344/2012

Aðilar deildu um það hvort Í hf. bæri að greiða þb. S ehf. reikning vegna beltagröfu og malarvagna, sem komið höfðu í stað liðskipts malartrukks í fjármögnunarleigusamningi milli E ehf. og forvera Í hf. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að skilyrði þess að aflétt yrði tryggingu Í hf. fyrir efndum á fjármögnunarleigusamningnum hefði verið að önnur fullnægjandi trygging væri sett, en í afléttingunni hefði falist að Í hf. afsalaði sér trukknum til E ehf. Hefði starfsmaður S ehf. og E ehf. borið að ekki hafi staðið til að Í hf. myndi greiða fyrir tækin þar sem þau hefðu átt að koma sem trygging í stað malartrukksins. Taldi Hæstiréttur að þb. S ehf. hefði ekki sýnt fram á að það ætti kröfu á hendur Í hf. vegna þeirra viðskipta sem um ræddi og var Í hf. því sýknað af kröfu þb. S ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 21. mars 2012. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 2. maí sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 21. maí 2012 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Emir ehf. og fjármögnunarfyrirtæki á vegnum áfrýjanda, sem áður hét Glitnir banki hf., gerðu 3. ágúst 2007 með sér samning um fjármögnunarleigu á liðskiptum malartrukk, einnig nefndur „búkolla“ í málsgögnum, af tegundinni Astra, sem stefndi hafði flutt til landsins. Samkvæmt samningnum var stefndi seljandi trukksins. Kaupverð trukksins án virðisaukaskatts var 18.300.000 krónur, fyrirframgreidd leiga var 4.500.000 krónur, en eftirstöðvarnar, 13.800.000 krónur, skyldi Emir ehf. greiða með 72 mánaðarlegum leigugreiðslum. Samningurinn fékk númerið 612753-001. Emir ehf. sótti 10. nóvember 2008 um fjármögnunarleigu hjá áfrýjanda undir sama samningsnúmeri og áður greinir. Umsóknin var samþykkt 22. sama mánaðar af hálfu áfrýjanda „til uppgreiðslu á samningi 612753-1 ...“. Meðal þess sem fram kom í umsókninni var eftirfarandi: „Emir ehf. óskar eftir ... tækjaskipta samningi nr. 612753-001. Út fer Astra trukkur sem IAV ehf. er að kaupa á kr. 17.233.000“ auk virðisaukaskatts og að í staðinn fyrir trukkinn kæmu tveir nánar tilgreindir malarvagnar og þrjár beltagröfur. Við svo búið var gerður samningur 24. nóvember 2008 um fjármögnunarleigu milli áfrýjanda og Emirs ehf. með sama sniði og áður greinir og voru umrædd tæki, sem komu inn í samninginn í stað malartrukksins, þar tilgreind sem „hið leigða“. Kaupverð án virðisaukaskatts var sagt 24.797.000 krónur sem skyldi greiðast með 71 afborgun á mánaðar fresti, í fyrsta sinn 15. febrúar 2009. Samningnum fylgdi reikningur stefnda til áfrýjanda að fjárhæð 24.797.000 krónur án virðisaukaskatts, en 30.872.265 krónur að þeim skatti meðtöldum. Í héraði krafði stefndi áfrýjanda um greiðslu síðarnefndu fjárhæðarinnar og var fallist á þá kröfu í hinum áfrýjaða dómi, en jafnframt tekin til greina varakrafa áfrýjanda um skuldajöfnuð vegna kröfu að fjárhæð 17.766.329 krónur, sem hann hafði lýst í þrotabú stefnda. Kom sú fjárhæð til frádráttar kröfu stefnda og því til samræmis var áfrýjandi dæmdur til að greiða hinum fyrrnefnda 13.105.936 krónur ásamt dráttarvöxtum.

Eftir að lokið var fresti til gagnaöflunar fyrir Hæstarétti samkvæmt 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 óskaði áfrýjandi eftir að koma að frekari gögnum. Með því að ekki eru uppfyllt skilyrði ákvæðisins til að Hæstiréttur megi heimila áfrýjanda að leggja þessi gögn fram koma þau ekki til álita við úrslausn málsins.

II

Bú Sturlaugs & Co ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 20. janúar 2010. Vegna skiptanna tók skiptastjóri þrotabúsins, með heimild í 1. mgr. 82. gr., sbr. 2. mgr. 81. gr., laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., skýrslu 24. febrúar sama ár af Ó-kk-þgf A-kk-þgf G-kk-þgf, fyrrverandi starfsmanni stefnda. Í skýrslunni kom meðal annars fram að Ó-kk-nf hafi á þeim tíma, er atvik máls þessa taka til, komið fram fyrir hönd stefnda sem framkvæmdastjóri með samþykki stjórnar þess, án þess þó að hann bæri formlega þann titil. Þá bera gögn málsins með sér að Ó-kk-nf hafi einnig verið starfsmaður Emirs ehf. á sama tíma og farið með prókúruumboð fyrir það félag. Ritaði hann samkvæmt því umboði undir fjármögnunarleigusamninginn frá 24. nóvember 2008.

Að tilhlutan áfrýjanda var Ó-kk-nf við skýrslutökuna spurður út í viðskipti þau er mál þetta snýst um. Um tilgang þess að Emir ehf. óskaði um miðjan október 2008 eftir „að gerð yrðu tækjaskipti á samningi Emirs ehf. nr. 612753-001 við bankann vegna Astra liðstýrðs malartrukks sem S&Co ehf. flutti inn og seldi Emir ehf.“ og lagði til að áfrýjandi „afsalaði/losaði“ um veð í trukknum, en í staðinn kæmu til tryggingar samningnum áðurnefndir malarvagnar og beltagröfur. Svaraði Ó-kk-nf því til að tilgangurinn hafi verið sá að „aflétta áhvílandi fjármögnunarleigusamningum af Astra búkollu yfir á ofangreind tæki.“ Kvaðst Ó-kk-nf hafa óskað eftir þessari breytingu á fjármögnunarleigusamningnum sem starfsmaður beggja félaganna. Í staðinn fyrir að afsala sér malartrukknum hafi áfrýjandi átt að fá umrædd tæki frá Sturlaugi & Co ehf. og ekki hafi staðið til að áfrýjandi myndi greiða fyrir tækin.

III

Ástæða þess að Emir ehf. óskaði eftir að leysa fyrrnefndan Astra malartrukk undan fjármögnunarleigusamningi félagsins og áfrýjanda var sú að félagið hugðist selja hann Íslenskum aðalverktökum hf. Ljóst er að skilyrði þess að áfrýjandi aflétti þeirri tryggingu fyrir efndum Emirs ehf. á fjármögnunarleigusamningnum frá 3. ágúst 2007, sem hinn fyrrnefndi hafði samkvæmt samningnum í trukknum, var að önnur fullnægjandi trygging yrði sett, þar sem í afléttingunni fólst að áfrýjandi afsalaði sér trukknum til Emirs ehf. Með því að áfrýjandi taldi sig fá nægilega tryggingu fyrir efndum umrædds fjármögnunarleigusamnings með þeim tækjum, sem komu í stað malartrukksins, féllst hann á að gera nýjan samning við Emir ehf.

Ágreiningslaust er með aðilum að þeir hafi átt í viðskiptasambandi frá árinu 2005, sem var þannig háttað að stefndi flutti til landsins ýmis tæki, svo sem vinnuvélar, lyftara og landbúnaðartæki, sem áfrýjandi fjármagnað kaup þriðja manns á. Þá verður ráðið af gögnum málsins að stefndi hafi verið að jöfnu í eigu tveggja nafngreindra manna og Emir ehf. að öllu leyti í eigu annars þeirra. Voru þannig náin eignatengsl milli félaganna og viðskipti þeirra við áfrýjanda samtvinnuð. Jafnframt er fram komið í málinu að fyrrgreindur Ó-kk-nf A-kk-nf G-kk-nf var starfsmaður beggja félaganna og kom þannig fram fyrir hönd þeirra í umræddum viðskiptum við áfrýjanda. Kvaðst Ó-kk-nf hafa óskað eftir umræddri breytingu á fjármögnunarleigusamningnum og hafi áfrýjandi átt að fá malarvagnana og beltagröfurnar frá stefnda í staðinn fyrir að afsala sér malartrukknum. Hafi því ekki staðið til að áfrýjandi myndi greiða fyrir tækin. Þá kom fram hjá skiptastjóra við skýrslutökuna að Ósafl sf., dótturfélag Íslenskra aðalverktaka hf., hafi 28. nóvember 2008 greitt 21.455.085 krónur inn á tilgreindan bankareikning stefnda vegna sölu tveggja „búkolla“ og kvað Ó-kk-nf að önnur þeirra hafi verið fjármögnuð með láni frá forvera áfrýjanda. Er þessi framburður hans í samræmi við það sem fram kom í umsókn Emirs ehf. um breytingu á fjármögnunarleigusamningnum, en þar sagði efnislega að félagið óskaði eftir „tækjaskiptasamningi“ og að út færi „Astra trukkur“ sem Íslenskir aðalverktakar hf. væru að kaupa á 17.233.000 krónur auk virðisaukaskatts og í staðinn kæmu tilgreind tæki.

Að virtu öllu framangreindu hefur stefndi ekki sýnt fram á að hann eigi kröfu á hendur áfrýjanda vegna þeirra viðskipta sem hér um ræðir. Af því leiðir að áfrýjandi verður sýknaður af kröfu stefnda.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Íslandsbanki hf., er sýkn af kröfu stefnda, þrotabús Sturlaugs & Co ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.