115/2011

B ehf. tók að sér verk við pípulagnir fyrir M og R. Ekki var gerður skriflegur samningur um verkið og var það unnið í útseldri tímavinnu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. febrúar 2011. Þau krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Til vara krefjast áfrýjendur þess að stefnda verði gert að greiða þeim 1.364.463 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. maí 2009 til greiðsludags. Að því frágengnu gera þau þá kröfu að stefnda verði gert að greiða þeim 805.276 krónur en verði ekki á það fallist 548.317 krónur með sömu vöxtum og í varakröfu. Í öllum tilvikum krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjendum gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjendur reisa kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á því að annar sérfróðra meðdómsmanna, S-kk-nf S-kk-nf pípulagningameistari, hafi verið vanhæfur til að dæma málið vegna náinna félags- og fagtengsla við fyrirsvarsmann stefnda, S-kk-þf B-kk-þf J-kk-þf. Til stuðnings þessu benda áfrýjendur á að meðdómsmaðurinn sé formaður Félags pípulagningameistara og eigi auk þess sæti í taxtanefnd félagsins. Fyrirsvarsmaðurinn eigi aftur á móti sæti í trúnaðarráði félagsins og kjaranefnd, auk þess að vera annar skoðunarmanna þess. Áfrýjendur taka fram að þau hafi fyrst eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms fengið upplýsingar um þessi tengsl til margra ára, en þau séu þess eðlis að draga megi óhlutdrægni meðdómsmannsins með réttu í efa, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi andmælir því að meðdómsmaðurinn hafi verið vanhæfur og bendir á að meðdómsmaðurinn og fyrirsvarsmaðurinn hafi á liðnum árum ekki setið í sömu stjórn eða nefnd á vegum félagsins.

Það eitt að meðdómsmaður og fyrirsvarsmaður stefnda hafi á sama tíma tekið þátt í störfum fagfélags í þeirri iðngrein sem þeir starfa við getur ekki valdið því að óhlutdrægni meðdómsmannsins verði með réttu dregin í efa. Að því gættu og þar sem ekkert annað hefur komið fram sem rennir stoðum undir þessa kröfu verður henni hafnað.

II

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi tók stefndi að sér verk við pípulagnir fyrir áfrýjendur í parhúsinu að Úlfarsbraut 10 í Reykjavík. Ekki var gerður skriflegur samningur um verkið og var það unnið í útseldri tímavinnu. Stefndi gerði áfrýjendum reikning 13. nóvember 2007 að fjárhæð 360.150 krónur og var hann greiddur án athugasemda. Það sama á við um reikninga 9. apríl 2008 að fjárhæð 365.781 króna, 28. maí sama ár að fjárhæð 306.489 krónur og 3. júní það ár að fjárhæð 1.453.111 krónur. Áfrýjendur greiddu aftur á móti ekki reikning 16. júlí 2008 að fjárhæð 1.946.931 króna. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi kannaðist fyrirsvarsmaður stefnda við að áfrýjandinn R-kk-nf hefði haft samband við sig til að gera athugasemdir við vinnulið reikningsins. Í kjölfarið var reikningurinn bakfærður og tveir nýir reikningar gefnir út 16. október 2008 samtals að fjárhæð 1.834.862 krónur. Eftir að áfrýjendur höfðu gert athugasemdir með bréfum 17. og 21. október 2008 greiddu þau reikningana 30. þess mánaðar með fyrirvara um að hafa uppi endurkröfu á hendur stefnda. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður ekki fallist á það með stefnda að áfrýjendur hafi með tómlæti fyrirgert rétti sínum til að hafa uppi kröfu um endurgreiðslu úr hans hendi.

Þar sem ekki var samið um fast verð fyrir þjónustu stefnda bar áfrýjendum að greiða það verð sem telja mátti sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, sem gilda í lögskiptum aðila. Er sú regla í samræmi við rótgróna meginreglu kröfuréttar.

III

Í aðdraganda þess að málið var höfðað öfluðu áfrýjendur matsgerðar um sanngjarnt og eðlilegt heildarverð fyrir verkið sem í matsbeiðni er sagt hafa verið unnið á tímabilinu júlí 2007 til október 2008. Niðurstaða matsmannsins var að ofgreiðsla úr hendi áfrýjenda fyrir verkið næmi 945.000 krónum. Áfrýjendur reisa kröfu sína á hendur stefnda á matsgerðinni, en jafnframt gera þau kröfu um greiðslu sem svarar til afsláttar er stefndi fékk við efniskaup til verksins. Kröfugerð áfrýjenda er rakin tölulega í hinum áfrýjaða dómi.

Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi lagði stefndi fram yfirmatsgerð. Samkvæmt matsgerðinni 2. febrúar 2010 komust yfirmatsmenn að þeirri niðurstöðu að sanngjarnt og eðlilegt verð fyrir verkið, sem unnið hafi verið á fyrrgreindu tímabili, hafi numið 4.050.000 krónum, sem skiptist í efniskostnað að fjárhæð 2.370.000 krónur og vinnulið að fjárhæð 1.680.000 krónur. Áfrýjendur hafa andmælt yfirmatinu og telja að með því hafi undirmati ekki verið hnekkt. Til stuðnings þeim andmælum halda áfrýjendur því fram að forsendur yfirmatsins séu óljósar auk þess sem þau telja að yfirmatsmenn hafi ekki gætt hlutleysis og hlutlægni við matið, heldur litið á það sem hlutverk sitt að hnekkja undirmati. Þá telja áfrýjendur að á yfirmati sé sá annmarki að það miði við verðlagsforsendur á tímabilinu frá júlí 2007 til október 2008. Í lok þess tímabils hafi orðið mikil hækkun á verðlagi, en nánast allt efni til verksins hafi verið keypt fyrir sumarið 2008.

Í niðurstöðu yfirmatsgerðar er matið sundurliðað eftir efniskostnaði og vinnu í nánar tilgreinda verkliði. Tekið er fram í forsendum matsins að það hafi að geyma alla kostnaðarliði, auk þess sem einingaverð vinnuliða byggist á markaðsverði eða mælingatöxtum þar sem það eigi við. Einnig segir að yfirmatsmenn hafi magntekið verkið samkvæmt samþykktum lagnateikningum. Að þessu virtu verður ekki fallist á það með áfrýjendum að forsendur matsins séu óljósar. Jafnframt bendir ekkert til að yfirmatsmenn hafi verið hlutdrægir, en það verður með engu móti ráðið af því að í matsgerð er í umfjöllun um matsbeiðni tekið upp að hún sé sett fram í þeim augljósa tilgangi að hnekkja undirmati. Þá taka yfirmatsmenn fram að matið taki mið af verðlagi í samræmi við framvindu verksins á framkvæmdatíma. Skiptir því engu þótt fram komi í samræmi við matsspurningu að verðlagsgrundvöllur matsins miði við júlí 2007 til október 2008, en tímabilið var upphaflega afmarkað þannig af áfrýjendum sjálfum í beiðni þeirra um undirmat. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á með áfrýjendum að annmarkar séu á yfirmati en niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, er reistur á matinu. Verður það því lagt til grundvallar við úrlausn málsins.

IV

Í yfirmatsgerð er komist að þeirri niðurstöðu að sanngjarnt og eðlilegt verð fyrir verkið, sem stefndi vann fyrir áfrýjendur, hafi numið 4.050.000 krónum. Fyrir þetta verk höfðu áfrýjendur greitt samtals 4.320.393 krónur eða um 6,3% hærra en nemur matinu. Hér skeikar svo litlu að ósannað er að reikningar stefnda teljist ósanngjarnir í skilningi 28. gr. laga nr. 42/2000.

Svo sem áður er rakið gera áfrýjendur sérstaka kröfu um endurgreiðslu vegna afsláttar sem stefndi naut við efniskaup til verksins og þess sem áfrýjendur telja sig hafa ofgreitt fyrir verkið. Samkvæmt reikningum stefnda greiddu áfrýjendur samtals 2.429.531 krónu til stefnda vegna efniskaupa. Í yfirmatsgerð er efniskostnaður við verkið metinn 2.370.000 krónur eða rétt tæpum 60.000 krónum lægri. Að því gættu að heildarendurgjald fyrir verkið, að meðtöldum efniskostnaði, verður sem fyrr segir ekki talið ósanngjarnt verður ekki fallist á það með áfrýjendum að þeir geti krafist greiðslu sem svarar til afsláttar er stefndi fékk hjá efnissölum, enda liggur ekki fyrir í málinu að stefndi hafi gengist undir slíka skuldbindingu gagnvart áfrýjendum.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfum áfrýjenda.

Áfrýjendur greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Borgarlagnir ehf., er sýkn af kröfum áfrýjenda, M-kvk-ef G-kvk-ef og R-kk-ef Y-kk-ef R-kk-ef.

Áfrýjendur greiði stefnda 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.