243/2002

Móðir Z greindist með meðgöngueitrun í mæðraskoðun og skrifaði læknir í mæðraskrá að hún skyldi leggjast inn á kvennadeild. Hún fór samt heim að lokinni skoðuninni en til stóð að hún legðist inn að morgni næsta dags. Í kjölfar skyndilegarar blæðingar um kvöldið var hún flutt á sjúkrahús þar sem í ljós kom að um fylgjulos var að ræða. Z fæddist skömmu síðar en hún er mjög skert andlega. Talið var að miða yrði við það að ástand konunnar í skoðuninni hefði verið mjög alvarlegt og að lækninum er annaðist hana hefði verið þetta ljóst. Þegar litið væri annars vegar til þessa alvarlega ástands og hins vegar til skrásetningar læknisins við mæðraskoðunina og aðgerðarlýsingar hans eftir fæðinguna yrði að telja að Í hefði ekki tekist sönnun þess að konunni hefði verið gerð nægileg grein fyrir nauðsyn innlagnar þegar í stað og hvað í húfi væri ef ekki kæmi til þess. Að öllu athuguðu hefðu ekki verið gerðar viðhlítandi ráðstafanir til að bregðast við þeirri alvarlegu hættu sem blasti við. Yrði því að fallast á þá niðurstöðu héraðsdóms að það hefðu verið mistök sem Í bæri ábyrgð á að móðir Z lagðist ekki tafarlaust inn á sjúkrahúsið í framhaldi skoðunarinnar. Þegar litið væri til gagna málsins í heild yrði því mati héraðsdóms ekki haggað að líklegast væri að meðgöngueitrun sú er móðirin var með hefði komið fylgjulosi af stað og leitt til þess að barnið varð fyrir súrefnisskorti. Væri fötlun þess þannig sennileg afleiðing af ofangreindum mistökum. Var niðurstaða héraðsdóms um fébótaábyrgð Í á tjóni Z því staðfest og henni dæmdar bætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. maí 2002 og krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefndu og honum dæmdur málskostnaður úr þeirra hendi í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á dómkröfum stefndu og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

I.

Málsatvik eru rakin í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram greindist móðir stefndu með meðgöngueitrun við mæðraskoðun í Heilsuverndarstöð Reykjavíkur síðdegis 11. febrúar 1991, þar sem hún var með eggjahvítu í þvagi, hækkaðan blóðþrýsting og vaxandi bjúg. Í mæðraskrá var skráð innlögn á kvennadeild Landspítalans. Hún fór samt heim að lokinni skoðun og stóð til að hún legðist inn að morgni næsta dags. Um kvöldið varð skyndilega mikil blæðing hjá henni og var hún flutt á sjúkrahúsið með sjúkrabíl og kom hún þangað kl. 23.10. Kom í ljós að um fylgjulos var að ræða. Var keisaraskurður framkvæmdur eftir viðeigandi undirbúning og fæddist stefnda kl. 23.37 fyrrgreindan dag. Eins og greint er frá í héraðsdómi er hún mjög skert andlega og hefur læknisfræðileg örorka hennar verið metin 90% og fjárhagsleg örorka 100%. Er ekki ágreiningur með aðilum um þá örorku.

Í málinu er deilt um það hver beri ábyrgð á því að móðir stefndu fór heim eftir mæðraskoðunina 11. febrúar 1991 en lagðist ekki þegar í stað inn á sjúkrahúsið. Einnig er deilt um, hvort þroskaskerðing barnsins og örorka verði rakin til þessa, svo og um útreikning bóta. Stefnda byggir málsókn sína á því að við mæðraskoðunina hafi átt sér stað mistök af hálfu læknis þess, sem annaðist skoðunina, og beri áfrýjandi ábyrgð á þeim. Hefði átt að leggja móðurina inn á sjúkrahús þegar í stað til að hún fengi viðeigandi eftirlit og meðferð. Þetta hafi ekki verið gert. Ennfremur hafi hún ekki fengið fullnægjandi upplýsingar frá lækninum um að hún þyrfti skilyrðislaust að leggjast inn og hafi honum borið að gera henni grein fyrir hugsanlegum afleiðingum þess fyrir hana og barnið ef hún neitaði að leggjast inn á spítalann.

Áfrýjandi hafnar því að mistök hafi orðið af hálfu þeirra, er hann beri ábyrgð á, og vísar til skriflegrar sjúkdómsgreiningar læknisins í mæðraskrá og ákvörðunar hans um innlögn, en skráningum þessum eru gerð nákvæm skil í héraðsdómi. Er og af hálfu áfrýjanda byggt á því, sem læknirinn hefur sagt við meðferð málsins, að móðirin hafi ekki viljað leggjast inn þrátt fyrir sjúkdómsgreiningu og ráðleggingar hans.

Í niðurstöðu héraðsdóms kemur fram að í fyrrgreindri mæðraskoðun hafi ástand móður stefndu verið á það alvarlegu stigi að þörf hafi verið á innlögn þegar í stað svo að unnt væri að hefja viðeigandi meðferð til að lækka blóðþrýsting hennar. Dómurinn, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, taldi að mjög brýnt hefði verið að hún væri fullkomlega upplýst um ástand sitt og hugsanlegar afleiðingar þess fyrir hana og barnið. Við aðstæður sem þessar sé veruleg hætta á að konan sjálf geti skaðast af krampa, heilaáverka, bráðasjúkdómi í hjarta- og æðakerfi svo og nýrum og lifur. Þá sé fóstrinu háski búinn vegna hættu á fylgjulosi og fósturköfnun. Taldi dómurinn ekki útilokað að viðeigandi ráðstafanir til að lækka blóðþrýstinginn hefðu verið nægjanlegar til að koma í veg fyrir fylgjulos. Þar að auki hefði vera hennar á sjúkrahúsi sennilega stytt tíma frá fyrstu einkennum fylgjuloss að fæðingu, en minni líkur væru á sköddun vegna súrefnisskorts eftir því sem sá tími væri styttri. Er þetta og stutt öðrum læknisfræðilegum gögnum í málinu.

Við það verður að miða samkvæmt framansögðu að ástand konunnar í skoðuninni 11. febrúar 1991 hafi verið mjög alvarlegt og að lækninum, er annaðist hana, hafi verið þetta ljóst. Í fyrirmælum kvennadeildar Landspítalans um meðferð á meðgöngueitrun frá 1986, sem fyrir liggja í málinu og óumdeilt er að fara átti eftir á þessum tíma, segir meðal annars, að finnist háþrýstingur hjá konu við mæðraskoðun yfir 140-160/100 og eggjahvíta í þvagi þurfi að koma til innlögn á meðgöngudeild. Samkvæmt skráningu í mæðraskrá var blóðþrýstingur hjá móður stefndu við mæðraskoðunina fyrrgreindan dag 160/120 og eggjahvíta reyndist í þvagi eins og áður er fram komið. Í umsögn R-kk-ef T-kk-ef G-kk-ef, dr. med., prófessors og forstöðulæknis á kvennadeild Landspítala, háskólasjúkrahúss, um fæðingu stefndu, segir hann það sitt mat að móðirin hafi verið með „alvarlega meðgöngueitrun á þessum tímapunkti, og í þannig tilvikum er tafarlaus innlögn nauðsynleg“. Staðfesti hann þetta fyrir dómi og sagði jafnframt að venjulega væri ekki beðið með að leggja konu með þennan blóðþrýsting og þetta mikla eggjahvítu inn á sjúkrahús.

Þegar annars vegar er litið til þessa alvarlega ástands og hins vegar til skrásetningar læknisins við mæðraskoðunina og aðgerðarlýsingar hans eftir fæðinguna, sem raktar eru í héraðsdómi, verður að telja að áfrýjanda hafi ekki tekist sönnun þess að konunni hafi verið gerð nægileg grein fyrir nauðsyn innlagnar þegar í stað og hvað í húfi væri ef ekki kæmi til þess. Að öllu athuguðu hafi ekki verið gerðar viðhlítandi ráðstafanir til að bregðast við þeirri alvarlegu hættu, sem blasti við. Verður samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms fallist á þá niðurstöðu hans að það hafi verið mistök, sem áfrýjandi beri ábyrgð á, að hún lagðist ekki tafarlaust inn á sjúkrahúsið í framhaldi skoðunarinnar.

Eins og rakið er í héraðsdómi komu til álita aðrir þættir, sem gátu átt þátt í þeirri þroskaskerðingu, sem stefnda varð fyrir. Eftir að hafa fjallað um þá var það niðurstaða dómsins að líklegast væri að meðgöngueitrun sú, er móðirin var með, hefði komið fylgjulosi af stað og leitt til þess að barnið varð fyrir súrefnisskorti og væri fötlun þess þannig sennileg afleiðing af ofangreindum mistökum. Þegar litið er til gagna málsins í heild verður þessu mati ekki haggað og ber því að staðfesta niðurstöðu dómsins um fébótaábyrgð áfrýjanda á tjóni stefndu.

II.

Héraðsdómur hefur ákveðið bætur vegna varanlegrar örorku á grundvelli læknisfræðilegrar örorku, sem metin var 90% eins og áður greinir. Segir í héraðsdómi að byggt sé á útreikningi J-kk-ef E-kk-ef Þ-kk-ef tryggingafræðings 28. janúar 2002, sem tekur mið af meðaltekjum verkamanna á útreikningsdegi og tekur tillit til 10% fjármagnstekjuskatts. Höfuðstólsverðmæti vinnutekjutaps nam samkvæmt þeim útreikningi 34.587.000 krónum og töpuð lífeyrisréttindi námu 2.075.000 krónum, en í honum er miðað við 100% örorku. Í 1. varakröfu stefndu er miðað við þennan útreikning, að því breyttu að byggt er á 90% örorku. Þykir rétt, eins og málið er flutt hér fyrir dómi, að hafa hliðsjón af þeirri kröfu. Þegar tekið hefur verið tillit til hagræðis af skattfrelsi og eingreiðslu þykja bætur vegna varanlegrar örorku hæfilega ákveðnar 23.500.000 krónur. Frá þeim dragast greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins, 11.101.000 krónur. Bætur vegna tapaðra lífeyrisréttinda verða dæmdar eins og í héraðsdómi segir, 1.867.500 krónur. Með skírskotun til forsendna dómsins verður og staðfest ákvörðun hans um miskabætur, 1.800.000 krónur. Samkvæmt þessu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefndu 16.066.000 krónur með vöxtum í samræmi við héraðsdóm, eins og nánar er kveðið á um í dómsorði.

Staðfest verður gjafsóknarákvæði héraðsdóms.

Stefnda hefur gjafsókn í málinu og þykja því ekki efni til að kveða sérstaklega á um greiðslu málskostnaðar af hálfu áfrýjanda. Gjafsóknarkostnað stefndu skal greiða eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu, Z, 16.066.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. febrúar 1997 til 8. mars 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 750.000 krónur.