 var svohljóðandi ákvæði í 77. gr. orkulaga, sem síðar varð 80. gr. þeirra með 2. gr. laga nr. 53/1985: „Orkustofnun, Rafmagnsveitur ríkisins, Rafmagnseftirlit ríkisins, Orkusjóður og jarðboranir ríkisins eru undanþegin tekjuskatti, útsvari, aðstöðugjaldi, stimpilgjaldi og öðrum sköttum til ríkis, sveitar- og bæjarfélaga.“ Fyrrnefndur 7. töluliður 4. gr. laga nr. 75/1981 tók eftir orðum sínum meðal annars til þessara orkufyrirtækja og stofnana, sem nutu samkvæmt því skattfrelsis.

Með 10. gr. laga nr. 97/1996 var tveimur nýjum málsgreinum bætt í 72. gr. laga nr. 75/1981 og mælt þar fyrir um að lögaðilum, sem undanþegnir væru greiðslu tekjuskatts og eignarskatts á grundvelli 2., 3., 5., 6., og 7. töluliðar 4. gr. laganna, væri þrátt fyrir það skylt að greiða tekjuskatt af nánar tilgreindum fjármagnstekjum. Í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 97/1996, sagði meðal annars um 10. gr. að þar væri áformuð veruleg útvíkkun skattskyldu þannig að lögaðilar, sem fram að því hafi verið skattfrjálsir, myndu greiða 10% skatt af fjármagnstekjum sínum eins og einstaklingar utan rekstrar. Ákvæðið næði til ríkissjóðs, ríkisstofnana og fyrirtækja, sem ríkissjóður ræki og bæri ótakmarkaða ábyrgð á, og til sveitarfélaga, fyrirtækja og stofnana, sem þau rækju og bæru ótakmarkaða ábyrgð á. Í lokamálsgrein greinarinnar væru tilgreindar stofnanir, sem talið væri eðlilegt að halda utan skattskyldu, en það væru lífeyrissjóðir og stofnanir, sem hefðu atvinnu af útlánum og greiddu skatt eftir almennum lögum á því sviði. Í samræmi við þetta voru í 5. mgr. 72. gr. laga nr. 75/1981, eins og henni var breytt með 10. gr. laga nr. 97/1996, sérstaklega tilgreindir þeir lögaðilar, sem undanþegnir voru greiðslu tekjuskatts af fjármagnstekjum. Þeir, sem 80. gr. orkulaga tók á þeim tíma til, féllu ekki þar undir. Þeir voru heldur ekki á meðal þeirra, sem getið var í 3. mgr. 2. gr. laga nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur og undanþegnir voru skyldu til að greiða þann skatt samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna. Féll því skylda á þá með 10. gr. laga nr. 97/1996 til að greiða tekjuskatt af fjármagnstekjum.

Með 3. gr. laga nr. 78/2001 var nýjum málslið bætt við fyrrgreint ákvæði 80. gr. orkulaga, svohljóðandi: „Sama á við um hitaveitur og/eða rafveitur sem hafa einkaleyfi til starfsemi sem kveðið er á um í IV. og V. kafla laga þessara.“ Í athugasemdum með frumvarpinu, sem varð að lögum nr. 78/2001, sagði meðal annars að það væri lagt fram til þess að gera starfandi raf- og hitaveitum fært að breyta um rekstrarform án þess að slíkt hefði áhrif á skattalega stöðu þeirra. Hvergi í athugasemdunum kom fram að með viðbótinni við 80. gr. laganna hafi ætlunin verið að hrófla við reglu 4. mgr. 72. gr. laga nr. 75/1981 um skattskyldu af fjármagnstekjum.

Eins og að framan er rakið hafa þeir, sem tilgreindir voru í 80. gr. orkulaga eins og hún hljóðaði í upphafi, notið skattfrelsis allt frá gildistöku laga nr. 75/1981. Þeim var þó gert að greiða tekjuskatt af fjármagnstekjum með 4. mgr. 72. gr. síðastnefndra laga, eins og þeim var breytt með 10. gr. laga nr. 97/1996. Með þeirri breytingu á 80. gr. orkulaga, sem gerð var með 3. gr. laga nr. 78/2001, var mælt fyrir um að sömu reglur og fyrir voru í greininni skyldu jafnframt gilda um hitaveitur og rafveitur, sem fullnægðu nánar tilteknum skilyrðum, en óumdeilt er að gagnáfrýjandi fellur þar undir. Sömu reglur myndu ekki gilda um gagnáfrýjanda annars vegar og hins vegar fyrirtækin og stofnanirnar, sem 80. gr. orkulaga tók til fyrir gildistöku laga nr. 78/2001, ef hann nyti undanþágu frá skyldu til að greiða tekjuskatt af fjármagnstekjum sínum. Gagnáfrýjanda er því ekki hald í þeirri röksemd að lög nr. 78/2001 séu yngri en lög nr. 97/1996 og gangi þeim því framar. Þegar svo stendur á skiptir heldur ekki máli um lögskýringu hvort orkulög geti talist sérlög gagnvart lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Eru því engin rök til að fallast á kröfu gagnáfrýjanda og verður aðaláfrýjandi sýknaður af henni.

Gagnáfrýjanda verður gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, Orkuveitu Reykjavíkur.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.