19/2009

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn tveimur piltum, A og B, sem hann kenndi á skellinöðru og bifreið. Sannað þótti að X hefði átt kynferðisleg samskipti við piltana og voru brot hans talin varða við 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, enda yrði að líta svo á að piltarnir, sem voru innan 18 ára aldurs, hefðu án milligöngu forráðamanna sinna en með þeirra samþykki leitað eftir námi hjá X sem ökukennara. Þá var X ákærður fyrir kynferðisbrot og áfengislagabrot með því að hafa fengið C í fjögur til sex skipti til að afklæðast og tekið fjölda mynda af honum fáklæddum eða nöktum, en á sama tímabili keypt áfengi fyrir piltinn og afhent honum. Var X sakfelldur fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga en talið var sannað að hann hefði tekið myndir af piltinum í tvö til þrjú skipti. Gegn neitun X þótti ósannað að hann hefði keypt áfengi fyrir piltinn og var hann því sýknaður af ákærunni hvað það varðaði. Þá var X sakfelldur fyrir brot gegn 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga fyrir að hafa haft í vörslu sinni samtals 3804 ljósmyndir sem sýndu börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt, þar á meðal myndir sem hann tók af A, B, C og D. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brot X hefðu beinst að fjórum piltum á unglingsaldri og hefði hann misnotað freklega þá aðstöðu, sem hann komst í sem ökukennari þeirra allra. Var honum gert að sæta fangelsi í tvö ár. Þá var X gert að greiða A og B hvorum 1.000.000 krónur í miskabætur og C og D hvorum 400.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 23. desember 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur að öllu leyti fyrir háttsemi, sem greinir í 1. og 2. lið ákæru eins og þeim var breytt við meðferð málsins í héraði, ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða verði að öðru leyti staðfest og refsing hans þyngd.

A og B krefjast hvor um sig að ákærða verði gert að greiða sér 2.000.000 krónur, en C og D 1.000.000 krónur hvor, allt með vöxtum og dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði, þó þannig að krafa þess síðastnefnda beri vexti samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. maí 1999 til 1. júlí 2001, vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 19. desember 2007 og dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði krefst þess að refsing verði milduð og aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi, en hann ella sýknaður af þeim.

I

Í ákæru ríkissaksóknara 3. júní 2008, eins og henni var breytt við aðalmeðferð málsins í héraði 21. nóvember sama ár, var ákærði í 1. lið borinn sökum um að hafa brotið gegn 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum með því að hafa sem ökukennari A, sem fæddur er [...] 1981, frá hausti 1997 fram í nóvember 1998 í tugi skipta á nánar tilgreindum stöðum fróað honum og haft við hann munnmök. Í 2. lið ákæru voru ákærða gefin að sök brot gegn sama lagaákvæði með því að hafa sem ökukennari B, sem fæddur er [...] 1981, frá árslokum 1996 fram í nóvember 1998 á tilteknum stöðum fróað honum að jafnaði einu sinni í viku og í eitt skipti sett fingur í endaþarm hans. Með 3. lið ákærunnar var ákærði sakaður um hafa brotið aðallega gegn 209. gr. almennra hegningarlaga en til vara 2. mgr. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, svo og 18. gr. áfengislaga nr. 75/1998 með því að hafa fengið C, fæddan [...] 1987, í fjögur til sex skipti frá hausti 2002 til vors 2003 til að afklæðast og tekið fjölda mynda af honum fáklæddum eða nöktum, en á sama tímabili hafi ákærði í allt að tuttugu skipti keypt áfengi fyrir piltinn og afhent honum. Loks var ákærði í 4. lið ákæru sakaður um að hafa brotið gegn 209. gr. og 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa haft í vörslum sínum í myndaalbúmi, á framkölluðum filmum, á minniskorti úr myndavél og á átta geisladiskum samtals 3.804 myndir, sem sýni börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt, þar á meðal drengina þrjá, sem að framan er getið, og D fæddan [...] 1982, en af þeim hafi ákærði sjálfur tekið myndir.

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir að hafa brotið gegn 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa fróað A og B eins og lýst var í fyrstu tveimur liðum ákæru, en ósannað þótti að ákærði hefði haft munnmök við þann fyrrnefnda og sett fingur í endaþarm þess síðarnefnda. Þá var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 209. gr. sömu laga fyrir að hafa í tvö eða þrjú skipti fengið C til að afklæðast og tekið myndir af honum fáklæddum eða nöktum, svo sem greindi í 3. lið ákæru, en ekki þótti sannað að ákærði hafi aðhafst þetta oftar eða keypt áfengi fyrir piltinn og afhent honum. Loks var ákærði sakfelldur fyrir brot, sem greindi í 4. lið ákæru. Fyrir Hæstarétti er af hálfu ákæruvaldsins krafist að ákærði verði auk framangreinds sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem getið var í fyrstu tveimur liðum ákæru og hann var sýknaður af fyrir héraðsdómi, en það unir að öðru leyti við niðurstöður hins áfrýjaða dóms um sakfellingu hans.

II

Um þær sakir samkvæmt 1. og 2. lið ákæru, sem ákærði var sýknaður af í héraði, nýtur ekki við annarra sönnunargagna en framburðar vitnanna A annars vegar og B hins vegar um þá háttsemi, sem þeir hvor fyrir sitt leyti kveða ákærða hafa sýnt af sér gagnvart þeim. Þessum sökum hefur ákærði eindregið neitað. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu ákærða að þessu leyti er eðli máls samkvæmt reist á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar hvors vitnisins gagnstætt skýrslu hans fyrir dómi, en samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða V. við þau lög, verður sú niðurstaða ekki endurmetin til sakfellingar ákærða fyrir Hæstarétti, enda hafa munnlegar skýrslur ekki verið gefnar hér fyrir dómi. Samkvæmt þessu kemur ekki til frekari skoðunar krafa ákæruvaldsins um sakfellingu ákærða fyrir aðrar sakir en þær, sem fallist var á fyrir héraðsdómi, en ekki eru efni til að neyta um þetta heimildar 3. mgr. 208. gr. sömu laga til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er sannað að ákærði hafi átt þau kynferðislegu samskipti við A og B, sem þar þótti sýnt fram á og greinir í 1. og 2. lið ákæru. Eins og málið liggur fyrir verður að líta svo á að þeir A og B, sem á þessum tíma voru innan 18 ára aldurs, hafi án milligöngu forráðamanna sinna en með þeirra samþykki leitað eftir námi hjá ákærða sem ökukennara. Með þessu komst ákærði í þá aðstöðu gagnvart piltunum, sem um ræðir í 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða fyrir brot samkvæmt þessum liðum ákæru, en vegna refsimarka nefnds lagaákvæðis verður að gæta að því að A var 16 til 17 ára að aldri mestan hluta tímans, sem brot ákærða gagnvart honum stóðu yfir, og B 15 til 16 ára.

Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða fyrir brot, sem greinir í 3. lið ákæru, verður staðfest með vísan til forsendna hans.

Eins og áður greinir var ákærða gefið að sök í 4. lið ákæru að hafa haft í myndaalbúmi og á filmum, minniskorti úr myndavél og geisladiskum, „sem haldlagðir voru á heimili ákærða 15. febrúar og 2. mars 2007, samtals 3804 ljósmyndir sem sýna börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt“, svo sem sagði í ákærunni. Þar var einnig tekið fram að ákærði hafi tekið „margar myndanna“, meðal annars af piltunum, sem áður er getið, en með „vörslu sinni á nektarmyndum af þessum fjórum piltum særði hann blygðunarsemi þeirra“. Þetta var sem fyrr segir talið varða við 209. gr. og 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga. Í ákærunni var þess getið að meðal þeirra ljósmynda, sem þar um ræddi, hafi á tiltekinni tegund af minniskorti úr myndavél verið „194 ljósmyndir sem ákærði eyddi af kortinu á árinu 2006 en unnt var að endurheimta.“ Vegna þessa verður að gæta að því að eftir hljóðan ákærunnar var ákærða ekki gefið að sök að hafa haft 3.804 ljósmyndir í vörslum sínum á tilteknum tíma, heldur var þar aðeins vísað til þess að þær hafi verið að finna í ferns konar munum, sem hald var lagt á fyrrgreinda daga. Getur því engu skipt um úrlausn þessa sakarefnis að myndirnar hafi ekki allar verið ákærða tiltækar þá daga, sem getið var í ákæru, en ekki hefur verið vefengt að hann hafi enn haft þær í vörslum sínum á árinu 2006. Í málinu hefur ákærði ekki borið brigður á að hann hafi sjálfur tekið hluta af þessum myndum af piltunum fjórum, en eftir gögnum málsins munu þær myndir samtals hafa verið 777 að tölu. Eftir hljóðan þessa liðar ákæru er ákærða þó ekki gefið að sök að hafa sært blygðunarsemi piltanna með því að hafa tekið myndirnar, heldur með því að hafa haft þær í vörslum sínum. Sú háttsemi ákærða varðar við 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga, sem tæmir hér sök. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt 4. lið ákæru, en brot hans verður samkvæmt framansögðu einungis heimfært til síðastnefnds lagaákvæðis.

Við ákvörðun refsingar ákærða verður að líta til þess að brot hans beindust að fjórum piltum á unglingsaldri og misnotaði hann freklega þá aðstöðu, sem hann komst í sem ökukennari þeirra allra. Brot hans gagnvart tveimur piltanna stóðu yfir um lengri tíma, en öll voru brotin alvarleg og fallin til að hafa mikil áhrif á þá, sem þau beindust að. Gagnstætt þessu verður á hinn bóginn að gæta að því að rannsókn lögreglu á brotum ákærða hófst ekki fyrr en nærri var fullnaður fyrningartími þeirra eftir þágildandi ákvæðum 81. gr. almennra hegningarlaga, svo og að hann hefur ekki áður unnið til refsingar. Að þessu virtu verður ákærða gert að sæta fangelsi í tvö ár.

Í málinu liggja ekki fyrir sérfræðileg gögn um afleiðingar brota ákærða á þolendur þeirra. Að því gættu er hæfilegt að ákærða verði gert að greiða A og B hvorum 1.000.000 krónur í miskabætur, en niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð bóta til C og D verður staðfest. Um vexti af þessum kröfum fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir, en ákærði hefur ekki borið fyrir sig fyrningu vaxta að hluta.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku og sakarkostnað verða staðfest. Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, H-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár.

Ákærði greiði A og B hvorum fyrir sig 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. desember 1998 til 1. júlí 2001, vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 19. desember 2007, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði C 400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. júní 2003 til 19. desember 2007, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði D 400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. laga nr. 25/1987 frá 1. maí 1999 til 1. júlí 2001, vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 19. desember 2007, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 592.749 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur.