56/2001

J, yfirvélstjóri á skipinu A, sótti eiganda þess, ÚA hf., um skaðabætur vegna vinnuslyss er hann varð fyrir er verið var að taka nýjan rafmótor út úr jeppabifreið, en þessi mótor átti að koma í stað annars, sem bilað hafði í skipinu. Fallist var á það með J að verkið hefði verið unnið undir álagi en ekki yrði þó talið að aðstæður hefðu verið með þeim hætti sem óvenjulegar eru í útgerð. Samkvæmt 2. mgr. 53. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 hefur vélstjóri umsjón með nauðsynjum til reksturs og viðhalds véla, veitir þeim móttöku og athugar magn þeirra og gæði. Samkvæmt tilgreindum ákvæðum framlagðrar verklýsingar yfirvélstjóra á A var það í verkahring J að gera tillögu til útgerðarinnar um varahlutakaup og annast innkaup þeirra í samráði við útgerð. Þar sem hann og skipstjórinn höfðu ekki náð sambandi við útgerðina var fyrir hendi stöðuumboð til þess að afla nauðsynlegra varahluta. Var það því talið í verkahring J að annast það að útvega mótorinn og stjórna því að hann kæmist um borð. Valdi J aðferðina við að koma mótornum úr bifreiðinni og stjórnaði aðgerðum. Sannað þótti að unnt hefði verið að útvega lyftara á staðnum, en ósannað að ekki hefði mátt nota lyftara til verksins. Jafnframt var það viðurkennt af J að aðrar og heppilegri aðferðir hefði mátt viðhafa þótt mótorinn væri tekinn úr bifreiðinni með handafli. Upplýst var að J og hjálparmenn hans réðu ekki við þennan þunga mótor með þeirri aðferð sem valin var. Hún var á ábyrgð J og ekki var talið að hann hefði sýnt fram á saknæmt atferli annarra. Var ÚA hf. því sýknaður af kröfum J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 13. febrúar 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda en til vara lækkunar á kröfum hans. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu 25. apríl 2001. Hann gerir þær kröfur aðallega að aðaláfrýjandi greiði sér 11.750.004 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 af 12.948.722 krónum frá 25. mars 1997 til 21. júní 1999, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga af 11.750.004 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara gerir hann kröfu um að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt sviðsettar myndir af því þegar rafmótor, eins og sá sem um getur í málinu, er settur í og tekinn úr jeppabifreið. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms voru frekari skýrslur teknar fyrir dómi af gagnáfrýjanda og vitnum. Fékk gagnáfrýjandi þá tækifæri til að tjá sig um sviðsettu myndirnar og koma að athugasemdum sínum.

I.

Gagnáfrýjandi sækir aðaláfrýjanda um skaðabætur vegna vinnuslyss er hann varð fyrir á bryggjunni í Ólafsvík aðaranótt 25. mars 1997 er verið var að taka nýjan rafmótor út úr jeppabifreið. Mótorinn hafði verið settur í bifreiðina hjá Landvélum ehf. í Kópavogi með lyftara og fluttur með bifreiðinni þaðan til Ólafsvíkur þá um kvöldið af syni gagnáfrýjanda. Gagnáfrýjandi var yfirvélstjóri á Arnarnúpi ÞH 272 og var verkið unnið undir hans stjórn. Skipið hafði komið inn til Ólafsvíkur vegna þess að rafmótor fyrir nótaniðurleggjara hafði bilað og átti nýi mótorinn að koma í hans stað. Þetta var í lok loðnuvertíðar og var skipverjum kappsmál að geta stundað veiðar þann sólarhring sem eftir var. Þeim hafði ekki tekist að ná til útgerðarinnar og höfðu skipstjórinn og gagnáfrýjandi komið sér saman um að hann annaðist um að fá nýjan mótor og koma honum á sinn stað. Mótorinn vóg um 260 kg og var hann tekinn með handafli úr bifreiðinni um bakhurð. Hurðin opnaðist upp og skagaði út frá farangurgeymslunni. Tveir plankar voru reistir upp að bifreiðinni og bretti sett undir og plankarnir negldir í það. Átti að færa mótorinn niður plankana. Fjórir menn voru við verkið, gagnáfrýjandi og sonur hans öðrum megin við plankana en tveir skipverjar hinum megin. Myrkur var og blautt. Fljótlega eftir að þeir höfðu komið mótornum út á plankana virtist þeim sem hann væri að renna út af öðrum megin. Skipverjarnir tveir, er þar voru, tóku þá hraustlega á móti með þeim afleiðingum að mótorinn fór út af hinum megin og á gagnáfrýjanda. Hlaut hann alvarlegan áverka á hné, svo sem nánar greinir í héraðsdómi. Hefur hann fengið bætur vegna áverkans í samræmi við 2. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Í málinu sækir hann útgerðina um frekari bætur en dregur áminnstar bætur frá kröfu sinni samkvæmt þágildandi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

II.

Loðnuskipið Arnarnúpur ÞH 272 er nú í eigu aðaláfrýjanda. Er ekki ágreiningur um aðild málsins. Bókað var um slysið í skipsdagbók og verður að telja tildrög þess ljós og óumdeild. Fallast má á það með gagnáfrýjanda að verkið hafi verið unnið undir álagi en ekki verður þó talið að aðstæður hafi verið með þeim hætti sem óvenjulegar eru í útgerð. Samkvæmt 2. mgr. 53. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 hefur vélstjóri umsjón með nauðsynjum til reksturs og viðhalds véla, veitir þeim móttöku og athugar magn þeirra og gæði. Í framlagðri verklýsingu yfirvélstjóra á Arnarnúpi, liðum 3.2 og 3.5, var það í verkahring gagnáfrýjanda að gera tillögu til útgerðarinnar um varahlutakaup og annast innkaup þeirra í samráði við útgerð. Þar sem hann og skipstjórinn náðu ekki sambandi við útgerðina var fyrir hendi stöðuumboð til þess að afla nauðsynlegra varahluta. Samkvæmt greindum ákvæðum og samkomulagi við skipstjóra var það í verkahring gagnáfrýjanda að annast það að útvega mótorinn og stjórna því að hann kæmist um borð. Valdi gagnáfrýjandi aðferðina við að koma mótornum úr jeppabifreiðinni og stjórnaði aðgerðum. Samkvæmt framburði hafnarvarðarins í Ólafsvík var unnt að útvega lyftara á staðnum. Er ósannað að ekki hafi mátt nota lyftara til verksins þótt bakhurð jeppans skagi út frá farangursgeymslunni þegar hún er opin. Jafnframt er það viðurkennt af gagnáfrýjanda að aðrar og heppilegri aðferðir hefði mátt viðhafa þótt mótorinn væri tekinn úr bifreiðinni með handafli. Upplýst er að mennirnir fjórir réðu ekki við þennan þunga mótor með þeirri aðferð sem valin var. Hún var samkvæmt áður sögðu á ábyrgð gagnáfrýjanda og verður ekki talið að hann hafi sýnt fram á saknæmt atferli annarra. Ber því að sýkna aðaláfrýjanda af kröfum hans.

Eftir atvikum er rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Útgerðarfélag Akureyringa hf., skal vera sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, J-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.