132/2005

S og G gerðu í desember 2000 með sér tímabundinn verksamning til þriggja ára um akstur S á prentgripum og öðru efni. Í samningnum var ákvæði um að honum mætti segja upp með þriggja mánaða fyrirvara ef ágreiningur kæmi upp í samstarfi. G sagði samningnum upp í nóvember 2001, og tilgreindi breytingar á starfseminni sem ástæðu uppsagnar. S andmælti uppsögninni, enda hefðu engin ágreiningsmál komið upp milli aðila hans á samningstímanum. Þrátt fyrir að bú S hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta í júní 2003 var talið að hann gæti haldið uppi kröfu á hendur G vegna uppsagnar samningsins í eigin nafni, enda var afstaða skiptastjóra ljós um að búið myndi ekki halda slíkri kröfu uppi. Var því hafnað kröfu G um sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var, að G hafi ekki sýnt fram á að vegna nánar tilgreinds atviks hafi verið kominn upp ágreiningur með samningsaðilum sem heimilað hafi beitingu uppsagnarákvæðis, enda hafi ætlaðar ávirðingar heldur ekki verið tilgreindar sem ástæða uppsagnarinnar í uppsagnarbréfi. Var uppsögnin því talin óheimil og gert að bæta S það tjón er hann beið við uppsögnina. S, sem starfaði sem verktaki hjá G, þurfti ekki að sæta lækkun á bótakröfu sinni á þeim grundvelli að hann hafi aflað sér annarra tekna á því tímabili sem eftir stóð af samningstímanum eða hafnað tilboði G um starf sem launþegi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. apríl 2005. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 7.780.342 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. nóvember 2001 til 26. apríl 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 20. júní 2005. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi og prentsmiðjan Grafík hf. gerðu með sér samning 20. desember 2000 þar sem sá fyrrnefndi tók að sér sem verktaki útkeyrslu á prentgripum og öðru efni gegn tilteknu endurgjaldi. Um gildistíma og uppsögn var í samningnum svofellt ákvæði: „Samningur þessi gildir til 31. 12. 2003, ef ágreiningur kemur upp í samstarfi, er uppsögn á samningi 3 mánuðir.“ Þann 30. nóvember 2001 sendi prentsmiðjan aðaláfrýjanda svohljóðandi bréf: „Ágæti samstarfsaðili, þar sem breytingar hafa orðið á rekstrinum hér í Prentsmiðjunni Grafík hf., þar sem Grafík mun flytja starfsemi sína í hús Gutenberg Síðumúla 16-18 og sameinast því fyrirtæki, segi ég hér með samningi okkar upp með þriggja mánaða fyrirvara og reikna ég með að síðasti dagur í vinnu hjá þér sé 28. febrúar 2002.“

Aðaláfrýjandi andmælti með bréfi 29. janúar 2002 að uppsögn samningsins væri heimil enda hafi engin ágreiningsmál komið upp milli aðila hans á samningstímanum. Því bréfi var svarað af hálfu prentsmiðjunnar 27. febrúar 2002. Var þar tekið fram að viðskiptavinur prentsmiðjunnar hafi kvartað undan því í september 2001 að stefndi hafi haft í frammi óviðurkvæmilegar athugasemdir við starfsstúlku viðskiptavinarins. Aðaláfrýjandi hafi að vísu beðið stúlkuna afsökunar en sú afsökunarbeiðni ekki rist djúpt. Þetta hafi ekki verið tilgreint í uppsagnarbréfinu af tillitssemi við aðaláfrýjanda. Það hafi hins vegar orðið til að auðvelda prentsmiðjunni ákvörðun um uppsögnina að til hafi staðið að sameina félagið Gutenberg ehf. og því ekki lengur þörf á vinnuframlagi aðaláfrýjanda.

Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kannaðist aðaláfrýjandi við atvik þetta en taldi sig ekki hafa verið dónalegan í umrætt sinn. Þá kannaðist hann við að verkstjóri í prentsmiðjunni hafi gert athugasemdir við sig vegna þessa og hann beðið umrædda stúlku afsökunar í framhaldinu en síðan haldið áfram að aka vörum til þessa viðskiptavinar án vandamála. Meðal gagna málsins er skrifleg kvörtun þessa viðskiptavinar til prentsmiðjunnar 20. september 2001, sem aðaláfrýjandi kveður að ekki hafi borist sér fyrr en í lok febrúar 2002.

Óumdeilt er að áður en framangreind uppsögn verksamnings aðila kom til framkvæmda bauð þáverandi framkvæmdastjóri prentsmiðjunnar aðaláfrýjanda að starfa sem launþegi við útkeyrslu á vörum fyrirtækisins en aðaláfrýjandi hafnaði því. Fyrir liggur að prentsmiðjan Grafík hf. sameinaðist Gutenberg ehf. og er hið sameinaða félag rekið undir nafni gagnáfrýjanda. Vegna fyrrgreindrar uppsagnar verksamnings aðila höfðaði aðaláfrýjandi mál 10. júní 2002 og krafðist þess að dæmt yrði að samningur aðila væri í fullu gildi auk þess sem hann gerði fjárkröfu á hendur gagnáfrýjanda. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2003 var því máli vísað frá dómi. Aðaláfrýjandi höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi 20. febrúar 2004.

II.

Með úrskurði Héraðsdóms Vestfjarða 25. júní 2003 var bú aðaláfrýjanda tekið til gjaldþrotaskipta. Gagnáfrýjandi reisir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á aðildarskorti þar sem þrotabúið hafi tekið við þeim kröfuréttindum sem aðaláfrýjandi taldi sig eiga á hendur gagnáfrýjanda og hann hafi því ekki haft forræði yfir þeim er hann höfðaði málið í héraði. Meðal gagna málsins er tölvupóstur skiptastjóra þrotabúsins til þáverandi lögmanns aðaláfrýjanda 21. apríl 2004. Þar kemur fram að við skýrslutöku skiptastjóra af þrotamanni hafi hann upplýst að hann teldi sig eiga fjárkröfu á fyrirtæki í Reykjavík vegna sendibílaaksturs samkvæmt sérstökum samningi. Málinu hafi á sínum tíma verið vísað frá dómi en hugmyndir væru uppi um að stefna að nýju. Hafi bústjóri „séð gögn varðandi þann málarekstur og er ljóst að þrotabúið mun ekkert koma frekar að því máli...“ Var skiptum lokið á skiptafundi 21. maí 2004 samkvæmt 155. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í ljósi framangreindra atvika og afstöðu skiptastjóra verður að telja að aðaláfrýjandi geti haldið uppi kröfu á hendur gagnáfrýjanda vegna uppsagnar samnings þeirra í eigin nafni og verður því ekki orðið við kröfu gagnáfrýjanda um sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991.

III.

Eins og að framan er rakið gerðu aðaláfrýjandi og prentsmiðjan Grafík hf. tímabundinn verksamning um akstur aðaláfrýjanda. Samningurinn var uppsegjanlegur með þriggja mánaða fyrirvara „ef ágreiningur kemur upp í samstarfi...“ Málsatvik varðandi ætlaða óviðurkvæmilega framkomu aðaláfrýjanda við starfsstúlku viðskiptavinar prentsmiðjunnar eru rakin að framan. Kemur þar fram að af hálfu prentsmiðjunnar voru að vísu gerðar óformlegar munnlegar athugasemdir við framkomu aðaláfrýjanda en afsökunarbeiðni hans látin duga. Hefur gagnáfrýjandi ekki sýnt fram á að vegna þessa atviks hafi verið upp kominn ágreiningur með samningsaðilum sem heimilað hafi beitingu fyrrgreinds uppsagnarákvæðis enda voru ætlaðar ávirðingar heldur ekki tilgreindar sem ástæða uppsagnarinnar í bréfi prentsmiðjunnar 30. nóvember 2001. Verður fyrrgreind uppsögn því talin óheimil og er gagnáfrýjandi því skyldur til að bæta aðaláfrýjanda það tjón er hann beið við uppsögnina.

Í umræddum verksamningi aðaláfrýjanda og prentsmiðjunnar Grafík hf. var kveðið á um að prentsmiðjan skyldi skipta við aðaláfrýjanda einan með akstur í átta til tíu klukkustundir á hverjum virkum degi gegn greiðslu á 1.900 krónum fyrir hverja klukkustund að viðbættum virðisaukaskatti. Skyldi sú fjárhæð endurskoðuð á sex mánaða fresti með tilliti til hækkunar á verðlista sendibílastöðva. Þá myndi prentsmiðjan einnig fela aðaláfrýjanda akstur, svonefnda hraðþjónustu, á öðrum tímum ef hann hefði upp á slíka þjónustu að bjóða. Í héraði gerði aðaláfrýjandi kröfu í átta liðum. Krafðist hann greiðslu vegna reglulegrar þjónustu á tveimur tímabilum auk virðisaukaskatts á þá þjónustu og greiðslu vegna svonefndra hraðsendinga á tveimur tímabilum auk virðisaukaskatts á hana, allt að frádregnum nánar tilgreindum rekstrarkostnaði.

Fyrir Hæstarétti féll aðaláfrýjandi frá kröfum er lutu að svonefndri hraðþjónustu og virðisaukaskatti og hefur nú einungis uppi kröfu um bætur miðað við reglulega þjónustu. Miðar hann kröfu sína við greiðslu fyrir 208,55 klukkustundir á mánuði, sem var meðalvinnutími hans á tímabilinu 1. júní 2001 til 28. febrúar 2002 samkvæmt greiddum reikningum og vinnuskýrslum. Þegar uppsögn verksamningsins kom til framkvæmda 1. mars 2002 var tímagjald samkvæmt honum 2.014 krónur með umsömdum verðlagshækkunum og stóðu þá 22 mánuðir eftir af samningstímanum.

Krafa aðaláfrýjanda miðast við 5% hækkun tímagjalds frá 1. mars 2002 og 3,8% hækkun þess frá 1. maí 2003. Aðaláfrýjandi hefur engin gögn lagt fram til stuðnings kröfu sinni um 5% taxtahækkun 1. mars 2002 og verður henni hafnað. Af framlögðum gögnum má hins vegar sjá að hámarksökutaxti Sendibílastöðvarinnar hf. hækkaði um 4% þann 10. apríl 2003. Er því fallist á kröfu aðaláfrýjanda um viðmiðun við 3,8% hækkun samningstaxta frá 1. maí 2003 til loka samningstíma.

Samkvæmt þessu hefðu greiðslur til hans frá samningsrofum til loka samningstímans numið 9.366,900 krónum. Frá þeirri tölu ber að draga ætlaðan rekstrarkostnað að fjárhæð 2.033.336 krónur, samkvæmt útreikningum aðaláfrýjanda, sem reistir eru á rekstrarkostnaði hans á tímabilinu 1. janúar 2001 til 28. febrúar 2002 samkvæmt staðfestu ljósriti úr framtalsgögnum hans. Aðaláfrýjandi starfaði sem verktaki hjá prentsmiðjunni Grafík hf. Hann þarf ekki að sæta lækkun á bótakröfu sinni á þeim grundvelli að hann hafi aflað sér annarra tekna á því tímabili sem eftir stóð af samningstímanum eða hafnað tilboði prentsmiðjunnar um starf sem launþegi. Til þess að aðaláfrýjandi verði eins settur og samningur aðila hefði verið réttilega efndur verður gagnáfrýjandi samkvæmt framansögðu dæmdur að greiða honum 7.335.564 krónur. Ber sú fjárhæð vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2002, er hin ólögmæta uppsögn kom til framkvæmda, og dráttarvexti frá 26. apríl 2002, er mánuður var liðinn frá því að aðaláfrýjandi gerði sundurliðaða kröfu vegna uppsagnarinnar.

Gagnáfrýjandi verður dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Gutenberg ehf., greiði aðaláfrýjanda, S-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, 7.335.564 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2002 til 26. apríl sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.