164/2017

L ehf. krafðist þess að A hf. yrði gert að greiða sér tiltekna fjárhæð sem hann taldi tilkomna vegna mismunar á raunverulegri stöðu láns A hf. á grundvelli endurútreiknings og virði jarðar L hf. sem A hf. hafði leyst til sín vegna vanskila H ehf. á greiðslu af fyrrnefndu láni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af málatilbúnaði L ehf. fyrir Hæstarétti yrði helst ráðið að hann byggði kröfu sína á reglum fasteignakauparéttarins um réttar efndir kaupa, sbr. a. lið 1. mgr. 49. gr. laga nr. 40/2002. Var vísað til þess að sá grundvöllur málsins hefði ekki verið lagður með skýrum hætti í stefnu auk þess sem hann gæti vart komið til álita án frekari málsútlistana. Þá hefði enginn frekari grundvöllur verið lagður að málinu af hálfu L ehf. Var því talið að málatilbúnaður L ehf. uppfyllti ekki kröfur d. og e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og svo verulegir annmarkar væru á honum að ekki yrði hjá því komist að vísa kröfu L ehf. sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. mars 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 23.523.334 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júní 2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi þá seldi þáverandi eigandi áfrýjanda Hafnarkletti ehf. öll hlutabréf í áfrýjanda fyrir 40.000.000 króna og var kauptilboð þar að lútandi samþykkt 1. september 2007. Til að fjármagna kaupin fékk Hafnarklettur ehf. heimild hjá áfrýjanda til að veðsetja stefnda jörðina Hafragil í Skagafirði sem var helsta eign áfrýjanda. Var skuldabréfið, sem var í svissneskum frönkum, gefið út 12. september 2007 til Kaupþings banka hf., en stefndi mun hafa yfirtekið réttindi og skyldur Kaupþings banka hf. vegna lánsins eftir hrun bankakerfisins. Vegna vanskila Hafnarkletts ehf. á greiðslu af skuldabréfinu leysti stefndi fyrrnefnda jörð til sín með kaupsamningi 14. október 2009 og var afsal gefið út sama dag. Í kaupsamningnum var kaupverðið ekki sérstaklega tilgreint en tekið fram að það væri greitt „með yfirtöku á áhvílandi láni“, það er fyrrnefndu láni Hafnarkletts ehf. Samkvæmt útreikningum stefnda stóð lánið þá í rúmum 94.000.000 króna. Á árinu 2014 var umrætt lán endurútreiknað vegna ólögmætrar gengistryggingar þess og áfrýjanda tilkynnt þar um, sbr. útreikning miðaðan við 29. júlí það ár, en samkvæmt endurskoðun á útreikningi stefnda, sem lagður var fram á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. september 2015, námu eftirstöðvar lánsins þann dag 17.367.058 krónum. Í máli þessu krefst áfrýjandi fjárhæðar sem hann telur tilkomna vegna mismunar á raunverulegri stöðu láns stefnda á grundvelli endurútreiknings þess á afsalsdegi og virði jarðarinnar á sama tímamarki.

II

Í stefnu áfrýjanda til héraðsdóms kemur það eitt fram um grundvöll málsins, í kafla sem ber heitið málsatvik og málsástæður, að hann telji „ ... að stefndi skuldi sér stefnukröfuna vegna þess að stefnandi hafi á árinu 2009 selt og afsalað stefnda jörð sinni gegn yfirtöku stefnda á kr. 65.000.000,- láni áhvílandi á jörð sinni. Lánið hafi reynst vera lægra og nemur krafa stefnanda mismuni söluverðs og þess sem stefnandi telur að lánið hafi staðið í á afsalsdegi.“ Um lagarök vísar áfrýjandi til „ ... lögfestra og ólögfestra meginreglna á sviði samningaréttar einnig til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga ... Einnig er byggt á lögum um fasteignakaup nr. 40/2002.“ Þannig var því í engu lýst nánar á hvaða reglum fasteignakauparéttarins væri byggt eða eftir atvikum á hvaða grundvelli öðrum ætluð kröfuréttindi áfrýjanda á hendur stefnda væru reist. Þar á meðal var ekkert fjallað um þýðingu þess að jörðinni var afsalað til stefnda sökum þess að stefndi hugðist ganga að henni sem veðhafi vegna vanskila þriðja aðila, Hafnarkletts ehf. Í hinum áfrýjaða dómi var að því vikið að málið sé vanreifað af hálfu áfrýjanda en allt að einu taldi héraðsdómur unnt að taka efnislega afstöðu til dómkrafna áfrýjanda og sýknaði stefnda af þeim. Óljóst er þó af dómi héraðsdóms á hvaða lagagrundvelli sú krafa sem sýknað var af var talin reist. Af málatilbúnaði áfrýjanda fyrir Hæstarétti verður helst ráðið að hann byggi umrædda kröfu á reglum fasteignakauparéttarins um réttar efndir kaupa, sbr. a. lið 1. mgr. 49. gr. laga nr. 40/2002. Þessi grundvöllur málsins var ekki lagður með skýrum hætti í stefnu auk þess sem hann gæti vart komið til álita, að minnsta kosti ekki án frekari málsútlistana, en stefndi yfirtók áhvílandi lán á grundvelli kaupsamningsins og innti ekki af hendi greiðslu í peningum. Svo sem fyrr segir er enginn frekari grundvöllur lagður að málatilbúnaði áfrýjanda og hvorki vísað til annarra úrræða 1. mgr. 49. gr. laga nr. 40/2002, reglna um skaðabætur, reglna um endurgreiðslu vegna þess að ofgreitt hafi verið af umræddu skuldabréfi, sjónarmiða um ólögmæta auðgun né annarra réttarreglna sem tækt hefði verið að taka til efnislegra varna við. Þá eru útreikningar áfrýjanda á ætluðum eftirstöðvum umrædds skuldabréfs á kaupdegi jarðarinnar bersýnilega rangir með hliðsjón af því að samkvæmt þeim er miðað við 5,7% fasta vexti þegar skuldabréfið sjálft kveður á um að það beri breytilega vexti.

Samkvæmt d. og e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að greina í stefnu svo glöggt sem verða má dómkröfur og málsástæður sem málsókn er byggð á, svo og önnur atvik sem þarf að geta til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Samkvæmt framansögðu uppfyllir málatilbúnaður áfrýjanda ekki þessar kröfur og eru því svo verulegir annmarkar á honum að ekki verður hjá því komist að vísa kröfu áfrýjanda á hendur stefnda sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 190. gr. laga nr. 91/1991 verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, Laxá ehf., greiði stefnda, Arion banka hf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.