30/2001

E var ákærð fyrir að hafa ekið bifreið undir áhrifum kannabisefna og við annað tilefni ekið bifreið yfir leyfilegum hámarkshraða. E gekkst við hraðakstrinum en neitaði að hafa verið undir áhrifum kannabisefna við akstur. Af framburði læknis, sem skoðaði E skömmu eftir aksturinn, varð ekki ráðið að hún hefði verið undir áhrifum vímuefna við aksturinn. Í matsgerð Lyfjafræðistofnunar kom hins vegar fram að líklegt væri að E hefði verið í kannabisvímu er blóðsýni var tekið úr henni og að það hefði skert hæfni hennar til að stjórna bifreiðinni örugglega. Gegn staðfastri neitun E þótti þó ósannað að hún hefði ekið undir áhrifum kannabisefna. Var hún því sýknuð af þeim lið ákærunnar en sakfelld fyrir hraðakstur í samræmi við játningu hennar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2001. Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði sakfelld samkvæmt ákæru og dæmd til refsingar og sviptingar ökuréttar.

Ákærða krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að henni verði dæmd vægustu viðurlög sem lög leyfa.

I.

Svo sem greinir í 1. lið ákæru var ákærðu gefinn að sök akstur undir áhrifum deyfandi efna með því að hafa aðfaranótt föstudagsins 17. desember 1999 ekið bifreiðinni PD 630 undir áhrifum kannabisefna um tilgreindar götur í Keflavík uns akstri lauk við hús við Hjallaveg.

Samkvæmt skýrslu A-kk-ef G-kk-ef lögreglumanns var hann ásamt H-kk-þgf A-kk-þgf lögreglumanni við eftirlitsstörf í Keflavík þessa nótt. Sáu þeir til ferða ákærðu á bifreiðinni um kl. 3.20, þar sem henni var ekið inn á Hafnargötu í suðurátt. Þar misstu þeir sjónar á henni í skamma stund, en sáu bifreiðina á ný við sölulúgu á Aðalstöðinni. Þekktu þeir ökumanninn, ákærðu E-kvk-þf R-kvk-þf, sem þeir höfðu fengið upplýsingar um að væri fíkniefnaneytandi. Bifreiðinni var þessu næst ekið inn á Hafnargötu og virtist ökumaðurinn vera mjög óöruggur í akstri. Rásaði bifreiðin talsvert þrátt fyrir að henni hafi verið ekið hægt. Akstrinum lauk við hús við Hjallaveg og þar höfðu lögreglumennirnir tal af ákærðu. Segir í skýrslunni að hún hafi virst vera í annarlegu ástandi, sljó, og óstöðug, augasteinar mjög stórir og augu blóðhlaupin. Þá er þar haft eftir ákærðu að hún neiti að hafa neytt fíkniefna eða lyfja en sagst vera þreytt og slöpp. Fyrir dómi sagði vitnið A-kk-nf að ísing hafi verið á veginum og bifreiðin rásað. Með því kvaðst vitnið eiga við að ákærða hafi ekið bifreiðinni „hægt og rólega milli punktalínunnar og hliðarlínunnar“. Þeim lögreglumönnunum hafi fundist ákærða vera í annarlegu ástandi. Hún hafi borið merki neyslu fíkniefna. Hún hafi verið mjög sljó, óstöðug, tungan eins og límd við góminn er hún talaði, augasteinar hennar stórir og augun blóðhlaupin. Vitnið H-kk-nf minntist ekki tilefnis þess að þeir stöðvuðu aksturinn og rak ekki minni til að eitthvað hefði verið athugavert við hann, en sagði að sér hafi fundist ákærða vera „voðalega sljó“.

II.

G-kk-nf S-kk-nf læknir tók blóðsýni úr ákærðu til rannsóknar kl. 3.56. Hún gaf einnig þvagsýni kl. 4.10. Óskaði lögregla jafnframt eftir að læknirinn legði mat á ástand ákærðu. Er fram komið að hann skoðaði ákærðu af þessu tilefni á tímabilinu frá því er hann tók blóðsýni úr henni uns hún gaf þvagsýni. Í vottorði læknisins 20. desember 1999 kom fram að hún hafi verið róleg, en mjög pirruð og engin áfengislykt hafi verið af henni. Þá sagði þar meðal annars: „Húðlitur er eðl, ekki þvöl, kaldsveitt eða óeðlilega heit á húð. Pupillur eru í víðara lagi en reagera eðl við ljósi. Eðl augnhreyfingar. Blóðþrýstingur er 120/70, púls 90, reglulegur. Eðl hreyfingar, coordinasjon er í lagi ef hún hreyfir sig hægt, við hraðari hreyfingu verður hún óöruggari, gerir fingur-fingur próf og fingur nef próf og hæll á hné og niður legg. R-x-x er í lagi með báða fætur niðri, verður strax óörugg og ræður ekki við R-x-x á einum fæti. Hún er hvatvís, pirruð, er fulláttuð á stað, stund og sjálfi. Það er erfitt að dæma um lyfhrif, coordinasjonsprufur geta gefið vísbendingu í þá átt, stresseinkenni gætu þó einnig valdið óöryggi.” Í niðurlagi vottorðsins kom fram að við skoðun væri ljóst að engin líkamleg einkenni væru um örvandi efni og væri um lyfhrif að ræða væru það helst róandi lyf eða kannabis. Læknirinn kom fyrir dóm og staðfesti vottorð sitt. Kom fram í vætti hans að miðað við aldur ákærðu hefði hún átt að ráða við hraðari æfingar í samhæfni hreyfinga, en þó hafi „stress“ og svefnleysi getað valdið því að henni gekk illa að gera æfingarnar. Hann kvaðst ekki geta slegið því föstu af skoðun á sjáöldrum augna hennar að hún hafi verið undir árhifum lyfja.

Ákærða var færð fyrir G-kk-þf S-kk-þf lögregluvarðstjóra kl. 4.28 þessa sömu nótt. Í skýrslu hans, sem hann hefur staðfest fyrir dómi, segir um ástand ákærðu að sjáöldur hafi verið útvíkkuð, jafnvægi óstöðugt, framburður greinargóður og málfar skýrt. Jafnframt er þess getið í beiðni hans um lyfjarannsókn að ökumaðurinn hafi verið mjög slappur og „nánast að sofna er verið var að ræða við hann“. Vitnið minntist þess fyrir dómi að ákærða hafi verið einkennileg til augnanna og sljó.

Í matsgerð J-kk-ef K-kk-ef, dósents á Lyfjafræðistofnun, 28. febrúar 2000 kom fram að í þvagi ákærðu fundust kannabínóíðar. Staðfest var með gasgreiningu og massagreiningu að í þvaginu var tetrahýdrókannabínólsýra og einnig fundust 4 ng/ml tetrahýdrókannabínól í blóði hennar. Segir í niðurstöðu matsgerðarinnar að þéttni tetrahýdrókannabínóls í blóði bendi til þess „að ökumaður hafi verið í kannabisvímu er blóðsýnið var tekið og er líklegt að það hafi skert hæfni hans til þess að stjórna bifreiðinni með öruggum hætti.“ Með bréfi 16. maí 2000 til Lyfjafræðistofnunar óskaði lögreglustjórinn í Keflavík eftir að veittar yrðu nánari upplýsingar um við hvað væri stuðst þegar komist væri að því að viðkomandi hefði verið í kannabisvímu. Í svarbréfi J-kk-ef K-kk-ef 9. júní sama árs kemur fram að tetrahýdrókannabínólsýra gæti fundist í þvagi í töluvert langan tíma eftir neyslu, allt upp í 6 til 8 vikur, þó venjulega væri um mun styttri tíma að ræða. Því væri ekki unnt að skera úr um hvort viðkomandi hefði verið undir áhrifum kannabis. Tetrahýdrókannabínól í blóði væri hins vegar örugg vísbending um að kannabis hefði verið neytt „fyrir stuttu síðan“. Ekki væri unnt að segja til um með neinni nákvæmni hvenær neysla hefði farið fram í þessu tilviki, en líklegt væri að það hafi verið innan 10 klukkustunda áður en blóðsýnið var tekið. Þéttni tetrahýdrókannabínóls í blóði gæti ein skorið úr um hvort viðkomandi væri undir áhrifum. Fram kom í bréfinu að í matsgerðinni væri vikið að tveimur þáttum í verkunum kannabis, annars vegar vímuverkun og hins vegar verkun á athygli, einbeitingu, viðbragðsflýti, samhæfingu hreyfinga og fleiri þáttum, sem máli skipti við stjórn bifreiða. Rannsóknir hafi sýnt að kannabisneytendur telji sig vera í kannabisvímu, jafnvel þó þéttni tetrahýdrókannabínóls í blóði sé mjög lág og sambærileg eða lægri en sú sem fannst í umræddu blóðsýni. Væri í þessu efni vísað til tiltekinna erlendra rannsókna. Megi því telja nokkuð öruggt að umræddur ökumaður hafi verið í kannabisvímu þegar blóðsýnið var tekið. Þá er til þess vísað að margar rannsóknir hafi verið gerðar á áhrifum framangreinds efnis á færni manna til þess að leysa af hendi ýmis próf, sem gæfu til kynna hæfni manna til þess að stjórna ökutæki með öruggum hætti. Meðal annars hafi verið sett upp samanburðarlíkan, sem nota mætti til þess að bera saman blóðþéttni alkóhóls og tetrahýdrókannabínóls. Samkvæmt þessu líkani samsvari 4 ng/ml af efninu að minnsta kosti 0,5 ‰ af etanóli í blóði. Þetta samsvaraði mun hærri etanólþéttni ef litið væri eingöngu til áhrifa kannabis á athygli. Segir síðan í niðurlagi bréfsins: „Af þessum rannsóknum og öðrum var dregin sú ályktun að líklegt sé að hæfni ökumanns í umræddu máli hafi verið skert. Hins vegar var ekki tekin afstaða til þess í matsgerðinni hvort þessi áhrif kunni að hafa verið mikil eða lítil.“

J-kk-nf K-kk-nf kom fyrir dóm og staðfesti matsgerð sína. Kom fram í framburði hans að hann teldi, út frá erlendum rannsóknum um hæfni manna til að stjórna ökutæki undir áhrifum áfengis annars vegar og kannabis hins vegar, miðað við meðaltalsferli, að það magn kannabis sem mældist í blóði ákærðu „skerti greinilega aksturshæfni“. Væri það borið saman við alkóhól ætti það að samsvara yfir 0,5 ‰ þess.

III.

Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf ríkissaksóknara til Lyfjafræðistofnunar 26. febrúar 2001, þar sem þess var farið á leit að upplýst yrði hvort unnt væri að tilgreina vikmörk við þær mælingar, sem vísað var til í bréfi stofnunarinnar 9. júní 2000 og framburði J-kk-ef K-kk-ef. Í niðurlagi svarbréfs hans 20. mars sl. kemur fram að engin vikmörk hafi verið sett um þéttni tetrahýdrókannabínóls í blóði ökumanna hér á landi. Í slíkum tilvikum væri stuðst við „réttarefnafræðilegt mat“. Matið væri byggt á niðurstöðum allmargra vísindarannsókna á verkunum kannabis. Verkanir kannabis væru, eins og annarra lyfja, mjög einstaklingsbundnar og háðar aðstæðum og kæmi það fram í miklum breytileika í niðurstöðum rannsókna. Segir svo í niðurlagi bréfsins: „Þessi breytileiki er venjulega miklu meiri en óvissan á mælingu hins virka efnis í blóði. Þess vegna er ekki tekið tillit til mælingaróvissu við réttarefnafræðilegt mat, nema fyrir liggi að hún sé óvenjulega há og það var hún ekki í þessu tilviki.”

IV.

Ágreiningslaust er að ákærða ók bifreiðinni PD 630 eins og nánar er lýst í ákæru, að öðru leyti en því, að ákærða hefur staðfastlega neitað að hún hafi verið undir áhrifum kannabisefna við aksturinn. Hún hefur bæði við rannsókn málsins og meðferð þess neitað að hafa neytt efnanna fyrir aksturinn, en gefið þá skýringu á ástandi sínu að hún hafi verið þreytt og slöpp og ætlað heim að sofa. Fullyrti hún að þrjár til fjórar vikur hafi liðið frá því hún síðast neytti fíkniefna. Annar lögreglumannanna, sem hafði afskipti af ákærðu að akstri hennar loknum, minntist ekki tilefnis þess að ástand hennar var kannað, en hinn kvað bifreiðina hafa rásað á veginum, þó ákærða hafi ekið hægt. Í frumskýrslu þess síðarnefnda er þess getið að þegar þeir sáu fyrst til ákærðu á bifreiðinni hafi þeir þekkt hana, en upplýsingar hefðu borist lögreglu um að hún væri fíkniefnaneytandi. Síðar í skýrslunni er því lýst að aksturinn hafi virst óöruggur og bifreiðin rásað talsvert.

Lýsing lögreglumannanna tveggja, sem höfðu afskipti af ákærðu, bendir til þess að hún hafi verið undir áhrifum einhvers konar vímuefna. Sú lýsing er hins vegar ekki í samræmi við vottorð læknis, sem skoðaði ákærðu rúmum hálftíma eftir að hún var handtekin, en í því kemur fram að engin líkamleg einkenni væru um neyslu örvandi efna. Lýsing varðstjóra á ástandi ákærðu kemur heldur ekki heim og saman við það, sem fram kemur í vottorði og vitnisburði læknisins, en varðstjórinn tók skýrslu af ákærðu tuttugu mínútum eftir að afskiptum læknisins af henni lauk. Af vottorði læknisins og vætti hans fyrir dómi verður ekki ráðið að ástand ákærðu hafi verið með þeim hætti að hún hafi verið undir áhrifum vímuefna. Þegar litið er til matsgerðar og framburðar J-kk-ef K-kk-ef, svo og bréfa hans, sem liggja frammi í málinu, er hins vegar ljóst að líklegt er að ákærða hafi verið undir áhrifum kannabis umrætt sinn. Af þessum gögnum og öðru því, sem fram er komið í málinu, verður þó ekki ráðið að fram séu komnar nægilegar líkur á því að ástand ákærðu við aksturinn hafi verið með þeim hætti að hún hafi ekki verið fær um að stjórna bifreiðinni örugglega vegna kannabisneyslu, sbr. 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þegar allt framangreint er virt þykir, gegn staðfastri neitun ákærðu og með vísan til 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, ósannað að ákærða hafi gerst sek um þá háttsemi, sem henni er gefin að sök í 1. lið ákærðu. Verður því fallist á þá niðurstöðu héraðsdómara að sýkna ákærðu af þessum lið ákæru.

Ákærða var í héraðsdómi sakfelld fyrir þann verknað sem henni er gefinn að sök í 2. lið ákæru. Hún unir þeirri niðurstöðu. Kemur hann því ekki til endurskoðunar hér. Ákærða hélt uppi vörnum í héraði vegna sakargifta samkvæmt 1. lið ákæru. Hefði því verið rétt að fella allan sakarkostnað á ríkissjóð. Samkvæmt því skal greiða úr ríkissjóði allan sakarkostnað í héraði, svo og áfrýjunarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

D ó m s o r ð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en sakarkostnað.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, A-kk-ef C-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 150.000 krónur.