446/2003

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa K hf. samkvæmt 2. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um að bú F ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Var talið að einföld ábyrgð væri ekki nægileg trygging samkvæmt 1. tölulið 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 til að koma í veg fyrir að krafa K hf. næði fram að ganga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. nóvember 2003. Kærumálsgögn bárust réttinum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands vestra 18. nóvember 2003 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá krefst hann þess að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur um annað en málskostnað, sem sér verði dæmdur í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti. Kemst krafa hans um málskostnað í héraði því ekki að fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins leitaði sóknaraðili 22. september 2003 eftir heimild Héraðsdóms Norðurlands vestra til greiðslustöðvunar. Með úrskurði næsta dag var sóknaraðila veitt sú heimild allt til 14. október 2003. Með úrskurði 21. sama mánaðar var beiðni sóknaraðila um áframhaldandi greiðslustöðvun hafnað. Í kjölfarið lagði varnaraðili fram kröfu í héraðsdómi 28. október 2003 um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Krafan var tekin fyrir á dómþingi 5. nóvember 2003. Vegna mótmæla sóknaraðila við kröfu varnaraðila var mál þetta þá þingfest í samræmi við 168. gr. laga nr. 21/1991. Lýstu báðir aðilar því yfir að ekki væri þörf á munnlegum málflutningi eftir framlagningu greinargerða. Var aðilum veittur frestur til 11. sama mánaðar til skila á greinargerðum og í því þinghaldi var málið tekið til úrskurðar án munnlegs málflutnings. Með hinum kærða úrskurði var krafa varnaraðila tekin til greina.

Í málinu ber sóknaraðili því við að eðlilegt hefði verið að flytja mál aðila munnlega fyrir héraðsdómi þrátt fyrir yfirlýsingu hans á dómþingi um hið gagnstæða. Við þá yfirlýsingu er sóknaraðili bundinn samkvæmt grunnreglu 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

II.

Krafa varnaraðila um að bú sóknaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta er byggð á því að sóknaraðili hafi haft heimild til greiðslustöðvunar sem hafi lokið innan mánaðar áður en krafa hans um gjaldþrotaskipti barst héraðsdómara, sbr. 2. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan verður fallist á með varnaraðila að sú aðstaða sem fram komi í lagaákvæðinu sé að þessu leyti fyrir hendi. Fyrir Hæstarétti heldur sóknaraðili meðal annars fram að varnaraðili geti ekki krafist gjaldþrotaskipta á búi hans samkvæmt þessu ákvæði þar sem krafa varnaraðila vegna afurðarlánasamnings 8. október 2002 hafi verið nægilega tryggð, sbr. 1. tölulið 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Máli sínu til stuðnings vísar hann til yfirlýsingar Byggðastofnunar 9. október 2002 þar sem stofnunin tókst á hendur einfalda ábyrgð á fullum efndum á fyrrnefndum samningi.

Samkvæmt 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 getur lánardrottinn krafist þess að bú skuldara verði tekið til gjaldþrotaskipta að fullnægðum skilyrðum sem fram koma í einhverjum þeirra fjögurra töluliða sem ákvæðið hefur að geyma, enda sýni skuldarinn ekki fram á að hann sé allt að einu fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum þegar þær koma í gjalddaga eða verði það innan skamms tíma. Frá þessari reglu laganna eru tvær undantekningar í 1. og 2. tölulið 3. mgr. sömu greinar. Samkvæmt fyrri töluliðnum, sem er sá liður sem sóknaraðili vísar til í máli þessu, getur lánardrottinn ekki krafist gjaldþrotaskipta á búi skuldara ef krafa hans er nægilega tryggð með veði eða öðrum sambærilegum réttindum í eignum skuldarans eða þriðja manns eða vegna ábyrgðar þriðja manns.

Eins og áður er getið heldur sóknaraðili því fram að einföld ábyrgð sé nægileg trygging samkvæmt 1. tölulið 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 til að koma í veg fyrir að krafa varnaraðila nái fram að ganga. Óháð því hvort þessi málsástæða sóknaraðila sé nægilega snemma fram komin verður í ljósi eðlis þessarar tegundar ábyrgðar og aðstæðna að öðru leyti að hafna því að hún sé nægileg trygging í tilvikum sem þessu. Eins og rakið er í héraðsdómi hefur sóknaraðili, sem fékk heimild til greiðslustöðvunar, ekki sýnt fram á að hann sé fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum, sbr. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Eru skilyrði ákvæðisins því uppfyllt til að taka megi kröfu varnaraðila til greina. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Ferskar afurðir ehf., greiði varnaraðila, Kaupþingi Búnaðarbanka hf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.