610/2015

X var ákærð fyrir ærumeiðandi aðdróttanir í garð A, oddvita sveitarfélagsins B, með því að hafa ritað nánar tilgreind ummæli um hann á samskiptasíðuna Facebook. Í dómi Hæstaréttar kom fram að krafa um að X yrði dæmd til refsingar hafi á engu stigi komið fram af hálfu A. Hafi því ekki verið skilyrði til að gera slíka kröfu í ákæru, sbr. b. lið 2. töluliðar 242. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og var henni því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Hæstiréttur komst jafnframt að þeirri niðurstöðu að fullyrðing X um að A hafi smjaðrað fyrir C fæli ekki í sér annað en gildisdóm hennar. Þá hafi fullyrðing um að A hafi fengið vinnuvél að gjöf frá C falið í sér óljósa ályktun eða getgátu sem reist væri á þeirri röngu forsendu að orðrómur um það efni væri réttur. Samkvæmt þessu var X sýknuð af kröfu ákæruvaldsins um ómerkingu framangreindra ummæla.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. september 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun og að fengnu áfrýjunarleyfi. Ákæruvaldið krefst staðfestingar héraðsdóms.

Ákærða krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

I

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld fyrir ærumeiðandi aðdróttanir í garð A, þáverandi oddvita B, með því að hafa 24. nóvember 2013 ritað meðal annars eftirfarandi ummæli á samskiptasíðunni Facebook og frá þeim tíma og fram til 27. sama mánaðar birt þau þar: „En það vantar ekki að hann smjaðrar fyrir [C] sem á Miðhraun 1. Enda gaf [C] honum nýjan traktor (mútur eða hvað?)“. Var þetta talið varða við 235. gr., sbr. b. lið 2. töluliðar 242. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Samkvæmt fyrrnefndu lagagreininni varðar það sektum eða fangelsi allt að einu ári ef maður dróttar að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis eða ber slíka aðdróttun út. Hafi ærumeiðandi móðgun eða aðdróttun verið beint að manni sem er eða verið hefur opinber starfsmaður og hún varðar að einhverju leyti það starf hans, þá skal slíkt brot sæta ákæru eftir kröfu hans, sbr. b. lið 2. töluliðar 242. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því var skilyrði málshöfðunar þessarar að fram kæmi krafa um hana frá A sem taldi á sér brotið með ummælunum.

Í skýrslu sem lögregla tók af A 4. desember 2013 kom fram að tilefni hennar hafi verið beiðni hans um að „fram fari opinber rannsókn á ásökunum [X] um störf hans sem oddvita ... og einnig rannsókn á ásökunum [X] um að [A] hafi þegið mútur í starfi sínu“. Var þar meðal annars haft eftir A að hann óskaði eftir að málið yrði „rannsakað og ef við rannsókn málsins komi fram að brotið hafi verið gegn lögum þá verði þeir sem það gerðu sóttir til saka.“ Í lögregluskýrslu 19. maí 2014 var A spurður hvort hann gerði „refsikröfu vegna meintra ærumeiðandi aðdróttana og krefjist málshöfðunar“ og kvaðst hann telja „rétt að halda málinu áfram“ þar sem ákærða hafi ekki tekið út umræddar færslur á Facebook síðu sinni „með fulleigandi hætti“. Hann sagðist vilja að „ummælin verði dæmd dauð og ómerk“, en nánar spurður um hvaða ummæli hann ætti þá við sagði hann að það væru „fyrst og fremst þau ummæli sem snúast að traktorsmálinu.“

Í hvorugri framangreindri skýrslu kom fram krafa A um að ákærðu yrði gerð refsing vegna ummælanna sem ákæra tekur til. Við skýrslugjöf A fyrir dómi var hann þrátt fyrir það spurður af hálfu ákæruvaldsins, með þeim inngangsorðum að hann hefði gert slíka kröfu, hvort sú krafa væri „óbreytt í dag“. Svar hans við því var svofellt: „Ég hef í sjálfu sér engar óskir um það að hún verði dæmd eitthvað þungri refsingu eða refsingu yfirleitt.“ Með því að krafa um að ákærða yrði dæmd til refsingar kom samkvæmt þessu á engu stigi fram af hálfu A voru ekki skilyrði til að gera slíka kröfu í ákæru, sbr. b. lið 2. töluliðar 242. gr. almennra hegningarlaga. Verður því að vísa þeirri kröfu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

II

Af gögnum máls þessa er ljóst að deilur hafa lengi staðið milli annars vegar hjónanna C og D, en einkahlutafélag hennar virðist vera eigandi Miðhrauns 1, og hins vegar eigenda Miðhrauns 2 sem mun vera í eigu fjölskyldu ákærðu. Má af þeim gögnum ráða að ákærða hafi talið oddvitann A hafa tekið afstöðu í ýmsum málum með eiganda Miðhrauns 1 gegn eigendum Miðhrauns 2. Þannig gerði ákærða í umræddri Facebook færslu ýmsar athugasemdir um störf oddvitans sem hún virðist hafa talið til marks um að hann hafi brugðist skyldum sínum og í kjölfarið viðhafði hún þau ummæli sem krafist er ómerkingar á.

Við úrlausn um hvort ummæli ákærðu verða ómerkt verður að líta til þess að fullyrðing hennar um að það vanti ekki að A hafi smjaðrað fyrir fyrrnefndum C fela ekki í sér annað en gildisdóm hennar. Í setningunni: „Enda gaf [C] honum traktor (mútur eða hvað?)“ fólst að vísu fullyrðing um að A hafi fengið slíka vinnuvél að gjöf, sem eins og málið liggur fyrir mun vera rangt, en fyrir dómi kvaðst ákærða hafa reist þessa staðhæfingu á orðrómi sem gengið hafi um þetta „í sveitinni“. Síðastgreindu orðin í setningunni, sem ákærða hafði innan sviga, verður að skilja sem óljósa ályktun eða getgátu sem reist var á þeirri röngu forsendu að áðurgreindur orðrómur væri réttur. Að gættri 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar eru að þessu virtu ekki efni til að ómerkja ummæli ákærðu sem málið varðar. Hún verður því sýknuð af þeirri kröfu ákæruvaldsins.

Eftir þessum úrslitum greiðist allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu í héraði, eins og þau voru þar ákveðin, svo og málsvarnarlaun verjandans fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu ákæruvaldsins um að ákærða, X, verði dæmd til refsingar er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti er ákærða sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu í héraði, S-kvk-ef R-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, og málsvarnarlaun verjandans fyrir Hæstarétti 1.240.000 krónur.