14/2008

Félagið P átti eignirnar A og B og var tilgangur þess að gera húseignir upp og breyta þeim í íbúðir. Eigandi P stofnaði einkahlutafélagið N í júní 2005 og seldi því farmangreindar eignir 5. ágúst sama ár. Kaupverð var greitt með yfirtöku skulda við bankann F. Í september sama ár voru allir hlutir í N seldir fyrir 11.063.000 krónur. Einu eignir félagsins voru fasteignirnar A og B. Nafni félagsins N var á sama degi breytt í E. P var úrskurðað gjaldþrota 12. janúar 2006 og skiptastjóri skipaður. Í málinu krafðist þrotabú P að staðfest yrði með dómi riftun á gjafagerningi sem fólst í afsali P til N 5. ágúst 2005. Þrotabú P byggði málsókn sína aðallega á 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var sannað að P hefði staðið höllum fæti fjárhagslega 5. ágúst 2005 og að tilgangur stofnunar N og yfirfærsla einu eigna P hefði verið sá að losa eignirnar frá P svo auðveldara væri að selja þær. Þar með var talið sannað að um gjafa- eða málamyndagerning hefði verið að ræða. Jafnframt var talið sannað að verðmæti eignanna hefði verið töluvert hærra en nam framangreindum skuldum. Lögskipti þessi áttu sér stað rúmum fimm mánuðum fyrir frestdag. Þar með var skilyrðum 131. gr. laga nr. 21/1991 fullnægt og fallist á kröfu þrotabúsins um riftun gerninganna. Jafnframt var fallist á bótakröfu þrotabúsins og að miða mætti fjárhæð tjónsins við kaupverð N í september 2005 auk mismunar á uppgreiðsluverðmæti skuldanna við F þegar gjafagerningurinn átti sér stað og N var selt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. janúar 2008. Hann krefst aðallega að staðfest verði með dómi riftun annars vegar á afsali Parma ehf. til stefnda 5. ágúst 2005 á fasteigninni að Hafnarstræti 81A, Akureyri og hins vegar á afsali Parma ehf. til stefnda sama dag á fasteigninni að Hafnarstræti 81B, Akureyri. Þá krefst áfrýjandi nú að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 13.837.366 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2005 til greiðsludags. Einnig krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Þegar umdeild viðskipti áttu sér stað bar stefndi nafnið Norm ehf. Nafninu var breytt í kjölfar sölu alls hlutafjár í félaginu 17. september 2005.

Félagið Parma ehf. keypti eignirnar Hafnarstræti 81A og 81B á Akureyri af Akureyrarbæ 12. júní 2003. Tilgangur félagsins var að gera húseignirnar upp og breyta þeim í íbúðir. Hinn 27. júní 2005 stofnaði eigandi Parma ehf. nýtt félag, Norm ehf., og seldi því síðan framangreindar eignir 5. ágúst sama ár. Var Parma ehf. þá skuldsett og erfiðleikar höfðu komið upp við framkvæmdirnar við Hafnarstræti. Kaupverð var að fullu greitt með yfirtöku skulda við Frjálsa fjárfestingarbankann hf. sem miðað er við að hafi á þeim degi numið 146.235.122 krónum að uppgreiðsluverðmæti. Afsöl voru gefin út fyrir eignunum á samningsdegi 5. ágúst 2005 og þau innfærð til þinglýsingar 10. sama mánaðar. Hinn 17. september sama ár voru allir hlutir í Norm ehf. seldir fyrir 11.063.000 krónur. Einu eignir félagsins voru Hafnarstræti 81A og 81B og skuldir við Frjálsa fjárfestingarbankann hf. námu á þeim degi 149.009.488 krónum. Sama dag var nafni félagsins Norm ehf. breytt í Erki ehf. Beiðni um að taka Parma ehf. til gjaldþrotaskipta var móttekin af héraðsdómi 12. janúar 2006 og úrskurður kveðinn upp 9. febrúar 2006. Kröfulýsingarfresti lauk 22. apríl 2006.

Meðal gagna málsins eru óundirrituð drög að tilboði til Parma ehf. 7. júlí 2005, frá sömu aðilum og keyptu síðar Norm ehf., um kaup á eignunum fyrir 155.000.000 króna, sem meðal annars skyldu greiðast með yfirtöku lána hjá Frjálsa fjárfestingarbankanum hf. að fjárhæð 135.000.000 krónur. Einnig liggja fyrir undirrituð drög að kauptilboði sömu aðila í alla hluti Norm ehf. 24. ágúst 2005, þar sem tilgreint kaupverð er 12.400.000 krónur, og var uppgreiðsluverðmæti skulda hjá Frjálsa fjárfestingarbankanum hf. sagt nema þann dag 147.172.847 krónum.

L-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf var einn eigandi Parma ehf. á þeim tíma sem hér um ræðir og stofnandi og eini eigandi Norms ehf. á þeim tíma sem umræddar eignir voru seldar. Með skýrslum hans hjá skiptastjóra 12. maí og 14. júlí 2006 og síðar fyrir dómi og með afsali 5. ágúst 2005 er sannað annars vegar að Parma ehf. stóð höllum fæti fjárhagslega 5. ágúst 2005 og hins vegar að tilgangur stofnunar Norms ehf. og yfirfærsla einu eigna Parma ehf., fasteignanna að Hafnarstræti 81A og 81B á Akureyri, var einmitt sá að losa eignirnar frá Parma ehf. svo auðveldara væri að selja þær. Lýsti hann því yfir við skýrslugerð hjá skiptastjóra að um hafi verið að ræða gjafa- eða málamyndagerning.

Með þessu, kaupsamningi 17. september 2005, fyrri þreifingum um kaup, fyrst á eignunum af Parma ehf. 7. júlí 2005 og síðar á Norm ehf. 24. ágúst 2005, sem og annars vegar áætluðu söluverðmæti eignanna að framkvæmdum loknum 14. apríl 2005 og hins vegar verðmætamati á framkvæmdu verki og verkstöðu 25. maí 2005, er nægilega sannað að 5. ágúst 2005 var verðmæti eignanna töluvert hærra en nam framangreindum skuldum sem Parma ehf. hafði þá stofnað til við Frjálsa fjárfestingarbankann hf. vegna framkvæmdanna.

Samkvæmt því sem rakið er hér að ofan liggur fyrir að tilgangur afsala Parma ehf. og Norms ehf. 5. ágúst 2005 var að losa eignirnar frá fyrrnefnda félaginu vegna slæmrar skuldastöðu þess, einnig að verðmæti eignanna var talsvert meira en nam skuldum félagsins hjá Frjálsa fjárfestingarbankanum hf., og loks að ekkert endurgjald kom fyrir eignirnar við þá gerninga annað en yfirtaka þeirra skulda. Því varð eignaaukning hjá Norm ehf. sem svaraði til mismunar á verðmæti eignanna og áhvílandi skulda. Lögskipti þessi áttu sér stað rúmum fimm mánuðum fyrir frestdag. Samkvæmt því sem hér að framan hefur verið rakið er fallist á með áfrýjanda að afsöl Parma ehf. til Norms ehf. 5. ágúst 2005 hafi verið gjafagerningar og er því fullnægt skilyrðum 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Fallist er á kröfu áfrýjanda um riftun gerninganna.

Því er haldið fram af hálfu stefnda að félagið hafi ekki auðgast á umræddum löggerningum, heldur hafi endurgjaldið runnið til fyrrum eiganda þess. Kaupandi eignanna 5. ágúst 2005 var Norm ehf. og er það því riftunarþoli í máli þessu. Þegar litið er til skýrslugjafar L-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, sem var eigandi Parma ehf. og Norms ehf. er umþrættir gerningar áttu sér stað 5. ágúst 2005, er fallist á með áfrýjanda að stefnda hafi verið fullkunnugt um riftanleika þessara ráðstafana. Verður fallist á kröfu áfrýjanda um bótaskyldu stefnda samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Einnig er ljóst af framburði málsvara kaupenda Norms ehf. 17. september sama ár að þeim var kunnugt um bágan fjárhag Parma ehf. á þessum tíma.

Framkvæmdum við umræddar fasteignir var að mestu lokið og stór hluti eignanna seldur þegar mál þetta var höfðað og óskaði áfrýjandi ekki eftir matsgerð um hvert ætlað markaðsverð eignanna hafi verið 5. ágúst 2005. Hins vegar má áætla af drögum kauptilboðs 7. júlí 2005 um greiðslu 20.000.000 króna umfram skuldir við Frjálsa fjárfestingarbankann hf., drögum að kaupsamningi á Norm ehf. 24. ágúst 2005 um greiðslu 12.400.000 króna, og loks af endanlegu kaupverði Norm ehf. 11.063.000 krónum 17. september sama ár hvert tjón þrotabúsins hefur verið. Mismunur uppgreiðsluverðmætis skulda við Frjálsa fjárfestingarbankann hf. 5. ágúst 2005 og 17. september sama ár var 2.774.366 krónur. Nemur kaupverð Norms ehf. 17. september 2005 og framangreindur mismunur uppgreiðsluverðmætis skuldanna samtals 13.837.366 krónum, sem er dómkrafa áfrýjanda. Hefur stefndi nægilega sannað tjón sitt og þykir mega miða við þessa fjárhæð.

Sjónarmið 145. gr. laga nr. 21/1991 eiga hér ekki við. Þá byggir stefndi á því að 8.550.755 krónur af kaupverði félagsins Norm ehf. hafi gengið til greiðslu skulda Parma ehf. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir þessu. Stefndi sundurliðar kröfuna í greinargerð í héraði og meðal málsgagna eru ljósrit af nokkrum víxlum, kvittunum og reikningum. Stefndi hefur hins vegar ekki fært að því nægilegar líkur að gögn þessi sýni að kaupverðið hafi að þessu leyti verið notað til hagsbóta fyrir áfrýjanda og ber hann halla af því. Verður því ekki fallist á kröfu stefnda um lækkun af þessum sökum. Þá eru heldur ekki rök til lækkunar á kröfu áfrýjanda vegna sölulauna við gerð kaupsamnings 17. september 2005.

Það var fyrst við höfðun máls þessa að áfrýjandi setti fjárkröfu sína fram með glöggum hætti, þykir því rétt að miða upphaf dráttarvaxta við þingfestingu málsins í héraði 25. október 2006.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Erki ehf., greiði áfrýjanda, þrotabúi Parma ehf., 13.837.366 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. október 2006 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.