198/2006

F vann við ræstingar í húsi I en var þó starfsmaður sjálfstæðs verktaka sem annaðist m.a. þrif í húsakynnum I. F varð fyrir slysi við vinnu sína 27. desember 2001 er hún rann  í hálku og skall með hnakkann á frosið malbik við ruslagám sem hún átti að fleygja rusli í. F taldi slysið vera rekið til saknæmar háttsemi starfsmanna I og krafðist skaðabóta. Ýmis atvik að slysi F og aðstæður á vettvangi þess voru óljós. Þannig lá t.d. ekki fyrir nákvæm staðsetning gámsins sem F bar ruslapokann í, ekki var ljóst hvort snjóbræðslukerfi hefði verið á allri þeirri leið sem F þurfti að bera ruslapokann, hvort borinn hefði verið sandur eða salt á planið eða hversu þungur ruslapokinn hefði verið. Hæstiréttur taldi að I hefði verið skylt að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um slysið. Þar sem I sinnti ekki þeirri skyldu sinni og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi var hann látinn bera hallann af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem gátu haft áhrif á sakarmatið og voru talin óljós.  Var því lagt til grundvallar að I hefði ekki sinnt sem skyldi framangreindum skyldum sínum til að tryggja öryggi á vinnustaðnum við húsið þar sem F slasaðist. Bæri hann því fébótaábyrgð á tjóni hennar. Hins vegar var talið að F hefði sjálf átt nokkra sök á slysinu. Hún hefði átt að vera kunnug aðstæðum og hefði borið að sýna ýtrustu aðgæslu. Var hún því látin bera helming tjóns síns sjálf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2006. Hún krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 4.443.527 krónur með 4,5% ársvöxtum af 548.400 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002, en af 4.443.527 krónum frá þeim degi til 12. maí 2005, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún greiðslu á 2.748.144 krónum með sömu vöxtum og greinir í aðalkröfu. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en hún nýtur gjafsóknar á báðum dómsstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. fyrir Hæstarétt til réttargæslu.

I.

Stefndi tilkynnti ekki Vinnueftirliti ríkisins um slysið sem áfrýjandi varð fyrir við atvinnustöð hans að Sævarhöfða 2 í Reykjavík 27. desember 2001. Hefur hann byggt á því í málinu að sér hafi ekki verið þetta skylt þar sem áfrýjandi hafi verið starfsmaður sjálfstæðs verktaka sem annaðist þrif í húsakynnum hans. Hafi skyldan til að tilkynna slys samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum með síðari breytingum hvílt á verktakanum en ekki sér. Við málflutning fyrir Hæstarétti byggði hann einnig á því að fyrirsvarsmönnum hans hafi verið ókunnugt um slysið og þess vegna ekki getað tilkynnt það.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 skulu atvinnurekendur, þar sem fleiri eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, sameiginlega stuðla að því að tryggja „góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum.“ Verður þetta túlkað á þann veg að skyldan til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt 79. gr. laganna hvíli sjálfstætt á hverjum atvinnurekendanna fyrir sig þegar svona stendur á. Gögn málsins bera ekki með sér að stefndi hafi haldið því fram fyrir héraðsdómi að sér hafi verið ókunnugt um slysið fyrst á eftir, þannig að sér hafi af þeirri ástæðu verið ómögulegt að sinna tilkynningarskyldu sinni. Verður ekki séð að gagnaöflun fyrir héraðsdómi hafi heldur miðast að því að upplýsa um þetta, meðal annars var áfrýjandi ekkert um þetta spurð, þegar hún kom fyrir dóm, né heldur hafði henni verið gefið tilefni til að beina áskorunum um öflun upplýsinga hér að lútandi til stefnda við rekstur málsins. Málsástæða stefnda, sem að þessu lýtur, telst því of seint fram komin og kemur hún ekki til álita við úrlausn málsins.

II.

Aðila greinir á um ýmis atvik að slysi áfrýjanda og aðstæður á vettvangi þess. Er þar ýmislegt óljóst, sem ætla má að lægi að mun skýrar fyrir ef Vinnueftirlit ríkisins hefði komið á staðinn til að rannsaka vettvang og tildrög slyssins. Þannig liggur ekki fyrir nákvæm staðsetning gámsins, sem áfrýjandi bar ruslapokann í. Ekki er upplýst um hvort snjóbræðslukerfi á bílaplani virkaði þennan dag og heldur ekki hvernig því var fyrir komið eða hversu langt það náði frá húsinu, en í framburði E-kk-ef E-kk-ef, starfsmanns stefnda á þessum tíma, kom fram að slíkt kerfi væri „á plönunum næst húsinu, en það var nú ekki alltaf þegar kom fjær að það væri hægt að reiða sig á það, þannig að það voru svellbunkar á köflum sem komu, en ekki næst húsinu.“ Þá er líka óljóst hvort reynt hafði verið að bera sand eða salt á planið þennan morgun, en gögn málsins sýna að veður var vont, 7 stiga frost, hvasst og sjókoma. Þá er ekki að finna í málinu upplýsingar um pokann sem áfrýjandi bar, innihald hans og þyngd og hvort það hafi verið erfiðleikum bundið fyrir áfrýjanda að skipta innihaldinu í tvo poka ef henni þótti pokinn of þungur til að bera hann í gáminn við þessar veðuraðstæður. Ennfremur skortir upplýsingar um gerð gámsins sem ruslið var sett í, hvort lyfta þurfti ruslapokanum upp til að koma honum í gáminn og þá hversu hátt.

Ýmis ákvæði laga nr. 46/1980 leggja skyldur á herðar atvinnurekendum til að tryggja öryggi starfsmanna. Vísast hér til 1. gr., 13. gr., 37. gr. og 42. gr. laganna. Þá er ákvæði um slíkar skyldur, sem máli skipta í því tilviki sem hér um ræðir, einnig að finna í 6. gr. reglna nr 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar, sem settar voru með heimild í 38. gr. laga nr. 46/1980 og í d. lið 3. tl. 41. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, en þær reglur eru settar samkvæmt sömu heimild.

Þar sem stefndi sinnti ekki skyldu sinni um að tilkynna slysið til Vinnueftirlits ríkisins og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi verður hann látinn bera hallan af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem geta haft áhrif á sakarmat og eru talin óljós. Verður því lagt til grundvallar að hann hafi ekki sem skyldi sinnt framangreindum skyldum sínum til að tryggja öryggi á vinnustaðnum við húsið, þar sem áfrýjandi slasaðist. Er fallist á með áfrýjanda að stefndi beri á þessum grundvelli fébótaábyrgð á tjóni hennar. Á hinn bóginn verður fallist á það með stefnda að áfrýjandi eigi sjálf nokkra sök á slysinu. Henni ber, eins og vinnandi fólki almennt, að gæta að sér við vinnu sína eftir því sem sanngjarnt og eðlilegt verður talið. Hún hafði unnið á staðnum um nægilega langan tíma til að vera orðin kunnug aðstæðum og bar að sýna ýtrustu aðgæslu er hún flutti ruslapokann yfir bílaplanið í ruslagáminn við þær veðuraðstæður sem fyrr var lýst. Verður áfrýjandi samkvæmt þessu látin bera helming tjóns síns sjálf.

III.

Í málinu er ekki ágreiningur um mat á varanlegri örorku og miska sem áfrýjandi byggir kröfur sínar á. Dómkröfur hennar eru sundurliðaðar í hinum áfrýjaða dómi. Munur á fjárhæðum aðal- og varakröfu er fólginn í því að áfrýjandi krefst þess aðallega að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku verði með heimild í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 miðað við meðaltekjur verkamanna. Varakrafan er reist á lágmarksviðmiðun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna, en fyrir liggur að tekjur áfrýjanda á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. mgr. 7. gr. náðu ekki því lágmarki sem miðað er við í 3. mgr. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir sjónarmiðum sem áfrýjandi byggir aðalkröfu sína á. Stefndi telur á hinn bóginn að ekki séu skilyrði til að meta árslaun áfrýjanda sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. og mótmælir aðalkröfu áfrýjanda. Telur hann að miða beri við varakröfuna um þetta ef fallist sé á að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda. Grein er gerð fyrir sjónarmiðum stefnda sem að þessu lúta í hinum áfrýjaða dómi.

Í forsendum mats á varanlegri örorku áfrýjanda er tekið fram að mið sé tekið af því að hún sé af erlendu þjóðerni og eigi erfitt með að tjá sig jafnvel á ensku og einnig að hún sé ófaglærð og geti ekki gengið í hvaða starf sem er. Er ljóst að þessi sjónarmið valda hækkun á mati á örorkustigi áfrýjanda. Við mat á því hvaða mælikvarði teljist hæfilegur á líklegar framtíðartekjur hennar, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, verður að telja rétt að hafa þetta í huga. Áfrýjandi var 28 ára gömul á slysdegi og hefur ekki sýnt með tekjuöflun eftir slysið eða á annan hátt að tekjur hennar fyrir slys geti talist óvenjulegar í skilningi lagaákvæðanna. Verður samkvæmt þessu ákvörðun bóta til hennar fyrir varanlega örorku miðuð við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og sú fjárhæð dæmd sem greinir í varakröfunni en um útreikning hennar eru aðilar sammála.

Stefndi mótmælir því að dæma beri bætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga fyrir meira en fjóra daga, en áfrýjandi miðar kröfugerð sína við fimmtán daga. Í málinu liggur fyrir tilkynning til Tryggingastofnunar ríkisins frá vinnuveitanda áfrýjanda sem hún hefur áritað með samþykki sínu. Þar kemur fram að hún hafi verið tvo daga frá vinnu vegna slyssins. Með vísan til þessa verður fallist á sjónarmið stefnda hér að lútandi. Nemur þessi bótaliður þá 4.080 krónum í stað 15.300 króna sem áfrýjandi krefst.

Stefndi hefur loks mótmælt upphafsdegi dráttarvaxta í kröfu áfrýjanda. Telur hann að miða eigi við 12. júní 2005 er einn mánuður var liðinn frá þingfestingu málsins og byggir þetta á því, að hann hafi ekki fyrr en við þingfestinguna fengið upplýsingar sem þörf var á til að meta fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Ekki verður á þetta fallist. Fyrir lá þegar mál var höfðað, að stefndi hafnaði bótaskyldu sinni, enda tók hann til fullra varna í málinu. Verður upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við þingfestingardaginn eins og áfrýjandi krefst.

Samkvæmt framansögðu telst tjón áfrýjanda nema 2.736.924 krónum. Af því ber stefnda að greiða henni helminginn eða 1.368.462 krónur með vöxtum eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda sem dæmdur var í héraði er ekki til endurskoðunar og verður hann staðfestur. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti sem verður ákveðinn eins og greinir í dómsorði greiðist úr ríkissjóði. Stefndi greiði í ríkissjóð vegna málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti þá fjárhæð sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Ingvar Helgason hf., greiði áfrýjanda, F-x-x B-x-x, 1.368.462 krónur með 4,5% ársvöxtum af 268.590 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002 en af 1.368.462 krónum frá þeim degi til 12. maí 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.368.462 krónum frá 12. maí 2005 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda skulu vera óröskuð.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hennar 400.000 krónur.

Stefndi greiði 500.000 krónur í ríkissjóð vegna málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.