129/2011

A hf. höfðaði mál gegn Í hf. og krafðist greiðslu tveggja peningamarkaðsinnlána sem A hf. hafði veitt bankanum G hf. Með ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins hafði skilanefnd verið sett yfir G hf. og tilteknar eignir bankans færðar yfir í Í hf. Einnig hafði verið kveðið á um að Í hf. bæri að standa G hf. skil á sérgreindum tryggingum viðskiptamanna vegna kröfuréttinda sem ekki fluttust yfir til Í hf. Almennir skilmálar G hf., sem A hf. hafði undirgengist, mæltu fyrir um heimild bankans til að beita skuldajöfnuði, meðal annars með peningamarkaðsinnlánum, og G hf. hafði á þeim grundvelli lýst yfir skuldajöfnuði vegna krafna bankans á A hf. Talið var að með skilmálunum hefði G hf. verið veitt sérgreind tryggingarréttindi vegna skuldbindinga A hf. við bankann og gæti þar engu breytt þótt inneign A hf. vegna peningamarkaðsinnlána teldist ekki hafa verið sett bankanum að handveði. Því hefði krafa A hf. réttilega beinst að G hf. þegar bankinn lýsti yfir skuldajöfnuði. Var Í hf. því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. mars 2011. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 437.004.989 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. október 2008 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hana skilanefnd. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. sama mánaðar, sem reist var á fyrrgreindum lagaákvæðum, var eignum og skuldum bankans ráðstafað. Þar var meðal annars mælt fyrir um að Nýi Glitnir banki hf., sem nú ber heiti stefnda, tæki við öllum skuldbindingum vegna innstæðna í innlendum útibúum Glitnis banka hf. Þá var einnig kveðið á um að stefndi tæki yfir tryggingaréttindi Glitnis banka hf., þar með talin öll veðréttindi, ábyrgðir og önnur sambærileg réttindi sem tengdust kröfum bankans. Þó skyldi stefndi standa Glitni banka hf. skil á sérgreindum tryggingum viðskiptamanna eftir því sem við ætti vegna kröfuréttinda og afleiðusamninga, sem ekki flyttust til stefnda við ákvörðunina eða samkvæmt síðara samkomulagi.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi höfðu áfrýjandi og Glitnir banki hf. gert samning um markaðsviðskipti 13. september 2007 með því að áfrýjandi undirritaði almenna skilmála bankans fyrir slík viðskipti, en hann tók meðal annars til framvirkra gjaldmiðlaviðskipta. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. samningsins var bankanum heimilt að gjaldfella eða loka samningum fyrirvaralaust þegar viðskiptamaður vanefndi skuldbindingar sínar verulega. Í 4. gr. samningsins, sem bar yfirskriftina „Skuldajöfnun (nettun) samninga“, sagði svo: „Séu skuldbindingar viðskiptamanns gjaldfelldar samkvæmt 7. gr., er bankanum heimilt, en ekki skylt, að beita skuldajöfnuði milli allra samninga sem falla undir skilmála þessa. Þannig er hagnaður og tap hvors aðila um sig af gjaldeyris- og verðbréfaviðskiptum, þar með talið af afleiðusamningum og inn- og útlánum peningamarkaðslána, gert upp í einu lagi. Við slíka skuldajöfnun er heimilt að umreikna allar skuldbindingar yfir í íslenskar krónur.“

Fyrir liggur í málinu að áfrýjandi og Glitnir banki hf. höfðu meðal annars gert þrjá gjaldmiðlaskiptasamninga, sem voru á gjalddaga 10. október 2008, og nam skuld áfrýjanda við bankann samkvæmt þeim samtals 1.226.000.000 krónum. Þá hafði áfrýjandi veitt bankanum tvö svonefnd peningamarkaðslán, en á gjalddaga þeirra 31. október 2008 átti bankinn að endurgreiða þau með samtals 437.004.989 krónum. Í skilmálum þessara peningamarkaðslána var meðal annars vísað til fyrrnefndra almennra skilmála fyrir markaðsviðskipti. Hvorki greiddi áfrýjandi skuld sína við bankann samkvæmt framangreindum gjaldmiðlaskiptasamningum á gjalddaga þeirra né endurgreiddi bankinn áfrýjanda peningamarkaðslánin. Með bréfi 7. október 2009 tilkynnti bankinn áfrýjanda að hann hafi gert upp skuld sína vegna peningamarkaðslánanna með skuldajöfnuði við kröfu sína samkvæmt gjaldmiðlaskiptasamningunum. Því vildi áfrýjandi ekki una og krefst hann í máli þessu greiðslu á kröfu sinni vegna peningamarkaðslánanna, sem hann telur með réttu beinast að stefnda en ekki Glitni banka hf.

Með fyrrgreindu ákvæði almennra skilmála um markaðsviðskipti, þar sem mælt var fyrir um heimild Glitnis banka hf. til að beita skuldajöfnuði, þar á meðal með „inn- og útlánum peningamarkaðslána“, voru honum veitt sérgreind tryggingarréttindi vegna skuldbindinga áfrýjanda við sig og gæti þar engu breytt þótt inneign áfrýjanda vegna peningamarkaðslána teldist ekki hafa verið sett bankanum að handveði. Samkvæmt áðurnefndri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 bar stefnda að standa Glitni banka hf. skil á sérgreindum tryggingum viðskiptamanna vegna kröfuréttinda, sem ekki fluttust til stefnda. Með þessari ákvörðun voru settar almennar reglur um hvernig réttindum yrði skipt milli bankanna tveggja. Gagnvart þessum reglum getur engu breytt hvort inneign áfrýjanda vegna peningamarkaðslánanna kunni í upphafi að hafa flust til stefnda, enda áttu þær að ráða hjá hvorum réttindi myndu hafna þegar upp yrði staðið. Samkvæmt því beindist krafa áfrýjanda vegna peningamarkaðslánanna réttilega að Glitni banka hf. þegar sá síðarnefndi lýsti yfir skuldajöfnuði 7. október 2009. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms verður því staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Árýjandi, Atorka Group hf., greiði stefnda, Íslandsbanka hf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.