384/2014

Dómur héraðsdóms var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Talið var að héraðsdómara hefði borið að kveðja til tvo sérfróða meðdómsmenn í samræmi við 3. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, auk þess sem ekki hefði verið tekin afstaða til sakargiftanna með rökstuddum hætti, sbr. f. lið 2. mgr. 183. gr. sömu laga. Þá hefði samningu dómsins einnig verið ábótavant.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. júní 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærði X krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði milduð.

Ákærði Y krefst aðallega sýknu, til vara að sér verði ekki gerð refsing, en að því frágengnu að refsing verði milduð.

I

Í I. kafla ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa útbúið og skilað til A hf. 20. nóvember 2008 rangri tjónstilkynningu vegna tjóns á bifreiðinni [...] í eigu ákærða X í því skyni að svíkja út vátryggingabætur úr ábyrgðatryggingu bifreiðarinnar [...] í eigu ákærða X án þess að tjón hefði orðið með þeim hætti sem lýst var í tilkynningunni. Þar sagði að tjón bifreiðarinnar [...] hefði orðið þegar bifreiðinni [...] hefði verið ekið aftur á bak á vinstri hlið þeirrar fyrrgreindu.

Við rannsókn málsins aflaði lögregla svonefndrar bíltæknirannsóknar sem fólst í því að kanna tiltæk gögn lögreglu um tjónið og þá einkum ljósmyndir af bifreiðunum tveimur. Í skýrslu um rannsóknina 27. febrúar 2012 var komist að þeirri niðurstöðu í ljósi ákomu á bifreiðinni [...] að hún hefði ekki getað valdið tjóninu sem varð á bifreiðinni [...]. Jafnframt var talið miðað við ákomu á síðargreindu bifreiðinni að hún hefði að minnsta kosti tvívegis lent í árekstri, en báðir ákærðu hafa frá öndverðu skýrt svo frá að bifreiðinni [...] hefði verið ekið einu sinni aftan á bifreiðina. Einnig aflaði lögregla álits B, kennara við bifreiðasmíðabraut Borgarholtsskóla, en í vætti hans fyrir dómi kom meðal annars fram að hann teldi að orsakir tjónsins yrðu ekki metnar eingöngu út frá ljósmyndum af bifreiðunum.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið er í málinu deilt um staðreyndir sem þörf er sérfræðilegrar kunnáttu til að leysa úr. Bar héraðsdómara því samkvæmt 3. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að kveðja til tvo meðdómsmenn með slíka sérkunnáttu.

II

Samkvæmt II. kafla ákæru er ákærða Y gefið að sök brot á 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 „með því að hafa 18. febrúar 2008 blekkt starfsfólk C hf. ... til að greiða fyrir viðgerð á bifreiðinni [...]... að fjárhæð kr. 722.038, á grundvelli rangrar tjónstilkynningar þar sem því var lýst að ákærði hefði ekið bifreiðinni norður Selásbraut í Reykjavík en misst stjórn á henni með þeim afleiðingum að bifreiðin hafnaði á tré á gatnamótunum við Rofabæ þar sem hún skemmdist á vinstri hlið.“ Í ákærunni er enn fremur tekið fram að ákærði hafi áður skilað tjónstilkynningu til A hf. þar sem því hafi verið lýst að 27. janúar 2008 hefði hann ekið sömu bifreið norður Selásbraut þegar annarri bifreið hefði skyndilega verið ekið í veg fyrir bifreið ákærða sem náð hefði að forða árekstri með þeim afleiðingum að bifreið hans hafnaði á tré á áðurgreindum gatnamótum þannig að hún skemmdist á vinstri hlið. Hafi síðarnefnda tryggingafélagið gengið frá fullnaðaruppgjöri vegna tjónsins.

Í niðurstöðu héraðsdóms um sakargiftir samkvæmt þessum ákærukafla er í upphafi tekið fram að ákærði hafi neitað sök og kveðið sig ekki hafa átt annarra kosta völ en að fá tjón sitt bætt úr kaskótryggingu sinni hjá C hf. þar sem vátryggingafélag bifreiðarinnar, sem ók í veg fyrir bifreið ákærða, A hf., hafi „fellt niður bótaskyldu“. Að sögn ákærða hafi hann, að ráðleggingu nafngreinds starfsmanns síðarnefnda félagsins, fyllt út nýja tjónstilkynningu og farið með hana til fyrrnefnda félagsins til að fá tjónið bætt. Starfsmaðurinn hafi neitað þessu í vitnaskýrslu fyrir dómi. Að öðru leyti er í niðurstöðu dómsins ekki vikið að ætluðum fjársvikum ákærða gagnvart C hf., heldur fjallað um viðskipti ákærða við A hf., þar á meðal slegið föstu „að ákærði hafi ítrekað reynt að hafa fé út úr tryggingafélaginu A“. Þrátt fyrir að héraðsdómur hafi ekki tekið afstöðu til þeirrar refsiverðu háttsemi, sem ákærða var samkvæmt framansögðu gefin að sök, þótti dóminum að fram væri komin lögfull sönnun þess að ákærði hefði gerst sekur um hana. Með þessu móti var ekki tekin afstaða til sakargiftanna með rökstuddum hætti, svo sem fyrir er mælt í f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

III

Samkvæmt framansögðu og með vísan til 1. mgr. 204 gr. laga nr. 88/2008 verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Ýmsir fleiri annmarkar eru á héraðsdómi, til dæmis er lýsing málsatvika ekki nægilega markviss, einkum að því er tekur til atvika samkvæmt II. kafla ákæru. Þá er gerð í löngu máli grein fyrir „rannsóknargögnum“, þar á meðal framburði ákærðu og vitna hjá lögreglu, í stað þess að greina frá rannsókninni í stuttu máli í tengslum við málsatvik, svo sem mælt er fyrir um í d. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008. Með vísan til meginreglu 1. mgr. 111. gr. laganna um að dómur skuli reistur á sönnunargögnum, sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, var jafnframt óþarft að rekja skýrslur, sem gefnar voru hjá lögreglu, nema að því leyti sem þær voru í andstöðu við eða vörpuðu frekara ljósi á það sem fram kom fyrir dómi.

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíður nýs dóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða X, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 558.000 krónur, og ákærða Y, J-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur.