78/2009

X var sakfelldur fyrir hættubrot með því að hafa á ófyrirleitinn hátt stofnað lífi eða heilsu A í augljósan háska er hann í kynmökum við A setti gúmmíbolta, sem hún taldi vera kynlífsleikfang upp í leggöng hennar og skildi þar eftir án vitneskju hennar. Afleiðingar háttseminnar urðu þær að þremur vikum síðar þegar í ljós kom að boltinn var enn í leggöngum A var hún komin með bólgur og alvarlega sýkingu í leggöng og þurfti að fjarlægja boltann með aðgerð. Var talið að X hefði ekki átt að geta dulist að stúlkan væri í augljósum háska ef hann skildi boltann eftir í leggöngum hennar án þess að hún vissi að hann hefði gert svo. Var háttsemi hans talin varða við 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kröfu X um ómerkingu héraðsdóms var hafnað, enda þóttu engir þeir annmarkar á rannsókn málsins sem leitt gætu til þess að dómurinn yrði ómerktur. X lagði fyrir Hæstarétt matsgerð tveggja sérfræðinga í smit- og kvensjúkdómalækningum, þar sem fram kom að framhald tilgreindrar kynlífsathafnar hefði ef ekkert hefði verið að gert getað leitt til alvarlegra hliðarverkana og jafnvel sýkinga sem hefðu getað ógnað lífi og heilsu A. Í þessu tilviki hefði ástandið ekki gengið það langt að líffæri sködduðust né höfðu skapast þær aðstæður að líf væri í hættu. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem taldar voru fá aukinn stuðning af framangreindri matsgerð sérfræðinga, var hann staðfestur. Þá var X einnig sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa hótað lögreglumönnum við störf lífláti. Var háttsemi hans talin varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar var talið að líta bæri til þess að hótanirnar hefðu verið settar fram í ölæði og ekki væri ástæða til að ætla að sterkur ásetningur hefði búið þar að baki til að valda lögreglumönnunum ótta um líf sitt og heilbrigði. Þótti refsing X hæfilega ákveðin skilorðsbundið fangelsi í sex mánuði. Þá var honum gert að greiða A 807.290 krónur í skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. febrúar 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða en refsing hans þyngd.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.516.180 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. júní 2008 til 29. september sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað til héraðsdóms til málsmeðferðar á ný. Til vara krefst hann sýknu en að því frágengnu að honum verði gerð vægasta refsing sem lög heimila og að hún verði skilorðsbundin. Þá krefst ákærði þess að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð.

I

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms styður ákærði í fyrsta lagi með því að brotaþoli hafi ekki komið fyrir héraðsdóm við aðalmeðferð málsins og að ekki hafi verið lagaskilyrði til að taka skýrslu fyrir dómi af henni á rannsóknarstigi, þar sem rannsókn hafi beinst að líkamsmeiðingu af gáleysi en ekki að broti á XXII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Auk þessa telur ákærði rannsókn málsins hafa að öðru leyti verið óburðuga þar sem hvorki hafi verið upplýst um hvenær samskipti ákærða og brotaþola hafi átt sér stað né um eiginleika og gerð boltans, sem um ræðir í málinu. Skýrslur á rannsóknarstigi miða að því að leiða í ljós málsatvik og fer gildi framburðar í lögreglu- eða dómskýrslu ekki eftir því hvort brot í ákæru séu síðar heimfærð undir önnur refsiákvæði en upphaflega var talið að verknaður brotamanns varðaði við. Af hálfu ákærða var þess heldur ekki óskað að skýrsla yrði tekin af brotaþola á ný við aðalmeðferð málsins. Brotaþoli skýrði frá því við komu sína til læknis 27. júní 2008 að atburðurinn hefði gerst 8. sama mánaðar og beindist ákæra að hættubroti „í júní 2008“. Boltinn lá fyrir í héraðsdómi til skoðunar og var þar sýndur ákærða. Að þessu virtu eru engir þeir annmarkar á rannsókn málsins sem leitt geta til þess að héraðsdómur verði ómerktur.

II

Þegar málið skyldi tekið til munnlegs málflutnings fyrir Hæstarétti fór ákærði með bréfi 26. maí 2009 þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir kunnáttumenn á sviði smit- og kvensjúkdómalækninga til þess „að skoða sakargögn málsins og á þeim grundvelli gefa skriflegt álit á því hvort að notkun bolta sem hjálpartækis sé líkleg til þess að stofna lífi eða heilsu í augljósan háska.“ Af hálfu ríkissaksóknara var þess krafist að beiðninni yrði hafnað þar sem hún hefði komið eftir framlagningu greinargerðar fyrir Hæstarétti og því of seint, auk þess sem framburður læknis lægi fyrir í héraðsdómi og þar hafi setið meðdómandi sérfróður um kvensjúkdóma.

Með úrskurði héraðsdóms 10. júní 2009 var matsbeiðni ákærða hafnað með vísan til 1. mgr. 128. gr. laga nr. 80/2008 um meðferð sakamála þar sem ekki væri sýnt að þörf væri á umbeðnu mati til þess að dómur yrði lagður á málið. Ákærði skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. sama mánaðar og með dómi réttarins 15. sama mánaðar var lagt fyrir héraðsdóm að dómkveðja matsmenn samkvæmt matsbeiðni ákærða. Hann hefur lagt fyrir Hæstarétt matsgerð dr. A-kk-ef H-kk-ef sérfræðings í fæðinga- og kvensjúkdómum og K-kk-ef G. K-kk-ef yfirlæknis sýklafræðideildar Landspítala háskólasjúkrahúss 24. september 2009, þar sem þeir svara eftirfarandi spurningu: „Hvort aðili ... hafi stofnað lífi eða heilsu ... í augljósan háska, er hann í kynmökum setti gúmmíbolta, sem kynlífsleikfang, upp í leggöng hennar.“ Niðurstaða matsmanna var þessi: „Framhald þeirrar kynlífsathafnar sem um er spurt hefði ef ekkert hefði verið að gert, getað leitt til alvarlegra hliðarverkana og jafnvel sýkinga sem hefðu getað ógnað lífi og heilsu ... Grundvallaratriði er að boltinn sé fjarlægður í tæka tíð. Tíminn skiptir miklu máli. Vísast í því sambandi til meðfylgjandi greinargerðar. Í þessu tilfelli hafði ástandið ekki gengið það langt að líffæri sködduðust né höfðu skapast þær aðstæður að líf ... væri í hættu. Ekki er hægt að segja hvað olli því að ekki var leitað læknis fyrr, né hvað hefði gerst hefði umræddur bolti fengið að vera lengur í leggöngum en varð í þessu tilfelli.“ Læknarnir staðfestu mat sitt fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 13. október 2009 og hefur endurrit þinghaldsins verið lagt fyrir Hæstarétt.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem fá aukinn stuðning af framangreindri matsgerð sérfræðinga, verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru 30. september 2008 og heimfærslu brots hans til refsiákvæðis. Jafnframt verður héraðsdómur staðfestur um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru 17. nóvember 2008 með vísan til forsendna hans. Með vísan til röksemda héraðsdóms þykir refsing ákærða þar hæfilega ákveðin. Jafnframt verður fallist á að refsing verði skilorðsbundin.

Brotaþoli hefur krafist skaðabóta eins og nánar greinir í héraðsdómi. Hún hefur lagt fyrir Hæstarétt umsögn sálfræðings 4. desember 2009, þar sem því er lýst að hún hafi komið í meðferð vegna beiðni frá Barnavernd [...] vegna mikillar vanlíðunar sem rakin verði til erfiðrar reynslu hennar í júní 2008. Hún hafi komið átta sinnum til sálfræðingsins síðan í september 2008 og megi gera ráð fyrir að meðferð sé um það bil hálfnuð, enda virðist atburðurinn hafa haft verulega slæm áhrif á líðan hennar. Með þessari athugasemd og vísan til forsendna héraðsdóms þykja miskabætur til hennar hæfilega ákveðnar 800.000 krónur. Nægilega er í ljós leitt að hún hafi verið rúmliggjandi í þrjá daga og verða þjáningabætur því ákveðnar samtals 7.290 krónur. Verða skaðabætur, samtals 807.290 krónur, dæmdar ásamt vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, X, og sakarkostnað.

Ákærði greiði A 807.290 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. júní 2008 til 29. september sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 778.844 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Á-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur.