189/2015

U, sem starfað hafði sem flugmaður hjá I ehf., krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að uppsögn á ráðningarsamningi hennar við I ehf. væri ógild en til vara að hún hefði verið ólögmæt. Hélt U því fram að samkvæmt 11. grein starfsaldursreglna flugmanna hjá I ehf. hefði borið að leita umsagnar svonefnds starfsráðs áður en henni var sagt upp störfum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ástæðu uppsagnar U hefði ekki verið að rekja til misfellna eða vanrækslu í starfi, heldur þess að hlutlægt séð hefði skort á hæfni hennar sem flugmanns. Yrði skorti á hæfni flugmanns, sem staðreynd væri með prófi, ekki jafnað til þess að hann hefði vanrækt skyldur sínar eða gerst sekur um aðrar misfellur í starfi en það væri skilyrði þess að uppsögn flugmanns yrði borin undir starfsráð samkvæmt framangreindu ákvæði. Var því hafnað þeirri málsástæðu U að málsmeðferðarreglur hefðu verið brotnar við uppsögn hennar. Var jafnframt talið ósannað af hálfu U að ástæða uppsagnarinnar hefði verið önnur en tilgreind hefði verið í uppsagnarbréfi hennar. Þá hefði hún hvorki sýnt fram á að óeðlilega hefði verið staðið að þeim prófum sem hún féll á né að I ehf. hefði ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt kjarasamningi til að veita henni nauðsynlega þjálfun. Var I ehf. því sýknað af kröfum U.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. mars 2015. Hún krefst þess aðallega að viðurkennt verði að uppsögn ráðningarsamnings hennar og stefnda 30. júní 2011 sé ógild, en til vara að viðurkennt verði að uppsögnin og framkvæmd hennar hafi verið ólögmæt. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og rakið er í héraðsdómi réð áfrýjandi sig árið 2006 til starfa hjá stefnda sem flugmaður. Starfaði hún hjá honum frá því um vorið það ár og fram á haust og sama tímabil árið eftir. Áfrýjandi var í fæðingarorlofi í október 2007 og fram í júlí 2008. Áfrýjandi kom aftur til starfa hjá stefnda árið 2010 eftir tæplega þriggja ára fjarveru.

Í málinu liggur fyrir bréf yfirflugstjóra stefnda 28. september 2010 til áfrýjanda, sem varðar annars vegar frammistöðu í þjálfun og hins vegar áminningu í tilefni af atviki vegna bilunar flugvélar stefnda í Kaupmannahöfn 22. ágúst 2010. Um fyrra atriðið vísaði yfirflugstjórinn til starfslokasamtals síns og áfrýjanda 17. september 2010 þar sem fram hafi komið hve miklum tíma stefndi hafi þurft að bæta við grunn- endur- og síþjálfun áfrýjanda. Hafi þurft að nota meiri tíma en almennt tíðkaðist hjá stefnda við grunnþjálfun og próf, bæði vegna „línuþjálfunar“ og OPC (Operators Proficiency Check). Um sumarið 2010 hafi einnig þurft að bæta við leggjum í „línuþjálfun.“ Á því tímabili hafi tvívegis verið haldinn fundur með áfrýjanda, þar sem staðgengill yfirflugstjóra og þjálfunarstjóri annars vegar og yfirflugstjóri hins vegar hafi farið yfir gang mála með áfrýjanda. Hafi áfrýjanda þar verið gerð sérstaklega grein fyrir því að frammistaða hennar í undangenginni „línuþjálfun“ væri ekki samkvæmt væntingum stefnda og yrði áfrýjandi að bæta frammistöðu sína í nokkrum veigamiklum atriðum. Að gefnu tilefni hafi verið sett upp auka fjögurra klukkustunda þjálfun í flughermi fyrir áfrýjanda í byrjun ágúst, þar sem framvinda í „línuþjálfun“ hafi ekki verið eins og vænst var. Með tilliti til þessa skuli það áréttað að verði af endurkomu áfrýjanda síðar í starf flugmanns hjá stefnda muni hinn síðarnefndi ekki, ef á þurfi að halda, bæta við auka þjálfun henni til handa með öðrum hætti en fram komi í kafla 3.2.2 í þjálfunarhandbók stefnda, þar sem fjallað sé um ófullnægjandi frammistöðu. Um síðara atriðið í bréfinu sagði að komið hafi upp bilun 22. ágúst 2010 í flugvél stefnda á flugvellinum í Kaupmannahöfn, sem valdið hafi því að heimkomudagur áhafnar raskaðist. Hafi framkoma áfrýjanda við áhafnavakt vegna framlengingar á dvöl í Kaupmannahöfn að mati stefnda verið ósæmileg og ekki í samræmi við það sem eðlilegt geti talist. Vegna viðbragða áfrýjanda í því máli teldi stefndi nauðsynlegt að áminna áfrýjanda, bæði vegna framkomu sinnar við áhafnavakt og fyrir að bregðast skyldum sínum sem flugmaður.

Eftir að áfrýjandi lauk störfum um haustið 2010 kom hún aftur til starfa hjá stefnda vorið 2011. Gekkst áfrýjandi 5. maí það ár undir áðurnefnt OPC próf, sem hún hafði fallið á tæplega mánuði fyrr, og féll áfrýjandi aftur á endurtekningarprófinu. Í skýrslu prófdómara um síðara prófið komu fram athugasemdir við ýmislegt, sem vantað hafi upp á hjá áfrýjanda til að útkoman væri viðunandi. Í kafla um meðhöndlun ófullnægjandi frammistöðu flugáhafnar í þjálfunarhandbók stefnda segir í grein 3.2.2 að nái flugliði ekki öllum þáttum færniprófs flugrekanda í tveimur tilraunum beri að vísa því til yfirflugstjóra til mats og ef það sé fýsilegt geti hann heimilað viðbótarþjálfun fyrir annað færnipróf.

Óumdeilt er að á fundi áfrýjanda með yfirflugstjóra og þjálfunarstjóra stefnda 12. maí 2011 hafi verið rætt um stöðu áfrýjanda og þar komið fram að frekari þjálfun hennar væri ekki í boði. Hinn 17. sama mánaðar sendi áfrýjandi flugrekstrarstjóra stefnda tölvubréf og óskaði eftir að sér yrði veitt launalaust leyfi í að minnsta kosti eitt til tvö ár. Jafnframt kom þar fram að samskipti áfrýjanda við samstarfsfólk sitt og áhafnavakt hafi ávallt verið góð, en hún vildi biðjast afsökunar á þeim samskiptum sem áttu sér stað við „félagið“ í ágúst 2010. Með tölvubréfi 27. júní 2011 til áfrýjanda staðfesti flugrekstrarstjórinn fyrir hönd stefnda að hann féllist á að áfrýjandi segði sjálf upp störfum hjá stefnda, en sú hugmynd mun hafa komið frá fulltrúa Félags íslenskra atvinnuflugmanna (FÍA) á fundi sama dag. Hinn 29. júní 2011 sendi áfrýjandi flugrekstrarstjóranum tölvubréf, þar sem hún kvaðst aldrei hafa óskað eftir að segja upp störfum, heldur væri það ósk hennar að aðilar leystu málið. Síðar sama dag sendi flugrekstrarstjórinn áfrýjanda tölvubréf, þar sem hann vísaði til „síðasta fundar okkar“, en þar mun átt við fundinn 27. júní 2011, sem áfrýjandi sat ásamt flugrekstrarstjóranum, yfirflugstjóra stefnda, staðgengli hans og fulltrúa FÍA. Var áfrýjanda þar tilkynnt sú ákvörðun félagsins að segja henni upp störfum með vísan til þjálfunarsögu undanfarinna ára og þar sem hún hefði ekki staðist hæfniskröfur félagsins. Þar sem áfrýjandi hygðist ekki nýta sér tilboð stefnda um að segja upp störfum segði félagið henni „hér með“ upp störfum með samningsbundnum uppsagnarfresti og yrði „af ofangreindum ástæðum ekki um endurráðningu að ræða.“ Degi síðar sendi starfsmannastjóri stefnda áfrýjanda bréf, þar sem sagði að í framhaldi af viðræðum milli áfrýjanda og flugrekstrarstjóra stefnda „fyrr í þessum mánuði, staðfestist hér með að ákveðið hefur verið að segja þér upp starfi þínu hjá félaginu frá og með 1. júlí 2011 með samningsbundnum uppsagnarfresti.“

II

Samkvæmt 1. málsgrein 13. greinar starfsaldursreglna flugmanna stefnda, sem eru hluti af kjarasamningi FÍA og stefnda, er hlutverk starfsráðs, sem eftir 1. málsgrein 12. greinar reglnanna er skipað tveimur fulltrúum hvors aðila og oddamanni, a. að gera starfsaldurslista og skera úr öllum ágreiningi, sem kann að rísa út af starfsaldursreglum eða röð á starfsaldurslista, b. að veita umsagnir um þau atriði, sem um er rætt í 11. grein reglnanna og c. að úrskurða um önnur atriði, sem stefndi og FÍA koma sér saman um að leggja undir úrskurð þess. Í fyrri málslið 2. málsgreinar 13. greinar er kveðið á um að úrskurðir starfsráðs séu endanlegir og bindandi fyrir báða aðila og verði ekki skotið til dómstóla. Í síðari málslið málsgreinarinnar segir að þetta gildi þó ekki um umsagnir, sem ráðið gefur samkvæmt ákvæðum 11. greinar reglnanna.

Síðastnefnt ákvæði hljóðar svo:

„Um misfellur í starfi.

Ef flugmaður vanrækir skyldur sínar eða gerist sekur um aðrar misfellur í starfi, eða stórfelldar ávirðingar utan starfs, svo stjórn eða forstjóri félagsins telji ástæðu til aðvörunar, starfsbanns um stundarsakir, stöðulækkunar eða uppsagnar getur hvor aðili fyrir sig, flugmaður (eða FÍA fyrir hans hönd) eða félagið skotið þeirri ákvörðun til umsagnar starfsráðs. Ekki er heimilt að segja flugmanni upp starfi fyrr en umsögn starfsráðs liggur fyrir, enda skal hún liggja fyrir innan tveggja vikna frá því að málið er afhent starfsráði.“

Í bréfi stefnda til starfsráðs 10. ágúst 2012 sagði að leita þyrfti umsagnar ráðsins í öllum tilvikum þegar flugmanni væri sagt upp starfi vegna þess að hann vanrækti skyldur sínar, gerðist sekur um aðrar misfellur í starfi eða stórfelldar ávirðingar utan starfs. Samkvæmt því er það skilningur stefnda að skylt sé að bera undir starfsráð mál vegna vanrækslu í starfi eða misfellna í því þegar segja á upp flugmanni.

Ástæðu uppsagnar áfrýjanda var á hinn bóginn ekki að rekja til misfellna eða vanrækslu í starfi, heldur þess að hlutlægt séð skorti á hæfni hennar sem flugmanns. Verður skorti á hæfni flugmanns, sem staðreynd er með prófi, ekki jafnað til þess að hann vanræki skyldur sínar í starfi eða gerist sekur um aðrar misfellur í því, en það er sem fyrr segir skilyrði þess að uppsögn flugmanns verði borin undir starfsráð. Samkvæmt þessu verður hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar við uppsögn hennar.

Áfrýjanda var eins og áður greinir sagt upp starfi með tölvubréfi flugrekstrarstjóra stefnda 29. júní 2011. Sagði þar að vegna þess að áfrýjandi hafi ekki staðist hæfniskröfur stefnda við ráðningu um vorið sama ár og með vísan til þjálfunarsögu undanfarinna ára væri það ákvörðun stefnda að segja henni upp starfi. Mátti áfrýjanda vera ljóst af uppsagnarbréfinu, sem staðfest var með bréfi starfsmannastjóra stefnda degi síðar, hver var ástæða uppsagnar hennar. Þá hefur stjórnarformaður stefnda staðfest fyrir dómi að starfsmannastjórinn og flugrekstrarstjórinn í umboði hins síðarnefnda hafi haft heimild stjórnar stefnda til að segja áfrýjanda upp starfi sínu.

Ósannað er af hálfu áfrýjanda að uppsögn hennar hafi verið að rekja til annarrar ástæðu en þeirrar, sem vísað var til í áðurnefndu uppsagnarbréfi flugrekstrarstjóra stefnda, en hún var sem fyrr segir sú að áfrýjandi stóðst ekki hæfniskröfur stefnda. Hefur áfrýjandi hvorki sýnt fram á að óeðlilega hafi verið staðið að þeim prófum, sem hún féll á, né að stefndi hafi ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt kjarasamningi til að veita henni nauðsynlega þjálfun. Liggur þvert á móti fyrir í málinu að áfrýjandi hafi fengið meiri þjálfun en almennt er gert ráð fyrir samkvæmt þjálfunarhandbók stefnda. Þá hefur flugstjóri hjá stefnda, sem var með áfrýjanda í þjálfun í flughermi fyrir fyrra prófið, skýrt svo frá að æfa hafi þurft frekar mörg atriði, sem áfrýjandi hafi skort hæfni í, og það því verið mat hans að hún væri ekki undir það búin að fara í hæfnispróf og standast það. Hann hafi margsinnis sagt henni að fara ekki í prófið fyrr en svo yrði, en áfrýjandi aftur á móti vísað til þess að hún ætti rétt á því.

Samkvæmt framansögðu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.