466/2013

B krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda V ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir 11. október 2010 er hann vegna missti meðvitund ofan í tanki mykjudreifara vegna eituráhrifa frá gufu lakkefnis. Hann krafðist þess jafnframt að viðurkenndur yrði réttur hans til bóta úr slysatryggingu launþega, sem V ehf. hafði á slysdegi hjá VÍ hf. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að miða yrði við að B hefði farið í tankinn í því skyni að gegna þar vinnu sinni þótt hann hefði ekki fengið um það bein fyrirmæli. Var talið að V ehf. hefði ekki farið að ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum og reglum settum samkvæmt þeim og bæri hann því skaðabótaábyrgð á tjóni B. Vegna stórkostlegs gáleysis B, sem hafði ekki notað tiltækan öryggisbúnað, var hins vegar talið að hann skyldi bera tjón sitt að þriðjungi sjálfur. Þá var jafnframt viðurkenndur réttur B til bóta úr slysatryggingu launþega að 2/3 hlutum með vísan til þess að B hefði orðið fyrir utanaðkomandi eitrun örfáum mínútum eftir að hann fór í tankinn og hefði því verið um slys að ræða í skilningi 8. greinar skilmála sem um vátrygginguna giltu, en VÍ hf. þótti ekki hafa sýnt fram á að tiltekið undanþáguákvæði skilmálanna ætti við í málinu

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2013. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 15. júlí 2013. Hann krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskert skaðabótaskylda aðaláfrýjanda á líkamstjóni sem hann varð fyrir 11. október 2010. Hann krefst þess jafnframt að viðurkenndur verði réttur sinn til bóta vegna líkamstjónsins úr slysatryggingu launþega, sem aðaláfrýjandi hafði á slysdegi hjá stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði úr hendi stefnda, en úr hendi aðaláfrýjanda og stefnda fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavextir eru ítarlega raktir í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir nánar varð gagnáfrýjandi fyrir líkamstjóni við störf sín á verkstæði aðaláfrýjanda 11. október 2010. Gagnáfrýjandi var ófaglærður og hafði þá starfað hjá aðaláfrýjanda um 10 mánaða skeið en starfsemi hans felst aðallega í að smíða mykjudreifara til landbúnaðarnota og kom fram hjá aðaláfrýjanda við flutning málsins fyrir Hæstarétti að á þessum tíma hefði gagnáfrýjandi unnið við smíði fjögurra eða fimm slíkra dreifara. Auk gagnáfrýjanda unnu á verkstæðinu E-kk-nf R-kk-nf M-kk-nf fyrirsvarsmaður og eigandi aðaláfrýjanda og jafnframt verkstjóri á staðnum og G-kk-nf bróðir hans. Þá um morguninn hafði gagnáfrýjandi unnið ofan í tanki eins slíks dreifara, sem var um 15.000 lítrar að rúmmáli, við að sprauta grjótmassa (tektyl) á afturgafl hans. Mun þeirri vinnu hafa lokið um klukkan 9.40 en við hana notaði hann súrefnisgrímu. Skömmu fyrir hádegi fór gagnáfrýjandi aftur ofan í tankinn en þá með grímu sem ekki var tengd súrefni. Voru þeir G-kk-nf þá einir á verkstæðinu og miða málsaðilar við að gagnáfrýjandi hafi verið í tankinum í sjö eða átta mínútur uns G-kk-nf fór að athuga með hann. Kallaði hann til gagnáfrýjanda en fékk ekkert svar og leit hann þá ofan í tankinn og sá gagnáfrýjanda liggja þar meðvitundarlausan. Hringdi hann í verkstjórann sem gerði Neyðarlínu viðvart, en fór sjálfur ofan í tankinn, dró gagnáfrýjanda að opi tanksins og færði súrefnisbarka að vitum hans. Samkvæmt lögregluskýrslu var haft eftir G-kk-þgf að aðaláfrýjandi hefði farið ofan í tankinn rétt tæpum hálftíma áður en hjálparlið kom á vettvang, sem var klukkan 12.09. Gagnáfrýjandi var endurlífgaður af sjúkraflutningsmönnum og því næst fluttur á spítala. Um hádegið var vinnueftirlitinu tilkynnt um slysið og kom starfsmaður þess á vettvang í kjölfarið. Eins og nánar greinir í héraðsdómi er um málsatvik einkum deilt hverjar hafi verið vinnureglur á verkstæðinu og hvort þær hafi verið kynntar gagnáfrýjanda, auk þess sem dregin er í efa fullyrðing hans um að hafa greint sinn farið ofan í tankinn til að ljúka við að setja grjótmassa á blett við flotmæli á gafli tanksins.

II

Samkvæmt skýrslum gagnáfrýjanda og G-kk-ef hjá lögreglu, sem teknar voru þegar eftir atvik, verður við það miðað að gagnáfrýjandi hafi farið í tankinn í því skyni að gegna þar vinnu sinni þótt hann hafi ekki fengið bein fyrirmæli um að sinna þessu verki meðan verkstjórinn var fjarverandi. Ekki verður fallist á með gagnáfrýjanda að það eitt að verkstjóri hafi ekki verið á staðnum er atvikið varð feli í sér ófullnægjandi verkstjórn. Eins og greinir í héraðsdómi verður á hinn bóginn ekki séð að gagnáfrýjanda hafi verið kynnt sérstaklega sú regla, sem aðaláfrýjandi segir að gilt hafi á verkstað, að ekki mætti fara í tank fyrr en degi eftir að hann hafði verið sprautaður að innanverðu. Er ósannað að aðaláfrýjandi hafi fengið fullnægjandi leiðbeiningar um hversu stórhættuleg umrædd efni voru í raun við þessar aðstæður. Þannig fór aðaláfrýjandi ekki að ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum og reglum settum samkvæmt þeim. Eru þær reglur sem að þessu síðastgreinda lúta nægilega raktar í héraðsdómi. Vegna þessarar saknæmu vanrækslu sinnar ber aðaláfrýjandi skaðabótaábyrgð á tjóni gagnáfrýjanda.

Fram er komið að gagnáfrýjandi notaði ekki tiltækan öryggisbúnað á verkstað sem komið hefði í veg fyrir tjón. Þá ákvað hann upp á sitt eindæmi að fara niður í tankinn þótt honum hafi mátt vera ljóst að af því gat stafað hætta. Með þeirri athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður talið að gagnáfrýjandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn þannig að hann beri tjón sitt að þriðjungi sjálfur vegna þeirrar kröfu sem hann gerir á hendur aðaláfrýjanda.

III

Er áðurnefndur tjónsatburður varð var í gildi kjarasamningsbundin slysatrygging launþega sem aðaláfrýjandi hafði keypt hjá stefnda. Gerir gagnáfrýjandi kröfu um viðurkenningu á rétti sínum til bóta úr þeirri tryggingu. Í 8. grein skilmála tryggingarinnar segir: „Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans.“ Stefndi hafnar þessari kröfu gagnáfrýjanda einkum með þeim rökum að umrædd grein skilmálanna eigi ekki við þar sem tjónsatvik hafi ekki verið skyndilegt heldur fyrirsjáanleg afleiðing háttsemi sem gagnáfrýjandi hafi kosið að viðhafa. Að þessu frágegnu vísar hann til greinar 9 í skilmálunum þar sem segir meðal annars: „Félagið greiðir ekki bætur vegna slyss: ... 9.10 Af völdum eitraðra lofttegunda, nema eitrunin hafi orðið skyndilega og án vilja vátryggðs.“ Samkvæmt því komi áhættutaka gagnáfrýjanda í veg fyrir bætur honum til handa, eða í öllu falli hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem leiða eigi til brottfalls ábyrgðar félagsins, sbr. einnig 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Af því sem fram er komið um málsatvik var ástæða þess að gagnáfrýjandi fór í tankinn sú að hann vildi sinna vinnu sinni. Taldi hann sér það óhætt þar sem efnið í tankinum væri orðið snertiþurrt. Ekkert er fram komið í málinu er bendir til þess að tjónið megi rekja til sjúkdóms eða innra ástands í líkama gagnáfrýjanda áður en hann fór inn í tankinn, heldur varð hann skyndilega fyrir utanaðkomandi eitrun örfáum mínútum síðar. Verður því talið að um slys hafi verið að ræða í skilningi 8. greinar vátryggingarskilmálanna. Samkvæmt framansögðu hefur stefndi heldur ekki sýnt fram á að undanþáguákvæði í grein 9.10 í skilmálum hans eigi við. Verður því tekin til greina krafa gagnáfrýjanda um viðurkenningu á bótaskyldu vegna líkamstjóns þess er hann hlaut í slysinu umrætt sinn. Á hinn bóginn sýndi gagnáfrýjandi af sér stórkostlegt gáleysi eins og að framan er rakið, þannig að lækkuð verður ábyrgð um þriðjung með vísan til 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004.

Einn dómenda, V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, telur að gagnáfrýjandi eigi að bera helming tjóns síns sjálfur og eigi einungis rétt til helmings bóta úr slysatryggingu aðaláfrýjanda hjá stefnda. Hann telur einnig að þessi skipting á ábyrgð eigi að hafa áhrif á málskostnaðarákvörðun.

Eftir þessum málsúrslitum verða aðaláfrýjandi og stefndi dæmdir til greiðslu málskostnaðar eins og í dómsorði greinir. Um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal óraskaður um skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda, Vélboða ehf.

Viðurkenndur er að 2/3 bótaréttur gagnáfrýjanda, B-kk-ef Í-kk-ef G-kk-ef, úr hendi stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr slysatryggingu launþega aðaláfrýjanda hjá stefnda vegna líkamstjóns sem gagnáfrýjandi hlaut í slysi 11. október 2010.

Aðaláfrýjandi og stefndi greiði óskipt samtals 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans á báðum dómstigum, samtals 1.800.000 krónur.