524/2012

Eigendur lögbýlanna Uppsala I og II greindi á um eignarhlutdeild í óskiptu landi jarðarinnar Uppsala í Suðursveit. Deildu aðilar m.a. um hvort landskiptalög nr. 1941/46 ættu að gilda við úrlausn málsins. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 610/2007 taldi Hæstiréttur að ljóst væri af lögskýringargögnum að fyrirmæli 2. gr. landskiptalaga hafi verið sett til að leggja grunn að eignarhlutföllum við landskipti og bæri að styðjast við þau þegar landi jarðarinnar væri skipt. V hefði ekki sýnt fram á að skilyrði væru til að beita ákvæði 4. mgr. þeirrar lagagreinar og yrði því fallist á með héraðsdómi að við úrlausn ágreinings aðila skyldi við ákvörðun eignarhlutfalla fara eftir mati á verðmæti hvors jarðarhluta fyrir sig í fasteignabók frá 1932, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms þar sem hafnað var kröfu V um að viðurkennd yrði helmingshlutdeild hennar í hinu óskipta landi en tekin til greina krafa H ehf., R, I og Þ um að viðurkennt yrði að eignarhlutdeild eigenda Uppsala II í hinu óskipta landi teldist 13/21.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. júlí 2012, þar sem áfrýjað var héraðsdómi ásamt úrskurði Héraðsdóms Austurlands 11. nóvember 2011. Hún gerir þá kröfu að staðfestur verði eignarréttur hennar að 50% af jörðinni Uppsölum í Suðursveit, Hornafirði. Jafnframt krefst hún þess að kröfu stefndu Hvítings ehf., I-kvk-ef J-kvk-ef, R-kvk-ef J-kvk-ef og Þ-kk-ef J-kk-ef um „að viðurkennt verði að eignarhlutdeild eigenda Uppsala II ... í óskiptu landi“ Uppsala sé 13/21 verði vísað frá héraðsdómi. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi stefndu, annarra en Þ-kk-ef B-kk-ef.

Stefndu Hvítingur ehf., I-kvk-nf J-kvk-nf, R-kvk-nf J-kvk-nf og Þ-kk-nf J-kk-nf krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndu I-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Þar sem málinu hefur ekki verið gagnáfrýjað kemur ákvæði hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á eignarrétti áfrýjanda að húsi á jörðinni Uppsölum ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða úrskurðar verður hafnað þeirri kröfu áfrýjanda að kröfu stefndu Hvítings ehf., I-kvk-ef, R-kvk-ef og Þ-kk-ef, sem lýtur að viðurkenningu á 13/21 eignarhlutdeild allra stefndu í óskiptu landi Uppsala, verði vísað frá héraðsdómi.

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram skipaði sýslumaðurinn á Höfn matsmenn samkvæmt landskiptalögum nr. 46/1941 til að skipta landi jarðarinnar Uppsala. Við meðferð þeirra á málinu kom í ljós að ágreiningur var með aðilum um eignarhlutföll þeirra í jörðinni sem ekki tókst að jafna. Á fundi matsmanna með aðilum 27. júlí 2009 kom fram að matsmenn gætu ekki framkvæmt umbeðin skipti af þessari ástæðu, heldur yrði að skera úr ágreiningnum með dómi samkvæmt 3. mgr. 3. gr. landskiptalaga. Í framhaldinu höfðaði áfrýjandi mál þetta.

Eins og greinir í dómi Hæstaréttar 2. október 2008 í máli nr. 610/2007 er ljóst af lögskýringargögnum að fyrirmæli 2. gr. landskiptalaga voru sett til að leggja grunn að eignarhlutföllum við landskipti og ber að styðjast við þau þegar landi jarðarinnar Uppsala er skipt milli eigenda lögbýlanna Uppsala I og II. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að skilyrði séu til að beita ákvæði 4. mgr. þeirrar greinar. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að við úrlausn ágreinings málsaðila skuli við ákvörðun eignarhlutfalla fara eftir mati á verðmæti hvors jarðarhlutar um sig í fasteignabók frá 1932, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Verður héraðsdómur því staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, V-kvk-nf L-kvk-nf, greiði stefndu Hvítingi ehf., I-kvk-þgf J-kvk-þgf, R-kvk-þgf J-kvk-þgf og Þ-kk-þgf J-kk-þgf sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Að öðru leyti fellur málskostnaður niður.