483/2005

A og M keyptu fasteign af H og J en töldu hana gallaða og héldu eftir lokagreiðslu. H og J stefndu A og M til greiðslu eftirstöðva kaupverðs og höfðu hin síðarnefndu uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar á grundvelli hins ætlaða galla. A og M stefndu í sérstöku máli þeim H og J og kröfðust skaðabóta eða afsláttar af kaupverði vegna galla. Í sama máli stefndu þau einnig fasteignasalanum Ó og fasteignasölunni F til greiðslu bóta þar sem þau töldu fasteignasalann hafa sýnt vanrækslu við sölumeðferðina. Í síðara málinu kröfðust H, J, Ó og F frávísunar þess þar sem dómkröfur A og M væru þær sömu og hafðar væru uppi í fyrra málinu. Málin voru síðan sameinuð að því er virtist að ósk lögmanna og var þá fallið frá frávísunarkröfum. Dómur var kveðinn upp 7. nóvember 2005 þar sem A og M voru dæmd til að greiða þeim H og J eftirstöðvar kaupverðs fasteignarinnar að fullu en vísað var frá dómi af sjálfsdáðum þeim kröfum sem þau höfðu uppi í hinu síðara máli á hendur H, J, Ó og F á þeim grundvelli að gagnsök hefði verið höfðuð eftir lok frests sem kveðið er á um í lokamálslið 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kærðu A og M frávísunarþátt dómsins og var sá ágreiningur til umfjöllunar í málinu. Talið var að þegar af þeirri ástæðu að aðilar málanna tveggja hafi ekki verið þeir sömu hafi ekki verið uppfyllt skilyrði b. liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 til sameiningar málanna í öndverðu og hefði héraðsdómara borið að gæta þessa af sjálfsdáðum. Var því talið óhjákvæmilegt að ómerkja af sjálfsdáðum meðferð málsins frá og með því þinghaldi sem það var sameinað hinu fyrra máli og lagt fyrir héraðsdómara að taka það til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. nóvember 2005, þar sem vísað var frá dómi af sjálfsdáðum máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hrundið verði niðurstöðu hins kærða dóms um frávísun krafna þeirra á hendur varnaraðilum og að lagt verði fyrir héraðsdómara að leggja efnisdóm á kröfurnar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi keyptu sóknaraðilar fasteign að Bugðulæk 11 í Reykjavík af varnaraðilunum H-kvk-þgf og J-kk-þgf. Héldu sóknaraðilar eftir lokagreiðslu vegna viðskiptanna þar sem þau töldu galla vera á fasteigninni. Höfðuðu varnaraðilarnir H-kvk-nf og J-kk-nf mál gegn sóknaraðilum til greiðslu eftirstöðva kaupverðs fasteignarinnar 10. maí 2004 sem fékk málsnúmerið E-4544/2004. Í þinghaldi 10. júní 2004 lögðu sóknaraðilar fram greinargerð sína í málinu og kröfðust sýknu á þeim grundvelli að þeim bæru skaðabætur eða afsláttur af kaupverði fasteignarinnar vegna galla. Kom einnig fram í greinargerðinni að þann 15. júní yrði þingfest mál sem sóknaraðilar hygðust höfða á hendur varnaraðilum vegna fasteignaviðskiptanna. Það mál mun hafa verið höfðað þann dag og þingfest 22. júní 2004 og fékk það málsnúmerið E-5840/2004. Þar kröfðust sóknaraðilar þess að varnaraðilar yrðu dæmd in solidum til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar vegna galla á fasteigninni. Beindist fjárkrafan að varnaraðilunum H-kvk-þgf og J-kk-þgf á þeim grunni að sóknaraðilum bæru skaðabætur eða afsláttur af kaupverði úr þeirra hendi vegna galla á fasteigninni, en gagnvart varnaraðilunum Ó-kk-þgf og Fasteignasölunni fasteign.is ehf. var byggt á því að fasteignasalan og starfsmenn hennar hefðu sýnt af sér vanrækslu við sölumeðferð fasteignarinnar í andstöðu við lög nr. 54/1997 um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu, sem bakaði þeim bótaábyrgð á tjóni sóknaraðila. Í greinargerðum sínum í því máli kröfðust varnaraðilar frávísunar þess með vísan til 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 þar sem í málinu væru gerðar sömu dómkröfur og byggt á sömu málsástæðum og í máli nr. 4544/2004. Í þinghaldi 5. nóvember 2004 var bókað í þingbók málsins nr. 5840/2004 að lögmenn gerðu ekki athugasemdir við að málið yrði sameinað máli nr. 4544/2004. Var þetta gert með bókun í þingbók beggja málanna 15. apríl 2005 og var þar vísað til fyrrnefndrar bókunar, en þess ekki getið á hvaða lagagrundvelli málin væru sameinuð. Í dómi héraðsdóms er sagt að málin hafi verið sameinuð að ósk lögmanna og fær sú fullyrðing stoð í ummælum í kæru sóknaraðila. Í upphafi aðalmeðferðar 13. september 2005 var bókað í þingbók að þar sem mál þessi hafi verið sameinuð sé fallið frá frávísunarkröfum.

II.

Sóknaraðilar byggja einkum á því að kröfur þeirra, sem vísað var frá héraðsdómi, hafi ekki komið fram í gagnstefnu eins og greini í héraðsdómi heldur í sjálfstæðu máli, sem sóknaraðilar hafi höfðað á hendur varnaraðilum. Geti málið augljóslega ekki talist gagnsök í máli því sem varnaraðilarnir H-kvk-nf og J-kk-nf hafi þingfest skömmu áður á hendur sóknaraðilum, þar sem varnaraðilarnir Ó-kk-nf B. B-kk-nf og Fasteignasalan fasteign.is ehf. hafi ekki verið aðilar að því máli.

Í 30. gr. laga nr. 91/1991 er lýst heimildum dómara til að sameina mál komi fram ósk um það af hálfu aðila og dómarinn telji það til skýringar eða hagræðis og fullnægt sé skilyrðum sem nánar eru greind í a.-c. lið 1. mgr. ákvæðisins. Kemur fram í nefndum b. lið að mál megi sameina séu þau rekin milli sömu aðila og unnt hefði verið að höfða annað málið sem gagnsök í hinu samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Felst í þessari tilvísun að dómara ber að gæta þess að mál þau sem um ræðir uppfylli óundanþæg skilyrði ákvæðisins. Þegar af þeirri ástæðu að aðilar eru ekki hinir sömu í báðum málunum voru ekki uppfyllt skilyrði áðurnefnds b. liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 til að sameina þau. Breytir engu um þessa skyldu dómara þótt aðilarnir hafi ekki gert athugasemd við þessa málsmeðferð. Er af framangreindum sökum óhjákvæmilegt að ómerkja af sjálfsdáðum meðferð málsins frá og með þinghaldi 15. apríl 2005 þegar mál þetta var sameinað máli nr. 4544/2004 og leggja fyrir héraðsdómara að taka það til efnismeðferðar.

Ákvörðum málskostnaðar í héraði bíður efnisdóms.

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Meðferð héraðsdómsmálsins nr. 5840/2004 er ómerkt frá og með þinghaldi 15. apríl 2005 þegar það var sameinað héraðsdómsmáli nr. 4544/2004 og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.