362/2002

A hf. samdi við franska verslunarkeðju um sölu á kavíar. Tók S hf. að sér að flytja kavíarinn til Frakklands, en S hf. átti sjálft að flytja þessa sendingu sjóleiðina til Hollands. Var kavíarinn settur í frystigám, sem S hf. lagði til, en það hafði gengist undir þann skilmála að hitastig á farminum yrði 0° meðan á flutningum stæði. Þegar gáminum hafði verið skipað upp í Hollandi barst 13° heitt loft út úr gáminum. Rifti franska verslunarkeðjan þá kaupunum og féllst A hf. á riftunina. Greiddi T hf., sem hafði vátryggt farminn, A hf. bætur fyrir vörusendinguna. Í máli sem T hf. höfðaði á hendur S hf. vegna þessa krafðist félagið nánar tiltekinnar fjárhæðar fyrir andvirði vörusendingarinnar auk endurgreiðslu geymslu- og förgunarkostnaðar. Talið var að frönsku verslunarkeðjunni hafi verið rétt að neita að taka við vörusendingunni vegna áhættu á að gæði hennar væru ófullnægjandi sökum óvissu um að áskildu hitastigi hafi verið haldið á henni meðan á flutningum stóð. Því bæri að líta svo á að farmurinn hafi skemmst í skilningi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, en engu breytti þótt ekki hafi verið leitt í ljós að vörurnar hafi af þessum sökum orðið óhæfar til manneldis eða geymsluþol þeirra rýrnað frá því, sem ætlast var til. Var ákvæði 1. mgr. 70. gr. laganna um að bætur skyldu ákveðnar eftir því verðgildi, sem vara mundi hafa haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma, ekki talið girða fyrir að T hf. gæti krafið S hf. um bætur fyrir annað sannanlegt tjón, sem stafaði beinlínis af vanefndum þess. Var krafa T hf. því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. ágúst 2002. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 21. október 2002. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 7.824.741 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 7.083.655 krónum frá 17. maí 2000 til 8. febrúar 2001 og af 7.824.741 krónu frá þeim degi til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi á málið rætur að rekja til þess að aðaláfrýjandi tók að sér í febrúar 2000 að flytja fyrir Samherja hf. samtals 21.752 kg af kavíar, sem unninn hafði verið úr grásleppuhrognum, frá Reykjavík til Le Havre í Frakklandi, en aðaláfrýjandi átti sjálfur að flytja þessa sendingu sjóleiðina til Rotterdam í Hollandi. Kavíar þessi var framleiddur fyrir franska verslunarkeðju og settur í neytendaumbúðir, sem auðkenndar voru með vörumerki hennar. Fyrir liggur að farmurinn var 3. febrúar 2000 látinn í frystigám, sem aðaláfrýjandi lagði til, en hann hafði gengist undir þann skilmála að hitastig á farminum yrði 0° meðan á flutningum stæði. Gámurinn var síðan settur um borð í skip aðaláfrýjanda, sem lét úr höfn í Reykjavík næsta dag. Óumdeilt er að búnaður, sem tryggja átti síritun upplýsinga um hitastig í gáminum, hafi verið óvirkur meðan á för skipsins stóð til Rotterdam, en þangað kom það að kvöldi 8. febrúar 2000 samkvæmt framburði yfirstýrimanns fyrir héraðsdómi. Aðaláfrýjandi kveður á hinn bóginn skipverja hafa tvívegis á sólarhring á þessu tímabili lesið af mæli á gáminum, sem sýndi hitastig inni í honum, og hafi það ávallt verið 0°. Þegar gáminum hafði verið skipað upp í Rotterdam varð starfsmaður aðaláfrýjanda þess var 10. febrúar 2000 að mælir sýndi 13° hita á lofti, sem barst út úr gáminum. Kvaddir voru til viðgerðarmenn, sem greindu bilun í kælikerfi gámsins og gerðu þegar við það, en samkvæmt frásögn þeirra mun hitastig á útstreymislofti hafa verið komið niður í 2° einni klukkustund eftir að viðgerð var lokið. Starfsmaður aðaláfrýjanda í Rotterdam tilkynnti þessi atvik Samherja hf., sem greindi viðtakanda farmsins þegar frá þessu. Neitaði hann að taka við vörusendingunni með því að ekki væri tryggt að áskildu hitastigi hafi verið haldið meðan á flutningunum stóð og lýsti yfir riftun kaupanna. Samherji hf. féllst á riftunina og krafði gagnáfrýjanda, sem hafði vátryggt farminn, um bætur fyrir vörusendinguna. Skoðunargerðir, sem málsaðilarnir öfluðu sér ytra skömmu eftir að framangreind atvik gerðust, leiddu ekki í ljós að spjöll hafi orðið á vörusendingunni. Af ástæðum, sem eru nánar raktar í héraðsdómi, féllst gagnáfrýjandi allt að einu á kröfu Samherja hf. og greiddi félaginu 29. mars 2000 bætur í samræmi við vátryggingarskilmála að fjárhæð 7.792.002 krónur gegn framsali á réttindum þess á hendur aðaláfrýjanda. Af þessu tilefni bar gagnáfrýjandi upp endurkröfu 17. apríl 2000 við aðaláfrýjanda, sem hafnaði henni. Gagnáfrýjandi lét síðan 1. maí sama árs farga vörusendingunni og bar kostnaðinn af því, 348.254 krónur. Áður en til þess kom varð hann að greiða aðaláfrýjanda áfallinn geymslukostnað, 392.832 krónur. Í málinu krefur gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda um þessa tvo síðastnefndu kostnaðarliði auk 7.083.655 króna, sem hann kveður hafa verið andvirði vörusendingarinnar.

Fallist verður á með gagnáfrýjanda að franska félaginu, sem vörusendingu Samherja hf. var beint til, hafi verið rétt að neita að taka við henni vegna áhættu á að gæði hennar væru ófullnægjandi sökum framangreindrar óvissu um að áskildu hitastigi hafi verið haldið á henni meðan á flutningum stóð. Verður að líta svo á að gagnvart aðilunum að þeim kaupum hafi farmurinn þannig skemmst í skilningi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985 í vörslum aðaláfrýjanda, en engu fær þar breytt þótt ekki hafi verið leitt í ljós að vörurnar hafi af þessum sökum orðið óhæfar til manneldis eða geymsluþol þeirra rýrnað frá því, sem ætlast var til. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að aðaláfrýjandi beri ábyrgð á tjóni, sem af þessu leiddi.

Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. siglingalaga skulu bætur eftir 1. mgr. 68. gr. laganna ákveðnar eftir því verðgildi, sem vara mundi hafa haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma. Óumdeilt er í málinu að verðmæti vörusendingarinnar hafi samkvæmt reikningi numið fyrrgreindum 7.083.655 krónum. Ekki verður litið svo á að ákvæði 1. mgr. 70. gr. siglingalaga girði fyrir að farmflytjandi verði krafinn um bætur fyrir annað sannanlegt tjón, sem stafar beinlínis af vanefndum hans samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laganna. Fyrrgreindir liðir í kröfu gagnáfrýjanda, samtals 741.086 krónur, snúa gagngert að kostnaði af meðferð vörusendingarinnar eftir að hún hafði skemmst í vörslum aðaláfrýjanda. Í ljósi þeirrar meginreglu að tjónvaldi beri að bæta tjón, sem af bótaskyldri athöfn hans eða athafnaleysi hlýst, eru ekki efni til annars en að taka þessa kröfuliði gagnáfrýjanda einnig til greina.

Gagnáfrýjandi beindi sem fyrr segir kröfu að aðaláfrýjanda 17. apríl 2000 vegna bóta, sem hann hafði áður greitt Samherja hf. í skjóli vátryggingarsamnings þeirra. Samkvæmt 15. gr. þágildandi vaxtalaga nr. 25/1987 á gagnáfrýjandi því rétt til dráttarvaxta í samræmi við dómkröfu sína eins og í dómsorði greinir.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi svo sem segir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Samskip hf., greiði gagnáfrýjanda, Tryggingamiðstöðinni hf., 7.824.741 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 7.083.655 krónum frá 17. maí 2000 til 8. febrúar 2001 og af 7.824.741 krónu frá þeim degi til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.