82/2006

Fiskibáturinn Röst SH-134 sökk er hann var á siglingu út af Snæfellsnesi 19. mars 2003. Í janúar sama ár hafði S tekið að sér að húftryggja bátinn. Vátryggingarfjárhæð vátryggingarskírteinisins var tilgreind 18.613.000 krónur og var sú fjárhæð reist á mati fjárhæðanefndar fiskiskipa. Í vátryggingarskilmálum er í 1. gr. tekið fram að um vátrygginguna gildi sú grundvallarregla að hún sé skaðatrygging og sé félaginu óskylt að greiða hærri bætur en þarf til þess að bæta tjón það, sem orðið hefur. Í 1. tölulið 3. gr. segir að samkomulag um verð sé bindandi fyrir félagið en þó sé unnt að víkja því til hliðar ef hið tiltekna verð er hærra en svo að sanngjarnt sé að telja það vátryggingarverð skipsins. Í samræmi við 75. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 var það S að sanna að uppfyllt væru skilyrði til að víkja verðákvörðuninni til hliðar. Að beiðni S var dómkvaddur matsmaður til að meta hvert hefði verið staðgreiðsluverð bátsins á tjónsdegi. Matsmaður komst að þeirri niðurstöðu að matsverð bátsins hefði að hámarki verið 3.000.000 krónur. Var talið að með matinu hefði S sannað að skilyrði væru uppfyllt til að víkja verði því sem tilgreint er í vátryggingarskírteininu til hliðar. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að af forsendum matsgerðarinnar megi ráða að matsfjárhæðin hefði dugað til kaupa á sambærilegu skipi við það sem fórst og að nokkuð framboð hafi verið af slíkum fiskiskipum. Verði því talið að með greiðslu bóta í samræmi við niðurstöðu matsgerðarinnar hafi S að fullu bætt Þ tjón sitt, og sé félaginu ekki skylt að greiða frekari bætur, sbr. 1. gr. vátryggingarskilmálanna og 1. mgr. 39. gr. þágildandi laga nr. 20/1954.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. febrúar 2006. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 18.613.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2003 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 6. febrúar 2004 að upphæð 3.000.000 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð, dráttarvextir einungis dæmdir frá dómsuppsögu og málskostnaður látinn niður falla.

I.

Í apríl 1999 keypti sameignarfélagið Röst fiskibátinn Grímsey II er bar skipaskrárnúmerið 1317 og hlaut síðar nafnið Röst SH 134. Kaupverðið var 14.000.000 krónur. Um var að ræða 31 brúttótonna trébát smíðaðan á Skagaströnd árið 1973. Rekstur bátsins mun hafa gengið erfiðlega og var hann seldur nauðungarsölu sem lauk 11. október 2002. Búnaðarbanki Íslands hf. var hæstbjóðandi með boð að fjárhæð 3.200.000 krónur og fékk bankinn uppboðsafsal fyrir bátnum 20. nóvember 2002. Þeir menn sem áður höfðu staðið að sameignarfélaginu Röst stofnuðu einkahlutafélagið Röst í því skyni að halda rekstri bátsins áfram. Seldi Búnaðarbanki Íslands hf. einkahlutafélaginu bátinn með afsali 29. nóvember 2002. Umsamið kaupverð var 3.900.000 krónur. Í janúar 2003 gaf stefndi út vátryggingarskírteini til Rastar ehf. vegna húftryggingar bátsins. Er það dagsett 20. janúar en í texta þess er útgáfudagur sagður 1. janúar. Skyldi skírteinið endurnýjast 1. janúar ár hvert. Vátryggingarfjárhæð er tilgreind 18.613.000 krónur. Ágreiningslaust að hún er í samræmi við mat fjárhæðanefndar fiskiskipa, en engra gagna nýtur í málinu um það mat. Í vátryggingarskilmálum er í 1. gr. tekið fram að um vátrygginguna gildi sú grundvallarregla að hún sé skaðatrygging og sé félaginu óskylt að greiða hærri bætur en þarf til þess að bæta tjón það, sem orðið hefur. Í 1. tölulið 3 gr. segir að í byrjun hvers vátryggingartímabils skuli vátryggingartaki og félagið koma sér saman um vátryggingarverðið. Það samkomulag sé bindandi fyrir félagið nema leitt sé í ljós, að vátryggingartaki hafi gefið villandi upplýsingar um atriði, sem skipti máli við verðákvörðun. Verðákvörðun verði einnig „vikið til hliðar ef hið tiltekna verð er hærra en svo að sanngjarnt sé að telja það vátryggingarverð skipsins, sbr. 75. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga.“ Þá segir í 1. tölulið 17. gr, að ef skipið farist eða sé dæmt óbætandi bæti félagið tjónið með því að greiða vátryggingarverðið.

Þann 19. mars 2003 var bátnum siglt áleiðis til Reykjavíkur frá Stykkishólmi, þar sem hann hafði legið undanfarna mánuði. Kom leki að bátnum út af Snæfellsnesi og sökk hann, en mannbjörg varð. Að beiðni stefnda var dómkvaddur maður 30. maí 2003 „til að meta hvert hafi verið staðgreiðsluverð bátsins á tjónsdegi...“ Matsmaður skilaði matsgerð 8. ágúst 2003 og komst að þeirri niðurstöðu að staðgreiðsluverð bátsins „í því ástandi, sem hann þá var í, hafi þann 19. mars 2003, er báturinn sökk, getað orðið að hámarki kr. 3.000.000.-...“ Reis ágreiningur með Röst ehf., sem heimtaði vátryggingarverð skipsins, og stefnda, sem bauð bætur á grundvelli framangreindrar matsgerðar. Greiddi stefndi 6. febrúar 2004 bætur í samræmi við matsgerðina að frádreginni sjálfsábyrgð og ógreiddu iðgjaldi vegna húftryggingarinnar. Röst ehf. höfðaði mál þetta 24. janúar 2005. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Vesturlands 13. júní 2005 og hefur þrotabúið tekið við rekstri málsins.

II.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að í vátryggingarsamningi stefnda og Rastar ehf. sé kveðið á um að vátryggingarverð bátsins sé 18.613.000 krónur. Sé það í samræmi við mat fjárhæðanefndar fiskiskipa. Venja sé við húftryggingar fiskiskipa að miða við það verðmat nema um annað sé sérstaklega samið. Vátryggingarverðið sé samkvæmt vátryggingarskilmálum bindandi fyrir félagið og beri því samkvæmt skilmálunum að greiða bætur miðað við það verð ef skipið ferst. Sé það og föst venja við uppgjör vegna skipstapa að víkja ekki frá því að miða greiðslu húftryggingabóta við umsamið vátryggingarverð. Þá hafi stefndi viðurkennt framangreint vátryggingarverð í verki með því að draga iðgjald miðað við það verð frá greiðslu sem hann innti af hendi 6. febrúar 2004.

Stefndi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á að ekki hafi verið gert sérstakt samkomulag um vátryggingarverð bátsins, þrátt fyrir ráðagerð um annað í framangreindu ákvæði 1. tölulið 3. gr. skilmálanna. Framangreint vátryggingarskírteini sé því ekki „verðsett“ og fari þar af leiðandi um uppgjör tjónsins eftir almennum reglum 37. gr. og 38. gr. þágildandi laga nr. 20/1954. Með framangreindu mati hafi félagið fært sönnur á að verð bátsins hafi að hámarki verið 3.000.000 krónur og hafi félagið fullnægt skyldum sínum með greiðslu þeirrar fjárhæðar. Í annan stað byggir stefndi á því að Röst ehf. hafi ekki upplýst við gerð vátryggingarsamningsins að félagið hafi skömmu áður keypt skipið á 3.900.000 krónur. Hefðu þær upplýsingar legið fyrir stefnda hefði vátryggingarverð skipsins aldrei verið tilgreint með þeim hætti sem gert var. Sé vátryggingarverðið því óskuldbindandi vegna villandi upplýsinga tryggingartaka með vísan til framangreinds ákvæðis í 1. tölulið 3. gr. skilmálanna. Í þriðja lagi er sýknukrafan reist á því að unnt sé að víkja verðákvörðuninni til hliðar, enda sýni matsgerðin að verðið sem tilgreint sé í skírteininu sé hærra en svo að sanngjarnt sé að telja það vátryggingarverð skipsins samkvæmt lokamálslið 1. töluliðar 3. gr. skilmálanna og 75. gr. þágildandi laga nr. 20/1954. Loks andmælir stefndi því að fyrrgreindur frádráttur fulls iðgjalds við greiðslu bóta eigi að hafa réttaráhrif enda hafi iðgjaldið nú verið leiðrétt miðað við að altjónsverðmæti hafi verið 3.000.000 krónur.

III.

Af framburði G-kk-ef M-kk-ef G-kk-ef, forsvarsmann Rastar ehf. og H-kk-ef T-kk-ef starfsmanns stefnda fyrir héraðsdómi sýnist ljóst að ekki fóru fram sérstakar umræður um vátryggingarverð bátsins þegar húftryggingin var tekin í ársbyrjun 2003. Vátryggingarfjárhæð var hins vegar tilgreind í samningi aðila. Var hún reist á mati fjárhæðanefndar fiskiskipa eins og altítt mun vera með húftryggingarverð skipa af svipaðri stærð. Að því gættu og með vísan til þess að ákvæði vátryggingarskírteinisins og vátryggingarskilmálanna eru skýrlega miðuð við að kveðið sé á um tiltekið verð skipsins verður að telja að um „verðsett“ skírteini sé að ræða í skilningi 75. gr. þágildandi laga nr. 20/1954.

Í lokamálslið 1. töluliðar 3. gr. vátryggingarskilmálanna er, eins og að framan er rakið, kveðið á um að verðákvörðun verði vikið til hliðar ef hið tiltekna verð er hærra en svo að sanngjarnt sé að telja það vátryggingarverð skipsins og er þar vísað til 75. gr. þágildandi laga nr. 20/1954. Hvílir á félaginu að sanna að svo sé. Samkvæmt niðurstöðu framangreindrar matsgerðar, sem ekki hefur verið hnekkt, var staðgreiðsluverð Rastar SH 124 þann 19. mars 2003 að hámarki 3.000.000 krónur eða innan við einn sjötti hluti verðákvörðunarinnar í skírteininu. Enda þó að með réttu hefði átt að miða verðmatið við 1. janúar 2003, er ábyrgð félagsins hófst, sbr. 1. mgr 75. gr. laga nr. 20/1954, verður að telja að með matinu hafi verið leitt í ljós að skilyrði séu til að víkja verðákvörðuninni til hliðar. Af forsendum matsgerðarinnar má ráða að matsfjárhæðin hefði dugað til kaupa á sambærilegu skipi við það sem fórst og að nokkuð framboð hafi verið af slíkum fiskiskipum. Verður því einnig að telja að með greiðslu bóta í samræmi við niðurstöðu matsgerðarinnar hafi stefndi að fullu bætt það tjón er varð er Röst SH 124 fórst og er félaginu ekki skylt að greiða frekari bætur, sbr. 1. gr. vátryggingarskilmálanna og 1. mgr. 39. gr. þágildandi laga nr. 20/1954. Þar sem engin rök eru heldur til að tengja réttaráhrif við fyrrgreinda greiðslu bóta 6. febrúar 2004 verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.