591/2006

KB hf. höfðaði mál á hendur KE ehf. til greiðslu 3.500.000 króna samkvæmt skuldbindingu um greiðslu til KB hf. sem ritað var undir af hálfu KE ehf. á samkomulag milli S ehf. og E ehf. um yfirtöku KE ehf. á hótelrekstri E ehf. í fasteign í eigu S ehf. Fyrir lá að KE ehf. tók við öllu lausafé sem var í hótelinu en stór hluti þess hafði verið veðsettur KB hf. Nefnd skuldbinding var gerð í tengslum við yfirtöku á hinu veðsetta lausafé og hafði þann tilgang að tryggja KE ehf. eignarrétt að lausafénu og að það yrði leyst úr veðböndum. Deildu aðilar um hvort skuldbindingin hefði orðið virk. Í dómi Hæstaréttar var talið að skuldbindingin hefði stofnað rétt KB hf. til handa án þess að neitt frekar hefði þurft að koma til, enda hljóðaði hún um greiðslu beint til bankans. Að auki hafði KB hf. fengið framseld til sín réttindi þrotabús E ehf. á hendur KE ehf. samkvæmt áðurnefndu samkomulagi með yfirlýsingu skiptastjóra þrotabúsins. Greiðslukrafa KB hf. var því tekin til greina en dráttarvextir voru dæmdir frá málshöfðun þar sem skort hafði á skýr svör af hálfu KB hf. við fyrirspurnum KE ehf. um afléttingu veðréttarins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. nóvember 2006. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. janúar 2007. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að öðru leyti en því að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér málskostnað í héraði. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti óskaði aðaláfrýjandi eftir að leggja fram nýtt skjal, stefnu í máli Skeifunnar ehf. á hendur Eikarfasteignum ehf. 3. október 2002. Skilyrði lokamálsliðar 1. mgr. 160 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að Hæstiréttur megi heimila framlagningu skjalsins eru ekki uppfyllt og kemur það því ekki til álita við úrlausn málsins.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Skeifan ehf. átti fasteign að Brautarholti 22-24 í Reykjavík og hafði með samningi 1. ágúst 2000 selt Eikarfasteigum ehf. hana á leigu til hótelreksturs. Hinn 23. ágúst 2002 höfðu Eikarfasteignir ehf. gefið út tryggingabréf til Búnaðarbanka Íslands hf., þar sem stofnað hafði verið til veðréttar í lausafé sem talið var upp á tveimur listum sem fylgdu bréfinu. Var þar um að ræða alls kyns muni og búnað í hótelinu. Leigutakinn, Eikarfasteignir ehf., var síðla árs 2002 kominn í vanskil með leigugjald og var gert skriflegt samkomulag 4. desember 2002 um að húsnæðinu skyldi skilað til leigusalans þann dag. Í skjalinu var tekið fram að Skeifan ehf. muni „stuðla að því að nýr leigutaki (Hótelveitingar ehf.) yfirtaki bókanir og samninga vegna hótelrekstursins sem Eikarfasteignir ehf. hafa þegar gert enda afhendi Eikarfasteignir ehf. gögn þar að lútandi.“ Þá var svofellt ákvæði í samkomulaginu: „Skeifunni ehf. er kunnugt um veðrétt Búnaðarbanka Íslands í öllu lausafé sem er í eigu Eikarfasteigna ehf. og staðsett er í húsnæðinu. Skeifan áskilur sér rétt til að koma að athugasemdum við bankann vegna veðsetningarinnar.“ Á samkomulagið var síðan handritaður svofelldur texti: „Hótelveitingar ehf. munu greiða Búnaðarbanka Íslands hf. kr. 3.500.000,- vegna ofangreinds innan mánaðar, enda sé það til staðar skv. veðbréfi.“ Undir þetta var ritað af hálfu Hótelveitinga ehf. sem var þá nafn gagnáfrýjanda. Fyrir liggur að gagnáfrýjandi tók við öllu lausafé sem var í hótelinu, þar með talið þeim hlutum sem veðsettir höfðu verið Búnaðarbanka Íslands hf. Aðaláfrýjandi hafði, þegar mál þetta var höfðað, tekið við réttindum og skyldum Búnaðarbanka Íslands hf. og krefur gagnáfrýjanda í málinu um greiðslu á 3.500.000 krónum samkvæmt skuldbindingunni sem handrituð var á samkomulagið 4. desember 2002. Snýst ágreiningur málsaðila um hvort sú skuldbinding hafi orðið virk án þess að fleira þyrfti til að koma. Er málsástæðum þeirra hér að lútandi lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Við samningsgerðina 4. desember 2002 hafði leigutaki hótelsins, Eikarfasteignir ehf., sem þá var að hverfa frá rekstri þess, augljósa hagsmuni af því að fá greiðslu fyrir þá lausafjármuni sem hann átti í húsnæðinu og að tryggja að greiðslan fyrir þá gengi til Búnaðarbanka Íslands hf. sem átti veðrétt í þeim. Er ljóst af samhenginu að með orðunum „vegna ofangreinds“ í hinum áritaða texta var vísað til þeirra lausafjármuna, sem Eikarfasteignir ehf. höfðu veðsett Búnaðarbanka Íslands hf. og nefndir voru í texta samkomulags Eikarfasteigna ehf. við Skeifuna ehf. ofar í skjalinu. Áritun gagnáfrýjanda á skjalið, sem fyrr var lýst, hlaut að hafa þann tilgang að tryggja þessa hagsmuni. Gagnáfrýjandi tók strax við þeim munum sem um var að ræða. Hann hafði einn mánuð til að inna greiðsluna af hendi og er af textanum ljóst að á sama tímabili gat hann sannreynt hvort munirnir sem um ræddi væru til staðar, enda var greiðsluskuldbinding hans háð því að svo væri. Samkvæmt gögnum málsins gerði hann ekki á þessu tímabili athugasemdir um að hluti vantaði. Skuldbinding hans til greiðslu samkvæmt ákvæðinu var því orðin endanleg 4. janúar 2003, mánuði eftir gerð þess.

Telja verður að áritun gagnáfrýjanda á samkomulagið 4. desember 2002 hafi stofnað rétt Búnaðarbanka Íslands hf. til handa án þess að neitt frekar hafi þurft til að koma, enda hljóðar skuldbindingin um greiðslu beint til bankans. Að auki fékk aðaláfrýjandi framseld réttindi þrotabús Eikarfasteigna ehf. á hendur gagnáfrýjanda samkvæmt skjalinu með yfirlýsingu skiptastjóra þrotabúsins 8. júní 2005. Aðaláfrýjandi er því réttur aðili að málinu.

Gagnáfrýjandi hefur meðal annars haldið því fram að endanleg skuldbinding hans hafi ekki stofnast við yfirlýsinguna, þar sem ekki hafi legið fyrir að Búnaðarbanki Íslands hf. myndi aflétta veðrétti sínum af hinum veðsettu lausafjármunum þó að hann greiddi bankanum. Gögn málsins bera með sér að haft var samband við bankann í tengslum við yfirlýsinguna og verður af þeim ráðið að fjárhæð skuldbindingar gagnáfrýjanda hafi verið ákveðin í samráði við hann. Af atvikum er ljóst, að greiðsluskuldbinding gagnáfrýjanda gat ekki haft annan tilgang en að tryggja honum eignarrétt að hinum veðsettu lausafjármunum og að þeir yrðu leystir úr veðböndunum sem á þeim hvíldu. Með atbeina sínum í tengslum við gerð samkomulagsins má vera ljóst að bankinn hafi fallist á þetta. Á hinn bóginn liggur fyrir að bankinn svaraði ekki bréfi gagnáfrýjanda 25. júní 2003, þar sem hann freistaði þess að ná samkomulagi um lyktir málsins, þó að hann byði ekki fram greiðslu nema á hluta þeirrar fjárhæðar sem yfirlýsingin frá 4. desember 2002 hljóðaði um. Meðal annars var í bréfi þessu nefnd krafa gagnáfrýjanda um að bankinn aflétti veðrétti sínum ef greitt yrði. Gagnáfrýjandi átti kröfu til að fá skýr svör um þetta áður en hann innti greiðslu sína af hendi. Verður af þessum sökum ekki fallist á kröfu aðaláfrýjanda um dráttarvexti fyrr en frá þeim tíma er mál þetta var höfðað.

Samkvæmt því sem að framan greinir verður fallist á kröfu aðaláfrýjanda um greiðslu úr hendi gagnáfrýjanda á þeirri fjárhæð sem í yfirlýsingunni 4. desember 2002 greinir með dráttarvöxtum frá 11. mars 2006 en þann dag var stefna til héraðsdóms birt gagnáfrýjanda. Samkvæmt þessum úrslitum verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda upp í málskostnað hans í héraði og fyrir Hæstarétti sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Keahótel ehf., greiði aðaláfrýjanda, Kaupþingi banka hf., 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. mars 2006 til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.