133/2003

P seldi Í allan rekstur P ehf. Kaupverðið var allt greitt við undirritun kaupsamings að undanskildum 1.000.000 krónum, sem greiðast áttu nokkru síðar. Gaf Í út víxil til tryggingar greiðslu eftirstöðvanna. Ágreiningur reis með aðilum um atriði er tengdust kaupunum og greiddi Í ekki eftirstöðvar kaupverðsins á umsömdum gjalddaga. Höfðaði P í framhaldi af þessu mál til innheimtu víxilsins. Var málið rekið samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 og komust varnir Í, er lutu að lögskiptum aðila, því ekki að í málinu. Voru kröfur P teknar til greina, að teknu tilliti til þess að Í hafði undir rekstri málsins lækkað kröfur sínar um 500.000 krónur, sbr. dómasafn Hæstaréttar 2000, bls. 324. Í því máli var lækkunin ekki útskýrð af hálfu Í. Var það fyrst í því máli sem reifun þessi lýtur að, sem fram kom afstaða Í til þess hvaða afsláttur hefði verið veittur af kaupverði rekstrarins. Kom þá ítrekað fram af hálfu Í, að veittur hefði verið 500.000 króna afsláttur af kaupverðinu. Samkvæmt því var miðað við að Í hefði einungis skuldað P 500.000 krónur á gjalddaga víxilsins. Þá skuld hafði Í greitt upp þegar víxilmálið var tekið til dóms. Var P samkvæmt þessu gert að greiða Í þá fjárhæð sem P hafði krafist greiðslu á í víxilmálinu.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. apríl 2003. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.110.782 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. maí 2002 til greiðsludags. Þess er jafnframt krafist að staðfest verði með dómi kyrrsetning sýslumannsins í Kópavogi 30. maí 2002 á 1.110.800 krónum í reiðufé, sem áfrýjandi greiddi stefnda við fyrirtöku aðfarargerðar hjá sýslumanni þann dag. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með kaupsamningi 11. febrúar 1998 seldi Pétur Sigurðsson ehf. áfrýjanda allan rekstur heildverslunar félagsins. Kaupverðið var 11.855.542 krónur og var það allt greitt við undirritun kaupsamnings að undanskildum 1.000.000 krónum, sem samkvæmt 2. tl. 2. gr. samningsins skyldi greiða 9. maí 1998. Í samningnum var tekið fram að afhending hins selda hafi átt sér stað 9. febrúar 1998. Til tryggingar greiðslu framangreindra eftirstöðva kaupverðs gaf stefndi út víxil 11. febrúar 1998 að fjárhæð 1.000.000 krónur með gjalddaga 9. maí sama árs. Var víxillinn samþykktur af áfrýjanda og framseldur af stefnda. Á framhlið víxilsins var ritað orðið „tryggingarvíxill“ og á bakhlið hans var svofelld áletrun: „Tryggingarvíxill: Víxill þessi er til tryggingar greiðslu samkv. 2. tl. 2. gr. kaupsamnings dags. 11/2 1998 vegna kaupa Ísbergs ehf. á rekstri heildversl. af Pétri Sigurðssyni ehf. ...“

Ágreiningur reis með aðilum um atriði er tengdust kaupunum og greiddi áfrýjandi ekki eftirstöðvar kaupverðsins á umsömdum gjalddaga en hins vegar 300.000 krónur 26. maí 1998. Er í greiðslukvittun tekið fram að um sé að ræða innágreiðslu samkvæmt kaupsamningi. Stefndi krafði áfrýjanda um greiðslu skuldar að fjárhæð 500.000 krónur „skv. samkomulagi við P-kk-þf S-kk-þf“ með bréfi 19. júní 1998. Var tekið fram að yrði skuldin ekki greidd innan 10 daga yrði framangreindur víxill innheimtur ásamt dráttarvöxtum og kostnaði.

Þann 31. ágúst 1998 höfðaði stefndi mál og krafðist þess að áfrýjandi yrði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 1.000.000 krónur samkvæmt framangreindum víxli ásamt bankakostnaði, dráttarvöxtum og málskostnaði. Málið var af hálfu stefnda rekið sem víxilmál samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjandi tók til varna og krafðist í greinargerð sinni til héraðsdóms 19. október 1998 aðallega frávísunar málsins en til vara að honum yrði aðeins gert að greiða stefnda 260.156 krónur. Reisti hann varakröfu sína á þeim málsástæðum að þar sem reksturinn hafi ekki reynst eins blómlegur og stefndi hefði upplýst hafi stefndi gefið eftir 200.000 krónur af framangreindri lokagreiðslu kaupsamningsins. Samtímis eða 26. maí 1998 hafi honum verið greiddar 300.000 krónur og hafi þá staðið eftir 500.000 krónur af lokagreiðslunni. Hafi áfrýjandi undir höndum gögn er sýni að stefndi skuldi honum fé vegna nánar tiltekinn atriða er tengdust kaupunum samtals að fjárhæð 239.844 krónur. Þannig fengist fjárhæð varakröfunnar 260.156 krónur, sem áfrýjandi væri reiðubúinn að greiða. Þann 10. febrúar 1999 greiddi áfrýjandi 300.000 krónur inn á geymslureikning í Landsbanka Íslands og skyldi greiðslan afhent stefnda gengi dómur í framangreindu máli honum í hag. Fyrir liggur að tveimur dögum síðar voru stefnda greiddar 260.000 krónur af geymslureikningnum. Stefndi lækkaði dómkröfur sínar í víxilmálinu um 500.000 krónur. Mun hann hafa gert það við aðalmeðferð málsins 15. júní 1999. Ekki verður séð að komið hafi fram af hans hálfu skýringar á hverju þessi lækkun byggðist. Málið var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð og var dómur í því upp kveðinn 30. júní 1999. Voru kröfur stefnda teknar til greina enda komust varnir er lutu að lögskiptum aðila ekki að í málinu. Þá var áfrýjandi dæmdur til greiðslu 200.000 króna í málskostnað. Dómi þessum var áfrýjað til Hæstaréttar, sem staðfesti niðurstöðu hans 3. febrúar 2000 og dæmdi áfrýjanda til greiðslu 150.000 króna málskostnaðar fyrir Hæstarétti, sbr. dómasafn réttarins 2000, bls. 324.

Þann 18. febrúar 2000 voru stefnda greiddar 40.000 krónur af fyrrnefndum geymslureikningi og loks 2.155 krónur 17. mars sama árs, sem munu hafa verið vextir af innistæðunni. Síðargreindan dag beiddist stefndi aðfarar og krafðist þess að fjárnám yrði gert til tryggingar skuld samkvæmt dóminum að viðbættum vöxtum og kostnaði en að frádreginni 300.000 króna innborgun eða samtals 703.066 krónur. Með beiðni 12. maí 2000 krafðist áfrýjandi kyrrsetningar eigna stefnda til tryggingar skaðabótakröfu að fjárhæð 703.066 krónur, auk dráttarvaxta og kostnaðar af kyrrsetningargerð og eftirfarandi staðfestingarmáli, þar sem stefndi hafi bakað sér tjón með því að innheimta fyrrnefndan víxil. Þann 8. maí 2002 krafðist áfrýjandi á ný kyrrsetningar eigna gerðarbeiðanda á sömu forsendum og fyrr, en nú til tryggingar kröfu að fjárhæð 1.110.782 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar af kyrrsetningu og eftirfarandi staðfestingarmáli. Samkvæmt yfirliti, er stafar frá stefnda og miðað er við 29. maí 2002, var krafa stefnda þá samkvæmt dóminum 1.110.782 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði, en að frádreginni 302.155 króna innborgun. Sýslumaðurinn í Kópavogi tók aðfararbeiðni stefnda fyrir 30 maí 2002. Er bókað í gerðarbók að áfrýjandi hafi lagt fram 1.110.800 krónur til greiðslu á kröfunni. Jafnframt er bókað að lagt hafi verið fram „nýtt afrit af kyrrsetningarbeiðni“ ásamt 150.000 króna bankaábyrgð. Krafist hafi verið kyrrsetningar á þeirri fjárhæð, sem lögð hafi verið fram til greiðslu kröfunnar. Ákvað sýslumaður að umbeðin kyrrsetning næði fram að ganga og lagði fyrrnefnda greiðslu inn á bankabók í vörslum embættisins.

II.

Áfrýjandi höfðað mál þetta með stefnu 6. júní 2002. Krefst hann greiðslu bóta jafnhárra þeirri greiðslu, sem stefndi krafðist aðfarar fyrir 30. maí 2002 og jafnframt staðfestingar á fyrrnefndri kyrrsetningargerð. Til stuðnings endurkröfunni vísar hann til almennu skaðabótareglunnar og 2. mgr. 119. gr. laga nr. 91/1991. Í héraðsdómsstefnu lýsti áfrýjandi málavöxtum svo að áður en til lokagreiðslu hafi komið samkvæmt kaupsamningnum hafi forsendur brostið að nokkru fyrir kaupunum, enda hafi rekstur heildverslunarinnar ekki verið eins blómlegur og stefndi hafi upplýst. Hafi þetta leitt til þess að stefndi hafi gefið eftir 200.000 krónur af lokagreiðslunni og auk þess fallist á að frá henni skyldu dragast fjárhæðir sem áfrýjandi „legði út“ vegna kostnaðar, sem til varð áður en hann tók við rekstrinum. Áfrýjandi hafi síðan greitt 300.000 krónur. Frá þeim 500.000 krónum, sem þá stóðu eftir af lokagreiðslunni, skyldi draga skuldir heildverslunarinnar við áfrýjanda, sem nánar eru raktar í fimm liðum í hinum áfrýjaða dómi, en þær næmu samtals 239.844 krónum. Hafi skuld áfrýjanda við stefnda er fyrrgreint víxilmál var höfðað því numið 260.156 krónum. Áfrýjandi hafi síðan greitt 300.000 krónur inn á geymslureikning, eins og að framan er rakið. Stefndi hafi því ekki átt kröfu á hendur sér þegar hann knúði fram greiðslu í fyrrgreindu víxilmáli.

Í málsatvikalýsingu í greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi segir meðal annars að þar sem áfrýjandi hafi ekki greitt lokagreiðslu samkvæmt margnefndum kaupsamningi þrátt fyrir innheimtutilraunir hafi stefndi séð sig tilneyddan að höfða mál til innheimtu kröfunnar. Síðan segir: „Þar sem stefnandi var ekki sáttur við ýmislegt sem, að hans sögn, gekk ekki vel í rekstrinum fór hann að kenna stefnda um allt sem miður fór. Stefndi ákvað að koma til móts við stefnanda og gaf honum afslátt að fjárhæð kr. 500.000,00 á verði félagsins...“ Í þeim kafla greinargerðarinnar, sem fjallar um málsástæður og lagarök, segir um þetta atriði að hvað varði „þau lögskipti sem mál þetta er sprottið út af þá bendir stefndi á að hann hafi þegar gefið stefnanda kr. 500.000,00 afslátt af verði fyrirtækisins...“ Enn segir í sama kafla greinargerðarinnar: „Stefndi bendir á að í samkomulagi aðila, sem talað er um í stefnu, hafi falist heildarafsláttur af verði fyrirtækisins, þ.e.a.s. að stefnandi hafi ekki þurft að greiða kr. 1.000.000,00, heldur kr. 500.000,00 í lokagreiðslu, sbr. 3. tl. 2. gr. kaupsamningsins... Telur stefndi að með því að veita stefnanda 500.000 kr. afslátt af kaupsamningsgreiðslu hafi stefndi gengið lengra en honum bar, en afslátturinn var gefinn í þeirri trú að eftirstöðvar kaupsamningsgreiðslu yrðu greiddar. Í áðurnefndum afslætti fólust öll þau hugsanlegu útgjöld sem stefnandi kynni að þurfa að leggja út fyrir vegna skuldbindinga sem fyrirtækið var í við söluna...“ Er síðar í greinargerðinni fullyrt þrívegis til viðbótar að stefndi hafi gefið áfrýjanda 500.000 króna afslátt af kaupverðinu. Fyrir héraðsdómi gaf stefndi aðilaskýrslu. Var hann spurður um margnefndan afslátt af lögmönnum beggja aðila, en ekki kemur fram í svörum hans hversu hár afslátturinn hafi verið. Í hinum áfrýjaða dómi er við það miðað að stefndi hafi veitt 500.000 króna afslátt af kaupverðinu.

Í áfrýjunarstefnu og greinargerð áfrýjanda til Hæstaréttar er byggt á því að stefndi hafi veitt 500.000 króna afslátt af kaupverðinu og er það meginatriði í röksemdafærslu áfrýjanda. Gerir stefndi ekki athugasemd við það í greinargerð sinni til Hæstaréttar og verður ekki ráðið af henni að hann reisi kröfu sína á því að annar og lægri afsláttur hafi verið veittur. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hélt lögmaður stefnda því hins vegar fram að einungis hafi verið veittur 200.000 króna afsláttur af kaupverðinu og við það verði að miða við úrlausn málsins. Framangreind ummæli um afslátt í greinargerð stefnda til héraðsdóms hafi að vísu verið ónákvæm, en í þeim hafi ekki falist annað og meira en vísan til þess að með eftirgjöf stefnda á 200.000 krónum og greiðslu áfrýjanda á 300.000 krónum 26. maí 1998 hafi ógreiddar eftirstöðvar lokagreiðslu kaupsamningsins samtals lækkað um 500.000 krónur.

III.

Ágreiningur aðila snýst um eftirstöðvar kaupverðs rekstrar heildverslunarinnar Péturs Sigurðssonar ehf. samkvæmt kaupsamningi 11. febrúar 1998, en þær voru 1000.000 krónur og skyldu samkvæmt samningnum greiðast 9. maí 1998. Eins og að framan er rakið hélt áfrýjandi því fram við rekstur fyrrgreinds víxilmáls og í stefnu í því máli, sem hér er til úrlausnar, að umsaminn afsláttur hafi verið 200.000 krónur. Að auki hélt hann því fram í stefnunni að umsamið hafi verið að frá lokagreiðslunni skyldu dragast fjárhæðir, sem áfrýjandi hafi lagt út vegna kostnaðar, sem varð til áður en hann tók við rekstrinum. Ekki verður séð að fram hafi komið með skýrum hætti af hálfu stefnda við rekstur fyrrgreinds víxilmáls hvort aðilar hafi samið um afslátt af kaupverði fyrirtækisins og þá alls ekki hver sá afsláttur væri. Er lækkun kröfu hans í því máli um 500.000 krónur að engu skýrð með þeirri skriflegu yfirlýsingu, sem lögð mun hafa verið fram við aðalmeðferð þess máls í héraði. Það var fyrst með greinargerð stefnda til héraðsdóms í þessu máli að fram kom afstaða hans til þess hvaða afsláttur hafi verið veittur af kaupverði rekstrarins. Kom þar fram ítrekað með afdráttarlausum hætti að hann hafi veitt 500.000 krónu afslátt og er þar eins og að framan er rakið skýrt hvað falist hafi í þessum afslætti. Er héraðsdómur reistur á að afslátturinn hafi verið 500.000 krónur, sem og málatilbúnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti. Þrátt fyrir það andmælti stefndi þessu ekki í greinargerð til Hæstaréttar og reisti málatilbúnað sinn í greinargerðinni ekki á að annar og lægri afsláttur hafi verið veittur. Er stefndi bundinn af þessum yfirlýsingum og verður við úrlausn málsins að miða við að hann hafi veitt 500.000 króna afslátt af eftirstöðvum kaupverðsins og áfrýjandi því einungis skuldað 500.000 krónur á gjalddaga 9. maí 1998. Eins og að framan er rakið greiddi áfrýjandi 300.000 krónur 26. maí 1998. Höfuðstóll skuldar hans við áfrýjanda var því 200.000 krónur þegar fyrrgreint víxilmál var höfðað 31. ágúst þess árs. Óumdeilt er að 12. febrúar 1999 voru stefnda greiddar 260.000 krónur af geymslureikningi, sem áfrýjandi hafði stofnað tveimur dögum áður vegna málaferla aðila. Þar með hafði áfrýjandi greitt allan höfuðstól eftirstöðva kaupverðsins og 60.000 krónur að auki, sem er töluvert umfram þá dráttarvexti, sem á höfðu fallið frá gjalddaga lokagreiðslunnar til þess tíma. Áfrýjandi var samkvæmt þessu skuldlaus við stefnda þegar framangreint víxilmál var tekið til dóms.

Ekki verður fallist á með stefnda að áfrýjandi hafi sýnt tómlæti þannig að áhrif geti haft á niðurstöðu málsins.

Krafa áfrýjanda hefur ekki sætt tölulegum andmælum. Samkvæmt því verður stefnda gert að greiða áfrýjanda 1.110.782 krónur, en það er sú fjárhæð sem stefndi krafðist greiðslu á til fullnustu dóms í framangreindu víxilmáli en áfrýjandi reiddi fram ríflega þá fjárhæð við fyrirtöku fjárnámsbeiðni stefnda 30. maí 2002. Þá verður stefnda gert að greiða dráttarvexti eins og í dómsorði greinir.

Staðfest er kyrrsetningargerð sýslumannsins í Kópavogi, sem fram fór 30. maí 2002 í reiðufé að fjárhæð 1.110.800 krónur.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðst í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, P-kk-nf S-kk-nf, greiði áfrýjanda, Ísbergi ehf., 1.110.782 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. maí 2002 til greiðsludags.

Staðfest er kyrrsetning, sem fram fór 30 maí 2002, í reiðufé að fjárhæð 1.110.800 krónur, sem áfrýjandi greiddi stefnda þann dag.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.