787/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum O um að G yrði gert að afhenda sér og dómkvöddum matsmönnum nánar tiltekin gögn og að dómkvöddum matsmönnum yrði gert að afhenda gögn sem G hefði afhent þeim eftir janúar 2015. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars rakið að samkvæmt 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri hverjum sem hefði umráð þess sem matsgerð lyti að skylt að veita matsmanni aðgang að því nema hann mætti skorast undan vitnaskyldu eða væri óheimilt að bera vitni um það. Þá kæmi fram í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. málslið 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, að sá sem sýndi skiptastjóra fram á að hann hefði lögvarinna hagsmuna að gæta gæti krafist að fá aðgang að skjölum þrotabús til skoðunar og eftirrit af þeim. Framangreind ákvæði væru þó háð takmörkunum sem meðal annars leiddu af þagnarskyldu starfsmanna fjármálafyrirtækja, sbr. 58. gr. laga nr. 161/2002, og væri það hlutverk dómstóla að leggja mat á í hverju tilviki hvort í bága færi við þagnarskyldu að veita upplýsingar eða afhenda gögn. Með beiðni í október 2014 krafðist O upplýsinga um heildarútlán til tólf nafngreindra hlutafélaga. Taldi Hæstiréttur að um væri að ræða tilgreindar og almennar upplýsingar sem G væri skylt að afhenda gögn um og var með sömu rökum fallist á að O fengi afrit þeirra. Hæstiréttur hafnaði á hinn bóginn kröfu O um afhendingu gagna samkvæmt beiðni í júní 2015, enda teldist beiðnin of sértæk þar sem óskað væri eftir sundurgreindum upplýsingum um þá aðila sem hún tæki til og vörðuðu þær meðal annars persónuleg fjármál einstaklinga sem þagnarskylda ríkti um. Þá var fallist á með héraðsdómi að O fengi ekki á ný lagt fyrir dóm ágreining sem þegar hefði verið tekin afstaða til með úrskurði í apríl 2015. Með hliðsjón af meginreglu einkamálaréttarfars um jafnræði aðila og þeim grunnrökum sem búa að baki 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 var aftur á móti fallist á kröfu O um afhendingu annarra gagna en þeirra sem úrskurðurinn tæki til.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. nóvember 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 2. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. nóvember 2015 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að afhenda sér og dómkvöddum matsmönnum nánar tiltekin gögn og að dómkvöddum matsmönnum yrði gert að afhenda sóknaraðila gögn sem varnaraðili hefði afhent þeim eftir 30. janúar 2015, en síðastnefndu kröfunni var að öðru leyti vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. og d. liðum 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að afhenda sér og dómkvöddum matsmönnum öll gögn sem hinir dómkvöddu menn óskuðu eftir með beiðnum 22. október 2014 og 10. júní 2015. Jafnframt að dómkvöddum matsmönnum verði gert að afhenda sér öll gögn sem þeir hafa fengið frá varnaraðila í þágu matsins og að hafnað verði frávísun héraðsdóms á hluta þeirrar kröfugerðar sóknaraðila. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði gerðu málsaðilar með sér afleiðusamninga og hefur varnaraðili höfðað mál á hendur sóknaraðila til uppgjörs átta þeirra. Með matsbeiðni 13. febrúar 2014 óskaði varnaraðili dómkvaðningar tveggja manna í því skyni að færa sönnur á að varnaraðili hafi veitt rangar upplýsingar um fjárhagsstöðu sína sem hafi nokkru fyrir samningagerð aðila, við hana og allt til 7. október 2008 verið miklum mun verri en opinberar upplýsingar gáfu til kynna. Matsmenn munu hafa óskað eftir og fengið ýmis gögn frá varnaraðila, en hann synjað afhendingu hluta þeirra. Þá hefur sóknaraðili fengið ýmis gögn í hendur, en þó ekki öll þau gögn sem varnaraðili hefur afhent matsmönnum. Í þinghaldi 20. apríl 2015 krafðist sóknaraðili úrskurðar um afhendingu tilgreindra gagna úr hendi matsmanna eða varnaraðila. Með úrskurði héraðsdóms 29. sama mánaðar var kröfum sóknaraðila hafnað. Með dómi Hæstaréttar 5. júní 2015 í máli nr. 336/2015 var úrskurðurinn staðfestur, en eins og kröfugerð sóknaraðila var háttað fyrir réttinum reyndi aðeins á skyldu varnaraðila til afhendingar gagnanna.

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili gert kröfu um afhendingu fjölda gagna. Í fyrsta lagi um að varnaraðili afhendi matsmönnum gögn sem þeir höfðu óskað eftir með beiðnum 22. október 2014, 7. nóvember sama ár og 10. júní 2015. Í beiðni matsmanna 22. október 2014 var óskað eftir nánar tilgreindum upplýsingum um útlán og „aðrar fyrirgreiðslur“ varðandi 25 tilgreind félög. Varnaraðili varð við beiðni matsmanna að því er varðaði þrettán félög, en synjaði um afhendingu gagna að því er varðaði tólf þeirra. Þessi tólf félög eru Stoðir fasteignir ehf., Hitaveita Suðurnesja, Rákungur ehf., Svartháfur ehf., Lyf og heilsa ehf., L&H eignarhaldsfélag ehf., Kistan ehf., Lyfjablóm ehf., Vafningur ehf., Kristinn ehf., Sund ehf. og BLÓ ehf. Í beiðni matsmanna 7. nóvember sama ár var óskað eftir listum dómskjala í tveimur nánar tilgreindum dómsmálum, en fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðili fallið frá kröfu um afhendingu gagna samkvæmt þessari beiðni. Í beiðni matsmanna 10. júní 2015 var óskað eftir upplýsingum um lán varnaraðila til fjölmargra einstaklinga og félaga miðað við 31. desember 2007 og 31. mars 2008, auk afrita af ýmsum tegundum samninga. Í öðru lagi krefst sóknaraðili þess að varnaraðili afhendi sér sömu gögn og hann gerir kröfu um að matsmenn fái í hendur. Í þriðja lagi óskar sóknaraðili eftir að sér verði afhent þau gögn sem varnaraðili hefur þegar afhent matsmönnum.

II

Samkvæmt 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 er þeim, sem hefur umráð þess sem matsgerð lýtur að, skylt að veita matsmanni aðgang að því nema hann megi skorast undan vitnaskyldu um matsatriði eða sé óheimilt að bera vitni um það. Þá kemur fram í 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. að sá sem sýni skiptastjóra fram á að hann hafi lögvarinna hagsmuna að gæta geti krafist að fá aðgang að skjölum þrotabús til skoðunar og eftirrit af þeim á eigin kostnað meðan skiptastjóri hefur þau í vörslum sínum, en þetta ákvæði gildir um slitameðferð varnaraðila, sbr. 3. málslið 4. mgr. 101. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þá er ljóst að sóknaraðili hefur lögvarinna hagsmuna að gæta í skilningi ákvæðisins, en auk þess að taka til varna í þessu máli hefur hann lýst kröfu við slit varnaraðila vegna samninga sem um ræðir í málinu.

Framangreind ákvæði um heimildir matsmanna til gagnaöflunar og skyldu þrotabús til afhendingar gagna eru þó háð takmörkunum sem meðal annars leiða af þagnarskyldu starfsmanna fjármálafyrirtækja, sbr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Til þess að unnt sé að meta hvort beiðni um gögn eða upplýsingar fari í bága við þagnarskyldu samkvæmt greininni verður sá sem óskar aðgangs að gögnunum að tilgreina nægilega skýrt hvaða gagna sé óskað. Almenn staðhæfing fjármálafyrirtækis um að gögn séu háð þagnarskyldu leiðir á hinn bóginn ekki ein og sér til þess að þau verði ekki afhent. Er það hlutverk dómstóla að leggja mat á í hverju tilviki hvort í bága fari við þagnarskyldu að veita upplýsingar eða afhenda gögn. Við það mat hefur verið lagt til grundvallar að ekki sé sama ástæða til að veita félögum, sem tekin hafa verið til gjaldþrotaskipta eða slita, jafn ríka vernd og einstaklingum, sbr. XII. kafla laga nr. 161/2002 og til hliðsjónar áðurnefnda 2. mgr. 80. gr. laga nr. 21/1991, en varnaraðili er í slitum.

Þau gögn sem matsmenn telja að séu nauðsynleg vegna matsstarfa eru tíunduð hér að framan og í hinum kærða úrskurði. Samkvæmt 2. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 er matsmönnum rétt að afla sér gagna til afnota við matið og er hverjum þeim sem hefur umráð þess sem matsgerð lýtur að skylt að veita matsmönnum aðgang að því, með þeim takmörkunum sem áður greinir. Ekki verður vefengt að gögn þau sem um ræðir kunni að nýtast við matið. Verður á hinn bóginn að taka afstöðu til réttmætis beiðni matsmanna um að fá aðgang að þessum gögnum og upplýsingum eftir þeim reglum sem áður greinir.

Það sem eftir stendur af fyrrgreindri beiðni matsmanna 22. október 2014 varðar upplýsingar um heildarútlán til tólf nafngreindra hlutafélaga. Hér er um tilgreindar og almennar upplýsingar að ræða og er því fallist á að varnaraðila sé skylt að afhenda gögn um heildarútlán til þessara aðila. Með sömu rökum er fallist á kröfu sóknaraðila um afhendingu á afritum gagnanna, enda verða slík gögn ekki afhent matsmönnum með áskilnaði um að þau verði ekki afhent gagnaðila. Á hinn bóginn standa ekki rök til þess að fallast á beiðni um afhendingu gagna um svokallaðar „aðrar fyrirgreiðslur“ varðandi þessi tólf félög, enda hefur sóknaraðili ekki tilgreint nægilega hvað í þessu felist.

Í áðurnefndri beiðni matsmanna 10. júní 2015 er farið fram á ítarlegar upplýsingar um lánveitingar til fjölda lögaðila og einstaklinga. Þessi beiðni er of sértæk, enda er óskað eftir sundurgreindum upplýsingum um þá aðila sem hún tekur til og varða upplýsingarnar meðal annars persónuleg fjármál einstaklinga sem þagnarskylda ríkir um, sbr. 58. gr. laga nr. 161/2002. Að þessu gættu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um höfnun á afhendingu þeirra gagna sem ekki hafa þegar verið afhent matsmönnum samkvæmt þessari beiðni.

Fallist er á með héraðsdómi að sóknaraðili fái ekki lagt á ný fyrir dóm ágreining sem þegar hefur verið tekin afstaða til með úrskurði héraðsdóms 29. apríl 2015, en hann leitaði ekki endurskoðunar á þeirri niðurstöðu með kæru til Hæstaréttar í fyrrgreindu máli nr. 336/2015. Stendur úrskurðurinn óhaggaður að því leyti og kemur krafan því ekki til álita hér fyrir dómi. Krafa sóknaraðila um afhendingu annarra gagna en þeirra sem úrskurðurinn tekur til varðar gögn sem varnaraðili hefur þegar afhent matsmönnum. Með hliðsjón af meginreglu einkamálaréttarfars um jafnræði aðila og þeim grunnrökum sem búa að baki 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, verður fallist á kröfu sóknaraðila um afhendingu gagnanna á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að varnaraðila, Glitni hf., ber að afhenda sóknaraðila, Orkuveitu Reykjavíkur, gögn um heildarútlán til Stoða fasteigna ehf., Hitaveitu Suðurnesja, Rákungs ehf., Svartháfs ehf., Lyfja og heilsu ehf., L&H eignarhaldsfélags ehf., Kistunnar ehf., Lyfjablóms ehf., Vafnings ehf., Kristins ehf., Sunds ehf. og BLÓ ehf. samkvæmt beiðni 22. október 2014 og gögn sem varnaraðili hefur þegar afhent matsmönnum eftir 30. janúar 2015.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 400.000 krónur í kærumálskostnað.