65/2003

Þ, sem gert hafði samkomulag við H um að þau ættu saman tiltekinn hest að jöfnu, tók sjálf ákvörðun um að flytja hestinn úr landi. Tókst Þ ekki að sýna fram á að H hefði veitt Þ heimild til þessa flutnings. Engin efni voru til að ætla að hesturinn ætti afturkvæmt hingað til lands, sbr. að nokkru aðalreglu 1. mgr. 2. gr. laga nr. 54/1990. Með því að flytja hestinn utan án samþykkis H hafði Þ því í reynd svipt H öllum eignarráðum yfir hestinum með ólögmætum hætti og bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart H. Kröfur H um skaðabætur voru samkvæmt þessu teknar til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. febrúar 2003. Hann krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða sér 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. maí 2002 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum var veitt hér fyrir dómi.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Aðilar máls þessa gerðu með sér samkomulag 23. janúar 1996 um stóðhestinn H-kk-þf. Kom þar fram að þau ættu hestinn saman að jöfnu, en eftir daga áfrýjanda myndi stefnda eignast hlut hans að fullu og skyldi það sama gilda ef hesturinn yrði vanaður. Átti áfrýjandi að hafa full afnot af hestinum á sumrin á jörð sinni, Stokkhólma, en stefnda annan hluta ársins. Áfrýjandi seldi jörðina með kaupsamningi 8. desember 1997. Eru aðilar ekki á einu máli um hvar hesturinn var hafður frá þeim tíma uns þau atvik urðu, sem nánar greinir hér á eftir. Áfrýjandi fékk heilablóðfall 17. febrúar 1999. Samkvæmt læknisvottorði 4. apríl 2000 leiddi þetta til þess að áfrýjandi varð „mjög illa áttaður og í raun ómeðferðarhæfur“ og skilji hvorki munnlegar leiðbeiningar né fyrirmæli. Af þessum sökum var hann sviptur fjárræði 11. maí 2000 og honum skipaður lögráðamaður.

Ágreiningslaust er að stefnda og faðir hennar fluttu hestinn út til Finnlands 13. janúar 2001. Með bréfi til ríkissaksóknara 8. ágúst 2001 lagði áfrýjandi fram kæru á hendur stefndu og föður hennar, Þ-kk-þgf J-kk-þgf, vegna útflutnings og ætlaðrar sölu þeirra á hestinum, enda hafi þetta verið gert án vitundar og vilja hans og lögráðamanns hans. Af þessu tilefni var lögregluskýrsla tekin af stefndu 26. janúar 2002, en af gögnum málsins verður ekki ráðið að gripið hafi verið til frekari aðgerða vegna kæru áfrýjanda.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta gegn stefndu 28. maí 2002 og krafði hana um greiðslu skaðabóta að álitum, að fjárhæð 1.000.000 krónur, vegna tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna ólögmæts flutnings hestsins úr landi og ætlaðrar sölu hans. Auk þess krafðist hann miskabóta að fjárhæð 500.000 krónur vegna ólögmætrar meingerðar í sinn garð. Stefnda höfðaði gagnsök í héraði og krafðist þess að áfrýjandi yrði dæmdur til að greiða sér 867.110 krónur vegna ýmiss kostnaðar af hestinum, auk útgjalda, sem áðurnefnd kæra áfrýjanda til lögreglu hafi bakað henni. Með hinum áfrýjaða dómi var stefnda sýknuð af kröfu áfrýjanda í aðalsök, en honum á hinn bóginn gert í gagnsök að greiða henni alls 367.500 krónur, sem nam helmingi kostnaðar af hestinum vegna fóðurs, hirðingar og járninga samkvæmt reikningi frá föður stefndu, sem síðar verður fjallað um. Fyrir Hæstarétti unir stefnda við niðurstöðu héraðsdóms um kröfu sína í gagnsök og eru því ekki til frekari umfjöllunar hér aðrir liðir kröfunnar en að framan er getið.

II.

Áfrýjandi heldur því fram að hesturinn, sem mál þetta varðar, hafi verið fluttur úr landi og seldur án hans samþykkis. Í áðurnefndri skýrslu stefndu hjá lögreglu 26. janúar 2002 er haft eftir henni haft að hún telji sig „eiga þennan hest ein þar sem allar forsendur upphaflegs samkomulags milli hennar og H-kk-ef séu brostnar og hún sé búin að bera allan kostnað af hestinum undanfarin ár”. Þá segir í skriflegri aðilaskýrslu stefndu, sem lögð var fram í héraði og hún staðfesti við aðalmeðferð málsins, að þar sem hún hafi ekki haft tíma fyrir hrossið og það hafi ekki verið í notkun til undaneldis „tók ég þá ákvörðun að flytja hrossið út til Finnlands.“ Hafi hún talið sig „eiga hrossið þegar það var flutt út vorið 2001“. Við aðalmeðferð málsins hélt hún því fram að hún hafi flutt hestinn til Finnlands í samræmi við áform um að koma hestinum í verð erlendis, sem hún og áfrýjandi hafi sammælst um sumarið 1998. Þau áform hafi átt rætur að rekja til þess að hesturinn hafi verið hrekkjóttur, enginn hafi getað riðið honum og aldurinn verið að færast yfir hann. Það hafi verið ódýrast að flytja hann til Danmerkur, þar sem stefnda hafi verið við nám í dýralækningum, og reyna að sýna hann þar og selja í framhaldi þess. Ekki hafi þó orðið af þessu áður en áfrýjandi veiktist 1999 og hafi hesturinn því verið geymdur í Laxnesi þar til hún hafi ákveðið að flytja hann utan „því það var ung stúlka í Finnlandi sem vantaði sýningarhest og pabbi var að flytja hross þarna út, þannig að ég tók bara sénsinn og ætlaði að reyna að láta sýna hann “.

Samkvæmt framburði stefndu, sem rakinn er hér að framan, tók hún sjálf ákvörðun um að flytja hestinn út á árinu 2001, þar sem hún taldi sig eina eiga hestinn á þeim tíma. Var henni þó fullkunnugt um samkomulag sitt og áfrýjanda 23. janúar 1996 um að þau ættu hestinn að jöfnu. Hún hefur engin gögn lagt fram því til styrktar að áfrýjandi hafi samþykkt fyrir sitt leyti útflutning hrossins á þeim tíma, sem hann var til þess bær. Þegar til þessa er litið hefur stefndu ekki tekist að sýna fram á að áfrýjandi hafi veitt henni heimild til að flytja hestinn úr landi. Engin efni eru til að ætla að hesturinn eigi afturkvæmt hingað til lands, sbr. að nokkru aðalreglu 1. mgr. 2. gr. laga nr. 54/1990 um innflutning dýra. Með því að flytja hestinn utan án samþykkis áfrýjanda hefur stefnda því í reynd svipt hann öllum eignarráðum yfir hestinum með ólögmætum hætti og bakað sér skaðabótaábyrgð. Sem fyrr segir krefst áfrýjandi bóta að álitum vegna þessa tjóns. Mikið ber á milli í gögnum málsins um ætlað verðmæti hestsins á þeim tíma, sem hann var fluttur úr landi. Á það verður fallist með áfrýjanda að honum hafi ekki verið fært að sannreyna tjón sitt, enda fyrirmunað að leita mats dómkvaddra manna, þar sem hesturinn hefur verið fluttur úr landi og stefnda ekki orðið við ítrekuðum áskorunum áfrýjanda um að upplýsa hvar hesturinn er niður kominn fyrr en við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti. Stefndu var á hinn bóginn í lófa lagið að afla slíks mats, en það hefur hún ekki gert. Verður því að fallast á kröfu áfrýjanda um skaðabætur að fjárhæð 1.000.000 krónur ásamt dráttarvöxtum, sem hann krefst frá þingfestingardegi málsins í héraði og nánar greinir í dómsorði. Stefnda hefur ekki krafist þess til vara að áfrýjanda yrði gert að gefa út til hennar afsal fyrir sínum hlut í hestinum ef honum yrðu dæmdar skaðabætur á þessum grunni. Verður því greiðsluskylda hennar við áfrýjanda ekki skilyrt á þann hátt.

Ekki eru skilyrði samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum til að taka kröfu áfrýjanda um miskabætur til greina.

III.

Stefnda heldur því fram að hún og áfrýjandi hafi gert með sér munnlegt samkomulag um að hún myndi sjá um fóðrun, hirðingu og þjálfun hestsins á veturna á hrossabúi föður síns að Laxnesi í Mosfellsbæ gegn því að áfrýjandi fengi afnot af hestinum á sumrin á jörð sinni, Stokkhólma, og hún fengi árlega þrjú folöld úr „Stokkhólmastóðinu“. Hafi áfrýjandi ekki staðið við sinn hluta samningsins og engan kostnað greitt vegna umönnunar og þjálfunar hestsins. Kemur fram í áðurnefndri aðilaskýrslu stefndu að um árabil hafi faðir hennar séð um hirðingu og þjálfun hestsins. Reisir stefnda fyrrgreinda kröfu sína á hendur áfrýjanda í gagnsök í héraði, að fjárhæð 367.500 krónur, á reikningi útgefnum af föður stefndu til hennar og áfrýjanda 1. janúar 2001 fyrir samtals 735.000 krónum. Samkvæmt hljóðan reikningsins tekur hann til nánar tiltekins kostnaðar af vörslum hestsins á tímabilinu frá byrjun ársins 1998 til miðs janúarmánaðar 2001 og er hann áritaður um greiðslu úr hendi stefndu.

Stefnda hefur ekki sýnt fram á að samningur hafi komist á með henni og áfrýjanda um að hún tæki að sér að annast um hestinn gegn endurgjaldi úr hendi áfrýjanda eða fæli þetta öðrum fyrir hönd þeirra beggja. Verður áfrýjandi því sýknaður af þeirri kröfu stefndu, sem hér um ræðir.

Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda dæmd til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefnda, Þ-kvk-nf L-kvk-nf Þ-kvk-nf, greiði áfrýjanda, H-kk-þgf S-kk-þgf, 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. maí 2002 til greiðsludags.

Stefnda greiði áfrýjanda 300.000 krónur í málskostnað í héraði. Þá greiði stefnda í ríkissjóð 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.