417/2001

R krafðist þess að felld yrði úr gildi sú ákvörðun landlæknis að hafna beiðni R um að upplýsingar um látinn föður hennar yrðu ekki fluttar í þann gagnagrunn, sem um ræðir í lögum nr. 139/1998 um gagnagrunn á heilbrigðissviði, og heldur ekki upplýsingar um ættfræði eða erfðafræði varðandi hann. Að kröfu Í var málinu vísað frá héraðsdómi og kærði R þann úrskurð. Með hliðsjón af þeirri röksemd R að hún ætti persónulegra hagsmuna að gæta af því að orðið yrði við beiðni hennar, var ekki á það fallist með Í að R skorti lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr fyrrgreindum kröfum sínum að efni til. Af hálfu R höfðu verið sérstaklega færðar fram skýringar á aðild hennar að málinu. Tekið var fram af þessu tilefni, að tækist R ekki gegn andmælum Í að vísa til viðhlítandi stoðar í réttarheimildum fyrir aðild sinni, ylli það sýknu Í, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Ekki væru því efni til að vísa málinu frá af þeim sökum, né heldur þeim að lagatilvísanir í stefnu R væru öllu ítarlegri en venja stæði til. Frávísunarúrskurður héraðsdóms var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. október 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. nóvember sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 2001, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og kærumálskostnaður látinn falla niður.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til þess að sóknaraðili beindi 16. febrúar 2000 til landlæknis beiðni um að upplýsingar, sem lægju fyrir í sjúkraskrám um nafngreindan föður hennar, sem lést 12. ágúst 1991, yrðu ekki fluttar í þann gagnagrunn, sem um ræðir í lögum nr. 139/1998 um gagnagrunn á heilbrigðissviði, og heldur ekki upplýsingar um ættfræði eða erfðafræði varðandi hann. Í beiðni sóknaraðila var vísað til 8. gr. laganna um þetta efni. Landlæknir hafnaði beiðninni með bréfi 21. febrúar 2001. Af því tilefni höfðaði sóknaraðili mál þetta 30. apríl 2001 og krafðist þess að framangreind ákvörðun landlæknis yrði felld úr gildi, svo og að viðurkennd yrði heimild hennar til að leggja bann við því að umræddar upplýsingar um föður hennar yrðu fluttar í gagnagrunn á heilbrigðissviði. Varnaraðili krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi. Féllst héraðsdómari á þá kröfu með hinum kærða úrskurði.

Meðal þeirra málsástæðna, sem sóknaraðili hélt fram í héraðsdómsstefnu og gerði þar sérstaka grein fyrir, var sú röksemd að hún ætti persónulegra hagsmuna að gæta af því að upplýsingar úr sjúkraskrám um föður hennar yrðu ekki fluttar í gagnagrunn á heilbrigðissviði, því unnt yrði að draga af þeim ályktanir um viðkvæmar persónuupplýsingar um hana sjálfa. Þegar af þessari ástæðu verður ekki fallist á með varnaraðila að sóknaraðila skorti lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr fyrrgreindum kröfum sínum að efni til.

Í héraðsdómsstefnu voru sérstaklega færðar fram skýringar á aðild sóknaraðila að málinu. Var þar tekið fram að heimild hennar til málshöfðunar væri „m.a. að finna í 3. mgr. 25. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 228. gr., 229. gr., 230. gr., 233. gr. og 240. gr. sömu laga“. Einnig var því lýst þar að sóknaraðili hefði lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfum sínum fyrir dómi og léki ekki vafi á að hún væri rétthafi að þeim hagsmunum, sem leitað væri dóms um. Í greinargerð sóknaraðila fyrir Hæstarétti er þessi tilvísun til 3. mgr. 25. gr. almennra hegningarlaga skýrð frekar. Því var meðal annars haldið fram í tengslum við það að héraðsdómari hafi enga ástæðu haft til að ætla að sóknaraðili byggði aðild sína að málinu á þeim lögum, þótt vitnað hafi verið til þeirra til stuðnings því að hagsmunir sambærilegir þeim, sem málið varði, njóti verndar að lögum. Hvað sem þessari skýringu líður verður ekki litið fram hjá því að takist sóknaraðila ekki gegn andmælum varnaraðila að vísa til viðhlítandi stoðar í réttarheimildum fyrir aðild sinni að málinu, veldur það sýknu varnaraðila, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Eru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi af þeim sökum.

Eins og nánar kemur fram í hinum kærða úrskurði voru í héraðsdómsstefnu teknar upp í nokkuð löngu máli tilvísanir sóknaraðila til réttarheimilda, svo og til alþjóðlegra samninga og samþykkta, sem hún taldi styðja kröfur sínar. Þótt fallast megi á að þessi talning sé öllu ítarlegri en venja stendur til, getur hún ekki valdið því að óljóst verði gagnvart varnaraðila á hvaða grunni sóknaraðili reisir málið, enda hefur hann í þeim efnum við málsástæður hennar að styðjast, sem þessar tilvísanir í stefnu til réttarheimilda hafa ekki áhrif á. Er því ekki ástæða til að vísa málinu frá dómi af þessum sökum.

Að gættu því, sem að framan greinir, verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Verður að dæma varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði vegna þessa þáttar málsins ásamt kærumálskostnaði, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og er lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðila, R-kvk-þgf G-kvk-þgf, samtals 150.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.