391/2005

J keypti hluti E í einkahlutafélaginu B og var kaupverðið 3.800.000 krónur. J og E deildu um hvort kaupverðið hefði í raun verið greitt með reiðufé við undirritun samningsins, eins og orðalag hans bar með sér. J bar fyrir dómi að hann hefði tekið fjárhæðina út úr banka. Var talið að honum hefði verið í lófa lagið að leggja fram gögn til stuðnings þessari fullyrðingu og að fullt tilefni hafi verið til þess í ljósi andmæla E og atvika málsins. Það lét J hjá líða þrátt fyrir áskorun E þar um. Þrátt fyrir orðalag samningsins þótti þessi aðstaða valda því að J bæri hallann af skorti á sönnun um að kaupverðið hefði verið greitt. Var krafa E því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. ágúst 2005. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar á ný, en til vara að hann verði sýknaður af kröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi kvað samningur málsaðila 24. mars 2004 svo á að stefndi seldi áfrýjanda hluti að nafnvirði 100.000 krónur í Breiðabólsstað ehf. fyrir 3.800.000 krónur, en það félag átti fasteignina Breiðabólsstaðarland 2 í Reykholtsdal í Borgarfirði. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort kaupverð hafi í raun verið greitt með reiðufé við undirritun samningsins, eins og segir í samningnum að gert hafi verið.

Niðurstaða héraðsdóms er á því reist að þar sem áfrýjandi hafi kosið að láta hjá líða að gefa aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins, þrátt fyrir áskorun stefnda þar um, verði að leggja til grundvallar framburð stefnda og föður hans um málsatvik. Samkvæmt því hafi áfrýjandi komið að kvöldi 24. mars 2004 akandi að heimili stefnda í Reykjanesbæ með nefndan kaupsamning, sem hann hafi sjálfur samið, og hafi samningurinn verið undirritaður í bifreið áfrýjanda fyrir utan heimili stefnda. Eini votturinn að undirritun samningsins hafi verið faðir stefnda, en ekki þeir sem tilgreindir eru á kaupsamningnum. Greiðsla hafi ekki farið fram, en áfrýjandi hafi lofað að inna hana af hendi strax daginn eftir. Þá þótti héraðsdómara ótrúverðugt, með hliðsjón af eðli viðskiptanna, að stefndi hafi afhent áfrýjanda 3.800.000 krónur í reiðufé. Var talið að stefndi hefði gert það nægilega sennilegt að áfrýjandi hafi ekki greitt umsamið kaupverð þannig að áfrýjandi bæri sönnunarbyrði um staðhæfingu sína um það efni. Þar sem áfrýjanda hefði ekki tekist sú sönnun bæri að taka kröfu stefnda til greina.

Að gengnum héraðsdómi ritaði lögmaður áfrýjanda héraðsdómara bréf 1. júlí 2005 þar sem því er mótmælt að stefndi hafi skorað á áfrýjanda að gefa aðilaskýrslu í málinu, þrátt fyrir að slík áskorun komi fram í bókun héraðsdómara 14. janúar 2005. Jafnframt fullyrti hann að það hafi þvert á móti verið áfrýjandi sem skorað hafi á stefnda að gefa slíka skýrslu. Fór lögmaðurinn fram á að bókunin yrði leiðrétt í samræmi við þetta. Héraðsdómari ritaði lögmanni stefnda bréf og óskaði eftir afstöðu hans til þessa erindis. Lögmaður stefnda svaraði með bréfi 15. júlí 2005. Sagði þar að samkvæmt endurriti úr þingbók hefði láðst að færa til bókar áskorun áfrýjanda um að stefndi gæfi skýrslu fyrir dómi en endurritið bæri hins vegar réttilega með sér áskorun stefnda. Að svo búnu ritaði héraðsdómari lögmanni áfrýjanda bréf þar sem hafnað var kröfu um leiðréttingu bókunar.

Samkvæmt ósk áfrýjanda gáfu skýrslur fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 21. september 2005, auk hans sjálfs, G-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf systir hans og S-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf sambýlismaður hennar. Þau báru að undirritun umrædds kaupsamnings hafi farið fram á fasteignasölunni Eignakaupum að Ármúla 38 í Reykjavík, þar sem þau hefðu verið starfsmenn, en áfrýjandi eigandi. Þau staðfestu nafnritanir sínar á samninginn sem vottar og kváðust hafa séð áfrýjanda afhenda stefnda peningabunka. Aðspurð um hvenær dagsins þetta hafi verið sögðu þau og áfrýjandi að það hefði verið „seinnipartinn“. Nánar aðspurður sagði S-kk-nf að hann myndi ekki nákvæmlega tímasetninguna, en það hafi verið „einhvern tímann undir lok vinnu“, sem lyki um fjögurleytið. Áfrýjandi kvað atvik hafa gerst „eftir lokun banka“, en vitnið G-kvk-nf var ekki frekar spurð um þetta atriði. Þó sagði hún, líkt og áfrýjandi, að vinnu lyki um klukkan sex á daginn. Áfrýjandi kvaðst aðspurður hafa tekið umrædda peninga af bankareikningi sínum og telja sig geta lagt fram gögn því til sönnunar. Í kjölfarið skoraði stefndi á hann að gera það.

Samkvæmt ósk stefnda voru teknar frekari skýrslur fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 16. nóvember 2005 af R-kk-þgf Ó-kk-þgf, verkstjóra og I-kk-þgf S-kk-þgf flokkstjóra hjá Íslenskum aðalverktökum hf. Báðir töldu þeir að stefndi hafi verið við vinnu í Njarðvík allt til klukkan fimm 24. mars 2005 og tóku fram að fylgst væri vel með vinnu starfsmanna. Er framburður þeirra í samræmi við framlagðar tímaskýrslur frá fyrirtækinu um vinnu stefnda þennan dag. Að lokum gaf eiginkona stefnda, R-kvk-nf L-kvk-nf E-kvk-nf, skýrslu. Hún kvaðst vita til þess að stefndi hafi að kvöldlagi hitt áfrýjanda og föður stefnda í bifreið í því skyni að rita undir samning við áfrýjanda. Ekki kvaðst vitnið vita til þess að þau hafi fengið greidda peninga frá áfrýjanda.

II.

Krafa áfrýjanda um ómerkingu og heimvísun héraðsdóms er reist á því að meðferð málsins í héraði hafi verið verulega áfátt, sbr. það sem að framan greinir. Krafa þessi kom ekki fram í áfrýjunarstefnu og kemur hún ekki til álita fyrir Hæstarétti nema að því leyti, sem rétturinn gætir þess af sjálfsdáðum, hvort vísa skuli máli heim í hérað.

Í kaupsamningnum 24. mars 2004 segir meðal annars: „Kaupverð: Kaupverð hlutafjárins er kr. 3.800.000 krónur- skrifa: þrjármilljónirogáttahundruðþúsundkrónur 00/100, sem greiðist með eftirfarandi hætti. 1. gr. I. Útborgun: Við undirritun kaupsamnings og framsal hlutabréfa: kr. 3.800.000- Samtals greitt að fullu: kr. 3.800.000-“. Þá segir í 7. gr. samningsins: „Afhending eignar: Þar sem J-kk-nf hefur við samning þennan greitt að fullu með reiðufé fyrir hið keypta í kaupsamningi þessum, tekur kaupandi við umráðum allra eigna í samræmi við hlutafé sitt.“ Svo sem fyrr greinir heldur stefndi því fram að þrátt fyrir þessi orð í samningnum hafi greiðsla ekki verið innt af hendi.

Meðal gagna málsins er fundargerð hjá Breiðabólsstað ehf., sem dagsett er sama dag og kaupsamningurinn, þar sem fram kemur að áfrýjandi verði áfram stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins, en að stefndi víki sem varamaður í stjórn. Í hans stað komi J-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, en að stefndi hafi framselt til áfrýjanda 100.000 krónur af nafnvirði hlutafjár síns. Undir fundargerðina rita J-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf og málsaðilar. Sá sérstaki háttur er einnig hafður á að undir fundargerðina rita sem „vitundarvottar að dagsetningu, undirskrift og fjárræði aðila“ þau hin sömu og votta kaupsamninginn. Er hluthafafundurinn, þar sem sömu aðilar eru nefndir til sögu, sagður hafa verið haldinn að Fáfnisnesi 7, Reykjavík. Við skýrslutökur fyrir dómi voru engir framangreindra spurðir um hluthafafundinn.

Aðilum ber ekki saman um hvar undirritun kaupsamningsins fór fram eða hvort kaupverð hafi verið greitt og reisti héraðsdómari niðurstöðu sína á þeim ástæðum sem að framan greinir. Þegar hafður er í huga misvísandi framburður þeirra, sem komið hafa fyrir dóm eftir að héraðsdómur gekk, verður hins vegar ekki talið að málið hafi skýrst fyllilega. Áfrýjandi hefur borið að hann hafi tekið umræddar 3.800.000 krónur í reiðufé út úr banka. Var honum í lófa lagið að leggja fram gögn til stuðnings þessari fullyrðingu, en telja verður að hann hafi haft fullt tilefni til þess vegna andmæla stefnda og í ljósi framangreindra atvika málsins. Það hefur hann eigi að síður látið hjá líða þótt stefndi hafi beint til hans áskorun þar um. Þrátt fyrir fyrrgreind orð samningsins þykir þessi aðstaða eiga að valda því að áfrýjandi verði látinn bera hallann af skorti á sönnun um að kaupverðið samkvæmt samningnum hafi verið greitt. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest. Rétt þykir þó að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.