524/2009

M varð fyrir slysi 28. nóvember 1991 um borð í togara í eigu HD hf. Samkvæmt yfirmatsgerð var varanleg læknisfræðileg örorka  M metin  12% en hann var látinn bera 1/3 hluta tjóns síns sjálfur. M fékk greiddar bætur úr hendi V 24. september 2004 vegna slyssins, sem hann tók við án fyrirvara. Í kjölfar þess taldi M að heilsufar sitt af völdum slyssins hafi versnað mjög og höfðaði mál 27. desember gegn HÓ til heimtu frekari bóta á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga. Lögmaðurinn H fór með málið fyrir hans hönd. Í þingbók málsins 24. september 2004  kemur fram að málið væri fellt niður að „ósk stefnanda“. M kvaðst hins vegar ekki hafa vitað af niðurfellingu málsins. M höfðaði á ný mál og krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda H vegna tjóns sem hann hafi orðið fyrir þegar H felldi niður dómsmálið. Í dómi héraðsdóms er vísað í niðurstöður í undir- og yfirmatsgerðum sem aflað var undir rekstri málsins. Samkvæmt þeim væru engar ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu  M  frá því mati sem gert var árið 1998 og lagt til grundvallar bótauppgjöri til hans. Breyting á miskastigi um 3% gæti ekki talist veruleg svo uppfyllt væri skilyrði um endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga um að miska- eða örorkustig væri verulega hærra en áður var talið. Var í því sambandi vísað í dómafordæmi Hæstaréttar. Talið var að þar sem lögvarin krafa á hendur V hefði ekki stofnast, væri ekki fyrir hendi tjón sem til álita kæmi að gera H skaðabótaskyldan fyrir. Var H því sýknaður af kröfu M í héraði. Fyrir Hæstarétti krafðist M aðallega ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar málsins þar sem hann taldi sérfróða meðdómendur í héraðsdómi hafa verið vanhæfa til að fara með málið, auk þess sem einn yfirmatsmannanna hafi tengst V með þeim hætti að yfirmatsgerð yrði ekki lögð til grundvallar. Til vara gerði hann sömu kröfur og hann hafði uppi í héraði. Þá óskaði M framlagningar nýrrar matsgerðar fyrir Hæstarétti eftir lok gagnaöflunarfrests, en ekki var talið að skilyrði væru fyrir hendi til að koma henni að í málinu. Hæstiréttur hafnaði aðalkröfu M og staðfesti dóm héraðsdóms með vísan til forsendna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2009. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar á ný, en til vara að viðurkennd verði bótaskylda stefnda vegna tjóns, sem áfrýjandi hafi orðið fyrir þegar stefndi felldi niður dómsmál í Héraðsdómi Reykjavíkur 24. september 2002 þar sem áfrýjandi krafði Hólmadrang hf. um bætur vegna slyss, sem hann varð fyrir 28. nóvember 1991. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að bótaréttur verði aðeins viðurkenndur að tveimur þriðju hlutum. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins reisir áfrýjandi á því að hinir sérfróðu meðdómsmenn hafi verið vanhæfir til að fara með málið, auk þess sem einn yfirmatsmanna hafi tengst réttargæslustefnda með þeim hætti að yfirmatsgerð verði ekki lögð til grundvallar dómi. Áfrýjandi bendir í fyrsta lagi á það, að annar meðdómsmaðurinn, Á-kk-nf K-kk-nf bæklunarlæknir, hafi verið dómkvaddur sem einn þriggja yfirmatsmanna í málinu 18. júní 2008 en M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf bæklunar- og handaskurðlæknir verið skipaður í hans stað 1. september sama ár. Samkvæmt c. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sé dómari vanhæfur til að fara með mál hafi hann verið mats- eða skoðunarmaður um sakarefnið. Það sé sjálf dómkvaðningin til starfans sem skeri úr og engu breyti hvort dómkvaddur matsmaður ljúki störfunum eða láti af þeim áður en matsgerð liggur fyrir. Varðandi þetta er til þess að líta að samkvæmt endurriti úr Héraðsdómi Reykjavíkur var eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna 18. júní 2008 málinu frestað til 7. október sama ár. Málið var þó tekið fyrir á ný 30. júní sama ár þar sem lögmaður áfrýjanda upplýsti að einn yfirmatsmanna sæi sér ekki fært að vinna að yfirmatinu og hafi lögmenn óskað þess að annar yrði dómkvaddur í hans stað. Það var gert og var málinu aftur frestað til 7. október. Málið var enn tekið fyrir 1. september 2008 þar sem lögmaður áfrýjanda upplýsti aftur að einn yfirmatsmaður, Á-kk-nf K-kk-nf, sæi sér ekki fært að vinna að yfirmatinu. M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf var dómkvaddur í hans stað og málinu þá frestað til 29. október. Af gögnum málsins er ekkert sem gefur til kynna að Á-kk-nf hafi nokkuð starfað að yfirmatinu frá því hann var dómkvaddur 18. júní og þar til annar var dómkvaddur í hans stað 1. september sama ár. Áfrýjandi byggir heldur ekki á að svo hafi verið. Ekki fær staðist að dómkvaðningin ein leiði til vanhæfis, þar sem hinn dómkvaddi á þar engan hlut að máli. Það er fyrst með störfum hans að matinu sem hann verður matsmaður um sakarefnið, eins og orðað er í áðurgreindu lagaákvæði, enda gæti hann þá fyrst tekið afstöðu til efnis málsins. Samkvæmt þessu verður því ekki á þessa málsástæðu áfrýjanda fallist.

Í öðru lagi vísar áfrýjandi til þess, að hinn meðdómsmaðurinn, B-kk-nf P-kk-nf S-kk-nf bæklunarlæknir, sé samstarfsmaður og starfsfélagi yfirmatsmannsins M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef á Læknastöðinni að Suðurlandsbraut 34 í Reykjavík, sem rekin sé af Stoðkerfi ehf., sem þeir kunni báðir að eiga hlut í. Hafi meðdómsmaðurinn því tengst yfirmatsmanninum með þeim hætti að fyrir hendi hafi verið þær aðstæður, sem til þess voru fallnar að draga óhlutdrægni meðdómsmannsins með réttu í efa, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt skjal með nöfnum tuttugu og fimm lækna, flestum með bæklunarskurðlækningar að sérgrein, sem starfa á Læknastöðinni í Orkuhúsinu að Suðurlandsbraut 34, en engar upplýsingar um einkahlutafélagið Stoðkerfi. Á skjalinu kemur fram að þeir hafa sameiginlega símavörslu á vinnustað sínum. Ekki er annað í ljós leitt en að viðkomandi læknar reki hver sína læknastofu undir sama þaki Orkuhússins. Ekkert er heldur leitt í ljós um að meðdómsmaðurinn B-kk-nf P-kk-nf og yfirmatsmaðurinn eigi þar saman hagsmuni eða séu þannig tengdir innbyrðis eða við aðila málsins að draga megi óhlutdrægni meðdómsmannsins með réttu í efa. Er því ekki á þessa málsástæðu áfrýjanda fallist.

Í þriðja lagi bendir áfrýjandi á það, að yfirmatsmaðurinn M-kk-nf P-kk-nf hafi unnið sem matsmaður fyrir réttargæslustefnda og þegið verktakagreiðslur fyrir matsgerðir í hans þágu, eins og fram hafi komið í framburði hans fyrir héraðsdómi. Um þessi tengsl yfirmatsmannsins við réttargæslustefnda hafi áfrýjanda ekki verið kunnugt þegar dómkvaðning fór fram. Þau leiði hins vegar til þess að yfirmatsmaðurinn geti ekki talist að „öllu leyti óaðfinnanlegt vitni“ í skilningi 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 og því vanhæfur til starfans. Fyrir héraðsdómi skýrði þessi yfirmatsmaður aðspurður frá því að hann hafi sem verktaki þegið greiðslur fyrir matsgerðir frá réttargæslustefnda á sama hátt og frá öðrum tryggingafélögum, Tryggingastofnun ríkisins, Landlæknisembættinu, lögmönnum eða yfirleitt frá þeim sem sæju ástæðu til fá hann til matsstarfa og bera undir hann spurningar. Matsmaðurinn hefur ekki verið trúnaðarlæknir réttargæslustefnda eða í föstu starfssambandi við hann þótt hann hafi tekið að sér einstök verkefni fyrir hann gegn endurgjaldi. Það veldur ekki slíkum tengslum að matsmaðurinn verði ekki óyggjandi talinn hafa uppfyllt framangreinda kröfu 3. mgr. 61. gr. laganna til að vera dómkvaddur til yfirmats, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 5. febrúar 2009 í máli nr. 223/2008, sem áfrýjandi hefur vísað til. Verður því ekki á þessa málsástæðu áfrýjanda fallist.

II

Þann 27. september 2010, sem var einum degi fyrir munnlegan flutning málsins í Hæstarétti, sendi áfrýjandi réttinum matsgerð tveggja dómkvaddra manna, bæklunarlæknis og taugaskurðlæknis, sem dagsett er sama dag og óskaði framlagningar hennar. Í henni er komist að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi hlotið verulega hærri miska og læknisfræðilega örorku af völdum slyss 28. nóvember 1991 heldur en komist var að niðurstöðu um í hinum áfrýjaða dómi á grundvelli matsgerða dómkvaddra undir- og yfirmatsmanna. Við munnlegan flutning málsins lýsti lögmaður áfrýjanda yfir að umbjóðandi hans hefði sjálfur beðið um dómkvaðningu matsmanna fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í nóvember 2009, en um þetta nýtur engra gagna í málinu. Áfrýjandi hefur hins vegar lagt fyrir Hæstarétt matsbeiðni sína 28. janúar 2010, þar sem óskað var eftir dómkvaðningu tveggja manna til að meta álitaefni í 26 liðum sem tengist áðurnefndu slysi og afleiðingum þess. Mótmæli komu fram af hálfu stefnda og réttargæslustefnda þar sem dómkvaðningin væri þýðingarlaus. Héraðsdómur Reykjavíkur dómkvaddi tvo menn til starfans 10. mars 2010. Matsgerð þeirra hefur nú verið lögð fyrir Hæstarétt, sbr. að framan. Stefndi mótmælir að þetta gagn fái komist að í málinu.

Áfrýjandi leitast nú við með nýrri matsgerð að sanna að miski hans og læknisfræðileg örorka sé meiri en áður hefur verið komist að niðurstöðu um. Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 16. júní 2009 og áfrýjunarstefna gefin út 14. september sama ár. Fresti til gagnaöflunar fyrir Hæstarétti lauk 23. desember 2009 og er því löngu liðinn sá tími sem málsaðilar höfðu til þess. Engin skilyrði eru því fyrir hendi til að hin nýja matsgerð fái komist að í málinu. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Rétt er að hver aðila beri sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.