19/2003

Á krafði vátryggingafélagið V um bætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í bílslysi á árinu 1992. V viðurkenndi bótaskyldu sína og vefengdi ekki að sum einkenni Á mætti rekja til slyssins, en taldi ósannað að samhengi væri milli slyssins og einkenna í öxl hennar, auk þess sem krafan væri fyrnd. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var aflað matsgerðar um heilsufarssögu og heilsufarslegt ástand Á og svo yfirmatsgerðar um hver væri varanleg læknisfræðileg örorka hennar vegna slyssins. Fyrir yfirmatsmönnum lágu ítarlegri gögn og upplýsingar en áður voru fram komnar. Var mat þeirra um orsakasamband og þróun einkenna Á lagt til grundvallar við úrslausn málsins. Voru samkvæmt því ekki komin fram haldbær rök fyrir því að tímabært hafi verið að leggja mat á varanlega læknisfræðilega örorku Á fyrr en gert var. Krafan var því ekki fyrnd samkvæmt 99. umferðarlaga nr. 50/1987 við birtingu stefnu til héraðsdóms. Niðurstaða héraðsdóms um bótafjárhæð var staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. janúar 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst áfrýjandi þess að krafa stefndu verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og henni dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Stefnda lenti í bílslysi 26. apríl 1992 á leið frá Akureyri til Neskaupstaðar. Fór bifreið, sem hún ók, þá út af þjóðveginum í Ljósavatnsskarði og valt heilan hring og stöðvaðist síðan á hjólunum. Var stefnda flutt á sjúkrahús á Akureyri þar sem saumað var saman 5 cm langt sár, sem hún fékk á hnakka. Í læknisvottorði um komu hennar á sjúkrahúsið kemur einnig fram að hún hafi kvartað um eymsli í hálsi. Stefnda var 29 ára gömul er slysið varð.

Er slysið varð bjó stefnda í Neskaupstað, þar sem hún starfaði sem yfirverkstjóri hjá Síldarvinnslunni hf., en flutti ári síðar til Siglufjarðar og loks til Keflavíkur 1998. Er í héraðsdómi greint frá því að stefnda leitaði nokkrum sinnum til lækna á þessum árum vegna stoðkerfisvandamála, sem hún átti við að stríða, og fóru versnandi. Var einkum um að ræða verki í hálsi og herðum og síðan einnig í hægri öxl, en þessi einkenni rekur stefnda til slyssins 1992. Var hún ítarlega rannsökuð og þá einkum eftir að hún flutti til Keflavíkur, svo sem fram kemur í dóminum. Vegna axlarmeins stefndu gerði B-kk-nf J-kk-nf bæklunarskurðlæknir aðgerð á henni árið 2001, sem veitti henni þó aðeins tímabundna bót á þrálátum verkjum. J-kk-nf V-kk-nf læknir mat síðan læknisfræðilega örorku stefndu 25. október 2001. Var niðurstaða hans sú að örorka af völdum slyssins væri 10%. Taldi hann líklegast að þrálát einkenni í hálsi, herðum og hægri öxl og fram í fingur mætti rekja til umferðarslyssins að öllu eða verulegu leyti.

Áfrýjandi viðurkennir bótaskyldu sína og vefengir ekki að einkenni í hálsi og herðum stefndu megi rekja til slyssins 1992. Hins vegar telur hann að sama gegni ekki um einkenni í hægri öxl hennar. Stefnda hafi ekki kvartað yfir þeim fyrr en löngu eftir slysið, sem bendi til þess að ekki sé neitt samhengi þar á milli. Unnt hefði verið að meta örorku stefndu vegna verkja í hálsi og herðum einu til þremur árum eftir slysið og sé þá rétt að miða við árslok 1995 svo að stefnda njóti alls vafa í þessu efni. Fyrningarfrestur kröfu hennar hafi því byrjað að líða 1. janúar 1996 og krafan samkvæmt því fyrnst í lok árs 1999 samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefna til héraðsdóms hafi hins vegar ekki verið birt fyrr en eftir lok fyrningarfrests eða 27. febrúar 2002.

Stefnda mótmælir því að tímabært hafi verið að leita eftir örorkumati svo snemma, sem áfrýjandi heldur fram. Skaði á öxl hennar vegna slyssins hafi komið fram smám saman og á löngum tíma, eins og þekkt sé með meiðsl af þessum toga. Hún hafi oft leitað til lækna næstu árin eftir slysið og loks farið í aðgerð 2001 til að freista þess að koma heilsufari sínu í betra horf. Þá fyrst hafi verið tímabært að leita eftir örorkumati. Hafi eðlilega verið staðið að þessu í ljósi þess á hve löngum tíma áverkar á öxl voru að koma í ljós.

Með dómi héraðsdóms var því hafnað að krafa stefndu væri fyrnd. Var áðurnefnt örorkumat J-kk-ef V-kk-ef læknis lagt til grundvallar um örorku hennar af völdum slyssins og stefndu dæmdar bætur úr hendi áfrýjanda eins og nánar greinir í dóminum.

II.

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms óskaði áfrýjandi eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir menn til að skoða og meta heilsufarssögu og heilsufarslegt ástand stefndu og láta í té álit um eftirtalin atriði: Í fyrsta lagi hvort hún hafi hlotið áverka á hægri öxl í bílslysinu 26. apríl 1992 og ef svo væri þá hvaða áverka. Í öðru lagi hvort hún hafi hlotið áverka á hægri öxl við fall af hestbaki í ágúst 1996 og ef svo væri þá hverja. Í þriðja lagi hver sé varanleg læknisfræðileg örorka stefndu af völdum bílslyssins eingöngu og í fjórða lagi hvenær heilsufarslegt ástand hennar eftir slysið hafi verið orðið stöðugt og fyrst verið tímabært að láta meta varanlega örorku stefndu af völdum þess. Voru Á-kk-nf K-kk-nf bæklunarskurðlæknir og Í-kk-nf G. H-kk-nf endurhæfingarlæknir dómkvaddir í þessu skyni 29. janúar 2003 og er matsgerð þeirra dagsett 28. apríl sama árs. Kemur þar meðal annars fram að stefnda kveðist muna vel eftir slysinu. Bílbelti hafi brugðist og ekki haldið henni þegar bíllinn valt. Hafi hún kastast til og skollið í bíltoppinn og fengið skurð á höfuðið. Eftir slysið hafi hún stífnað upp með verkjum í hálsi og herðum, einkum hægra megin. Þá komi fram í gögnum málsins að stefnda hafi kvartað undan stoðkerfisverkjum fyrir bílveltuna 1992 og þar á meðal í hálsi, herðum og hægri öxl. Kannist hún vel við það og reki þá verki til erfiðrar vinnu í fiskvinnslu og talið þetta vera „vöðvabólgu“ og að eymsli í vöðvum sé eitt algengasta vandamál fólks í fiskvinnslu vegna langrar stöðu eða einhæfra og endurtekinna hreyfinga. Töldu matsmennirnir þau einkenni, sem stefnda lýsti í öxlinni, vera algeng og aðalorsök þeirra væri ekki slys eða áverkar heldur hrörnunar- og slitbreytingar. Til að geta tengt þessi vandamál slysum sé nauðsynlegt að ákveðin einkenni komi fram strax eða fljótlega eftir slys. Sé ljóst að stefnda hafi hlotið hálstognun við slysið, en ekkert bendi til að hún hafi tognað á hægri öxl. Fyrstu spurningunni svöruðu matsmennirnir á þann veg að þeir teldu stefndu ekki hafa hlotið áverka á hægri öxl 26. apríl 1992. Kvartanir hennar frá öxlinni hafi samkvæmt gögnum málsins ekki komið fram fyrr en 1994 og verkir þá virst vera í vöðvum og vöðvafestum. Svar matsmannanna við annarri spurningunni var að stefnda hafi að öllum líkindum hlotið tognunaráverka á hægri öxl við að falla af hestbaki í ágúst 1996. Þriðju spurningunni svöruðu þeir þannig að læknisfræðileg örorka stefndu vegna bílslyssins 26. apríl 1992 þætti hæfilega metin 5% og þeirri fjórðu að hún hafi hlotið væga hálstognun við bílslysið og að eftir slíka áverka sé heilsufarslegt ástand orðið stöðugt innan tveggja ára og þá tímabært að meta varanlega læknisfræðilega örorku.

III.

Að fengnu undirmati fór stefnda þess á leit 15. ágúst 2003 að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að láta í té álit á því hver væri varanleg læknisfræðileg örorka hennar vegna áðurnefnds umferðarslyss. Voru G-kk-nf B. G-kk-nf bæklunarskurðlæknir, Á-kk-nf T-kk-nf R-kk-nf sérfræðingur í gigtarsjúkdómum og S-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir dómkvaddir í þessu skyni 25. ágúst 2003. Er matsgerð þeirra dagsett 29. október sama árs. Hafa yfirmatsmennirnir þar eftir stefndu að hún hafi við bílveltuna fengið högg víða á líkamann, meðal annars á hægri öxl. Frá þessum tíma hafi hún haft mikil og viðvarandi einkenni um hálshnykksáverka með verkjum í hálsi, höfði, herðum, baki og fram í hægri öxl og handlegg. Síðar hafi komið fram bólgur og skemmdir á vöðvafestum á hægri öxl, sem leiddu til aðgerðar. Þá geta matsmennirnir þess að auk gagna málsins hafi yfirmatsbeiðni fylgt fjöldi nýrra gagna, en meðal þeirra voru svokallaðar dagnótur úr sjúkradagbók Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað frá árinu 1992 og fleiri læknisfræðileg gögn frá tímabilinu 1993 til 2003. Í nefndri sjúkradagbók dagana 28. apríl til 19. maí 1992 komi fram að stefnda hafi leitað til lækna í Neskaupstað til saumatöku úr höfði og lýst verkjum í hálsi, herðum og hnakka. Einnig að hún hafi sagt hægri hönd sína hafa „bögglast undir sér“ við slysið, en ekki sé þarna minnst á hægri öxl. Þá séu fram komnar dagnótur yfir margar komur stefndu til heilsugæslulækna á Siglufirði frá mars 1993 til júní 1998. Af þeim sé ljóst að stefnda hafi kvartað undan verkjum í hálsi og hægri handlegg frá febrúar 1994 og þar með áður en hún datt af hestbaki 1996. Einkenni hennar virðist hafa farið vaxandi allan þann tíma, sem dagnóturnar taki til. Í beiðni K-kk-ef G. G-kk-ef læknis 28. febrúar 1993 um sjúkraþjálfun komi fram að stefnda hafi „slæm festumein hæ. megin í líkama“, en ekki komi nánar fram hvar þau séu. Í bréfi Þ-kk-ef I-kk-ef læknis 29. janúar 1997 komi fram að einkenni í hægri öxl stefndu hafi byrjað 1994. Í niðurstöðu yfirmatsmanna segir að þeir telji augljóst af gögnum málsins, framburði stefndu og athugun þeirra á henni að hún hafi hlotið talsverðan tognunaráverka á hálsi í slysinu 1992. Nokkru eftir slysið hafi farið að bera á verkjum í hægri öxl og/eða herðum og síðan út í hægri handlegg. Sé vel þekkt að slík einkenni geti ýmist stafað af leiðsluverk frá hálsinum sjálfum eða frá tognum á axlarfestum. Geti stundum verið miklum tormerkjum bundið fyrir lækna að átta sig til fulls á því hvort einkenni frá öxl eða handlegg sé fremur að rekja til háls- eða axlartognunar. Þótti yfirmatsmönnum ljóst að stefnda hafi haft veruleg einkenni frá hægri öxl og handlegg áður en hún datt af hestbaki í ágúst 1996 og töldu ekki ólíklegt að þau einkenni mætti að einhverju eða öllu leyti rekja til slyssins. Ástand hennar hafi þó hugsanlega orðið enn verra vegna vinnuálags og/eða tognunar þegar hún féll af hestbaki. Ekki sé þó unnt að fullyrða með vissu um þessi atriði. Til að báðir aðilar njóti vafans þyki yfirmatsmönnum sanngjarnt að fara bil beggja og meta axlarskaðann afleiðingu slyssins að hluta en að hluta af öðrum ástæðum. Stefnda hafi samkvæmt því hlotið skaða við umferðarslysið 1992 bæði á hálsi og að hluta á öxl. Mátu yfirmatsmenn varanlega læknisfræðilega örorku hennar af völdum slyssins 10%.

IV.

Fyrir yfirmatsmönnum lágu ítarlegri gögn og upplýsingar um sjúkrasögu stefndu en áður voru fram komnar. Telja þeir sýnt að hún hafi hlotið skaða á hægri öxl sinni við slysið 1992. Af umfjöllun yfirmatsmanna er einnig ljóst að einkenni þessa skaða hafi farið vaxandi á mörgum árum og þannig liðið langur tími þar til tjónið kom fram til fulls. Verður þetta mat þeirra lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Eru samkvæmt því ekki fram komin haldbær rök fyrir því að tímabært hafi verið að leggja mat á varanlega læknisfræðilega örorku stefndu fyrr en gert var. Eru skilyrði 99. gr. umferðarlaga, sem áfrýjandi ber fyrir sig, ekki uppfyllt til þess að krafa stefndu sé fallin niður fyrir fyrningu. Samkvæmt öllu framanröktu og með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að krafa stefndu hafi verið ófyrnd við birtingu stefnu til héraðsdóms 27. febrúar 2002.

Áfrýjandi krefst þess til vara að krafa stefndu verði lækkuð. Stefnda varð fyrir slysinu fyrir gildistöku skaðabótalaga nr. 50/1993 og er í héraðsdómi gerð skýr grein fyrir tölulegum forsendum kröfu hennar. Með vísan til forsendna dómsins verður niðurstaða hans um einstaka liði bótakröfu stefndu staðfest.

Niðurstaða héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefndu, Á-kvk-þgf V. P-kvk-þgf, 900.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.