10/2020

A krafði V hf. um eftirstöðvar skaðabóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf um borð í fiskiskipi. Í málinu deildu aðilar um rétt V hf. til að draga frá bótum vegna varanlegrar örorku eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. V hf. byggði á því að miða skyldi áætlaðar framtíðargreiðslur til A við þær greiðslur sem hann naut frá lífeyrissjóðum á stöðugleikapunkti en til vara að miða skyldi rétt A til greiðslna frá lífeyrissjóðum við 50% varanlega örorku A. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt upplýsingar um greiðslur sem tjónþoli hefði notið á stöðugleikapunkti gæfu að jafnaði vísbendingu um hvaða greiðslna hann mætti vænta til framtíðar, yrðu þær upplýsingar ekki einar og sér lagðar til grundvallar við ákvörðun um frádrátt. Þá ákvörðun yrði að byggja á heildarmati á því hvort og þá hvaða réttinda til greiðslna tjónþoli myndi njóta í framtíðinni. Til grundvallar matinu yrði að leggja allar upplýsingar sem fyrir lægju þegar það færi fram og unnt væri að draga af ályktanir um hvernig réttindi til slíkra greiðslna myndu þróast í framtíðinni. Hæstiréttur leit til þess að greiðslur sem A naut á stöðugleikapunkti voru tímabundnar til þriggja ára og að gera mátti ráð fyrir því að þær tækju breytingum að þeim tíma liðnum vegna ólíkra matsforsendna í samþykktum lífeyrissjóðsins LV. Þá hefði legið fyrir við bótauppgjörið endurmat trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins LV, um að örorka A til almennra starfa væri minni en 40%, sem leiddi til þess að A naut ekki örorkulífeyris þegar það fór fram né síðar. Með hliðsjón af því var ekki fallist á með V hf. að miða ætti áætlun um rétt A til örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum í framtíðinni við þær greiðslur sem hann naut á stöðugleikapunkti. Þá var ekki fallist á með V hf. að rétt væri að miða við að A myndi í framtíðinni njóta örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum miðað við áætlaða 50% örorku. Í því tilliti var litið til ólíkra forsendna að baki mati á fjárhagslegri örorku samkvæmt skaðabótalögum annars vegar og örorkumati trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins LV hins vegar. Þá hefði V hf. ekki freistað þess að hnekkja forsendum eða niðurstöðum þess örorkumats sem lífeyrissjóðurinn byggði á þá ákvörðun sína að greiða A ekki örorkulífeyri. Loks renndu gögn um tekjur A fyrir fullt starf í landi á árunum 2018 til 2020 stoðum undir að A hefði ekki haft réttmæta ástæðu til að fá örorkumat lífeyrissjóðsins endurskoðað í þeim tilgangi að sækja örorkulífeyri úr sjóðnum. Voru kröfur A því teknar til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. febrúar 2020. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar á öllum dómstigum en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta lýtur að ágreiningi um uppgjör á kröfu stefnda á hendur áfrýjanda um greiðslu eftirstöðva skaðabóta fyrir varanlega örorku úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu sjómanna vegna afleiðinga vinnuslyss sem stefndi varð fyrir um borð í fiskiskipi 17. mars 2014.

Uppgjör bóta fór fram milli aðila 4. maí 2017, meðal annars á grundvelli þeirrar niðurstöðu örorkumats 25. nóvember 2016 að stefndi hefði orðið fyrir skerðingu á getu til að afla tekna sem metin yrði til 40% varanlegrar örorku. Í matinu var stöðugleikapunktur ákveðinn 12. febrúar 2016. Við uppgjörið dró áfrýjandi frá bótum 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris, sem stefndi hafði fengið greiddan frá lífeyrissjóðum fram til apríl 2017, 2.921.345 krónur, og 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem áfrýjandi áætlaði að stefndi myndi njóta frá lífeyrissjóðum í framtíðinni miðað við að hann byggi til framtíðar við 50% skerðingu á getu til að vinna við önnur störf en sjómennsku, sem nam 17.180.256 krónum. Útreikningar á eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris voru miðaðir við stöðugleikapunkt. Báðir aðilar gerðu fyrirvara við uppgjörið.

Stefndi aflaði matsgerðar dómkvaddra manna 12. febrúar 2018 og komust þeir að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnda væri hæfilega metin 50%. Stöðugleikapunkt töldu þeir hinn sama og í fyrra áliti.

Í málinu er hvorki ágreiningur um bótaskyldu áfrýjanda né varanlega örorku stefnda. Þá er ekki tölulegur ágreiningur. Stefndi byggir kröfu um greiðslu eftirstöðva bóta, miðað við 50% varanlega örorku, á því að ekki sé grundvöllur til að draga frá bótunum eingreiðsluverðmæti ætlaðs örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum í framtíðinni. Krafa hans lýtur því að hækkun bóta vegna varanlegrar örorku um 11.685.825 krónur og ofteknum frádrætti vegna ætlaðs örorkulífeyris í fyrra bótauppgjöri að fjárhæð 17.180.256 krónur. Héraðsdómur og Landsréttur tóku kröfu stefnda að fullu til greina.

Með áfrýjuninni freistar áfrýjandi þess að fá niðurstöðu Landsréttar hnekkt. Hann telur að draga beri frá bótagreiðslum 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem ætla megi að stefndi muni eiga rétt á í framtíðinni miðað við þær örorkulífeyrisgreiðslur sem hann hafi notið frá lífeyrissjóðum á stöðugleikapunkti. Þær greiðslur hafi tekið mið af þeirri niðurstöðu örorkumats, sem Lífeyrissjóður Vestmannaeyja hafi aflað, um 100% örorku stefnda til fyrri starfa á sjó. Til vara telur áfrýjandi rétt að miða frádráttinn við 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóðnum í framtíðinni sem taki mið af ætlaðri 50% örorku stefnda til almennra starfa.

Beiðni um áfrýjunarleyfi var meðal annars studd þeim rökum að óvissa væri um túlkun og beitingu 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og fordæmisgildi dóma Hæstaréttar, þar sem ítrekað hefði verið kveðið á um að leggja bæri til grundvallar að reikna skyldi greiðslur samkvæmt fyrrnefndu ákvæði til eingreiðsluverðmætis miðað við stöðu tjónþola við stöðugleikapunkt og draga þá fjárhæð frá bótum. Málið hefði verulegt fordæmisgildi enda teldi áfrýjandi að dómur Landsréttar væri á skjön við fyrri fordæmi og með honum hefði rétturinn gerbreytt bótauppgjörum. Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grunni að úrslit málsins gætu haft fordæmisgildi um túlkun og beitingu 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

II

Stefndi varð fyrir umræddu vinnuslysi 17. mars 2014 við störf í fiskiskipinu [...]. Hann var tryggður hjá áfrýjanda fyrir afleiðingum slíks slyss með kjarasamningsbundinni slysatryggingu sjómanna.

Stefndi var sjóðfélagi í Lífeyrissjóði Vestmannaeyja þegar hann slasaðist og réttur hans til örorkulífeyris úr sjóðnum grundvallaðist á 12. kafla samþykkta hans. Í grein 12.1 í samþykktunum er kveðið á um að sjóðfélagi sem verður fyrir orkutapi sem talið er að svari til 50% örorku eða meira, og hefur greitt í lífeyrissjóð í að minnsta kosti tvö ár, eigi rétt á örorkulífeyri úr sjóðnum. Þá er í grein 12.4 kveðið á um að hundraðshluta orkutaps og tímasetningu þess skuli ákveða á grundvelli örorkumats trúnaðarlæknis sjóðsins samkvæmt reglum um læknisfræðilegt örorkumat og að fengnum upplýsingum um heilsufarssögu og starfsorku sjóðfélaga aftur í tímann. Þá segir í greininni að fyrstu þrjú árin eftir orkutapið skuli örorkumat aðallega miðað við vanhæfni sjóðfélaga til að gegna því starfi sem hann hafi gegnt og aðild hans að sjóðnum er tengd. Að því tímabili loknu skuli orkutapið metið á ný með tilliti til vanhæfni sjóðfélaga til almennra starfa, nýrra upplýsinga um heilsufar og störf og árangurs af endurhæfingu. Orkutap skuli síðan endurmetið eftir því sem stjórn sjóðsins telji ástæðu til.

Samkvæmt endurmati trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins 21. apríl 2016 á orkutapi stefnda taldi hann ljóst að vegna slyssins myndi stefndi ekki „stunda sjómennsku aftur í framhaldi þessa“. Hann mat örorku stefnda til fyrri starfa 100% frá 17. mars 2014 til loka apríl 2017 en þá skyldi hún endurmetin. Ekki er ágreiningur um að stefndi fékk greiddan örorkulífeyri frá lífeyrissjóðnum í samræmi við þetta mat fram til apríl 2017 og að draga beri eingreiðsluverðmæti 40% þeirra greiðslna, 2.921.345 krónur, frá skaðabótum vegna varanlegrar örorku.

Aðilar öfluðu sameiginlega álitsgerðar læknis og lögfræðings um afleiðingar slyssins. Í álitsgerð þeirra 25. nóvember 2016 kom fram að einkenni stefnda væru til þess fallin að valda verulegri skerðingu á getu hans til að afla tekna þegar litið væri til starfsreynslu hans til sjós. Möguleika stefnda til starfa við sjómennsku í framtíðinni töldu þeir litla. Þá töldu þeir að einkenni stefnda í kjölfar slyssins myndu há honum að einhverju marki við léttari störf tengd sjávarútvegi í landi þrátt fyrir að þau reyndu ekki jafn mikið á líkamlega burði. Í álitsgerðinni kom fram að geta stefnda til að afla tekna í framtíðinni vegna afleiðinga slyssins svaraði til 40% varanlegrar örorku. Stöðugleikapunkt, þegar ekki hafi verið að vænta frekari bata hjá stefnda, töldu þeir vera 12. febrúar 2016.

Trúnaðarlæknir Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja endurmat orkutap stefnda vegna slyssins að nýju 23. mars 2017 og komst þá að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnda til fyrri sjómanns- og erfiðisstarfa væri 100% frá 17. mars 2014. Þá mat hann örorku stefnda til „annarra almennra starfa“ minni en 40%. Niðurstöðuna byggði trúnaðarlæknirinn meðal annars á vottorði læknis 8. mars 2017 og samtali við stefnda þar sem fram kom að hann ætlaði að láta á það reyna að vinna almenn störf. Ágreiningslaust er að stefndi hefur ekki notið örorkulífeyris frá Lífeyrissjóði Vestmannaeyja frá apríl 2017.

Aðilar gengu til uppgjörs bóta 4. maí 2017 á grundvelli matsgerðarinnar 25. nóvember 2016. Við uppgjörið dró áfrýjandi frá bótum fjárhæð sem svaraði til 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyrisgreiðslna frá þremur lífeyrissjóðum sem áfrýjandi taldi að stefndi hefði notið frá stöðugleikapunkti og myndi njóta til ellilífeyrisaldurs. Annars vegar var miðað við 100% örorku frá slysdegi og fram til 30. apríl 2007 og hins vegar að lífeyrissjóðirnir myndu meta örorku hans 50% eftir það og út starfsævina. Útreikningar á eingreiðsluverðmæti voru miðaðir við verðlag á stöðugleikapunkti 12. febrúar 2016. Áfrýjandi lagði til grundvallar þessum frádrætti útreikninga tryggingastærðfræðings á eingreiðsluverðmæti ætlaðra greiðslna örorkulífeyris og lífeyrisuppbótar til stefnda frá Lífeyrissjóði Vestmannaeyja, Gildi lífeyrissjóði og Almenna lífeyrissjóðnum. Reiknaðir voru þrír kostir hvað varðar frádrátt vegna örorkulífeyris stefnda frá 30. apríl 2017 til lífeyrisaldurs, miðað við 50%, 75% og 100% örorku. Niðurstaða útreikninga miðað við 50% örorku frá þeim tíma var að eingreiðsluverðmæti ætlaðra greiðslna frá Lífeyrissjóði Vestmannaeyja myndi nema 47.410.114 krónum, frá Gildi lífeyrissjóði samtals 2.600.859 krónum og Almenna lífeyrissjóðnum 243.030 krónum eða alls 50.254.003 krónum en 40% af þeirri fjárhæð næmi 20.101.601 krónu.

Við uppgjörið gerði stefndi fyrirvara um rétt til frekari bóta yrði varanleg örorka og/eða miski hans síðar metin hærri en samkvæmt þeirri álitsgerð sem lögð var til grundvallar við uppgjörið. Þá gerði stefndi fyrirvara við frádrátt greiðslna frá lífeyrissjóðum frá bótum fyrir varanlega örorku og um rétt til dráttarvaxta. Áfrýjandi hafði áður, í tölvubréfi til lögmanns stefnda 6. apríl 2017, sem fylgdi tilboði áfrýjanda um uppgjör bóta, gert þann áskilnað að endurskoða frádrátt örorkulífeyris til hækkunar ef í ljós kæmi að stefndi yrði að fullu óvinnufær.

Stefndi fékk lækni og lögfræðing dómkvadda 29. september 2017 til að meta meðal annars varanlega örorku sína vegna afleiðinga slyssins 17. mars 2014. Þeir komust að þeirri niðurstöðu í matsgerð 12. febrúar 2018 að varanleg örorka stefnda væri hæfilega metin 50%. Í forsendum matsmanna kom fram að ljóst væri að afleiðingar slyssins hefðu haft umtalsverð áhrif á starfsgetu stefnda og að ólíklegt væri að hann ætti afturkvæmt í sjómannsstörf. Enn fremur væri starfsgeta hans til líkamlega krefjandi starfa í landi umtalsvert skert. Fram kom í matsgerðinni að stefndi hefði ekki stundað launuð störf eftir slysið. Hins vegar ætti stefndi að geta unnið léttari almenn störf í landi, til dæmis störf sem tengdust sjávarútvegi, en stefndi hefði menntað sig til slíkra starfa. Matsmenn töldu þó ljóst að slík störf væru mun verr launuð en þau sem hann hefði gegnt á sjó. Þá töldu þeir starfsval stefnda og tekjumöguleika frekar takmarkaða vegna búsetu hans.

III

1

Í málinu reynir á hvað eigi að leggja til grundvallar við ákvörðun um hvort stefndi muni eiga rétt til örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum í framtíðinni, sem koma eigi til frádráttar skaðabótum vegna varanlegrar örorku eftir ákvæðum 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og eftir atvikum hversu ríkan rétt stefndi muni eiga.

Stefndi var á slysdegi tryggður hjá áfrýjanda samkvæmt kjarasamningsbundinni slysatryggingu sjómanna, sbr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Óumdeilt er að bætur vegna varanlegrar örorku stefnda samkvæmt tryggingunni skuli ákvarðast samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga, þar á meðal ákvæðum laganna sem mæla fyrir um frádrátt frá bótum.

Um varanlega örorku vegna líkamstjóns segir í 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að valdi líkamstjón, þegar heilsufar tjónþola sé orðið stöðugt, varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna eigi hann rétt á bótum fyrir varanlega örorku. Í 4. mgr. sömu greinar, eins og henni var breytt með 4. gr. laga nr. 37/1999, er fjallað um frádrátt frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns og segir þar meðal annars að frá slíkri kröfu dragist 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði og skuli við útreikninginn miðað við 4,5% ársafvöxtun.

Mat á varanlegri örorku er einstaklingsbundið fjárhagslegt mat. Metið er með svokallaðri mismunaaðferð sem miðar að því að áætla mismun þeirra atvinnutekna sem ætla má að tjónþoli hefði unnið sér inn ef líkamstjónið hefði ekki orðið og þeirra tekna sem hann muni að líkindum hafa í framtíðinni að teknu tilliti til þeirra áhrifa sem líkamstjónið hefur á aflahæfi hans. Matið miðast við heilsufarslega stöðu tjónþola þegar frekari bata er ekki að vænta. Mat á því hvenær svo er komið og hið fjárhagslega örorkumat er að jafnaði unnið talsvert síðar á grundvelli allra tiltækra upplýsinga sem þá liggja fyrir og til þess eru fallnar að treysta grundvöll undir ályktanir og spár um getu tjónþola til að afla atvinnutekna í framtíðinni.

2

Af hálfu áfrýjanda er aðallega byggt á því að honum sé heimilt, í kjölfar niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um 50% varanlega örorku stefnda, að endurskoða fyrri frádrátt og draga frá greiðslu bóta til hans 40% af eingreiðsluverðmæti ætlaðra örorkulífeyrisgreiðslna í framtíðinni miðað við að þær verði í samræmi við þær greiðslur sem hann naut frá Lífeyrissjóði Vestmannaeyja á stöðugleikapunkti 12. febrúar 2016. Þær greiðslur hafi miðast við 100% örorku stefnda til starfa á sjó. Hækkun frádráttarins frá því sem miðað hafi verið við í fyrra bótauppgjöri nemi hærri fjárhæð en hækkun bóta miðað við 50% varanlega örorku í stað 40% sem nemi 5.494.432 krónum. Því sé krafist sýknu í málinu. Áfrýjandi telur hækkun fjárhagslegrar örorku stefnda í 50%, samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna, renna stoðum undir að stefndi muni njóta greiðslna örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum vegna slyssins í framtíðinni.

Eins og rakið er í dómi Hæstaréttar 18. september 2003 í máli nr. 520/2002 er með ákvæðum skaðabótalaga meðal annars leitast við að bæta áætlað framtíðartjón tjónþola. Í dóminum sagði að samkvæmt orðalagi 4. mgr. 5. gr. laganna og lögskýringargögnum yrðu lögin ekki skýrð á annan hátt en að miða bæri framtíðarfrádrátt vegna greiðslna af félagslegum toga við þann tíma sem tjónþoli gæti ekki vænst frekari bata. Yrði það ekki gert nema mið væri tekið af því hvernig mál tjónþola stæðu á þeim tíma og áætla út frá því hvernig þau myndu þróast í framtíðinni samkvæmt meðaltalslíkindareglu.

Í dómi Hæstaréttar 20. október 2005 í máli nr. 119/2005 reyndi á hvernig haga bæri frádrætti örorkubóta frá Tryggingastofnun ríkisins frá bótum fyrir líkamstjón. Í forsendum dómsins segir svo: „Áfrýjandi fór fram á að tjón hans yrði bætt af réttargæslustefnda og var það gert með eingreiðslu í uppgjöri 13. janúar 2004, þar sem miðað var við stöðugleikapunkt áfrýjanda 3. júní 2001. Forsendur slíkrar eingreiðslu eru að skaðabætur fyrir varanlega örorku vegna slyss séu greiddar fyrir líkindatjón fram í tímann og að frá skaðabótum dragist að sama skapi áætlaðar framtíðargreiðslur frá almannatryggingum vegna slyssins, eins og gert er ráð fyrir í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Enda þótt endurmeta skuli varanlega örorku áfrýjanda hjá Tryggingastofnun ríkisins í lok janúar 2006 verður vegna þessara forsendna fyrir tjónsuppgjöri að miða við að mat stofnunarinnar muni ekki breytast í þeim mæli í framtíðinni að ekki sé unnt að draga þessar uppreiknuðu bótagreiðslur frá metnum skaðabótum.“ Í dómum réttarins 27. september 2012 í máli nr. 45/2012 og 13. júní 2013 í máli nr. 20/2013 er jafnframt vísað til stöðugleikapunkts hvað varðar viðmiðunardag við útreikninga á eingreiðsluverðmæti greiðslna og réttinda sem koma eiga til frádráttar samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Í ljósi þýðingar stöðugleikapunkts við uppgjör bóta vegna varanlegrar örorku samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga er rétt að reikna eingreiðsluverðmæti greiðslna eða réttinda sem koma eiga til frádráttar miðað við sömu dagsetningu. Þótt upplýsingar um greiðslur sem tjónþoli naut á stöðugleikapunkti gefi að jafnaði vísbendingu um hvaða greiðslna hann megi vænta til framtíðar verða þær upplýsingar ekki einar og sér lagðar til grundvallar við ákvörðun um frádrátt. Þá ákvörðun verður, samkvæmt framangreindum dómum og dómi réttarins 8. desember 2011 í máli nr. 242/2011, að byggja á heildarmati á því hvort og þá hvaða réttinda til greiðslna tjónþoli muni njóta í framtíðinni. Þannig geta þær greiðslur sem tjónþoli nýtur á stöðugleikapunkti verið tímabundnar og ólíklegt að framhald verði á þeim auk þess sem undir hælinn kann að vera lagt hvort tjónþoli hafi á stöðugleikapunkti sótt allan rétt sem hann kann að eiga til slíkra greiðslna. Til grundvallar framangreindu mati verður þannig að leggja allar upplýsingar sem fyrir liggja þegar það er gert og unnt er að draga af ályktanir um hvernig réttindi til slíkra greiðslna muni þróast í framtíðinni.

Óumdeilt er að stefndi naut á stöðugleikapunkti 12. febrúar 2016 tímabundinna greiðslna örorkulífeyris frá Lífeyrissjóði Vestmannaeyja sem tóku mið af mati trúnaðarlæknis sjóðsins um 100% örorku stefnda til starfa við sjómennsku í þrjú frá slysdegi. Ef mið er tekið af grein 12.4 í samþykktum sjóðsins lá fyrir á stöðugleikapunkti að ekki mætti gera ráð fyrir að stefndi héldi óbreyttum réttindum til örorkulífeyris frá sjóðnum að liðnum þremur árum frá slysinu. Eftir þann tíma hlaut réttur stefnda til örorkulífeyris að taka mið af nýju mati trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins á orkutapi hans sem samkvæmt samþykktum sjóðsins skyldi þá metið með tilliti til vanhæfni stefnda til almennra starfa, auk nýrra upplýsinga um heilsufar og árangurs af endurhæfingu. Við uppgjör skaðabóta 4. maí 2017 lá fyrir endurmat trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins 23. mars sama ár um að örorka stefnda til almennra starfa væri minni en 40%. Stefndi naut því ekki örorkulífeyris þegar uppgjör bóta fór upphaflega fram og hefur ekki notið síðar.

Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á með áfrýjanda að miða eigi áætlun um rétt stefnda til örorkulífeyris frá sjóðnum í framtíðinni við þær greiðslur sem hann naut á stöðugleikapunkti.

3

Af hálfu áfrýjanda er á því byggt til vara að í öllu falli sé rétt að líta svo á að stefndi muni í framtíðinni njóta réttinda til örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum miðað við ætlaða 50% örorku og því beri að lækka kröfu stefnda sem því nemur eða um 17.180.256 krónur. Áfrýjandi vísar meðal annars til þess að stefndi geti samkvæmt grein 18.3 í samþykktum Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja sótt bótarétt tvö ár aftur í tímann. Þá vísar áfrýjandi til þess að málatilbúnaður stefnda um að hann hafi meira en 50% vinnugetu til almennra starfa sé ekki í samræmi við niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um hækkun varanlegrar örorku úr 40% í 50%, sem meðal annars hafi verið byggð á lýsingu stefnda sjálfs á matsfundi á afleiðingum slyssins. Sú lýsing hafi ekki verið í samræmi við upplýsingar sem hann hafi gefið trúnaðarlækni lífeyrissjóðsins, þegar hann undirgekkst endurmat á orkutapi, um að hann treysti sér til að hefja störf á almennum vinnumarkaði.

Stefndi byggir á því að það sé komið undir ákvörðun Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja hvort hann muni njóta greiðslna örorkulífeyris í framtíðinni. Þá byggir hann á því að hann hafi stundað vinnu í landi og haft launatekjur frá 2018 og því sé ekkert sem bendi til þess að það mat sem lífeyrissjóðurinn hafi lagt til grundvallar því að greiða honum ekki örorkulífeyri muni breytast í framtíðinni.

Við úrlausn þess hvort sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna að varanleg örorka stefnda sé 50% renni nægum stoðum undir þann málatilbúnað áfrýjanda að rétt sé að miða við að stefndi muni í framtíðinni njóta örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum, miðað við ætlaða 50% örorku, verður að hafa í huga mismunandi matsgrundvöll. Annars vegar verður að skoða forsendur mats á fjárhagslegri örorku samkvæmt skaðabótalögum og hins vegar forsendur þess örorkumats trúnaðarlæknis Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja sem lagt var til grundvallar ákvörðun um að greiða stefnda ekki örorkulífeyri að liðnum þremur árum frá vinnuslysi.

Bætur samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga miða að því að bæta mönnum varanlega skerðingu vinnutekna af völdum líkamstjóns frá stöðugleikapunkti til ætlaðra starfsloka. Í samræmi við það miðar mat á varanlegri örorku samkvæmt skaðabótalögum að því að áætla fjártjón tjónþola í framtíðinni vegna afleiðinga tjónsatburðar á grundvelli samanburðar á atvinnuþátttöku fyrir tjónsatburð og ætlaðri atvinnuþátttöku í framtíðinni. Örorkumat trúnaðarlæknis Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja skal hins vegar vera í samræmi við ákvæði samþykkta lífeyrissjóðsins.

Eins og glöggt kemur fram í áðurnefndri matsgerð 12. febrúar 2018 byggðist niðurstaða um 50% fjárhagslega örorku stefnda einkum á því að mjög ólíklegt væri að stefndi ætti afturkvæmt til starfa á sjó en að hann ætti að geta unnið við léttari almenn störf í landi. Þá töldu matsmenn ljóst að laun fyrir slík störf í landi væru mun lægri en þau sem stefndi hefði haft á sjó. Áfrýjandi hefur fallist á að greiða bætur í samræmi við niðurstöðu þessa mats á fjárhagslegri örorku stefnda og hefur ekki andmælt forsendum þess.

Samkvæmt grein 12.1 í samþykktum Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja á sjóðfélagi, sem verður fyrir orkutapi sem talið er að svari til 50% örorku eða meira og hefur greitt í lífeyrissjóð í að minnsta kosti tvö ár, rétt á örorkulífeyri úr sjóðnum í samræmi við áunnin réttindi. Ef mið er tekið af orðalagi greinar 12.4 er gert ráð fyrir að hundraðshluta örorkutaps og tímasetningu þess skuli ákveða á grundvelli örorkumats trúnaðarlæknis sjóðsins samkvæmt reglum um læknisfræðilegt örorkumat og að fengnum upplýsingum um heilsufarssögu og starfsorku sjóðfélaga aftur í tímann. Líta verður svo á að átt sé við áþekkt mat á örorku og miðað er við þegar fjárhæð miska er ákveðin samkvæmt 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Þrátt fyrir umrætt orðalag segir síðan í grein 12.4 í samþykktunum að fyrstu þrjú árin eftir orkutap skuli örorkumat aðallega miðað við vanhæfni sjóðfélaga til að gegna því starfi sem hann hefur gegnt og aðild hans að sjóðnum er tengd en að því tímabili loknu með tilliti til vanhæfni hans til annarra starfa. Síðastgreinda orðalagið bendir fremur til þess að matið eigi að reisa á öðrum grundvelli en læknisfræðilegu örorkumati. Örorkumöt trúnaðarlæknis lífeyrissjóðs Vestmannaeyja sem liggja fyrir í málinu benda til þess að mötin hafi ekki verið reist á reglum um mat á læknisfræðilegri örorku.

Upplýsingar sem stefndi hefur lagt fram fyrir Landsrétti og ný gögn sem hann hefur lagt fram fyrir Hæstarétti um tekjur fyrir fullt starf í landi á árunum 2018 til 2020 renna stoðum undir að hann hafi ekki haft réttmæta ástæðu til að fá örorkumat trúnaðarlæknis lífeyrissjóðsins 23. mars 2017 endurskoðað í þeim tilgangi að sækja örorkulífeyri úr lífeyrissjóðum.

Enda þótt áfrýjandi byggi á því að ætla megi að stefndi muni í framtíðinni njóta örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum hefur hann ekki freistað þess að hnekkja forsendum eða niðurstöðu þess örorkumats trúnaðarlæknis sem þeir hafa byggt á ákvarðanir sínar um að greiða stefnda ekki örorkulífeyri. Þá hefur hann ekki skorað á stefnda að óska endurmats á örorkumatinu.

Samkvæmt þessu verður við uppgjör bóta til stefnda að miða við að hann eigi ekki rétt til greiðslna örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum frá apríl 2017 sem koma eigi til frádráttar við uppgjör bóta til hans vegna slyssins 17. mars 2014. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur.

Eftir úrslitum málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Vörður tryggingar hf., greiði stefnda, A, 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.