430/2007

X, sem hafði starfað sem hjúkrunarfræðingur á geðsviði L, krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun sviðstjóra um að flytja hana úr starfi sem hjúkrunarfræðing á deild Z á starfsstöð L við Hringbraut yfir á deild Þ, auk þess sem hún krafðist miskabóta úr hendi L. Byggði X á því að flutningurinn hefði verið ólögmætur þar sem ákvörðunin um að flytja hana úr starfi hefði verið stjórnvaldsákvörðun sem byggð hefði verið á ómálefnalegum forsendum, auk þess sem reglum stjórnsýslulaga hefði ekki verið fylgt við ákvarðanatökuna. L hafði gefið þær ástæður fyrir flutningi X milli deilda að með honum væri hindrað að ágreiningur milli tveggja hjúkrunarfræðinga á deildinni truflaði starfsemina, en Y, hjúkrunarfræðingur sem starfaði á deildinni, hafði sakað X um kynferðislega áreitni utan vinnustaðar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að yfirmönnum X hefði verið unnt að ná tilsettu markmiði í sátt við báða starfsmennina sem í hlut áttu, en fyrir lá að Y hafði verið tilbúinn að færa sig milli deilda. Þess í stað hefðu þeir tekið þá ákvörðun um að flytja X í starfi, gegn vilja hennar í stað þess að færa Y, þrátt fyrir að það hefði legið beinast við, bæði vegna samþykkis hans sjálfs og því gættu að það var hann en ekki X sem neitaði samstarfi á deildinni. Var því ekki talið að málefnalegar eða faglegar ástæður hefðu réttlætt brottflutning X eins og málum var háttað. Þá var talið, með vísan til þess að umrædd ákvörðun hefði vegið að æru X og mikilsverð réttindi þar með verið í húfi, auk þess sem flutningurinn hefði haft áhrif á réttarstöðu hennar að öðru leyti, að umrædd ákvörðun hefði verið stjórnvaldsákvörðun. Hefði L því brotið gegn 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en X hafði ekki verið gefinn fullnægjandi eða raunhæfur kostur á að gæta lögbundins andmælaréttar síns áður en ákvörðunin var tekin. Að öllu þessu virtu var krafa X um ógildingu ákvörðunar sviðsstjóra um að flytja hana úr starfi milli deilda L ógilt og L gert að greiða X miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar með stefnum 17. ágúst 2007 og 13. nóvember sama ár. Hann krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi uppkveðnum 25. maí 2007 fyrir sitt leyti upphaflega 31. október sama ár. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu gagnsakar 28. nóvember 2007 og áfrýjaði hún öðru sinni 11. desember sama ár. Hún krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða henni 5.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. október 2006 til 5. desember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Hún krefst þess jafnframt að dómur héraðsdóms uppkveðinn 15. október 2007 verði staðfestur. Loks krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Gagnáfrýjandi höfðaði málið 4. desember 2006. Hún krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun sviðsstjóra hjúkrunar á geðsviði aðaláfrýjanda um að flytja gagnáfrýjanda úr starfi af deild Z á starfsstöð aðaláfrýjanda við Hringbraut í Reykjavík yfir á deild Þ, sem gagnáfrýjanda var tilkynnt um með bréfi 17. október 2006, og jafnframt að aðaláfrýjandi yrði dæmdur til að greiða henni 5.000.000 krónur í miskabætur með nánar tilgreindum vöxtum. Með dómi héraðsdóms 25. maí 2007 var fyrrnefndu kröfunni vísað frá dómi, en aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 500.000 krónur með dráttarvöxtum frá uppsögu dómsins til greiðsludags. Gagnáfrýjandi kærði ákvæði dómsins um frávísun til Hæstaréttar, sem felldi það úr gildi 15. ágúst 2007 í máli nr. 323/2007 og lagði fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Dómur héraðsdóms gekk um þá kröfu gagnáfrýjanda 15. október 2007 og var hún tekin til greina. Sem fyrr greinir leitar aðaláfrýjandi eftir endurskoðun á báðum dómunum fyrir Hæstarétti.

II

Gagnáfrýjandi er hjúkrunarfræðingur að mennt og starfaði hjá aðaláfrýjanda á geðdeild Z við Hringbraut þegar atvik málsins urðu. Að kvöldi föstudags 29. september 2006 bauð A, deildarstjóri á Z, starfsmönnum þar til samkvæmis heima hjá sér, en meðal þeirra voru g-kk-nf og annar hjúkrunarfræðingur, Y. Að samkvæminu loknu urðu þau samferða heim, en að ósk gagnáfrýjanda fóru bæði heim til hennar þar sem mun hafa dvalið í rúmlega eina og hálfa klukkustund. Hvað nánar fór fram á milli þeirra ber þeim ekki saman um nema að hluta, en frásögn beggja er rakin í héraðsdómi 25. maí 2007.

Mánudaginn 2. október 2006 óskaði Y eftir því að eiga fund með A, sem þá var ekki á vinnustað, um málefni, sem þyldi ekki bið. Þar skýrði hann A frá því að gagnáfrýjandi hafi sýnt honum kynferðislega áreitni heima hjá henni í áðurnefnt sinn. Lýsti hann jafnframt yfir að hann myndi ekki starfa með gagnáfrýjanda lengur. A hafði síðan símasamband við gagnáfrýjanda 4. október og er óumdeilt að A hafi þá tilkynnt að til athugunar væri að færa hana á annan vinnustað. Jafnframt boðaði A gagnáfrýjanda til fundar um málið, sem skyldi haldinn 9. október. Þá gaf Y sig einnig fram við Stígamót og lögreglu af sama tilefni. Lögregla tók skýrslu af honum 6. október, þar sem sömu sakir voru bornar á gagnáfrýjanda og áður var getið. Í lögregluskýrslunni segir jafnframt: „Er spurning um að færa X til á vinnustaðnum en fundur verður haldinn um það n.k. mánudag.“ Gagnáfrýjandi kom síðan mánudaginn 9. október til fundar við A og B, sviðsstjóra hjúkrunar á geðsviði aðaláfrýjanda. Að ósk gagnáfrýjanda var einnig á fundinum vinkona hennar, C. Óumdeilt er að g-kk-þgf hafi þá verið tilkynnt að hún yrði flutt af deild Z á aðra starfsstöð hjá aðaláfrýjanda, en síðar yrði ákveðið hvar það yrði . Gagnáfrýjanda barst síðan bréf sviðsstjórans dagsett 17. október 2006, sem ber fyrirsögnina: „Flutningur á milli deilda á geðsviði LSH.“ Segir þar í upphafi að í kjölfar atviks, sem gerst hafi á milli tveggja hjúkrunarfræðinga á deild Z á heimili annars þeirra aðfaranótt 30. september 2006 hafi deildarstjóri og sviðsstjóri ákveðið að óheppilegt væri að báðir hjúkrunarfræðingarnir ynnu á sömu deild og að farsælast væri að þeir ynnu ekki náið saman „á næstunni“. Var gagnáfrýjanda tilkynnt að hún ætti að fara til starfa á deild Þ og að fyrsti vinnudagur þar yrði 23. október. Þann dag ritaði lögmaður gagnáfrýjanda sviðsstjóranum bréf og krafðist rökstuðnings fyrir ákvörðun um tilflutning umbjóðanda hans í starfi. Í svarbréfi sviðsstjórans 24. október var vísað til „alvarlegs ágreinings, trúnaðarbrests og fyrirsjáanlegra samstarfsörðugleika milli umbjóðanda þíns og annars hjúkrunarfræðings á deild Z.“ Síðar í bréfinu var veitt svar við spurningu lögmannsins um það hvers vegna gagnáfrýjandi hafi verið flutt milli deilda, en þar segir: „Umbjóðandi þinn var fluttur á aðra deild á geðsviði til þess að starfskraftar umræddra tveggja hjúkrunarfræðinga nýttust og til þess að ágreiningur þeirra á milli truflaði ekki starfsemina eins og að framan greinir. Það væri ábyrgðarleysi ef stjórnendur brygðust ekki við aðstæðum sem þessum til að lágmarka röskun á starfseminni.“ Lögmaður gagnáfrýjanda krafðist þess 27. október 2006 að tilfærsla hennar í starfi yrði dregin til baka, sem aðaláfrýjandi hafnaði í bréfi 8. nóvember sama ár.

Gagnáfrýjandi sætti sig ekki við þessi málalok og mætti hvorki tilsettan dag né síðar til vinnu á deild Þ. Samkvæmt læknisvottorði var hún óvinnufær vegna veikinda eftir að þau atvik urðu, sem að framan voru rakin. Hún hélt launum sínum í sex mánuði eftir þetta fram til 18. mars 2007. Málsatvik eru að öðru leyti rakin í hinum áfrýjuðu dómum.

III

Aðaláfrýjandi reisir sýknukröfu sína á því að ákvörðun um tilflutning gagnáfrýjanda í starfi hafi verið tekin á grundvelli stjórnunarréttar vinnuveitanda. Vísar hann um það einkum til 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og ráðningarsamnings aðilanna. Ljóst sé að starfsandinn á deild Z hefði orðið slæmur ef bæði gagnáfrýjandi og Y „hefðu haldið þar áfram starfi án inngrips“ af hálfu aðaláfrýjanda. Ekki hafi önnur ráð verið fyrir hendi og málefnalegar ástæður legið að baki flutningi gagnáfrýjanda af deild Z. Engin afstaða hafi verið tekin til þess hvað raunverulega gerðist að kvöldi 29. september 2006, heldur aðeins brugðist við til að tryggja starfsemi deildarinnar.

Gagnáfrýjandi byggir á því að nefnd ákvörðun hafi verið tekin vegna samskipta fullorðins fólks utan vinnustaðar og engin þörf verið fyrir inngrip yfirmanna af neinum toga. Hvað sem öðru líði hefði þá staðið nær að færa Y til í starfi heldur en hana. Þess í stað hafi yfirmennirnir gengið fram þvert gegn vilja hennar og hún í raun verið hrakin úr starfi á grundvelli alvarlegra og ósannra ásakana, sem hafi vegið að mannorði hennar og æru. Afstaða hafi strax verið tekin með Y á grundvelli einhliða og ósannaðrar fullyrðingar hans og hún sjálf upplifað brottflutning sinn sem hefnd. Öllum samstarfsmönnum hafi verið fullljóst hvað bjó að baki brotthvarfi gagnáfrýjanda af deildinni, enda hafi bæði A og Y rætt málið á starfsmannafundi 10. eða 11. október 2006, þar sem gagnáfrýjandi hafi ein starfsmanna ekki verið boðuð til fundar. Yfirmenn hafi gengið fram á ómálefnalegum forsendum og flutningur hennar úr starfi af deild Z því verið ólögmætur. Um hafi verið að ræða stjórnvaldsathöfn, sem hafi beinst gegn mikilsverðum réttindum hennar og hafi ýmsar reglur stjórnsýsluréttar og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotnar. Þessi gerð aðaláfrýjanda falli utan heimilda samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996. Málsástæðum aðilanna er að öðru leyti lýst í hinum áfrýjuðu dómum.

IV

Samkvæmt því sem áður greinir gaf aðaláfrýjandi í bréfi 24. október 2006 þá skýringu á flutningi gagnáfrýjanda af deild Z að með honum væri hindrað að ágreiningur tveggja hjúkrunarfræðinga truflaði starfsemina þar. Engin önnur ráð hafi verið fyrir hendi. Önnur uppgefin ástæða snýr síðan að framhaldinu, sem var að láta gagnáfrýjanda starfa áfram innan geðsviðs aðaláfrýjanda eftir flutninginn frekar en á öðrum sviðum hans.

Gagnáfrýjandi gerði yfirmönnum sínum strax ljóst að ekkert væri því til fyrirstöðu af hennar hálfu að vinna áfram með Y og að atvikið 29. september 2006 breytti þar engu. Sá síðarnefndi hafnaði hins vegar frekara samstarfi við gagnáfrýjanda. Ekki var látið reyna á samstarf þeirra. Við skýrslutöku fyrir dómi var A deildarstjóri spurð að því hvort Y hefði verið reiðubúinn að víkja af deildinni. Hún svaraði því játandi og jafnframt að hann hafi sjálfur stungið upp á því að hann færi. B kvað sér einnig hafa verið kunnugt um að Y hafi verið tilbúinn til að færa sig milli deilda. Aðspurður um það sama svaraði Y á þann veg að „ég hefði tekið færslu ... já, já. Allt annað en að þurfa að vinna með henni.“ Í málatilbúnaði sínum hefur aðaláfrýjandi ekki byggt á því að Y hafi af einhverri ástæðu verið betri eða mikilvægari starfsmaður fyrir deild Z en gagnáfrýjandi, en viðhorf sem að því lúta komu fyrst fram í skýrslu A fyrir dómi. Er málsástæða, sem á þessu er reist, of seint fram borin og kemur ekki til álita í málinu.

Samkvæmt framansögðu er ljóst að yfirmenn á deild Z þurftu ekki að bregðast við á nokkurn hátt til að tryggja starfsemi deildarinnar. Fyrst Y gaf ekki kost á að starfa þar áfram vegna veru gagnáfrýjanda á deildinni var honum frjálst að segja upp ráðningarsamningi sínum. Þá er jafnframt fram komið að yfirmönnunum var unnt að ná tilsettu markmiði í sátt við báða starfsmennina, sem í hlut áttu. Þess í stað tóku þær þá ákvörðun að flytja g-kk-þf af deildinni, þvert gegn vilja hennar, í stað þess að færa Y. Það lá þó beint við, bæði vegna samþykkis hans sjálfs og að því gættu að það var hann en ekki gagnáfrýjandi sem neitaði samstarfi á deildinni. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á að málefnalegar eða faglegar ástæður hafi réttlætt brottflutning gagnáfrýjanda af deild Z eins og málum var háttað.

Gagnáfrýjandi heldur því fram að ákvörðun um brottflutning hennar af deild Z hafi verið stjórnvaldsákvörðun og að ýmsar reglur stjórnsýslulaga hafi þá verið brotnar. Til stuðnings því er meðal annars bent á að vegna þeirra alvarlegu og ósönnuðu ásakana, sem lágu að baki, hafi brottflutningur hennar af deildinni falið í sér áfellisdóm og verið henni sérlega þungbær. Við úrlausn um þetta verður lagt til grundvallar að eins og málið bar að hafi nefnd ákvörðun óhjákvæmilega vegið að æru gagnáfrýjanda og mikilsverð réttindi hennar verið í húfi. Flutningur í starfi hafði einnig áhrif á réttarstöðu hennar að öðru leyti, en honum fylgdu bæði starfslok á fyrri vinnustað og verkefni á nýrri deild, sem slá má föstu að hefðu ekki nema að hluta verið hin sömu og á deild Z. Ákvörðunin hafði að öllu virtu mikla þýðingu fyrir stöðu gagnáfrýjanda og er fallist á að um stjórnvaldsákvörðun hafi verið að ræða. Bar aðaláfrýjanda að fylgja reglum stjórnsýslulaga við töku hennar og þar á meðal að virða andmælarétt gagnáfrýjanda, sbr. 13. gr. laganna. Áður var greint frá símtali A deildarstjóra við gagnáfrýjanda 4. október 2006 og fundi þeirra og sviðsstjórans 9. sama mánaðar. Fjórði fundarmaðurinn, C, bar fyrir dómi að andmæli gagnáfrýjanda hafi engu máli skipt, „það var greinilega búið að taka ákvörðun löngu áður.“ Að þessu virtu, svo og framburði yfirmannanna sjálfra, er ljóst að gagnáfrýjanda var ekki gefinn fullnægjandi eða raunhæfur kostur á að gæta lögbundins andmælaréttar síns áður en nefnd ákvörðun var tekin. Hún fól þegar af þeirri ástæðu í sér brot gegn stjórnsýslulögum svo sem gagnáfrýjandi heldur fram.

V

Gagnáfrýjandi krefst þess að staðfest verði sú niðurstaða héraðsdóms 15. október 2007 að ákvörðun aðaláfrýjanda um að flytja hana af deild Z við Hringbraut á deild Þ sé ógild. Í þessari kröfu felst ekki jafnframt krafa um að hún verði sett inn í fyrra starf sitt. Að því gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður þessi krafa gagnáfrýjanda tekin til greina.

Kröfu um miskabætur reisir gagnáfrýjandi á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum. Áður var komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun aðaláfrýjanda, sem málið snýst um, hafi í senn verið óþörf og ólögmæt og falið í sér brot gegn æru gagnáfrýjanda. Fallist er á þær forsendur héraðsdóms 25. maí 2007 að þessi ákvörðun hafi verið til þess fallin að gefa alvarlegum ásökunum starfsfélaga gagnáfrýjanda byr undir vængi og valda henni miklum álitshnekki og andlegri vanlíðan. Verða henni dæmdar miskabætur, sem eru hæfilega ákveðnar 800.000 krónur með vöxtum frá þingfestingardegi málsins í héraði, þegar bótakrafa hennar var fyrst sett fram.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákvörðun aðaláfrýjanda, Landspítala - háskólasjúkrahúss, um að flytja gagnáfrýjanda, X, úr starfi af deild Z við Hringbraut á deild Þ er ógild.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 800.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. desember 2006 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.