146/2008

S gerði í málinu nánar tilgreindar kröfur á hendur E fyrir hönd eins félagsmanna sinna, en í stefnu var því lýst að S gætti réttinda rétthafa myndefnis á Íslandi og hefði á sínu snærum, meðal annars hagsmunagæslu vegna brota á höfundarréttindum félagsmanna sinna. Talið var að heimild S til að höfða málið í skjóli másóknarumboðs frá umræddum félagsmanni yrði hvorki reist á ákvæðum settra laga né dómvenju. Þá var talið að heimild S til að hafa uppi kröfur um staðfestingu lögbanns og skaðabætur yrði ekki studd við 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og þá yrði heimild þeirrar málsgreinar til að hafa uppi viðurkenningarkröfu ekki beitt til að ná fram afmörkuðum hagsmunum eins félagsmanns. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins því staðfest .

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. febrúar 2008, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I.

Í stefnu kveður sóknaraðili 365 miðla ehf., sem annast rekstur sjónvarps- og útvarpsstöðva hér á landi, hafa keypt einkarétt til sýninga á Íslandi á nánar tilgreindu erlendu sjónvarpsefni. Varnaraðili selur diska til móttöku myndefnis um gervitungl. Heldur sóknaraðili því fram að varnaraðili hafi, í tengslum við sölu þeirra haft milligöngu um sölu á áskrift að sjónvarpsrásum bresku sjónvarpsstöðvarinnar British Sky Broadcasting (SKY). Á þessum rásum sé meðal annars sýnt efni sem 365 miðlar ehf. hafi keypt sýningarrétt á hér á landi. Með milligöngu um sölu á áskriftunum hafi varnaraðili brotið gegn einkarétti 365 miðla ehf. Sóknaraðili hefur af því tilefni uppi kröfur um viðurkenningu á að sala eða milliganga varnaraðila við sölu á áskrift að fyrrnefndri sjónvarpsstöð sé óheimil, um staðfestingu á lögbanni sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði 2. ágúst 2007 við slíkri sölu eða milligöngu varnaraðila og um greiðslu skaðabóta auk málskostnaðar. Varnaraðili heldur því fram að hann hvorki selji sérstök áskriftakort fyrir sjónvarpsstöðvar SKY né innheimti gjöld vegna slíkra áskrifta.

Málið var þingfest í héraði 11. september 2007. Í upphafi málsatvikalýsingar í stefnu er aðild sóknaraðila skýrð svo: Sóknaraðili „gætir réttinda rétthafa myndefnis á Íslandi og hefur ýmis hagsmunamál rétthafa á sínum snærum, m. a. hagsmunagæslu vegna brota á höfundarréttindum félagsmanna sinna. Félagsmenn samtakanna hafa rétt til dreifingar á yfirgnæfandi hluta kvikmynda- og sjónvarpsefnis og tölvuleikja sem eru á íslenskum markaði. Félagsmenn eru kvikmyndahús, helstu útgefendur kvikmynda og sjónvarpsefnis, sjónvarpsstöðvar og helstu dreifingaraðilar tölvuleikja. Einn meðlima SMÁÍS er 365 miðlar ehf. og kemur SMÁÍS fram f.h. félagsins í þessu máli.“ Í stefnu er um aðild sóknaraðila vísað til 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Varnaraðili skilaði greinargerð 9. október 2007 og krafðist aðallega frávísunar málsins á grundvelli þess að aðild sóknaraðila yrði ekki reist á ákvæði 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Jafnframt skoraði hann á sóknaraðila að leggja fram „lög og önnur gögn um starfsemi“ sína og upplýsa „á hvaða grundvelli og samkvæmt hvaða heimildum hann rekur mál þetta fyrir 365 miðla ehf.“

Í þinghaldi í héraði 3. desember 2007 lagði sóknaraðili fram málsóknarumboð dagsett 15. nóvember sama ár sér til handa svohljóðandi: „365 miðlar ehf. ... fyrir sína hönd og allra sinna dótturfélaga veitir hér með SMÁÍS -Samtökum myndrétthafa á Íslandi ..., með vísan til tilgangs samtakanna um að vernda höfundaréttindi félagsmanna sinna, fullt og ótakmarkað umboð til þess að höfða dómsmál fyrir hönd félaganna, (þ.m.t. að grípa til bráðabirgðaaðgerða svo sem lögbanns eða kyrrsetningar), til þess að vernda höfundarréttindi félaganna og skyld réttindi með þeim hætti sem SMÁÍS telur við hæfi hverju sinni, hvort heldur er krafist skuli banns við tilteknum athöfnum eða skaðabóta eða refsinga eða annarra úrræða gegn þeim sem brjóta gegn réttindum félaganna. Á grundvelli þessa málsóknarumboðs er SMÁÍS heimilt að koma fram fyrir hönd 365 miðla ehf. og allra dótturfélaga fyrir dómstólum og stjórnvöldum og gera hverjar þær kröfur sem varða framangreinda hagsmunagæslu í þágu 365 miðla ehf. Umboð þetta er skrifleg staðfesting á áður veittu umboði.“ Í sama þinghaldi lagði sóknaraðili fram samþykktir sínar, frá aðalfundi Samtaka myndrétthafa á Íslandi 11 maí 2007. Í 2. gr. samþykktanna er kveðið á um tilgang sóknaraðila. Segir þar meðal annars að samtökin séu sameiginlegur vettvangur fyrir útgefendur, dreifingaraðila og framleiðendur myndefnis sem sýnt er á Íslandi. Þá skulu samtökin gæta hagsmuna félagsmanna gagnvart löggjafanum, hinu opinbera, neytendum, erlendum samtökum sama eðlis, myndbandaleigum, fjölmiðlum og öðrum, sem beint eða óbeint eru viðskipta- eða lagalega tengdir dreifingu myndefnis hér á landi. Ennfremur er þeim ætlað að vinna að því markmiði að hafa með því eftirlit, að myndefni á boðstólum er hér á landi í sjónvarpi, til útleigu eða sölu, sé dreift samkvæmt gildandi lögum og að standa saman að réttaraðgerðum gegn hvers konar skerðingu á lagalegum rétti og öðrum hagsmunum félagsmanna hér á landi. Samkvæmt 3. gr. samþykktanna getur „hvert það firma, félag eða lögpersóna“ sem hefur rétt til framleiðslu og/eða dreifingar myndefnis hérlendis átt aðild að samtökunum, auk fulltrúa erlendra rétthafa að því efni sem dreift er hér á landi. Samkvæmt 7. gr. er stjórn samtakanna skipuð einum fulltrúa frá „hverjum aðildarfélaga“ og annast hún stjórn þeirra milli aðalfunda.

Í þinghaldi 31. janúar 2008, áður en munnlegur málflutningur hófst um frávísunarkröfu varnaraðila, lagði sóknaraðili fram svofellda bókun: „Í samræmi við framlagningu á dskj. nr. 9 sem er málsóknarumboð frá 365 miðlum ehf. til SMÁÍS -samtaka myndrétthafa á Íslandi, þann 3. 12. 2007 þá styðst aðild SMÁÍS í málinu við almennar reglur um málsóknarumboð og til fyllingar því við 3. mgr. 25. gr. EML, eftir því sem við getur átt. Er um slíka aðild vísað til áralangrar dómvenju þar um sbr. t.d. Hæstaréttarmálið nr. 390/1996, G-kk-nf F-kk-nf gegn Myndstefi.“

II.

Heimild til að beita málsóknarumboði eru settar þröngar skorður og er hún bundin við þau tilvik að heimild sé ákveðin í settum lögum eða helgist af dómvenju. Með ákvæði 23. gr. höfundalaga nr. 73/1972 eru sérstök réttaráhrif tengd samningum sem gerðir eru við höfundarréttarsamtök, sem annast samningsgerð um flutningsrétt á bókmenntaverkum eða tónverkum eða sérstökum greinum þeirra fyrir verulegan hluta íslenskra höfunda og hlotið hafa til þess formlega viðurkenningu menntamálaráðherra. Á sama hátt eru samkvæmt 23. gr. a. höfundalaga sérstök réttaráhrif tengd samningum við samtök sem annast réttargæslu fyrir verulegan hluta íslenskra höfunda á sviði viðkomandi verks og samkvæmt 25. gr. laganna einnig samningum við samtök myndlistarmanna sem annast hagsmungæslu fyrir verulegan hluta íslenskra myndhöfunda, hvort tveggja með því skilyrði að viðkomandi samtök hafi hlotið formleg viðurkenningu menntamálaráðherra til að annast þá hagsmunagæslu. Hefur hagsmunagæsla samtaka sem uppfylla þessi skilyrði í skjóli málsóknarumboðs verið látin átölulaus í dómaframkvæmd að minnsta kost að því er varðar kröfur um greiðslu fyrir nýtingu á höfundarétti, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 390/1996, sem birtur er í dómasafni 1997 á bls. 2691. Ekki liggur fyrir að sóknaraðili fullnægi framangreindum skilyrðum höfundalaga eða hafi fengið formlega viðurkenningu menntamálaráðherra til gæslu höfundaréttarhagsmuna. Verður heimild hans til að höfða mál þetta á grundvelli málsóknarumboðs frá 365 miðlum ehf. því hvorki reist á ákvæðum settra laga né dómvenju.

Heimild sóknaraðila til að hafa uppi kröfur um staðfestingu lögbanns eða skaðabætur verður ekki reist á 3. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, sbr. dóm Hæstaréttar 13. nóvember 2007 í máli nr. 575/2007. Þá verður heimild þeirrar málsgreinar til að hafa uppi viðurkenningarkröfu ekki beitt til að ná fram afmörkuðum hagsmunum eins félagsmanns. Þar sem sóknaraðili getur samkvæmt framansögðu ekki átt aðild að máli þessu fyrir hönd 365 miðla ehf. verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Samtök myndrétthafa á Íslandi, greiði varnaraðila, Eico ehf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.