603/2013

A höfðaði mál gegn B og C og krafðist þess að tilteknar erfðaskrár B yrðu ógiltar auk skiptayfirlýsingar hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að B hefði með þeirri erfðaskrá sem yngst var afturkallað eldri erfðaskrár sínar. Þá hefði hún gefið skýrslu hjá embætti sérstaks saksóknara eftir að umræddar erfðaskrár voru gerðar þar sem hún taldi sig vera í fullum rétti til að ráðstafa eignum sínum að vild og að breytingar á erfðaskrám hefðu verið gerðar að hennar frumkvæði og enginn haft áhrif á það. Í dóminum sagði að í erfðalögum nr. 8/1962 sé gerður greinarmunur á hæfi til að gera erfðaskrá og afturkalla hana. Eftir 2. mgr. 48. gr. laganna nægi að arfleifandi láti ótvírætt í ljós að hann taki erfðaskrá sína aftur til þess að hún sé fallin úr gildi. Með yngstu erfðaskránni hefði fallið niður réttur A til arfs eftir B en sá réttur hefði byggst á fyrirmælum í eldri erfðaskrám. Þetta hefði legið ótvírætt fyrir við höfðun málsins og hafði áfrýjandi af þeim sökum ekki lögvarða hagsmuni af málshöfðuninni. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. september 2013. Hún krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en til vara að stefndu „verði dæmdar til að þola ógildingu á þremur erfðaskrám stefndu B, dagsettum 6. ágúst 2010, 16. júní 2011 og 20. október 2011.“ Að því frágengnu er þess krafist að stefndu verði dæmdar til að þola ógildingu á tveimur síðastgreindu erfðaskránum, en ella þeirri síðastnefndu. Einnig er þess krafist í öllum þremur tilvikunum „að ógilt [verði] með dómi skiptayfirlýsing dagsett 11. október 2011, sem færð var í þinglýsingabók sýslumannsins í Borgarnesi 14. sama mánaðar og ber númerið M-1613/2011.“ Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram ritaði stefnda B undir erfðaskrá 20. október 2011, þar sem hún arfleiddi stefndu C að öllum eigum sínum og lýsti jafnframt erfðaskrá sína frá 16. júní sama ár „svo og hugsanlega aðrar eldri erfðaskrár úr gildi fallnar.“ Fyrstgreinda erfðaskráin var staðfest með undirritun tveggja arfleiðsluvotta. Stefnda B gaf skýrslu sem vitni hjá embætti sérstaks saksóknara 16. ágúst 2012, þar sem hún taldi sig vera í fullum rétti til að ráðstafa eignum sínum að sinni vild. Breytingar á erfðaskrám sínum hafi verið að sínu frumkvæði og enginn haft áhrif á það. Þá lýsti hún því yfir fyrir dómi, eftir að mál þetta var höfðað, að hún staðfesti að með erfðaskránni 20. október 2011 hafi hún afturkallað fyrri erfðaskrár sínar.

Í erfðalögum nr. 8/1962 er gerður greinarmunur á hæfi manns til að gera erfðaskrá og afturkalla hana. Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. þeirra laga er erfðaskrá því aðeins gild að sá, sem gerir hana, sé svo heill heilsu andlega að hann sé fær um að gera þá ráðstöfun á skynsamlegan hátt. Eftir fyrri málslið 2. mgr. 48. gr. laganna nægir á hinn bóginn að arfleifandi láti ótvírætt í ljós að hann taki aftur erfðaskrá sína til þess að hún sé fallin úr gildi.

Eins og að framan greinir kom fram í erfðaskránni, sem stefnda B undirritaði 20. október 2011, að hún afturkallaði eldri erfðaskrár sínar. Staðfesti hún þann vilja sinn við skýrslutöku hjá embætti sérstaks saksóknara 16. ágúst 2012, rúmum tveimur mánuðum áður en mál þetta var höfðað. Samkvæmt 2. mgr. 48. gr. erfðalaga féllu eldri erfðaskrár stefndu B úr gildi við gerð erfðaskrár hennar 20. október 2011 og við það féll niður réttur áfrýjanda til arfs eftir hana, en sá réttur hafði byggst á fyrirmælum í erfðaskrám hennar frá 26. maí 2006, 6. ágúst 2010 og 16. júní 2011. Þegar mál þetta var höfðað 29. og 31. október 2012 lá þetta ótvírætt fyrir og hafði áfrýjandi af þeim sökum ekki lögvarða hagsmuni af málshöfðuninni, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt því verður að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Eftir þessum málsúrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað á báðum dómstigum, svo sem fyrir er mælt í 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991, eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar verður annars vegar litið til þess að hvorug stefnda krafðist frávísunar málsins í héraði og hins vegar að málið var höfðað af þarflausu þannig að áfrýjanda verður gert að greiða stefndu álag á málskostnað samkvæmt 2. mgr., sbr. a. lið 1. mgr. 131. gr. sömu laga.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, B og C, hvorri um sig, samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.