3/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X og Y um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls Á á hendur X, Y, Z, Þ og Æ. Krafðist Á þess að kröfum Z, Þ og Æ yrði vísað frá Hæstarétti þar sem þeir hefðu ekki átt aðild að kröfunni sem hafnað var í hinum kærða úrskurði og gætu því ekki átt aðild að kærumálinu. Talið var að þar sem Þ og Æ hefðu báðir tekið til máls þegar krafan var tekin fyrir, tekið undir hana og fært fyrir því rök að taka skyldi hana til greina gætu þeir átt aðild að málinu. Var einnig talið eins og málinu væri háttað að Z hefði lögvarða hagsmuni af því að mega kæra úrskurðinn. Var því hafnað kröfu Á um að vísa frá kærum Z, Þ og Æ. Þá var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X og Y um ráðgefandi álit með vísan til þess að Hæstiréttur hefði í tveimur dómum tekið afstöðu til þeirra álitaefna sem X, Y, Z, Þ og Æ óskuðu álits á. Loks var kröfu Y um að lagt yrði fyrir héraðsdóm að úrskurða án tafa um kröfu hans um réttarfarssekt vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Varnaraðilinn, Y, skaut málinu til Hæstaréttar með kæru í þinghaldi 21. desember 2016, en aðrir varnaraðilar með skriflegri kæru 22. sama mánaðar, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. janúar 2017. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2016, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við sakamál sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Auk þess var hafnað kröfu varnaraðilans, Y, um að sækjanda yrði gerð réttarfarssekt í samræmi við 223. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála á þann hátt að úrlausn um það atriði skyldi bíða efnisdóms í málinu. Kæruheimild um fyrra atriðið er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Varnaraðilar krefjast þess að fyrrnefnd krafa verði tekin til greina. Þá krefst varnaraðili Y þess að „lagt verði fyrir héraðsdómara að úrskurða um kröfu varnaraðila um réttarfarssekt án tafa.“

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar, að kærum varnaraðila Z, Æ og Þ verði vísað frá Hæstarétti sem og framangreindri kröfu Y.

Sóknaraðili færir þau rök fyrir kröfu sinni um að kæru varnaraðilanna Z, Þ og Æ verði vísað frá Hæstarétti, að þeir hafi ekki átt aðild að þeirri kröfu, sem hafnað var með hinum kærða úrskurði og þess vegna geti þeir ekki átt aðild að kærumálinu fyrir Hæstarétti. Málið var flutt í þinghaldi 15. desember 2016 um skriflega kröfu varnaraðilanna X og Y um að leitað skyldi ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Í endurriti vegna þess þinghalds er bókað að verjendur Þ og Æ hafi báðir tekið til máls og tekið undir kröfuna og fært rök fyrir því að hana skyldi taka til greina. Geta þeir því átt aðild að máli þessu. Eins og hér háttar til verður einnig talið að varnaraðilinn Z hafi lögvarða hagsmuni af því að mega kæra úrskurðinn. Verður því hafnað kröfu sóknaraðila um að vísa kærunni frá að því er hann varðar.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur Hæstiréttur í tveimur dómum, 4. febrúar 2016 í máli nr. 842/2014 og 6. október sama ár í máli nr. 498/2015, tekið afstöðu til þeirra álitaefna, sem varnaraðilar óska eftir að leitað verði ráðgefandi álits á frá EFTA-dómstólnum. Hæstiréttur hefur í fjölda dóma hafnað því að leita ráðgefandi álits á grundvelli laga nr. 21/1994 ef rétturinn hefur í fyrri úrlausnum sínum þegar tekið afstöðu til þeirra álitaefna, sem beiðni um ráðgefandi álit hefur lotið að, sbr. til dæmis dóm frá 3. september 2002 í máli nr. 291/2002, dóm frá 30. nóvember 2012 í máli nr. 669/2012 og dóm frá 24. janúar 2013 í máli nr. 10/2013. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna verður hinn kærði úrskurður staðfestur um þennan þátt málsins.

Við málflutning vegna kröfu um að leitað skyldi ráðgefandi álits taldi einn verjenda að sækjandi í málinu hefði staðhæft að verjandanum væri uppsigað við Hæstarétt og að verjandinn hafi viðhaft ,,ómaklegar og ómerkilegar árásir á Hæstarétt.“ Gerði verjandinn kröfu um að sækjandi yrði dæmdur í réttarfarssekt fyrir þessi ummæli sín. Í 222. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sem er í XXXV. kafla laganna, segir að dómari ákveði sektir samkvæmt reglum kaflans ,,af sjálfsdáðum“ og að þær skuli renna í ríkissjóð. Ekki er gert ráð fyrir að ákæruvald eða ákærðu geti gert slíka kröfu, sbr. dóm Hæstaréttar 25. febrúar 2010 í máli nr. 90/2010. Í úrskurðarorðum kemur fram að úrlausn um réttarfarssekt skuli bíða efnisdóms. Úr því að héraðsdómur kaus að fjalla á þennan hátt um framangreint atriði hefði hann átt að bóka um það í þingbók, enda er um að ræða ákvörðun um atriði sem varðar rekstur máls, í stað þess að tiltaka í úrskurðarorði að þessi háttur yrði á hafður. Eins og þessi þáttur málsins liggur fyrir á kæruheimild í y. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 ekki við og verður því að vísa kröfu, sem að þessu lýtur, frá Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu ákæruvaldsins um að vísa frá Hæstarétti kærum varnaraðilanna Z, Þ og Æ.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um að hafna kröfu varnaraðilanna X og Y um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins.

Vísað er frá Hæstarétti kröfu varnaraðilans Y um að lagt verði fyrir héraðsdóm að úrskurða án tafa um kröfu hans um réttarfarssekt.