332/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa K ehf. um dómkvaðningu matsmanns til að svara tíu spurningum í máli sem K ehf. höfðaði gegn U. Í dómi Hæstaréttar var rakið að samkvæmt lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri varnaraðila heimilt að leggja fram ný gögn fyrir Hæstarétti. Þá væri gert ráð fyrir því í lögunum að aðilar gætu aflað matsgerða á milli dómstiga. Var hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því að hafnað var að leggja helming matsspurninganna fyrir hinn dómkvadda matsmann þar sem þær voru taldar fela í sér mat á lögfræðilegum álitaefnum eða væru einvörðungu að leita mats á atriðum sem bersýnilega væru tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. apríl 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 11. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2016 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og umbeðinni dómkvaðningu matsmanns hafnað, en að því frágengnu að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að hluta og hafnað verði matsspurningum nr. 1, 5, 7, 8, 9 og 10. Í öllum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Með dómi héraðsdóms 11. desember 2015 í máli sem varnaraðili höfðaði á hendur sóknaraðila 19. júní 2012 var sóknaraðili sýknaður af kröfum varnaraðila, annars vegar um riftun á sex greiðslum sem varnaraðili innti af hendi til sóknaraðila dagana 21., 22. og 25. ágúst 2008 og hins vegar til greiðslu á tilgreindri fjárhæð. Í niðurstöðu dómsins sagði að sóknaraðili hefði fært fyrir því viðhlítandi rök að greiðslurnar hafi virst venjulegar eftir atvikum, þannig að varnaraðila væri ekki unnt að bera fyrir sig 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá lægi ekki fyrir að með þeim viðskiptum sem um ræddi í málinu væri vikið svo frá því sem venjulegt gæti talist í rekstri banka á viðsjárverðum tímum að þau gætu ekki virst venjuleg eftir atvikum. Matsbeiðni sú sem til umfjöllunar er í máli þessu var lögð fram í héraðsdómi 25. janúar 2016, en fyrrgreindum dómi áfrýjaði varnaraðili til Hæstaréttar og var málið þingfest hér fyrir dómi 4. maí 2016.

II

Aðal- og varakrafa sóknaraðila eru studdar þeim rökum að ekkert áfrýjunarmál hafi verið rekið milli aðila, þegar matsbeiðnin var lögð fram í héraðsdómi og skilyrði 73. og 76. gr. laga nr. 91/1991 fyrir dómkvaðningu matsmanna því ekki verið uppfyllt á þeim tíma.

Samkvæmt d. lið 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 getur varnaraðili komið að nýjum gögnum fyrir Hæstarétti og jafnframt aflað gagna eftir að hann hefur skilað greinargerð sinni, að því gefnu að hann leggi þau fram innan gagnaöflunarfrests, sbr. 1. mgr. 160. gr. laganna. Þá er sérstaklega gert ráð fyrir því í 1. mgr. 76. gr. sömu laga, sbr. 75. gr. og IX. kafla þeirra, að aðilar geti aflað matsgerðar milli dómstiga. Enn fremur ber að hafna beiðni um dómkvaðningu matsmanns skorti skilyrði til að fallast á hana. Að því gættu og samkvæmt því sem að framan greinir verður fyrrgreindum kröfum sóknaraðila hafnað.

III

Í matsbeiðni varnaraðila eru settar fram matsspurningar í tíu liðum og hefur sóknaraðili krafist þess að spurningum samkvæmt fyrsta, fimmta, sjöunda, áttunda, níunda og tíunda lið verði hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 90/1991 leggur dómari mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Í 1. mgr. 61. gr. laganna er meðal annars kveðið á um að dómari kveðji einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat ef ekki verði farið að sem í 2. mgr. 60. gr. segir. Með fyrstu matsspurningu, þar sem meðal annars er óskað svara við því hvað skuldatryggingar séu, hvernig verð á markaði með skuldatryggingar myndist, hvað skuldatryggingarálag sé og hver séu tengslin milli markaðar með skuldatryggingar og markaðar með skuldabréf varnaraðila, er fyrst og fremst verið að leita eftir mati á öðrum sérfræðilegum álitaefnum en lögfræðilegum. Verður því fallist á með varnaraðila að heimilt sé að leita mats um þau atriði sem greinir í þessari matsspurningu.

Með fimmtu matsspurningu er leitað svara við því hvaða upplýsingar eða vísbendingar skuldatryggingarálag varnaraðila samkvæmt svari við spurningu tvö, sem lýtur að skuldatryggingarálagi matsbeiðanda á tímabilinu frá 1. maí 2008 til 25. ágúst sama ár hafi gefið markaðsaðilum um líkur á greiðslufalli hans, reiknaðar samkvæmt tilgreindri aðferð. Í greinargerð varnaraðila fyrir Hæstarétti kemur fram að hann sé ósammála forsendum héraðsdóms, sem skipaður var embættisdómara, í máli því sem áfrýjað hefur verið um að ekkert hafi legið fyrir um að sóknaraðili og aðrir aðilar á alþjóðlegum fjármálamarkaði hafi á þeim tíma er viðskipti fóru fram mátt gera sér grein fyrir því að greiðsluþrot varnaraðila væri yfirvofandi. Með matsspurningunni freistar varnaraðili þess að fá matsmann til að fjalla um þetta lögfræðilega álitaefni en það er sem fyrr segir hlutverk dómara að leggja mat á það á grundvelli lagaþekkingar sinnar. Með níundu og tíundu matsspurningu freistar varnaraðili þess á sama hátt að hrekja tilgreindar forsendur héraðsdóms, en hann hefur ekki sýnt fram á að með spurningunum sé verið að leita eftir mati á öðrum sérfræðilegum álitaefnum en lögfræðilegum.

Þá er með sjöundu og áttundu matsspurningu einvörðungu leitað mats á atriðum sem bersýnilega eru tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því að fimm spurningar í matsbeiðni varnaraðila verða ekki lagðar fyrir hinn dómkvadda matsmann eins og nánar greinir í dómsorði.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að matsspurningar nr. 5, 7, 8, 9 og 10 verða ekki lagðar fyrir hinn dómkvadda matsmann.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.