175/2011

H o.fl. kröfðust þess að viðurkennd yrði sjálfskuldarábyrgð, en til vara einföld ábyrgð, íslenska ríkisins á tjóni þeirra vegna mismunar sem var á verðmæti hlutdeildarskírteina í Peningabréfum Landsbankans ISK við lokun markaða 3. október 2008 annars vegar og við uppgjör hlutdeildarskírteinishafa 29. sama mánaðar hins vegar. Voru kröfurnar reistar á opinberum yfirlýsingum þáverandi forsætisráðherra og viðskiptaráðherra í október 2008. Hæstiréttur taldi að í engri þeirra yfirlýsinga sem vísað hefði verið til hefði komið fram að íslenska ríkið myndi tryggja hlutdeildarskírteini í Peningabréfum Landsbankans eða taka á sig ábyrgð á tjóni áfrýjenda. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu íslenska ríkisins staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 22. mars 2011 og krefjast þess aðallega að viðurkennd verði sjálfskuldarábyrgð, en til vara einföld ábyrgð, stefnda á tjóni áfrýjenda vegna mismunar sem var á verðmæti hlutdeildarskírteina í Peningabréfum Landsbankans ISK við lokun markaða 3. október 2008 annars vegar og við uppgjör til hlutdeildarskírteinishafa 29. sama mánaðar hins vegar. Í báðum tilvikum krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem nánar greinir í héraðsdómi áttu áfrýjendur hlutdeildarskírteini í fjárfestingarsjóði, sem nefndist Peningabréf Landsbankans ISK. Sjóðurinn var rekinn af Landsvaka hf. en svokallaður vörsluaðili sjóðsins var Landsbanki Íslands hf. Samkvæmt 2. gr. reglna sjóðsins skyldi Landsvaki hf. veita viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og öðrum eignum á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu sjóðsins og í samræmi við ákvæði laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði og gefa út hlutdeildarskírteini í sjóðnum til staðfestingar á hlutdeild í eignum hans. Samkvæmt 6. gr. reglnanna var markmið með útgáfu peningabréfanna „að ná góðri ávöxtun og dreifingu áhættu með því að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum að mati stjórnar Landsvaka hf.“ Í 7. gr. var síðan ákvæði um að eigandi hlutdeildarskírteinis hefði réttarstöðu lánardrottins gagnvart sjóðnum. Fyrir liggur í málinu að lokað var fyrir innlausn hlutdeildarskírteina í þessum peningamarkaðssjóði 6. október 2008. Með ódagsettu bréfi Landsvaka hf. til sjóðfélaga var tilkynnt að Fjármálaeftirlitið hafi 17. október 2008 mælst til þess að peningamarkaðssjóðum yrði slitið. Það yrði gert við þann sjóð, sem hér um ræðir, með útborgun til sjóðfélaganna 29. sama mánaðar á fjárhæð, sem svaraði til 68,8% af hlutdeild hvers þeirra í honum.

Kröfur áfrýjenda eru á því reistar að með yfirlýsingum þáverandi forsætisráðherra og viðskiptaráðherra hafi stofnast ábyrgð stefnda, sjálfskuldarábyrgð eða einföld ábyrgð, á ætluðu tjóni áfrýjenda vegna þess mismunar á verðmæti hlutdeildarskírteinanna sem í kröfunum greinir. Nefndar yfirlýsingar eru raktar í héraðsdómi, en þær voru gefnar af forsætisráðherra í hádegisfréttum ríkisútvarpsins 3. október 2008 og í ávarpi hans til íslensku þjóðarinnar 6. sama mánaðar, svo og af honum og viðskiptaráðherra síðargreinda daginn í umræðum á Alþingi um frumvarp sem varð að lögum nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.

Yfirlýsingar ráðherranna vörðuðu þau stefnumið sem stjórnvöld töldu rétt að fylgja á þessum tíma, þegar yfir vofði áhlaup á íslenska viðskiptabanka. Í yfirlýsingu þeirri sem ríkisstjórnin gaf út 6. október 2008 var því heitið að allar innstæður í innlendum viðskiptabönkum og sparisjóðum yrðu tryggðar að fullu og í kjölfar hennar voru samþykkt lög nr. 125/2008 þann 7. sama mánaðar. Í 6. gr. þeirra laga var kveðið á um forgangsrétt innstæðukrafna við slit fjármálafyrirtækja. Bankakinnstæður eru kröfur á banka í formi veltu- eða sparifjárreikninga. Í engri þeirra yfirlýsinga sem áfrýjendur reisa kröfur sínar á kom fram að stefndi myndi á nokkurn hátt tryggja hlutdeildarskírteini í Peningabréfum Landsbankans eða taka á sig ábyrgð á tjóni áfrýjenda. Þegar af þessari ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Hörður Hilmarsson, A.G. Eignarhald hf., Aðalgeir Jónsson, Aðalsteinn Gottskálksson, Anna Helgadóttir, Anna Jóna Jóhannsdóttir, Anna Jónsdóttir, Anna Lilja Gunnarsdóttir, Anna M. Thoroddsen, Anna S. Guðmundsdóttir, Ari Eydal Egilsson, Ágúst Sigurður Sigurðsson, Áki Guðmundsson, Árni B. Ingvarsson, Ásdís Gunnlaugsdóttir, Ásdís Hannesdóttir, Ásgeir Guðmundsson, Áslaug Ragnhildur Holm Johnson, Ásmundur Karlsson, Ástrúður K. Jónsdóttir, Baldur Gunnlaugsson, Baldur Hjörleifsson, Barði Ólafsson, Bergdís Kristjánsdóttir, Bergljót Rist, Bergþóra Skúladóttir, Bessi Eydal Egilsson, Birgir Jóh. Jóhannsson, Birgir Sigurpálsson, Birna Óladóttir, Bjarnfinnur Hjaltason, Björg Þórhallsdóttir, Björn Hrafnkelsson, Björn Ómar Jónsson, Björn Ragnar Björnsson, Björn S. Stefánsson, Bryngeir Kristinsson, Brynja Böðvarsdóttir, Brynja Stephanie Swan, D7 ehf., Dagbjört Aðalsteinsdóttir, Dagbjört Óskarsdóttir, Daníel Björnsson, Dóra Lydia Haraldsdóttir, Edda Björnsdóttir, EGI ehf., Eiríkur Stephensen, Elín Dís Marinósdóttir, Elín Eik Stefánsdóttir, Elín Þóra Dagbjartsdóttir, Elísabet Helga Harðardóttir, Emil H. Ólafsson, Erla Charlesdóttir, Finnur V. Gunnarsson, Fisk Gallerý ehf., Friðrik S. Oddsson, G & K Seafood ehf., Gauti Arnþórsson, Gerður Helgadóttir, Gestamóttakan ehf., Gísli Grétar Magnússon, Gísli Guðmundsson, Gísli H. Baldursson, Gísli Jón Kristinsson, Gísli Snæbjörnsson, Gíslína Garðarsdóttir, Gréta Mjöll Bjarnadóttir, Guðbjörg Magnúsdóttir, Guðbjörn Sigurpálsson, Guðfinna Eydal, Guðmundur B. Guðmundsson, Guðmundur Bjarnason, Guðmundur Einarsson, Guðmundur Erlendsson, Guðmundur Óli Helgason, Guðmundur R. Guðmundsson, Guðmundur Sveinsson, Guðmundur Þ. Albertsson, Guðni Sigmundsson, Guðni Þórir Jóhannsson, Guðný Ósk Agnarsdóttir, Guðrún Bríet Gunnarsdóttir, Guðrún Edda Matthíasdóttir, Guðrún Elva Hjörleifsdóttir, Guðrún Guðlaugsdóttir, Guðrún Hansdóttir, Guðrún M. Vigfúsdóttir, Gunnar Á. Kristjánsson, Gunnar Guðjónsson, Gunnar Guðmundsson, Gunnar Gunnþórsson, Gunnar Ingi Þórðarson, Gunnar Kristófersson, Gunnar Rúnar Gunnarsson, Gunnar Sigurðsson, Gunnar Snorrason, Gunnar Steinn Aðalsteinsson, Gunnhildur Valgarðsdóttir, Gunnþór Halldórsson, Gústa Þórlaug Svavarsdóttir, Gústaf Arnar, Gústav Björgvin Helgason, Gylfi Gylfason, Halldór fiskvinnsla ehf., Halldór Jón Sigurðsson, Halldór Þorsteinsson, Halldóra B. Jónsdóttir, Halldóra Ólafsdóttir, Haraldur J. Hamar, Haraldur Magnússon, Haukur Einarsson, Heimsfriðarsamtök fjölskyldna, Helga Jósefsdóttir, Helga Þórhallsdóttir, Helgi Guðnason, Henry Þór Henrysson, Hildur B. Eydal Egilsdóttir, Hildur Jörundsdóttir, Hilmar Jónsson, Hjálmar Guðmundsson, Hjalti Guðmundsson, Hjalti P. Þorvarðarson, Hjalti Sigurðarson, Höfðabrekka ehf., Hörður Pálsson, Hrafnhildur Magnúsdóttir, Hrafnkell Björnsson, Hrefna Gísladóttir, Hreinn Guðmundsson, Hreinn Ómar Arason, Hrönn Ólína Jörundsdóttir, Hulda Elma Guðmundsdóttir, Inga Dóra Jónsdóttir, Inga Sólnes, Ingibjörg Baldursdóttir, Ingibjörg Þorvaldsdóttir, Ingunn Elín Jónasdóttir, Ingunn Vígmundsdóttir, Ísleifur Ottesen, ÍT - ferðir ehf., Jakob Kristinsson, Jakobína Edda Sigurðardóttir, Johan Rolfsson, Jóhann Sigurjónsson, Jóhann Þorgeirsson, Jóhanna D. Magnúsdóttir, Jóhanna Gunnlaugsdóttir, Jóhanna Magnúsdóttir, Jón Garðar Hafsteinsson, Jón J. Ragnarsson, Jón Óli Jónsson, Jóna Valdimarsdóttir, Júlía P. Andersen, Júlíus Kristjánsson, Karl Jóhannsson, Katla Jörundsdóttir, Katrín Rolfsdóttir, Kjartan Skaftason, Kjör ehf., Kolbeinn Ingi Kolbeinsson, Kristín Finnbogadóttir, Kristín Katla Swan, Kristinn Kristmundsson, Kristinn Magnússon, Kristinn Magnússon Michelsen, Kristján Kristjánsson, Kristján Þ. Stephensen, Kristófer Bjarnason, Kvikmyndafélag Íslands, Lára Ágústa Gunnarsdóttir, Laufey Steingrímsdóttir, Leifur Sveinsson, Lilja Dóra Gunnarsdóttir, Lovísa Jónsdóttir, Lýðræðissetrið ehf., Magnús Ægir Karlsson, Magnús Bjarnason, Magnús E Svavarsson, Magnús Finnsson, Magnús R. Jónsson, Magnús R. Magnússon, Magnús Sigurðsson, Magnús Tryggvason, Margrét Árnadóttir, Margrét Guðmundsdóttir, Margrét Gunnarsdóttir, Margrét Helgadóttir, Margrét Loftsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Marinó H. Sveinsson, Marteinn Þór Arnar, Oddur Sæmundsson, Ólafur Kjartansson, Ólafur Sigurðsson, Ómar Þórðarson, Óskar J. Sandholt, Pálína Árnadóttir, Páll Þór Elísson, Passamyndir ehf., Pétur Eggerz Pétursson, Pétur Pétursson, Ragnar Ólafsson, Ragnar Pétursson, Ragnheiður Heiðreksdóttir, Ragnheiður Hermannsdóttir, Ragnheiður Torfadóttir, Randver Ármannsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Ríkharður Jónsson, Rohan Stefan Nandkisore, Rúnar G. Sigmarsson, Sigríður Árnadóttir, Sigríður Björg Jónsdóttir, Sigríður Friðþjófsdóttir, Sigríður Jónsdóttir, Sigríður Stefánsdóttir, Sigrún J. Sveinbjörnsdóttir, Sigrún L. Baldvinsdóttir, Sigrún Sigurbjörnsdóttir, Sigrún Steingrímsdóttir, Sigtryggur Aðalbjarnarson, Sigurbjörn Viðarsson, Sigurður E. Marinósson, Sigurður Kr. J-kk-nf, S-kk-nf O-kk-nf, S-kk-nf O-kk-nf, S-kk-nf Þ. S-kk-nf, S-kk-nf V-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf Þ-kk-nf, S-kk-nf L-kk-nf, S-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf A-kk-nf, S-kk-nf G-kk-nf, S-kvk-nf S-kvk-nf, S-kvk-nf J-kvk-nf K-kvk-nf, S-kk-nf A-kk-nf, S-kk-nf G-kk-nf, S-kk-nf J-kk-nf, S-kvk-nf M-kvk-nf, Stuðlasel ehf., S-kk-nf Ó-kk-nf, S-kvk-nf K-kvk-nf, S-kk-nf B. B-kk-nf, S-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf A-kk-nf G-kk-nf, Sveinn Í-kk-nf ehf., S-kk-nf J-kk-nf, S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf Ó-kk-nf, U-kvk-nf Ó-kvk-nf, V-kk-nf S-kk-nf, V-kk-nf H. V-kk-nf, V-x-x C-x-x, W-x-x F-x-x Ó-kk-nf, Þ-kvk-nf Ó-kvk-nf, Þ-kk-nf J-kk-nf, Þ-kk-nf J-kk-nf, Þ-kk-nf P-kk-nf, Þ-kvk-nf N-kvk-nf, Þ-kk-nf V-kk-nf, Þ-kk-nf J-kk-nf, Þ-kk-nf S-kk-nf, Þ-kk-nf S-kk-nf, Þ-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, Þ-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf, Þ-kvk-nf H-kvk-nf, Þ-kvk-nf J-kvk-nf, Ö-kk-nf A-kk-nf, Ö-kk-nf I-kk-nf og Ö-kk-nf J-kk-nf, greiði óskipt stefnda, íslenska ríkinu, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.