678/2014

Starf D sem sérlegur erindreki alþjóðaheilbrigðismála hjá Í var lagt niður 1. febrúar 2009 og naut hann biðlauna til 1. febrúar 2010. Hann höfðaði mál gegn Í og krafðist launa og orlofs vegna námsleyfis fyrir tímabilið 1. febrúar 2010 til 1. ágúst 2011, en þá kröfu reisti hann á minnisblaði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og utanríkisráðherra þar sem fram kom að í störfum sínum nyti D, sem áður gegndi stöðu ráðuneytisstjóra, alls áunnins réttar til framhalds- og endurmenntunar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með starfslokum væri endi bundinn á rétt starfsmanns til námsleyfis, enda væri námsleyfi ætlað að gera starfsmann hæfari til að sinna verkum sínum er hann kæmi aftur til starfa úr leyfi. D hefði ekki fært sönnur á að samkomulag hafi tekist milli aðila um greiðslu launa í námsleyfi eftir starfslok hans og því hefði réttur hans til endurmenntunar fallið niður við starfslok hans hjá Í. D hélt því einnig fram að hann ætti rétt á miskabótum og byggði þá kröfu meðal annars á því að umboðsmaður Alþingis hefði komist að því að ekki hefði verið nægjanlega gætt að því að fylgja sjónarmiðum sem leiði af vönduðum stjórnsýsluháttum og lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins við starfslok hans. Í því sambandi kom fram í dómi Hæstaréttar að jafnvel þótt Í hefði mátt standa betur að tilkynningu til D um starfslokin yrði ekki talið að með tilkynningunni hefði verið brotið gegn óskráðri meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar þannig að í því hefði falist ólögmæt meingerð gegn æru eða persónu D. Var miskabótakröfu D því hafnað. Þá var hafnað kröfu hans um greiðslu kostnaðar vegna reksturs málsins hjá umboðsmanni Alþingis.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma E-kk-nf T-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. október 2014. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að tildæmd fjárhæð verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 4. desember 2014. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 15.067.886 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. mars 2010 til greiðsludags, en til vara af sömu fjárhæð með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna af sömu fjárhæð frá 1. febrúar 2009 til 29. janúar 2013 og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt krefst hann þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 5.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. fyrrgreindra laga frá 1. febrúar 2009 til 29. janúar 2013, en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, og 300.000 krónur með dráttarvöxtum frá 29. janúar 2013 til greiðsludags. Loks krefst gagnáfrýjandi hærri málskostnaðar en honum var dæmdur í héraði auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Starf það, er gagnáfrýjandi hafði gegnt sem sérlegur erindreki alþjóðaheilbrigðismála, samkvæmt samkomulagi milli hans og þáverandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og utanríkisráðherra 31. ágúst 2007, var lagt niður 1. febrúar 2009 og naut hann biðlauna til 1. febrúar 2010. Gagnáfrýjandi krefst í máli þessu launa og orlofs vegna námsleyfis fyrir tímabilið 1. febrúar 2010 til 1. ágúst 2011. Hann reisir þá kröfu meðal annars á ódagsettu minnisblaði heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og utanríkisráðherra, sem gagnáfrýjandi undirritaði, en í niðurlagi minnisblaðsins sagði: ,,D-kk-nf skal í hinu nýja embætti eiga kost á framhalds- og endurmenntun í efnum tengdum þessum málaflokki, sbr. m.a. 4. gr. úrskurðar Kjararáðs um almenn starfskjör frá 30. maí 2007. Kostnaður vegna framangreinds, að því marki sem hann byggir á áunnum rétti fyrir 1. september 2007, skal borinn af heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti.“ Þá bendir gagnáfrýjandi á bréf heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 31. ágúst 2007 til stuðnings þessari kröfu, en þar sagði: ,,Með vísan til minnisblaðs heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og utanríkisráðherra, dags 31. ágúst 2007, heimilar heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra að D-kk-nf Á. G-kk-nf, ráðuneytisstjóri, njóti alls áunnins réttar síns til framhalds- og endurmenntunar sbr. grein 4.1. í úrskurði Kjararáðs um almenn starfskjör frá 30. maí 2007, og greiða honum dagpeninga á námstímanum samkvæmt reglum ferðakostnaðarnefndar.“

Fallist er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að ofangreind skjöl verði ekki túlkuð rýmra en samkvæmt orðanna hljóðan á þann veg að gagnáfrýjandi hafi í hinu nýja embætti átt kost á framhalds- og endurmenntun og að um þann rétt færi samkvæmt 4. gr. reglna kjararáðs um starfskjör 30. maí 2007. Líta verður svo á að með starfslokum sé endi bundinn á rétt starfsmanns til námsleyfis, nema um annað sé sérstaklega samið, enda er námsleyfi ætlað að gera starfsmann hæfari til að sinna verkum sínum er hann snýr aftur úr leyfinu þannig að það komi vinnuveitanda jafnt sem starfsmanni að notum. Fallist er á með héraðsdómi að gagnáfrýjanda hafi ekki fært sönnur á að samkomulag hafi tekist milli aðila um greiðslu launa í námsleyfi eftir starfslok hans hjá aðaláfrýjanda. Samkvæmt framansögðu féll því niður réttur gagnáfrýjanda til endurmenntunar þegar hann lauk störfum hjá aðaláfrýjanda. Í samræmi við það verður aðaláfrýjandi sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda um laun og orlof vegna námsleyfis á fyrrgreindu tímabili og jafnframt af kröfu hans um skaðabætur sem jafngildi launum ráðuneytisstjóra á því tímabili.

II

Kröfu sína um miskabætur reisir gagnáfrýjandi á því að umboðsmaður Alþingis hafi 30. desember 2010 komist að því í tilefni kvörtunar sinnar til hans að ekki hafi verið nægjanlega gætt að því að fylgja sjónarmiðum, sem leiði af vönduðum stjórnsýsluháttum og 1. mgr. 14. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, við starfslok sín. Þá er krafan rökstudd með því að gagnáfrýjandi hafi orðið af störfum sem hann hafi haft hug á, vegna þess hvernig starfslokin hafi borið að. Stjórnvöld hafi enga skýringu gefið á brotthvarfi gagnáfrýjanda úr starfi og með framferði sínu grafið undan trausti á persónu hans. Um lagarök fyrir kröfunni vísar gagnáfrýjandi til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga er heimilt að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert er við. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að skaðabótalögum sagði að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð fælist að um saknæma hegðun væri að ræða. Gáleysi myndi þó þurfa að vera verulegt til þess að tjónsatvik yrði talið ólögmæt meingerð. Af dómafordæmum Hæstaréttar verður ráðið að lægsta stig gáleysis uppfylli ekki kröfu þessa ákvæðis um ólögmæta meingerð.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var gagnáfrýjanda tilkynnt með bréfi 28. janúar 2009 að ákveðið hafi verið að leggja niður embætti hans frá og með 1. febrúar sama ár og var þar vísað til breyttra forsendna vegna samdráttar í ríkisfjármálum og þess að fyrirhugað væri að draga verulega úr fjárframlögum til utanríkismála. Umrædd ákvörðun aðaláfrýjanda um starfslok gagnáfrýjanda tengdist því hvorki starfshæfni hans né persónu.

Jafnvel þótt aðaláfrýjandi hefði mátt standa betur að tilkynningu til gagnáfrýjanda um starfslok hans, með því að gefa honum rýmri tíma og ráðrúm til að bregðast við henni, verður ekki talið að aðaláfrýjandi hafi þar með brotið gegn óskráðri meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Samkvæmt framangreindu fólst ekki ólögmæt meingerð af hálfu aðaláfrýjanda gegn æru eða persónu gagnáfrýjanda með tilkynningunni um starfslokin og verður hann því sýknaður af kröfu um miskabætur af þeim sökum.

Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna aðaláfrýjanda af kröfu gagnáfrýjanda um kostnað vegna rekstur máls síns hjá umboðsmanni Alþingis er staðfest með vísan til forsendna hans.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum gagnáfrýjanda, D-kk-ef Á. G-kk-ef.

Málskostnaður fyrir héraðsdómi og Hæstarétti fellur niður.