670/2011

A ehf. og fleiri kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem máli þeirra á hendur Í var vísað frá dómi. Fyrri liður aðalkröfu A ehf. og fleiri laut að því að felld yrði úr gildi álagning iðnaðarmálagjalds fyrir árið 2010. Í dómi Hæstaréttar sagði að þótt þessi krafa þeirra væri ekki berum orðum takmörkuð við álagningu gjaldsins, að því er þá eina varðaði, ylli það ekki frávísun hennar, enda leiddi það af 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að dómur um kröfuna byndi aðeins aðila málsins og þá sem að lögum kæmu í þeirra stað. Um síðari lið aðalkröfu auk varakröfu A ehf. og fleiri sagði í dómi réttarins að þær þættu ekki dómtækar, enda yrðu slíkar kröfur um aðfararhæfan dóm því aðeins dæmdar að fjárhæð væri tilgreind um hvern og einn þeirra, en það hefðu þeir ekki gert. Þá þótti málatilbúnaður sem laut að þrautavarakröfu þeirra vanreifaður. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms að öðru leyti en því að felldur var úr gildi sá hluti úrskurðarins sem varðaði frávísun á fyrri lið aðalkröfu A ehf. og fleiri

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 22. nóvember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. nóvember 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar, en til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að hluta. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Fyrir héraðsdómi gerðu sóknaraðilar í fyrsta lagi þá aðalkröfu að felld yrði úr gildi álagning iðnaðarmálagjalds árið 2010. Af þeirra hálfu var lagður fram listi með upplýsingum, sem aflað var hjá ríkisskattstjóra, þar sem fram kemur að þeir sættu allir slíkri álagningu tilgreint ár. Í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 er fleirum en einum heimilt að sækja mál í félagi ef dómkröfur þeirra eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Fallist er á með sóknaraðilum að þeir séu í sömu aðstöðu að þessu leyti og þeim sé heimilt að leita í sama máli dóms um að álagning verði felld úr gildi. Er krafan nægilega reifuð í héraðsdómsstefnu. Þótt þessi krafa sóknaraðila hafi ekki berum orðum verið takmörkuð við álagningu gjaldsins, að því er þá eina varðar, veldur það ekki frávísun hennar, enda leiðir af 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 að dómur um kröfuna bindur aðeins aðila málsins og þá sem að lögum koma í þeirra stað. Verður ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun þessarar kröfu felld úr gildi.

Í öðru lagi kröfðust sóknaraðilar þess aðallega fyrir héraðsdómi að varnaraðila ,,verði gert að endurgreiða álagt iðnaðarmálagjald árin 2007-2009 á grundvelli laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.“ Þessi kröfuliður felur ekki í sér viðurkenningarkröfu heldur kröfu um aðfararhæfan dóm fyrir samanlögðu iðnaðarmálagjaldi, sem lagt var á sóknaraðila tilgreind ár. Slík krafa verður því aðeins dæmd að fjárhæð hennar sé tilgreind um hvern sóknaraðila, en það hafa þeir ekki gert. Þessi krafa er því ekki dómtæk og verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun hennar.

Sóknaraðilar kröfðust þess til vara fyrir héraðsdómi að varnaraðila verði „gert að endurgreiða álagt iðnaðarmálagjald árin 2007-2009 á grundvelli ólögfestra reglna kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár.“ Þessi krafa er hin sama og seinni liður aðalkröfu þeirra, sem síðast var lýst, en reist á öðrum röksemdum. Henni verður því vísað frá héraðsdómi af sömu ástæðum.

Að því frágengnu gerðu sóknaraðilar þá kröfu fyrir héraðsdómi að viðurkennd verði skaðabótakrafa þeirra „er nemi fjárhæð álagðs iðnaðarmálagjalds að frádregnum álögðum tekjuskatti árin 2007-2009.“ Viðurkenningarkröfu þessa reisa sóknaraðilar á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Til þess að telja megi málsaðila hafa lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi kröfu fyrir dómi til viðurkenningar skaðabótaábyrgðar annars manns hefur í dómaframkvæmd Hæstaréttar verið lagt til grundvallar að hann verði, auk þess að gera grein fyrir bótagrundvellinum, að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni og gera grein fyrir því í hverju tjónið felist. Má um þetta meðal annars vísa til dóma réttarins 17. nóvember 2005 í máli nr. 182/2005, 7. desember 2006 í máli nr. 160/2006, 8. maí 2008 í máli nr. 450/2007 og 25. nóvember 2009 í máli nr. 600/2009. Sóknaraðilar hafa ekki gert grein fyrir því hvort þeir hafi í raun greitt hið álagða gjald, auk þess sem vanreifað er í stefnu í hverju tjón þeirra felst. Þá er greinargerð þeirra í stefnu um grundvöll skaðabótaábyrgðar alls ófullnægjandi. Verður því fallist á með héraðsdómi að viðurkenningarkröfunni skuli vísa frá héraðsdómi.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því er varðar frávísun á fyrri lið aðalkröfu sóknaraðila í héraði og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfuna til efnismeðferðar. Úrskurðurinn verður að öðru leyti staðfestur um frávísun málsins.

Ákvörðun málskostnaðar í héraði í þessum þætti málsins bíður efnisdóms, en rétt er að hver aðila beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar frávísun á fyrri lið aðalkröfu sóknaraðila um að felld verði úr gildi álagning iðnaðarmálagjalds árið 2010 og er lagt fyrir héraðsdómara að taka þá kröfu til efnismeðferðar. Úrskurðurinn er staðfestur um frávísun málsins að öðru leyti.

Kærumálskostnaður fellur niður.