495/2013

J var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því m.a. að hafa berað á sér kynfærin og fróað sér í návist A, sem þá var 15 ára, viðhaft við hana kynferðislegt og ósiðlegt tal, reynt að taka af henni sæng og káfað á henni og við það notfært sér yfirburðastöðu sína vegna aldurs- og aflsmunar og reynsluleysis A auk þess sem hún var ein með honum í herbergi og fjarri heimili sínu. Var háttsemi J talin varða við 199. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var refsing J ákveðin fangelsi í 12 mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A 800.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. júlí 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru „fyrir brot sem vísað er til í aðalheimfærslu til laga en til vara ... fyrir brot sem vísað er til í varaheimfærslu til laga.“ Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð og einkaréttarkrafa lækkuð.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna kröfu ákærða um að vísa málinu frá héraðsdómi.

Krafa ákærða um ómerkingu héraðsdóms er á því reist að málsvörn hans hafi orðið „verulega áfátt og málsmeðferðin í andstöðu við lög um meðferð sakamála nr. 88/2008 og grundvallarreglur í sakamálaréttarfari.“ Í fyrsta lagi hafi ákærði og skipaður verjandi hans í héraði átt rétt á að vera viðstaddir skýrslutöku af brotaþola og móður hennar fyrir dómi 18. júní 2013, en ekki hafi nægt að verjandinn hafi falið öðrum lögmanni að vera viðstaddur skýrslutökurnar. Í annan stað hafi það farið í bága við 5. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 að taka skýrslur af vitnunum þennan dag, enda hafi þess ekki verið getið í þingbók að þau hefðu lögmæt forföll og því eftir atvikum hægt að haga henni með þarfir þeirra í huga. Aðalmeðferð málsins átti að hefjast að morgni 18. júní 2013. Af tölvubréfum sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt verður ráðið að sama morgun hafi verjandi ákærða tilkynnt dómsformanni forföll vegna veikinda sinna skömmu áður en aðalmeðferðin átti að hefjast. Jafnframt hafi verjandinn tilkynnt að ákærði myndi ekki gefa skýrslu nema að sér viðstöddum. Í þinghaldi 18. júní var fært til bókar að þar sem brotaþoli og móðir hennar væru komnar frá [...] myndi það hafa verulegt óhagræði í för með sér fyrir þær ef skýrslutökum af þeim yrði frestað, sbr. 5. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008. Fóru skýrslutökurnar því fram og var nafngreindur lögmaður mættur fyrir hönd verjandans að tilhlutan hans. Að þeim loknum var aðalmeðferð frestað og fór hún fram 24. sama mánaðar. Hvorki þá né síðar gerði þáverandi verjandi athugasemdir við þessa málsmeðferð.

Samkvæmt 2. mgr. 35. gr. laga nr. 88/2008 er verjanda heimilt að láta fulltrúa sinn eða annan lögmann vera viðstaddan skýrslutöku, svo og að sækja þinghöld fyrir sig meðan á meðferð máls stendur. Er því ekki fallist á með ákærða að vörn hans hafi orðið áfátt af þeim sökum að verjandinn hafi ekki verið viðstaddur umræddar skýrslutökur. Áðurgreind tvö vitni voru komin um langan veg til skýrslugjafar er í ljós kom að aðalmeðferð gæti ekki hafist í málinu vegna lögmætra forfalla verjanda ákærða. Skýrslur voru þá teknar af vitnunum með fullu samþykki verjanda og að viðstöddum fulltrúa hans, en fyrir liggur að ákærða gafst einnig kostur á að vera við þinghaldið, sem hann kaus að nýta sér ekki. Samkvæmt þessu er ekki fallist á með ákærða að vörn hans hafi verið áfátt vegna ofangreindra atriða.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og ferðakostnað réttargæslumannsins, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, J-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 643.418 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur, og útlagðan kostnað hans, 41.360 krónur.