370/2010

J, stjórnarmaður í sjálfseignarstofnuninni A, var ákærður fyrir að hafa ekki skilað skilagreinum staðgreiðslu og látið undir höfuð leggjast að standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna launagreiðslna. Talið var að J hefði borið samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmaður ábyrgð á að skipulag og starfsemi stofnunarinnar væri í góðu horfi og að bókhald hennar væri fært í samræmi við lög og venjur. Það firrti hann ekki þessari ábyrgð þótt fenginn hefði verið nafngreindur maður til starfa sem bókari fyrir stofnunina. J hefði þannig sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við að hafa ekki staðið skil á skilagreinum staðgreiðslu og staðgreiðslu opinberra gjalda. J var einnig gefið að sök að hafa vantalið bifreiðahlunnindi og tekjur frá sjálfseignarstofnuninni. Var talið að vanþekking J á tilvist eða efni 7. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, um að afnot á bifreið teldust til skattskyldra hlunninda sem væru framtalsskyld, ylli ekki refsileysi. Þá yrði að telja að J hefði sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við að halda reiður á vantöldum tekjum frá sjálfseignarstofnuninni og telja þær fram á skattframtölum, þar sem honum hefði verið fullkunnugt um að þessar tekjur hefðu verið greiddar inn á reikning eiginkonu hans. Loks var J ákærður fyrir meiri háttar bókhaldsbrot í starfi sínu fyrir sjálfseignarstofnunina með því að hafa látið undir höfuð leggjast að varðveita fylgiskjöl og vanrækt að sjá til þess að tilskilið bókhald væri fært fyrir stofnunina. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu samkvæmt þessum ákærulið staðfest með vísan til forsendna. Var refsing J ákveðin 4 mánaða skilorðsbundið fangelsi. J  var einnig gert að greiða 6.500.000 krónur í fésekt, en sæta ella fangelsi í 4 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. júní 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

I

Ákærði reisir kröfu sína um sýknu á því að hann hafi ekki borið ábyrgð á fjárreiðum sjálfseignarstofnunarinnar A þar sem meðákærði í héraði hafi séð um daglega stjórn stofnunarinnar. Þá séu refsiskilyrði um saknæmi heldur ekki uppfyllt svo dæma megi ákærða í refsingu samkvæmt hinum tilvitnuðu refsiákvæðum sem honum eru gefin að sök að hafa brotið í lið I í B hluta ákærunnar.

Óumdeilt er að ákærði átti sæti í stjórn sjálfseignarstofnunarinnar A á þeim tíma sem ákæran lýtur að. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var upplýst að stjórnarfundir hefðu ekki verið haldnir og hefði stjórnin ekki skipt með sér formlega störfum. Ákærði bar fyrir héraðsdómi að í störfum hans hjá sjálfseignarstofnuninni hefði falist að vinna öll almenn störf. Hefði hann þannig verið ráðgjafi, annast auk annarra um greiðslu reikninga, haldið fyrirlestra, útbúið reikninga til félagsþjónustunnar og Fangelsismálastofnunar ríkisins og staðfest gagnvart þeim vistun tilgreindra einstaklinga, tímabil og greiðslur. Þá hefði hann annast alls konar sendistörf og séð um samskipti við ýmsa aðila, svo sem lækna og fólkið á götunni. Aðspurður um hvort hann hefði komið að bókhaldi sjálfseignarstofnunarinnar svaraði hann því til að hann hefði aðstoðað bókhaldara stofnunarinnar að hluta til við bókhald. Hefði hann reynt að halda utan um þá reikninga sem skiluðu sér inn, halda þeim til haga fyrir merkingar og færslur. Ákærði kvaðst hafa unnið á sömu skrifstofu og bókarinn og hefði gögnum verið skilað í sérstaka skúffu hjá bókaranum sem sá síðarnefndi hefði unnið úr. Ákærði kvaðst ekki hafa verið ráðinn til þess að færa bókhaldið. Um það bar meðákærði í héraði á sama veg. Í skýrslu F bókara stofnunarinnar fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi talið að ákærði og meðákærði í héraði hefðu séð um daglega fjármálastjórn hjá A og hefði hann séð um bókhaldið undir stjórn þeirra. Hann kvaðst hafa gert sér grein fyrir því að bókhaldið hefði verið ófullkomið og miklar brotalamir á því. Hefði honum sýnst að mikið vantaði í bókhaldið en hann hefði reynt að gera það besta úr því sem hann hefði fengið í hendur.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 33/1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur fer stjórn sjálfseignarstofnunar með málefni hennar og skal annast um að skipulag hennar og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara stjórn og framkvæmdastjóri með stjórn stofnunarinnar í samræmi við ákvæði 2. mgr. 25. gr. laganna. Þar sem enginn framkvæmdastjóri starfaði hjá sjálfseignarstofnuninni A á því tímabili sem ákæran lýtur að er ljóst að stjórnin fór ein með stjórn stofnunarinnar, þar á meðal daglegan rekstur sem að öðrum kosti hefði heyrt undir framkvæmdastjóra.

Í 3. mgr. 25. gr. laga nr. 33/1999 segir að stjórn skuli annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna stofnunarinnar. Ákærði bar þannig samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmaður ábyrgð á að skipulag og starfsemi stofnunarinnar væri í góðu horfi og að bókhald hennar væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 21. júní 2010 í máli nr. 751/2009. Það firrir hann ekki þessari ábyrgð þótt fenginn hafi verið nafngreindur maður til starfa sem bókari fyrir stofnunina, sbr. dóm Hæstaréttar 10. febrúar 2011 í máli nr. 77/2010. Ákærði hefur þannig sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við að hafa ekki staðið skil á skilagreinum staðgreiðslu og látið undir höfuð leggjast að standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, að fjárhæð 3.611.649 krónur, eins honum er gefið að sök í ákærulið I í B hluta ákærunnar.

II

Varðandi ákærulið III í B hluta ákærunnar reisir ákærði kröfu sína um sýknu á því að honum hafi verið ókunnugt um að afnot hans á bifreiðinni gæti talist til bifreiðahlunninda sem bæri að telja fram. Að því er varðar þann hluta þessa ákæruliðs er snertir vantaldar tekjur frá sjálfseignarstofnuninni sem honum voru greiddar inn á reikning eiginkonu hans krefst hann sýknu þar sem saknæmisskilyrði 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt varðandi ásetning eða stórkostlegt hirðuleysi séu ekki uppfyllt.

Vanþekking ákærða á tilvist eða efni 7. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 90/2003, um að afnot á bifreið, sem sjálfseignarstofnunin A lagði honum til, teldist til skattskyldra hlunninda sem voru framtalsskyld, valda ekki refsileysi. Að því er varðar þann hluta þessa ákæruliðs, er snertir vantaldar tekjur frá sjálfseignarstofnuninni sem honum voru greiddar inn á reikning eiginkonu hans, bar ákærði fyrir héraðsdómi að ástæða þess að þetta fyrirkomulag var viðhaft hefði verið sú að hann hefði ekki verið með neinn reikning í banka þar sem hann hefði orðið „gjaldþrota á sínum tíma.“ Þar sem ákærða var þannig fullkunnugt um þetta fyrirkomulag á greiðslum til hans verður að telja að hann hafi sýnt af sér stórkostlegu hirðuleysi við að halda reiður á þeim tekjum sem hann fékk frá sjálfseignarstofnuninni og telja þær fram á skattframtölum sínum árin 2005 og 2006 vegna tekjuáranna 2004 og 2005, en með því kom hans sér undan greiðslu á 1.414.965 krónum.

III

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða og heimfærslu brota hans til refsiákvæða. Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ákvörðun fangelsisrefsingar. Ekki er fram komið neitt það er gefur tilefni til þess að færa niður fésektarlágmark 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 og verður refsing ákveðin tvöföld sú fjárhæð sem vangoldin var samkvæmt ákæruliðum I og III í B hluta ákærunnar, að teknu tilliti til þess, í samræmi við dómvenju, að meðákærði í héraði var einnig sakfelldur fyrir brot samkvæmt ákærulið I í B hluta ákærunnar. Verður ákærða því gert að greiða 6.500.000 krónur í fésekt. Vararefsing verður ákveðin í samræmi við almennar reglur eins og í dómsorði greinir, sbr. dóma Hæstaréttar 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006 og 3. mars. 2011 í máli nr. 78/2010.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða tvo þriðju hluta áfrýjunarkostnaðar málsins þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf A-kk-nf E-kk-nf, sæti fangelsi í 4 mánuði en fullnustu refsingar skal fresta og hún niður falla að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði ennfremur sekt að fjárhæð 6.500.000 krónur og komi 4 mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði tvo þriðju hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem í heild er samtals 362.713 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.