243/2011

X var gefið að sök að hafa í þvottahúsi á heimili sínu káfað tvisvar innanklæða á rassi A, sem þá var 15 ára gömul, strokið með fingrum um klof hennar innanklæða og í kjölfarið stungið þeim upp í sig og sagt að stúlkan væri flott. Í héraðsdómi var komist að þeirri niðurstöðu að framburður vitna, sem báru að brotaþoli hefði sagt þeim frá atvikinu, sýndi að stúlkan hefði verið sjálfri sér samkvæm. Á hinn bóginn sannaði sá framburður ekkert um hið ætlaða atvik, sem ekkert þessara vitna sá sjálft. Það sama mætti segja um sálfræðigögn sem lægju fyrir. Hæstiréttur taldi að þessi ályktun héraðsdóms fengi ekki staðist, enda yrði við heildarmat á því hvort sönnun hefði verið færð fram af hálfu ákæruvaldsins um sakargiftir á hendur ákærða meðal annars að líta til óbeinna sönnunargagna, sem stutt gætu frásögn brotaþola. Héraðsdómur hafði einnig talið að ekki yrði litið framhjá eindregnum framburði sonar X og var sýkna X meðal annars á honum reist. Hæstiréttur taldi aftur á móti að ekki yrði horft framhjá því að frásögn sonar X hefði í smáatriðum verið á sama veg og framburður föður hans. Sonur X bar að um 10 sekúndur hefðu liðið frá því að hann vaknaði uns hann hefði verið kominn í gættina á þvottahúsinu þar sem X og A voru. Hæstiréttur tók fram varðandi þetta atriði að til þess væri að líta að sonur X hefði verið á unglingsaldri og klukkan ekki orðin sex að morgni. Í ljósi alls þessa þótti héraðsdómur ekki hafa fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna sem fyrir honum lágu og varð að telja líkur á að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins. Hinn áfrýjaði dómur var því ómerktur og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. mars 2011. Af hálfu ákæruvaldsins er þess aðallega krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og hann dæmdur til refsingar, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

Ákærði krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur.

Í málinu er ákærða gefið að sök að hafa að morgni 7. maí 2010, í þvottahúsi á heimili sínu að [...], tvisvar káfað innanklæða á rassi A, sem þá var 15 ára gömul, strokið með fingrunum um klof hennar innanklæða og í kjölfarið stungið þeim upp í sig og sagt að stúlkan væri flott. Var þetta talið varða við 199. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Ákærði hefur neitað sakargiftum. Héraðsdómur reisti niðurstöðu sína um sýknu meðal annars á framburði ákærða og sonar hans. Eðli málsins samkvæmt er sú niðurstaða reist á mati á sönnunargildi framburðar þeirra, þótt það segi ekki berum orðum, en látið var við það sitja að vísa til þess að framburður þeirra hafi verið eindreginn og þeir sjálfum sér samkvæmir í skýrslum sínum. Samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdóms um sýknu til sakfellingar ákærða eins og krafist er af hálfu ákæruvaldsins.

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi og framburði ákærða og annarra vitna þar gerð skil ásamt öðrum gögnum málsins. Í niðurstöðu hans kom fram að brotaþoli hafi verið skýr og einbeitt og framburður hennar trúverðugur, en auk þess styðji nokkur atriði framburðinn, meðal annars það að ásökun hennar í garð ákærða myndi hafa miklar afleiðingar í hennar allra nánasta umhverfi. Af framgöngu brotaþola fyrir dómi og frásögn vitna hafi virst ljóst að hún væri bæði vel gefin og skýr. Framburður móður brotaþola um fyrstu viðbrögð þeirrar fyrrnefndu hafi einnig verið trúverðugur og eðlilegur og engin ástæða væri að draga í efa frásögn hennar um heimkomu stúlkunnar. Samkvæmt þeim framburði kom brotaþoli heim eftir ætlað brot ákærða um kl. 7 umræddan morgun, köld og nötrandi og lýsti þá og síðar um morguninn hvernig ákærði hafi brotið gegn sér á sama veg og hún bar síðar við rannsókn málsins og fyrir dómi. Lýsti móðirin fyrir dómi að brotaþoli hafi verið algjörlega niðurbrotin og „nötraði öllsömul“. Þetta ástand hennar hafi fjarri því verið vanalegt, heldur gjörólíkt hennar „karakter“, hún hafi venjulega birgt allt inni, „klárað hlutina sjálf“ og ekki leitað til sín fyrr en löngu síðar. Vitnin P, kennari brotaþola, og Q, systir brotaþola, sem hittu hana þennan dag, sú fyrrnefnda að morgni en sú síðarnefnda um kvöldið, lýstu báðar fyrir dómi samskiptum sínum við brotaþola þann dag og andlegu ástandi hennar. P sagði að um morguninn hafi hún spurt móður brotaþola „hvort það væri eitthvað að“ eða hvort stúlkan væri „eitthvað slöpp“ þar sem hún hafi séð á henni að hún væri „mjög langt niðri og hélt sér svona til hlés alveg.“ Nokkrum dögum síðar hafi hún komist að því hvað gerst hafi „og þá skildi ég sko, já ég tók eftir breytingu á A þennan dag.“ Q sagði að þær systur hafi setið saman í sófa og „þá bara brotnaði hún niður í fanginu á mér ... og bara ríghélt í upphandlegginn á mér ... og svo titraði hún öll og grét og grét ótrúlega mikið og sagði mér frá því sem hefði gerst“, en þó „ekkert nákvæmlega, hún var svo taugaóstyrk og grátandi“. Aðspurð kvaðst hún aldrei hafa séð A svona áður. Meðal gagna málsins er mat sálfræðings á þroska og andlegu heilbrigði brotaþola svo og vottorð sálfræðings, sem meðal annars er byggt á 13 viðtölum við stúlkuna, en þau hófust tæplega mánuði eftir ætluð brot ákærða gegn henni. Kemur fram í vottorðinu að stúlkan hafi fjölmörg einkenni sem þekkt séu meðal barna og unglinga er sætt hafa kynferðislegu ofbeldi.

Í héraðsdómi er komist að þeirri niðurstöðu að framburður vitna, sem borið hafa að brotaþoli hafi sagt þeim frá atvikinu, sýni að stúlkan hafi verið sjálfri sér samkvæm. Á hinn bóginn sanni sá framburður ekkert um hið ætlaða atvik, sem ekkert þessara vitna sá sjálft. Það sama megi segja um sálfræðigögn sem liggi fyrir. Þessi ályktun héraðsdóms fær ekki staðist, enda verður við heildarmat á því hvort sönnun hafi verið færð fram af hálfu ákæruvaldsins um sakargiftir á hendur ákærða meðal annars að líta til óbeinna sönnunargagna, sem stutt geta frásögn brotaþola, þar með talið frásagnar vitna um andlegt ástand hennar strax í kjölfar ætlaðs brots og sérfræðinga er haft hafa hana til meðferðar, svo sem ítrekað hefur verið gert í dómaframkvæmd Hæstaréttar, sbr. meðal annars dóm 6. maí 2010 í máli nr. 31/2010.

Meðal gagna málsins eru uppdráttur og ljósmyndir af íbúð ákærða. Af þeim verður ráðið að úr herbergi sonar ákærða sé ekki unnt að sjá nema mjög lítinn hluta af þvottahúsinu, þar sem ætlað brot á að hafa verið framið. Til þess að geta séð bæði brotaþola og föður sinn þar hefði drengurinn því þurft að fara fram á gang og í dyr þvottahússins. Þeim feðgum ber saman um að ákærði hafi vakið drenginn með því að kalla í hann að brotaþoli væri komin og á augabragði í framhaldi af því hafi drengurinn komið í þvottahúsdyrnar. Þá mun klukkan hafa verið um 5.50. Drengurinn, sem þá var 16 ára, sagði að liðið hafi um 10 sekúndur frá því að ákærði vakti sig uns hann var kominn fram í þvottahúsið, þar sem ákærði og brotaþoli hafi staðið. Ákærði komst svo að orði að drengurinn hafi sprottið upp og komið fram, hann „spýtist upp alltaf ... og mætir mér þarna strax í dyrunum í þvottahúsinu“. Í niðurstöðu héraðsdóms er sem fyrr segir ekki vikið að trúverðugleika framburðar drengsins, en bent á að frásögn hans hafi verið eindregin. Taldi héraðsdómur að ekki yrði með öllu litið framhjá framburði drengsins og var sýkna ákærða því meðal annars á honum reist. Ekki verður horft framhjá því að frásögn drengins er í smáatriðum á sama veg og framburður föður hans, en samkvæmt henni liðu sem fyrr segir um 10 sekúndur frá því hann vaknaði uns hann var kominn í gættina á umræddu þvottahúsi þar sem brot ákærða á að hafa verið framið. Til þess er einnig að líta að drengurinn var þá á unglingsaldri og klukkan ekki orðin sex að morgni.

Af þeim ástæðum sem að framan segir hefur héraðsdómur ekki fellt dóm á málið með tilliti til allra gagna sem fyrir honum lágu og verður að telja líkur á að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kunni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins. Með vísan til 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 verður því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því heim í hérað til meðferðar á ný.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 18. janúar 2011 og er málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur.