396/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur sem Ó lýsti við slit G hf., en þær reisti Ó á ætlaðri skaðabótaskyldu G hf. vegna ófullnægjandi ráðgjafar og upplýsinga af hálfu starfsmanna G hf. við nánar tilgreind viðskipti. Talið var að Ó hefði ekki fært sönnur á að uppfyllt væru skilyrði skaðabótaskyldu G hf., en fyrir lá að viðskiptin voru áhættusöm og að G hf. hafði í samstarfssamningi aðilanna undanþegið sig ábyrgð á tjóni sem Ó kynni að verða fyrir vegna ákvarðana á grundvelli samningsins, nema það mætti rekja til ásetnings eða stórfellds gáleysis starfsmanna G hf.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. maí 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2014, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur, sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila samtals að fjárhæð 23.792.200 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 100.000 krónum frá 18. september 2007 til 19. sama mánaðar, en af 23.792.200 krónum frá þeim degi til 22. apríl 2009, allt að frádreginni 1 krónu miðað við 19. október 2012. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreindar kröfur hans verði viðurkenndar og þeim skipað í réttindaröð við slit varnaraðila samkvæmt 113. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði gerði sóknaraðili samning um einkabankaþjónustu 4. september 2006 við varnaraðila, sem þá hét Glitnir banki hf. Starfsmenn varnaraðila, sem höfðu á hendi slíka þjónustu, munu um sumarið 2007 hafa kynnt fyrir sóknaraðila og þremur öðrum mönnum hugmyndir, sem félag með heitinu Amicus ehf. hafi komið á framfæri við þá fyrrnefndu um kaup á fasteign í Berlín, endurbætur á henni og endursölu. Í tengslum við þetta sendi starfsmaður varnaraðila 29. júní 2007 til sóknaraðila drög að samstarfssamningi milli varnaraðila annars vegar og sóknaraðila og hinna mannanna þriggja hins vegar, þar sem meðal annars kom fram að hann væri gerður vegna kaupa „á fasteign að Kopenhagenerstrasse 13 en heildarkaupvirði með því að gera húsnæðið upp er áætlað 4 millj. EUR.“ Varnaraðili tæki að sér að gæta hagsmuna sóknaraðila og samstarfsmanna hans og hafa „milligöngu um brúarfjármögnun“ vegna kaupanna. Myndi varnaraðili ásamt Amicus ehf. veita aðstoð við mat á arðsemi fjárfestingarinnar og gerð framtíðaráætlana, auk þess að varnaraðili ætti að sinna „verkstjórnun á kaupunum sem snýr að gerð áreiðanleikakannana og yfirlestur þeirra eða allt eftir því sem aðilar kunna að koma sér saman um í því efni.“ Tekið var fram að varnaraðili, sem áskildi sér í þóknun „3% af heildarkaupverði“, bæri á engan hátt ábyrgð á vinnu, sem Amicus ehf. myndi leysa af hendi, og myndi vinna varnaraðila að öllu leyti byggja á upplýsingum, sem það félag eða aðrir sérfræðingar létu í té eða talist gætu opinberar. Varnaraðili myndi „hvorki ganga úr skugga um áreiðanleika upplýsinganna né að þær séu tæmandi enda komi upplýsingar frá fagaðilum“ og bæri hann ekki ábyrgð á tjóni sóknaraðila og samstarfsmanna hans vegna „ákvarðana á grundvelli samnings þessa“ nema það mætti rekja til ásetnings eða stórfellds gáleysis starfsmanna varnaraðila. Samningur eftir þessum drögum mun aldrei hafa verið undirritaður, en í málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Hæstarétti er meðal annars vísað til þess að nafngreindur fyrrum starfsmaður varnaraðila, sem sinnti einkabankaþjónustu við sóknaraðila, hafi borið fyrir héraðsdómi að unnið hafi verið eftir ákvæðum draganna.

Sóknaraðili og samstarfsmenn hans keyptu 1. ágúst 2007 félag, sem fékk heitið Berlin ehf., fyrir sem svaraði nafnverði hlutafjár auk stofnkostnaðar og mun sóknaraðili hafa þannig eignast fimmtung hlutafjárins, 100.000 krónur. Svo sem rakið er í úrskurði héraðsdóms var stofnað þýskt hlutafélag, sem fékk heitið Kopenhagener Strasse 13 GmbH og var að fullu í eigu Berlinar ehf., og kveður sóknaraðili þetta erlenda félag hafa 12. júlí 2007 keypt fasteignina, sem áður var getið, en fengið frest til að greiða kaupverðið til 31. ágúst sama ár. Sóknaraðili veitti síðan Berlin ehf. lán að fjárhæð 140.000 evrur með samningi 19. september 2007 og kveður hann lántakann hafa lánað þá fjárhæð áfram til erlenda hlutafélagsins til að standa straum af kostnaði vegna verkefna þess. Af ástæðum, sem ítarlega er greint frá í hinum kærða úrskurði, mun stórfellt tap hafa orðið af þessum fasteignaviðskiptum og erlenda hlutafélagið verið tekið til gjaldþrotaskipta 19. júní 2012, en sóknaraðili seldi einum af áðurnefndum samstarfsmönnum sínum eignarhlut sinn í Berlin ehf. fyrir 1 krónu 18. október sama ár. Sóknaraðili telur sig hafa á tvo vegu orðið fyrir tjóni vegna þessara viðskipta, annars vegar vegna veitingar fyrrgreinds láns til Berlinar ehf. að fjárhæð 140.000 evrur, sem svari til 23.692.200 króna og sé fyrirséð að ekki fáist endurgreitt, og hins vegar vegna kaupa á hlut í því félagi fyrir 100.000 krónur, en þó að frádregnu áðurnefndu söluverði hlutarins. Hann telur að tjón þetta megi rekja til ófullnægjandi ráðgjafar og upplýsinga starfsmanna varnaraðila, sem sá síðastnefndi beri skaðabótaábyrgð á.

II

Í málatilbúnaði varnaraðila eru ekki bornar brigður á að þjónusta, sem starfsmenn hans veittu sóknaraðila í aðdraganda framangreindra viðskipta, hafi fallið undir ákvæði um svonefnda alhliða fjármálaþjónustu samkvæmt a. lið 2. greinar fyrrnefnds samnings þeirra frá 4. september 2006. Verður því við úrlausn málsins að leggja til grundvallar, eins og gert var í hinum kærða úrskurði, að varnaraðili hafi í þessum efnum borið gagnvart sóknaraðila þær skyldur, sem leiddar verða af ákvæðum samningsins og lagareglum sem hann varða, en þó þannig að einnig verður að taka tillit til áðurgreindra atriða, sem fram komu í drögunum að samstarfssamningi sem sendur var sóknaraðila 29. júní 2007.

Í drögunum að samstarfssamningi voru í 5. lið ákvæði um forsendur, áreiðanleika og ábyrgð. Þar kom fram að varnaraðili byggði á þeim upplýsingum, sem Amicus ehf. eða aðrir sérfræðingar hefðu afhent honum, svo og opinberum upplýsingum. Sagði þar eins og að framan greinir að varnaraðili myndi hvorki ganga úr skugga um áreiðanleika upplýsinganna né að þær væru tæmandi, enda kæmu þær frá svonefndum fagaðilum. Þá undanþáði varnaraðili sig ábyrgð á tjóni, sem „kaupandi“ eða aðrir kynnu að verða fyrir vegna ákvarðana á grundvelli samningsins nema það mætti rekja til ásetnings eða stórfellds gáleysis starfsmanna varnaraðila.

Að því verður að gæta að eftir gögnum málsins lágu margvíslegar upplýsingar fyrir um fasteignina áður en félag á vegum sóknaraðila og samstarfsmanna hans gekk til kaupa á henni. Meðal þessara upplýsinga var að fasteignin væri háð reglum um friðun og að verulegar endurbætur þyrfti að gera á henni. Sóknaraðili kaus að skoða ekki fasteignina fyrir kaupin þótt hann ætti þess kost.

Þegar litið er til framangreindra atriða verður að telja sóknaraðila hafa mátt vera ljóst að hann tók verulega áhættu af því að áætlanir um kostnað af endurbyggingu fasteignarinnar og því að ljúka gildandi húsaleigusamningum myndu ganga eftir, að byggingarleyfi fengist og hvenær íbúðir í fasteigninni gætu komið til sölu. Auk þess gat hann ekki samkvæmt 5. lið samningsdraganna gert ráð fyrir að varnaraðili gæti borið ábyrgð á að áætlun í 1. lið þeirra um samanlagt kaupverð og kostnað af endurnýjun fasteignarinnar myndi standast. Hefur sóknaraðili því ekki sannað að fullnægt sé skilyrðum fyrir skaðabótaskyldu varnaraðila gagnvart sér og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Ó-kk-nf A-kk-nf H-kk-nf, greiði varnaraðila, Glitni hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.