79/2002

L höfðaði mál til heimtu skaðabóta úr hendi SH. Taldi hún sig hafa orðið fyrir tjóni þar sem SH hafi glatað víxilrétti á hendur útgefanda tveggja víxla en hún hafi sem eigandi fasteignar, sem stóð til tryggingar greiðslu samkvæmt víxlunum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af fyrirtækinu H og útgefnir og framseldir eyðuframsali af sama einstaklingnum. SH hafði höfðað mál á hendur H og útgefanda víxlanna en fallið frá kröfum á hendur útgefanda, þar sem víxilréttur hafi verið fyrndur á hendur honum. Dómkröfur SH á hendur H voru teknar til greina með áritun um aðfararhæfi en nokkrum dögum síðar var bú H tekið til gjaldþrotaskipta. Leitaði SH þá fullnustu í fasteign L, sem veðsett hafði verið með tveimur tryggingarbréfum til tryggingar greiðslu víxlanna. Áður en boð var samþykkt í eignina voru SH greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum. Talið var að SH hafi sem víxilhafa verið rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra samkvæmt ákvæðum víxillaga. Veð samkvæmt tryggingarbréfunum hefði staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og hún stóð til tryggingar kröfu SH á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign L hafi þannig staðið til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort SH hafi kosið sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Var SH því ekki talinn hafa bakað L tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu var SH sýknaður af kröfu L.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. febrúar 2002. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu, en til vara að krafan verði lækkuð frá því, sem dæmt var í héraði. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi gaf Hlunnavík ehf. út tryggingarbréf 14. nóvember 1995 til tryggingar á skuld samkvæmt víxli að fjárhæð 1.600.000 krónur, sem samþykktur var af félaginu til greiðslu 15. febrúar 1996. Með tryggingarbréfinu var handhafa víxilsins settur að veði með þriðja veðrétti nánar tilgreindur eignarhluti í fasteigninni Hverfisgötu 72 í Reykjavík. Var í bréfinu tekið fram að veðsetningin næði á sama hátt til endurnýjunarvíxla fyrir skuldinni. Á bréfinu var áritun um samþykki þáverandi þinglýsts eiganda fasteignarinnar fyrir veðsetningunni. Þá gaf Hlunnavík ehf. út annað tryggingarbréf 16. janúar 1997 fyrir skuldum að fjárhæð allt að 300.000 krónur, sem félagið og/eða V-kk-nf H-kk-nf kynnu að standa í eða ábyrgjast, þar á meðal víxilskuldum. Til tryggingar var sami eignarhluti í Hverfisgötu 72 og að framan getur veðsettur með fjórða veðrétti með samþykki þáverandi þinglýsts eiganda hans.

Með stefnu 19. mars 1998 höfðaði áfrýjandi mál á hendur Hlunnavík ehf. og V-kk-þgf H-kk-þgf til greiðslu á tveimur víxlum. Var annar víxillinn að fjárhæð 1.600.000 krónur, en hinn að fjárhæð 300.000 krónur. Báðir voru víxlarnir með gjalddaga 1. mars 1997, samþykktir til greiðslu af Hlunnavík ehf. og útgefnir af V-kk-þgf H-kk-þgf. Í málinu féll áfrýjandi frá kröfum á hendur V-kk-þgf H-kk-þgf, en að svo búnu var stefna í því árituð um aðfararhæfi í Héraðsdómi Reykjaness 16. apríl 1998. Heldur stefnda í máli þessu fram að áfrýjandi hafi þurft að falla frá kröfum á hendur V-kk-þgf H-kk-þgf, enda hafi víxilréttur verið fyrndur á hendur honum þegar stefnan var birt. Því er ekki andmælt af áfrýjanda. Ekki er ágreiningur í málinu um að umræddur víxill að fjárhæð 1.600.000 krónur hafi verið til framlengingar á víxli þeim með gjalddaga 15. febrúar 1996, sem vísað var til í framangreindu tryggingarbréfi 14. nóvember 1995, og hafi það því staðið samkvæmt efni sínu til tryggingar greiðslu víxilsins. Á sama hátt er ágreiningslaust að tryggingarbréfið 16. janúar 1997 hafi samkvæmt efni sínu tekið til áðurnefnds víxils að fjárhæð 300.000 krónur.

Samkvæmt gögnum málsins var bú Hlunnavíkur ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 22. apríl 1998. Leitaði áfrýjandi því fullnustu í fasteign þeirri, sem veðsett hafði verið til tryggingar greiðslu víxlanna, en hana hafði stefnda þá keypt með kaupsamningi og afsali 18. apríl 1997. Var eignin seld nauðungarsölu að beiðni hans á uppboði 21. september 1999. Áður en boð í eignina var samþykkt voru áfrýjanda greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum með samtals 3.214.013 krónum. Féll nauðungarsalan því niður.

Stefnda höfðaði mál þetta 24. janúar 2001 til heimtu skaðabóta úr hendi áfrýjanda. Telur hún sig hafa orðið fyrir tjóni, þar sem hún hafi sem eigandi fasteignarinnar, sem stóð til tryggingar greiðslu á skuld samkvæmt áðurnefndum tveimur víxlum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Telur hún að áfrýjandi hafi valdið sér þessu tjóni með því að hafa fyrir vangeymslu glatað víxilrétti á hendur útgefanda víxlanna, en með því hafi áfrýjandi bakað sér skaðabótaskyldu.

II.

Framangreind tvö tryggingarbréf, sem bæði voru með veði í fasteign stefndu, stóðu eins og að framan er rakið til tryggingar greiðslu hvort á sínum víxlinum. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af Hlunnavík ehf. og útgefnir og framseldir eyðuframsali af V-kk-þgf H-kk-þgf. Áfrýjanda var sem víxilhafa samkvæmt 2. mgr. 47. gr. víxillaga nr. 93/1933 rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra, sbr. 3. mgr. 47. gr. og 2. mgr. 28. gr. víxillaga. Hefði veð samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og það stóð til tryggingar kröfu áfrýjanda á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign stefndu stóðu þannig til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort áfrýjandi kaus sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Áfrýjandi hefur því ekki bakað stefndu tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefndu.

Stefnda verður dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sparisjóður Hafnarfjarðar, er sýkn af kröfu stefndu, L-kvk-ef D-kvk-ef K-kvk-ef.

Stefnda greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.