53/2007

A krafðist þess að fá son sinn og B tekinn úr umráðum B og afhentan sér með beinni aðfarargerð. Héraðsdómur vísaði þeirri kröfu frá dómi á þeim grundvelli að krafan hefði áður verið dæmd að efni til og yrði ekki aftur borin undir sama eða hliðsettan dómstól. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að úrskurði um hvort umbeðin aðfarargerð færi fram yrði ekki jafnað til dóms í einkamáli sem ætlað væri að vera endanleg efnisleg niðurstaða í deilu aðila um viðkomandi sakarefni. Ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um neikvæð réttaráhrif dóms ættu því ekki við um úrskurði samkvæmt 13. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Samkvæmt því var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. janúar 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. janúar 2007, þar sem vísað var frá dómi máli um kröfu sóknaraðila þess efnis að barn aðilanna yrði tekið úr umráðum varnaraðila og afhent sóknaraðila með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

I.

Aðfararbeiðni þar sem sóknaraðili krafðist dómsúrskurðar um að fá son sinn og varnaraðila tekinn úr umráðum varnaraðila og afhentan sér með beinni aðfarargerð barst Héraðsdómi Reykjavíkur 6. september 2006. Var krafan sett fram með vísan til Haagsamningsins um einkaréttarleg áhrif af brottnámi barna til flutnings milli landa og laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl. Héraðsdómari hafnaði þeirri beiðni með úrskurði 24. október 2006. Sá úrskurður var kærður til Hæstaréttar, en því máli var vísað frá dómi án kröfu með dómi 21. nóvember 2006 í máli nr. 577/2006, þar sem sóknaraðili hafði sjálfur tekið barnið í umráð sín daginn áður. Drengurinn var fyrir tilstuðlan Barnaverndarnefndar Reykjavíkur tekinn úr umráðum sóknaraðila 23. nóvember 2006 og vistaður í nokkra daga á vegum nefndarinnar en síðan afhentur varnaraðila. Með aðfararbeiðni, sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 28. nóvember 2006, krafðist sóknaraðili þess á ný, með vísan til Haagsamningsins og laga nr. 160/1995, að fá son sinn og varnaraðila tekinn úr umráðum hennar og afhentan sér með beinni aðfarargerð, hafi ekki áður verið farið með drenginn til Danmerkur. Máli vegna þeirrar kröfu var vísað frá dómi með hinum kærða úrskurði.

II.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 160/1995 skal, leiði ekki annað af ákvæðum V. kafla laganna, farið með beiðni um afhendingu barns samkvæmt Haagsamningnum eftir lögum um aðför, en þó þannig að beiðni um aðfarargerð sæti alltaf í byrjun meðferð fyrir dómi samkvæmt 13. kafla þeirra laga. Í 13. kafla laga nr. 90/1989 eru ákvæði um meðferð máls um aðfararbeiðni fyrir héraðsdómi. Eru efnisákvæði um málsmeðferðina í 80. gr. til 83. gr. laganna, en í 1. mgr. 84. gr. þeirra er kveðið á um að almennum reglum laga um meðferð einkamála í héraði skuli annars beitt um mál samkvæmt þeim kafla eftir því sem við geti átt. Í athugasemdum með 84. gr. frumvarps þess er síðar varð að lögum nr. 90/1989 er vísað til þeirra reglna þágildandi laga nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði, sem ganga megi út frá að eigi við um málsmeðferð samkvæmt 13. kafla laganna. Meðal þeirra reglna sem þannig er vísað til eru ekki reglur hliðstæðar þeim sem nú eru í 1. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um að úrlausn sé bindandi um úrslit sakarefnis milli aðilanna og þeirra er koma að lögum í þeirra stað. Með úrskurði á grundvelli 13. kafla laga nr. 90/1989 kveður dómari á um hvort umbeðin aðfarfargerð fari fram eða ekki miðað við þær aðstæður og upplýsingar er fyrir liggja. Verður úrskurði um það ekki jafnað til dóms í einkamáli sem ætlað er að vera endanleg efnisleg niðurstaða í deilu aðila um viðkomandi sakarefni. Ákvæði laga um meðferð einkamála um neikvæð réttaráhrif dóms eiga því ekki við um úrskurði samkvæmt 13. kafla laga nr. 90/1989. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi um annað en gjafsóknarkostnað varnaraðila og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Hvor aðili skal bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað verður staðfest.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi um annað en gjafsóknarkostnað og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, B, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 150.000 krónur.