448/2003

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn dóttur sinni og stjúpdóttur. Framburður stúlknanna var talinn trúverðugur og var X fundinn sekur um refsiverða háttsemi. Sakfelling X var þó takmarkaðri en í héraði vegna ónákvæms orðalags tiltekinna ákæruliða og eindreginnar neitunar hans. Brotin voru alvarleg. Með þeim rauf X fjölskyldutengsl og braut gegn trúnaðartrausti stúlknanna og átti hann sér ekki málsbætur. Refsing X þótti hæfilega ákveðin 10 mánaða fangelsi. Jafnframt var X dæmdur til greiðslu miskabóta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 14. nóvember 2003 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða samkvæmt héraðsdómi en þyngingar refsingar og að ákærði verði dæmdur til greiðslu miskabóta eins og krafist er í ákæru.

Ákærði krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af öllum ákæruefnum og skaðabótakröfum verði vísað frá dómi, en til vara að refsing verði milduð og höfð skilorðsbundin svo og að skaðabætur verði lækkaðar.

I.

Af hálfu ákæruvalds er unað við niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða. Samkvæmt því er ákærði hér fyrir dómi borinn sökum um kynferðisbrot á heimili sínu á [...] á tímabilinu 1997 til 2001 gegn stjúpdóttur sinni, Y, sem þá var á aldrinum tíu til fjórtán ára. Í I. kafla ákæru, ákærulið 1, er ákærða gefið að sök að hafa á árunum 1997 til 1999 margoft káfað á kynfærum stúlkunnar innan klæða. Samkvæmt ákærulið 2 er ákærði sakaður um að hafa 23. desember 1998 afklætt stúlkuna að neðan, káfað á kynfærum hennar og lagst ofan á hana. Í ákærulið 3 eru sakargiftir þær, að ákærði hafi á árunum 2000 og 2001 margoft káfað á brjóstum stúlkunnar og kynfærum innan klæða. Þá er ákærði í II. kafla ákæru borinn sökum um kynferðisbrot á heimili sínu á tímabilinu frá desember 2000 til maíloka 2001 gegn dóttur sinni, Z, sem þá var tólf og þrettán ára gömul, með því að hafa í að minnsta kosti sex skipti farið höndum um kynfæri hennar innanklæða. Öll ætluð brot ákærða eru talin varða við 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 9. gr. laga nr. 40/1992.

II.

Af hálfu ákærða er því haldið fram, að ekki sé unnt að leggja til grundvallar framburð ofangreindra stúlkna til sönnunar um sekt ákærða vegna þess hvernig skýrslutöku af þeim var háttað.

Starfsmenn Barnahúss tóku skýrslur af stúlkunum kvaddir til af héraðsdómurum samkvæmt 7. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 18. gr. laga nr. 36/1999. V-kvk-nf E-kvk-nf sálfræðingur tók skýrslu af Z, en R-kvk-nf G-kvk-nf félagsráðgjafi tók skýrslu af Y. Þessir sérfræðingar fengu síðan stúlkurnar til meðferðar þannig að V-kvk-nf hafði Y til meðferðar en R-kvk-nf hafði Z. V-kvk-nf og R-kvk-nf komu síðan báðar fyrir héraðsdóm að beiðni ákæruvalds og er vísað til skýrslna þeirra og framburðar í forsendum héraðsdóms við mat á trúverðugleika og sönnunargildi framburðar stúlknanna. Af hálfu ákærða er því haldið fram, að þessi málsmeðferð brjóti gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar um réttláta málsmeðferð og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Skýrslutaka samkvæmt 7. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991 fer fram undir yfirstjórn dómara. Dómarinn stýrir skýrslutökunni, þótt kunnáttumaður sé til kallaður, sbr. 9. gr. reglugerðar nr. 321/1999 um tilhögun skýrslutöku fyrir dómi af brotaþola yngri en 18 ára. Það er dómskýrslan sem skiptir máli um sönnunarfærslu varðandi sekt ákærða. Barnaverndaryfirvöld vísuðu stúlkunum til meðferðar framangreindra sérfræðinga og eins og að framan greinir var það ekki sami sérfræðingur, sem spurt hafði viðkomandi stúlku við skýrslutökuna, sem fékk hana til meðferðar. Skýrslur sérfræðinga vegna greiningar og meðferðar stúlknanna fjalla um líðan þeirra og eru eitt þeirra gagna, sem litið er til, sérlega að því er varðar kröfur þeirra um skaðabætur. Gögnin eru metin heildstætt með tilliti til stöðu vitnanna.

Samkvæmt framansögðu verður ekki talið, að skýrslutakan yfir stúlkunum hafi brotið í bága við stjórnarskrána eða mannréttindasáttmála Evrópu.

III.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Héraðsdómur hefur metið framburð stúlknanna Y og Z trúverðugan. Dómarar Hæstaréttar hafa skoðað myndbönd þau af skýrslum stúlknanna, sem fyrir liggja í málinu, og eru ekki efni til að hnekkja því mati.

Eins og að framan greinir er ákærði í I. kafla ákæru, ákærulið 1, sakaður um að hafa margoft káfað á kynfærum Y á tímabilinu 1997 til 1999. Í skýrslutöku yfir Y í Barnahúsi getur hún sérstaklega tveggja tilvika þar sem ákærði hafi káfað á kynfærum hennar. Það hafi gerst einu sinni, er rafmagnslaust var og kalt inni og öll fjölskyldan hafi legið saman uppi í rúmi, en móðir hennar og systir farið fram og hún orðið ein eftir með ákærða. Í annað sinn hafi það verið á Þorláksmessu 1998, er þau hafi verið að „fíflast“ inni í stofu. Gegn eindreginni neitun ákærða verður ekki talið sannað að þetta hafi gerst oftar en tvisvar. Orðalag þessa ákæruliðar „margoft“ er of víðtækt og óskilgreint og ekki í samræmi við c-lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991. Sama er að segja um ákærulið 3 þar sem ákærði er sakaður um að hafa margoft káfað á brjóstum hennar og kynfærum á árunum 2000 og 2001. Hér er um ótilgreind tilvik að ræða, sem erfitt er að finna stoð. Verður ekki talið, að ákæruvaldinu hafi tekist að færa fram nægar sannanir um þann ákærulið og verður ákærði sýknaður af honum. Að því er ákærulið 2 varðar nýtur framburður stúlkunnar stuðnings af framburði vinkonu hennar, sem hún sagði frá háttsemi ákærða tveimur árum áður en mál þetta kom upp. Er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um þennan ákærulið.

Í II. kafla ákæru er ákærði sakaður um að hafa í að minnsta kosti sex skipti farið höndum um kynfæri Z. Í skýrslutöku af henni í Barnahúsi nefnir hún tvö tilvik þar sem þetta hafi gerst. Annað skiptið hafi verið, þegar ákærði kom heim drukkinn af balli, að því er hún taldi. Hélt hún, að það hefði verið í desember 2000 en var þó ekki viss um það. Hitt skiptið hafi verið þegar hann kom í herbergið hennar þar sem hún var að semja dans. Z var ítrekað spurð hvað þetta hefði gerst oft en hún mundi það ekki. Að lokum giskaði hún á, að þetta gæti ef til vill hafa verið 7 sinnum, en hún væri alls ekki viss. Lýsing kennara á því, þegar Z sagði henni frá atferli ákærða, er framburði hennar til styrktar. Gegn eindreginni neitun ákærða er þó varhugavert að telja sannað, að þetta hafi gerst oftar en tvisvar.

IV.

Eins og segir í héraðsdómi eru brot þau, sem ákærði er sakfelldur fyrir alvarleg. Með þeim rauf hann fjölskyldutengsl og braut gegn trúnaðartrausti stúlknanna og á hann sér ekki málsbætur. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu um takmarkaðri sakfellingu en í héraðsdómi verður ekki hjá því komist að milda refsingu hans frá því, sem þar var dæmt. Þykir refsingin hæfilega ákveðin 10 mánaða fangelsi, en engin efni eru til að skilorðsbinda hana.

Fyrir Hæstarétt hafa verið lög ný vottorð sálfræðinga um líðan stúlknanna þar sem fram kemur, að þær búi enn við ýmis einkenni áfallaröskunar vegna brota ákærða. Eru bætur hæfilega ákveðnar í héraðsdómi með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, svo sem nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 10 mánuði.

Ákærði greiði Y 600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. maí 2003 til greiðsludags, og Z 400.000 krónur með sömu dráttarvöxtum frá 3. nóvember 2002 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 250.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, D-kvk-ef P-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur.