201/2007

Þáverandi lögmaður G fór þess á leit við vátryggingarfélagið V að tekið yrði upp að nýju uppgjör skaðabóta til G vegna umferðarslyss sem hann varð fyrir árið 1999. Í tilefni þessarar beiðni um endurupptöku bótauppgjörs leitaði V til Y og óskaði álits hans. Lögmaður G undirritaði þá, með skírskotun til umboðs frá G þar sem hann veitti lögmanninum fulla heimild til að fá allar upplýsingar úr sjúkraskrám, yfirlýsingu á álitsbeiðnina til Y er veitti Y heimild til öflunar gagna vegna álits hans. G sætti sig ekki við niðurstöðu álitsgerðar Y og í framhaldinu beindi hann kvörtun til Persónuverndar meðal annars um það að Y hefði farið ólöglega inn í sjúkraskrá sína í tölvukerfi LSH. Persónuvernd úrskurðaði að áritun lögmanns G á álitsbeiðnina hefði ekki verið nægilega ótvíræð til að fullnægja kröfum um samþykki fyrir vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga samkvæmt lögum nr. 77/2000 um persónuvernd og hefði Y þannig verið óheimilt að fara í sjúkraskrá G við vinnslu álitsgerðarinnar. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að þar sem Y hefði verið fengið í hendur bæði fyrrgreint umboð frá G til lögmanns hans um fulla heimild lögmannsins til að fá allar upplýsingar úr sjúkraskrám G og jafnframt yfirlýsingu lögmanns G á álitsbeiðnina um að honum væri heimilt að afla gagna við gerð álitsgerðarinnar, hefði lögmanni G mátt vera ljóst að Y teldi sér heimilt að afla upplýsinga úr sjúkraskrám í þeim tilgangi að nota þau við álitsgerð sína. Þá mátti G einnig vera fyllilega ljóst að fyrrgreint umboð hefði verið gert í því skyni að sérfræðingi, sem fenginn yrði til álitsgerðar, yrði fært að afla þeirra læknisfræðilegu gagna, sem hann teldi nauðsynleg, enda hefði G lýst því yfir að lögmaður hans hefði ekki farið út fyrir umboð sitt. Þegar allt var virt þótti Y ekki hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 77/2000. Var því felldur úr gildi úrskurður Persónuverndar um að Y hefði verið óheimilt að fara í sjúkraskrá G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. apríl 2007. Hann krefst þess að felldur verði úr gildi úrskurður Persónuverndar 27. febrúar 2006 í máli nr. 2005/479. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, stefndi G-kk-nf I-kk-nf K-kk-nf án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi fór þáverandi lögmaður stefnda G-kk-ef þess á leit við Vátryggingafélag Íslands hf. 16. ágúst 2004 að tekið yrði upp að nýju uppgjör skaðabóta til stefnda 2. maí 2001 vegna umferðarslyss sem hann hafði orðið fyrir 8. desember 1999. Þess var getið í bréfinu að afleiðingar slyssins hafi verið metnar 20. mars 2001 þannig að stefndi hafi hlotið 5% varanlegan miska en enga varanlega örorku. Hafi matsmenn talið að slysið hefði fyrst og fremst ýft upp fyrri einkenni, sem stefndi hlaut í umferðarslysi árið 1993, en í kjölfar þess hafi hann gengist undir tvær spengingaraðgerðir á hrygg í apríl 1995 og okóber 1997. Í aðgerð sem stefndi gekkst undir í nóvember 2003 hafi svo komið í ljós að festingarskrúfur hafi losnað og læknir talið allar líkur benda til þess að skrúfurnar hafi losnað við umferðaslysið 1999. Með bréfi þessu fylgdi meðal annars umboð til lögmannsins frá stefnda 1. júlí 2004 auk þriggja læknisvottorða. Í umboðinu sagði meðal annars að stefndi veiti lögmanninum „fullt og óskorað umboð mitt til að semja um og taka við greiðslum vegna þess tjóns er ég varð fyrir í umferðarslysi í desember 1999. Jafnframt veiti ég umboðsmanni mínum fulla heimild til að fá allar upplýsingar úr sjúkraskrám mínum um afleiðingar slyss míns og úr sjúkraskrám mínum þau gögn sem lögmaður minn metur eða telur nauðsynleg og skal þá ekkert undanskilið ... Allt sem umboðsmaður minn gerir í mínu nafni skv. umboði þessu skal jafngilt og hefði ég sjálfur gert það.“

Í tilefni þessarar beiðni um endurupptöku bótauppgjörs leitaði Vátryggingafélag Íslands hf. með bréfi 2. maí 2005 til áfrýjanda, sem er sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum, og óskaði álits „um tiltekið afmarkað álitaefni sem lýtur að ætluðu losi á festingarjárnum í mjóbaki (spenging 1997) hjá G-kk-þgf I-kk-þgf í kjölfar umferðarslyss sem hann varð fyrir á árinu 1999, þ.e. a) hvort rekja megi með fullri vissu los þetta til slyssins b) til rýrnunar beins í kringum járnin/skrúfur af öðrum orsökum c) til annarra ástæðna og þá hverra?“ Lögmaður stefnda G-kk-ef undirritaði með skírskotun til umboðs svofellda yfirlýsingu á bréfinu: „Heimild til Y-kk-ef Ó-kk-ef læknis til öflunar gagna vegna greinargerðar þessarar.“ Samkvæmt bréfinu fylgdu því beiðni lögmannsins til tryggingafélagsins 16. ágúst 2004, sjö vottorð lækna og sjúkraþjálfara, lögregluskýrsla, greinargerð stefnda frá 3. nóvember 2000 og tvær matsgerðir um örorku hans. Áfrýjandi var á þessum tíma í 80% starfi við Landspítala-háskólasjúkrahúss, en starfaði að auki sjálfstætt sem sérfræðingur og var álitsbeiðnin send á læknastofu hans. Hann lauk álitsgerð sinni 14. júní 2005, þar sem meðal annars var komist að þeirri niðurstöðu að los festingarskrúfanna yrði ekki rakið til umferðarslyssins 8. desember 1999. Meðal gagna sem áfrýjandi studdi álitsgerðina við voru röntgenmyndir úr sjúkraskrám stefnda.

Stefndi G-kk-nf beindi kvörtun vegna þessarar álitsgerðar áfrýjanda til yfirstjórnar Landspítala-háskólasjúkrahúss og er þeirri kvörtun og bréfaskiptum milli stefnda og aðstoðarlækningaforstjóra spítalans nánar gerð skil í héraðsdómi. Jafnframt lagði stefndi G-kk-nf fram kvörtun til stefnda Persónuverndar 8. september 2005 meðal annars fyrir það að áfrýjandi hefði farið ólöglega inn í sjúkraskrá sína í tölvukerfi spítalans í þeim tilgangi að endurskoða verk nafngreinds læknis í þágu vátryggingafélagsins. Stefndi Persónuvernd óskaði efir afstöðu áfrýjanda til kvörtunarinnar 25. október 2005. Með bréfi 7. nóvember sama ár staðfesti áfrýjandi að hann hefði aflað áðurnefndra röntgenmynda og opnað sjúkraskrá stefnda G-kk-ef 30. maí 2005. Það hafi hann gert í öryggisskyni til að staðreyna að „tilteknir atburðir og slys“, sem álitsgerðin hafi byggst á hefðu átt sér stað. Vísaði áfrýjandi jafnframt til þess að fyrrgreint umboð stefnda G-kk-ef til lögmanns síns hefði fylgt beiðni vátryggingafélagsins.

Eins og greinir í héraðsdómi mótmælti stefndi G-kk-nf því í bréfi til stefnda Persónuverndar 3. desember 2005 að hann hafi með umræddu umboði veitt öðrum en lögmanni sínum heimild til aðgangs að sjúkraskrá sinni. Í bréfi lögmannsins til stefnda Persónuverndar 19. sama mánaðar kvað hann heimildina, sem skráð var á álitsbeiðnina til áfrýjanda 2. maí 2005, í raun ekki hafa verið „hugsuð lengra en til þeirra gagna sem aðilar sjálfir höfðu aflað og höfðu þá undir höndum sbr. upptalningu á beiðni til YÓ ... Enginn fyrirvari var h.v. um þetta gerður af minni hálfu við undirritun á beiðni VÍS og ekki tekið sérstaklega fram að einhverjar takmarkanir væru á heimild þeirri sem ég veitti YÓ til öflunar frekari gagna í krafti umboðsins.“ Stefndi Persónuvernd tilkynnti síðan stefnda G-kk-þgf 25. janúar 2006 að með vísan til þessa bréfs lögmannsins væru ekki að svo stöddu forsendur til að fjalla frekar um lögmæti skoðunar áfrýjanda á sjúkraskránni og beindi því jafnframt til hans að leita til Lögmannafélags Íslands um það álitamál hvort lögmaður hans hefði farið út fyrir umboð sitt þegar hann áritaði heimildina á álitsbeiðnina til áfrýjanda. Stefndi G-kk-nf áréttaði kvörtun sína í bréfi til stefnda Persónuverndar 14. febrúar 2006, þar sem hann lýsti því jafnframt yfir að hann teldi ekki að lögmaðurinn hefði farið út fyrir umboð sitt, en vísaði í því efni að öðru leyti til þess að hann hefði treyst því að þriðja manni yrði ekki veittur aðgangur að sjúkraskrá sinni.

Stefndi Persónuvernd kvað upp úrskurð vegna þessarar kvörtunar 27. febrúar 2006. Þar var talið að áritun lögmanns stefnda G-kk-ef á álitsbeiðnina hafi ekki verið nægilega ótvíræð til að fullnægja kröfum um samþykki fyrir vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga samkvæmt lögum nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, en í því sambandi var tekið fram að stefndi hefði lýst yfir að hann teldi lögmanninn „ekki hafa farið út fyrir umboð sitt með því að árita beiðni VÍS um álitsgerð“ og yrði því ekki tekin afstaða til þess hvort hann „hafi verið bær til þess að veita slíkt samþykki.“ Vísað var til þess að áfrýjandi hafi farið í sjúkraskrá stefnda G-kk-ef sem sjálfstætt starfandi sérfræðingur og því verið „utanaðkomandi aðili“, enda hafi hann ekki gert þetta sem starfsmaður Landspítala-háskólasjúkrahúss. Hefði áfrýjandi því þurft heimild lækningaforstjóra, sem væri ábyrgðarmaður að sjúkraskrám spítalans, til að gera þetta. Af þessum ástæðum komst stefndi Persónuvernd að þeirri niðurstöðu að áfrýjanda hafi verið óheimilt að fara í sjúkraskrá stefnda G-kk-ef 30. maí 2005. Áfrýjandi höfðaði mál þetta með stefnu 7. apríl 2006 til ógildingar á þessum úrskurði.

II.

Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 8. gr. laga nr. 77/2000 er vinnsla persónuupplýsinga heimil hafi hinn skráði samþykkt hana ótvírætt eða veitt samþykki samkvæmt 7. tölulið 2. gr. laganna. Þá er í 1. tölulið 1. mgr. 9. gr. laganna kveðið á um að vinnsla viðkvæmra persónuupplýsinga sé heimil meðal annars ef hinn skráði samþykkir hana. Óumdeilt er í málinu að sjúkraskrár geyma viðkvæmar persónuupplýsingar, sem þetta ákvæði tekur til, svo og að háttsemi áfrýjanda 30. maí 2005 hafi falið í sér vinnslu slíkra upplýsinga í sjúkraskrá stefnda G-kk-ef, sbr. c. lið 8. töluliðar og 2. tölulið 2. gr. laga nr. 77/2000.

Í áðurnefndum 7. tölulið 2. gr. laga nr. 77/2000 er samþykki samkvæmt þeim skýrt á þann veg að það sé sérstök, ótvíræð yfirlýsing sem einstaklingur gefur af fúsum og frjálsum vilja um að hann sé samþykkur vinnslu tiltekinna upplýsinga um sig og honum sé kunnugt um tilgang hennar, hvernig hún fari fram, hvernig persónuvernd verði tryggð og um að honum sé heimilt að afturkalla samþykki sitt. Stefndi G-kk-nf afhenti þáverandi lögmanni sínum áðurgreint umboð í aðdraganda þess að lögmaðurinn bað að ósk hans um endurupptöku bótauppgjörs vegna slyssins 1999. Í umboðinu var meðal annars skýrt kveðið á um heimild lögmannsins til að fá allar nauðsynlegar upplýsingar úr sjúkraskrá um afleiðingar slyssins, en allt, sem lögmaðurinn gerði samkvæmt umboðinu, skyldi jafngilt því að stefndi G-kk-nf hefði sjálfur gert það. Þetta umboð fékk áfrýjandi í hendur þegar hann vann að álitsgerðinni, en einnig undirritaði lögmaður stefnda G-kk-ef sérstaka yfirlýsingu á beiðni til áfrýjanda um álitsgerðina um heimild hans til að afla gagna við gerð hennar. Sú skýring lögmannsins að þessi heimild til áfrýjanda hafi verið bundin við þau gögn sem fylgdu álitsbeiðninni fær ekki staðist, enda tók hann sem fyrr segir fram í bréfi 19. desember 2005 til stefnda Persónuverndar að hann hafi ekki takmarkað heimild áfrýjanda til gagnaöflunar, sem hann hafi veitt „í krafti umboðsins.“ Í ljósi þeirra atriða, sem leitað var álits á hjá áfrýjanda og talin voru upp í þremur stafliðum í beiðninni til hans, hlaut lögmaðurinn einnig að gera sér grein fyrir að áfrýjandi þyrfti og teldi sér heimilt að afla upplýsinga úr sjúkraskrá í þeim tilgangi að nota þau við álitsgerð sína. Í símbréfi lögmannsins til vátryggingafélagsins 5. maí 2005, þremur dögum eftir að álitsbeiðnin var sett fram, óskaði hann eftir því að beint yrði til áfrýjanda að flýta málinu eins og kostur væri, auk þess að vekja athygli á að „allar myndir gætu verið fyrir norðan hjá B-kk-þgf K-kk-þgf lækni á FSA.“ Síðastgreind ábending lögmannsins gaf áfrýjanda enn ríkari ástæðu til að treysta því í ljósi umboðsins sem hann hafði undir höndum og álitsbeiðninnar að hann hefði fulla heimild til að afla þeirra gagna, sem hann taldi nauðsynlegt að byggja álit sitt á, meðal annars með því að kanna sjúkraskrá í öryggisskyni, þó ekki lægi fyrir milliliðalaust samþykki frá stefnda G-kk-þgf til áfrýjanda í skilningi 7. töluliðar 2. gr. laga nr. 77/2000. Þá hlaut stefnda G-kk-þgf að vera fyllilega ljóst að umboðið var fengið í því skyni að sérfræðingi, sem fenginn yrði til álitsgerðar, yrði fært að afla þeirra læknisfræðilegu gagna, sem hann teldi nauðsynleg, enda lýsti stefndi G-kk-nf því yfir við meðferð málsins fyrir stefnda Persónuvernd að lögmaðurinn hafi ekki farið út fyrir umboð sitt. Þegar framangreint er virt verður ekki talið að áfrýjandi hafi brotið gegn áðurnefndum ákvæðum laga nr. 77/2000 með því að leita upplýsinga í sjúkraskrá stefnda G-kk-ef og getur það ekki breytt þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi ekki leitað viðhlítandi heimildar innan Landspítala-háskólasjúkrahúss til að fara í sjúkraskrána umrætt sinn. Samkvæmt þessu verður tekin til greina krafa áfrýjanda um að felldur verði úr gildi úrskurður stefnda Persónuverndar frá 27. febrúar 2006 í máli nr. 2005/479.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað stefnda G-kk-ef hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi úrskurður stefnda Persónuverndar í máli nr. 2005/479 um að áfrýjanda Y-kk-þgf Ó-kk-þgf, hafi verið óheimilt að fara 30. maí 2005 í sjúkraskrá stefnda G-kk-ef I-kk-ef K-kk-ef.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda G-kk-ef fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 350.000 krónur.