79/2010

Í varð fyrir líkamstjóni í ágúst 2003 við það að skrúfa í sundur sælgætisúða sem var í lítilli plastflösku og taka sopa af sælgætisvökva með þeim afleiðingum að henni svelgdist á og hluti af vökvanum barst í lungu hennar. Móðir Í hafði keypt sælgætisúðann í söluturni B en varan var flutt inn af C.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandinn Biðskýlið Njarðvík ehf. skaut málinu til Hæstaréttar 11. febrúar 2010. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandinn CU 2 ehf. áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 18. febrúar 2010. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu, en til vara að krafan verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Samkvæmt málatilbúnaði stefndu, sem fædd er 1998, varð hún fyrir líkamstjóni í framhaldi af því að móðir hennar hafi 19. ágúst 2003 keypt handa henni í söluturni áfrýjandans Biðskýlisins Njarðvík ehf. svonefndan sælgætisúða af gerðinni Sour Blast, sem framleiddur hafi verið í Bandaríkjum Norður Ameríku og fluttur inn til landsins af áfrýjandanum CU 2 ehf. Sælgætisúði þessi var í lítilli plastflösku, sem átti að geyma 18 ml af vökva, og var efst á henni stútur til að sprauta úða af vökvanum beint upp í munn neytandans, en um flöskuna miðja var skrúfgangur, þar sem unnt var að snúa henni í tvennt og opna hana. Stefnda hafi opnað flöskuna og tekið sopa af vökvanum í henni með þeim afleiðingum að stefndu hafi svelgst á og hluti af vökvanum borist í lungu hennar. Vökvinn hafi verið verulega súr og valdið meinsemdum í lungum hennar, sem dómkvaddir menn töldu í matsgerð 29. júní 2007 að leitt hafi til 8% varanlegrar örorku og 8 stiga varanlegs miska, auk þess sem stefnda ætti tilkall til bóta vegna þjáninga á tímabilinu frá 19. ágúst 2003 til 13. apríl 2005. Í málinu leitar stefnda skaðabóta af þessu tilefni úr hendi áfrýjenda og reisir kröfu sína aðallega á ákvæðum laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð, en til vara á „ströngum óskráðum bótareglum“ um slíka ábyrgð.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður gegn andmælum áfrýjenda að leggja til grundvallar að sælgætisúðinn, sem málið varðar, hafi verið keyptur hjá áfrýjandanum Biðskýlinu Njarðvík ehf., svo og að hann hafi keypt þessa vöru af áfrýjandanum CU 2 ehf., sem hafi flutt hana inn. Í héraðsdómi er greint frá niðurstöðum mælinga, sem nafngreindur efnaverkfræðingur gerði á sýrustigi vökva í flösku með þessum sælgætisúða, og skýrslum, sem bæði sá maður gaf fyrir dómi og sérfræðingur í lungnasjúkdómum, sem var annar áðurnefndra dómkvaddra matsmanna. Á grundvelli þessa var því slegið föstu í hinum áfrýjaða dómi að sýrustigið í vökvanum hafi vikið mjög frá því, sem búast hefði mátt við og eðlilegt mætti teljast í matvælum. Sérfræðingur í barnalækningum, sem sinnt hafði stefndu, lýsti því meðal annars í skýrslu fyrir héraðsdómi að hætta væri á að manni svelgdist á fengi hann „eitthvað óvænt í munninn“ og færi það þá niður um öndunarfærin, en þegar um væri að ræða ertandi efni gætu þau valdið þar verulegum skemmdum. Fyrrnefndur matsmaður kvaðst fyrir dómi telja líklegra að manni svelgdist á við að fá súran vökva í munninn heldur en eitthvað, sem hann þekki og viti hvernig sé á bragðið, en sýrustigið í vökvanum, sem um ræðir í málinu, hafi verið slíkt að hann brenni umsvifalítið slímhúð, sem hann komist í snertingu við. Þótt stefndu hefði verið rétt að afla matsgerðar dómkvaddra manna um þau atriði, sem þessir tveir sérfræðingar báru um samkvæmt þessu fyrir dómi, verður að gæta að því að áfrýjendur hafa í engu leitast við að hnekkja þeirri sönnun, sem felst í framburði þeirra. Að því virtu verður að leggja til grundvallar að sýrustig vökvans í umræddri flösku hafi leitt af sér fyrirsjáanlega hættu á að þeim, sem fengi hann í fljótandi formi í munninn, myndi svelgjast á með þeim afleiðingum að vökvinn bærist um öndunarfæri niður í lungu. Sælgætisúða verður að telja til varnings, sem börn sæki fremur öðrum í. Útlit umbúða sælgætisúðans, sem málið varðar, var slíkt að honum hefur greinilega verið ætlað að höfða sérstaklega til barna. Þétt utan um alla flöskuna, sem hann var í, var þunnt plast með myndum og áletrunum, en til að komast að stútnum efst á henni til að neyta úðans þurfti að rjúfa þetta plast og fjarlægja lok. Flaskan var sem fyrr segir skrúfuð saman um miðjuna og er augljóst að jafn auðvelt hefur verið að taka flöskuna þannig í sundur eins og að komast í fyrsta sinn að stútnum efst á henni. Á umbúðunum voru aðvaranir með smáu letri á ensku um að úðinn væri ekki ætlaður börnum innan þriggja ára aldurs og að viðkvæm tunga gæti bólgnað um stund við mikla notkun hans, svo og að hættulegt væri að fá hann í auga, auk þess sem leiðbeiningar voru gefnar um hvað gera ætti ef svo færi. Þar var á hinn bóginn einskis getið um að varast ætti að taka flöskuna í sundur á meðan vökvi væri í henni eða að hættulegt gæti verið að súpa af honum. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að sælgætisúðinn, sem keyptur var umrætt sinn handa stefndu hjá áfrýjandanum Biðskýlinu Njarðvík ehf., hafi verið haldinn ágalla í skilningi 5. gr. laga nr. 25/1991.

Eftir 11. gr. laga nr. 25/1991 hvílir skaðsemisábyrgð vegna ágalla á vöru endanlega á þeim, sem telst framleiðandi hennar. Samkvæmt 4. gr. laganna er framleiðandinn sá, sem býr vöruna til eða lætur líta svo út með því að auðkenna hana með nafni sínu eða merki, eða sá, sem flytur vöruna til landsins í atvinnuskyni, en geti tjónþoli ekki komist að því hver framleiðandi sé í þessum skilningi skal hann teljast vera sérhver sá, sem dreifir vörunni. Í 6. gr. laganna er kveðið á um skaðabótaskyldu framleiðanda á tjóni, sem rakið verður til ágalla á vöru, sem hann hefur framleitt eða dreift, en í 10. gr. er að auki mælt svo fyrir að dreifingaraðili beri ábyrgð á skaðsemistjóni beint gagnvart tjónþola og síðari dreifingaraðilum. Ekki verður fallist á með áfrýjendum að í þessum ákvæðum felist þversögn, enda gera þau nauðsynlegan greinarmun á framleiðanda og dreifingaraðila í skilningi laganna, sem skiptir sköpum um það á hvern tjón falli að endingu ef fleiri en einn bera ábyrgð á því, sbr. 11. gr. þeirra. Er einnig tvímælalaust af orðum 10. gr. og 11. gr. laganna að dreifingaraðila er ætlað að bera fulla ábyrgð á tjóni með framleiðanda gagnvart tjónþola og að dreifingaraðili losni ekki undan henni sökum þess að tjónþoli eigi kost á að leita skaðabóta úr hendi framleiðanda. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið hefur meginmál EES-samningsins lagagildi hér á landi. Í 23. gr. samningsins segir að sérstök ákvæði séu í III. viðauka við hann um skaðsemisábyrgð og skuli þau taka til allra framleiðsluvara sé annað ekki tekið fram. Í þeim viðauka er ráðgert að ríki á Evrópska efnahagssvæðinu lagi löggjöf sína með nánar tilteknum undantekningum að tilskipun ráðsins 85/374/EBE frá 25. júlí 1985 um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum í aðildarríkjunum vegna skaðsemisábyrgðar á gölluðum vörum. Þótt fyrir liggi í málinu að dómstóll Evrópubandalaganna hafi í dómi 10. janúar 2006 komist að þeirri niðurstöðu að ákvæði danskrar löggjafar um skaðsemisábyrgð, sem felldu skaðabótaskyldu án sakar á dreifingaraðila samhliða framleiðanda vöru á hliðstæðan hátt og gert er hér með lögum nr. 25/1991, væru andstæð tilskipun ráðsins 85/374/EBE verður að gæta að því að hún hefur ekki lagagildi á Íslandi. Í 3. gr. laga nr. 2/1993 er mælt svo fyrir að skýra skuli lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur, sem á honum byggja. Slík lögskýring tekur eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast er unnt gefin merking, sem rúmast innan þeirra og næst kemst því að svara til sameiginlegra reglna sem gilda eiga á Evrópska efnahagssvæðinu, en hún getur á hinn bóginn ekki leitt til þess að litið verði fram hjá orðum íslenskra laga. Orð 10. gr. laga nr. 25/1991 um beina ábyrgð dreifingaraðila á skaðsemistjóni gagnvart tjónþola hafa ótvíræða merkingu og gefa ekkert svigrúm til að hliðra þeirra ábyrgð með skýringu samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993. Með þessum athugasemdum verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjendum verður í sameiningu gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð, en um þann málskostnað og gjafsóknarkostnað stefndu fer samkvæmt því, sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Biðskýlið Njarðvík ehf. og CU 2 ehf., greiði í sameiningu 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, Í-kvk-ef R-kvk-ef S-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 500.000 krónur.