715/2012

Aðilar deildu um það hvort veðskuldabréf sem S ehf. gaf út til B væri lán í íslenskum krónum sem bundið væri gengi erlends gjaldmiðils eða hvort um væri að ræða lán í japönskum jenum. Í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að í skuldabréfinu hefði lánsfjárhæðin eingöngu verið tilgreind í japönskum jenum og hefðu vextir þeir sem tilgreindir voru einnig borið það með sér að um lán í japönskum jenum væri að ræða. Þá hefði verið um að ræða skuldabréf sem hefði haft að geyma tæmandi lýsingu á þeim réttindum sem það veitti og þeim takmörkunum sem á þeim réttindum kynnu að vera. Var því lagt til grundvallar að um gilt lán í japönskum jenum hefði verið að ræða og breytti þar engu um þótt S ehf. hefði fengið lánið greitt út í íslenskum krónum og greitt af láninu með sama hætti. Skipti heldur ekki máli aðdragandi þess að lánið hefði verið veitt. Þá var talið ótvírætt að B hefði haft heimild til þess að lána S ehf. japönsk jen. Var B því sýknuð af kröfum S ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. desember 2012. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að veðskuldabréf 6. febrúar 2008, sem útgefið var af áfrýjanda til stefndu, ,,feli í sér skuldbindingu í íslenskum krónum og sé verðtryggt þannig að fjárhæð skuldabréfsins sé bundin við gengi japansks jens, í andstöðu við 13. sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001“ um vexti og verðtryggingu. Til vara krefst hann þess að stefndu verði gert að standa við aðalskyldu framangreinds skuldabréfs þannig að henni verði gert að afhenda áfrýjanda 45.536.945,4 japönsk jen, gegn því að áfrýjandi „skili stefndu um leið til baka 27.319.433 íslenskum krónum sem stefnda greiddi fyrir skuldabréfið inn á reikning áfrýjanda.“ Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir lúta álitaefni málsins að því hvort veðskuldabréf það sem áfrýjandi gaf út til stefndu 6. febrúar 2008 sé lán í íslenskum krónum sem bundið sé gengi erlends gjaldmiðils eða hvort um sé að ræða lán í japönskum jenum. Í yfirskrift skuldabréfsins kom fram að um væri að ræða veðskuldabréf ,,tryggt með rekstrarveði samkvæmt lögum nr. 75/1997 um samningsveð“. Samkvæmt bréfinu viðurkenndi áfrýjandi að hafa fengið að láni hjá stefndu 44.334.975 japönsk jen og var skuld áfrýjanda eingöngu greind í þeim gjaldmiðli. Vextir af láninu voru breytilegir og námu ,,2,25% á ári yfir millibankavöxtum (Libor í JPY) á lánum til 1 mánaðar í JPY“. Einnig kom fram í bréfinu hvernig með skyldi fara ef greiðslur færu fram í íslenskum krónum, en þá skyldi fjárhæð útborgunar miðast við opinbert kaupviðmiðunargengi Seðlabanka Íslands á útborgunardegi lánsins, en greiðsla afborgana og vaxta í íslenskum krónum miðast við opinbert söluviðmiðunargengi Seðlabanka Íslands á greiðsludegi lánsins.

Við úrlausn þess hvort um gilt lán í japönskum jenum var að ræða eða gengistryggt lán í íslenskum krónum, er fyrst að líta til þess að lánsfjárhæðin var í skuldabréfinu einvörðungu tilgreind í japönskum jenum. Í öðru lagi báru vextir þeir sem tilgreindir voru með sér að um væri að ræða lán í japönskum jenum. Eins og fram er komið var í þriðja lagi um að ræða skuldabréf, viðskiptabréf, sem hafði að geyma tæmandi lýsingu á þeim réttindum sem það veitti og þeim takmörkunum sem á þeim réttindum kynnu að vera. Að þessu virtu verður lagt til grundvallar að um hafi verið að ræða gilt lán í japönskum jenum. Það breytir ekki þeirri niðurstöðu þótt áfrýjandi hafi fengið lánið greitt út í íslenskum krónum í samræmi við ákvæði skuldabréfsins og greitt af láninu í íslenskum krónum. Aðdragandi þess að lánið var veitt skiptir heldur ekki máli í þessu sambandi.

Stefnda starfar samkvæmt lögum nr. 106/1999 um Byggðastofnun. Í 2. mgr. 2. gr. laganna segir að í samræmi við hlutverk sitt vinni stefnda að undirbúningi, skipulagi og fjármögnun verkefna og veitingu lána með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Stefnda er því lánastofnun og hefur starfsleyfi í samræmi við 3. tölulið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í 15. gr. laga nr. 106/1999 segir að stefndu sé heimilt innan ramma fjárlaga að taka lán til starfsemi sinnar innan lands eða erlendis, annað hvort í eigin nafni eða fyrir milligöngu annarra. Stefnda fjármagnar sig því meðal annars með erlendum lántökum og rúmast sú starfsemi innan ramma starfsheimilda hennar, eins og áréttað var í bréfi Fjármálaeftirlitsins til áfrýjanda 29. október 2012. Að þessu sögðu er ljóst að stefnda hefur heimild til útlána til viðskiptavina, ekki einvörðungu í íslenskum krónum, heldur einnig í bandaríkjadölum, evrum, svissneskum frönkum og japönskum jenum, eins og fram kemur í 2. gr. verklagsreglna stefndu um útlánastarfsemi, fjármála- og eignaumsýslu. Ótvírætt er því að stefnda hefur haft heimild til að lána áfrýjanda japönsk jen, líkt og hún gerði.

Ber samkvæmt öllu ofangreindu að sýkna stefndu af aðalkröfu áfrýjanda. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um varakröfu áfrýjanda og málskostnað í héraði.

Eftir þessum málsúrslitum ber að dæma áfrýjanda til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Samvirkni ehf., greiði stefndu, Byggðastofnun, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.