646/2008

L krafði T um bætur úr brunatryggingu fasteignar L, sem brann 10. október 2003. Aðal- og varakrafa L var reist á brunabótamati fasteignarinnar á tjónsdegi og var um að ræða uppreiknaða fjárhæð niðurstöðu mats sem framkvæmt hafði verið skömmu eftir að L keypti fasteignina haustið 1997. Í skilmálum, sem giltu um vátrygginguna, sagði að ef húseign eyðilegðist algerlega skyldu matsmenn kanna hvort vátryggingafjárhæðin væri í samræmi við raunverulegt verðmæti eignarinnar á tjónsdegi. Fallist var á að T hefði verið heimilt að láta framkvæma mat á raunverulegu verðmæti fasteignarinnar eftir tjónið. Var talið að T væri óskylt að greiða hærri vátryggingabætur en sem næmu raunverulegu tjóni L, óháð því hvert vátryggingarverðið var og þar með iðgjöld sem greidd höfðu verið. L undi ekki mati T. T fékk þá dómkvadda menn til að meta endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar og markaðsverð hennar. T undi ekki þeirri niðurstöðu og voru dómkvaddir þrír menn, að beiðni hans, til að meta yfirmati það sem áður hafði verið metið. Var yfirmatsgerðin lögð til grundvallar í málinu og fallist á að endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar væri 12.767.000 krónur. Þótt L hefði tekið ákvörðun um endurbyggingu fasteignarinnar taldi Hæstiréttur að þar sem þeirri ákvörðun hefði ekki verið hrint í framkvæmd væri ekki unnt að veita L aðfararhæfan dóm um greiðslu T á ofangreindri fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar..

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. nóvember 2008. Hann krefst þess aðallega að stefndi greiði sér 30.966.164 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. október 2003 til 27. mars 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann viðurkenningar á því að endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar Hafnargötu 61, Bolungarvík, fastanúmer 212-1249, nemi 30.966.164 krónum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. október 2003 til 27. mars 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefndi greiði sér 12.767.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. október 2003 til 27. mars 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Að þessu frágengnu krefst áfrýjandi viðurkenningar á því að endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar Hafnargötu 61, Bolungarvík, nemi 12.767.000 krónum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. október 2003 til 27. mars 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Að því frágengnu krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms um annað en málskostnað. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Aðal- og varakrafa áfrýjanda um bætur úr brunatryggingu fasteignarinnar Hafnargötu 61, Bolungarvík, eru reistar á brunabótamati hennar á tjónsdegi 10. október 2003. Um er að ræða uppreiknaða fjárhæð niðurstöðu mats sem framkvæmt var af Fasteignamati ríkisins að beiðni áfrýjanda haustið 1997, skömmu eftir að hann keypti fasteignina. Matið var reist á skoðun matsmanns á fasteigninni. Kveðst áfrýjandi hafa greitt iðgjald af brunatryggingu fasteignarinnar miðað við framangreint mat. Hann hefur lýst því yfir að hann hafi tekið ákvörðun um endurbyggingu fasteignarinnar, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar og 1. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 809/2000 um lögboðna brunatryggingu húseigna.

Í skilmálum þeim, sem um vátrygginguna giltu, er í gr. 12.4. kveðið á um að ef húseign eyðileggst algerlega skuli matsmenn kanna hvort vátryggingarfjárhæðin sé í samræmi við raunverulegt verðmæti eignarinnar á tjónsdegi. Í 2. gr. laga nr. 48/1994, sbr. 1. og 2. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 809/2000, er mælt fyrir um á hvaða grundvelli slíkt mat fari fram. Þótt brunabótamat það, sem gilti á tjónsdegi, hafi verið reist á mati á fasteigninni sem fram fór um sex árum fyrir tjónsdag og iðgjald vátryggingarinnar hafi verið við það miðað, verður fallist á með héraðsdómi að stefnda hafi verið heimilt að láta framkvæma mat á raunverulegu verðmæti fasteignarinnar eftir tjónið. Er stefnda óskylt að greiða hærri vátryggingabætur en sem nemur raunverulegu tjóni áfrýjanda, sbr. 39. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem hér eiga við, óháð því hvert vátryggingarverðið var og þar með iðgjöld sem greidd voru.

Áfrýjandi undi ekki mati stefnda 10. desember 2003 sem hann gerði með vísan til gr. 12.1. í skilmálum vátryggingarinnar, á því hver fjárhæð brunatryggingarbóta ætti að vera miðað við endurbygginu fasteignarinnar. Eins og gerð er grein fyrir í héraðsdómi fékk stefndi dómkvadda menn til að meta endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar og markaðsverð hennar og skiluðu þeir matsgerð í júlí 2005. Stefndi undi ekki niðurstöðu hennar. Að beiðni hans voru dómkvaddir þrír menn til að meta yfirmati það sem áður hafði verið metið. Þeir skiluðu yfirmatsgerð í september 2006 og var niðurstaða þeirra sú, að matsfjárhæð ,,þeirra efnislegu verðmæta húseignarinnar ... sem eyðilagst gátu af eldi á tjónsdegi þann 10. október 2003, miðað við byggingarkostnað hennar að frádregnum afskriftum vegna aldurs, slits, viðhalds og ástands eignarinnar að öðru leyti“ væri 12.767.000 krónur. Yfirmatsmenn töldu að markaðsverð fasteignarinnar á tjónsdegi hafi verið 4.000.000 króna. Yfirmatsmenn áttu að sönnu ekki kost á að skoða matsandlagið. Í yfirmatsgerð eru tilgreind þau gögn sem hún er reist á, hjá hverjum yfirmatsmenn öfluðu munnlegra upplýsinga og hvaða sjónarmiðum aðilar matsmálsins tefldu fram. Yfirmatsmenn gera grein fyrir því ástandi sem þeir telja að fasteignin hafi verið í, meðal annars ástandi þaks, sem þeir telja að hafi ekki staðist kröfur sem gera eigi til burðarþols þakvirkis bygginga á staðnum, botnplötu sem þeir rökstyðja að hafi verið skemmd fyrir brunann og ástandi hússins að öðru leyti, meðal annars vegna skorts á viðhaldi. Það er niðurstaða yfirmatsmanna að fasteignin hafi verið komin til ára sinna og verið að nálgast endalok líftíma síns er bruninn varð. Yfirmatsmenn gera einnig að öðru leyti grein fyrir forsendum mats á endurbyggingarkostnaði og afskriftum. Tilgreina þeir afskriftarhlutfall einstakra þátta fasteignarinnar. Svo sem í héraðsdómi greinir komu tveir af þremur yfirmatsmönnum fyrir dóm til að staðfesta yfirmatsgerðina og svara spurningum um efni hennar og þær forsendur sem hún er reist á. Verður fallist á með héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að leggja beri yfirmatsgerðina til grundvallar við sönnun um endurbyggingar- eða stofnverð fasteignarinnar.

Í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 48/1994, sbr. 1. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 809/2000, er mælt fyrir um að bætur úr brunatryggingu húseignar, sem eyðilagst hefur, megi aðeins greiða til þess að endurbyggja hana. Ber stefnda samkvæmt þessum reglum að sjá til þess að þeim sé réttilega varið. Þótt áfrýjandi hafi lýst því yfir að hann hafi ákveðið að endurbyggja fasteignina hefur hann ekki sýnt fram á að hann hafi gert þær ráðstafanir til að framkvæma framangreinda ákvörðun að réttur til greiðslu vátryggingarbótanna hafi stofnast honum til handa.

Stefndi hefur ekki andmælt kröfu áfrýjanda um almenna vexti og tilvísun hans til 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 að því er þá snertir.

Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms þar á meðal um vexti og fyrningu hluta þeirra, verður hann staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Löndunarþjónustan ehf., greiði stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., málskostnað fyrir Hæstarétti 400.000 krónur.