291/2002

Synjun héraðsdóms á að óska ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu á ákvæðum 2. félagaréttartilskipunar Evrópusambandsins var kærð til Hæstaréttar. Kröfu varnaraðila um frávísun var hafnað þar sem talið var að heimild til að kæra slíkan úrskurð gilti hvort sem héraðsdómur hefði synjað eða tekið til greina kröfu um ráðgefandi álit. Þá var Hæstiréttur í fyrsta lagi þegar talinn hafa skýrt þau ákvæði hlutafélagalaga, sem byggðu á umdeildum ákvæðum félagaréttartilskipunarinnar, í máli þar sem mælt var fyrir um lögbann við tilteknum athöfnum sóknaraðila í máli þessu. Í öðru lagi hafi Hæstiréttur í því máli byggt niðurstöðu sína á atriðum sem skýringar EFTA-dómstólsins myndu ekki snerta en þau ein sér hafi nægt til að lögbannið næði fram að ganga. Var synjun héraðsdóms því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júní 2002, sem barst réttinum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júní 2002, þar sem synjað var kröfu sóknaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu á ákvæðum 2. félagaréttartilskipunar Evrópusambandsins nr. 77/91/EBE, einkum 27., sbr. 10. gr. um greiðslu hlutafjár með öðru en reiðufé, svo sem nánar greinir í úrskurði héraðsdóms. Sóknaraðili krefst þess að úrskurðinum verði hrundið og lagt fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur að afla framangreinds álits.

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að kærunni verði vísað frá Hæstarétti en til vara að úrskurðurinn verði staðfestur. Báðir aðilar krefjast kærumálskostnaðar sér til handa.

I.

Varnaraðilar reisa frávísunarkröfu sína á því að synjun héraðsdóms á því að leita álits EFTA-dómstólsins sæti ekki kæru.

Sérstök kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Gildir heimildin samkvæmt orðalagi ákvæðisins og athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi að lögunum, hvort sem héraðsdómur synjar eða tekur til greina slíka kröfu. Hins vegar vísar ákvæðið til almennra reglna um meðferð einkamála um aðferð við málskotið. Kröfu varnaraðila um frávísun er því hafnað.

II.

Málsatvika er getið í héraðsdómi. Þar er rakið að ágreiningur aðila varði ákvörðun fyrri stjórnar Lyfjaverslunar Íslands hf. í júní 2001 um að kaupa hlutafé sóknaraðila í Frumafli ehf., sem hann greiddi 20. sama mánaðar með hlutafé í fyrrnefnda félaginu að nafnverði 170.000.000 krónur.

Fyrir héraðsdómi krefjast varnaraðilar þess að staðfest verði lögbann sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði á 10. júlí 2001 við því að sóknaraðili nýti sér rétt sem fylgi hlutafjáreign hans í varnaraðila Lyfjaverslun Íslands hf. sem honum var afhent með rafrænum hætti 20. júní 2001, samtals að nafnvirði 170.000.000 króna, eða ráðstafi umræddri hlutafjáreign sinni til þriðja aðila. Jafnframt krefjast þeir þess að viðurkennt verði með dómi að samningur sóknaraðila og Lyfjaverslunar Íslands hf. frá 20. júní 2001 um að þeir kaupi allt hlutafé Frumafls ehf., Hlíðarsmára 8 í Kópavogi, sé ógildur. Sóknaraðili krefst aftur á móti aðallega sýknu en til vara að hafnað verði kröfu varnaraðila um ógildingu kaupsamnings Lyfjaverslunar Íslands hf. og hans um sölu á 44,44 af hundraði hluta í Frumafli hf. og að synjað verði staðfestingar á framangreindu lögbanni að því er varðar sölu á sama hundraðshluta.

Sýslumaðurinn í Reykjavík lagði framangreint lögbann á eftir að Hæstiréttur hafði með dómi sínum 10. júlí 2001 í málinu nr. 256/2001 lagt það fyrir hann. Féllst Hæstiréttur þar með á það með varnaraðilum að fyrirvaralaus ákvörðun stjórnar Lyfjaverslunar Íslands hf. 11. júní 2001 um að kaupa allt hlutafé í Frumafli ehf. við tilteknu verði hafi verið tekin áður en aflað hafði verið sérfræðiskýrslu löggilts endurskoðanda samkvæmt 37. gr., sbr. 5.-8. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Þegar af þessari ástæðu taldi rétturinn að ekki hefðu verið uppfyllt skilyrði laganna um að stjórnin mætti ákveða kaupin. Aðilar eru sammála um að nefnd ákvæði hlutafélagalaga hafi verið sett til að fullnægja skuldbindingum samkvæmt 2. félagaréttartilskipun nr. 77/91/EBE frá 13. desember 1976, sem vitnað sé til í XXII. viðauka EES-samningsins og að íslensk lög verði skýrð til samræmis við skuldbindingar, sem Ísland hafi gengist undir í þeim samningi eftir því sem framast sé unnt.

Sóknaraðili telur að oftúlkunar gæti hjá Hæstarétti í framangreindum dómi varðandi greind ákvæði hlutafélagalaga og félagaréttartilskipunar. Hann mótmælir því ekki að ákvörðun stjórnarinnar um hlutafjárhækkunina hafi verið tekin 11. júní 2001 en heldur því hins vegar fram að hlutafjárhækkunin hafi ekki í raun verið framkvæmd fyrr en síðar. Hún hafi ekki orðið í skilningi félagaréttartilskipunarinnar fyrr en þegar sóknaraðili og Lyfjaverslun Íslands hf. undirrituðu kaupsamning um hlutaféð 20. sama mánaðar, en þá hafi sérfræðiskýrslan legið fyrir. Af þessum sökum krefst hann með vísun til 1. gr. laga nr. 21/1994 að álits EFTA-dómstólsins verði aflað um skilning á ákvæðum 1. og 2. töluliða 27. gr. tilskipunarinnar. Augljóst eigi að vera að túlkun á þessum ákvæðum hafi verulega þýðingu fyrir niðurstöðu málsins.

III.

Í framangreindum dómi Hæstaréttar kemur fram að við uppkvaðningu hans lá fyrir hvenær sérfræðiskýrsla löggilts endurskoðanda var gerð. Hæstiréttur hefur því þegar skýrt þau ákvæði hlutafélagalaga, sem byggja á umdeildum ákvæðum félagatilskipunarinnar, áður en lagt var fyrir sýslumann að leggja á umdeilt lögbann, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Þá byggði Hæstiréttur niðurstöðu sína á því að áður en kaupin gerðust höfðu varnaraðilar krafist hluthafafundar Lyfjaverslunar Íslands hf. í því skyni að allir hluthafar ættu þess kost að taka afstöðu til kaupa félagsins á hlutum í Frumafli ehf. Taldi Hæstiréttur að skilyrðum hlutafélagalaga og samþykkta Lyfjaverslunar Íslands hf. hefði verið fullnægt til að varnaraðilar hefðu getað krafist fundarins. Stjórn Lyfjaverslunarinnar hefði verið í aðstöðu til að boða til fundarins svo fljótt sem auðið yrði og við þessar aðstæður hefði stjórninni verið óheimilt að ákveða sjálf að ganga frá kaupum á öllu hlutafé í Frumafli ehf. áður en slíkur fundur yrði haldinn, svo sem löglega hafði verið krafist.

Af því sem að framan greinir verður Hæstiréttur í fyrsta lagi þegar talinn hafa skýrt þau ákvæði hlutafélagalaga sem framangreindur ágreiningur er um. Í öðru lagi byggði rétturinn niðurstöðu sína á atriðum sem skýringar EFTA- dómstólsins myndu ekki snerta en þau ein sér nægðu til að áðurgreint lögbann næði fram að ganga. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 21/1994 er ekki skylt að leita álits EFTA-dómstólsins að kröfu aðila dómsmáls. Eins og mál þetta liggur fyrir Hæstarétti verða ekki taldar svo miklar líkur fyrir því að álit EFTA-dómstólsins geti haft þýðingu fyrir úrslit máls þessa að rétt sé að leita skýringa hans á fyrrgreindum ákvæðum félagaréttartilskipunarinnar og fresta þannig málinu. Niðurstaða héraðsdóms er því staðfest.

Rétt þykir að ákvörðun málskostnaðar bíði endanlegs dóms í málinu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.