335/2017

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfum X um að honum eða verjanda hans yrði afhent afrit af nánar greindum gögnum. Þá var kröfum X um að honum yrði veitt aðstaða til að kynna sér nánar tiltekin gögn vísað frá Hæstarétti þar sem heimild brast til að kæra úrskurð þess efnis.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. maí 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2017 þar sem hafnað var kröfum varnaraðila um að sér yrði veitt aðstaða til að kynna sér gögn eða fá afrit af nánar greindum gögnum. Um kæruheimild er vísað til 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, einkum c. liðar þeirrar málsgreinar. Hér fyrir dómi krefst varnaraðili þess aðallega að sér „verði veitt aðstaða til að kynna sér öll gögn sem aflað var af lögreglu við rannsókn málsins og ekki hafa verið lögð fram í málinu“ en til vara að sér eða verjanda sínum verði afhent afrit af eftirfarandi gögnum: 1. Tölvupóstum „sem aflað var við rannsókn málsins hjá lögreglu þar sem orðasambandið „X ehf.“ kemur fyrir og ekki voru lagðir fram með ákæru.“ 2. Tölvupóstum „sem aflað var við rannsókn málsins hjá lögreglu þar sem orðin „X“ koma fyrir og ekki voru lagðir fram með ákæru.“ 3. Tölvupóstsamskiptum „starfsmanna A við ytri endurskoðendur bankans, B, sem varða lánveitingar til starfsmanna og stjórnenda A frá árunum 2005, 2006, 2007 og 2008.“ Að þessu frágengnu er þess krafist að sóknaraðila verði gert að afhenda afrit af þeim gögnum, sem að framan greinir, þó þannig að gögn samkvæmt 1. og 2. lið „verði bundin við tímabilið 1. júní til 31. október 2008.“ Verði ekki fallist á áðurgreindar kröfur krefst varnaraðili þess að sér verði veitt aðstaða til að kynna sér þau gögn, sem talin eru upp í 1. til 3. liðar að framan, en að því frágengnu að sér verði veitt aðstaða til að kynna sér haldlögð gögn, sem þar eru talin upp, þó þannig að gögn samkvæmt 1. og 2. lið verði bundin við tímabilið 1. júní til 31. október 2008.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

I

Í 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 eru tæmandi taldir þeir úrskurðir héraðsdómara sem sæta kæru til Hæstaréttar áður en aðalmeðferð máls er hafin. Í c. lið er kveðið á um að úrskurðir héraðsdómara, sem varða synjun um að láta af hendi afrit af gögnum, verði kærðir til Hæstaréttar, en hvorki þar né í öðrum stafliðum málsgreinarinnar er veitt heimild til að kæra úrskurði um að synja ákærða eða verjanda hans um aðstöðu til að kynna sér gögn. Samkvæmt því brestur heimild til að kæra úrskurð þess efnis og verður kröfum varnaraðila um að honum verði veitt aðstaða til að kynna sér öll gögn málsins, sem aflað hefur verið af lögreglu við rannsókn þess og ekki hafa verið lögð fram í því, eða önnur nánar greind gögn af þeim sökum vísað frá Hæstarétti, sbr. dóm réttarins 2. desember 2015 í máli nr. 804/2015.

II

Stendur þá eftir að taka afstöðu til krafna varnaraðila um að honum eða verjanda hans verði afhent afrit af þeim gögnum sem áður er vísað til.

Samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 skal verjandi jafnskjótt og unnt er fá afrit af öllum skjölum máls, sem varða skjólstæðing hans, og er verjandanum eftir 4. mgr. greinarinnar heimilt að láta skjólstæðingnum í té eintak af þeim eða kynna honum þau með öðrum hætti. Í ákvæði 1. mgr. 37. gr. um að afhenda skuli verjanda afrit af öllum skjölum máls, sem varða skjólstæðing hans, felst eðli máls samkvæmt að verjandinn á því aðeins rétt til skjala að þau varði þær sakargiftir, sem beinast gegn skjólstæðingnum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. nóvember 2002 í máli nr. 500/2002 þar sem samsvarandi ákvæði í eldri lögum um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, var skýrt með þeim hætti. Ef lögregla eða ákæruvald hefur undir höndum slík skjöl ber að leggja þau fram við meðferð máls fyrir dómi, hvort sem efni þeirra horfir til sýknu eða sektar ákærða, sbr. 3. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008. Þó kunna einstök ákvæði XX. kafla laganna að standa því í vegi að það verði gert og verður ákæruvaldið ef svo ber undir að gera grein fyrir ástæðum þess að því er hvert skjal varðar.

Í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, er mælt fyrir um réttláta málsmeðferð fyrir dómi. Þá er kveðið á um í b. lið 3. mgr. síðarnefndu greinarinnar að hver sá, sem sökum er borinn um refsiverða háttsemi, skuli fá nægan tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur skýrt umrædd ákvæði mannréttindasáttmálans á þann hátt að ákæruvaldinu sé skylt að veita verjanda ákærða aðgang að þeim sönnunargögnum í vörslum sínum, sem þýðingu geta haft við úrlausn málsins, en öðrum ekki, sbr. ákvörðun dómstólsins 28. febrúar 2002 í máli nr. 46119/99.

Sóknaraðili hefur lýst því yfir að umfram þau gögn, sem séu meðal málsgagna eða hafi þegar verið afhent varnaraðila, liggi ekki fyrir hjá sóknaraðila nein gögn sem varnaraðili krefjist samkvæmt framansögðu að fá afrit af og hafi tengsl við sakargiftir á hendur honum. Hefur varnaraðili ekki heldur bent á að eitthvert þeirra gagna, sem þessar kröfur hans taka til, geti haft þýðingu við úrlausn málsins. Með vísan til þess, sem að framan greinir, verður þegar af þessum ástæðum staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna umræddum kröfum varnaraðila eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Vísað er frá Hæstarétti aðalkröfu varnaraðila, X, svo og öðrum kröfum um að honum verði veitt aðstaða til að kynna sér nánar greind gögn málsins.

Hafnað er kröfum varnaraðila um að honum eða verjanda hans verði afhent afrit af þeim gögnum sem vísað er til í kröfugerð hans.