451/2004

Þ hf. krafðist að honum yrði með beinni aðfarargerð afhentar tvær tilteknar vélar sem T ehf. hafði keypt af honum samkvæmt munnlegum samningi. Í reikningi Þ hf. var greint frá kaupunum og verði vélanna. Tveimur dögum eftir útgáfu hans ritaði fyrirsvarsmaður undir yfirlýsingu sem nefnd var eignarréttarfyrirvari. Með vísan til þess að yfirlýsingin væri óskýr í nokkrum atriðum auk þess sem fyrir lægi að T ehf. hefði greitt Þ hf. þá fjárhæð sem reikningurinn kvað á um og T ehf. hefði að minnsta kosti greitt andvirði verðminni vélarinnar þegar hin umdeilda yfirlýsing var gefin út var talið að ekki væri fullnægt skilyrðum 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til að veita Þ hf. umráð yfir vélunum með beinni aðfarargerð. Var úrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru, sem barst héraðsdómi 3. nóvember 2004 og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. október 2004, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að honum yrði heimilað að fá tvær tilteknar vélar teknar úr umráðum sóknaraðila og fengnar sér með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um heimild til fyrrgreindrar aðfarargerðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

Samkvæmt gögnum málsins munu aðilar hafa gert munnlegan samning um kaup sóknaraðila á tveimur vélum til jarðyrkju. Í reikningi varnaraðila sem gefinn var út á sóknaraðila 10. september 2001 er greint frá kaupum á vélunum. Þar kom fram að önnur þeirra hafi kostað 770.000 krónur án virðisaukaskatts, en hin 5.082.000 án virðisaukaskatts, en samtals hafi þær með virðisaukaskatti kostað 7.285.740 krónur. Tveimur dögum eftir útgáfu reikningsins ritaði fyrirsvarsmaður sóknaraðila undir svofellda yfirlýsingu: „EIGNARRÉTTARFYRIRVARI. Undirritaður kaupandi að eftirfarandi vörum samkvæmt reikn Nr. VD-010080 dags. 10.09.2001. 1 stk GRIMME, gerð „KS-3000“ Sláttuvél f. kartöflugras og 1 stk GRIMME, gerð „RL-3000“ Kartöfluupptökuvél, 4-raða samþykkir með undirritun sinni, að hin selda eign (vara) sé að öllu leyti í eign, þar til hún er að fullu greidd.“ Sóknaraðili hafði fyrir útgáfu reikningsins greitt 3.500.000 krónur og við útgáfu hans mun varnaraðili hafa gefið út víxil með gjalddaga 30. október 2001 að fjárhæð 3.785.740 krónur er samþykktur var til greiðslu af hálfu sóknaraðila. Ekki verður af gögnum málsins ráðið hvenær vélarnar voru afhentar sóknaraðila. Sóknaraðili kveður það ekki hafa verið fyrr en sex mánuðum eftir samning aðila, en varnaraðili segir þær hafa verið afhentar á „umsömdum“ tíma, án þess að nefna sérstaka dagsetningu. Þá er óumdeilt að sóknaraðili hefur greitt varnaraðila þá fjárhæð sem tilgreind er á framangreindum reikningi á tímabilinu frá 12. júlí 2001 til 14. apríl 2003, en varnaraðili rifti samningi aðila með bréfi 18. júní 2004 vegna ætlaðra vanefnda sóknaraðila.

Málsástæðum og lagarökum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Framangreind yfirlýsing 12. september 2001, sem varnaraðili reisir kröfu sína á, er óskýr í nokkrum atriðum. Er þar fyrst til að taka að ekki er sagt berum orðum í hvers eigu vélarnar skuli vera og raunar oft skírskotað til einnar eignar í stað tveggja, sem samningur aðila kvað á um. Þar virðist sem eignarréttarfyrirvarinn eigi að hafa gildi uns eigin sé „að fullu greidd.“ Hins vegar er hvorki kveðið á um dráttarvexti né mælt fyrir um kostnað af vanskilum, heldur einungis skírskotað til framangreinds reiknings. Fyrir liggur að sóknaraðili hefur greitt varnaraðila þá fjárhæð, sem reikningurinn kveður á um, þótt þær greiðslur hafi átt sér stað á löngu tímabili, en deilur eru milli málsaðila um réttar efndir hins munnlega samnings. Á þeim tíma sem umdeild yfirlýsing var útgefin hafði sóknaraðili að minnsta kosti greitt andvirði verðminni vélarinnar og eins og að framan er rakið er einungis skírskotað til einnar eignar í nefndri yfirlýsingu.

Að öllu framanrituðu virtu verður ekki talið að gögn málsins beri svo skýrlega með sér rétt sóknaraðila til vélanna að lagaskilyrði séu til að aðfarargerðin nái fram að ganga, sbr. 1. mgr. 78. gr. aðfararlaga. Ber því að fella hinn kærða úrskurð úr gildi.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu varnaraðila, Þórs hf., um beina aðfarargerð á hendur sóknaraðila, Toppkart ehf., er hafnað.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.