68/2003

Þrír íbúar við Garðhús í Reykjavík, kröfðust þess að úrskurður umhverfisráðuneytisins, þar sem staðfestur var úrskurður Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum vegna fyrirhugaðrar lagningar framhalds Hallsvegar, tveggja akreina vegar frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi og framhjá húsum íbúanna, yrði felldur úr gildi sökum efnislegra annmarka. Héldu þeir því einkum fram að áhrif heildarframkvæmdarinnar hefðu ekki verið metin, þar sem meta hefði átt fjögurra akreina veg í stað tveggja, matið gæfi ekki nægilega til kynna líkleg áhrif framkvæmdarinnar á umhverfið auk þess sem arðsemismat hennar væri ábótavant. Fallist var á að lagning tveggja akreina frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi stæðist sem sjálfstæð framkvæmd og væri eðlileg með tilliti til umferðar um hverfið enda hefði hún verið fyrirhuguð frá upphafi og tekið tillit til hennar við hönnun hverfisins. Var því staðfest sú úrlausn héraðsdóms að sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þeirrar framkvæmdar hefði mátt fara fram. Kæmi hins vegar til frekari framkvæmda við Hallsveg og tengingar við aðrar umferðaræðar yrði að fara fram nýtt mat vegna þeirra og yrði þá að taka fullt tillit til byggðarinnar við Garðhús. Þá hefði með lækkun vegarins og fyrirhuguðum mótvægisaðgerðum í samráði við húseigendur verið uppfyllt ákvæði reglugerðar nr. 933/1999 um hávaða auk þess sem ekki væri annað komið fram en að útreikningar á arðsemi framkvæmdarinnar hefðu verið gerðir með fullnægjandi hætti. Voru V og R því sýknaðar af kröfum íbúanna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 21. febrúar 2003. Þeir krefjast þess að felldur verði úr gildi úrskurður umhverfisráðuneytis 13. maí 2002, þar sem úrskurður Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum Hallsvegar í Reykjavík, tveggja akreina vegar frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi, var staðfestur með því skilyrði að framkvæmdaraðilar hafi samráð við fulltrúa íbúa við Garðhús og kirkjugarðsyfirvöld um hönnun og útfærslu mótvægisaðgerða og að leitast verði við að haga hljóðvörnum með þeim hætti að óæskileg umhverfisáhrif verði sem minnst. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málið sætir flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsatvik og málsástæður aðila eru ítarlega rakin í héraðsdómi. Aðila greinir á um gildi úrskurðar Skipulagsstofnunar 3. ágúst 2001 um mat á umhverfisáhrifum vegna fyrirhugaðrar lagningar framhalds Hallsvegar í Grafarvogi í Reykjavík. Ætlað er að hann verði tvær akreinar og liggi frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi og því framhjá húsum áfrýjenda við Garðhús. Þeir ásamt fleiri íbúum og eigendum við götuna kærðu úrskurðinn með heimild í 14. gr. þágildandi laga um mat á umhverfisáhrifum nr. 63/1993. Umhverfisráðherra staðfesti síðan úrskurð Skipulagsstofnunar 13. maí 2002. Leita áfrýjendur eftir því að fá þeim úrskurði hnekkt með dómi. Samkvæmt ákvæði II til bráðabirgða við lög nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum gilda tilvitnuð eldri lög um matið.

Af gögnum málsins er ljóst að úrskurður umhverfisráðherra varðar eingöngu tveggja akreina Hallsveg frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi. Hallsvegur er sýndur á aðalskipulagi Reykjavíkur 1984-2004 sem tengibraut. Í aðalskipulagi 1990-2010 er hann orðinn stofnbraut og samkvæmt núgildandi aðalskipulagi 1996-2016 er hann enn sýndur sem stofnbraut. Fyrsti hluti hans, tvær akreinar milli Strandvegar og Fjallkonuvegar, var lagður á árinu 1989 en til stóð að lengja veginn með tveimur akreinum frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi árið 2000, en það hefur dregist vegna andstöðu íbúa við Garðhús. Á meðan hefur umferðin legið um Gagnveg, sem er aðalsafngata Húsahverfis, og er markmið framlengingarinnar að létta á þeirri umferð og greiða fyrir allri umferð um Grafarvogshverfi.

Samkvæmt skilmálum fyrir Húsahverfi frá 1988 var frá upphafi gert ráð fyrir þessari framkvæmd og unnu skipulagshöfundar hverfisins að endanlegri legu Hallsvegar og Víkurvegar. Hallsvegi var þó 1992 hnikað um 10 metra til norðurs til að koma til móts við íbúðareigendur við Garðhús og nú hefur hluti vegarins ennfremur verið lækkaður um 3 metra þar sem hann liggur framhjá nokkrum húsanna. Samkvæmt upplýsingum Borgarskipulags Reykjavíkur var við hönnun götunnar frá upphafi miðað við að hún yrði í framtíðinni fjórar akreinar. Þá er ráð fyrir því gert í núgildandi skipulagi að vegurinn muni í framtíðinni tengja fyrirhugaða Sundabraut og Vesturlandsveg og þaðan liggja í ný byggingarhverfi við Úlfarsfell. Vegurinn í þessari mynd hefur þó ekki verið samþykktur, hönnun hans ekki að fullu lokið og ekki er ljóst hvenær eða hvort til framkvæmda kemur. Fallast verður á það að lagning tveggja akreina frá Fjallkonuvegi að Víkurvegi standist sem sjálfstæð framkvæmd og sé eðlileg með tilliti til umferðar um hverfið enda var hún fyrirhuguð frá upphafi og tekið tillit til hennar við hönnun hverfisins. Ber að staðfesta þá úrlausn héraðsdóms að sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þeirrar framkvæmdar hafi mátt fara fram. Komi hins vegar til frekari framkvæmda við Hallsveg og tengingar við aðrar umferðaræðar verður að fara fram nýtt mat vegna þeirra og ber þá að taka fullt tillit til byggðarinnar við Garðhús, hvort sem vegurinn verður þá breikkaður eða umferðarþungi aukinn með frekari tengingum vegarins við fleiri umferðaræðar og önnur byggingarsvæði. Málsástæður áfrýjenda, sem varða það að við umhverfismatið verði einnig að taka til mats frekari framkvæmdir við Hallsveg, verða því ekki teknar til skoðunar.

Fyrir liggur að með framangreindri lækkun vegarins og fyrirhuguðum mótvægisaðgerðum, sem grípa á til í samráði við húseigendur Garðhúsa, verður uppfyllt ákvæði reglugerðar nr. 933/1999 um hávaða að því er varðar hljóðstig við húsvegg og mesta hljóðstig innan húss. Í 10. gr. laga nr. 63/1993 er upptalið hvað tilgreina á í mati á umhverfisáhrifum. Í athugasemdum með þessari grein laganna segir að meðal þess sem felast á í matinu séu hagræn áhrif framkvæmdanna. Útreikningar á arðsemi framkvæmdarinnar liggja fyrir. Er ekki annað komið fram en að það hafi verið gert með fullnægjandi hætti. Þá þykja áfrýjendur ekki hafa sýnt fram á að málsmeðferð umhverfisráðherra hafi ekki fylgt reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þar á meðal um skýrleika.

Að framangreindu athuguðu en annars með skírskotun til raka héraðsdóms ber að staðfesta hann.

Rétt er að hver aðila beri sinn kostnað af áfrýjun málsins.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjenda greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, G-kk-ef H. S-kk-ef, Á-kk-ef J. F-kk-ef og J-kk-ef H. S-kk-ef, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun talsmanns þeirra fyrir Hæstarétti, 500.000 krónur.