450/2006

Þ var sagt upp störfum hjá S 26. ágúst 2005. Hann krafðist greiðslu launa fyrir október 2005 án tillits til launa sem hann fékk greidd frá nýjum vinnuveitanda fyrir sama tímabil. Ágreiningurinn snérist um túlkun á 11. gr. ráðningarsamnings aðila en þar sagði m.a. að Þ skyldi halda fullum kjörum út uppsagnarfrest og að honum væri ekki skylt að vinna uppsagnarfrest sinn. Ennfremur sagði þar að S væri óheimilt að segja Þ upp fyrr en 31. mars 2006. Þegar hinar sérstöku aðstæður við gerð samningsins voru virtar taldi Hæstiréttur að í fyrrnefndri 11. gr. fælist frávik frá því sem almennt gildir um uppsögn samninga að því leyti að S væri óviðkomandi hvernig Þ ráðstafaði starfskröftum sínum og að laun frá þriðja manni kæmu ekki til frádráttar. Var því fallist á kröfu Þ. Kröfu Þ um kaupauka vegna janúar og október 2005 var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. ágúst 2006. Hann krefst þess að gagnáfrýjendum verði óskipt gert að greiða sér 1.629.152 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 531.705 krónum frá 1. október 2005 til 1. nóvember s.á., en af 1.629.152 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 25. október 2006. Þeir krefjast staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi gerir aðaláfrýjandi í máli þessu kröfur á hendur gagnáfrýjendum vegna starfsloka sinna sem framkvæmdastjóri þeirra. Annars vegar er þar um að ræða launakröfu fyrir október 2005 að fjárhæð 818.026 krónur og hins vegar kröfu um kaupauka vegna janúar og október 2005, samtals 811.126 krónur.

Kröfuna um kaupaukann byggir aðaláfrýjandi á 5. grein ráðningarsamnings síns við gagnáfrýjendur, en hann mun hafa verið gerður í júní 2004. Þar segir meðal annars að framkvæmdastjóri skuli fá „greiddan árangurstengdan bónus, ef settum og samþykktum markmiðum fyrir hvert rekstrarár er náð.“ Sett er regla um útreikning á kaupaukanum og sagt að hann skuli „reiknaður út við lok hvers rekstrarárs og greiddur út fyrir lok janúar mánaðar árið á eftir.“ Í niðurlagi 11. grein samningsins er einnig vikið að kaupaukanum. Þar kemur fram að láti framkvæmdarstjóri af störfum áður en almanaksárið sé á enda skuli hann „fá greiddan bónus fram að þeim tíma (er) hann lætur af störfum í hlutfalli við sett og samþykkt markmið ársins og þann mánaðafjölda sem liðinn er frá áramótum. Endanlegt uppgjör skal eiga sér stað eigi síðar en einum mánuði eftir að síðasta starfsdegi líkur.“

Þessi samningsákvæði heimila aðaláfrýjanda ekki að krefjast kaupauka fyrir einstaka mánuði svo sem hann gerir án þess að tillit sé tekið til raunverulegrar eða áætlaðrar afkomu annarra mánaða innan ársins eða ársins í heild. Hann hefur því ekki reifað kröfu sína um kaupauka á þann hátt að dómur verði lagður á hana og verður henni vísað frá héraðsdómi.

Ágreiningur aðila um kröfu aðaláfrýjanda til launa fyrir október 2005 snýst um túlkun á ákvæði í 11. grein fyrrgreinds ráðningarsamnings aðaláfrýjanda við gagnáfrýjendur. Í greininni er fjallað um uppsögn samningsins. Segir þar meðal annars að uppsagnarfrestur skuli vera gagnkvæmur níu mánuðir, „í fyrsta skipti af hendi fyrirtækjanna þann 31. mars 2006.“ Kveðið er á um að aðaláfrýjandi skuli halda „fullum kjörum“ út uppsagnarfrest. Síðan segir: „Framkvæmdastjóra er ekki skylt að vinna uppsagnarfrest sinn.“

Gagnáfrýjendur sögðu aðaláfrýjanda upp störfum 26. ágúst 2005 og tóku fram að honum yrðu greidd laun fram til 31. desember 2006 að því gefnu að hann réði sig ekki til annarrar vinnu á tímabilinu. Launakrafa aðaláfrýjanda sem deilt er um í þessu máli er sem fyrr segir fyrir október 2005. Liggur fyrir að hann hafði þá ráðið sig til vinnu hjá öðrum. Gagnáfrýjendur telja að túlka beri nefnt ákvæði ráðningarsamningsins þannig að þeim sé heimilt að draga laun aðaláfrýjanda hjá hinum nýja vinnuveitanda hans í október 2005 frá launakröfunni, sem hann gerir í málinu, en aðaláfrýjandi mótmælir því. Hefur hann ekki gefið nákvæmar upplýsingar um fjárhæð þeirra, þar sem hann telur hana ekki skipta máli í lögskiptum aðila. Verður að skilja þennan málatilbúnað hans svo, að hann sætti sig við að gagnáfrýjendur verði sýknaðir af launakröfunni ef fallist verður á skilning þeirra að þessu leyti á fyrrnefndu ákvæði ráðningarsamningsins.

Ákvæði ráðningarsamnings um að starfsmaður skuli við uppsögn, og þá án tillits til þess hvor aðila segir upp, mega taka einhliða ákvörðun um hvort hann vinni uppsagnarfrestinn, felur í sér frávik frá því sem almennt gildir að þessu leyti við uppsögn slíkra samninga. Hið sama er að segja um ákvæðið sem takmarkar heimild vinnuveitanda til uppsagnar samnings á tímabili þegar starfsmaður má segja honum upp. Bæði þessi ákvæði í fyrrgreindum ráðningarsamningi aðila miða að því að gera réttarstöðu aðaláfrýjanda betri en leiða myndi af almennum reglum. Samkvæmt gögnum málsins urðu þau til vegna óska frá aðaláfrýjanda við eigendaskipti að fyrirtækjum gagnáfrýjenda, þar sem hann vildi þá treysta réttarstöðu sína við hugsanleg slit ráðningarinnar. Féllust gagnáfrýjendur á þetta þar sem þeir vildu tryggja sér starfskrafta hans meðan leyst væri úr álitaefnum sem tengdust eigendaskiptunum. Verður að ætla að fyrrnefnda ákvæðið hafi út frá sjónarmiði aðaláfrýjanda fyrst og fremst haft þá þýðingu að hann gæti eftir uppsögn farið að vinna annars staðar án þess að það kæmi lögskiptum hans og gagnáfrýjenda við. Við túlkun samningsins verður meðal annars að hafa þetta í huga. Gagnáfrýjendur afsöluðu sér með samningsákvæðinu fyrirfram rétti til vinnuframlags aðaláfrýjanda á uppsagnarfrestinum. Verður þetta talið hafa falið í sér yfirlýsingu af þeirra hálfu um að þeim væri óviðkomandi hvernig aðaláfrýjandi ráðstafaði starfskröftum sínum á sama tímabili. Þeir hefðu þurft að taka sérstaklega fram í samningnum ef þeir vildu áskilja sér rétt til að krefjast frádráttar launa aðaláfrýjanda frá öðrum. Af þessum ástæðum verður hið umdeilda samningsákvæði túlkað svo að aðaláfrýjandi þurfi ekki að sæta slíkum frádrætti og eigi rétt á að fá greidd laun sín hjá gagnáfrýjendum að fullu.

Aðaláfrýjendur sögðu upp ráðningarsamningnum við aðaláfrýjanda áður en sá tími var kominn sem þeim var það heimilt samkvæmt 11. grein samningsins. Telja verður að ákvæði samningsins um að aðaláfrýjanda væri ekki skylt að vinna á uppsagnarfresti hafi einnig gilt um uppsögn af hálfu gagnáfrýjenda fram til 31. mars 2006.

Samkvæmt framansögðu verður tekin til greina krafa aðaláfrýjanda um laun fyrir október 2004 með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Gagnáfrýjendur verða dæmdir til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Það athugist að við fyrirtöku málsins 13. júlí 2006 lýstu málsaðilar yfir því að þeir teldu óþarft að flytja málið að nýju. Dómari var þeim sammála og kvað við svo búið upp hinn áfrýjaða dóm.

Dómsorð:

Kröfu aðaláfrýjanda, Þ-kk-ef H. Æ-kk-ef, um kaupauka vegna janúar og október 2005 er vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjendur, SPC-Holdings A/S, Futura ehf., Pizza-Pizza ehf. og Hráefnavinnslan ehf., greiði óskipt aðaláfrýjanda 818.026 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. nóvember 2005 til greiðsludags og 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.