384/2010

P kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem máli hennar á hendur sveitarfélaginu G var að hluta vísað frá dómi. Málið átti rætur að rekja til ágreinings um skyldu G til að veita P ferðaþjónustu eftir ákvæðum 35. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra. Sneri ágreiningur aðila sérstaklega að breytingu, sem gerð hafði verið 2009 á sameiginlegum reglum sveitarfélaganna B, F, S og G um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu frá árinu 2007. Fyrir lá að breyting þessi hafði í för með sér að G veitti ekki lengur ferðaþjónustu fyrir fatlaða milli Sólheima, þar sem P var búsett, og Árborgar, en P leitaðist við að fá því hnekkt. Talið var að líta yrði svo á að deilan snerist um það hvort G sinnti réttilega skyldum sínum samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 til að veita P kost á ferðaþjónustu með því að binda hana við ferðir um svokallaðar uppsveitir Árnessýslu og undanskilja þar með akstur út fyrir það svæði. Þótt sú skipan hefði verið fest í reglur gæti P ekki fengið leyst úr þessu ágreiningsefni með því að hafa uppi fyrir dómi kröfu um ógildingu á ákvæðum þeirra, sem að þessu lytu, enda réðu reglurnar réttarstöðu allra íbúa í fimm sveitarfélögum. Ekki væri unnt að ógilda þessi ákvæði reglnanna eingöngu að því er P varðaði. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 31. maí 2010, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var að hluta vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar svohljóðandi kröfu hennar: „Að ógilt verði með dómi gagnvart stefnanda breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu, sem samþykkt var af félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og sveitarstjórn Grímsnes- og Grafningshrepps 6. mars 2009, þar sem skilgreiningu þjónustusvæðis fyrir ferðaþjónustu fatlaðra er breytt og það takmarkað innan sveitarfélaga uppsveita Árnessýslu fyrir íbúa þar og dæmt að fyrri skilgreining þjónustusvæðis skuli gilda gagnvart stefnanda þar sem Árborg er innan þjónustusvæðis.“ Til vara krefst sóknaraðili þess að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar þá kröfu, sem vísað var frá dómi með hinum kærða úrskurði. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða sér kærumálskostnað.

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila, sem er fædd 1944, hefur hún um áratugaskeið verið metin 75% varanlegur öryrki hjá Tryggingastofnun ríkisins vegna þroskaskerðingar og verið búsett að Sólheimum í Grímsnes- og Grafningshreppi frá árinu 1951. Hún höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila 11. nóvember 2009 og krafðist þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að honum væri skylt að veita henni ferðaþjónustu í samræmi við ákvæði laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra og breyti þjónustusamningur milli félagsmálaráðuneytisins og Sólheima ses. frá 8. maí 2004 engu um þá skyldu, í öðru lagi að ógilt yrði breyting á 6. gr. reglna um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu, sem samþykkt hafi verið af félagsmálanefnd uppsveita Árnessýslu 3. febrúar 2009 og sveitarstjórn varnaraðila 6. mars sama ár, þar sem skilgreiningu á þjónustusvæði fyrir ferðaþjónustu fatlaðra hafi verið breytt og það takmarkað innan sveitarfélaga uppsveita Árnessýslu fyrir íbúa þar og dæmt að fyrri skilgreining skuli gilda, þar sem Árborg hafi verið innan þjónustusvæðis, og í þriðja lagi að varnaraðila yrði gert að greiða sóknaraðila 8.000 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum, auk þess sem henni yrði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila. Fyrir héraðsdómi krafðist varnaraðili þess aðallega að tveimur fyrstnefndu kröfum sóknaraðila yrði vísað frá dómi. Með hinum kærða úrskurði var hafnað að vísa fyrstu kröfu sóknaraðila frá dómi, en fallist á kröfu varnaraðila um frávísun annarrar kröfu hennar. Fyrir Hæstarétti er eingöngu til endurskoðunar niðurstaða héraðsdóms um að vísa þeirri kröfu frá dómi.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til ágreinings um skyldu varnaraðila til að veita sóknaraðila ferðaþjónustu eftir ákvæðum 35. gr., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 59/1992, en varnaraðili ber einkum fyrir sig í málinu að skyldur í þeim efnum hvíli á sjálfseignarstofnunni Sólheimum, sem hafi fengið framlög úr ríkissjóði til að standa straum af þjónustu við fatlaða vistmenn, meðal annars á grundvelli þjónustusamnings frá 8. maí 2004. Að því er varðar aðra dómkröfu sóknaraðila stendur ágreiningur sérstaklega um breytingu, sem gerð var í febrúar og mars 2009 á sameiginlegum reglum Bláskógabyggðar, Flóahrepps, Hrunamannahrepps, Skeiða- og Gnúpverjahrepps og varnaraðila um ferðaþjónustu fatlaðra í uppsveitum Árnessýslu frá árinu 2007. Eins og reglurnar hljóðuðu fyrir þá breytingu markaðist þjónustusvæði af „uppsveitum Árnessýslu og sveitarfélaginu Árborg“, en eftir hana er kveðið þar á um að þjónustusvæðið sé „innan marka sveitarfélaga í uppsveitum Árnessýslu hjá íbúum þar en innan hrepps og á Selfossi hjá íbúum Flóahrepps.“ Fyrir liggur að breyting þessi hafði í för með sér að varnaraðili veitti ekki lengur ferðaþjónustu fyrir fatlaða milli Sólheima og Árborgar, en með annarri dómkröfu sinni leitast sóknaraðili við að fá því hnekkt.

Líta verður svo á að deilan, sem önnur dómkrafa sóknaraðila lýtur að, snúist um hvort varnaraðili sinni réttilega skyldum sínum samkvæmt 35. gr. laga nr. 59/1992 til að veita henni kost á ferðaþjónustu með því að binda þjónustuna við ferðir um svokallaðar uppsveitir Árnessýslu og undanskilja þar með akstur út fyrir það svæði, þar á meðal til sveitarfélagsins Árborgar. Þótt sú skipan hafi verið fest í reglur, sem settar voru á grundvelli 3. málsliðar 1. mgr. 35. gr. laga nr. 59/1992, getur sóknaraðili ekki fengið leyst úr þessu ágreiningsefni með því að hafa uppi fyrir dómi kröfu um ógildingu á ákvæðum þeirra, sem að þessu lúta, enda ráða reglurnar réttarstöðu allra íbúa í sveitarfélögunum fimm. Ekki er unnt að ógilda þessi ákvæði reglnanna eingöngu að því er sóknaraðila varðar, svo sem felst í nýju orðalagi annarrar dómkröfu hennar eins og krafan er sett fram fyrir Hæstarétti, en slíkri breytingu á kröfu, sem vísað hefur verið frá héraðsdómi, verður að auki ekki komið að við kæru úrskurðar um frávísun máls. Að þessu virtu verður að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.