62/2005

A krafðist þess að L greiddi sér tiltekna fjárhæð vegna vangreiddra launa. Við úrlausn málsins var vísað til þess að verksamningur hefði verið gerður milli L og R ehf., um útgerð á skipi því sem A starfaði á, en síðargreinda félagið var í eigu A. Ekki var fallist á að sú skipan, sem þar var ákveðin, stangaðist á við ófrávíkjanleg ákvæði laga eða að samningurinn hafi að öðru leyti ekki verið gildur. Samkvæmt honum bar R ehf. skyldur gagnvart A og öðrum skipverjum varðandi greiðslu launa og önnur réttindi, sem þeim voru tryggð með lögum og kjarasamningum. Stóð L því ekki í samningssambandi við A um ráðningarkjör hans og var því sýknaður af kröfum V.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. mars 2005. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 7.156.612 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. júlí 2001 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu Ragnar S. ehf. og stefndi verksamning 24. apríl 2001, þar sem kveðið var á um að félagið tæki að sér sem verktaki að „sjá um útgerð (veiðar)“ á fiskiskipinu Vali SH 322 í eigu stefnda, sem væri verkkaupi. Skyldi verkkaupinn greiða allan rekstrarkostnað vegna skipsins, en verktakinn allan launakostnað, sem hlytist af veiðunum, þar með talin launatengd gjöld, fæðiskostnað og annað, sem tengdist áhöfn skipsins. Fyrir þessa þjónustu átti verktakinn að fá þóknun úr hendi verkkaupans, sem næmi helmingi af söluverði afla skipsins að frádregnum kostnaði af kaupum á veiðiheimildum og olíu, svo og af því að koma afla á fiskmarkað og selja hann þar. Bar verkkaupanum að annast sölu aflans í samráði við verktakann. Þóknun þessa skyldi gera upp mánaðarlega þegar tekjur og kostnaður lægju fyrir, en þó aldrei síðar en 15 dögum eftir lok mánaðar. Samningur þessi átti að gilda frá dagsetningu hans til 30. júní 2001, en yrði honum ekki sagt upp, sem hvorum samningsaðila var heimilt með viku fyrirvara, skyldi hann framlengjast til tveggja mánaða í senn.

Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi er einkaeigandi að Ragnari S. ehf. og gegndi hann lengst af starfi skipstjóra á fyrrnefndu fiskiskipi frá 24. apríl 2001. Félagið gerði mánaðarlega reikninga á hendur stefnda fyrir vinnu við skipið frá 31. maí 2001 að telja og var virðisaukaskattur lagður við fjárhæðina, sem áfrýjandi reiknaði sjálfur út hverju sinni. Að fenginni greiðslu skipti áfrýjandi fjárhæðinni að frádregnum fæðiskostnaði í þrjá jafna hluta og greiddi einn þeirra til Framtíðarinnar ehf., félags í eigu V-kk-ef B-kk-ef, og annan til Hessu ehf., félags í eigu Á-kk-ef B-kk-ef, en þeir tveir störfuðu með áfrýjanda á skipinu. Þriðji hlutinn varð eftir hjá Ragnari S. ehf., en áfrýjandi kveður það félag hafa greitt sér laun. Þessi tilhögun virðist hafa verið viðhöfð fram á sumar 2002, þegar áfrýjandi kveðst hafa tekið sér fæðingarorlof, en þegar hann hóf störf á ný í september á því ári hafi Lárus Lárberg ehf., sem mun vera í eigu stefnda, komið í hans stað og mánaðarlegum reikningum Ragnars S. ehf. verið beint að félaginu upp frá því. Með bréfi til Ragnars S. ehf. 11. júlí 2003 sagði stefndi fyrrgreindum samningi upp með einnar viku fyrirvara og lauk áfrýjandi þannig störfum á skipinu 18. sama mánaðar.

Af ástæðum, sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi, telur áfrýjandi að óheimilt hafi verið að manna skipið eftir þeim leiðum, sem að framan er lýst. Í málinu krefst hann greiðslu á fjárhæð, sem hann telur svara til mismunar á annars vegar þeim launum, sem honum hefðu borið samkvæmt kjarasamningi vegna starfa á áðurgreindu fiskiskipi, og hins vegar þeim þriðjungi reikningsfjárhæðar á hendur stefnda, sem kom í hlut Ragnars S. ehf. Tekur krafa áfrýjanda að þessu leyti til tímabilsins frá apríl 2001 til júní 2002, þegar reikningum Ragnars S. ehf. var beint að stefnda.

II.

Líta verður svo á að með áðurgreindum samningi hafi stefndi og síðar Lárus Lárberg ehf. hagað málum svo að útgerð fiskiskipsins Vals var á gildistíma samningsins skipt milli þeirra annars vegar og félags áfrýjanda, Ragnars S. ehf., hins vegar á þann hátt að það tók að sér gegn umsömdu endurgjaldi að annast allt, sem laut að áhöfn skipsins, þar með talið ráðningu skipshafnar og greiðslu launa ásamt launatengdum kostnaði. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að þessi skipan í samskiptum aðilanna hafi stangast á við ófrávíkjanleg ákvæði laga eða að samningurinn að baki henni hafi af öðrum sökum ekki verið gildur. Er í því sambandi til þess að líta að Ragnar S. ehf. bar á grundvelli samningsins skyldur gagnvart áfrýjanda og öðrum skipverjum varðandi greiðslu launa og önnur réttindi, sem þeim voru tryggð með lögum og kjarasamningum, óháð því hvað félagið bar úr býtum með verklaunum frá stefnda samkvæmt samningnum. Telji áfrýjandi að á sér hafi verið brotið í þeim efnum verður hann að beina kröfum sínum að félaginu, en ekki stefnda, sem hann stóð ekki í samningssambandi við um ráðningarkjör sín. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A-kk-nf Þ-kk-nf R-kk-nf, greiði stefnda, L-kk-þgf G-kk-þgf, 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.