179/2014

S, Þ og B stóðu árið 2005 sameiginlega að viðskiptum fyrir milligöngu G hf. um kaup á óskráðu dönsku félagi, V A/S, sem átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, með því að danskt félag, N A/S, í eigu íslensku félaganna O ehf., H ehf. og B ehf., sem S, Þ og B voru í forsvari fyrir, festi kaup á öllum hlutum í V A/S. Voru kaupin að mestu leyti fjármögnuð með láni frá dótturfélagi G hf. í Lúxemborg. Í framhaldi af kaupunum lenti V A/S í erfiðleikum með afborganir af lánum, en tengdir einstaklingar og lögaðilar höfðu tekist á hendur ábyrgðir á skuldbindingum þess auk þess sem HK ehf., sem S, Þ og B fóru fyrir, kváðust hafa lagt V A/S og dótturfélögum þess til verulegar fjárhæðir. V A/S var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010. HK ehf. lýsti kröfu við slit G hf. sem reist var á því að starfsmenn G hf. hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna og bæri G hf. skaðabótaskyldu af þeim sökum, ekki aðeins gagnvart kaupendum, heldur einnig sér sem látið hefði af hendi fé af ástæðum sem rekja mætti til kaupanna. HK ehf. reisti jafnframt kröfu sína á því að samkvæmt 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti hefði starfsmönnum G hf. verið óheimilt að bjóða S, Þ og B að taka þátt í viðskiptunum. Slitastjórn G hf. hafnaði því að viðurkenna kröfuna og var úrlausn um ágreining þar að lútandi vísað til héraðsdóms, þar sem komist að sömu niðurstöðu í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar voru raktir nánar tilgreindir annmarkar sem verið höfðu á kröfugerð HK ehf. á mismunandi stigum málsins. Að endingu taldi Hæstiréttur, án þess að nokkuð þyrfti frekar að gæta að því hvort HK ehf. kynni að hafa eignast kröfu í tilefni af áðurgreindum viðskiptum, sem að auki yrði réttilega beint að G hf., að kaupendur V A/S hefðu sýnt af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við G hf. vegna þessara verðbréfaviðskipta á meðan enn gæti hafa talist raunhæft að hlutabréf í V A/S hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013. Með því hefðu kaupendurnir brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf., sbr. til hliðsjónar dóm réttarins 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002, og þar með glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem þeir gætu hafa átt á hendur G hf. af þessu tilefni. Með því að HK ehf. teldi sig geta leitt kröfu sína á hendur G hf. af réttarsambandi hans við kaupendurna, gæti HK ehf. í þeim efnum ekki notið ríkari réttar en þeir. Var því þegar af þeirri ástæðu hafnað að viðurkenna kröfu HK ehf. við slit G hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. febrúar 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. febrúar 2014, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu, sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennd verði krafa sín að fjárhæð 719.327.533 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 10. nóvember 2006 til 22. apríl 2009 og henni skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Jafnframt að viðurkennt verði að hann „geti dregið skuld sína við varnaraðila frá kröfum sínum á hendur honum“ samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt framlögðu vottorði úr hlutafélagaskrá var sóknaraðili stofnaður á árinu 1990, en frá því í ágúst 2004 hafa átt sæti í stjórn hans S-kk-nf S-kk-nf sem formaður og meðstjórnandinn Þ-kk-nf J-kk-nf, en varamaður í stjórn er B-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf, sem jafnframt hefur prókúruumboð fyrir sóknaraðila. Segir í vottorðinu að enginn framkvæmdastjóri sé skráður. Í gögnum málsins kemur fram að S-kk-nf sé tengdasonur Þ-kk-ef og B-kk-nf sonur þess síðarnefnda.

Fyrrnefndur S-kk-nf gerði í eigin þágu og fyrir hönd Ofanleitis ehf., sem hann var í forsvari fyrir, samning um einkabankaþjónustu 6. október 2004 við varnaraðila, sem þá bar heitið Íslandsbanki hf. Þá gerði B-kk-nf sams konar samning við varnaraðila 18. mars 2005. Samkvæmt samningunum átti þessi þjónusta að ná til fjárvörslu, eignastýringar og alhliða fjármálaþjónustu. Fjárvarsla var sögð vera fólgin í því að varnaraðili tæki við fjármunum viðskiptamanns til fjárfestingar í verðbréfum fyrir eigin reikning þess síðarnefnda og varðveitti þá á sérstökum reikningi, sem hefði að geyma heildarverðbréfaeign hans. Með eignastýringu væri átt við „tilfærslu á milli mismunandi tegunda verðbréfa eftir því sem tækifæri bjóðast á mörkuðum á hverjum tíma“, en viðskiptamaðurinn gæfi varnaraðila heimild til að stýra eignum sínum eftir fyrirfram ákveðinni fjárfestingarstefnu, sem varnaraðili sæi um að framkvæma fyrir hans hönd. Eftir því sem viðskiptamaðurinn kysi gæti alhliða fjármálaþjónusta meðal annars snúist um ráðgjöf um „samsetningu heildareigna og skulda“ hans, þar á meðal um lántökur, áhættustýringu og einstakar fjárfestingar ásamt aðstoð við kaup og sölu eigna, svo og stofnun og rekstur eignarhaldsfélaga og fasteignafélaga „jafnt innanlands sem utan.“ Í samningunum var tekið fram að viðskiptamenn, sem féllu undir skilgreiningu á fagfjárfestum í 7. tölulið 2. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti og reglum varnaraðila, gætu óskað eftir því skriflega að „verðbréfaviðskipti samkvæmt samningi þessum felist að einhverju leyti í viðskiptum með óskráð verðbréf.“ Fyrir liggur í málinu að hvorki S-kk-nf né B-kk-nf töldust til fagfjárfesta í þessum skilningi, heldur almennra fjárfesta. Í báðum samningum var tiltekið að tengiliður vegna þeirra yrði starfsmaður varnaraðila að nafni H-kk-nf S. S-kk-nf.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði bárust H-kk-þgf upplýsingar 31. maí 2005 frá erlendu dótturfélagi varnaraðila, ISB Luxembourg S.A., um að danskt félag, VG Investment A/S, sem ekki var skráð á verðbréfamarkaði en átti fjölda fasteigna til útleigu í Kaupmannahöfn, væri til sölu og ætti kaupverð að nema 105.000.000 dönskum krónum. H-kk-nf kynnti þetta 10. júní sama ár S-kk-þgf, sem sýndi því áhuga og óskaði eftir frekari upplýsingum. Í orðsendingum, sem fóru milli þeirra í framhaldi af þessu, kom meðal annars fram að kaupandi að erlenda félaginu þyrfti að leggja til um 200.000.000 íslenskar krónur af eigin fé, en gæti fengið um 800.000.000 krónur að láni hjá fyrrnefndu dótturfélagi varnaraðila. Í byrjun júlí 2005 hófust að tilhlutan S-kk-ef samskipti vegna þessara ráðagerða milli H-kk-ef annars vegar og Þ-kk-ef og B-kk-ef hins vegar. Um það leyti hafði S-kk-nf jafnframt fengið danskan lögmann sér til aðstoðar og fór S-kk-nf ásamt Þ-kk-þgf og H-kk-þgf í ferð til Kaupmannahafnar meðal annars til að skoða fasteignir í eigu félagsins. Að þessu gerðu undirritaði Þ-kk-nf kauptilboð 7. júlí 2005 fyrir hönd Ofanleitis ehf., sem S-kk-nf var sem fyrr segir í forsvari fyrir, Blikaness ehf., sem B-kk-nf var stjórnarformaður í, og Herkúlesar ehf., sem Þ-kk-nf fór fyrir, en tekið var fram að í stað þessara þriggja félaga gæti komið danskt dótturfélag þeirra. Tilboðið, sem var ritað á bréfsefni varnaraðila og beint til dansks félags með heitinu Investate A/S, var gert í alla hluti í félaginu VG Investment A/S ásamt dótturfélögum þess og hljóðaði á 93.000.000 danskar krónur. Hafði það að geyma ýmsa fyrirvara, þar á meðal um að kaupanda tækist að afla lánsfjár til kaupanna og fram færi áreiðanleikakönnun ásamt athugun á ástandi fasteigna, húsaleigusamningum og rekstri VG Investment A/S, auk þess sem tekið var fram að varnaraðili myndi veita kaupanda aðstoð í viðskiptunum en tæki þó enga ábyrgð á þeim. Þetta tilboð mun hafa verið samþykkt með þeirri breytingu að kaupverð yrði 98.000.000 danskar krónur.

Eftir samþykki tilboðsins munu hafa farið fram margvíslegar athuganir í samræmi við áðurgreinda fyrirvara, svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði, en að þeim munu hafa komið ýmsir ráðgjafar í Danmörku og hér á landi. Þá gaf ISB Luxembourg S.A. út yfirlýsingu 23. ágúst 2005, þar sem fram kom að þetta dótturfélag varnaraðila væri reiðubúið til að veita nýju dönsku félagi, sem yrði að 80% í eigu Ofanleitis ehf., 10% í eigu Herkúlesar ehf. og 10% í eigu Blikaness ehf., lán að fjárhæð allt að 80.000.000 danskar krónur til að standa straum af hluta kaupverðs á VG Investment A/S, en það yrði að lágmarki að nema 98.000.000 dönskum krónum og mismunurinn að greiðast af eigin fé kaupandans. Lán þetta yrði til eins árs og bæri vexti sem yrðu grunnvextir bankans með 3% álagi, en til tryggingar endurgreiðslu yrði að setja að veði hlutabréfin sem kaupa ætti ásamt atkvæðisrétti, sem fylgdi þeim, svo og ábyrgðir áðurnefndra þriggja íslenskra einkahlutafélaga og eigenda þeirra, sem yrðu að tiltölu. Í málinu er ágreiningur um hvort áskilnaður hafi verið um þessar ábyrgðir í upphaflegri gerð yfirlýsingarinnar eða hvort texta hennar hafi síðar verið breytt. Að þessu öllu loknu var gerður ítarlegur samningur um kaupin 26. september 2005, en samkvæmt honum var kaupandi danskt félag með heitinu Newco af 2 .September 2005 A/S, sem S-kk-nf og Þ-kk-nf undirrituðu samninginn fyrir. Samhliða því mun hafa verið undirritaður samningur um lán til þessa danska félags frá ISB Luxembourg S.A. með þeirri fjárhæð og þeim kjörum, sem áður var getið, þar á meðal veði og ábyrgðum til tryggingar skuldinni.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila kom í ljós í framhaldi af þessum kaupum að rekstraráætlanir fyrir VG Investment A/S hafi ekki staðist, ýmis önnur gögn, sem byggt hafi verið á við kaupin, hafi ekki reynst rétt og uppi hafi verið málaferli, sem ekki hafi verið upplýst um. Félagið hafi einnig átt í erfiðleikum með afborganir af lánum þótt rekstrarforsendur hafi ekki breyst eftir kaupin. Newco af 2 September 2005 A/S hafi jafnframt verið rekið með tapi frá byrjun og eigendur orðið að leggja félaginu og eftir atvikum dótturfélögum þess til aukið fé. Í þessu skyni hafi sóknaraðili reitt af hendi samtals 440.803.523 krónur á tímabilinu frá 10. nóvember 2006 til 5. febrúar 2008 og Best ehf., sem sóknaraðili sé einn eigandi að, samtals 135.275.070 krónur á tímabilinu 21. ágúst 2007 til 2. maí 2008. Að auki hafi sóknaraðili 5. febrúar 2008 sett að handveði til áðurnefnds dótturfélags varnaraðila, sem þá hét orðið Glitnir Bank Luxembourg S.A., verðbréf að andvirði 143.248.940 krónur vegna skuldbindinga Newco af 2 September 2005 A/S.

Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að víkja stjórn varnaraðila frá störfum, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd. Varnaraðili var í framhaldi af því tekinn til slita 22. apríl 2009. Við slitin lýsti sóknaraðili 26. nóvember sama ár kröfu, sem slitastjórn varnaraðila virðist ekki hafa tekið afstöðu til fyrr en með bréfi 1. nóvember 2010, en í því var hafnað að viðurkenna kröfuna, sem væri bæði vanreifuð og efnislega röng. Á þessu tímabili var bú VG Investment A/S tekið til gjaldþrotaskipta 30. júní 2010, en af gögnum málsins virðist mega ráða að svo hafi einnig farið fyrir félaginu Newco af 2 September 2005 A/S. Ekki tókst að jafna ágreining um hvort viðurkenna ætti kröfu sóknaraðila við slit varnaraðila og var honum beint til héraðsdóms 26. apríl 2012, þar sem mál þetta var þingfest af því tilefni 22. maí sama ár.

II

Í upphafi kröfulýsingar sóknaraðila 26. nóvember 2009 kom fram að hann teldi sig eiga kröfu á hendur varnaraðila að fjárhæð 1.985.427.612 krónur. Greint var frá tengslum sóknaraðila við B-kk-þf H-kk-þf Þ-kk-þf og S-kk-þf S-kk-þf og þess getið að B-kk-nf hafi gert fyrrnefndan samning við varnaraðila um einkabankaþjónustu, en í framhaldi af því sagði meðal annars eftirfarandi: „Í tengslum við viðskipti sem voru fyrir tilstuðlan starfsmanna bankans, voru B-kk-nf Þ-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf eigendur Heimiliskaupa í tengslum við framlengingu á kúluláni í ... nafni einkahlutafélaga einnig í þeirra eigu, sem voru kaupendur að hlutafélagi í Danmörku kr. 150.000.000 lagðar að veði fyrir láni hjá Glitni Lúxembourg. Ennfremur greiddi Heimiliskaup talsvert af fjármunum inn í félagið Newco ehf., sem sömu eigendur eru að. Kröfuhafi gerir nú kröfu um endurgreiðslu á þessum fjármunum þar sem um ólögmæta og óheimila gerninga hafi verið að ræða af hálfu bankans.“ Að þessu sögðu voru rakin atvik í tengslum við fyrrgreind kaup á VG Investment A/S og eftirmál þeirra, en síðan málsástæður sóknaraðila, sem í meginatriðum snerust um að starfsmenn varnaraðila hafi bakað honum skaðabótaskyldu með því að hafa án viðhlítandi upplýsingagjafar boðið „fjárfestingu sem var í óskráðum hlutum í hlutafélagi í Danmörku ... og lánað kaupendum stórt lán með sjálfskuldarábyrgð“, sem hafi verið saknæmt og ólögmætt. Væri varnaraðila óheimilt „að gera kröfu um greiðslur skv. hinum veittu lánum þar sem aðilarnir voru ekki fagfjárfestar“ og hafi kaupin verið „í andstöðu við fjárfestingarstefnu kröfuhafa og bankans.“ Í niðurlagi kröfulýsingarinnar var krafa sóknaraðila sundurliðuð. Þar kom fram annars vegar að það hafi verið „greitt á handveðsreikning“ 5. febrúar 2008 143.248.940 krónur, en við þá fjárhæð var bætt 46.413.693 krónum í dráttarvexti frá þeim degi til 22. apríl 2009, 16.799.924 krónum í dráttarvexti frá þeim degi til dagsetningar kröfulýsingar og 650.000 krónum í lögmannskostnað. Hins vegar var sérstakur liður með fyrirsögninni „fjármunir sem hafa verið greiddir inn í félagið NEWCO og SD Karén A/S“, en þar var í fyrsta lagi greint frá höfuðstól greiðslna til fyrrnefnda félagsins að fjárhæð 813.510.527 krónur ásamt 268.047.430 krónum í dráttarvexti til 22. apríl 2009, í öðru lagi höfuðstól greiðslna til síðarnefnda félagsins að fjárhæð 187.419.359 krónur auk 96.130.219 króna í dráttarvexti til sama dags og í þriðja lagi höfuðstól greiðslna til sama félags frá Best ehf. að fjárhæð 304.474.671 króna ásamt 108.732.849 krónum í dráttarvexti til sama dags. Var krafan sögð vera samtals að fjárhæð 1.985.427.612 krónur. Engar frekari skýringar komu fram í kröfulýsingu á þeim kröfuliðum, sem sneru að greiðslum til erlendu félaganna tveggja.

Í greinargerð sóknaraðila fyrir héraðsdómi var dómkröfum lýst á þann hátt að hann krefðist þess að viðurkennd yrði krafa sín um skaðabætur úr hendi varnaraðila, sem væri sundurliðuð þannig að um væri að ræða í fyrsta lagi 420.308.730 krónur með dráttarvöxtum af nánar tilteknum fjárhæðum frá 10. nóvember 2006 til greiðsludags, í öðru lagi 898.065.271 króna með dráttarvöxtum af nánar tilteknum fjárhæðum frá 13. júlí 2007 til greiðsludags og í þriðja lagi 143.248.940 krónur með dráttarvöxtum frá 27. nóvember 2008 til greiðsludags. Þess var krafist að þessi krafa yrði viðurkennd með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Í hinum kærða úrskurði eru í löngu máli raktar málsástæður, sem sóknaraðili bar fyrir sig í greinargerðinni, en engar skýringar komu þar fram á fjárhæð dómkröfu eða ástæðu þess að hún hafi tekið breytingum frá kröfulýsingu.

Í bókun, sem sóknaraðili lagði fram við munnlegan flutning málsins í héraði, var dómkröfum hans breytt í sama horf og fyrrgreindar kröfur hans fyrir Hæstarétti, þar á meðal um að viðurkennd yrði heimild hans til að draga skuld sína við varnaraðila frá kröfu sinni á hendur honum. Í bókuninni voru engar frekari skýringar á kröfugerðinni.

Eftir 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, sem gildir samkvæmt 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 við slit varnaraðila, skal í kröfulýsingu tekið fram í hvers þágu hún sé gerð svo ekki verði um villst og skulu kröfur tilteknar eins skýrt og verða má, svo sem fjárhæð kröfu og vaxta í krónum. Framsetning á fjárkröfu sóknaraðila var í samræmi við þennan áskilnað, en á hinn bóginn var reifun á grundvelli kröfunnar alls ófullnægjandi, auk þess sem engin tilraun var gerð til að skýra hvernig sóknaraðili teldi sig að lögum geta haft uppi kröfu í eigu Best ehf., þó svo að staðhæft væri að hann ætti alla hluti í því félagi.

Mál þetta, sem er rekið eftir ákvæðum 5. þáttar laga nr. 21/1991, snýr að því einu að fá leyst úr ágreiningi um hvort og þá eftir atvikum hvernig viðurkenna eigi kröfuna, sem sóknaraðili lýsti samkvæmt framansögðu við slit varnaraðila. Fyrir dómi verða því ekki hafðar uppi auknar kröfur frá þeim, sem gerðar voru í kröfulýsingu, sbr. einnig 118. gr. laga nr. 21/1991, en úr kröfum geta aðilarnir á hinn bóginn dregið fyrir dómi og bætt úr annmörkum á þeim á sama hátt og gera mætti undir rekstri einkamáls eftir almennum reglum. Í greinargerð fyrir héraðsdómi krafðist sóknaraðili viðurkenningar kröfu á hendur varnaraðila að höfuðstól samtals 1.461.622.941 króna, en höfuðstóll kröfu sóknaraðila samkvæmt kröfulýsingu nam alls 1.448.653.497 krónum. Enga heimild er að finna í lögum til að hækka fyrir dómi í máli sem þessu fjárhæð lýstrar kröfu auk þess sem sá galli var á kröfugerð í greinargerð sóknaraðila að vextir voru ekki tilgreindir með ákveðinni fjárhæð, svo sem bar að gera vegna áðurnefndra fyrirmæla 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991. Í bókuninni, sem sóknaraðili lagði fram við aðalmeðferð málsins í héraði, var höfuðstóll dómkröfu hans lækkaður í 719.327.533 krónur og nam hún þannig orðið lægri fjárhæð en fram kom í kröfulýsingu. Voru því ekki lengur annmarkar á dómkröfum sóknaraðila að þessu leyti, en á hinn bóginn var í bókuninni haldið uppi kröfu um heimild til skuldajafnaðar, sem ekki var í greinargerð hans í héraði. Sú krafa getur því ekki komist að í málinu.

III

Eins og sóknaraðili hefur lagt mál þetta fyrir verður að líta svo á að hann reisi kröfu sína í öllum meginatriðum á þeim grunni að starfsmenn varnaraðila hafi boðið fyrrnefndum mönnum, sem ekki voru fagfjárfestar, að taka þátt í kaupum á óskráðum hlutabréfum í danska hlutafélaginu VG Investment A/S, sem óheimilt hafi verið að gera, bæði eftir ákvæðum samninga tveggja þeirra við varnaraðila um einkabankaþjónustu og 8. gr. þágildandi laga nr. 33/2003. Starfsmenn varnaraðila hafi jafnframt brotið gegn sömu samningum og sömu lögum með því að hafa ekki í þessu sambandi veitt viðhlítandi upplýsingar og ráðgjöf. Beri varnaraðili skaðabótaskyldu af þessum sökum á tjóni, sem af þessu hafi hlotist, ekki aðeins gagnvart kaupendunum, heldur einnig sóknaraðila, sem hafi látið af hendi fé af ástæðum, sem rekja megi til kaupanna.

Án þess að nokkuð þurfi frekar að gæta að því hvort sóknaraðili kunni að hafa af framangreindu tilefni eignast kröfu, sem að auki yrði réttilega beint að varnaraðila, verður að líta til þess að kaupin á VG Investment A/S voru gerð með samningi 26. september 2005. Skilja verður málatilbúnað sóknaraðila svo að því sé haldið fram að margháttaðir annmarkar hafi komið fram á hinu selda í beinu framhaldi af kaupunum, en af gögnum málsins verður ekki séð að kaupendurnir hafi nokkru sinni hreyft þessu fyrr en með lýsingu krafna af því tilefni á hendur varnaraðila 26. nóvember 2009 eða haldið því að öðru leyti fram að starfsmenn varnaraðila hafi brotið gegn skyldum sínum eftir samningi eða lögum í skiptum við kaupendurna í tengslum við kaupin. Kaupendurnir sýndu að þessu virtu af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við varnaraðila vegna þessara verðbréfaviðskipta. Eftir meginreglum kröfuréttar, sem meðal annars búa að baki ákvæði 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, getur annar samningsaðili glatað rétti til að bera fyrir sig vanefnd eða annað réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdum er ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulauss dráttar. Svo sem vísað var til í dómi Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 719/2013 var þess getið í athugasemdum með frumvarpi, sem varð að lögum nr. 33/2003, að tómlæti geti haft meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum, enda geti hver dagur skipt máli fyrir verðmæti verðbréfa og gætu rúmir frestir til athugasemda leitt til þess að samningsaðili tæki ekki aðeins mið af upplýsingum, sem lágu fyrir þegar viðskipti voru gerð, heldur einnig síðari upplýsingum. Hér verður jafnframt að gæta að því að kaupendurnir báru ekki upp athugasemdir við varnaraðila vegna kaupa á hlutabréfunum í VG Investment A/S á meðan enn gat talist raunhæft að þau hefðu eitthvert verðgildi í viðskiptum, en það hefði þeim verið í lófa lagið hefðu þeir talið efni til slíks á þeim tíma. Með þessu brugðust því kaupendurnir tillitsskyldu sinni gagnvart varnaraðila, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. febrúar 2003 í máli nr. 305/2002. Að öllu þessu virtu er óhjákvæmilegt að telja kaupendurna hafa glatað hér fyrir tómlæti sérhverjum rétti, sem þeir gætu hafa átt á hendur varnaraðila af þessu tilefni. Af réttarsambandi kaupendanna við varnaraðila telur sóknaraðili sig geta leitt kröfu sína á hendur honum og getur sóknaraðili því ekki notið í þeim efnum ríkari réttar en þeir. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Heimiliskaup ehf., greiði varnaraðila, Glitni hf., 750.000 krónur í kærumálskostnað.