71/2015

K krafðist þess að viðurkennt yrði að S hf. og F bæru óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem K varð fyrir í slysi þegar hann var við æfingar í svokallaðri togvél í líkamsræktarmiðstöð sem rekin var af F. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki hefði farið fram fullnægjandi rannsókn á tækinu eftir slys K sem full þörf hefði verið á þar sem forstöðumaður líkamsræktarmiðstöðvarinnar hefði haft vitneskju um að óhöpp hefðu áður orðið við notkun þess. Þess í stað hefði forstöðumaðurinn látið gera tilgreindar úrbætur á tækinu en eftir þær hefði K verið ókleift að sýna fram á að tækið hefði verið vanbúið er hann varð fyrir slysinu. Yrðu S hf. og F að bera hallann af því að ekki hefði hefði farið fram viðhlítandi rannsókn á orsökum slyssins. Var því talið að F hefði ekki gripið til fullnægjandi ráðstafana til að tryggja öryggi þeirra sem sóttu líkamsræktarstöðina og bæru S hf. og F ábyrgð á tjóni sem rakið væri til þeirrar vanrækslu. Þá lægju ekki fyrir í málinu haldbær gögn sem styddu það að K hefði farið rangt að við notkun tækisins og voru því ekki talin efni til að fella sök á hann. Var krafa K því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. janúar 2015. Hann krefst þess að viðurkennt verði að gagnáfrýjendur beri óskipta skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem hann varð fyrir í slysi 19. ágúst 2010. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 27. mars 2015. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að þeir verði einungis dæmdir skaðabótaskyldir að hluta vegna slyss aðaláfrýjanda og málskostnaður verði felldur niður.

I

Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi. Er ágreiningslaust með aðilum að aðaláfrýjandi varð fyrir líkamstjóni er hann slasaðist við æfingu í líkamsræktarsal íþróttamiðstöðvarinnar á Egilsstöðum 19. ágúst 2010, og hlaut af varanlega örorku. Íþróttamiðstöðin er rekin af gagnáfrýjanda Fljótsdalshéraði. Umrætt sinn var aðaláfrýjandi við æfingar í svokallaðri togvél sem er fjölnota líkamsræktartæki. Samkvæmt gögnum málsins er sá hluti tækisins sem aðaláfrýjandi var að nota þannig gerður að á neðri hluta þess er stálvír sem þræddur er í gegnum lóðabunka. Þaðan liggur stálvírinn upp í gálga og svo í gegnum trissuhjól sem fest er utan á sleða. Sleðinn er festur utan á ríflega mannhæðarháa stoð og er hægt að breyta hæð sleðans og þar með trissunnar með því að renna sleðanum upp eða niður stoðina. Á stoðinni eru göt með jöfnu millibili og til að færa sleðann til á stoðinni þarf að draga út þrýstipinna á honum og festa hann aftur við stoðina með því að sleppa pinnanum þannig að hann smelli inn í gat í þeirri hæð sem óskað er.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er ekki ágreiningur um að slys aðaláfrýjanda varð við það að sleðinn, með trissuhjólinu sem að framan er lýst, losnaði og rann niður stoðina með þeim afleiðingum að trissuhjólið slóst í höfuð aðaláfrýjanda. Telur aðaláfrýjandi að slysið verði rakið til bilunar eða vanbúnaðar í tækinu þar sem fyrrnefndur þrýstipinni hefði ekki haldið og við það hefði sleðinn losnað. Gagnáfrýjendur telja á hinn bóginn að slysið verði rakið til óaðgætni aðaláfrýjanda sjálfs þar sem hann hafi ekki gætt þess að pinninn væri rétt settur í.

II

Líkamsræktartæki það sem hér er fjallað um var tekið í notkun hjá íþróttamiðstöðinni í byrjun árs 2005 og verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að ekki hafi orðið nein óhöpp í tengslum við notkun þess fyrr en vorið 2010 og aftur í ágúst sama ár er vitnin Á-kk-nf H-kk-nf P-kk-nf og A-kvk-nf Þ-kvk-nf urðu fyrir því eins og aðaláfrýjandi að sleðinn losnaði við notkun tækisins. Þeim tókst þó að koma sér undan trissuhjólinu og sleppa við meiðsli. Vitnið A-kvk-nf taldi ástæðu þess að sleðinn féll vera þá að „pinninn hafði ekki smollið inn.“ Spurð um hvort hún teldi sig hafa gert eitthvað rangt sagði hún að „pinninn hafi ekki hrokkið alla leið ... smollið í gatið.“ Vitnið Á-kk-nf H-kk-nf bar fyrir dómi að sleðinn hafi runnið niður og rétt strokið á sér nefið. Hann hafi talið tækið vera hættulegt og spurður um ástæðu þess að sleðinn hrundi niður sagði hann „Svo seinna meir sér maður það að pinni tækisins gekk ekki alla leið inn og vissulega hefur hann verið í þeirri stöðu þegar þetta hrynur hjá mér.“ Óumdeilt er að fyrrgreind óhöpp áttu sér stað áður en aðaláfrýjandi lenti í slysinu. Fyrrgreind vitni tilkynntu óhöppin til forstöðumanns íþróttamannvirkja á vegum gagnáfrýjanda Fljótsdalshéraðs, en hann var umsjónarmaður tækjanna í líkamsræktarstöðinni. Hann bar fyrir dómi að hann hefði skoðað tækið í framhaldinu og ekki séð neitt athugavert við það. Taldi hann ekki ástæðu til að aðhafast neitt frekar enda hefði tækið ekki verið bilað heldur hefði notkunin á því ekki verið í lagi. Aðspurður fyrir dómi hvernig viðhaldi þessara tækja væri háttað kvaðst hann hafa farið yfir tækin reglulega „ég geri það meira að segja sjálfur, þegar enginn sér til.“ Kvaðst hann skoða tækin eins og notandinn myndi gera, ekki væri einungis um sjónskoðun að ræða heldur fælist skoðunin einnig í að nota tækin enda hefði hann þokkalega þekkingu á svona tækjum.

Daginn eftir slys aðaláfrýjanda gerði Vinnueftirlitið svokallaða „takmarkaða úttekt“ á slysinu að ósk forstöðumannsins. Gerði eftirlitið ekki athugasemdir við tækið sjálft en benti á að bæta skyldi við merkingu á því vegna hættu á að þrýstipinni væri ekki alveg inni.

Í október 2010 varð aftur óhapp við notkun tækisins er þrýstipinninn losnaði og sleðinn rann niður. Í kjölfar þess ákvað forstöðumaður líkamsræktarstöðvarinnar að fara með tækið á verkstæði til að láta meta hvort hægt væri að laga það án þess þó að hann teldi að tækið hefði verið bilað. Var sorfið af pinnanum þannig að hann gengi betur inn. Þá var einnig farið að ábendingu Vinnueftirlitsins og miði settur á tækið þar sem á stóð: „Varúð!!! Passið að pinninn sé allur inni.“ Ekki liggur annað fyrir en að engin óhöpp hafi orðið við notkun tækisins eftir þetta.

III

Almennt verður að leggja ríkar skyldur á þá sem reka líkamsræktarstöðvar að gera ráðstafanir sem sanngjarnar mega teljast til að tryggja öryggi þeirra sem þangað koma. Ljóst er af því sem að framan er rakið að með stuttu millibili urðu fjórir fyrir því að umræddur sleði losnaði við notkun á fyrrgreindu tæki, sem bendir til þess að búnaður þess hafi ekki verið í lagi. Fær það stoð í því að ekki er vitað til þess að orðið hafi óhöpp við notkun tækisins eftir að pinninn var lagfærður.

Þrátt fyrir að forstöðumanni líkamsræktarstöðvarinnar hafi verið tilkynnt um það af þeim sem lentu í óhappi við notkun tækisins, áður en aðaláfrýjandi slasaðist, að sleðinn losnaði við notkun þess, aðhafðist hann ekkert annað en að nota tækið sjálfur og taldi það vera í lagi, en að notkun þeirra á tækinu hefði verið röng. Eftir slys aðaláfrýjanda fór ekki fram fullnægjandi rannsókn á tækinu sem full þörf var á sérstaklega þegar vitneskja var um að óhöpp hefðu orðið áður við notkun þess. Með slíkri rannsókn hefði mátt leiða í ljós hvort búnaður tækisins hefði verið farinn að gefa sig. Þess í stað lét forstöðumaður líkamsræktarstöðvarinnar gera tilgreindar úrbætur á tækinu en eftir þær var aðaláfrýjanda ókleift að sýna fram á að tækið hefði verið vanbúið er hann varð fyrir slysinu. Er því óhjákvæmilegt að gagnáfrýjendur beri hallann af því að ekki hafi verið gerð viðhlítandi rannsókn á orsökum slyss aðaláfrýjanda og breytir hin takmarkaða skoðun Vinnueftirlitsins engu í því efni. Verður því að leggja til grundvallar að gagnáfrýjandi Fljótsdalshérað hafi ekki gripið til fullnægjandi ráðstafana til að tryggja öryggi þeirra sem sóttu líkamsræktarstöðina. Ber hann því ábyrgð á tjóni sem rakið verður til þeirrar vanrækslu. Samkvæmt þessu verður tekin til greina krafa aðaláfrýjanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu gagnáfrýjenda.

Í málinu liggja fyrir gögn um að atvikið var tekið upp á myndband. Bar fyrrnefndur forstöðumaður fyrir dómi að hann hefði skoðað upptökuna daginn eftir slysið en gögnum þessum síðan verið eytt. Ekki er útilokað að myndbandið hefði getað upplýst um það hvernig aðaláfrýjandi bar sig að við að stilla tækið fyrir notkun. Eru engin haldbær gögn í málinu sem styðja það að aðaláfrýjandi hafi farið rangt að við notkun tækisins og eru því ekki efni til að fella sök á slysinu á hann.

Eftir framangreindum úrslitum verður gagnáfrýjendum sameiginlega gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að gagnáfrýjendur, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Fljótsdalshérað, beri óskipta skaðabótaábyrgð gagnvart aðaláfrýjanda, K-kk-þgf A-kk-þgf, vegna þess tjóns sem hann varð fyrir í slysi 19. ágúst 2010.

Gagnáfrýjendur greiði aðaláfrýjanda óskipt 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.