87/2001

D krafði Ó um bætur fyrir margs konar tjón, sem hún kvaðst hafa hlotið er Ó vatt sér að henni í stigagangi í fjöleignarhúsi og náði af henni hundi, en skiptum þeirra lauk svo að hundurinn drapst af völdum Ó inni í íbúð hans. Kröfur D voru að verulegu leyti studdar við örorkumat, sem var aflað að tilstuðlan lögmanns hennar, en með því var lagt mat á tímabundna örorku, varanlegan miska og þjáningar D. Í dómi Hæstaréttar segir að við mat á sönnunargildi örorkumatsins verði ekki litið fram hjá því að matsmenn hafi ekki verið dómkvaddir til starfans. D hafi ekki leitað til örorkunefndar um mat eða óskað eftir dómkvaðningu matsmanna þótt Ó hafi mótmælt sönnunargildi matsins. Varanleg örorka hafi ekki verið metin en engu að síður krefðist D bóta fyrir slíkt tjón. Taldi Hæstiréttur að örorkumatið fæli í sér svo ótrausta sönnun um tjón D að á því yrði ekki byggt í málinu. Af þessum sökum yrði að sýkna Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. mars 2001. Hún krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 1.461.217 krónur með 2% ársvöxtum frá 16. maí 1997 til stefnubirtingardags í héraði, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hún krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 16. maí 2001. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að öðru leyti en því að aðaláfrýjandi verði dæmd til að greiða honum málskostnað í héraði. Hann krefst einnig málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Mál þetta á rætur að rekja til atviks, sem varð 16. maí 1997 í fjöleignarhúsinu nr.1 við Neðstaleiti í Reykjavík, en málsaðilar bjuggu þar við sama stigagang. Var aðaláfrýjandi á leið upp stigann og hafði með sér hund af tegundinni Yorkshire terrier. Mætti hún þá gagnáfrýjanda, sem kom út úr íbúð sinni. Vatt hinn síðarnefndi sér að aðaláfrýjanda og tókst að ná hundinum frá henni. Lauk skiptum þeirra svo að hundurinn drapst af völdum gagnáfrýjanda inni í íbúð hans. Er málavöxtum nánar lýst í héraðsdómi. Var gagnáfrýjandi ákærður vegna þessa atburðar og lauk því máli með dómi Hæstaréttar, sbr. dómasafn réttarins 1998 bls. 2489. Var gagnáfrýjandi sakfelldur fyrir dráp á hundinum, en sýknaður af sakargiftum um líkamsárás á aðaláfrýjanda.

Í máli þessu krefst aðaláfrýjandi bóta fyrir margs konar tjón, sem hún kveðst hafa hlotið vegna háttsemi gagnáfrýjanda. Móðir hennar, K-kvk-nf O-kvk-nf, stóð að málinu ásamt henni í héraði, en með hinum áfrýjaða dómi voru K-kvk-þgf dæmdar skaðabætur að fjárhæð 120.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum úr hendi gagnáfrýjanda fyrir missi hundsins. Sá þáttur málsins sætir ekki endurskoðun fyrir Hæstarétti.

II.

Meðal málsgagna er örorkumat 6. september 1999 fyrir aðaláfrýjanda, sem aflað var að tilhlutan lögmanns hennar. Matið gerðu læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, sérfræðingur í bæklunarlækningum, og G-kk-nf S-kk-nf, sérfræðingur í geðlækningum og réttargeðlækningum. Er í upphafi matsins vísað til heimilda, sem stuðst sé við, og eru þar meðal annars tilgreind vottorð nokkurra nafngreindra sérfræðinga og þrjú vottorð H-kk-ef Ó-kk-ef geðlæknis frá 1997 og 1999. Er niðurstaða matsmannanna sú að við „líkamsárásina og dráp hundsins“ hafi aðaláfrýjandi orðið fyrir 100% tímabundnu atvinnutjóni samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 í einn mánuð, 10% varanlegum miska skv. 4. gr. sömu laga og að bætur fyrir þjáningar skv. 3. gr. laganna beri að meta í 6 mánuði og sé þá miðað við að hún hafi ekki verið rúmliggjandi.

Af hálfu aðaláfrýjanda eru stefnukröfur að verulegu leyti studdar við þetta mat. Telur hún að með því sé sannað að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni og andlegum skaða við gerðir gagnáfrýjanda. Hundurinn hafi verið sér og móður sinni mjög kær og í raun sannur vinur og gleðigjafi. Skipti hér engu máli þótt móðir hennar hafi formlega verið skráður eigandi hundsins en ekki aðaláfrýjandi. Gagnáfrýjandi hafi með ofbeldi náð hundinum frá sér og síðan murkað úr honum lífið bak við læstar dyr. Hafi hún mátt þola að heyra ýlfrið í dýrinu meðan gagnáfrýjandi var að ganga frá því án þess að fá að gert. Atlaga gagnáfrýjanda hafi beinst að henni sjálfri og falið í sér beina árás á tilfinningalíf hennar. Sú upplifun, sem hún hafi orðið fyrir við þennan atburð, hafi haft þær afleiðingar fyrir andlega og líkamlega heilsu hennar, sem lýst sé í örorkumati. Viðbrögð tjónþola almennt við misgjörð geti verið ærið mismunandi, en í sínu tilviki hafi afleiðingarnar orðið alvarlegar. Tjónþolar séu misjafnlega sterkir fyrir, en hér sem endranær verði tjónvaldur að bera ábyrgð á gerðum sínum og tjóni, sem af þeim hafi hlotist. Telur aðaláfrýjandi háttsemi gagnáfrýjanda hafa falið í sér ólögmæta meingerð, sem hann beri bótaábyrgð á, meðal annars samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga ásamt öðrum greinum laganna. Tekur aðaláfrýjandi jafnframt fram að hún telji sig í engu hafa brotið gegn skyldum sínum gagnvart húsfélaginu í Neðstaleiti 1 með því að koma þangað með hundinn í heimsókn. Engin ákvæði laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús heimili húsfélagi að ákveða með einfaldri samþykkt að takmarka eignarrétt hundeiganda svo mjög sem gert hafi verið í þessu tilviki með því að banna að koma með hund í heimsókn inn í húsið.

Sýknukrafa gagnáfrýjanda er meðal annars studd við það að aðaláfrýjandi hafi brotið alvarlega gegn skyldum sínum við húsfélagið með því að halda hund í húsinu og koma síðan iðulega þangað með hundinn í heimsókn þvert ofan í bann annarra íbúa hússins. Megi kenna sífelldum ögrunum hennar um hvernig fór og á því hljóti hún að bera sjálf ábyrgð. Þá hafi gagnáfrýjandi verið sýknaður með dómi Hæstaréttar af ákæru um líkamsárás. Sé jafnframt sannað með læknisvottorði að ákomur á aðaláfrýjanda eftir atvikið í stigaganginum hafi orðið við atgang hennar sjálfrar eftir að gagnáfrýjandi lokaði dyrum að íbúð sinni. Loks mótmælir gagnáfrýjandi því að aðaláfrýjandi hafi orðið fyrir nokkru líkamlegu eða andlegu tjóni við atvikið á stigaganginum 16. maí 1997. Fram sé komið að hún hafi árið 1992 lent í umferðarslysi og hlotið mikinn heilsubrest við það. Hafi hún ekkert unnið eftir slysið og verið metin 75% örorka. Áðurnefnt örorkumat 6. september 1999 sanni ekki tjón vegna missis hundsins, en á matsgerðinni séu verulegir annmarkar og við gerð hennari hafi verið byggt á röngum upplýsingum aðaláfrýjanda.

III.

Við mat á sönnunargildi örorkumats læknanna A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og G-kk-ef S-kk-ef verður ekki litið framhjá því að þeir voru ekki dómkvaddir til starfans, heldur unnu þeir verk sitt að tilhlutan aðaláfrýjanda, sem lagði matsgerðina fram við þingfestingu málsins í héraði. Þótt gagnáfrýjandi mótmælti sönnunargildi matsins hefur aðaláfrýjandi ekki leitað til örorkunefndar um mat eða óskað eftir dómkvaðningu matsmanna.

Í málatilbúnaði sínum vísar gagnáfrýjandi meðal annars til vottorðs S-kvk-ef B-kvk-ef sjúkraþjálfara, sem hafi verið gert 1995 og þar með fyrir atvikið í stigaganginum. Sé því lýst þar að aðaláfrýjandi hafi farið mjög illa út úr bílslysinu 1992 og smám saman fengið slæma vefjagigt. Hafi hreyfingar stirðnað mjög mikið og hún þróað upp slæma líkamsstöðu. Í vottorði S-kvk-ef sé einnig tekið fram að síðustu fjórar vikurnar hafi aðaláfrýjandi ekki getað stundað æfingar þar eð hún sé langt niðri vegna andlegs álags. Hafi hún staðið í stríði út af hundinum sínum, sem eigi að taka af henni, og á þessum tíma hafi henni farið aftur. Gagnáfrýjandi vísar jafnframt til þess að í örorkumatinu hafi verulega verið byggt á vottorðum H-kk-ef Ó-kk-ef geðlæknis. Mótmælir gagnáfrýjandi alveg sérstaklega að nokkuð verði litið til gagna, sem frá lækninum stafa, en hann hafi augljóslega stutt aðaláfrýjanda með útgáfu nokkurra læknisvottorða, sem gætu nýst henni eftir þörfum hverju sinni í langvinnu stríði hennar við gagnáfrýjanda og aðra íbúa hússins nr. 1 við Neðstaleiti. Að auki hafi eitt slíkt vottorð frá lækninum ekki verið lagt fyrir matsmennina þar eð það hafi sýnilega ekki þótt þjóna hagsmunum aðaláfrýjanda nú. Sé það frá 30. október 1995 og hafi verið lagt fram í málinu. Í vottorðinu sé sagt að aðaláfrýjandi hafi leitað til læknisins vegna kvíða og þunglyndis, sem hún hafi átt við að stríða í mörg ár í kjölfar bílslyss 1992. Síðustu þrjár til fjórar vikurnar hafi líðan hennar farið hratt versnandi og tengist það kröfu nágranna hennar í sama húsi og hún býr ásamt móður sinni um að hundur þeirra mæðgna verði fjarlægður úr húsinu. Því sé mjög mikilvægt að aðaláfrýjandi fái að halda hundi sínum og að úr því verði skorið sem fyrst þannig að hún geti unnið ótrufluð áfram að endurhæfingu sinni og bata.

Gagnáfrýjandi vísar jafnframt til þess að í matinu komi fram lýsing matsmannanna á skapsmunum aðaláfrýjanda, minni hennar og fleiru, sem hafi versnað í kjölfar atviksins í stigaganginum. Um þetta og annað hafi matsmennirnir lagt frásögn hennar til grundvallar niðurstöðu sinni. Aðspurð fyrir dómi um þessi sömu atriði hafi hún hins vegar svarað því til að ekki hafi orðið röskun á andlegu atgervi hennar að þessu leyti.

Með örorkumatinu var lagt mat á tímabundna örorku, varanlegan miska og þjáningar aðaláfrýjanda vegna atviksins 16. maí 1997. Varanleg örorka var ekki metin, en engu að síður krefur aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda um bætur fyrir slíkt tjón. Samkvæmt framanröktu er ljóst að matið var ekki gert af dómkvöddum mönnum og á því eru annmarkar. Aðaláfrýjandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að tjón hafi hlotist af háttsemi gagnáfrýjanda. Að öllu virtu verður fallist á með hinum síðastnefnda að örorkumatið feli í sér svo ótrausta sönnun um tjón að á því verði ekki byggt í málinu. Verður samkvæmt því ekki komist hjá að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu gagnáfrýjanda af öllum kröfum í málinu.

Niðurstaða héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt þykir að hvor aðilanna beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Ó-kk-nf G-kk-nf, er sýkn af kröfum aðaláfrýjanda, D-kk-ef I-kvk-ef O-kvk-ef, í málinu.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.