419/2001

Að beiðni þrotabús J fór fram kyrrsetningargerð í eignum I. Í máli sem þrotabú J höfðaði til staðfestingar gerðinni var I sýknað að verulegum hluta af kröfum J. I höfðaði mál á hendur þrotabúi J til greiðslu skaðabóta vegna tjóns er I hefði orðið fyrir vegna kyrrsetningarinnar. Talið var að þar sem I hafði verið sýknað að verulegu leyti af kröfum þrotabús J hafi kyrrsetningargerðin fallið niður að því marki sem tildæmdar kröfur voru lægri en verðmæti hinna kyrrsettu eigna. Skilyrði bóta samkvæmt 3. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 voru því fyrir hendi. Þá var ekki talið að ákvæði 2. mgr. sömu greinar stæðu bótaskyldu í vegi. Ekki var talið sannað að kyrrsetningin hefði orsakað vanskil við erlenda birgja I og rýrnun á lánstrausti I gagnvart þeim. Í ljósi fjárhagsstöðu I og rekstrarhæfi félagsins almennt var talið ósannað orsakasamband milli umræddrar gerðar og tjóns I vegna missis á erlendum umboðum og glataðra innlendra viðskipta. Samkvæmt framlagðri matsgerð var tjón I vegna aukins fjármagnskostnaðar og annarra smærri liða samtals um 965.000 kr. og hafði því mati ekki verið hrundið. Þar sem I hafði samkvæmt óáfrýjuðum héraðsdómi verið sýknað að nokkru leyti en ekki öllu af kröfum J í fyrrgreindu staðfestingarmáli þótti hæfilegt með vísan til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 að áætla það tjón sem hlaust af því að gerðin var umfangsmeiri en efni voru til, 400.000 krónur. Í samræmi við kröfugerð þrotabús I var þessi krafa þess í þrotabú J viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 er nam þeirri fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. október 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. nóvember sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. október 2001, þar sem staðfest var sú afstaða skiptastjóra varnaraðila að hafna kröfu Icemex ehf. um bætur samkvæmt kröfulýsingu í þrotabúið. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennd verði bótakrafa hans á hendur varnaraðila, að fjárhæð 10.033.520 krónur, auk málskostnaðar og dráttarvaxta, samtals 12.370.644 krónur, sem hafi stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili einnig kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað, en til vara að krafa sóknaraðila verði verulega lækkuð og að málskostnaður á báðum dómstigum verði í því tilviki felldur niður.

Eftir að málinu var skotið með kæru til Hæstaréttar var bú Icemex ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 26. október 2001. Hefur sóknaraðili tekið við aðild málsins.

I.

Málavextir eru þeir að með kaupsamningi 1. maí 1998 seldi Júlíus P. Guðjónsson ehf. Icemex ehf. allar eignir sínar og rekstur en Icemex ehf. hafði verið stofnað í febrúar þess árs af G-kk-þgf J-kk-þgf, þáverandi framkvæmdastjóra Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. og öðrum nafngreindum manni. Hið selda var annars vegar allar eignir og rekstur seljanda, sem nánar voru tilgreindar í 1. tölulið kaupsamningsins og hins vegar vörubirgðir seljanda, sem nánar voru tilgreindar í 3. töluliðlið samningsins. Var kaupverð þeirra eigna, sem tilgreindar voru í 1. tölulið samningsins, samtals 28.120.000 krónur og var það sundurliðað þannig að fasteign seljanda að Smiðjuvegi 2, Kópavogi, var seld fyrir 10.500.000 krónur, tvær tilgreindar bifreiðir og lyftari samtals fyrir 2.150.000 krónur, lagerhillur, skrifstofuhúsgögn og skrifstofutæki samtals fyrir 3.270.000 krónur og viðskiptasambönd fyrir 12.200.000 krónur. Kaupverð þessara eigna skyldi samkvæmt 2. tölulið samningsins annars vegar greitt með yfirtöku nánar tilgreindra lána, er hvíldu á hinum seldu eignum, en hins vegar með útgáfu skuldabréfs að fjárhæð 15.824.216 krónur. Vörubirgðirnar samkvæmt 3. tölulið samningsins voru seldar á 20.913.388 krónur og skyldi kaupandi samkvæmt sama tölulið greiða fyrir þær annars vegar með greiðslu á yfirdráttarskuld seljanda við Búnaðarbanka Íslands hf. að fjárhæð um 5.000.000 krónur en hins vegar með tveimur jafnháum víxlum, öðrum með gjalddaga 1. nóvember 1998 en hinum með gjalddaga 1. maí 1999. Skyldi kaupandi samkvæmt samningnum yfirtaka rekstur seljanda frá samningsdegi.

Áðurnefnd félög gerðu viðauka við framangreindan kaupsamning 1. júní 1998. Samkvæmt honum skyldi kaupandi yfirtaka nánar tilgreint skuldabréf að fjárhæð 2.000.050 krónur og áfallnar verðbætur að fjárhæð 404.513 krónur af veðskuld við Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., sem við fyrri samningsgerð hefðu verið vanmetnar, en veðskuld þessi hvíldi á Smiðjuvegi 2. Í viðbótarsamningnum var tekið fram að þetta væri eitt þeirra lána, sem kaupandi hafði tekið að sér að greiða samkvæmt kaupsamningnum 1. maí 1998, en láðst hefði að geta lánsins berlega við fyrri samningsgerð. Þá voru aðilar sammála um að viðskiptavild hefði verið ofmetin í fyrri samningi, en þar var hún nefnd viðskiptasambönd, og skyldi umsamið kaupverð hennar lækka um helming eða í 6.100.000 krónur. Allar þessar breytingar skyldu koma til lækkunar á víxlum þeim, sem kaupandi átti að gefa út samkvæmt 3. tölulið kaupsamningsins 1. maí 1998.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 12. október 1998 var bú Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Varnaraðili óskaði eftir því með kyrrsetningarbeiðni 8. janúar 1999 að sýslumaðurinn í Kópavogi kyrrsetti eignir Icemex ehf., sem nægðu til tryggingar fullnustu á kröfum varnaraðilaðila að fjárhæð 53.781.636 krónur. Þær kröfur sem óskað var tryggingar fyrir voru í beiðninni tilgreindar í fimm liðum. Í fyrsta lagi framangreind veðskuld við Fjárfestingabanka atvinnulífsins hf., að eftirstöðvum 9.340.335 krónur, sem Icemex ehf. hefði með áðurgreindum kaupsamningi tekið að sér að greiða, en hvíldi þó enn á þotabúinu þar sem skuldskeyting hefði ekki orðið. Í öðru lagi skuld við Búnaðarbanka Íslands hf. vegna ljósritunarvélar, sem Icemex ehf. hefði með framangreindum kaupsamningi tekið að sér að greiða, en hvíldi þó enn á þrotabúinu að eftirstöðvum að fjárhæð 60.261 króna. Í þriðja lagi skuldabréf, sem Icemex ehf. hefði gefið út samkvæmt 2. tölulið framangreinds kaupsamnings, sem hefði verið gjaldfellt vegna vanskila að fjárhæð 15.824.216 krónur. Í fjórða lagi 15.913.388 krónu krafa vegna þeirra tveggja víxla, sem út skyldu gefnir samkvæmt 3. tölulið framangreinds kaupsamnings, en í fórum þrotabúsins hefðu fundist tvö víxileyðublöð útfyllt að hluta að fjárhæð 7.956.694 krónur hvort, sem hvorki væru samþykkt eða árituð um útgáfu. Var í beiðninni sérstaklega tekið fram að ekki væri varðandi þennan kröfulið tekið tillit til framangreinds viðbótarsamnings 1. júní 1998 um lækkun skuldarinnar að öðru leyti en varðaði verðbætur að fjárhæð 404.513 krónur. Í fimmta lagi viðskiptaskuld Icemex ehf. við varnaraðila að fjárhæð 9.057.350 krónur, sem byggðist á viðskiptareikningi þrotamanns við Icemex ehf. að teknu tilliti til bakfærslna og leiðréttinga, sem endurskoðandi búsins hefði gert á honum. Samtals væri höfuðstóll þeirra krafna, sem óskað væri kyrrsetningar til trygginga á 50.195.550 krónur.

Sýslumaðurinn í Kópavogi hóf kyrrsetningargerð vegna ofangreindrar beiðni 8. janúar 1999. Gerðinni var frestað, en fram haldið 11. sama mánaðar. Fyrir sýslumann munu hafa verið lögð skjöl varðandi samþykki Fjárfestingarbanka atvinnulísins hf. fyrir skuldskeytingu til Icemex ehf. á veðskuld samkvæmt fyrsta lið kyrrsetningarbeiðnarinnar og samþykki Búnaðarbanka Íslands hf. á skuldskeytingu til sama félags vegna láns samkvæmt öðrum lið beiðninnar. Taldi sýslumaður rétt að lækka kröfu varnaraðila sem þessu næmi en lýsti yfir kyrrsetningu til tryggingar öðrum kröfum varnaraðila í eftirtöldum eignum sóknaraðila: Eignarhluta Icemex ehf. í Smiðjuvegi 2, tveimur tilgreindum bifreiðum, lagerhillum, skrifstofuhúsgögnum og skrifstofutækjum samkvæmt framlögðum lista, áfengisbirgðum á lager samkvæmt framlögðum lista og áfengisbirgðum í eigu sóknaraðila í tollvörugeymslu. Ekki fór fram virðing á hinum kyrrsettu eignum.

Sýslumaðirinn í Kópavogi tók 13. janúar 1999 fyrir beiðni sóknaraðila um endurupptöku kyrrsetningargerðarinnar. Lýsti sýslumaður yfir að sá hluti áfengisbirgða sóknaraðila í tollvörugeymslu, sem sett yrði trygging fyrir væri leystur undan veðböndum kyrrsetningar. Skyldi tryggingin vera í formi innlagnar jafnhárri cif verði útleystra áfengisbirgða á bankabók í vörslu lögmanns tollvörugeymslunnar. Við þessa endurupptöku gerðarinnar bauð sóknaraðili fram greiðslu á gjaldföllnum afborgunum skuldabréfs þess, sem greindi í þriðja lið kyrrsetningarbeiðninnar, að fjárhæð 954.147 krónur. Veitti umboðsmaður varnaraðila greiðslunni viðtöku með fyrirvörum, er lutu að hugsanlegu riftunarmáli varnaraðila á grundvelli laga nr. 21/1991 og uppreikningi gjalddaga skuldarinnar.

Með bréfi 14. janúar 1999 óskaði Icemex ehf. enn eftir endurupptöku kyrrsetningargerðarinnar og krafðist þess aðallega að hún yrði niður felld að öllu leyti en til vara að hluta til, enda hefði krafan samkvæmt skuldabréfinu fallið niður með því að bréfinu hefði verið komið í skil og aðrar kröfur varnaraðila væru vafasamar. Sýslumaðurinn í Kópavogi tók beiðnina fyrir 15. janúar 1999. Í endurriti úr gerðarbók sýslumanns kemur fram að samkvæmt upplýsingum aðila væri áætlað nettó andvirði kyrrsettra eigna sóknaraðila 30.500.000 krónur en eftir stæði af kröfum varnaraðila 41.412.757 krónur. Varnaraðili taldi kröfur sínar ekki niður fallnar að undanskilinni framangreindri greiðslu Icemex ehf. 13. janúar að fjárhæð 954.147 krónur og mótmælti því að gerðin yrði endurupptekin. Varð sýslumaður ekki við kröfu Icemex ehf. um endurupptöku gerðarinnar.

Varnaraðili höfðaði mál á hendur Icemex ehf. 20. janúar 1999 og krafðist greiðslu á 40.838.166 krónum auk nánar tilgreindra dráttarvaxta en að frádreginni áðurnefndri afborgun að fjárhæð 954.147 krónur. Þá krafðist hann staðfestingar á framangreindri kyrrsetningargerð 11. janúar 1999, sem endurupptekin var að hluta 13. sama mánaðar. Í málinu voru lögð fram möt varðandi verðmæti þeirra eigna, sem seldar voru með 1. tölulið kaupsamningsins 1. maí 1998. Þar á meðal er mat tveggja dómkvaddra manna á viðskiptavild Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. Í niðurstöðukafla matsgerðar þeirra segir meðal annars: „Hafa verður í huga í þessu samhengi að verið var að selja eignir og viðskiptavild gjaldþrota fyrirtækis. Fyrirtækið hafði misst helstu umboð sín skömmu áður en sala þessi átti sér stað og virtist sá skaði endanlega gera út um rekstrarhæfi þess. Ekki verður séð að þau umboð sem eftir stóðu hafi getað staðið undir áframhaldandi rekstri ein og sér. Það má því spyrja hversu mikils virði viðskiptavild félags sé við slíkar aðstæður. Það er því niðurstaða undirritaðra að verð það sem greitt var fyrir viðskiptavild Júlíusar P. Guðjónssonar ehf., samtals 6.100.000, sbr. viðauka við kaupsamning dagsettann 1. júní 1998, hafi ekki verið of hátt.“ Meðan á meðferð málsins stóð lækkaði varnaraðili kröfu sína niður í 34.333.653 krónur að frádreginni framangreindri afborgun. Með því féllst varnaraðili á að taka tillit til lækkunar á fyrrgreindum víxlum samkvæmt þriðja tölulið kaupsamnings 1. maí 1998 í samræmi við það sem kveðið var á um í viðbótarsamningi 1. júní 1998, þar á meðal vegna lækkunar á söluverði viðskiptavildar seljanda.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness í málinu var kveðinn upp 28. maí 1999. Er í niðurstöðu hans talið að enda þótt óumdeilt væri með aðilum að skuldabréfið, sem Icemex ehf. gaf út samkvæmt 2. tölulið kaupsamningsins 1. maí 1998, hafi verið gjaldfellt samkvæmt heimild í bréfinu sjálfu, hafi því verið komið í skil með móttöku varnaraðila á framangreindri greiðslu 13. janúar 1999 og sé gjaldfelling þess þar með úr sögunni. Var Icemex ehf. því ekki dæmt til greiðslu andvirðis bréfsins. Þá taldi dómurinn að eðlilegt hefði verið að endurskoðandi þrotabúsins gerði þær leiðréttingar, sem raun bar vitni, á viðskiptareikningi Icemex ehf. hjá Júlíusi P. Guðjónssyni ehf. miðað við gögn, sem fyrir lágu í skjölum búsins á þeim tíma. Síðar hafi hins vegar komið fram gögn, sem geri það að verkum að taka verði skýringar Icemex ehf. til greina. Samkvæmt því hafi Júlíus P. Guðjónsson ehf. staðið í viðskiptaskuld við félagið að fjárhæð 3.392.650 krónur og var Icemex ehf. því sýknað af þeim kröfulið, sem laut að viðskiptaskuld við varnaraðila að fjárhæð 9.057.650 krónur. Þá taldi dómurinn að Icemex ehf. skuldaði enn 7.912.320 krónur vegna víxlanna, sem um var fjallað í 3. tölulið kaupsamningsins 1. maí 1998, eftir að tekið hefði verið að fullt tillit til viðbótarsamnings aðila frá 1. júní 1998. Að teknu tilliti til skuldajafnaðarkröfu Icemex ehf. var félagið dæmt til að greiða varnaraðila 4.519.670 krónur að viðbættum nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Staðfesti dómurinn kyrrsetningargerðina 11. janúar með þeim breytingum er leiddu af endurupptöku hennar 13. sama mánaðar en þó að teknu tilliti til framangreindrar úrslausnar dómsins um fjárkröfur varnaraðila. Máli þessu var áfrýjað til Hæstaréttar af hálfu Icemex ehf., en var með dómi réttarins 23. mars 2000 vísað frá Hæstarétti.

Með kröfulýsingu 26. október 2000 lýsti Icemex ehf. bótakröfu í þrotabúið að fjárhæð 7.000.122 krónum að höfuðstól en 7.944.151 krónu að meðtöldum dráttarvöxtum og málskostnaði. Var kröfunni lýst sem forgangskröfu samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Með símbréfi sama dag hafnaði skiptastjóri kröfunni. Var jafnframt boðað til skiptafundar 2. nóvember 2000 samkvæmt 120. gr. laga nr. 21/1991 um afstöðu skiptastjóra til kröfunnar. Með bréfi 2. nóvember mótmælti Icemex ehf. afstöðu skiptastjóra til kröfunnar og fór þess á leit að ágreiningi vegna hennar yrði vísað til úrlausnar héraðsdóms. Á skiptafundi í búinu sama dag var bókað að ágreiningi um kröfuna yrði vísað til Héraðsdóms Reykjaness til úrlausnar. Með bréfi skiptastjóra 10. nóvember 2000 mun hafa verið krafist úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur um ágreining aðila með vísan til 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

Icemex ehf. beiddist dómkvaðningar matsmanns með bréfi til Héraðsdóms Reykjavíkur 6. desember 2000 til að meta tjón það, sem félagið hafi orðið fyrir, vegna framangreindrar kyrrsetningar. Var þess farið á leit að hinn dómkvaddi maður mæti eftirtalda tjónsþætti: Skaðaða viðskiptavild vegna greiðsludráttar við erlenda birgja, kostnað vegna spjalla á lánstrausti, beinan kostnað vegna kyrrsetningarinnar og loks annað tjón. Var matsmaður dómkvaddur 15. desember 2000 í samræmi við matsbeiðni. Matsfundur haldinn 25. janúar 2001. Þann 29. janúar barst matsmanni kröfugerð frá endurskoðanda matsbeiðanda, þar sem í einstökum liðum var lagt mat á hinn fjárhagslega skaða hans. Á öðrum matsfundi 13. febrúar 2001 lagði varnaraðili fram greinargerð þar sem þeirri kröfugerð var mótmælt.

Matsgerð var dagsett 23. febrúar 2001. Samkvæmt 1. lið hennar var ekki lagt mat á skaðaða viðskiptavild Icemex ehf. þar sem mat væri lagt á tjónið út frá öðrum forsendum í 4. lið hennar. Í 2. lið matsgerðarinnar var lagt mat á spjöll á lánstrausti Icemex ehf. vegna missis á greiðslufresti við erlenda birgja annars vegar og aukins fjármagnskostnaðar vegna kyrrsetningarinnar hins vegar. Varðandi fyrri liðinn taldi matsmaður að breyting hefði orðið á greiðslufresti þriggja nafngreindra erlendra birgja Icemex ehf. á síðari hluta ársins 1999. Þótti matsmanni hæfilegt að meta tjón vegna þessa „á um 475.000 kr., hafi kyrrsetningin leitt til þess.“ Varðandi síðari liðinn var niðurstaða matsmanns að hækkun fjármagnskostnaðar sóknaraðila á árinu 1999 mætti fyrst og fremst rekja til skuldastöðu félagsins fyrir kyrrsetninguna enda hefði athugun matsmanns leitt í ljós að eiginfjárstaða Icemex ehf. hafi verið neikvæð um 2.700.000 krónur skömmu eftir gjaldþrot Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. Þó hafi innlagnir á geymslureikning í vörslu lögmanns tollvörugeymslunnar vegna útleystra kyrrsettra áfengisbirgða aukið lánsfjárþörf Icemex ehf. Á kyrrsetningartímabilinu hafi verið lagðar 6.700.000 krónur á geymslureikninginn og þótti matsmanni hæfilegt að áætla aukinn fjármagnskostnað vegna þess 600.000 krónur. Í þriðja lið matsgerðarinnar er lagt mat á beinan kostnað vegna kyrrsetningargerðarinnar. Er kostnaðurinn samtals talinn nema 3.381.000 krónum. Eru stærstu liðirnir kostnaður vegna lögmanns á árinu 1999 1.165.104 krónur, dæmdur málskostnaður í fyrrgreindu máli til staðfestingar lögbannsgerðinni 850.000 krónur og lögmannsþóknun, sem enn hefði ekki verið gerður reikningur fyrir að fjárhæð 855.255 krónur. Aðrir smærri liðir eru þýðingarkostnaður 50.000 krónur, lögfræðikostnaður vegna tollvörugeymslu 145.198 krónur, kostnaður endurskoðanda 170.443 krónur og vinna dómkvadds matsmanns 145.000 krónur. Í fjórða lið matsgerðarinnar, sem nefndist annað tjón, er annars vegar metið tjón vegna missis á erlendum umboðum og hins vegar tjón vegna glataðra innlendra viðskipta. Endurskoðandi matsbeiðanda hélt því fram í kröfugerð til matsmanns að missi fimm vínumboða mætti rekja til vanskila við hina erlendu birgja. Um þetta sagði í matsgerðinni: „Hafi matsbeiðandi misst framangreind vínumboð vegna kyrrsetningar á eignum og rekstri hans, sem leitt hafi til vanskila við birgjana þykir matsmanni rétt að meta það fjárhagstjón.“ Lagði matsmaður síðan mat á tapaða álagningu vegna sölu áfengis frá þessum birgjum á þriggja ára tímabili að gefnum nánar tilgreindum forsendum og var niðurstaða hans að tjónið næmi 6.030.000 krónum. Varðandi tjón vegna glataðra innlendra viðskipta tók matsmaður fram að í kröfugerð endurskoðanda matsbeiðanda til matsmanns sé tilgreint tjón, sem hann telji sig hafa orðið fyrir vegna glataðra viðskipta við þrjú nafngreind innlend veitingahús. Síðan sagði í matsgerðinni: „Þykir matsmanni rétt að meta það fjárhagstjón sem matsbeiðandi gerir kröfur um.“ Síðar í matsgerðinni sagði: „Hafi matsbeiðandi misst framangreind viðskipti vegna kyrrsetningar, sem leitt hafi til skorts á vöruflæði til framangreindra veitingahúsa, þykir matsmanni rétt að meta það tjón.“ Var niðurstaða matsmanns að tjón vegna missis þessara viðskipta hafi að nánar gefnum forsendum, sem byggðu á tapaðri álagningu, numið 1.750.000 krónum. Var niðurstaða matsgerðarinnar að tjón það, sem matsbeiðandi hafi orðið fyrir hafi numið samtals 12.236.000 krónum. Með bréfi 9. mars 2001 lagði Icemex ehf. fram nýja kröfulýsingu í þrotabú Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. byggða á niðurstöðu framangreinds mats og dró jafnframt til baka fyrri kröfulýsingu 26. október 2000.

II.

Samkvæmt 3. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. skal gerðarbeiðandi bæta það tjón, sem ætla má að hlotist hafi af því að kyrrsetningargerð hafi verið umfangsmeiri en efni voru til, ef sýknað er að nokkru en ekki öllu af kröfu gerðarbeiðanda og gerðin fellur niður að því marki. Endanleg kröfugerð varnaraðila í máli til staðfestingar kyrrsetningargerð þeirri, sem fram fór í eignum Icemex ehf. 11. janúar 1999, var um greiðslu 34.333.653 króna. Icemex ehf. var með dómi Héraðsdóms Reykjaness 28. maí 1999 dæmt til að greiða varnaraðila 4.519.678 krónur auk nánar tilgreindra dráttarvaxta. Félagið var því sýknað að verulegum hluta af kröfum varnaraðila. Eins og að framan er rakið fór ekki fram virðing á hinum kyrrsettu eignum við kyrrsetningargerðina 11. janúar 1999. Við fyrirtöku sýslumannsins í Kópavogi á endurupptökubeiðni Icemex ehf. á kyrrsetningargerðinni 15. þess mánaðar var hins vegar bókað í gerðabók sýslumanns að samkvæmt upplýsingum aðila væri áætlað nettó andvirði kyrrsettra eigna 30.500.000 krónur. Með fyrrgreindum dómi féll kyrrsetningargerðin í eignum sóknaraðila niður í merkingu 3. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 að því marki, sem verðmæti kyrrsettra eigna Icemex ehf. var umfram tildæmda kröfu varnaraðila. Skilyrði bótaskyldu varnaraðila samkvæmt 3. mgr 42. gr. ofangreindra laga eru því fyrir hendi enda standi önnur atriði því ekki í vegi.

Samkvæmt 2. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 skulu bætur vegna kyrrsetningar þó aðeins dæmdar ef sýknað er vegna atvika, sem fyrst urðu eftir lok gerðar, ef ætla má að gerðarbeiðandi hafi ekki átt þá kröfu, sem gerðin átti að tryggja. Niðurstaða fyrrgreinds dóms Héraðsdóms Reykjaness var á því reist varðandi þann lið kröfu varnaraðila, er laut að viðskiptaskuld Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. og var að fjárhæð 9.057.650 krónur, að varnaraðila hafi á grundvelli fyrirliggjandi gagna í skjölum búsins verið rétt að gera þær leiðréttingar á viðskiptareikningi Icemex ehf., sem leiddu til þessarar kröfugerðar. Sýknu byggði héraðsdómur hins vegar á því að síðar hafi komið fram gögn, sem gerðu það að verkum að taka yrði skýringar Icemex ehf. til greina. Samkvæmt þessu reisti héraðsdómur niðurstöðu sína varðandi þennan lið á því að varnaraðili hafi ekki átt þessa kröfu og telst bótaskilyrðum 2. mgr. 42. gr. því fullnægt varðandi þennan kröfulið. Sýknu af þeim kröfulið varnaraðila, sem laut að skuld samkvæmt skuldabréfi að fjárhæð 15.824.216 krónur að frádreginni afborgun að fjárhæð 954.147 krónur reisti héraðsdómur hins vegar á því að skuldabréfinu, sem réttilega hefði verið gjaldfellt vegna vanskila, hefði verið komið í skil á ný með móttöku fyrrgreindrar afborgunar 13. janúar 1999 og væri gjaldfelling þess þar með úr sögunni. Þessi héraðsdómur sætti ekki endurskoðun og hefur því réttaráhrif samkvæmt 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt þessari niðurstöðu héraðsdóms átti varnaraðili gjaldfallna kröfu samkvæmt skuldabréfinu þegar kyrrsetningargerðin fór fram 11. janúar 1999 og er skilyrðum 2. mgr. 42. gr. laga 31/1990 til greiðslu bóta því ekki fullnægt varðandi þennan kröfulið samkvæmt orðanna hljóðan. Varðandi þennan kröfulið ber hins vegar til þess að líta að varnaraðili taldi við fyrirtöku sýslumanns á endurupptökubeiðni Icemex ehf. 15. janúar 1999 að kröfur sínar væru ekki niður fallnar þrátt fyrir greiðslu fyrrnefndrar afborgunar og mótmælti því að gerðin yrði endurupptekin. Hafnaði sýslumaður endurupptöku að því búnu. Héraðsdómur komst samkvæmt framansögðu að þeirri niðurstöðu að varnaraðili hafi hinn 13. janúar 1999 ekki lengur átt gjaldfallna kröfu samkvæmt þessum lið sem réttlætti kyrrsetningu. Samkvæmt því stóðst ekki sú afstaða varnaraðila að halda kröfu sinni um kyrrsetningu til streitu við endurupptöku gerðarinnar 15. janúar 1999. Verður að þessu virtu ekki talið að 2. mgr 42. gr. laga nr. 31/1990 standi bótaskyldu varnaraðila í vegi að því er þennan kröfulið varðar.

Bótakröfu sína reisir varnaraðili á framangreindri matsgerð dómkvadds manns 23. febrúar 2001, þó þannig að hann lækkar kröfu sína frá niðurstöðu matsins um sama hlutfall og nam hlutfalli þeirrar fjárhæðar, sem varnaraðila var dæmd með fyrrnefndum dómi héraðsdóms, af verðmæti kyrrsettra eigna Icemex ehf. Í fyrri þætti 2. liðs matsgerðarinnar er, eins og að framan er rakið, lagt mat á tjón Icemex ehf. vegna missis á greiðslufresti við erlenda birgja. Af áður tilvitnuðu orðalagi matsgerðarinnar verður ráðið að matsmaður hafi ekki tekið afstöðu til samhengis milli kyrrsetningarinnar og aukins kostnaðar Icemex ehf. við það að breyting varð á greiðslufresti hinna erlendu birgja á síðari hluta ársins 1995. Staðfesti matsmaður það í framburði sínum fyrir héraðsdómi. Þegar til þessa er litið og að eiginfjárstaða Icemex ehf. var samkvæmt athugun matsmanns neikvæð um 2.700.000 krónur skömmu eftir gjaldþrot Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. og þeirrar niðurstöðu fyrrgreinds mats á viðskiptavild Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. að missir helstu umboða skömmu fyrir gjaldþrot félagsins hafi endanlega gert út um rekstrarhæfi þess verður fráleitt talið sannað að kyrrsetningin hafi orsakað vanskil við hina erlendu birgja og rýrnun á lánstrausti sóknaraðila gagnvart þeim.

Það sama á við varðandi niðurstöður matsmanns um annað tjón í 4. lið matsgerðarinnar. Þar er lagt mat annars vegar á tjón Icemex ehf. vegna missis á erlendum umboðum og hins vegar á tjón félagsins vegna glataðra innlendra viðskipta. Ekki verður séð að matsmaður hafi tekið afstöðu til samhengis kyrrsetningargerðarinnar og tjóns Icemex ehf. vegna framangreindra atvika. Verður í ljósi þessa sem og fjárhagsstöðu Icemex ehf. og rekstrarhæfi félagsins að telja ósannað að orsakasamband sé milli kyrrsetningargerðarinnar og tjóns þess, sem 4. liður matsgerðarinnar tekur til.

Samkvæmt síðari þætti 2. liðs matsgerðarinnar áætlar matsmaður að aukinn fjármagnskostnaður Icemex ehf. vegna kyrrsetningarinnar hafi numið um 600.000 krónum. Er þá einungis áætlaður fjármagnskostnaður við fjárbindingu vegna innlagna Icemex ehf. á geymslureikning til að leysa út kyrrsettar birgðir úr tollvörugeymslu. Hefur þessari niðurstöðu matsmanns ekki verið hrundið. Í 3. lið matsgerðarinnar er lagt mat á beinan kostnað vegna kyrrsetningarinnar. Stærstu þættirnir eru dæmdur málskostnaður og lögmannskostnaður Icemex ehf. Þetta eru kostnaðarliðir, sem ýmist hefur fallið endanlegur dómur um að Icemex ehf. skuli bera, eða eru til úrlausnar við ákvörðun málskostnaðar í þessu máli. Hið sama á við varðandi kostnaðarlið vegna vinnu dómkvadds matsmanns. Verður því ekki tekið tillit til þeirra við ákvörðum bóta vegna kyrrsetningarinnar. Standa þá eftir þrír smærri liðir samtals að fjárhæð 365.641 króna, sem ekki hefur verið hrundið. Samkvæmt þessu er tjón sóknaraðila vegna þeirra þátta matsgerðarinnar, sem eftir standa, samtals um 965.000 krónur.

Þar sem Icemex ehf. var samkvæmt framansögðu sýknað að nokkru leyti en ekki öllu af kröfum varnaraðila með dómi Héraðsdóms Reykjaness 28. maí 1999 í máli til staðfestingar kyrrsetningar á eignum félagsins þykir hæfilegt með vísan til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 að áætla það tjón, sem hlaust af því að gerðin var umfangsmeiri en efni voru til, 400.000 krónur. Verður því viðurkennd krafa sóknaraðila í þrotabú Júlíusar P. Guðjónssonar ehf. sem forgangskrafa samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæð 400.000 krónur. Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er forgangskrafa sóknaraðila, þrotabús Icemex ehf., samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að fjárhæð 400.000 krónur, við gjaldþrotaskipti varnaraðila, þrotabús Júlíusar P. Guðjónssonar ehf.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.