136/2017

Aðilar deildu um hluta landamerkja jarðarinnar Ár í Dalabyggð gagnvart jörðunum Skarði I og II og Geirmundarstöðum. Þar sem jörðin Skarð II var ekki talin eiga land að hinu umþrætta svæði var eigandi þeirrar jarðar sýknuð af kröfu eiganda jarðarinnar Ár í málinu. Þá var gagnsök eigenda jarðanna Skarðs I og Geirmundarstaða vísað frá héraðsdómi þar sem hún var ekki höfðuð innan þess frests sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að því er varðaði landamerki milli jarðanna Ár og Skarðs I laut ágreiningurinn að því hvar staðsetja skyldi upptök og farveg Strangalækjar á austurmörkum milli jarðanna. Með vísan til lýsinga í örnefnaskrám, mælinga á bakkalengd jarða við Krossá frá árinu 1970 og þess að eigendur Skarðs I hefðu á sínum tíma ekki gert athugasemdir við samþykkt sveitarfélagsins, að beiðni eiganda jarðarinnar Ár, á skipulagi fyrir sumarhúsabyggð sem að mestu féll innan hins umþrætta svæðis, var fallist á með eiganda jarðarinnar Ár að Strangilækur félli í Krossá til móts við Krossdalsá. Þá var einnig fallist á með honum að merki milli jarðanna tveggja fylgdu farvegi Strangalækjar í samræmi við kröfulínu hans allt að upptökum lækjarins í Kvos. Að því er varðaði landamerki milli jarðanna Ár og Geirmundarstaða var talið að eigendur Geirmundarstaða væru bundnir við yfirlýsingu um landamerki jarðarinnar frá 1981 sem undirrituð var af eigendum aðliggjandi jarða, en yfirlýsingunni var þinglýst með afsali við kaup fyrri eiganda að jörðinni og lá fyrir við sölu hennar til núverandi eigenda. Var því fallist á með eiganda jarðarinnar Ár að landamerki milli jarðanna bæri að draga úr upptökum Strangalækjar í Kvos í svokallaða Þórðarvörðu og þaðan áfram í upptök Brúnarlækjar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 24. febrúar 2017. Þau krefjast þess að viðurkennt verði að landamerki milli jarðanna Skarðs og Ár í Dalabyggð fylgi farvegi Strangalækjar, sem renni frá upptökum á hnitum X345694.301 og Y534028.867 að mótum hans við Krossá á hnitum X345148.452 og Y533285.275, en merki milli Geirmundarstaða og Ár fari eftir línu, sem dregin sé frá fyrrgreindum upptökum Strangalækjar að Brúnalæk á hnitum X345161.445 og Y534113.847. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Dómendur fóru á vettvang 1. nóvember 2017.

Stefndi höfðaði mál þetta 30. janúar 2014 og beindi þar sem eigandi jarðarinnar Ár kröfum að áfrýjendunum Ó-kk-þgf E-kk-þgf og K-kk-þgf B. J-kk-þgf ásamt E-kvk-þgf E-kvk-þgf um að viðurkennt yrði að merki milli jarðar sinnar og sameignarlands jarða gagnaðilanna, Skarðs I, Skarðs II og Manheima, væru með nánar tilgreindum hætti. Málið var þingfest í héraði 18. febrúar 2014. Áfrýjendurnir Ó-kk-nf og K-kk-nf tóku auk E-kvk-ef til varna með greinargerð, sem lögð var fram 1. júlí sama ár. Í henni kröfðust áfrýjendurnir þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi sökum þess að merki, sem tilgreind væru í dómkröfum stefnda, lægju að hluta að jörðinni Geirmundarstöðum, en eigendur hennar ættu ekki aðild að málinu. Til vara kröfðust áfrýjendurnir sýknu á þeim grunni að merkin, sem stefndi leitaði viðurkenningar á, væru röng, en E-kvk-nf krafðist fyrir sitt leyti sýknu af þeirri ástæðu að land jarðarinnar Skarðs II, sem hún ætti að tilteknum hluta, næði ekki að svæðinu, sem deila stæði um. Í tilefni af aðalkröfu áfrýjendanna höfðaði stefndi annað mál á hendur áfrýjendunum S-kvk-þgf B-kvk-þgf K-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf, eigendum jarðarinnar Geirmundarstaða, og krafðist viðurkenningar á tilteknum merkjum hennar og Ár á hluta svæðisins, sem kröfugerð hans í fyrra málinu sneri að. Það mál var þingfest 8. desember 2014 og sameinað þá þegar hinu málinu. Áfrýjendurnir S-kvk-nf og Þ-kk-nf tóku til varna með greinargerð, sem lögð var fram 3. febrúar 2015, og kröfðust þar sýknu af kröfum stefnda. Í þinghaldi síðastgreindan dag þingfestu allir áfrýjendurnir jafnframt gagnsök, sem höfðuð var 2. sama mánaðar, og kröfðust þar að viðurkennd yrðu þau merki milli jarðanna, sem tiltekin eru í framangreindum dómkröfum þeirra fyrir Hæstarétti. Í greinargerð vegna gagnsakarinnar, sem lögð var fram í þinghaldi 2. júní 2015, gerði stefndi kröfur um landamerki, sem gengu að nokkru skemur en upphaflegar kröfur hans. Merkin, sem viðurkennd voru með hinum áfrýjaða dómi, eru í samræmi við aðalkröfu stefnda í greinargerðinni, en í dóminum var E-kvk-nf sýknuð af kröfum hans vegna aðildarskorts. Stefndi unir niðurstöðum hins áfrýjaða dóms.

Samkvæmt framansögðu varð mál þetta til með sameiningu tveggja mála, sem stefndi þingfesti í héraði 18. febrúar og 8. desember 2014. Áfrýjendur höfðuðu á hinn bóginn gagnsök 2. febrúar 2015. Var þá liðinn frestur til þess samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og hafa áfrýjendur ekki fært haldbær rök fyrir því að þeim verði ekki metið til vanrækslu að hafa ekki höfðað gagnsök í tæka tíð, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur ítrekað verið slegið föstu að þegar þannig standi á verði gagnsök vísað frá héraðsdómi án kröfu, sbr. meðal annars dóma réttarins 24. október 1996 í máli nr. 351/1995, 27. mars 2003 í máli nr. 312/2002 og 31. maí 2012 í máli nr. 620/2011, og getur þá afstaða gagnaðila í því efni engu breytt. Vegna þessa verður að vísa gagnsök áfrýjenda frá héraðsdómi. Dómkröfur þeirra fyrir Hæstarétti eru sem áður segir þær sömu og þau gerðu í gagnsök í héraði. Með því að henni er vísað frá héraðsdómi standa eftir kröfur áfrýjenda um sýknu, sem þau gerðu í greinargerðum sínum í aðalsök í héraði, og koma þær þá til úrlausnar.

Að framangreindu gættu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest með vísan til forsendna hans.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnsök áfrýjenda, Ó-kk-ef E-kk-ef, K-kk-ef B. J-kk-ef, S-kvk-ef B-kvk-ef K-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef, er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti skal hinn áfrýjaði dómur vera óraskaður.

Áfrýjendur greiði óskipt stefnda, T-kk-þgf V. B-kk-þgf, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.