263/2008

A hlaut varanlegt líkamstjón í starfi sínu sem kennari er nemandi hennar, B, sem haldin var Asperger-heilkenni, skellti aftur rennihurð þannig að hún lenti á höfði A. A krafðist bóta óskipt úr hendi B og sveitarfélagsins D, sem hafði með höndum rekstur skólans. Í héraði var ekki talið sýnt fram á að rennihurðin hafi verið haldin vanköntum eða ekki verið í samræmi við gildandi reglur um byggingu og aðbúnað í skólahúsnæði. Var því talið að slysið yrði ekki rakið til hættueiginleika hurðarinnar sem slíkrar og D sýknað af kröfum A. Hins vegar var talið að B hafi mátt vera ljóst að sú háttsemi hennar að loka hurðinni með afli hafi verið hættuleg og hafi hún hlotið að gera sér grein fyrir því hversu alvarlegar afleiðingar sú háttsemi gat haft í för með sér. Var hún því dæmd til greiðslu skaðabóta. B áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar. A gagnáfrýjaði fyrir sitt leyti gagnvart B og D með heimild í 3. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 innan frests sem þar er kveðið á um. Sá frestur gilti þó ekki gagnvart D, enda varðaði málskot B það ekki. Hefði A því borið að áfrýja gagnvart D innan fresta 1. og 2. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti að því er varðaði D. Fyrir Hæstarétti krafðist B aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms þar sem héraðsdómara hefði borið að kalla til sérfróðan meðdómsmann með þekkingu á heilsufarslegum vandamálum hennar vegna Asperger-heilkennisins. Til vara krafðist hún sýknu þar sem sýnt væri fram á með nýjum gögnum um heilsufar hennar að ekki væru skilyrði til að fella á hana skaðabótaábyrgð. Talið var að staðið hafi verið þannig að málsvörn B í héraði að ekki hafi verið tilefni til að kveðja þar til setu í dómi sérfróðan mann um sjúkdóm hennar. Var því hafnað kröfu hennar um ómerkingu hins áfrýjaða dóms. Þá var talið að henni hafi verið í lófa lagið að styðja þar kröfu sína um sýknu við þá málsástæðu sem hún haldi fram fyrir Hæstarétti og afla því til stuðnings matsgerðar og annarra sérfræðilegra gagna. Hafi þetta ekki verið gert. Ekki séu skilyrði til þess að þessi nýja málsástæða komist að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að B skyldi greiða A skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. maí 2008. Hún krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný, en til vara að hún verði sýknuð af kröfu gagnáfrýjanda. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 2. júlí 2008 og krefst þess að aðaláfrýjandi og stefndi D kaupstaður verði í sameiningu dæmd til að greiða sér 9.732.098 krónur með 4,5% ársvöxtum af nánar tilteknum fjárhæðum frá 15. nóvember 2005 til 13. september 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi D kaupstaður krefst þess aðallega að málinu verði að því er hann varðar vísað frá Hæstarétti og gagnáfrýjanda gert að greiða sér málskostnað hér fyrir dómi. Til vara krefst stefndi staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en að krafa gagnáfrýjanda verði ella lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og Tryggingamiðstöðinni hf. til réttargæslu.

I

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 14. mars 2008. Með honum var aðaláfrýjandi dæmd til að greiða gagnáfrýjanda 9.732.098 krónur með tilgreindum vöxtum frá 15. nóvember 2005 til greiðsludags, en stefndi D kaupstaður var sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda. Aðaláfrýjandi fékk áfrýjunarstefnu gefna út 9. maí 2008 og beindist málskotið að gagnáfrýjanda, sem neytti heimildar samkvæmt 3. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með áorðnum breytingum til að gagnáfrýja héraðsdómi innan þess sérstaka frests, sem þar er kveðið á um. Sá frestur gilti hins vegar ekki gagnvart stefnda D kaupstað, enda varðaði málskot aðaláfrýjanda hann ekki. Gagnáfrýjanda hefði því borið að áfrýja gagnvart stefnda innan þeirra fresta, sem um ræðir í 1. mgr. og 2. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991. Með því að það var ekki gert verður að fallast á kröfu stefnda um að málinu verði vísað frá Hæstarétti að því er hann varðar. Rétt er að málskostnaður milli hans og gagnáfrýjanda falli niður hér fyrir dómi.

II

Eins og nánar greinir í héraðsdómi leitar gagnáfrýjandi í máli þessu skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda vegna varanlegs líkamstjóns, sem sú fyrrnefnda hlaut í starfi sem kennari þeirrar síðarnefndu í [...]skóla á D 15. nóvember 2005. Aðaláfrýjandi, sem var 11 ára að aldri, skellti þá aftur rennihurð, sem skildi að kennslustofu og geymsluherbergi, með þeim afleiðingum að gagnáfrýjandi hlaut verulegt höfuðhögg.

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt vottorð barna- og unglingageðlæknis 14. maí 2008. Þá fékk hún dómkvadda tvo slíka lækna 27. júní sama ár til að láta í té álit um í fyrsta lagi hvaða fötlun eða heilsufarslegu vandamál aðaláfrýjandi hafi verið greind með í nóvember 2005, í öðru lagi hvort þessi fötlun eða heilsufarslegu vandamál hafi haft áhrif á hæfni hennar til að bregðast við utanaðkomandi áreiti samanborið við heilbrigt barn á sama aldri, í þriðja lagi hvort og þá hversu mikið þessi atriði hafi haft áhrif á hegðun hennar í aðdraganda þess atviks, sem málið varðar, og loks í fjórða lagi hvort þessi atriði hafi haft áhrif á getu hennar til að gera sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna í umrætt sinn. Matsmennirnir luku matsgerð 26. september 2008 og staðfestu hana við skýrslugjöf fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 12. nóvember sama ár. Við málflutning fyrir Hæstarétti var viðurkennt af hálfu aðaláfrýjanda að sá annmarki sé á matsgerð þessari að matsmenn hafi ekki gætt að því að kveðja til matsfundar umboðsmenn annarra málsaðila og hafi þeir því ekki látið þessa sönnunarfærslu til sín taka. Því var á hinn bóginn borið við að þetta fái því ekki breytt að til matsgerðarinnar megi líta sem álits óháðra sérfræðinga um atriði, sem á reyni í málinu.

Aðaláfrýjandi reisir kröfu sína um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur á því að héraðsdómara hefði borið að kalla til sérfróðan meðdómsmann með þekkingu á heilsufarlegum vandamálum hennar, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991. Aðaláfrýjandi sé með svokölluð Asperger-heilkenni, sem sé sjaldgæfur og flókinn sjúkdómur, og hafi ekki verið á færi leikmanna að dæma um áhrif hans á gerðir aðaláfrýjanda undir þeim kringumstæðum, sem voru á vettvangi atvika málsins. Hefði því borið nauðsyn til að fá atbeina sérfróðs meðdómsmanns til að meta framferði aðaláfrýjanda út frá þessari fötlun, enda hafi hún vegna þessara aðstæðna sinna brugðist við á annan hátt en góður og gegn nemandi myndi hafa gert og gildi því ekki um hana almennur mælikvarði sakarreglunnar, sem gagnáfrýjandi reisi kröfu sína á. Varakrafa aðaláfrýjanda um sýknu er byggð á því að sýnt sé með fyrrnefndum nýjum gögnum að ekki séu skilyrði til að fella á hana skaðabótaábyrgð fyrir að hafa átt þann hlut að slysi gagnáfrýjanda, sem áður er lýst.

Samkvæmt greinargerð aðaláfrýjanda í héraði var sýknukrafa hennar reist á því að hún hafi ekki skellt rennihurðinni af öllu afli, hún hafi ekki skellt hurðinni viljandi og ósannað væri að hún hafi vitað eða mátt vita að gagnáfrýjandi eða nokkur annar myndi stinga höfðinu í dyragættina um leið og hurðinni var lokað. Þannig hafi ekki verið sýnt fram á sök aðaláfrýjanda. Til stuðnings varakröfu um lækkun skaðabóta til gagnáfrýjanda var því borið við að aðaláfrýjandi gæti ekki borið ábyrgð á hættulegum búnaði hurðarinnar, svo og að afleiðingar slyssins hafi orðið langt umfram það sem gæti talist fyrirsjáanlegt. Krafa gagnáfrýjanda væri því „utan þess sviðs sem tjónvaldur kann að bera ábyrgð á samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins.“ Í greinargerðinni var að sönnu tekið fram í atvikalýsingu að aðaláfrýjandi hafi verið greind með Asperger-heilkenni og þess getið í samhengi við það að sá sjúkdómur birtist meðal annars „í því að hún hefur átt erfitt með að mynda félagsleg tengsl við nemendur og kennara og skýrir það viðbrögð hennar við áreiti bekkjarfélaganna.“ Málsástæður í greinargerð fyrir dómkröfum hennar voru á hinn bóginn í engu á því reistar að þessi sjúkdómur eða fötlun hafi valdið því að hún hafi ekki mátt gera sér grein fyrir hættunni af því skella aftur hurðinni við þær aðstæður, sem voru á vettvangi slyssins. Við upphaf aðalmeðferðar málsins 3. mars 2008 lagði aðaláfrýjandi fram bækling með almennum upplýsingum um Asperger-heilkenni og var vikið að þessum sjúkdómi hennar eða fötlun í niðurstöðu hins áfrýjaða dóms. Að öðru leyti verður ekkert ráðið af gögnum málsins um hvort eða hvernig á þessu kunni að hafa verið byggt við munnlegan flutning þess í héraði.

Samkvæmt framangreindu var staðið þannig að málsvörn aðaláfrýjanda í héraði að ekkert tilefni var til að kveðja þar til setu í dómi sérfróðan mann um sjúkdóminn eða fötlunina, sem hún á við að etja. Af þeim sökum getur ekki komið til álita að verða við kröfu aðaláfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms. Henni var og í lófa lagið að styðja þar kröfu sína um sýknu við þá málsástæðu, sem hún heldur nú fram fyrir Hæstarétti, og afla því til stuðnings matsgerðar og annarra sérfræðilegra gagna. Allt var þetta látið ógert. Ekki eru skilyrði samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 til að þessi nýja málsástæða komist að fyrir Hæstarétti.

Eins og málið liggur fyrir Hæstarétti að virtu því, sem að framan segir, verður með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að staðfesta niðurstöðu hans að því er varðar kröfu gagnáfrýjanda um skaðabætur og vexti úr hendi aðaláfrýjanda. Verður aðaláfrýjanda jafnframt gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar kröfu gagnáfrýjanda, A, á hendur stefnda D kaupstað. Málskostnaður þeirra í milli fyrir Hæstarétti fellur niður.

Aðaláfrýjandi, B, greiði gagnáfrýjanda 9.732.098 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.523.100 krónum frá 15. nóvember 2005 til 15. maí 2006, af 10.913.391 krónu frá þeim degi til 3. ágúst 2007 og af 9.732.098 krónum frá þeim degi til 13. september 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.