307/2004

„Í 1. gr. jarðalaga segir meðal annars, að tilgangur þeirra sé að tryggja að nýting lands utan skipulagðra þéttbýlissvæða sé eðlileg og hagkvæm og eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi við hagsmuni sveitarfélaga og þeirra, sem stundi landbúnað.  Í síðari málslið fyrri málsgreinar 3. gr. laganna segir enn fremur, að þéttbýlissvæði, sem skipulögð séu fyrir fasta búsetu manna, er stundi ekki landbúnað, séu undanskilin ákvæðum þeirra.  Svo sem að framan greinir, er í gildandi aðalskipulagi miðað við, að talsverður hluti af landi [Q] verði lagður undir þéttbýlissvæði.  Þar er hvorki stundaður búskapur nú né eru neinar líkur á, að svo verði framvegis.  Að þessu gættu eru ekki lengur skilyrði til að telja ákvæði VII. kafla jarðalaga geta átt við um landareign þessa.  Verður samkvæmt því að fallast á þann þátt í aðalkröfu varnaraðila, að eignin[Q] falli ekki undir reglur jarðalaga um óðalsjarðir...”

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. júlí 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júlí 2004, þar sem vísað var frá dómi kröfu sóknaraðila um að ákvörðun skiptastjóra varnaraðila um að selja jörðina Q yrði felld úr gildi, en öðrum kröfum sóknaraðila við skipti á dánarbúinu hafnað. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þá leið að ákvörðun skiptastjóra um að selja jörðina samerfingjum sóknaraðila verði ógilt. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, til vara að því verði vísað frá héraðsdómi, en að því frágengnu að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili staðfestingar á ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað auk kærumálskostnaðar.

Við skipti á dánarbúi X reis ágreiningur með erfingjum, sem eru annars vegar sóknaraðili og hins vegar þrjú systkini hans. Áður hafa önnur ágreiningsefni sömu aðila við skiptin verið borin undir dómstóla, svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði. Í þessu máli gerði sóknaraðili kröfur í nokkrum liðum fyrir héraðsdómi. Varð niðurstaðan sú að kröfum hans var ýmist vísað frá dómi eða þeim hafnað.

Í þessu kærumáli gerir sóknaraðili þá einu kröfu fyrir Hæstarétti að ógilt verði sú ákvörðun skiptastjóra varnaraðila að selja jörðina Q B, C og D. Þeirri kröfu var svo sem áður var getið vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt þessu krefst sóknaraðili ekki að þetta ákvæði úrskurðarins verði ógilt og því heimvísað til efnismeðferðar, heldur leitar hann eftir efnisdómi Hæstaréttar um kröfu, sem ekki var skorið úr um í héraði. Endurskoðun Hæstaréttar á úrskurði héraðsdóms um frávísun leiðir til ógildingar hans og heimvísunar máls, ef fallist yrði á að efni séu til þess. Sóknaraðili hefur ekki uppi slíka kröfu og eru ekki lagaskilyrði til þess að Hæstiréttur fjalli frekar um málatilbúnað hans við svo búið. Verður samkvæmt því fallist á aðalkröfu sóknaraðila í málinu.

Sóknaraðili skal greiða varnaraðila kærumálskostnað, sem verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, dánarbúi X 150.000 krónur í kærumálskostnað.