755/2012

X var sakfelldur fyrir fjársvik með því að hafa sem stjórnarmaður A ehf. blekkt bankana A hf., G hf. og Í hf., veðhafa tiltekinnar fasteignar í eigu félagsins, til þess að fallast á, með tveimur sameiginlegum yfirlýsingum dagsettum 16. og 21. desember 2009, að aflétta af fasteigninni áhvílandi veðum gegn greiðslu á 575.000 krónum upp í fjárkröfur bankanna á hendur A ehf. Háttsemi X fólst í því að kynna fyrir bönkunum samþykkt kauptilboð C INC fyrir hönd D ehf. (síðar Y ehf.) í fasteignina að fjárhæð 575.000.000 krónur þótt honum hefði verið kunnugt um fyrirhugaða samningsgerð við E fyrir fjárhæð sem var að jafnvirði 854.840.000 krónur. Hefði hann ekki upplýst bankana um sölu A ehf. á fasteigninni til D ehf. sem átti sér stað áður en framangreindar yfirlýsingar voru gerðar af hálfu bankana. Yfirlýsingarnar, þar sem vísað var í samþykkt kauptilboð C INC fyrir hönd D ehf., hefði X undirritað fyrir hönd A ehf. Kaupsamningur E við D ehf., sem þá var komið í eigu X o.fl., var undirritaður 17. desember 2009 auk þess sem þá var gefið út afsal fyrir fasteigninni til E. Af söluandvirði fasteignarinnar fengu bankarnir þrír greidda þá fjárhæð, upp í skuldir A ehf., sem getið var um í yfirlýsingum þeirra frá 16. og 21. desember, en annar hluti fjárins rann m.a. inn á bankareikning í eigu D ehf. Taldi Hæstiréttur að ráðstafanir X hefðu verið gerðar til þess að vekja og hagnýta á ólögmætan hátt villu bankanna um atvik í því skyni að hafa af þeim fé. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði auk þess sem honum var gert að greiða bönkunum skaðabætur. Þá var Y ehf. var gert að sæta upptöku á tiltekinni fjárhæð sem var ávinningur af broti X.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. desember 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða X verði þyngd.

Ákærði X krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og að skaðabótakröfum verði vísað frá héraðsdómi.

Ákærði Y ehf., áður D ehf., krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu ákæruvaldsins um upptöku fjármuna, en til vara að fjárhæð þeirra verði lækkuð.

Arion banki hf., Íslandsbanki hf. og Glitnir hf. krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms um bótakröfur sínar og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Er atvik máls gerðust var A ehf., áður B ehf., í verulegum fjárhagsvandræðum og var félagið í vanskilum við þá banka sem nefndir eru í ákæru. Ákærði X hafði heimild til að skuldbinda félagið en hann var á þessum tíma eini stjórnarmaður þess. Áðurnefndir bankar áttu veð í fasteign félagsins að [...], Reykjavík, til tryggingar skuldum sem voru verulega umfram líklegt söluverðmæti hennar á markaði. Einnig hafði verið þinglýst kvöð á fasteignina um að félagið mætti hvorki selja né veðsetja hana án skriflegs leyfis Arion banka hf. sem var viðskiptabanki félagsins og hafði jafnframt handveð í bankareikningi þess. Í hinum áfrýjaða dómi er lýst því samningsferli sem félagið var í hjá bönkunum vegna erfiðrar fjárhagsstöðu og var liður í því að koma þessari fasteign félagsins í verð. Eins og málum var háttað hvíldi rík skylda á ákærða X til að upplýsa veðhafana um atriði er lutu að fyrirhugaðri sölu fasteignarinnar að [...].

Í hinum áfrýjaða dómi eru ítarlega rakin samskipti ákærða X við framangreinda banka, fasteignasala og lögmenn um úrlausn mála A ehf. sem leiddu til þess að framangreindir bankar léttu veðum sínum af fasteigninni að [...]. Eins og þar kemur fram er sannað að ákærði X hafði eigi síðar en í lok nóvember 2009 fulla vitneskju um að líklegt væri að unnt yrði að selja E fasteignina fyrir mun hærra verð en bönkunum hafði verið kynnt að fengist fyrir hana, en drög að slíkum samningi voru send dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu til samþykktar 30. nóvember 2009. Ákærði X upplýsti bankana á hinn bóginn aldrei um þennan væntanlega samning. Þá upplýsti hann ekki um kaup D ehf. á fasteigninni 11. desember 2009 fyrir sama verð og haldið var að bönkunum samkvæmt tilboði 14. desember 2009 frá C LLC, sem sagt var gert fyrir hönd D ehf. og áritað var af ákærða X um samþykki fyrir hönd ónafngreinds seljanda. Auk alls þessa ritaði ákærði X fyrir hönd A ehf. undir yfirlýsingar 16. desember og aftur 21. desember 2009 þar sem vísað var í samþykkt kauptilboð 14. desember sama ár í stað þess að tilgreina fyrirhugaða samningsgerð við E. Kaupsamningur E við D ehf. var svo undirritaður 17. desember 2009. Samkvæmt samningum var kaupverðið innt af hendi til D ehf. þann dag, jafnframt því sem þá var gefið út afsal fyrir fasteigninni til E sem móttekið var til þinglýsingar 20. desember 2009. Höfðu ákærði X og faðir hans á hinn bóginn á þeim tíma eignast einkahlutafélagið D, og breyttu þeir nafni þess í Y ehf.

Að þessu öllu sérstaklega gættu verður með vísan til forsendna héraðsdóms fallist á að framangreindar ráðstafanir ákærða X hafi verið gerðar til þess að vekja og hagnýta á ólögmætan hátt villu bankanna þriggja um atvik í því skyni að hafa af þeim fé. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sakfellingu ákærða X.

Með hliðsjón af þeim röksemdum sem fram koma í héraðsdómi verður refsing ákærða ákveðin fangelsi tvö ár og sex mánuðir.

Samkvæmt 3. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og hún var er brot það sem greinir í ákæru var framið og áður en lög nr. 149/2009 tóku gildi, verður fallist á kröfu ákæruvaldsins um að ákærði Y ehf. sæti upptöku á 96.931.458 krónum með áföllnum vöxtum frá 1. janúar 2012 á þá fjárhæð á bankareikningi nr. [...]-[...]-[...]04 hjá MP banka hf. Skal hið upptæka fé renna í ríkissjóð.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfur og málskostnað vegna þeirra sem og um sakarkostnað verða staðfest.

Ákærði X verður dæmdur til að greiða hverjum bótakrefjenda um sig 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Ákærðu verða dæmdir til að greiða allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði X sæti fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákærði Y ehf. sæti upptöku í ríkissjóð á 96.931.458 krónum auk áfallinna vaxta á þá fjárhæð frá 1. janúar 2012 á bankareikningi nr. [...]-[...]-[...]04 hjá MP banka hf.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfur og málskostnað vegna þeirra skulu vera óröskuð.

Ákærði X greiði Arion banka hf., Glitni hf. og Íslandsbanka hf. hverjum um sig 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærðu greiði óskipt allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, samtals 1.665.051 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.506.000 krónur.