268/2004

Lögmaðurinn G starfaði að skipulagningu landspildu í eigu E. G stefndi erfingjum E til greiðslu þóknunar fyrir störf sín. Ekki var gerður skriflegur samningur um þóknun G vegna starfa hans í þágu E, en framlögð gögn gerðu engu að síður ráð því að hann ætti rétt á þóknun fyrir störf sín. Í stefnu tiltók G að samkomulag hafi verið um að hann mætti ekki búast við greiðslu fyrir störf sín fyrr en árangur næðist. Var óumdeilt að sá árangur náðist ekki að fullu sem að var stefnt. Var talið að forsendur fyrir kröfu G fyrir vinnu hans hefðu breyst, hvað þetta varðaði, þegar umboð hans til frekari vinnu í þágu E o.fl. var afturkallað. Þótt þannig lægi fyrir að gert hafi verið ráð fyrir að G ætti kröfu til þóknunar fyrir störf sín og að hún hafi gjaldfallið við afturköllun á umboði hans tókst honum ekki að sýna fram á að komist hafi á samningur um fjárhæð þeirrar þóknunar. Af þessum sökum var talið að krafa G, sem var miðuð við ákveðið hlutfall af fjárhæð kauptilboðs í spilduna, væri vanreifuð. Þá lagði G heldur ekki fram í málinu tímaskýrslur né fólst í málatilbúnaði hans annar viðhlítandi grundvöllur sem byggja mátti á ákvörðun um fjárhæð þessarar þóknunar. Vegna þessarar vanreifunar var málinu vísað frá héraðsdómi

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 24. júní 2004. Þau krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að þau verði sýknuð af kröfu stefnda, en að því frágengnu að krafa hans verði lækkuð. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í áfrýjunarstefnu er leitað endurskoðunar á úrskurði héraðsdóms uppkveðnum 9. október 2003 þar sem frávísunarkröfu áfrýjenda var hafnað.

I.

Áfrýjendur eru bréferfingjar E-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, sem lést 4. desember 2000. E-kvk-nf var eigandi spildu úr landi Syðri-Reykja í Mosfellsbæ. Hún og nokkrir eigendur annarra spildna á svæðinu munu hafa haft áhuga á að það yrði skipulagt undir íbúðabyggð. Var leitað til stefnda og H-kk-ef A. V-kk-ef arkitekts um að vinna að þessu málefni. Stendur deila málsaðila um hvort og þá hversu mikla þóknun stefnda beri fyrir störf sín.

Í gögnum málsins er að finna ýmis skjöl um vinnu stefnda og H-kk-ef frá því í nóvember 1980 til nóvember 2000, meðal annars bréf um samskipti þeirra við sveitarstjórn og landeigendur, skipulagsteikningar og drög stefnda 11. júlí 1996 og 10. janúar 2000 að lögum félags landeigenda. Þar koma fram ráðagerðir um endurgjald þeim tveimur til handa. Umrætt félag var ekki stofnað, en í hinum fyrri drögum var tekið fram að stefndi og H-kk-nf skyldu teljast „fullgildir félagsmenn“ og yrði „hlutdeild þeirra saman 5% af heild (jöfn milli þeirra).“ Í hinum síðari var hið sama áréttað en nú skyldi „hlutdeild þeirra saman 10% af heild (jöfn milli þeirra).“ Þá segir í bréfi stefnda til landeigenda 30. desember 1992, sem virðist vera fundargerð vegna fundar landeigenda daginn áður, að greiðsla til þeirra H-kk-ef skyldi verða „í formi lands, þ.e. samtals 5% af því svæði sem skipulagt verður.“ Útlagður kostnaður skyldi ekki vera innifalinn í þeirri þóknun. Í gögnum málsins er einnig yfirlýsing fjögurra landeigenda, sem samþykktu fyrir sitt leyti tilboð 2. nóvember 2000 í landspilduna, þar sem segir að þeim sé „kunnugt um þóknun til G-kk-ef Þ-kk-ef T-kk-ef hrl. og H-kk-ef V-kk-ef arkit. sem er 8% + VSK.“ Yfirlýsingin er frá árinu 2000, en hún er ekki dagsett. Við meðferð málsins upplýsti stefndi að erfingjar eins landeiganda hafi þegar greitt sér þóknun. Þá mun stefndi hafa gert uppkast að breytingu á erfðaskrá E-kvk-ef W-x-x þar sem segir að þeir H-kk-nf skyldu hvor um sig erfa „eina lóð“ úr landi hennar, án þess að tilgreind sé stærð þeirra lóða. Af framburði P-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns fyrir héraðsdómi og málatilbúnaði stefnda má ráða að breyting þessi á erfðaskránni hafi átt að mæla fyrir um greiðslu til stefnda fyrir vinnu hans vegna umrædds lands. Samkvæmt uppkastinu átti P-kk-nf einnig að erfa skika úr landinu vegna vinnu hans að öðrum málum í þágu E-kvk-ef, en hann hafi ekki talið það eðlilegan greiðslumáta og því ekki orðið af breytingum á erfðaskránni. Ekki er fram komið hvenær þetta uppkast var gert.

Samkvæmt gögnum málsins mun skipulagsnefnd hafa lýst ánægju sinni yfir drögum að skipulagi svæðisins, en landeigendur ekki viljað leggja út í kostnað við að skipuleggja það til fullnustu. Stefndi kveðst því hafa í umboði þeirra leitað eftir að byggingaverktakar kæmu að uppbyggingu landsins. Hinn 2. nóvember 2000 gerði Viðar ehf. tilboð um kaup á landinu fyrir 105.000.000 krónur. Fjórir landeigenda samþykktu tilboðið fyrir sitt leyti, en ekki náðist samstaða þeirra allra um að ganga að því. Eignarhaldsfélagið Skorradalur ehf. gerði 5. október 2001 tilboð í landspilduna að fjárhæð 95.000.000 krónur. Því var heldur ekki tekið.

Með bréfi lögmanns áfrýjenda 4. september 2001 tilkynnti hann, fyrir hönd þeirra og ýmissa annarra landeigenda, að afturkölluð væri heimild til stefnda að kanna möguleika á „sölu“ landsins, eða að „gera aðrar ráðstafanir þar að lútandi.“ Var sérstaklega tekið fram að hinu sama gegndi um „aðstoðarmann“ stefnda. Jafnframt var nefnt að stefndi hafi haft í huga að þóknun vegna vinnu hans yrði „ákveðin í hlutfalli við söluverð ef samningar tækjust um sölu, án þess þó að nánar hafi þar um verið samið.“ Með bréfi til lögmanns áfrýjenda 13. sama mánaðar óskuðu stefndi og H-kk-nf eftir fundi um „frágang greiðslu“ vegna starfa þeirra í tvo áratugi fyrir landeigendur. Þeir tiltóku að þóknun hafi fyrst borið á góma 1992, en þá hafi 5% þótt nægileg greiðsla. Vegna frekari vinnu að málefninu í átta ár væri ekki „óeðlilegt að fara fram á 8%“ þegar kauptilboð Viðars ehf. 2. nóvember 2000 hafi verið „í höfn“. Umræddur fundur mun ekki hafa verið haldinn og í júní 2002 höfðuðu stefndi og H-kk-nf mál á hendur áfrýjendum til greiðslu 3.183.154 króna með dráttarvöxtum, en til vara „10% hlutdeildar í landspildunni.“ Með úrskurði héraðsdóms 29. janúar 2003 var því máli vísað frá dómi vegna vanreifunar.

II.

Í máli þessu krefst stefndi helmings höfuðstóls þeirrar fjárhæðar sem þeir H-kk-nf A. V-kk-nf báðir höfðu krafist í hinu fyrra máli sem vísað hafði verið frá dómi. Samkvæmt héraðsdómsstefnu er krafan um þóknun reiknuð þannig: „Kauptilboð var kr. 105.000.000- fyrir ca. 8 ha. Hlutdeild stefndu er 24.350 m² eða kr. 31.959.375- 4% af þeirri fjárhæð er kr. 1.278.375- + VSK kr. 313.202- eða samtals kr. 1.591.577-, sem er stefnufjárhæðin.“ Mun stefndi hér taka mið af framangreindu kauptilboði Viðars ehf. 2. nóvember 2000 og stærð lands áfrýjenda eins og hann telur hana vera.

Eins og að framan er rakið var enginn skriflegur samningur gerður milli E-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x og stefnda um þóknun vegna framangreindrar vinnu hans í hennar þágu. Engu að síður bera framlögð gögn og framburður P-kk-ef G-kk-ef með sér að gert hafi verið ráð fyrir þóknun fyrir störf stefnda í þágu E-kvk-ef og líklega einnig annarra eigenda spildna á svæðinu. Stefndi hefur lagt fram reikning á hendur áfrýjendum með innheimtubréfi 4. janúar 2002 og er hann í samræmi við stefnufjárhæð. Í stefnu í héraði tiltekur stefndi að samkomulag hafi verið um að hann mætti ekki búast við greiðslu fyrir störf sín, „fyrr en árangur næðist.“ Fram er komið að ekki náðist sá árangur að fullu sem að var stefnt. Forsendur fyrir kröfu stefnda fyrir vinnu hans breyttust, hvað þetta varðar við að honum var sent framangreint bréf lögmanns áfrýjenda 4. september 2001 þar sem afturkallað var umboð stefnda til frekari vinnu í þágu landeigenda. Þótt þannig liggi fyrir að gert hafi verið ráð fyrir að stefndi ætti kröfu til þóknunar fyrir framangreind störf sín og að hún hafi gjaldfallið við afturköllun á umboði hans hefur honum ekki tekist að sýna fram á að komist hafi á samningur um fjárhæð þeirrar þóknunar. Þá hefur hann heldur ekki lagt fram í málinu tímaskýrslur né felst í málatilbúnaði hans annar viðhlítandi grundvöllur sem byggja má á ákvörðun um fjárhæð þessarar þóknunar. Einnig er kröfugerð stefnda að nokkru leyti í ósamræmi við fyrirliggjandi gögn og málavexti eins og hann lýsir þeim. Er málatilbúnaður stefnda því í andstöðu við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vegna þessarar vanreifunar er fallist á aðalkröfu áfrýjenda um að vísa málinu frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, G-kk-nf Þ-kk-nf T-kk-nf, greiði áfrýjendum, E-x-x J-kk-þgf W-x-x, E-kvk-þgf M-kvk-þgf W-kvk-þgf, K-kvk-þgf G-kvk-þgf W-kvk-þgf, K-kvk-þgf M-kvk-þgf W-x-x, S-kk-þgf R-kk-þgf W-kk-þgf Þ-kk-þgf, S-kk-þgf W-kk-þgf og S-kvk-þgf R-kvk-þgf W-kvk-þgf, samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.