309/2000

Deilt var um hvort stofnast hefði samningur um afnot H af aðstöðu, sem S hafði hjá flutningaþjónustunni T. Jafnframt var deilt um efni samningsins, einkum um tímalengd hans og það endurgjald sem S hefði borið fyrir afnot H af aðstöðunni. Ekki var fallist á kröfu H um sýknu vegna aðildarskorts, enda hefði hann ekki sýnt fram á að S hefði mátt ætla að H kæmi fram í nafni einkahlutafélags sem hann ætti ásamt eiginkonu sinni. Með hliðsjón af gögnum sem fram voru lögð í málinu og vörðuðu m.a. afnot H af umræddri aðstöðu var fallist á að til samningsins hefði stofnast. Þar sem ósannað var að H hefði tilkynnt S um slit samningsins var samningstíminn talinn hafa verið sá sem S hélt fram. Var H gert að greiða S fyrir afnotin og miðaðist fjárhæð þess við matsgerð dómkvadds matsmanns sem S hafði aflað um það hvað telja bæri hæfilegt endurgjald.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2000. Krefst hann aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að fjárhæðin, sem gagnáfrýjanda var dæmd í héraði, verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 25. október 2000. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að aðaláfrýjanda verði gert að greiða dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 560.250 krónum frá 15. júní 1997 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Í máli þessu deila aðilar um hvort stofnast hafi samningur með þeim um afnot aðaláfrýjanda af aðstöðu, sem gagnáfrýjandi hafði hjá flutningaþjónustu TVG-Zimsen hf. í Reykjavík, en þaðan kveðst sá síðarnefndi hafa sinnt vöruflutningum á sunnanverða Vestfirði frá árinu 1993. Þeir deila einnig um hvert hafi verið efni slíks samnings, einkum að því er varðar tímalengd hans og það endurgjald, sem aðaláfrýjandi skyldi greiða fyrir afnotin. Málið var höfðað í héraði af gagnáfrýjanda til heimtu leigugjalds úr hendi aðaláfrýjanda vegna afnotanna. Aðaláfrýjandi höfðaði gagnsök í héraði, þar sem hann krafðist greiðslu skuldar vegna þjónustu við vöruafgreiðslu á Patreksfirði fyrir gagnáfrýjanda. Aðilar una héraðsdómi um gagnsökina og er hún ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti.

Bú gagnáfrýjanda var tekið til gjaldþrotskipta 9. júlí 1999. Hann hélt sjálfur áfram rekstri málsins fyrir héraðsdómi í þágu þrotabúsins með heimild í 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skiptum á búinu lauk 29. mars 2000 og hefur gagnáfrýjandi tekið á ný við aðild að málinu fyrir Hæstarétti.

II.

Fallist er á með héraðsdómi að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að gagnáfrýjanda hafi mátt vera ljóst í viðskiptum þeirra að aðaláfrýjandi taldi sig koma þar fram í nafni einkahlutafélags, Vöruafgreiðslunnar, sem hann kveðst eiga og reka ásamt eiginkonu sinni. Verður aðaláfrýjandi því ekki sýknaður vegna aðildarskorts.

Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvað aðaláfrýjandi samkomulag hafa orðið um að hann og gagnáfrýjandi sinntu frá hausti 1996 sameiginlega flutningaþjónustu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði haft með höndum. Fyrir héraðsdómi voru lögð fram þrjú bréf forstjóra TVG-Zimsen hf., þar sem hann staðfesti að gagnáfrýjandi hafi haft til umráða aðstöðu fyrir vöruflutninga hjá fyrirtækinu til 1. júní 1997 og að aðaláfrýjandi hafi haft aðgang að og nýtt sér þessa aðstöðu á tímabilinu 15. október 1996 til 1. júní 1997. Sér hafi ekki verið kunnugt um hvort aðaláfrýjandi hafi gert þetta í eigin nafni eða í nafni framangreinds einkahlutafélags. Með vísan til þessa og röksemda héraðsdómara um þennan þátt málsins verður að leggja til grundvallar að stofnast hafi samningur um not aðaláfrýjanda af aðstöðu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði og hér um ræðir. Er þá einnig litið til þess að aðaláfrýjandi viðurkenndi í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hafa nýtt sér aðstöðu þessa, en kvað það þó ekki hafa verið lengur en um tveggja mánaða skeið.

Ósannað er að aðaláfrýjandi hafi tilkynnt gagnáfrýjanda um slit á samningi þeim, sem samkvæmt framansögðu stofnaðist með þeim. Verður því að miða við að samningstíminn hafi verið sá, sem gagnáfrýjandi heldur fram, eða frá 15. október 1996 til 1. júní 1997.

Aðilar sömdu ekki um endurgjald úr hendi aðaláfrýjanda fyrir afnotin. Krafði gagnáfrýjandi fyrst um 1.634.063 krónur og var málið höfðað í héraði til heimtu þeirrar fjárhæðar. Í greinargerð fyrir héraðsdómi andmælti aðaláfrýjandi ekki þessari fjárhæð sem ósanngjarnri og hafði ekki uppi málsástæður um það efni. Hann gerði þó kröfu um lækkun stefnukröfunnar án þess að rökstyðja hana sérstaklega. Þrátt fyrir þetta aflaði gagnáfrýjandi matsgerðar dómkvadds manns, þar sem hann óskaði eftir mati á því hvað telja bæri sanngjarna leigu fyrir þá hagsmuni, sem aðaláfrýjandi hafði not af. Niðurstaða matsmannsins var sú að hæfilegt endurgjald að meðtöldum virðisaukaskatti væri 560.250 krónur og gerði gagnáfrýjandi varakröfu um þá fjárhæð við aðalmeðferð málsins í héraði. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem hér verður beitt með lögjöfnun, ber kaupanda, þegar kaup eru gerð en ekkert er samið um kaupverðið, að greiða það, sem seljandi heimtar, ef eigi verður að telja það ósanngjarnt. Ákvæðið hefur verið skýrt svo að það sé kaupandi, sem hefur sönnunarbyrði um hvort kaupverð það, sem seljandi heimtar, sé ósanngjarnt. Þótt aðaláfrýjandi hafi ekki fært fram sannanir um að endurgjald það, sem gagnáfrýjandi krafðist í öndverðu, sé ósanngjarnt verður niðurstaða hins dómkvadda matsmanns um hvað sé hæfilegt endurgjald lögð til grundvallar, enda hefur mati hans ekki verið hnekkt og gagnáfrýjandi unir við niðurstöðu héraðsdómara um það efni. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 560.250 krónur. Málið var höfðað með birtingu stefnu 2. október 1997. Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. vaxtalaga verða gagnáfrýjanda dæmdir dráttarvextir á kröfuna frá þeim degi.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, H-kk-nf R-kk-nf A-kk-nf, greiði gagnáfrýjanda, S-kk-þgf T-kk-þgf, 560.250 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 2. október 1997 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.