265/2005

S reisti skaðabótakröfu sína á hendur K á því, að K hafi lagt til gallaðan verkpall til afnota við verk sem S vann við annan mann sem starfsmaður P ehf., en K hafði fengið P ehf. að vinna tiltekið verk í starfsstöðvum sínum. S slasaðist við framkvæmd verksins. Talið var sýnt að röraverkpallur sá er S og samstarfsmanni hans var lagður til afnota við verkið hafi verið haldinn ágöllum og ekki í samræmi við þær kröfur sem bæri að gera. Lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglur settar samkvæmt þeim geri einnig ráð fyrir því að sá, sem lánar eða leigir búnað til notkunar við atvinnurekstur, beri ábyrgð á því að hann standist þær kröfur sem beri að gera, en ekki eingöngu atvinnurekendur. K hafi borið að ganga úr skugga um að umræddur pallur væri ekki haldinn ágöllum, áður en hann lánaði hann til verksins. Var talið að brot K á þessum reglum, sem honum hafi átt að vera kunnar, fælu í sérsaknæma og ólögmæta háttsemi af hans hálfu og bæri hann skaðabótaábyrgð á tjóni, sem af því leiddi. Slys það er S varð fyrir hafi orsakast af umræddum ágalla á pallinum og var því fallist á að K bæri skaðabótaábyrgð á tjóni S. S, sem var pípulagningameistari með meira en þrjátíu ára starfsreynslu í iðngreininni, hafði orðið var við að pallurinn væri laus í sér, en ekki tilkynnt það vinnuveitanda sínum, svo sem honum þó bar að gera samkvæmt áðurnefndum lögum. Var hann látinn bera tjón sitt að hálfu leyti sjálfur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. júní 2005. Hann krefst þess að viðurkennt verði að stefndi sé skaðabótaskyldur vegna vinnuslyss sem áfrýjandi varð fyrir 15. maí 2002. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi var starfsmaður Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf., en stefndi hafði samið við félagið sem verktaka um að vinna fyrir sig tiltekið verk í lofti anddyris starfstöðvar sinnar að Austurstræti 5, Reykjavík. Áfrýjandi og samstarfsmaður hans framkvæmdu verkið á vegum félagsins og varð áfrýjandi við það fyrir slysi sem er tilefni máls þessa. Slysið varð þegar hann hugðist fara niður af röraverkpalli, er hann og samstarfsmaður hans höfðu sett saman. Pallurinn sem var um það bil 190 cm hár var í eigu stefnda og lánaður verktakanum til afnota við verkið. Atvik að slysinu eru ekki að fullu upplýst. Af gögnum málsins má ráða að slysið hafi orðið með þeim hætti að áfrýjandi, sem virðist hafa setið á pallgólfi annars enda verkpallsins, hafi stutt sig við enda hans er hann hugðist fara af honum og á stiga er þar var. Við það hafi festingar á gagnstæðum enda pallgólfsins lyfst eða dregist af þverslá þeirri er þær tengdust og þá hafi hinn gagnstæði endi fallið niður á gólf og áfrýjandi runnið niður eftir pallgólfinu og lent á gólfinu.

Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins, sem þegar var tilkynnt um slysið, segir meðal annars að verkpallinum hafi ekki verið vel við haldið og að orsök slyssins hafi verið sú, að krækjur á endum pallgólfsins hafi að hluta til verið uppréttar, þannig að lyfta hafi mátt pallgólfi upp án þess að opna læsingar krækjanna. Var frekari notkun verkpallsins bönnuð þangað til bætt hefði verið úr þessum ágöllum hans. Lögregla var einnig kvödd á slysstað þegar eftir slysið. Í skýrslu lögreglu 21. maí 2002 segir meðal annars að við skoðun á gólfborði pallsins hafi komið í ljós að festing öðru megin hafi verið orðin tærð og héldi því ekki lengur gólfborðinu föstu við átak. Í slysinu hlaut áfrýjandi nokkur meiðsl sem samkvæmt gögnum málsins hafa varanlegar afleiðingar fyrir hann.

II.

Bú Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf., var tekið til gjaldþrotaskipta 19. apríl 2004 og hefur áfrýjandi lýst skaðabótakröfu vegna líkamstjóns síns í þrotabúið. Kröfu sína um skaðabótaábyrgð vinnuveitanda á tjóni hans rökstyður hann þannig að notaður hafi verið gallaður verkpallur við framkvæmd verksins.

III.

Áfrýjandi reisir skaðabótakröfu sína á hendur stefnda á því, að hann hafi lagt til gallaðan verkpall til afnota við verkið og beri ábyrgð á tjóni hans sem af því leiðir á grundvelli sakarreglunnar. Sýknukröfu sína reisir stefndi einkum á því, að ekki sé haldið fram í málinu að pallurinn hafi verið notaður samkvæmt fyrirmælum hans, heldur hafi það verið ákvörðun áfrýjanda og samstarfsmanns hans að nota verkpallinn. Leggur stefndi áherslu á að áfrýjandi geri ekki grein fyrir því í hverju hin ætlaða saknæma háttsemi hans hafi falist. Er því andmælt að skýrlega komi fram í héraðsdómsstefnu að það hafi verið saknæmt af hálfu stefnda að lána verktakanum pallinn.

IV.

Þótt á skorti, að lýsing áfrýjanda á málsástæðum þeim og öðrum atvikum, sem hann reisir kröfur sínar gegn stefnda á sé nægilega skýr í héraðsdómsstefnu, kemur þar fram að stefndi hafi átt verkpall þann, sem málið varðar, og hafi verið notaður við framkvæmd verksins. Pallurinn hafi verið gallaður og beri stefndi því ábyrgð á tjóni áfrýjanda sem af því leiði. Við aðalmeðferð málsins í héraði var aðdragandi þess að verkpallur í eigu stefnda var notaður við verkið upplýstur nánar. Þannig kemur fram í vitnaskýrslu U-kk-ef J-kk-ef fyrir héraðsdómi, en hann var forstöðumaður eignaumsýslu stefnda, er atvik málsins gerðust, að verkpallurinn hafi verið í geymslu í eigu stefnda og verið lánaður verktökum til afnota við slíkar minni háttar verkframkvæmdir. Hann upplýsir að samist hafi svo með honum og fyrirsvarsmanni verktakans, vinnuveitanda áfrýjanda, að hann fengi afnot af pallinum við verkið. Bifreiðastjóri á vegum stefnda sótti svo einingar verkpallsins í geymsluna og kom þeim fyrir á verkstað, þar sem áfrýjandi og samstarfsmaður hans settu þær saman. Greinir vitnið einnig frá því, að stefndi hafi ætlast til að verkpallurinn væri notaður við slík verk, enda keyptur í því skyni.

Í 1. mgr. 2. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 er mælt fyrir um að þau lög gildi um alla starfsemi, þar sem einn eða fleiri menn vinna, hvort sem um sé að ræða eigendur fyrirtækja eða starfsmenn. Undantekningar sem gerðar eru á gildissviði laganna eiga ekki við í máli þessu og telst sá staður, er áfrýjandi slasaðist, vinnustaður hans í skilningi 41. gr. þeirra. Meginregla 13. gr. laga nr. 46/1980 mælir fyrir um, að það sé atvinnurekandi sem tryggja skal að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, við framkvæmd vinnu og um vélar, tækjabúnað og fleira. Í 46. gr. laganna er meðal annars mælt fyrir um að áhöld tæki og annar búnaður skuli þannig úr garði gerður að gætt sé fyllsta öryggis og að fylgja skuli ákvæðum laga og reglugerða að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi.

Af 6. gr. reglna nr. 331/1989 um röraverkpalla, sem settar eru meðal annars með stoð í 47. gr. laga nr. 46/1980, leiðir að efni í slíkum verkpöllum skuli vera samkvæmt viðurkenndum stöðlum og ekki skemmt af ryði, annars konar tæringu eða af öðrum ástæðum. Þá segir í 7. gr. í reglunum að gengið skuli svo frá verkpallsgólfi að ekki sé hætta á að einstök borð eða gólfhlutar sporðreisist. Loks segir í 12. gr. reglnanna að öllum hlutum röraverkpalls skuli halda við með fullnægjandi hætti og fyrir hverja notkun skuli helstu hlutar hans yfirfarnir og endurnýjaðir ef þörf er á. Við samanburð á reglum þessum og skýrslum Vinnueftirlits ríkisins og lögreglu verður ekki dregin önnur ályktun en sú, að röraverkpallur sá er áfrýjanda og samstarfsmanni hans var lagður til afnota við verkið hafi verið haldinn ágöllum og ekki í samræmi við þær kröfur sem ber að gera.

Þótt lög nr. 46/1980 geri ráð fyrir sem meginreglu að það sé atvinnurekandi, sem beri ábyrgð á því að fyrirmælum laganna og reglum sem settar eru samkvæmt þeim sé fylgt, leggja lögin einnig skyldur á aðra. Í 29. gr. laganna er mælt fyrir um að sá sem selur afhendir eða sýnir meðal annars verkfæri áhöld, tæki og annað það sem ætlað er til notkunar við atvinnurekstur skuli tryggja að það, sem hér um ræðir sé, þegar það er sýnt eða afhent til notkunar, útbúið með tilskildum hlífðar- og öryggisbúnaði og notkun þess leiði ekki af sér slysa- eða sjúkdómshættu, sbr. VII. kafla laganna. Í 3. mgr. 29. gr. segir, að ef einhver búnaður, sem talinn er upp í 1. mgr. greinarinnar og tilbúinn er til notkunar, sé afhentur áfram, endurseldur, lánaður út eða leigður, gildi þær reglur, sem að framan greinir. Samkvæmt þessum reglum ber sá, sem lánar eða leigir búnað til notkunar við atvinnurekstur einnig ábyrgð á því að hann standist þær kröfur, sem gerðar eru í lögunum eða reglum settum samkvæmt þeim. Röraverkpallur sá, sem stefndi lánaði til verksins, stóðst ekki þær kröfur sem gera verður til hans þar sem festingar pallgólfsins voru tærðar og komu því ekki í veg fyrir að annar endi þess lyftist eða drægist af þverslá þeirri sem hann var festur við. Stefnda bar að ganga úr skugga um að búnaður þessi væri ekki haldinn þeim ágöllum sem um ræðir áður en hann lánaði hann til slíkra verka. Brot stefnda á þessum reglum, sem honum áttu að vera kunnar, felur í sér saknæma og ólögmæta háttsemi af hans hálfu og ber hann skaðabótaábyrgð á því tjóni, sem af því leiðir. Slys það er áfrýjandi varð fyrir orsakaðist af þeim ágalla á pallinum sem að framan er lýst og er því fallist á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

V.

Áfrýjandi, sem er menntaður pípulagningamaður, lýsir því í aðilaskýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hann hafi meistararéttindi í iðninni og auk þess meira en þrjátíu ára starfsreynslu í iðngreininni. Hann setti röraverkpallinn saman ásamt samstarfsmanni sínum, sem einnig er pípulagningamaður, með langa reynslu af því starfi. Ekki er upplýst hvor þeirra fór með verkstjórn. Áfrýjanda var ljóst, að verkpallurinn var gamall. Hann lýsir því einnig í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að verkpallurinn hafi verið eitthvað laus í sér þannig að unnt hefði verið að jaga honum til. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 bar honum, er hann varð var við ágalla eða vanbúnað á pallinum, sem leitt gátu til skerts öryggis við framkvæmd verksins, að tilkynna það vinnuveitanda sínum. Þessari skyldu sinnti hann ekki heldur notaði pallinn þrátt fyrir ástand hans. Auk þess gætti hann ekki fullrar varúðar þegar hann hugðist fara niður af verkpallinum með því að taka í eða styðja sig við enda hans með þeim afleiðingum að pallgólfið dróst til og féll niður. Í ljósi þess hve pallurinn var laus í sér verður að gera þær kröfur til áfrýjanda að hann gætti sín sérstaklega. Þar sem áfrýjandi lét undir höfuð leggjast að gæta þessara skyldna sinna verður hann látinn bera tjón sitt að hálfu leyti sjálfur.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda verður staðfest.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í ríkissjóð eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefndi, Kaupþing banki hf., beri skaðabótaábyrgð á helmingi þess tjón sem áfrýjandi, S-kk-nf G-kk-nf, varð fyrir í slysi í starfstöð stefnda að Austurstræti 5, Reykjavík, 15. maí 2002.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.

Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 600.000 krónur.