774/2013

V höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að sér yrði gefið út afsal fyrir jörð í eigu Í gegn greiðslu á ákveðinni fjárhæð. Á o.fl. höfðuðu mál til meðalgöngu gegn V og Í og gerðu sömu kröfur gegn Í, sér til handa. Á o.fl. voru erfingjar S sem hafði haft umrædda jörð á leigu en V hafði í eigin nafni og í umboði Á o.fl. átt á árunum 2002 til 2009 í umtalsverðum samskiptum við stjórnvöld um að fá jörðina keypta af Í. Eftir að Í ákvað að jörðin yrði ekki seld var málið höfðað og á því byggt að samskipti V við stjórnvöld hefðu vakið réttmætar væntingar um að lóðin yrði seld honum eða Á o.fl. gegn greiðslu fjárhæðar sem reist var á tilteknu verðmati er aflað hafði verið af hálfu stjórnvalda. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði séð að á grundvelli verðmatsins hefði í samskiptum aðila komið fram skriflegt kaup- eða sölutilboð sem síðan hefði verið samþykkt með undirskrift, svo sem áskilið væri í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Þegar af þeirri ástæðu var Í sýknað, enda gátu væntingar V og Á o.fl. einar og sér, þótt réttmætar væru, ekki stofnað til skyldu Í til að afsala lóðinni til V eða Á o.fl.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 12. desember 2013. Áfrýjandinn V-kk-nf krefst þess að stefnda íslenska ríkinu verði gert að gefa út afsal til sín fyrir leigulóð úr landi Þormóðsdals í Mosfellsbæ, með landnúmer 125607 og fastanúmer 208-5056, að viðlögðum dagsektum, 50.000 krónum á dag, gegn greiðslu kaupverðs að fjárhæð 12.000.000 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Aðrir áfrýjendur gera sömu kröfur sér til handa.

Stefndi íslenska ríkið krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjenda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram lést S-kk-nf S-kk-nf, tengdafaðir áfrýjandans V-kk-ef, árið 2002, en S-kk-nf var leigutaki lóðar úr jörðinni Þormóðsdal í Mosfellsbæ sem krafa áfrýjenda lýtur að. Fram er komið að 8. nóvember 1975 óskaði S-kk-nf eftir því við landbúnaðarráðuneyti að hann fengi að framselja réttindi sín samkvæmt leigusamningi um lóðina til dætra sinna, áfrýjandans Á-kvk-ef og B-kvk-ef sem nú er látin. Þrátt fyrir þetta var S-kk-nf lóðarleiguhafi fram til dánardags og mun dánarbú hans nú fara með réttindi leigutaka samkvæmt samningnum, en erfingjar hans eru áfrýjendurnir Á-kvk-nf, B-kvk-nf og I-kvk-nf. Af gögnum sem lögð hafa verið fram af hálfu áfrýjandans V-kk-ef verður ekki annað ráðið en að hann hafi um langa hríð staðið fyrir umfangsmikilli ræktun á umræddri lóð.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi átti áfrýjandinn V-kk-nf á árunum 2002 til 2009 í umtalsverðum samskiptum við landbúnaðarráðuneyti, fjármálaráðuneyti og Landbúnaðarháskóla Íslands þar sem hann leitaði eftir kaupum á lóðinni. Áfrýjandinn heldur því fram að þessi samskipti hafi vakið hjá honum réttmætar væntingar um að lóðin yrði seld sér gegn greiðslu á 12.000.000 krónum. Er sú fjárhæð reist á mati 21. maí 2007 á verðmæti lóðarinnar sem unnið var að beiðni Landbúnaðarháskóla Íslands í tilefni af beiðni áfrýjandans um að fá að kaupa hana. Verður málatilbúnaður annarra áfrýjenda skilinn svo að þær styðji kröfu áfrýjandans V-kk-ef um skyldu stefnda til að gefa út afsal fyrir lóðinni til hans, en verði ekki á þá kröfu fallist geri þær sömu kröfu sér til handa, á þeim grundvelli að áfrýjandinn V-kk-nf hafi komið fram fyrir þeirra hönd, sem erfingja skráðs leigutaka, gagnvart þeim stjórnvöldum sem vakið hafi áðurgreindar væntingar um sölu landsins.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup gilda þau lög um kaup á fasteign eins og lóð þeirri sem mál þetta er sprottið af. Skilyrði fyrir því að unnt sé að krefjast þess að afsal verði gefið út fyrir fasteign gegn greiðslu kaupverðs er að komist hafi á skuldbindandi samningur milli aðila um kaup á fasteigninni. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002 er samningur um kaup á fasteign bindandi þegar skriflegt tilboð hefur verið samþykkt af móttakanda þess með undirskrift, enda felist í því skuldbinding um greiðslu tilgreinds kaupverðs og afhendingu fasteignar. Þótt Landbúnaðarháskóli Íslands hafi á sínum tíma látið meta verðmæti umræddrar lóðar verður ekki séð að á grundvelli þess mats hafi í samskiptum málsaðila komið fram skriflegt kaup- eða sölutilboð sem síðan hafi verið samþykkt með undirskrift. Þegar af þeirri ástæðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda íslenska ríkisins, enda gátu væntingar áfrýjenda einar og sér, þótt réttmætar væru, ekki stofnað til skyldu þessa stefnda til að afsala lóðinni, hvorki til áfrýjandans V-kk-ef né annarra áfrýjenda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.