666/2008

Í málinu deildu aðilar um hvort Á nyti réttar til bóta úr slysatryggingu ökumanns eða hvort hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur og ætti því að bera tjón sitt sjálfur, að öllu leyti eða að hluta samkvæmt 5. gr. skilmála vátryggingarinnar og 18. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að R og S bæru sönnunarbyrðina fyrir því að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 5. gr. skilmálanna. Talið var að sú staðreynd að Á hefði ekið vel yfir leyfðum hámarkshraða gæfi vísbendingu um að hann hefði sýnt af sér slíkt gáleysi við aksturinn. En vegna skorts á nauðsynlegum gögnum sem R og S hefði verið í lófa lagið að leggja fram var talið að þau hefðu ekki uppfyllt nægilega skyldu sína til sönnunar um að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn. Var því fallist á kröfur Á um skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. desember 2008. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara að krafa stefnda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Snemma að morgni 9. maí 2004 ók stefndi bifreið sinni af BMW gerð eftir Sæbraut til norðausturs, en tvær akreinar eru í þá akstursstefnu. Skammt vestan gatnamóta Sæbrautar og Laugarnesvegar missti hann stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum að hún rakst á vegrið sem skilur að akbrautir Sæbrautar í gagnstæðar áttir og síðar á umferðarljósavita á miðeyju götunnar. Við áreksturinn valt bifreiðin á hvolf og rann þannig til austurs eftir syðri akrein götunnar uns hún nam staðar gegnt húsi nr. 4 við Kleppsveg. Samkvæmt lögregluskýrslu mældust „dragför“ bifreiðarinnar 172 metrar. Leyfður hámarkshraði á götunni var 60 km/klst. en málsaðilar miða við að stefndi hafi ekið á 95 km/klst., að minnsta kosti skömmu áður en hann missti stjórn á bifreiðinni. Um er að ræða götu með bundnu slitlagi og voru akstursskilyrði ákjósanleg, en þar sem slysið varð lá gatan í aflíðandi beygju. Deila málsaðila stendur um hvort stefndi njóti réttar til bóta úr slysatryggingu ökumanns eða hvort hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn og eigi því að bera tjón sitt sjálfur, að öllu leyti eða að hluta samkvæmt 5. gr. skilmála vátryggingarinnar og 18. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga.

Í 5. gr. umræddra skilmála segir: „Réttur til vátryggingarbóta getur fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga ef vátryggingartaki eða vátryggður vanrækir skyldur sínar gagnvart félaginu, t.d. ef hann ekur án þess að hafa ökuréttindi eða veldur tjóni af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna.“ Fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að áfrýjendur beri sönnunarbyrði fyrir því að gáleysi stefnda hafi verið með þeim hætti að teljast stórkostlegt í skilningi þessa ákvæðis. Sú staðreynd að stefndi ók vel yfir leyfðum hámarkshraða gefur vísbendingu um að hann hafi sýnt af sér slíkt gáleysi við aksturinn. Ber að líta til þess að vegurinn liggur um þéttbýli þar sem búast má við umferð gangandi fólks en á þessum vegarkafla eru nokkur gatnamót með götuljósum. Verður því að ætla að þessar aðstæður liggi fyrst og fremst til grundvallar ákvörðun um hámarkshraða á þessum vegarkafla, en hvorki ástand vegarins né hin aflíðandi beygja sem á honum er. Þá hefur þýðingu við úrlausn þessa máls að gögn um slysavettvang voru ekki öll lögð fram við meðferð þess. Þannig vantar ljósmyndir af vettvangi og stóran hluta vettvangsuppdráttar. Því verður ekki ályktað um aksturslag stefnda með jafn eindregnum hætti og annars hefði að líkindum verið unnt. Til að mynda sést ekki hvar steyptur vegkantur við gatnamótin endar og hvar svokölluð dragför eftir bifreið stefnda byrjuðu svo unnt væri að sjá hvort og þá hvar stefndi beygði skyndilega á veginum. Þá kom fram hjá áfrýjendum að þeir gætu ekki svarað hvaða merkingu ætti að leggja í orðið dragför í gögnum málsins og hvort þau væru að hluta til eða öllu leyti bremsuför. Áfrýjendum var í lófa lagið að leggja nauðsynleg gögn fram og gefa skýringar á þeim. Bera þau hallann af því að hafa ekki gert það. Samkvæmt þessu hafa áfrýjendur ekki uppfyllt nægilega skyldu sína til sönnunar um að stefndi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi eða stórkostlega vangá við aksturinn, sbr. 5. gr. vátryggingarskilmálanna og 18. gr. laga nr. 20/1954. Því verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Eftir þessum úrslitum verða áfrýjendur dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur Rebekka ehf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. greiði 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, Á-kk-ef P-kk-ef Á-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 300.000 krónur.