338/2005

Þ var ákærður fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti, sem innheimtur hafði verið í nafni Í ehf., og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins, sem og fyrir að hafa ekki skilað virðisaukaskattsskýrslum og skilagreinum staðgreiðslu á lögboðnum tímum. Þ reisti kröfu sína um sýknu á því að hann hafi ekki komið þannig að fjármálastjórn Í ehf. að umrædd brot skyldu varða hann refsiábyrgð. Þegar litið var til stöðu Þ hjá Í ehf. og þátttöku hans í rekstri félagsins og að gættri 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, var fallist á niðurstöðu héraðsdóms að Þ hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru. Refsilækkunarákvæði laga nr. 134/2005 voru ekki talin eiga við í málinu. Ákvæði héraðsdóms um sektarfjárhæð var staðfest, en með tilliti til nánar tilgreindra greiðslna Þ vegna vangreidds virðisaukaskatts og staðgreiðslu var fangelsisrefsing hans ákveðin fjórir mánuðir, skilorðsbundin í tvö ár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 11. júlí 2005 að ósk ákærða og í samræmi við yfirlýsingu hans um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds sem krefst nú staðfestingar á sakfellingu héraðsdóms en mildunar á refsingu.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvalds en til vara að refsing hans verði milduð.

Ákærði reisir kröfu sína um sýknu á því að hann hafi ekki komið þannig að fjármálastjórn Ísferða ehf. að varði hann refsiábyrgð. Meðákærði í héraði og H fjármálastjóri félagsins hafi átt að annast þau skil sem í ákæru er lýst. Af hálfu ákærða eru ekki gerðar athugasemdir við þær fjárhæðir sem í ákæru greinir né gögn um greiðslur á þeim gjöldum sem um ræðir.

Eins og rakið er í héraðsdómi var einkahlutafélagið Ísferðir að meginstefnu í eigu ákærða og meðákærða að jöfnum hlut, en þeir stofnuðu félagið á árinu 1989. Ákærði var með prókúru fyrir félagið ásamt meðákærða og stjórnarformaður þess allt frá stofnun. Jafnframt því starfaði hann í félaginu að markaðsmálum og hafði skrifstofu í starfstöð þess. Þá sat hann með öðrum stjórnendum félagsins fundi svokallaðrar framkvæmdastjórnar, og munu þeir fundir hafa að öllu jöfnu verið vikulega þar sem farið var yfir málefni félagsins. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvað ákærði að á fundum þessum hafi meðal annars verið bornar upp til samþykktar allar fjárfestingar sem námu meira en 100.000 krónum. Samkvæmt framlögðum gögnum var verulegt tap á rekstri félagsins þau ár sem ákæra tekur til. Þannig nam rekstrartap ársins 2001 124.882.152 krónum og var bú þess tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2002. Ekki fundust nægjanlegar eignir í búinu til að greiða skiptakostnað og var skiptum lokið 23. maí 2003 samkvæmt 155. gr. laga nr. 20/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá kváðu bæði ákærði og meðákærði að H hefði látið af störfum í janúar 2002, en brot þau sem ákæra tekur til ná einnig yfir tímabil til loka júní það ár. Þegar litið er til framanritaðs, einkum stöðu ákærða hjá fyrirtækinu, þátttöku hans í rekstri þess og að gættri 44. gr. laga nr. 138/2004 um einkahlutafélög, en þar kemur meðal annars fram að félagsstjórn skuli annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins, er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Er hún þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

Með 1. gr. laga nr. 134/2005 var kveðið á um að fésektarlágmark samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda eigi ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri staðgreiðslu samkvæmt skilagrein staðgreiðslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur séu miklar. Með 3. gr. laga nr. 134/2005 var sambærileg breyting gerð á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt hvað varðar lágmark fésektar.

Samkvæmt 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber, hafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður var framinn og til þess er dómur gengur, að dæma eftir nýrri löggjöf bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Verður þá að taka afstöðu til þess hvort ákærði hafi fullnægt skilyrðum hinna breyttu lagaákvæða.

Áður en ákæra var gefin út í málinu var samkvæmt gögnum málsins virðisaukaskattskuld greidd að fullu fyrir öll fjögur uppgjörstímabilin frá janúar til ágúst 2001 og að tæpum þriðjungi fyrir tímabilið september - október 2001, en því að engu leyti fyrir tímabilið nóvember - desember 2001, eða maí - júní 2002. Samtals námu greiðslur þessar vegna virðisaukaskatts 2.147.100 krónum. Þá voru greiddar samtals 505.994 krónur inn á skuld vegna vangreiddrar staðgreiðslu opinberra gjalda. Fór sú fjárhæð inn á skuld samkvæmt elsta greiðslutímabili, maí 2001, og getur sú greiðsla ekki talist veruleg, sbr. dóma Hæstaréttar 30. mars 2006 í málunum nr. 428/2005 og nr. 469/2005. Samkvæmt gögnum málsins voru skilagreinar vegna staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir maí, júní og júlí 2001 allar afhentar 1. ágúst 2002, eða eftir að rannsókn skattrannsóknarstjóra vegna máls þessa hófst 7. júní 2002. Fyrir nóvember 2001 var skilað skýrslu 10. janúar 2002, en fyrir janúar og febrúar 2002 hinn 12. apríl það ár. Virðisaukaskattskýrsla fyrir uppgjörstímabilið september - október 2001 var afhent 28. desember það ár, en vegna tímabilsins maí - júní 2002 8. ágúst það ár. Öðrum virðisaukaskattskýrslum fyrir þau tímabil sem ákært er vegna mun ekki hafa verið skilað.

Samkvæmt framansögðu skilaði ákærði ekki virðisaukaskattskýrslum fyrir greiðslutímabilin frá janúar til ágúst 2001, en greiddar höfðu verið allar fjárhæðir varðandi þessi tímabil fyrir útgáfu ákæru, en löngu eftir gjalddaga. Hins vegar hafði verið greitt vegna hluta tímabilsins september-október sama ár, en sú greiðsla verður ekki talin veruleg, sbr. áðurnefnda dóma Hæstaréttar. Þá voru eins og fyrr greinir samtals 505.994 krónur greiddar inn á skuld vegna vangreiddrar staðgreiðslu opinberra gjalda. Sú fjárhæð fór inn á skuld samkvæmt elsta greiðslutímabili, maí 2001, og telst sú greiðsla ekki veruleg. Samkvæmt öllu framanrituðu eru ekki skilyrði til að beita fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 134/2005.

Að gættum ákvæðum 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um fésektarrefsingu ákærða. Með tilliti til framangreindra greiðslna þykir hins vegar mega ákveða fangelsisrefsingu ákærða fjóra mánuði, bundna skilorði eins og greinir í dómsorði.

Samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara var sakarkostnaður í héraði að því er ákærða varðar einungis málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans. Ákærði verður dæmdur til að greiða sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákvæði héraðsdóms um fésektarrefsingu ákærða og vararefsingu hennar eru staðfest.

Ákærði greiði sakarkostnað í héraði hvað hann varðar og allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 659.126 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, S-kk-ef M-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 622.500 krónur.