181/2002

S eignaðist íbúð á árinu 1996 við Austurbrún í Reykjavík. Bjó hún á þeim tíma í íbúðinni ásamt sambúðarmanni sínum, E, syni A. Í febrúar 1997 heimilaði S að íbúðin yrði sett að veði til tryggingar tveimur skuldabréfum, sem voru gefin út af fyrirtækinu G. Varð ekki ráðið af málatilbúnaði A að dregið væri í efa að S hafi gert þetta að beiðni E, svo og að hann hafi verið þátttakandi í rekstri umrædds félags. Þá hafði S einnig gengist í sjálfskuldarábyrgð með E fyrir skuld forsvarsmanns G. Vegna vanskila á greiðslu umræddra skulda var íbúð S seld nauðungarsölu í september 1999 og fékk A boð kaupanda íbúðarinnar framselt sér. Í mars 2000 rituðu A og S undir skjal þar sem A afsalaði íbúðinni til S. Bar A því við í málinu að þessi ráðstöfun hafi verið gerð til málamynda enda hafi hann eftir sem áður í raun verið eigandi íbúðarinnar. A og E slitu sambúð í september 2000 og í október sama árs gaf S út afsal til móður sinnar fyrir íbúðinni. Ekki var talið að A hafi sýnt fram á að afsalið til S fyrir íbúðinni hafi verið gert til málamynda. Með því að málatilbúnaður A var að öllu leyti reistur á því að þessi eignarheimild S að íbúðinni hafi verið gerð til málamynda og S því verið óheimilt gagnvart honum að ráðstafa síðar íbúðinni á þann hátt sem hún gerði, gat engu breytt um niðurstöðu málsins hvort S hafi átt frekari hagsmuna að gæta af rekstri fyrirtækisins G en upplýst var um fyrir héraðsdómi, svo sem A hafði leitast við að sýna fram á fyrir Hæstarétti. Var S því sýknuð af kröfum A í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. apríl 2002. Hann krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða sér 5.515.791 krónu með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. mars 2000 til þess dags, sem dómur er kveðinn upp í málinu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi eignaðist stefnda á árinu 1996 íbúð að Austurbrún 2 í Reykjavík. Bjó hún á þeim tíma í íbúðinni ásamt sambúðarmanni sínum, E-kk-þgf J-kk-þgf A-kk-þgf, syni áfrýjanda. Í febrúar 1997 heimilaði stefnda að íbúðin yrði sett að veði til tryggingar tveimur skuldabréfum, sem voru gefin út af Gæludýrahúsinu ehf. 4. og 11. þess mánaðar og samtals að fjárhæð 3.050.000 krónur. Í héraðsdómi segir að ágreiningslaust hafi verið í málinu að stefnda hafi gert þetta að beiðni E-kk-ef J-kk-ef, svo og að hann hafi verið þátttakandi í rekstri umrædds félags. Verður ekki ráðið af málatilbúnaði áfrýjanda fyrir Hæstarétti að þetta sé dregið í efa, en hann hefur nú á hinn bóginn lagt fram samkomulag frá 6. febrúar 1997 milli stefndu og E-kk-ef J-kk-ef annars vegar og tveggja nafngreindra manna hins vegar, sem þá munu hafa verið forsvarsmenn Gæludýrahússins ehf. Samkvæmt þessu samkomulagi áttu stefnda og E-kk-nf J-kk-nf að verða með ýmsum nánar tilgreindum skilyrðum eigendur að 20% hlut í félaginu til endurgjalds fyrir að veita því heimild til að veðsetja íbúðina að Austurbrún 2 á framangreindan hátt, en ekkert liggur fyrir í málinu um hvort þessi skilyrði hafi síðar verið uppfyllt. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnda hafi þessu til viðbótar gengist í maí 1997 með E-kk-þgf J-kk-þgf í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuld annars þessara forsvarsmanna Gæludýrahússins ehf. við Íslandsbanka hf. samkvæmt skuldabréfi að fjárhæð 500.000 krónur.

Í málatilbúnaði stefndu er staðhæft að hún hafi haldið utan til náms haustið 1997, þar sem hún hafi meira eða minna dvalið næstu árin, en E-kk-nf J-kk-nf búið áfram í áðurnefndri íbúð. Vanskil urðu á greiðslum af fyrrgreindum skuldabréfum, sem stefnda hafði heimilað Gæludýrahúsinu ehf. að veðsetja íbúð hennar fyrir, í öðru tilvikinu frá miðju ári 1997 en í hinu frá því í nóvember 1998. Þá urðu vanskil frá mars 1998 á greiðslum af skuldabréfinu, sem stefnda hafði gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir, og fékk Íslandsbanki hf. gert fjárnám fyrir skuldinni 6. nóvember sama árs í íbúð stefndu. Vegna þessara vanskila var íbúðin seld nauðungarsölu á uppboði 22. september 1999 fyrir 4.200.000 krónur. Óumdeilt er að áfrýjandi fékk boð kaupanda íbúðarinnar framselt sér með því að greiða kaupandanum 1.000.000 krónur til viðbótar fjárhæð boðsins, auk þess sem áfrýjandi greiddi Íslandsbanka hf. 298.771 krónu til að ljúka fyrrnefndri skuld, sem stefnda var í sjálfskuldarábyrgð fyrir með E-kk-þgf J-kk-þgf.

Hinn 31. mars 2000 rituðu áfrýjandi og stefnda undir skjal með fyrirsögninni „Kaupsamningur og afsal“, þar sem áfrýjandi afsalaði til stefndu íbúðinni að Austurbrún 2. Sagði þar meðal annars að umsamið kaupverð væri að fullu greitt við útgáfu afsalsins. Í málinu ber áfrýjandi því við, svo sem nánar greinir í héraðsdómi, að þessi ráðstöfun hafi verið gerð til málamynda, enda hafi hann eftir sem áður í raun verið eigandi íbúðarinnar. Stefnda ber á hinn bóginn fyrir sig að þetta afsal hafi verið gert að frumkvæði áfrýjanda, sem hafi aldrei rætt við hana um framangreindar ráðstafanir hans. Hafi hún litið svo á að með þessu hafi áfrýjandi verið að koma í veg fyrir tjón, sem hún hefði að öðrum kosti orðið fyrir vegna ábyrgða, sem hún hafi gengist undir að beiðni E-kk-ef J-kk-ef.

Samkvæmt gögnum málsins slitu stefnda og E-kk-nf J-kk-nf sambúð í september 2000. Hinn 20. október sama árs gaf stefnda út afsal til móður sinnar fyrir íbúðinni að Austurbrún 2 án þess að stefnda hafi svo séð verði fengið greiðslu fyrir. Áfrýjandi telur að með þessu hafi stefnda slegið eign sinni á íbúðina, sem hún hafi engan rétt átt til. Í málinu krefur hann stefndu um endurgreiðslu þess, sem hann hafi látið af hendi vegna kaupa á íbúðinni, en þar er um að ræða fyrrgreindar greiðslur að fjárhæð samtals 5.498.771 króna, auk 17.020 króna, sem hann hafi greitt vegna þinglýsingar afsalsins til stefndu.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á með héraðsdómara að áfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að afsalið 31. mars 2000 til stefndu fyrir íbúðinni að Austurbrún 2 hafi verið gert til málamynda. Með því að málatilbúnaður áfrýjanda er að öllu leyti reistur á því að þessi eignarheimild stefndu að íbúðinni hafi verið gerð til málamynda og stefndu því verið óheimilt gagnvart honum að ráðstafa síðar íbúðinni á þann hátt, sem áður greinir, getur engu breytt um niðurstöðu málsins hvort stefnda hafi átt frekari hagsmuna að gæta af rekstri Gæludýrahússins ehf. en upplýst var um fyrir héraðsdómi, svo sem áfrýjandi hefur leitast við að sýna fram á fyrir Hæstarétti með því að leggja fram fyrrgreint samkomulag frá 6. febrúar 1997. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.