364/2006

R, sem þjáðist af slitgigt, krafði Í um bætur vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna mistaka við framkvæmd læknisaðgerðar. Í Hæstarétti var staðfest niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, um að saknæmt gáleysi hefði verið sýnt við meðferð R sem Í bæri fébótaábyrgð á. Hins vegar var talið ljóst að það tjón, sem R taldi sig hafa orðið fyrir vegna mistaka í aðgerðinni og metið hafði verið af dómkvöddum matsmönnum, væri tímabundið og fælist í því að ekki hefði tekist að draga úr verkjum hans og fresta stærri aðgerðum um þau ár sem vonir stóðu til. Var því ekki talið að R hefði sýnt fram á að mistök starfsmanna Í hefðu leitt til varanlegs tjóns hans. Aftur á móti var fallist á með héraðsdómi að greind mistök hefðu leitt til þess að R hefði hlotið tímabundið atvinnutjón og þjáningar, auk tjóns vegna útlagðs kostnaðar og var skaðabótaskylda vegna þessa felld á Í. Þar sem R hafði ekki lagt fram fullnægjandi gögn fyrir tjóni sínu samkvæmt þessum kröfuliðum var ekki talið unnt að leggja dóm á bótakröfu hans. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júlí 2006 og krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfu stefnda og honum dæmdur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að krafan verði lækkuð og málskostnaður þá felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem hann nýtur á báðum dómstigum.

I.

Samkvæmt gögnum málsins hafði stefndi þjáðst af slitgigt í vinstra hné og leitaði til bæklunarlæknis. Var ákveðið að hann færi í svokallaða álagsöxulréttingaraðgerð, sem draga myndi úr verkjum hans. Slíkri aðgerð mun vera ætlað að breyta álagi á hnélið þannig að það komi meira á utanvert hné þar sem brjósk sé yfirleitt heillegra, en brjóskskemmdir byrji oftast innanvert í hné. Aðgerðin lækni ekki heldur breyti álagi á hnéð með framangreindum hætti. Stefndi var settur á biðlista fyrir aðgerðina í júní 1998 til þess „að rétta upp skekkju sem var um það bil 10° inn á við (hjólbeinóttur).“ Í febrúar 1999 var komið að því að stefndi færi í aðgerðina en hann slasaðist við vinnu 17. þess mánaðar og snerist á vinstra hné. Ákveðið var að fresta aðgerðinni og var hún gerð 22. júní sama ár af öðrum bæklunarlækni en stefndi hafði upphaflega leitað til. Í henni var sköflungur vinstri fótar tekinn í sundur neðan við hnélið og síðan settur ytri festingarrammi á fótinn með réttiskrúfum, sem skyldi snúið til að rétta legginn smám saman. Annaðist stefndi sjálfur snúning skrúfanna í tækinu. Gert var ráð fyrir fjórtán snúningum, einum heilum snúningi á dag og lauk áætlaðri réttingu 12. júlí. Röntgenmyndir, sem þá voru teknar, sýndu 2,5 gráðu útskekkju í stað innskekkju sem stefnt hafði verið að. Var því ákveðið að skrúfa fimm hringi til viðbótar eða 5 gráður og var því lokið 19. júlí. Röntgenmyndir sýndu þá svipaða eða meiri útskekkju en sést hafði 12. sama mánaðar, gagnstætt því sem ætlað var. Sérfræðingur, sem skoðaði stefnda 19. júlí, mat ástand fótarins svo að réttingin væri orðin fullnægjandi og að frekari snúningar á skrúfunum þjónuðu ekki tilgangi. Lauk meðferðinni þar með og greri beinið í þeirri stöðu.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi taldi stefndi sig enga bót hafa fengið meina sinna við þessa aðgerð og að verkir í fætinum hefðu aukist fremur en hitt. Reisir hann kröfu sína á hendur áfrýjanda á því að mistök hafi átt sér stað við framkvæmd aðgerðarinnar, eftirmeðferð og upplýsingagjöf fyrir aðgerð. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir gögnum, sem fyrir liggja í málinu, þar á meðal álitsgerð landlæknis 10. maí 2001, álitsgerð nefndar um ágreiningsmál samkvæmt lögum nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu 7. maí 2002, matsgerð tveggja dómkvaddra lækna 21. september 2004 og umsögn læknaráðs 11. mars 2005.

II.

Í fyrrnefndri matsgerð dómkvaddra manna var komist að þeirri niðurstöðu að samkvæmt gögnum málsins hefði snúningi verið hætt of snemma og áður en áætlaðri réttingu á fótlegg stefnda hafði verið náð. Það sé að líkindum stærsta ástæðan fyrir því að aðgerðin hafi ekki skilað nægjanlegum árangri. Matsmenn mátu og afleiðingar hinna ætluðu mistaka.

Etir að mat hinna dómkvöddu manna lá fyrir leitaði áfrýjandi umsagnar læknaráðs varðandi spurningar þær sem raktar eru í héraðsdómi. Í umsögn læknaráðs 11. mars 2005 segir að rétt hafi verið staðið að vali aðgerðar fyrir stefnda, en beiting réttingatækja hafi ekki verið rétt. Markmið réttingarinnar hafi verið að ná 2,5 gráðu innskekkju, en öxulstefnan hafi reynst vera 2,5 gráður í útskekkju eftir að réttingu var lokið. Ekki hafi verið staðið eðlilega að verki þegar ákveðið var að hætta frekari réttingu á hnjáliðnum. Með klínísku mati hafi læknar stefnda talið að hnéð væri komið í rétta stöðu, en röntgenmyndir hafi aftur á móti sýnt 2,5 gráðu útskekkju, þannig að ósamræmi hafi verið milli klínísks mats og röntgenmats. Læknaráð taldi þó að þetta hafi hvorki haft áhrif á framhald veikinda stefnda né á varanlega örorku hans þar sem beinskurður heppnist ekki í 10-20% tilvika á þann hátt að hann minnki verki sjúklings. Í þessu tilfelli hafi beinskurðurinn gróið með ágætum en ekki hægt á gangi sjúkdómsins eins og stefnt hafi verið að. Verði því ekki sagt að aðgerðin sem slík hafi valdið varanlegri örorku. Minnki verkir ekki eins og stefnt sé að sé sjúklingi boðið upp á gerviliðsaðgerð og sú hafi orðið raunin hér. Álit læknaráðs var að ekki sé unnt að rekja varanlega örorku stefnda til beinskurðarins, heldur sé orsök hennar slitgigt. Læknisaðgerðir vegna slitgigtar beinist að því að hægja á gangi sjúkdómsins og draga úr sársauka, en ekki hafi fundist lækning til þess að stöðva sjúkdóminn.

Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, hefur komist að sömu meginniðurstöðu og dómkvaddir matsmenn um að ekki hafi verið rétt staðið að þeirri ákvörðun 19. júlí 1999 að hætta snúningsmeðferð. Niðurstaða héraðsdóms var sú að saknæmt gáleysi hefði verið sýnt við meðferð stefnda á Landspítala-háskólasjúkrahúsi, sem áfrýjandi beri fébótaábyrgð á. Þessu mati hefur ekki verið hnekkt fyrir Hæstarétti og verður að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti.

III.

Í matsgerð dómkvaddra manna er því ekki lýst að mistök við læknisaðgerðina hafi leitt til varanlegrar örorku stefnda. Í matsgerðinni segir meðal annars að „hætt var of snemma snúningi (skekkingu) og að það sé að líkindum stærsta ástæða fyrir því að aðgerðin skilaði ekki nægjanlegum árangri. Fleiri ástæður koma einnig til greina, svo sem blæðing eftir aðgerðina, einnig var um að ræða óvenju langvarandi stirðleika og verk eftir aðgerðina.“ Í matsgerð er bent á að ekki megi reikna með fullum langvarandi árangri eða bata eftir svona aðgerð, sem er verkjameðferð, framkvæmd til að „kaupa tíma“ og seinka stærri aðgerðum í nokkur ár. Þyki yfirleitt góðum árangri náð ef óþægindi sjúklings minnka að því marki að fresta megi í 10 til 15 ár að fara í stærri aðgerð, svo sem gerviliðsaðgerð.

Af framansögðu er ljóst að það tjón, sem stefndi telur sig hafa orðið fyrir vegna mistaka í aðgerðinni og metið hefur verið af dómkvöddum matsmönnum, er tímabundið og felst í því að ekki hafi tekist að draga úr verkjum stefnda og fresta stærri aðgerðum um þau ár, sem vonir stóðu til. Fær það jafnframt stoð í umsögn læknaráðs sem gerð var grein fyrir að framan. Hefur stefndi því ekki sýnt fram á að mistök starfsmanna áfrýjanda hafi leitt til varanlegs tjóns hans, hvorki vegna varanlegrar örorku né varanlegs miska.

Hins vegar verður að fallast á með héraðsdómi að greind mistök hafi leitt til þess að stefndi hafi hlotið tímabundið atvinnutjón og þjáningar, auk tjóns vegna útlagðs kostnaðar. Hvílir á áfrýjanda að sanna að stefndi hefði allt að einu orðið fyrir þessu tjóni ef engin mistök hefðu verið gerð við læknismeðferðina. Áfrýjanda hefur ekki tekist sú sönnun. Verður því að fella skaðabótaskyldu á hann vegna þess tjóns stefnda sem ekki er vegna varanlegrar örorku og miska.

Krafa stefnda vegna tímabundins atvinnutjóns og þjáninga er reist á mati hinna dómkvöddu matsmanna. Krafa stefnda um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns er nánar tiltekið á því reist að hann hafi verið með öllu óvinnufær frá 22. október 1999 til 7. júní 2002, en þá hafi ekki verið að vænta frekari bata. Krafa stefnda um þjáningabætur er miðuð við sama tímabil. Ekki verður ráðið af matsgerð hvers vegna miðað er við þetta tímabil og skortir allan rökstuðning fyrir því að óvinnufærni og þjáningar stefnda á tímabilinu megi rekja til framangreindra mistaka sem áfrýjandi ber fébótaábyrgð á. Þá verður ekki ráðið af þeim gögnum sem stefndi hefur lagt fram vegna útlagðs kostnaðar að hann megi rekja til umræddra mistaka frekar en annarra afleiðinga sjúkdóms hans eða vinnuslyss, sem hann varð fyrir 17. febrúar 1999. Hefur stefndi því ekki lagt fram fullnægjandi gögn fyrir tjóni sínu samkvæmt þessum kröfuliðum. Þar sem grundvöllur bótakröfu stefnda vegna þess tjóns sem áfrýjandi er talinn bera ábyrgð á hefur ekki verið lagður með þeim hætti að dómur verði á hana felldur verður að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Rétt er að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Um gjafsóknarkostnað stefnda fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, R-kk-ef S-x-x, í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, samtals 1.000.000 krónur.