157/2008

F, faðir A, B, C og D var í hjúskap með móður þeirra er hún lést á árinu 1989. Skiptum á búi hennar var lokið árið 1998 og tóku skiptin meðal annars til fasteignarinnar að G. Í skiptayfirlýsingu kom fram að F skyldi, gengi hann í hjúskap að nýju, gera kaupmála þar sem eignarhluti hans í nefndri fasteign skyldi gerður að séreign hans. F gekk í hjúskap með E á árinu 2000 og gerðu þau áður kaupmála í samræmi við framangreinda skiptayfirlýsingu. Þann kaupmála felldu þau hins vegar úr gildi með nýjum kaupmála á árinu 2001 og var í málinu deilt um gildi þess síðarnefnda. Talið var að þótt fyrrnefnd skiptayfirlýsing hafi falið í sér fyrirheit F til þeirra A, B, C og D um að hann myndi haga fjármálum sínum með tilteknum hætti gengi hann í hjúskap að nýju, yrði að gæta að því að ekki hafi verið á valdi hans eins að efna loforð sitt með samningsgerð um skipan fjármála sinna og E. Var því ekki fallist á með A, B, C og D að þeim væri unnt að knýja á um efndir loforðsins eftir aðalefni sínu, svo sem þau leituðust við að gera í málinu. Tekið var fram að með þessu væri ekki tekin afstaða til þess hvort þau gætu að lögum neytt annarra úrræða vegna umræddra vanefnda. Var kröfu A, B, C og D um ógildingu kaupmála milli F og E því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 5. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. febrúar 2008, þar sem viðurkennt var að kaupmáli milli föður sóknaraðila, F, og varnaraðila frá 6. júlí 2001 skyldi lagður til grundvallar við opinber skipti á dánarbúi hans. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að viðurkennt verði að kaupmála þennan skuli ekki leggja til grundvallar við skipti á dánarbúinu, en þess í stað dæmt að kaupmáli F heitins við varnaraðila frá 11. apríl 2000 sé í gildi og skuli honum beitt við skiptin. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði lést móðir sóknaraðila ... 1989, en hún var þá í hjúskap með föður þeirra. Skiptum á dánarbúi hennar var lokið í desember 1998 og tóku þau meðal annars til íbúðar að G í Reykjavík. Samkvæmt skiptayfirlýsingu frá 4. þess mánaðar féll þessi íbúð að arfi á þann hátt að í hlut hvers sóknaraðila komu 8,25% hennar, en í hlut föður þeirra 67%. Í skiptayfirlýsingunni var meðal annars svofellt ákvæði: „Gangi F í hjúskap á ný skal gerður kaupmáli um eignarhluta hans í fasteigninni og hann teljast séreign hans.“ F og varnaraðili gengu í hjúskap 29. apríl 2000, en áður höfðu þau gert kaupmála 11. sama mánaðar, þar sem meðal annars var mælt fyrir um það að íbúðin að G yrði séreign hans. Þennan kaupmála felldu þau á hinn bóginn úr gildi með nýjum kaupmála 6. júlí 2001 og var þar kveðið á um að „almennar reglur sifja- og erfðalaga“ ættu að gilda um fjármál þeirra. F lést ... 2006 og var dánarbú hans tekið til opinberra skipta ... sama ár. Við skiptin reis deila milli sóknaraðila og varnaraðila um hvort eldri kaupmálinn eða sá yngri yrði lagður þar til grundvallar og er það ágreiningsefni til úrlausnar í máli þessu.

Áðurgreint ákvæði í skiptayfirlýsingunni ... 1998 fól í sér fyrirheit F heitins til sóknaraðila um að haga fjármálum sínum á tiltekinn veg ef hann gengi aftur í hjúskap. Þótt hann hafi á þennan hátt orðið þeim skuldbundinn að þessu leyti verður að gæta að því að ekki var á valdi hans eins að efna loforð sitt með samningsgerð um skipan fjármála sinna og varnaraðila. Er því ekki unnt að fallast á að sóknaraðilum sé fært að knýja á um efndir þessa loforðs eftir aðalefni þess, svo sem þau leitast við að gera í málinu, en með því er ekki tekin afstaða til þess hvort þau geti að lögum neytt annarra úrræða vegna þessara vanefnda. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af kærumáli þessu.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.