787/2013

L höfðaði mál gegn Á ehf. í kjölfar þess að henni var sagt upp störfum hjá Á ehf. og hlutur hennar í A ehf. var leystur til félagsins. Deildu aðilar um hvort taka ætti tillit til vaxtaberandi skulda Á ehf. við útreikning á innlausnarverðinu sem átti að byggja á núvirtu sjóðstreymi Á ehf. síðustu tvö ár og ætluðu sjóðstreymi næstu tveggja ára. Þegar L keypti hlut í Á ehf. hafði ekki verið tekið tillit til óverulegra langtímaskulda og handbærs fjár. Í dómi Hæstaréttar kom fram þótt að réttu lagi hefði borið að taka tillit til þessa, hefði það haft óveruleg áhrif á gengi hlutarins. Þá hefði L notið 15% afsláttar við kaupin. Loks hefði L engum athugasemdum hreyft við kaupverðið en hún hefði ekki getað treyst því til frambúðar að ekki yrði við innlausn tekið mið af hærri skuldum félagsins samkvæmt síðari ársreikningum. Var því ekki fallist á það með L að líta bæri fram hjá skuldum félagsins við útreikning á innlausnarverðinu. Var Á ehf. því gert að greiða L fjárhæð í samræmi við þetta.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 27. ágúst 2013. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 20. nóvember sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 17. desember það ár. Endanlegar dómkröfur hans eru aðallega að honum verði ekki gert að greiða stefndu hærri fjárhæð en 1.073.423 krónur og að stefndu verði gert að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu stefndu og að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi réðst stefnda til starfa hjá áfrýjanda með samningi 29. júlí 2003, en áfrýjandi hét þá A&P Árnason ehf. Hinn 30. nóvember 2006 gerðu hluthafar í áfrýjanda með sér samkomulag sem fól það í sér að helstu starfsmönnum félagsins var boðið að gerast hluthafar í því. Á þeim grundvelli gerðu aðilar með sér samning 31. desember 2006 um kaup stefndu á hlutafé í félaginu. Með honum keypti stefnda 6,5% í því á genginu 8,188, en nafnverðið var 1.300.000 krónur. Samtals var því kaupverðið 10.644.649 krónur. Jafnframt fékk stefnda kauprétt á 6,75% hlut að nafnverði 1.350.000 krónur á sama gengi og því nam kaupverðið á þeim hluta 11.053.800 krónur. Það gengi sem miðað var við mun hafa falið í sér 15% afslátt sem starfsmönnum í félaginu var boðinn af genginu 9,633. Samhliða því að gera kaupsamninginn undirritaði stefnda fyrrgreint hluthafasamkomulag. Stefnda keypti síðan það hlutafé sem hún átti kauprétt á með samningi 31. ágúst 2007. Í hinum áfrýjaða dómi eru tekin orðrétt upp þau ákvæði þessara samninga sem reynir á við úrlausn málsins.

Um mitt ár 2006 keypti áfrýjandi einkahlutafélagið Faktor einkaleyfastofu og var rekstur félaganna sameinaður í kjölfarið. Áfrýjandi mun hafa fjármagnað kaupin með langtímaláni. Eftir kaupin á félaginu var nafni áfrýjanda breytt í Árnason Faktor ehf. Félögin sameinuðust síðan á árinu 2012 undir nafni áfrýjanda.

Stefndu var sagt upp starfi sínu hjá áfrýjanda 24. nóvember 2010. Með aðilum er ágreiningslaust að stefnda hafi þá átt 11,04% hlut í áfrýjanda að nafnverði 2.208.245 krónur og að skuld hennar við félagið hafi numið 19.131.527 krónum vegna kaupanna. Í kjölfar uppsagnar stefndu leysti áfrýjandi til sín hlut hennar í félaginu en samkomulag varð ekki um innlausnarverðið. Fór svo að áfrýjandi reiknaði innlausnarverðið einhliða og lagði 3.835.884 krónur inn á reikning stefndu 20. júní 2011. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort taka eigi tillit til vaxtaberandi skulda áfrýjanda við útreikning á innlausnarverðinu.

II

Eins og rakið er í héraðsdómi bar áfrýjanda að leysa til sín hlut stefndu í félaginu við starfslok hennar. Um innlausnarverðið átti samkvæmt hluthafasamkomulaginu 30. nóvember 2006 og kaupsamningi aðila 31. desember sama ár að fara eftir útreikningi á heildarverðmæti hluta í félaginu, en sá útreikningur átti að byggja á núvirtu sjóðstreymi þess síðustu tvö ár og ætluðu sjóðstreymi næstu tvö ár, það er yfirstandandi árs og þess næsta. Verðmæti félagsins eða söluverð hluta taldist þannig vera meðaltal sjóðstreymis þessara fjögurra ára framreiknað og núvirt með ávöxtunarkröfu 15%.

Í minnisblaði endurskoðanda áfrýjanda 28. febrúar 2011 kom fram að við kaup stefndu á hlut í áfrýjanda 31. desember 2006 hafi verið miðað við sjóðstreymi samkvæmt ársreikningi fyrir árin 2004 og 2005 og áætlun vegna áranna 2006 og 2007. Framreiknað hefði virði félagsins numið 192.663.000 krónum en nafnverð hluta var 20.000.000 krónur og því hefði gengið á hlut verið 9,633. Að teknu tilliti til 15% afsláttar til stefndu hefði gengið verið 8,188. Einnig kom fram í minnisblaðinu að í árslok 2005 hefðu ekki verið fyrir hendi vaxtaberandi skuldir í félaginu og því hefði „útreiknað heildarverðmat“ verið jafnt „nettóverðmati eignarhlutanna“. Stefnda reisir málatilbúnað sinn á því að reikna eigi innlausnarverðið til hennar á sama grundvelli og þegar hún keypti hlut í félaginu og því beri ekki við útreikninginn að taka tillit til skulda félagsins. Þannig hefði hún mátt ganga út frá því að ekki yrði beitt öðrum aðferðum við útreikning á innlausnarverðinu henni í óhag.

Í sama minnisblaði kom einnig fram að í útreikningum áfrýjanda á verðmati miðað við sjóðstreymi félagsins væri miðað við rekstrarhagnað fyrir afskriftir, vexti og skatta án tillits til endurfjárfestingar. Miðað við sjóðstreymi reiknað á þessum grundvelli samkvæmt ársreikningi fyrir árin 2008 og 2009 og samkvæmt áætlun fyrir árin 2010 og 2011 hefði virði félagsins numið 499.225.812 krónum en til frádráttar því kæmu vaxtaberandi skuldir í árslok 2009 að fjárhæð 271.721.582 krónur. Verðmæti hlutafjár næmi því 227.904.230 krónum og því væri gengið 11,3952 miðað við 20.000.000 króna nafnverð hlutafjár. Samkvæmt þessu nam virði 11,04% hlutar stefndu í félaginu 25.160.627 krónum en til frádráttar koma 1.132.228 krónur sem svara til 3,5% afsláttar og 1% umsýsluþóknunar samkvæmt fyrrgreindu hluthafasamkomulagi 30. nóvember 2006. Samkvæmt þessu nam innlausnarverðið 24.028.399 krónum. Telur áfrýjandi að honum hafi borið að leysa til sín hlut stefndu á þessum grundvelli og hefur hagað málatilbúnaði sínum í samræmi við það.

III

Áður en stefnda höfðaði málið í héraði aflaði hún matsgerðar dómkvadds manns um tilgreind atriði varðandi kaup hennar á hlutum í áfrýjanda og útreikning á innlausnarverði þeirra. Til að taka saman matið var dómkvaddur S-kk-nf J-kk-nf endurskoðandi og skilaði hann matsgerð sinni 13. desember 2011. Í forsendum hennar kom fram það álit matsmannsins að aðferðin við mat á innlausnarverði á hlut stefndu, sem skírskotað var til í hluthafasamkomulaginu 30. nóvember 2006 og kaupsamningi aðila 31. desember sama ár, væri sú sem jafnan er nefnd „aðferð frjáls sjóðstreymis“. Þeirri aðferð var síðan lýst nánar og sögð felast í mati á verðmæti félagsins út frá sjóðstreymi sem reksturinn skapi. Við þennan útreikning kæmu til frádráttar langtímaskuldir félagsins til að finna verðmæti eigin fjár, enda væri gengið út frá því að lánadrottnar þess stæðu hluthöfum framar þegar kæmi að útgreiðslu fjármuna. Í matsgerðinni var komist að þeirri niðurstöðu að virði félagsins næmi 393.200.000 krónum og að gengi hluta í því væri 19,81 ef ekki væri tekið tillit til langtímaskulda við útreikninginn. Þá kom fram að gengi hluta í áfrýjanda miðað við 31. desember 2009 hefði numið 24,96 ef það væri reiknað með sama hætti og við sölu hlutanna til stefndu 31. desember 2006, en kröfugerð hennar miðar við það gengi. Ef veittur væri 15% afsláttur, eins og stefnda naut við kaupin, væri gengið hins vegar 21,22. Loks kom fram í matsgerðinni að vaxtaberandi langtímaskuldir áfrýjanda hefðu í árslok 2005 numið 3.822.399 krónum og að ekki hefði verið tekið tillit til þeirra við kaup stefndu á hlut í félaginu.

Undir áfrýjun máls fór áfrýjandi þess á leit að matsmaður yrði dómkvaddur til að svara tilgreindum spurningum um útreikning á virði félagsins. Til að taka saman matið var kvaddur dr. H-kk-nf S-kk-nf dósent og skilaði hann matsgerð sinni 10. mars 2014. Þar var því lýst hvernig virði félaga væri metið miðað við frjálst sjóðstreymi. Tók matsmaður fram að slíkur útreikningur fælist í því að meta heildarverðmæti félagins og draga síðan frá því skuldir. Þá staðfesti matsmaður að vaxtaberandi skuldir skuldir í árslok 2005 hefðu verið lægri en handbært fé. Loks kom fram í matsgerðinni að gengi á hlutum í félaginu hefði verið á bilinu 8,497 til 9,847 ef tekið hefði verið tillit til vaxtaberandi skulda og handbærs fjár við kaup stefndu 31. desember 2006.

IV

Eins og áður er rakið átti útreikningur á innlausnarverði hlutar stefndu í áfrýjanda að byggja á núvirtu sjóðstreymi félagsins síðustu tvö ár og ætluðu sjóðstreymi næstu tveggja ára, það er er yfirstandandi árs og þess næsta. Verðmæti félagsins eða söluverð hluta teldist þannig vera meðaltal sjóðstreymis þessara fjögurra ára framreiknað og núvirt með ávöxtunarkröfu 15%. Þá var tekið fram í samningi um kaup stefndu á hlut í félaginu 31. desember 2006 og í hluthafasamkomulaginu 30. nóvember sama ár að þennan útreikning á „heildarverðmæti hluta í félaginu“ ætti að leggja fram árlega á aðalfundi þess. Til að mat á hlutum í félaginu samkvæmt þessu endurspeglaði raunverulegt virði þeirra var nauðsynlegt að taka mið af skuldum þess. Að öðrum kosti hefðu auknar tekjur vegna fjárfestinga sem fjármagnaðar voru með lánum leitt til þess að virði hluta jókst í réttu hlutfalli við þær án þess að samsvarandi breyting hefði orðið á eigin fé félagsins.

Þegar stefnda keypti hlut í áfrýjanda með samningnum 31. desember 2006 voru kaupin miðuð við síðustu tvo ársreikninga félagsins vegna áranna 2004 og 2005. Í árslok 2005 voru langtímaskuldir óverulegar en alls námu heildarskuldir félagsins 45.539.524 krónum. Handbært fé í lok þess árs nam hins vegar 37.407.960 krónum. Þótt að réttu lagi hefði borið að taka tillit til þessa við útreikning á virði félagsins eru áhrifin sem það hefði haft á gengi hluta í því óveruleg og er þess þá jafnframt að gæta að stefnda naut 15% afsláttar við kaupin. Þá er til þess að líta að hún hreyfði engum athugasemdum við kaupverðið en hún gat ekki treyst því til frambúðar að ekki yrði við innlausn tekið mið af hærri skuldum félagsins samkvæmt síðari ársreikningum. Verður því ekki fallist á það með stefndu að líta beri fram hjá skuldum félagsins við útreikning á innlausnarverðinu.

Samkvæmt útreikningi endurskoðanda áfrýjanda, sem rakin er í II. kafla dómsins, nam virði hlutar stefndu í félaginu 24.028.399 krónum eftir að tekið hafði verið tillit til umsamins afsláttar og umsýsluþóknunar. Hefur þessum útreikningi ekki verið andmælt tölulega og verður hann lagður til grundvallar dómi í málinu. Frá virði hlutar stefndu í félaginu kemur til frádráttar skuld hennar vegna kaupanna að fjárhæð 19.131.527 krónur. Verður áfrýjanda því gert að greiða stefndu 4.896.872 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Frá þessu dregst innborgun áfrýjanda að fjárhæð 3.835.884 krónur miðað við 16. júní 2011 en stefnda hefur lagt til grundvallar að greiðslan komi þann dag til frádráttar.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins á báðum dómstigum.mstigum falli niðurfj

Dómsorð:

Áfrýjandi, Árnason Faktor ehf., greiði stefndu, L-kvk-þgf J-kvk-þgf, 4.896.872 krónur með 5% ársvöxtum frá 28. febrúar 2011 til 2. apríl 2012, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 3.835.884 krónum miðað við 16. júní 2011.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.