388/2012

G höfðaði mál gegn S hf. til heimtu bóta úr sjúklingatryggingu vegna líkamstjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna ófullnægjandi skoðunar læknis sem starfaði hjá L ehf., er hann vitjaði G á heimili hennar. Niðurstaða undirmatsgerðar, sem aflað var undir meðferð málsins fyrir héraðsdómi, var sú að læknisskoðun umrætt sinn hefði ekki verið fullnægjandi í ljósi aðstæðna. Undir það var tekið í dómi héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, sem þó taldi að skilyrði um orsakatengsl milli læknisskoðunarinnar og líkamstjóns G væru ekki uppfyllt. Hæstiréttur taldi á hinn bóginn að niðurstaða yfirmatsgerðar, sem aflað var eftir uppkvaðningu héraðsdóms, væri afdráttarlaus um að ítarlegri læknisskoðun hefði leitt til þess að G hefði verið vísað á sjúkrahús og meðferð hennar flýtt og því væru orsakatengsl milli tjóns hennar og hinnar ófullkomnu læknisskoðunar. Að virtum þeim matsgerðum sem aflað hafði verið taldi Hæstiréttur að G hefði axlað sönnunarbyrði samkvæmt 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, um að líklegra væri að tjón hennar stafaði af rannsókn eða meðferð en öðrum orsökum, en með ákvæðinu væri slakað á almennum kröfum um sönnun orsakatengsla í skaðabótarétti. Var S hf. því gert að bæta það tjón sem G hlaut.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. júní 2012. Hann krefst þess nú að stefnda verði gert að greiða sér 6.416.834 krónur með 4,5% ársvöxtum af 2.020.480 krónum frá 14. maí 2008 til 1. febrúar 2009, af 5.465.638 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 179.150 krónum frá 10. september 2008 til 3. febrúar 2011, en af 6.416.834 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda og að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

G-kvk-nf B-kvk-nf lést 18. janúar 2013 og hefur dánarbú hennar tekið við aðild að málinu.

I

G-kvk-nf B-kvk-nf höfðaði mál þetta til heimtu bóta úr sjúklingatryggingu sem Læknavaktin ehf. hafði tekið hjá stefnda samkvæmt 10. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort rekja megi það hversu alvarleg veikindi G-kvk-ef urðu vorið 2008 og heyrnartap sem hún hlaut af völdum þeirra til ófullnægjandi skoðunar læknis, sem starfaði hjá Læknavaktinni ehf., er hann vitjaði G-kvk-ef á heimili hennar að morgni 14. maí 2008. Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er einnig lýst álitsgerð Landlæknisembættisins 8. janúar 2010 og niðurstöðu matsgerðar tveggja dómkvaddra manna 20. desember sama ár.

II

Eftir áfrýjun málsins fékk áfrýjandi dómkvadda þrjá yfirmatsmenn til að leggja mat á sömu níu atriði og fjallað var um í undirmati. Yfirmatsgerð var skilað 24. september 2012 og var niðurstaða hennar í samræmi við svör undirmatsmanna varðandi þær spurningar er lutu að tímabili þjáningabóta, tímabili óvinnufærni, batahvörfum og varanlegri örorku G-kvk-ef, en yfirmatsmenn mátu varanlegan miska hennar 20 stig í stað 18 stiga í undirmatsgerðinni. Yfirmatsmenn töldu læknisskoðun þá sem framkvæmd var í vitjun á heimili G-kvk-ef 14. maí 2008 hvorki hafa verið fullnægjandi né standast þær kröfur sem gerðar væru til læknisskoðunar við sambærilegar aðstæður. Töldu þeir „verulegar líkur“ á því að lungnahlustun á þessum tíma hefði orðið til þess að lungnabólga hefði greinst fyrr hjá G-kvk-þgf en ella. Væru „allar líkur“ á því að G-kvk-nf hefði á þessum tíma verið með lungnabólgu þá sem fljótlega leiddi til hinnar alvarlegu blóðsýkingar. Þá töldu þeir „allar líkur“ á því að ítarlegri læknisskoðun í vitjuninni hefði leitt til þess að G-kvk-þgf hefði verið vísað á sjúkrahús og þannig hefði meðferð verið flýtt. Töldu yfirmatsmenn orsakatengsl því vera til staðar milli tjóns G-kvk-ef og hinnar ófullkomnu læknisskoðunar.

III

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 111/2000 eiga rétt til bóta sjúklingar, sbr. 2. gr. laganna, sem verða fyrir líkamlegu eða geðrænu tjóni hér á landi í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun, í sjúkraflutningum eða hjá heilbrigðisstarfsmanni sem starfar sjálfstætt og hlotið hefur löggildingu landlæknis til starfans. Sama á við um þá sem missa framfæranda við andlát slíkra sjúklinga. Í 1. mgr. 2. gr. laganna kemur fram að bætur skuli greiða án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi „að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers“ af þeim tilvikum sem tiltekin eru í fjórum töluliðum ákvæðisins. Þeirra á meðal eru tilvik þegar ætla má að „komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði“, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 2. gr. laganna. Í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 111/2000 kom fram að tilgangur fyrirhugaðra breytinga frá gildandi rétti væri að tryggja tjónþola víðtækari rétt á bótum en hann ætti samkvæmt almennum skaðabótareglum og jafnframt að gera honum auðveldara að ná rétti sínum. Rök fyrir úrræði sem tryggi sjúklingum víðtækari rétt til bóta væru meðal annars þau að sönnunarvandkvæði í þessum málflokki væru oft meiri en á öðrum sviðum. Sjúklingatrygging yrði að ná til fleiri tjónsatvika en þeirra sem leiddu til bótaskyldu eftir almennum reglum skaðabótaréttar.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var það niðurstaða undirmatsgerðar að læknisskoðunin á heimili G-kvk-ef umrætt sinn hafi ekki verið fullnægjandi í ljósi aðstæðna. Var tekið undir það í hinum áfrýjaða dómi sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum. Eins og að framan er rakið er niðurstaða yfirmatsgerðarinnar afdráttarlaus í þessum efnum. Með vísan til þessa er hafið yfir vafa að umrædd læknisskoðun hafi verið framkvæmd með þeim hætti sem lýst er í 1. tölulið 2. gr. laga nr. 111/2000 að varðað geti bótaskyldu samkvæmt lögunum.

Með upphafsákvæði 2. gr. laga nr. 111/2000 er slakað á þeim kröfum sem almennt eru gerðar um sönnum orsakatengsla í skaðabótarétti. Samkvæmt athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins sem varð að lögunum dugar í þeim efnum að sýnt sé fram á „að líklegra sé að tjónið stafi af rannsókn eða meðferð en öðrum orsökum“. Sönnunarbyrðin um að svo sé hvílir á tjónþola. Í niðurstöðu undirmatsgerðar kom meðal meðal annars fram að fullnægjandi læknisskoðun myndi hafa leitt til sjúkrahúsvistunar og frekari greiningar en raunin varð og kynni það að hafa breytt atburðarás. Töldu undirmatsmenn ljóst að orsakatengsl væru milli tjóns G-kvk-ef og ófullnægjandi læknisskoðunar. Niðurstaða yfirmatsgerðar er á sömu lund en þó mun afdráttarlausari að því er varðar forsendur fyrir ályktun matsmanna um orsakatengslin eins og að framan er rakið. Með þessum matsgerðum hefur áfrýjandi axlað þá sönnunarbyrði sem á hann er lögð með 2. gr. laga nr. 111/2000. Stefndi verður því dæmdur til að bæta áfrýjanda það tjón sem G-kvk-nf hlaut.

Eins og að framan er rakið lést G-kvk-nf B-kvk-nf 18. janúar 2013. Hefur áfrýjandi vegna þess uppi fyrir Hæstarétti breytta kröfugerð vegna varanlegrar örorku og miðast hún nú við tímabilið frá batahvörfum til andláts hennar. Verður krafa áfrýjanda tekin til greina að öðru leyti en því að engin efni eru til að fallast á kröfulið um lögmannskostnað, enda er hann hluti málskostnaðar. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 5.644.788 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði eins og í dómsorði greinir, en áfrýjandi naut ekki gjafsóknar þar fyrir dómi. Þá verður stefnda gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómorði segir, sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði áfrýjanda, dánarbúi G-kvk-ef B-kvk-ef, 5.644.788 krónur með 4,5% ársvöxtum af 2.020.480 krónum frá 14. maí 2008 til 1. febrúar 2009 og af 5.465.638 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 179.150 krónum frá 10. september 2008 til 3. febrúar 2011 og af 5.644.788 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.400.000 krónur í málskostnað í héraði.

Stefndi greiði 2.400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti er renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.000.000 krónur.