718/2016

Á aðalfundi V var samþykktum A breytt og fólu breytingarnar meðal annars í sér að allir félagsmenn í V gátu eftir þær tekið þátt í kosningu um breytingar á samþykktum A en ekki aðeins vélstjóramenntaðir félagsmenn eins og áður hafði verið. Var markmiði sjóðsins breytt samhliða þessu þannig að styrkir sem veittir væru til rannsókna tækju til vinnuumhverfis og aðbúnaðar allra félagsmanna V og námsefnis og kennsluaðferða í námi þeirra en ekki aðeins vélstjóramenntaðra. H, sem var vélstjóri og félagsmaður í V, höfðaði mál á hendur V og A og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að á aðalfundinum hefði engin gild breyting verið gerð á samþykktum A, en til vara að allar ákvarðanir fundarins um breytingar á samþykktum A yrðu ógiltar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild til að krefjast viðurkenningardóms væri samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála háð því skilyrði að stefnandi hefði sjálfur lögvarða hagsmuni af því að skorið yrði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til þess að sýnt væri fram á að þessu skilyrði væri fullnægt væri óhjákvæmilegt að stefnandi bæri skýrlega fyrir sig málsástæður um að lögvarðir hagsmunir væru fyrir hendi. Talið var að í stefnu til héraðsdóms hefði H ekki gert viðhlítandi grein fyrir þessu heldur kæmi þar einungis fram að hann, sem félagsmaður í V, ætti ekki að þurfa að þola að samþykktir A væru brotnar og starfsemi sjóðsins breytt með fyrrgreindum hætti. Þá var ekki talið að aðild að félagi leiddi sjálfkrafa til þess að lögvarðir hagsmunir félagsmanns væru ávallt taldir vera fyrir hendi vegna sérhverrar ákvarðanatöku á vettvangi þess. Slíkt þyrfti sem endranær að meta sjálfstætt hverju sinni á grundvelli einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna viðkomandi félagsmanns. Hefði H ekki sýnt fram á slíka lögvarða hagsmuni til að fá leyst úr aðalkröfu sinni. Af því leiddi hann hefði ekki heldur lögvarða hagsmuni að fá efnisdóm um varakröfu sína. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 20. október 2016 að fengnu áfrýjunarleyfi. Þeir krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum gagnáfrýjanda. Í báðum tilvikum krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 4. janúar 2017. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur, en til vara að allar ákvarðanir aðalfundar aðaláfrýjandans VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna 26. mars 2011 um breytingar á samþykktum aðaláfrýjandans Akks styrktar- og menningarsjóðs VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna verði ógiltar. Þá krefst hann þess aðallega að málskostnaður í héraði skuli vera 1.460.620 krónur, en til vara að hann verði hækkaður frá því sem dæmt var í héraði. Loks krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar er rakið í héraðsdómi var samþykktum aðaláfrýjandans Akks styrktar- og menningarsjóðs VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna breytt á aðalfundi aðaláfrýjandans VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna 26. mars 2011. Fólu breytingarnar meðal annars í sér að allir félagsmenn í síðarnefnda félaginu gátu eftir þær tekið þátt í kosningu um breytingar á samþykktum sjóðsins, sbr. 7. grein þeirra, en ekki aðeins vélstjóramenntaðir félagsmenn eins og verið hafði. Samþykktunum, sem upphaflega voru settar 7. október 2006, hafði áður verið breytt í tvígang á aðalfundum aðaláfrýjandans VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna 24. mars 2007 og 17. apríl 2009.

Samhliða framangreindri breytingu á 7. grein á fundinum 26. mars 2011 var markmiði sjóðsins samkvæmt samþykktunum breytt. Í grein 3.1 þeirra sagði eftir breytinguna að sjóðnum væri ætlað að styrkja rannsóknir á vinnuumhverfi og aðbúnaði félagsmanna aðaláfrýjandans VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna og námsefni og kennsluaðferðum í námi félagsmanna þess. Áður hafði verið gert ráð fyrir að styrkir væru veittir til rannsókna sem tækju einungis til vinnuumhverfis og aðbúnaðar vélstjóra og vélfræðinga og námsefnis og kennsluaðferða í vélstjóranámi. Þá var óbreytt það ákvæði í sömu grein að sjóðurinn veitti styrki til brautryðjendastarfs, þróunarstarfs, menningar og lista. Jafnframt sagði í grein 3.2 samþykktanna að til þess að sjóðurinn gæti náð megintilgangi sínum væri stjórn hans heimilt að eiga samstarf við aðra aðila og gera í því skyni samkomulag um samstarf við aðra um ákveðin verkefni. Var sjóðnum, hvorki fyrir né eftir umræddar breytingar, ætlað að veita styrki til einstakra félagsmanna innan vébanda aðaláfrýjandans VM Félags vélstjóra og máltæknimanna.

Aðalkrafa gagnáfrýjanda, sem er vélstjóri og félagsmaður í aðaláfrýjandanum VM Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, er að viðurkennt verði að á fyrrgreindum aðalfundi hafi engin gild breyting verið gerð á samþykktum aðaláfrýjandans Akks styrktar- og menningarsjóðs VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna. Reisir hann kröfu sína meðal annars á því að ekki hafi verið réttilega staðið að boðun til fundarins og að við atkvæðagreiðslu á honum hafi ekki verið gengið úr skugga um að aðeins vélstjóramenntaðir félagsmenn fengju að kjósa um breytingarnar eins og áskilið var samkvæmt grein 7.1 í eldri samþykktum sjóðsins frá 17. apríl 2009. Var aðalkrafa gagnáfrýjanda tekin til greina með hinum áfrýjaða dómi.

Heimild til að krefjast viðurkenningardóms er samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála háð því skilyrði að stefnandi hafi sjálfur lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til þess að sýnt verði að þessu skilyrði sé fullnægt fyrir höfðun máls er óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig málsástæður um að lögvarðir hagsmunir af nánar tilgreindum ástæðum séu fyrir hendi. Í stefnu til héraðsdóms gerði gagnáfrýjandi ekki viðhlítandi grein fyrir þessu heldur kemur þar einungis fram að hann eigi, sem félagsmaður í aðaláfrýjandanum VM Félagi vélstjóra og máltæknimanna og vélstjóri, ekki að þurfa að þola að samþykktir sjóðsins hafi verið brotnar og starfsemi hans breytt með þeim hætti sem gert var á aðalfundinum 26. mars 2011. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var síðan af hans hálfu vísað sérstaklega til þess að það leiði meðal annars af fyrirmælum 1. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar um rétt manna til þess að stofna félög að félagsaðild hafi jafnan í för með sér að lögvarðir hagsmunir félagsmanns teljist vera fyrir hendi vegna ákvarðanatöku á vettvangi þess. Hvað sem líður fyrirmælum tilvitnaðrar stjórnarskrárgreinar leiðir aðild að félagi ekki sjálfkrafa til þess að lögvarðir hagsmunir félagsmanns séu ávallt taldir vera fyrir hendi vegna sérhverrar ákvarðanatöku á vettvangi þess. Slíkt þarf sem endranær að meta sjálfstætt hverju sinni á grundvelli einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna viðkomandi félagsmanns. Gagnáfrýjandi hefur ekki sýnt fram á slíka lögvarða hagsmuni til að fá leyst úr aðalkröfu sinni. Af þessu leiðir jafnframt að gagnáfrýjandi hefur ekki heldur lögvarða hagsmuni að fá efnisdóm um varakröfu sína um að ógiltar verði allar breytingar sem gerðar voru á samþykktum aðaláfrýjandans Akks styrktar- og menningarsjóðs VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna á umræddum aðalfundi. Verður málinu því vísað frá héraðsdómi.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjendum málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi, H-kk-nf L-kk-nf M-kk-nf, greiði aðaláfrýjendum, VM Félagi vélstjóra og málmtæknimanna og Akki styrktar- og menningarsjóði VM Félags vélstjóra og málmtæknimanna, sameiginlega samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.