520/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu D, E, F, G, H, I, J og K um að dánarbú L yrði tekið til opinberra skipta. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að vafi eða ágreiningur um arfstilkall samkvæmt tiltekinni erfðaskrá gæti ekki girt fyrir heimild erfingja samkvæmt þeirri sömu erfðaskrá til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi arfleiðanda á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 17. júlí 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júlí 2014 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að dánarbú L, sem lést [...] 2013, verði tekið til opinberra skipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um opinber skipti á áðurnefndu dánarbúi. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði munu M og L hafa gengið í hjúskap á árinu 1973. Samkvæmt gögnum málsins átti M þá sex börn en L þrjú en sameiginlega niðja eignuðust þau ekki. Sóknaraðilar eru börn og barnabarn L en varnaraðilar börn og barnabörn M. M lést [...] 2004 en L [...] 2013. Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir efni kaupmála og erfðaskrár sem þau M og L gerðu 4. ágúst 1982 og breytingum á þeim löggerningum 28. júní 1991 og 17. apríl 1996. Í erfðaskránni 28. júní 1991 var svofellt ákvæði: „Það okkar sem lengur lifir á rétt til setu í óskiptu búi með stjúpniðjum sínum svo lengi sem það óskar. ... Að hinu langlífara okkar látnu skal eignum okkar ráðstafað þannig að erfingjar L skulu fá í sinn hlut öll hlutabréf hans í O hf. og persónulega muni hans en erfingjar M skulu fá í sinn hlut allar aðrar eigur okkar.“

Fyrir liggur að L neytti ekki þess réttar sem honum var veittur með erfðaskránni 1991 til setu í óskiptu búi eftir andlát M. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var dánarbú hennar tekið til opinberra skipta 11. febrúar 2005 að kröfu varnaraðila og lauk skiptum í árslok 2012 með þeim hætti sem þar er rakið. L lést sem fyrr segir [...] 2013 og veitti sýslumaðurinn í Reykjavík sóknaraðilum leyfi til einkaskipta á dánarbúi L 16. janúar 2014. Varnaraðilar lögðu fram kröfu hjá Héraðsdómi Reykjavíkur 27. janúar 2014 um að dánarbú L yrði tekið til opinberra skipta.

Kröfu sína um opinber skipti á dánarbúi L reisa varnaraðilar á 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 og tilkall sitt til arfs eftir hann á fyrrgreindu ákvæði erfðaskrárinnar frá 28. júní 1991. Þar kemur sem fyrr segir fram að erfingjar L skuli að hinu langlífari hjóna látnu fá í sinn hlut öll hlutabréf í O hf. og persónulega muni L en erfingjar M allar aðrar eignir þeirra hjóna. Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði andmæla sóknaraðilar því að varnaraðilar geti eins og atvikum málsins háttar talist erfingjar L í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 og því geti þau ekki átt aðild að kröfu um að dánarbú hans verði tekið til opinberra skipta. Er sá ágreiningur einn til úrlausnar hér fyrir rétti hvort varnaraðilar geti með heimild í lagaákvæði þessu krafist opinberra skipta á dánarbúi L.

Sú meginregla kemur fram í 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 að sé skiptum ekki lokið samkvæmt 25. til 27. gr. laganna skuli dánarbú tekið til opinberra skipta ef erfingi krefst þess hvort sem leyfi hafi áður verið veitt til einkaskipta eða ekki. Í athugasemdum við 38. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 20/1991 kemur fram að regla 1. mgr. ákvæðisins heimili hverjum erfingja fyrir sig að gera kröfu um að dánarbú verði tekið til opinberra skipta hvort sem arfshluti hans er stór eða lítill og með öllu án tillits til vilja annarra erfingja. Þá skipti heldur ekki máli í þessu sambandi hvort erfingjar hafi áður fengið leyfi til einkaskipta en hafi það verið veitt geti erfingi gripið til þessa ráðs upp á eindæmi sitt og komið því til leiðar að dánarbúið hverfi úr einkaskiptum hvort sem slíkt kunni að stafa af ósamkomulagi erfingja eða öðrum sökum. Þá segir í athugasemdunum að ekki sé heldur „mælt fyrir um neina nauðsyn þess að sá sem vilji krefjast opinberra skipta eftir þessari heimild sýni að fyrra bragði fram á réttmæti arfstilkalls síns, heldur er þvert á móti ætlast til að ef ágreiningur risi til dæmis milli tveggja manna um það hvor þeirra skuli talinn einkaerfingi hins látna geti hvor þeirra sem væri leitað úrlausnar á þeim ágreiningi með því að krefjast opinberra skipta og styðja rétt sinn til þess við þá forsendu að hann sé með réttu erfingi. Niðurstaða um þá kröfu mundi þá ráðast af því hvort arfstilkall hans væri talið á rökum reist.“

Af framangreindu leiðir að vafi eða ágreiningur um arfstilkall samkvæmt tiltekinni erfðaskrá getur ekki girt fyrir heimild erfingja samkvæmt þeirri sömu erfðaskrá til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi arfleiðanda á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991. Er því fallist á með héraðsdómi að fullnægt sé skilyrðum þess lagaákvæðis til að varnaraðilar geti krafist opinberrra skipta á dánarbúi L og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Eftir framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, A, B og C, greiði í sameiningu varnaraðilum, D, E, F, G, H, I, J og K, hverju fyrir sig 50.000 krónur í kærumálskostnað.