316/2001

Kærður var úrskurður héraðsdómara þar sem hafnað var kröfu X um að fá afhent endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá honum. Hæstiréttur féllst á kröfu X og taldi sóknaraðila bresta heimild til að synja X um aðgang að umræddum úrskurðum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. ágúst 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2001, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að fá afhent endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá honum frá 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000, frá 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001, frá 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51/2001 og frá 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og sér afhent endurrit ofangreindra úrskurða Héraðsdóms Reykjavíkur um símhleranir. Þá er krafist kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur.

Úrskurð þennan kvað upp K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði var varnaraðili handtekinn 12. desember sl. vegna gruns um refsiverða aðild að hvarfi A, sem saknað hefur verið frá 19. júní 1994. Var varnaraðili yfirheyrður vegna þess máls sem sakborningur daginn sem hann var handtekinn og þann næsta. Var honum gefinn kostur á því að fá sér skipaðan verjanda en hann afþakkaði það. Með ákvörðun héraðsdóms Reykjavíkur 8. ágúst sl. var P-kk-nf A. P-kk-nf hæstaréttarlögmaður skipaður verjandi varnaraðila að ósk hans með vísan til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Í málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Hæstarétti er meðal annars á því byggt að skýra beri ákvæði 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991 á þann hátt að verjandi eigi aðeins rétt til afhendingar gagna þegar um sé að ræða „eiginlega kæru“ og „beinar aðgerðir lögreglu gegn kærða, svo sem handtöku eða yfirheyrslur.“ Því sé ekki nú þannig farið með varnaraðila. Af gögnum málsins er hins vegar ljóst að varnaraðili er enn grunaður um að eiga aðild að mannshvarfinu. Liggur meðal annars frammi bréf sóknaraðila 14. maí sl. til verjanda varnaraðila þar sem fram kemur að rannsókn málsins sé ekki lokið og muni honum með vísan til 4. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 verða gert viðvart ef og þegar rannsókn á hendur honum verði hætt. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að varnaraðila hafi borist slík tilkynning. Verður því ekki fallist á það með sóknaraðila að hafna beri af þessum sökum kröfu varnaraðila um afhendingu endurrita ofangreindra fjögurra úrskurða.

Samkvæmt meginreglu 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 12. gr. laga nr. 36/1999, skal verjandi fá jafnskjótt og unnt er endurrit af öllum skjölum er málið varða. Frá þessari meginreglu er sú undantekning í 2. málslið þessa ákvæðis að lögregla getur neitað að veita verjanda aðgang að skjölum eða öðrum gögnum í allt að eina viku frá því að þau urðu til eða komust í vörslu hennar ef hún telur að það geti skaðað rannsókn málsins. Í 1. mgr. 88. gr. sömu laga er meðal annars fjallað um upptökur símtala, sem aflað er á grundvelli 86. gr. laganna. Eftir 2. mgr. fyrrnefndrar greinar skal birta eða tilkynna sakborningi úrskurð um aðgerðir samkvæmt 86. gr., þar á meðal símhleranir, þegar aðgerð er lokið. Skal þetta gert svo fljótt sem verða má, „þó þannig að það skaði ekki frekari rannsókn málsins.“ Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur varnaraðila verið kynnt að símar hans hafi verið hleraðir en sóknaraðili hefur neitað verjanda hans um aðgang að þeim úrskurðum sem heimiluðu þær hleranir. Sóknaraðili byggir þá synjun sína meðal annars á því að líta beri svo á að ofangreind 88. gr. laga nr. 19/1991 sé sérákvæði sem gangi framar hinni almennu reglu 1. mgr. 43. gr. laganna um aðgang verjanda að gögnum máls og afhending úrskurðanna muni skaða frekari rannsókn málsins. Á þetta verður ekki fallist með sóknaraðila, enda ber að túlka ákvæði 88. gr. með hliðsjón af framangreindri meginreglu 1. mgr. 43. gr. um að verjandi skuli fá endurrit gagna jafnskjótt og unnt er. Þá hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að það myndi skaða rannsóknarhagsmuni málsins ef endurrit ofangreindra fjögurra úrskurða yrði afhent varnaraðila, en almenn staðhæfing þessa efnis nægir ekki. Sóknaraðili hefur heldur ekki byggt á því að hann hyggist taka skýrslu af varnaraðila eða öðrum vegna rannsóknar málsins fyrir dómi samkvæmt heimild í b. lið 1. mgr. 74. gr. a laga nr. 19/1991, sbr. 23. gr. laga nr. 36/1999.

Samkvæmt öllu því sem að framan greinir brestur heimild til að synja varnaraðila um aðgang að umræddum fjórum úrskurðum. Ber sóknaraðila því eftir kröfu varnaraðila að afhenda verjanda hans endurrit þeirra.

Dómsorð:

Lögregla skal afhenda verjanda varnaraðila endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá varnaraðila, 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000, 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001, 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51/2001 og 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001.