526/2011

A, B og C höfðuðu mál gegn Reykjavíkurborg og D til ógildingar á úrskurði kærunefndar barnaverndarmála um málefni drengsins E. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms kvað barnaverndarnefnd upp annan úrskurð varðandi drenginn samkvæmt 74. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Var sá úrskurður síðan staðfestur af kærunefnd barnaverndarmála í samræmi við kröfur A, B og C. Í dómi Hæstaréttar sagði að úrskurður sá sem A, B og C krefðust ógildingar á hefði ekki lengur þau réttaráhrif sem þau leituðust við að fá felld brott með dómi réttarins. Var málinu því vísað frá réttinum vegna skorts á lögvörðum hagsmunum, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 23. september 2011. Þau krefjast þess aðallega að stefndu verði gert að þola ógildingu á úrskurði kærunefndar barnaverndarmála 19. maí 2010, þar sem E var „úrskurðaður í umgengni“ við stefnda, D. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi, Reykjavíkurborg, krefst þess að málinu verði vísað frá Hæstarétti og málskostnaðar úr hendi áfrýjenda hér fyrir dómi. Stefndi, D, krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að málinu verði vísað frá Hæstarétti. Í báðum tilvikum krefst hann „málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti“. Skilja verður kröfu stefnda svo að hann krefjist staðfestingar héraðsdóms um málskostnað, en hann hefur ekki áfrýjað málinu fyrir sitt leyti.

I

Drengurinn E er fæddur [...] 1999 og hafa málefni hans og þeirra sem honum tengjast oft komið til meðferðar hjá barnaverndaryfirvöldum. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hefur drengurinn verið í varanlegu fóstri hjá áfrýjendum A og B frá því í desember 2005. Með úrskurði kærunefndar barnaverndarmála 19. maí 2010, sem áfrýjendur krefjast ógildingar á, var staðfestur úrskurður barnaverndarnefndar Reykjavíkur 9. febrúar 2010 um að stefndi, D, skyldi hafa umgengni við drenginn í þrjú skipti til reynslu einu sinni í mánuði, fjórar klukkustundir í senn á heimili sínu.

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Samkvæmt þeim var málefnið, að frumkvæði áfrýjenda, lagt á ný fyrir barnaverndarnefnd Reykjavíkur sem úrskurðaði 20. september 2011 að drengurinn „hafi ekki umgengni“ við stefnda, D. Í úrskurðinum kemur fram að vegna andstöðu áfrýjenda hafi ekki gengið eftir að koma á umgengni í samræmi við úrskurðinn 9. febrúar 2010. Drengurinn vilji ekki hitta stefnda og þjóni slík umgengni ekki hagsmunum drengsins. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar með stefnu þremur dögum síðar.

Með úrskurði 17. janúar 2012 staðfesti kærunefnd barnaverndarmála úrskurð barnaverndarnefndar 20. september 2011. Í úrskurði kærunefndarinnar segir meðal annars að þegar litið sé til togstreitu sem ríki milli áfrýjenda og stefnda, D, um umgengni, skýrs vilja drengsins, andlegs ástands hans og félagslegra aðstæðna verði það ekki talið þjóna hagsmunum drengsins að eiga umgengni við stefnda eins og sakir standa. Fram kemur í úrskurðinum að litið væri um þetta til nýrra gagna, en þar er um að ræða skýrslur sálfræðings og talsmanns drengsins frá því í september 2011.

II

Samkvæmt 74. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 getur barnaverndarnefnd endurskoðað fyrri úrskurð sinn um umgengnisrétt þótt henni sé ekki skylt að taka slíka kröfu til efnisúrlausnar nema liðnir séu tólf mánuðir hið skemmsta frá því úrskurður barnaverndarnefndar eða kærunefndar barnaverndarmála var kveðinn upp. Eins og áður er rakið óskuðu áfrýjendur þess að barnaverndarnefnd endurskoðaði fyrri ákvörðun um umgengni og kvað nefndin upp nýjan úrskurð 20. september 2011. Þar var því hafnað að stefndi skyldi hafa umgengni við drenginn.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar með stefnu 23. september 2011, eða þremur dögum eftir uppkvaðningu úrskurðar barnaverndarnefndar. Sá úrskurður var sem fyrr segir staðfestur með úrskurði kærunefndar barnaverndarmála 17. janúar 2012. Er efni þessara úrskurða í samræmi við dómkröfur áfrýjenda. Hefur úrskurður kærunefndar barnaverndarmála 19. maí 2010, sem áfrýjendur krefjast ógildingar á, því ekki lengur þau réttaráhrif sem áfrýjendur leitast við að felld verði brott með dómi Hæstaréttar. Samkvæmt þessu hefur verið kveðinn upp nýr stjórnvaldsúrskurður sem er efnislega samhljóða kröfugerð áfrýjenda fyrir Hæstarétti og gildir hann að óbreyttu um lögskipti aðilanna. Dómur um kröfur áfrýjenda getur því ekki veitt þeim úrlausn um tiltekin réttindi sem þau hafa lögvarða hagsmuni af að fá skorið úr um, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verður málinu því vísað frá Hæstarétti.

Með hliðsjón af atvikum öllum verður málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.