243/2001

M flutti bát sinn með skipi E frá Reykjavík til Ísafjarðar í júní 1999 og skemmdist báturinn í flutningunum. M krafði E og vátryggingamiðlunina A um skaðabætur vegna kostnaðar við viðgerð á bátnum og aflatjóns. Krafa M á hendur A þótti verulega vanreifuð og var ekki talin fullnægja ákvæðum 80. gr. laga um meðferð einkamála, einkum e-lið. Var kröfum M á hendur A vísað frá héraðsdómi. Krafa M á hendur E var reist á því að starfsmenn E hefðu með stórfelldu gáleysi valdið tjóni á bátnum við flutning hans. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að frágangur bátsins á þilfari skips E hefði hvorki verið viðunandi né vandvirkur. Var E talinn bera bótaábyrgð á tjóni M á grundvelli 1. mgr. 68. gr. siglingalaga. Ekki var talið að tjónið yrði rakið til ásetnings eða stórfellds gáleysis E og því hefði E ekki fyrirgert rétti til að takmarka bótaábyrgð sína samkvæmt 70. gr. Var E gert að greiða M bætur miðað við takmörkunarfjárhæð 2. mgr. greinarinnar. E gagnáfrýjaði málinu til breytingar á vaxtaákvörðun héraðsdóms og vísaði til flutningsskilmála í farmbréfi. Ekkert var talið fram komið sem gæfi tilefni til að víkja umræddum skilmálum til hliðar með vísan til 36. gr. samningalaga, líkt og haldið hafði verið fram af hálfu M. Þótti rétt að túlka ákvæðið svo að miða skyldi upphafstíma vaxta við dómsuppkvaðningu héraðsdóms. Þá var ekki talið að ákvæði 2. mgr. 70. gr. siglingalaga um takmörkunarfjárhæð stæði því í vegi að E yrði látið greiða málskostnað. Var önnur túlkun talin leiða til þess að M yrði svipt rétti til að fá dæmdan kostnað við að sækja réttmæta kröfu fyrir dómstólum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. júní 2001 og krefst þess að gagnáfrýjandi og stefndi verði in solidum dæmdir til að greiða sér 7.640.161 krónu ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. júní 1999, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá 18. maí 2000 til 30. júní 2001, en frá þeim tíma til greiðsludags samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Auk þess krefst hann málskostnaðar úr þeirra hendi í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, en aðaláfrýjandi hefur fengið gjafsókn á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 17. september 2001 og krefst þess aðallega að sér verði aðeins gert að greiða aðaláfrýjanda 600.480 krónur, en til vara að stefnukröfur verði verulega lækkaðar. Jafnframt krefst hann þess í báðum tilvikum að sér verði aðeins gert að greiða vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá uppsögudegi dóms Hæstaréttar til greiðsludags, en til vara frá þingfestingardegi málsins í héraði. Þá krefst hann þess að málskostnaður verði felldur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti.

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fram í Hæstarétti.

I.

Í stefnu í héraði er auk gagnáfrýjanda stefnt „B-kk-þgf H-kk-þgf, ... f.h. Alþjóðlegrar miðlunar ehf., ... v/S-kk-ef R-kk-ef, ... umboðsm. Cox Forsäkring at Lloyd's, en B-kk-nf er formaður stjórnar Alþjóðlegrar miðlunar h.f., til greiðslu, in solidum, skaðabóta auk vaxta og kostnaðar.“ Í stefnu segir að aðaláfrýjandi hafi verið með bát sinn tryggðan hjá Alþjóðlegri miðlun ehf. og er vísað til staðfestingar á vátryggingu, sem það fyrirtæki gaf út til hennar, en þar kemur fram að vátryggjandi sé „100% Cox Forsäkring at Lloyd's“. Síðar í stefnunni segir að til grundvallar réttarstöðu aðaláfrýjanda og stefnda liggi vátryggingarsamningur, þar sem hið stefnda félag komi fram fyrir vátryggjandann „c/o S-kk-nf R-kk-nf, sem hafði m.a. milligöngu um greinda tryggingu sem vátryggingarmiðlari, ...“. Í málsástæðukafla stefnunnar segir að á því sé byggt gagnvart stefnda, að félaginu beri að bæta aðaláfrýjanda tjón hans á grundvelli vátryggingarsamnings aðila. Á því sé byggt að Cox Forsäkring at Lloyd's sem vátryggingartaki, er stefndi beri alfarið ábyrgð á, eigi að bæta stefnanda tjón hans.

Samkvæmt framansögðu er torvelt að ráða í það af stefnu málsins, hverjum í raun er verið að stefna auk gagnáfrýjanda. Framlögð gögn af hálfu aðaláfrýjanda varðandi ætlaða aðild stefnda eru mjög af skornum skammti og ekki gerð viðhlítandi grein fyrir tengslum hans við sakarefnið. Ekkert er lagt fram um hið stefnda einkahlutafélag eða grein gerð fyrir þætti S-kk-ef R-kk-ef, sem ítrekað er nefndur í stefnunni. Þá gerir aðaláfrýjandi kröfu um að gagnáfrýjandi og stefndi verið dæmdir in solidum til greiðslu stefnufjárhæðar án þess að fyrir liggi eða grein sé fyrir því gerð, að þeir beri óskipta skyldu, sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að öllu þessu virtu verður að telja að málið sé verulega vanreifað af hálfu aðaláfrýjanda að því er þennan þátt varðar og fullnægi þessi málatilbúnaður ekki ákvæðum 80. gr. laganna, einkum e. lið. Samkvæmt því ber ex officio að vísa kröfum aðaláfrýjanda á hendur stefnda frá héraðsdómi.

II.

Krafa aðaláfrýjanda á hendur gagnáfrýjanda er reist á því að starfsmenn hins síðarnefnda, er hann beri ábyrgð á, hafi með stórfelldu gáleysi valdið tjóni á báti aðaláfrýjanda við flutning hans með ms. Bakkafossi frá Reykjavík til Ísafjarðar 7. - 8. júní 1999. Er krafa hans annars vegar um kostnað við viðgerð á bátnum, sem styðst við matsgerð dómkvadds manns, og nemur sá liður 2.396.625 krónum. Hins vegar er gerð krafa vegna aflatjóns þar sem sóknardagar hafi ekki nýst, og nemur sá kröfuliður 5.243.536 krónum.

Það var mat héraðsdóms, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómendum, að frágangur báts aðaláfrýjanda á þilfari ms. Bakkafoss hafi hvorki verið viðunandi né vandvirkur þar sem hann sat á byrðingi með kjölinn á lofti. Var gagnáfrýjandi talinn bera bótaábyrgð á tjóni aðaláfrýjanda á grundvelli 1. mgr. 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Við áfrýjun málsins unir gagnáfrýjandi þessari niðurstöðu. Samkvæmt því ber að dæma bætur eftir ákvæðum 70. gr. laganna, en í 1. mgr. hennar segir að bætur samkvæmt 68. gr. skuli ákveða eftir því verðgildi, sem vara myndi hafa haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma. Í 2. mgr. 70. gr. er mælt fyrir um takmörkun bótafjárhæðar með tilteknum hætti, en samkvæmt 6. mgr. greinarinnar getur farmflytjandi ekki borið þessa takmörkun fyrir sig ef það sannast að hann hafi sjálfur valdið tjóninu eða skaðanum af ásetningi eða stórfelldu gáleysi og honum mátti vera ljóst að tjón myndi sennilega hljótast af. Var það niðurstaða héraðsdómsins að tjónið yrði ekki rakið til ásetnings eða stórfellds gáleysis af þessu tagi og hefði gagnáfrýjandi því ekki fyrirgert rétti til að takmarka bótaábyrgð sína samkvæmt 70. gr. siglingalaga.

Gagnáfrýjandi reisir kröfugerð sína fyrir Hæstarétti á þessari niðurstöðu héraðsdóms. Aðaláfrýjandi krefst þess hins vegar að hnekkt verði þeirri niðurstöðu dómsins að gagnáfrýjandi geti takmarkað ábyrgð sína enda megi rekja tjónið til stórfellds gáleysis af hans hálfu.

Ekki hafa verið lögð fram gögn af hálfu aðaláfrýjanda, sem hnekkja framangreindu áliti héraðsdóms. Þykir að svo komnu verða við það að miða og ber samkvæmt því að staðfesta niðurstöðu dómsins um bótafjárhæð, sem gagnáfrýjandi hefur fallist á og aðaláfrýjandi hefur ekki vefengt tölulega.

Gagnáfrýjandi hefur áfrýjað málinu til breytingar á vaxtaákvörðun héraðsdóms, og vísar hann til flutningsskilmála í farmbréfi, en þar kemur fram í 10. gr. að ekki skuli koma til vaxta af neinni kröfu á hendur farmflytjanda fyrr en frá dómsuppsögu. Jafnframt heldur hann því fram að ekki sé heimilt að bæta vöxtum við takmörkunarfjárhæð samkvæmt 2. mgr. 70. gr. siglingalaga. Af hálfu aðaláfrýjanda er þessum skilningi mótmælt og jafnframt á því byggt að ákvæði 10. gr. farmbréfsins beri að víkja til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Farmbréf vegna umrædds flutnings er grundvöllur réttarsambands aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda. Ákvæði 10. gr. skilmála þess um vexti er ótvírætt og er ekkert fram komið, sem gefur tilefni til að víkja því til hliðar. Er samkvæmt þessu rétt að upphafstími vaxta miðist við dómsuppkvaðningu héraðsdóms, en eðlilegt þykir að dæmdir verði dráttarvextir frá þeim tíma, eins og nánar segir í dómsorði.

Gagnáfrýjandi hefur einnig áfrýjað héraðsdómi til ógildingar á ákvæði hans um málskostnað þar sem ekki sé unnt að bæta honum við takmörkunarfjárhæð 2. mgr. 70. gr. siglingalaga. Verður ekki fallist á þá túlkun ákvæðisins, sem leiða myndi til þess að aðaláfrýjandi yrði sviptur rétti til að fá dæmdan kostnað við að sækja réttmæta kröfu fyrir dómstólum. Verður málskostnaðarákvörðun héraðsdóms á hendur gagnáfrýjanda því staðfest, þó þannig að fjárhæðin greiðist í ríkissjóð.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti og milli aðaláfrýjanda og stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Staðfesta ber ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda og um gjafsóknarkostnað fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfum aðaláfrýjanda, M-kvk-ef E-kvk-ef, á hendur stefnda, Alþjóðlegri miðlun ehf., er vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi, Hf. Eimskipafélag Íslands, greiði aðaláfrýjanda 600.480 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29 mars 2001 til 1. júlí sama ár, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði 368.524 krónur í ríkissjóð vegna málskostnaðar aðaláfrýjanda í héraði, en málskostnaður milli þeirra fyrir Hæstarétti fellur niður.

Málskostnaður milli aðaláfrýjanda og stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Staðfest er ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað. Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.