357/2000

Ó höfðaði mál gegn vátryggingafélaginu V og krafðist slysabóta vegna líkamstjóns, sem hann varð fyrir þegar bifreið, sem hann ók, valt. Eftir slysið gekk Ó af vettvangi og lagðist til svefns. Þegar hann fannst, fáeinum klukkustundum síðar, var hann talsvert ölvaður. Viðurkenndi Ó í refsimáli, sem höfðað var á hendur honum, að hafa ekki neytt áfengis eftir slysið. Í héraðsdómsstefnu bar Ó hins vegar að hann hefði drukkið áfengi eftir slysið. Talið var að Ó bæri sönnunarbyrðina fyrir því að ölvunarástand hans yrði rakið til áfengisneyslu hans eftir slysið. Þar sem ekkert var talið hafa komið fram, er stutt gæti þessa fullyrðingu Ó, var lagt til grundvallar að vínandinn í blóði hans hefði átt rætur að rekja til áfengis, sem hann neytti fyrir slysið. Ekki var talið að Ó hefði rennt nægjanlegum stoðum undir fullyrðingu sína um að sprunginn hjólbarði hefði valdið slysinu. Með hliðsjón af ummælum Ó sjálfs var fallist á að áfengismagn í blóði hans hefði verið slíkt er slysið varð, að samkvæmt vátryggingarskilmálum ætti hann ekki rétt til bóta úr hendi V. Var V því sýknað af kröfum Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. september 2000. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 9.262.669 krónur með 2% ársvöxtum frá 6. ágúst 1997 til 21. júní 1999, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins kom fiskiskipið Framnes ÍS 708 til hafnar á Ísafirði að morgni 5. ágúst 1997. Áfrýjandi, sem þar var skipverji, hafði verið á næturvakt frá því nokkru eftir miðnætti. Að kvöldi þessa dags fór hann í ökuferð á bifreið sinni IZ 348 ásamt þremur kunningjum sínum, en hafði þá ekki sofið eftir að skipið kom að landi. Um kl. 23 þetta kvöld fóru þeir á veitingastað, þar sem áfrýjandi neytti áfengs bjórs. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa drukkið þar „kannski svona“ þrjú stór glös af bjór. Þegar þeir yfirgáfu veitingastaðinn um kl. 1 aðfaranótt 6. ágúst 1997 fóru þeir aftur í ökuferð og stýrði þá einn af kunningjum áfrýjanda bifreiðinni. Í ökuferðinni neyttu farþegarnir, þar á meðal áfrýjandi, einhvers bjórs til viðbótar. Þegar leið á nóttina fóru þeir til Þingeyrar, þar sem þeir stigu út úr bifreiðinni um kl. 3. Þar varð þeim sundurorða. Settist þá áfrýjandi upp í bifreiðina og ók brott einn síns liðs sem leið lá inn Dýrafjörð, en kunningjar hans héldu af stað gangandi sömu leið. Nokkru frá Ketilseyri við sunnanverðan fjörðinn missti áfrýjandi stjórn á bifreiðinni. Hún fór út af veginum, sem var beinn á þessum kafla og með bundnu slitlagi, og valt þar til hún staðnæmdist á túni utan vegarins. Áfrýjandi gekk af slysstað til Ketilseyrar, þar sem hann fékk að leggja sig til svefns í eldhúsi. Nokkru eftir það komu kunningjar áfrýjanda að bifreiðinni og hófu þá leit að honum. Skömmu síðar kom lögreglan á vettvang og fannst áfrýjandi að Ketilseyri laust fyrir kl. 5.30 um morguninn. Í frumskýrslu lögreglunnar um slysið var þess getið að hann hafi þá verið sofandi og borið „greinileg merki ölvunar.“ Hann var fluttur á sjúkrahús á Ísafirði og reyndist hálsbrotinn. Blóðsýni var tekið úr honum til vínandagreiningar kl. 6.48 og síðan þvagsýni kl. 8.20. Vínandi í blóði mældist 1,02‰, en í þvagi 1,23‰. Síðar þennan morgun var hann fluttur á Sjúkrahús Reykjavíkur, þar sem hann var lagður inn um kl. 13.30. Í vottorði, sem læknir á því sjúkrahúsi gerði 7. mars 1999 um áverka áfrýjanda, sagði meðal annars að við skoðun hafi hann verið „greinilega undir áhrifum áfengis og lyktaði af því.“

Lögreglan tók skýrslur af áðurnefndum kunningjum áfrýjanda snemma morguns 6. ágúst 1997. Þeir báru um að ósætti þeirra við áfrýjanda á Þingeyri hafi stafað af því að hann hafi sjálfur viljað aka bifreiðinni þaðan, en þeir hafi allir mótmælt því vegna undanfarandi áfengisneyslu hans. Einn kunningjanna bar að áfrýjandi hefði þar verið „auðsjáanlega ... undir áhrifum áfengis“ og annar að hann hefði verið „æstur enda ... bæði þreyttur og ölvaður“, en sá þriðji kvað áfrýjanda hafa verið „ósofinn og orðinn þess vegna sljóan af áfengisneyslu og svefnleysi.“ Í skýrslu, sem lögreglan tók af áfrýjanda 22. ágúst 1997, sagðist hann hafa farið að deila við kunningja sína á Þingeyri, en tilefnisins minntist hann ekki. Hann hafi því ekið þaðan einn. Hafi hann „verið orðinn mjög þreyttur eftir langar vökur en ... einungis hafa fundið lítillega til áfengisáhrifa við aksturinn.“ Hann kvaðst ekki muna hversu hratt hann hafi ekið, en á beinum vegi hafi bifreiðin „skyndilega farið að láta illa“. Sagðist hann telja að hjólbarði hafi sprungið á framhjóli hennar.

Sýslumaðurinn á Ísafirði gaf út ákæru á hendur áfrýjanda 18. nóvember 1997, þar sem honum var meðal annars gefinn að sök ölvunarakstur í framangreint sinn. Á dómþingi Héraðsdóms Vestfjarða 22. desember sama árs viðurkenndi áfrýjandi þetta brot. Var fært í þingbók eftir honum að hann hafi ekki „neytt áfengis frá því að akstri lauk og þar til honum var tekið blóðsýni til alkóhólrannsóknar.“ Hann kvaðst ekki vefengja niðurstöðu þeirrar rannsóknar. Í þinghaldinu gekkst hann undir viðurlög vegna brotsins og var málinu þar með lokið.

Í máli þessu, sem áfrýjandi höfðaði 26. október 1999, krefst hann greiðslu úr slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sem hann hafði tekið vegna bifreiðar sinnar hjá stefnda. Krafa áfrýjanda, sem er sundurliðuð í héraðsdómi, er reist á örorkumati, sem hann aflaði sér 14. maí 1999 hjá sérfræðingi í bæklunarskurðlækningum.

II.

Áfrýjandi heldur því fram í málinu að eftir áðurgreint slys hafi hann fundið til mikils sársauka í hálsi. Hann hafi því gripið í bjórdós, sem hafi verið í bifreiðinni, og drukkið hana. Á göngu sinni að Ketilseyri hafi hann drukkið aðra bjórdós úr bifreiðinni. Staðhæfingar áfrýjanda um þetta komu fyrst fram í héraðsdómsstefnu. Þær eru í andstöðu við áðurgreindan framburð hans fyrir Héraðsdómi Vestfjarða 22. desember 1997. Í málinu krefst hann slysabóta samkvæmt vátryggingarsamningi. Verður hann því sjálfur að bera sönnunarbyrði fyrir að vínandinn, sem mældist í blóði hans, verði rakinn til neyslu áfengis eftir slysið. Ekkert hefur komið fram, sem stutt getur þessar staðhæfingar áfrýjanda. Verður því að leggja til grundvallar að vínandinn í blóði hans hafi átt rætur að rekja til áfengis, sem hann neytti fyrir slysið.

Eins og áður greinir var blóðsýni tekið úr áfrýjanda kl. 6.48 að morgni 6. ágúst 1997 og mældist vínandi í því 1,02‰. Ekki liggur fyrir nákvæm tímasetning á slysinu, sem um ræðir í málinu, en leggja má þó til grundvallar, meðal annars eftir framburði áfrýjanda sjálfs, að liðið hafi á fjórðu klukkustund frá því og þar til blóðsýnið var tekið. Stefndi heldur því fram að á þeim tíma hljóti að hafa eyðst úr blóði áfrýjanda nægilegur vínandi til þess að sýnt sé að magn þess þegar slysið varð hafi verið meira en þau 1,20‰, sem um ræðir í 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Á þetta verður að fallast, enda hefur áfrýjandi ekki leitt líkur að því að aðstæður hans hafi getað verið aðrar en almennt megi reikna með í þessu efni. Verður því lagt til grundvallar að hann hafi verið óhæfur til að stjórna ökutæki þegar slysið bar að höndum.

Áfrýjandi bar sem áður segir fyrir lögreglunni 22. ágúst 1997 að hann teldi að hjólbarði á framhjóli bifreiðarinnar hafi sprungið rétt fyrir slysið. Í málinu hefur hann byggt á því að hann hafi misst stjórn á bifreiðinni af þessum sökum og verði slysið rakið til þess. Með bréfi 19. september 1998 leitaði lögmaður áfrýjanda upplýsinga hjá lögreglunni á Ísafirði um hvort þetta hafi verið rannsakað. Í svari hennar 9. október sama árs var vísað til þess að af ljósmyndum frá vettvangi megi sjá að báðir framhjólbarðar bifreiðarinnar hafi verið loftlausir þegar komið var að henni eftir slysið. Sagði síðan eftirfarandi: „Á þeim tíma gáfu aðstæður fullnægjandi skýringu á þessu atriði. Ekki fór fram frekari rannsókn á hjólbörðum bifreiðarinnar.“ Í málinu hefur áfrýjandi ekki leitað nánari svara lögreglunnar við því hvaða aðstæður hafi þótt skýra þetta atriði nægilega. Að þessu gættu verður áfrýjandi að bera hallann af því að hafa ekki rennt frekari stoðum undir staðhæfingu sína um orsök slyssins. Samkvæmt þessu hefur ekkert komið fram um að annað geti hafa valdið slysinu en ölvun áfrýjanda.

Vegna þeirra atvika, sem að framan greinir, og með vísan til dóms Hæstaréttar í dómasafni 1995 bls. 2249 verður að telja áfrýjanda hafa sökum ölvunar verið svo á sig kominn við akstur í umrætt sinn að fyrirmæli 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga eigi við um hann. Samkvæmt framangreindu verður að líta svo á að stefndi hafi með vátryggingarskilmálum undanskilið sig ábyrgð þegar þannig stendur á fyrir ökumanni. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.