690/2008

Aðila greindi á um það hvort Ó bæri að endurgreiða 2.000.000 krónur, sem L sf., félag í eigu HH og HÞ, hafði greitt inn á reikning hans 1. mars 2004. Ó var á þeim tíma starfsmaður L sf. og kom að máli við HH og tjáði honum að eiginkona hans hefði tapað dómsmáli um ágreining er laut að fasteignakaupum og þyrfti að greiða umtalsverða upphæð. L sf. greiddi einnig 650.000 krónur inn á reikning Ó nokkrum dögum síðar en sú greiðsla var dregin af Ó við uppgjör launa og orlofs til hans við starfslok í desember 2006. Var ágreiningur um þann frádrátt því ekki til umfjöllunar. Aðila greindi á um hvort greiðslan 1. mars 2004 hefði verið peningalán, eins og HH og HÞ héldu fram, eða styrkur, eins og Ó hélt fram. Hæstiréttur taldi að þótt það kynni að hafa staðið L sf. nær að tryggja sönnun um hvers eðlis greiðslur þessar voru, hefði ekki verið grundvöllur fyrir Ó að líta svo á að hann þyrfti ekki að endurgreiða þessi tvö framlög eða semja sérstaklega um að L sf. félli frá rétti sínum til þess að endurkrefja hann um þau. Hlaut Ó að hafa verið ljóst að hann þyrfti að endurgreiða þá fjárhæð sem um var krafin nema um annað semdist. Líta yrði á greiðsluna sem lán frá L sf. til Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. desember 2008. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að málinu verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju. Að því frágengnu krefst hann sýknu af kröfu stefndu. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem greinir í héraðsdómi er óumdeilt með aðilum að Lyra sf. greiddi 2.000.000 krónur inn á reikning áfrýjanda 1. mars 2004 og 650.000 krónur 5. sama mánaðar. Ekki er heldur umdeilt að tilefni þessara greiðslna var að áfrýjandi, sem þá hafði starfað hjá Lyru sf. í um átta ár, hafði komið að máli við annan stefndu sem fyrirsvarsmann Lyru sf. og tjáð honum að eiginkona hans hefði tapað dómsmáli um ágreining er laut að fasteignakaupum og þyrfti þess vegna að greiða umtalsverða upphæð. Þá liggur einnig fyrir að Lyra sf. dró síðarnefndu fjárhæðina af áfrýjanda við uppgjör launa og orlofs til hans við starfslok í desember 2006. Telur áfrýjandi að sá frádráttur hafi ekki verið félaginu heimill, en ágreiningur um það er ekki til umfjöllunar í máli þessu. Aðila greinir á um hvort greiðslan 1. mars 2004 hafi verið peningalán, eins og stefndu halda fram, eða styrkur, eins og áfrýjandi heldur fram, en í málatilbúnaði hans er ráðstöfunin þó einnig nefnd örlætisgerningur. Telur áfrýjandi sér óskylt að endurgreiða fjárhæðina 2.000.000 krónur.

Fallist er á með héraðsdómi að stefndu hafi með framlagningu ársreikninga Lyru sf., yfirlýsingu endurskoðanda félagsins og vætti hans fyrir héraðsdómi svo og öðru sem tiltekið er í dóminum nægilega sýnt fram á að þeir hafi litið svo á að um lán til áfrýjanda væri að ræða. Gegn andmælum hans er á hinn bóginn ósannað að stefndu hafi gert honum grein fyrir því að svo væri, enda hvorki með skýrum hætti samið um gjalddaga á endurgreiðslu né önnur lánskjör.

Greiðslur þær er áfrýjandi fékk af framangreindu tilefni frá Lyru sf., samtals 2.650.000 krónur, námu meira en fimmföldum mánaðarlaunum hans, sem þó höfðu hækkað verulega í árslok 2003. Þótt það kunni að hafa staðið Lyru sf. nær að tryggja sönnun um hvers eðlis greiðslur þessar voru, var ekki grundvöllur fyrir áfrýjanda til að líta svo á að hann þyrfti ekki að endurgreiða þessi tvö framlög eða semja sérstaklega um að Lyra sf. félli frá rétti sínum til þess að endurkrefja hann um þau. Hlaut áfrýjanda að vera ljóst að hann þyrfti að endurgreiða þá fjárhæð sem krafið er um í máli þessu, nema um annað semdist. Hann gerði á starfstíma sínum hjá Lyru sf. engan reka að því að semja um að ekki yrði krafið um endurgreiðslu. Af skýrslu hans fyrir héraðsdómi má ráða að hann hefur ekki tilgreint framlagið sem gjöf á skattframtali sínu, svo sem honum bar ef framlagið var óendurkræft. Verður að líta á greiðslu þá, sem hér er til umfjöllunar, sem lán frá Lyru sf. til áfrýjanda. Óumdeilt er að ekki var samið um gjalddaga þess og gildir því sú meginregla kröfuréttar að lánið beri að endurgreiða þegar þess er krafist af hálfu kröfuhafa. Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um vexti og dráttarvexti.

Stefndu, sem voru einu eigendur sameignarfélagsins Lyru, sem var slitið um mitt ár 2007, fengu af því tilefni kröfu þá sem félagið átti samkvæmt framansögðu á hendur áfrýjanda. Verður að líta svo á að þeir eigi kröfuna sameiginlega. Þeim er rétt að haga kröfugerð á hendur stefnda svo sem þeir gera í málinu. Eru því engin efni til að vísa málinu frá héraðsdómi ex officio.

Áfrýjandi hefur krafist þess að málinu verði vísað heim í hérað og rökstutt þá kröfu svo að héraðsdómari hafi ekki tekið afstöðu til málsástæðu hans um tómlæti Lyru sf. með því að gera ekki reka að því að kynna honum að greiðslan hafi verið lán, sem bæri að endurgreiða og hann hafi því mátt treysta því að hann yrði ekki krafinn um endurgreiðslu. Héraðsdómari lýsir þeirri afstöðu sinni í hinum áfrýjaða dómi að meðal þess sem styðji að um lán hafi verið að ræða séu skýrslur annars stefnda og eiginkonu hans um samtal við áfrýjanda þar sem fram hafi komið að svo væri. Þá gerir hann einnig grein fyrir því að hann telji, með vísan til tilgreindra atriða, að þar sem áfrýjandi hafi ekki mátt líta svo á að um örlætisgerning hafi verið að ræða sé niðurstaða hans sú að greiðslan teljist hafa verið lán til áfrýjanda. Með þessum hætti tekur héraðsdómari nægilega afstöðu til framangreindrar málsástæðu og er engin ástæða til heimvísunar málsins.

Með framangreindum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ó-kk-nf Þ-kk-nf, greiði stefndu H-kk-þgf H. H-kk-þgf og H-kk-þgf Þ-kk-þgf sameiginlega 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.