374/2012

A krafðist skaðabóta úr hendi E og tryggingafélags hans, V. hf., vegna tjóns er hún varð fyrir í umferðarslysi þá tæpra tveggja ára. Í málinu var ekki ágreiningur um bótaskyldu, en aðila greindi á um eðli þeirra áverka sem A hlaut og hvaða tímabundnu og varanlegu afleiðingar slysið hafi haft í för með sér fyrir hana og þar með um fjárhæð bóta A til handa. Í málinu lágu fyrir fjórar matsgerðir þar sem afleiðingar slyss A höfðu verið metnar og voru niðurstöður þeirra mismunandi hvað varðar eðli áverkans sem A hlaut í slysinu og afleiðingar hans. Um var að ræða matsgerð tveggja lækna, matsgerð örorkunefndar, matsgerð tveggja matsmanna og matsgerð þriggja yfirmatsmanna. Byggði A aðalkröfu sína á niðurstöðu örorkunefndar en E og V hf. á niðurstöðu yfirmatsgerðar. Héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, byggði eðli áverka A á niðurstöðu yfirmatsgerðar en um afleiðingar áverkanna á niðurstöðu örorkunefndar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ef aflað væri sönnunargagna til viðbótar álitsgerð örorkunefndar, samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, kæmi í hlut dómstóla að skera úr um sönnunargildi slíkra gagna sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála enda leiði réttarreglur ekki til þeirrar niðurstöðu að ríkara sönnunargildi sé í öðru hvoru. Yrðu slíkar álits-og matsgerðir, þar sem niðurstöður væru mismunandi, því metnar að verðleikum hverju sinni fyrir dómstólum. Taldi Hæstiréttur ekki efni til hagga fyrrgreindu mati héraðsdóms og staðfesti niðurstöðu hans um dæmdar bætur til handa A úr hendi E og V hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 30. maí 2012. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að krafa hennar verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í máli þessu leitar stefnda eftir skaðabótum úr hendi áfrýjenda vegna tjóns er hún varð fyrir í umferðarslysi 4. apríl 2002, þá tæpra tveggja ára. Með aðilum er ágreiningslaust að í slysinu varð stefnda fyrir bótaskyldu líkamstjóni, en þeir deila á hinn bóginn um eðli þeirra áverka sem stefnda hlaut og hvaða tímabundnu og varanlegu afleiðingar slysið hefur haft í för með sér fyrir hana og þar með um fjárhæð bóta henni til handa. Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi liggja fyrir fjórar matsgerðir þar sem afleiðingar slyssins hafa verið metnar samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Er þar um að ræða matsgerð tveggja lækna, matsgerð örorkunefndar, matsgerð tveggja matsmanna og loks matsgerð þriggja yfirmatsmanna. Aðalkröfu sína í málinu byggir stefnda á niðurstöðu örorkunefndar en varakröfuna á áliti T-kk-ef M-kk-ef taugasjúkdómalæknis í matsgerð hans og Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarlæknis. Áfrýjendur byggja á hinn bóginn kröfugerð sína á niðurstöðu yfirmatsgerðar. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

II

Í hinum áfrýjaða dómi er skilmerkilega gerð grein fyrir framangreindum matsgerðum og að hvaða marki matsmenn komust að mismunandi niðurstöðum um eðli áverka stefndu og afleiðingar þeirra. Hvað eðli áverkanna varðar komst héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að sömu niðurstöðu og yfirmatsmenn, en niðurstaða þeirra var sú að ósannað væri að stefnda hefði hlotið framheilaskaða í slysinu. Niðurstaða örorkunefndar var aftur á móti sú að stefnda hefði hlotið slíkan áverka í slysinu. Á hinn bóginn töldu hinir sérfróðu meðdómsmenn líklegt að áverka þann, er stefnda hlaut umrætt sinn, hefði hún upplifað með fullri meðvitund og orðið fyrir miklu andlegu áfalli af þeim sökum. Áfallið hafi leitt til bráðrar streitusvörunar og svo til áfallastreituröskunar. Því yrði að telja að sú þróun hegðunar- og kvíðaeinkenna sem stefnda hefði sýnt með aldrinum væri sennileg afleiðing áfallastreitu í kjölfar slyssins og gæti hún orðið langvarandi. Við mat á afleiðingum slyssins fyrir stefndu taldi héraðsdómur ekki unnt að leggja niðurstöðu yfirmatsgerðar til grundvallar, en þar var talið að stöðugleikapunkti hefði verið náð 4. október 2002, að varanlegur miski stefndu væri 15 stig og varanleg örorka hennar lögð að jöfnu við miskann og talin vera 15%. Þess í stað byggði héraðsdómur, með þeim rökstuðningi sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi, niðurstöðu sína um þennan þáttinn á álitsgerð örorkunefndar sem taldi stöðugleikapunktinn vera 1. apríl 2004, varanlegan miska stefndu mat nefndin 35 stig og varanlega örorku stefndu 50%.

III

Samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og hún hljóðar eftir breytingu þá sem á henni var gerð með 9. gr. laga nr. 37/1999, getur hvor um sig, tjónþoli eða sá sem krafinn er bóta, þegar fyrir liggur sérfræðilegt álit um örorku- og/eða miskastig, borið álitið undir örorkunefnd. Að lögum er ekki fyrir það girt að leita megi annarra sönnunargagna um miskastig og örorkustig, þar á meðal matsgerðar dómkvaddra manna, hvorki vegna þess eins að unnt sé að afla álits örorkunefndar um þessi atriði né að slíks álits hafi þegar verið aflað. Ef slíkra gagna er aflað til viðbótar álitsgerð örorkunefndar kemur í hlut dómstóla að skera úr um sönnunargildi þessara gagna eftir almennum reglum, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Leiða réttarreglur ekki til þeirrar niðurstöðu að ríkara sönnunargildi sé í öðru hvoru, matsgerð dómkvaddra manna eða álitsgerð örorkunefndar, heldur verða álits- og matsgerðir, þar sem niðurstöður eru mismunandi, metnar að verðleikum hverju sinni fyrir dómstólum.

Héraðsdómur var sem fyrr segir, auk embættisdómara, skipaður tveimur sérfróðum meðdómsmönnum. Er annar þeirra heila- og taugaskurðlæknir en hinn almennur barnalæknir og að auki barna- og unglingageðlæknir. Hvað eðli áverka stefndu varðar byggði héraðsdómur á niðurstöðu yfirmatsgerðar en um afleiðingar áverkanna mat hann að niðurstaða örorkunefndar hefði ríkara sönnunargildi. Með vísan til þess, sem áður segir um gildi þeirra sönnunargagna sem aflað hefur verið, og að gættri fyrrgreindri meginreglu laga nr. 91/1991 um sönnun, eru í ljósi atvika málsins ekki efni til að hagga við því mati héraðsdóms. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Eftir þessum málsúrslitum verða áfrýjendur dæmdir til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, sem verður ákveðin eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal óraskaður vera.

Áfrýjendur, Vátryggingafélag Íslands hf. og E-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, greiði óskipt stefndu, A, 900.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, J-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 900.000 krónur.