638/2011

Mál var höfðað til viðurkenningar á eignarrétti barna og annarra lögerfingja J og Á að jörðinni M en J hafði verið þinglýstur eigandi hennar. Eftir lát J hafði Á afsalað fóstursyni þeirra hjóna, S, jörðinni M. Var S skráður eigandi að helmingi hennar í þinglýsingabókum. Í héraðsdómi var talið að Á hefði ekki verið til þess bær að ráðstafa jörðinni til S þar sem skiptum var þá ekki lokið á búi hennar og J og hún hafði ekki leyfi til setu í óskiptu búi. Þá var talið að S hefði með áritun á yfirlýsingu erfingja J og Á verið fullkunnugt um hver eignarréttarleg staða jarðarinnar M yrði við lok skipta á búi þeirra. Kröfu R um frávísun málsins frá héraðsdómi á þeim grundvelli að það ætti að reka eftir reglum þinglýsingalaga eða lögum um skipti á dánarbúum o.fl. var hafnað í Hæstarétti. Í málinu væri deilt um eignarheimild að jörð milli nafngreindra aðila og bæri af þeim sökum að leysa úr því eftir reglum um almenna meðferð einkamála. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á eignarrétti nafngreindra lögerfingja J og Á að 80% af jörðinni M í nánar tilgreindum hlutföllum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. desember 2011 og krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst áfrýjandi sýknu af kröfu stefndu. Að því frágengnu krefst hún þess að stefndu eigi jörðina Garður-Minni í Ísafjarðarbæ, fasteignanúmer 140971, aðeins að hluta. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu A-kk-nf E-kk-nf, J-kk-nf E-kk-nf, H-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kvk-nf E-kvk-nf, J-kvk-nf E-kvk-nf, M-kk-nf E-kk-nf, G-kk-nf E-kk-nf, Á-kk-nf E-kk-nf, A-kvk-nf E-kvk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, S-kvk-nf P-kvk-nf, J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf, Ó-kk-nf P-kk-nf, K-kvk-nf P-kvk-nf, S-kvk-nf J-kvk-nf, Á-kvk-nf O-kvk-nf, Ó-kvk-nf O-kvk-nf, V-kvk-nf O-kvk-nf, Ó-kk-nf O-kk-nf og L-kvk-nf O-kvk-nf krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndu A-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, Á-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, L-kvk-nf S-kvk-nf, H-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf G-kk-nf og S-kvk-nf K-kvk-nf G-kvk-nf hafa ekki uppi kröfur í málinu.

Áfrýjandi fékk leyfi til setu í óskiptu búi eftir maka sinn, S-kk-þf S-kk-þf, 24. júní 2009. Með vísan til II. kafla erfðalaga nr. 8/1962 er fyrirsvar dánarbús í höndum þess sem situr í óskiptu búi. Samkvæmt því á áfrýjandi ein aðild að máli þessu sóknar megin fyrir Hæstarétti.

Málinu var upphaflega skotið til Hæstaréttar 14. janúar 2011. Með dómi Hæstaréttar 3. nóvember 2011 í máli nr. 33/2011 var því vísað frá réttinum þar sem stefndu var ekki öllum gefinn kostur á að svara til sakar hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hefur áfrýjandi bætt úr þeim annmarka með áfrýjunarstefnu í máli þessu.

Til stuðnings kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi hefur áfrýjandi meðal annars vísað til þess að það eigi að reka eftir reglum þinglýsingalaga nr. 39/1978 eða lögum nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Málið var höfðað til viðurkenningar á eignarrétti barna og annarra lögerfingja J-kk-ef G-kk-ef Ó-kk-ef og Á-kvk-ef G-kvk-ef að jörðinni Garður-Minni á hendur áfrýjanda „persónulega og fyrir hönd dánarbús S-kk-ef S-kk-ef“, en S-kk-nf var skráður eigandi að helmingi jarðarinnar samkvæmt þinglýsingabókum. Í málinu er deilt um eignarheimild að jörðinni milli nafngreindra aðila og ber af þeim sökum að leysa úr því eftir reglum um almenna meðferð einkamála.

S-kvk-nf J-kvk-nf fékk leyfi til setu í óskiptu búi eftir maka sinn, G-kk-þf J-kk-þf, 29. ágúst 1984. Samkvæmt framansögðu var hún bær til þess að eiga aðild að málinu fyrir hönd dánarbús hans. Þá var engin þörf á að stefna J-kk-þgf S-kk-þgf í málinu, svo sem áfrýjandi heldur fram. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms 21. apríl 2010 verður staðfest sú niðurstaða að hafna kröfu hennar um frávísun málsins frá héraðsdómi.

Frá því að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp hefur skiptum lokið á dánarbúum K-kvk-ef J-kvk-ef og J-kvk-ef J-kvk-ef og hafa börn þeirra tekið við aðild að málinu. Þá hefur E-kvk-nf J-kvk-nf fallið frá og börn hennar tekið við aðild að málinu í hennar stað.

Eins og áður greinir hafa stefndu A-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, Á-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, L-kvk-nf S-kvk-nf, H-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf G-kk-nf og S-kvk-nf K-kvk-nf G-kvk-nf lýst því yfir að þau hafi ekki uppi neinar kröfur á hendur áfrýjanda í málinu. Samkvæmt því verður ekki skorið úr eignarrétti að þeim hluta af jörðinni Garður-Minni sem þau gerðu tilkall til í héraðsstefnu. Það stendur því hins vegar ekki í vegi að dæmt verði um eignarrétt að jörðinni að öðru leyti.

Að öllu þessu gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans staðfest eins og nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður áfrýjandi dæmd til að greiða þeim stefndu, sem tekið hafa til varna fyrir Hæstarétti, málskostnað hér fyrir dómi svo sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Viðurkenndur er eignarréttur stefndu A-kk-ef E-kk-ef, J-kk-ef E-kk-ef, H-kvk-ef E-kvk-ef, Á-kvk-ef E-kvk-ef, J-kvk-ef E-kvk-ef, M-kk-ef E-kk-ef, G-kk-ef E-kk-ef, Á-kk-ef E-kk-ef, A-kvk-ef E-kvk-ef, I-kvk-ef E-kvk-ef, S-kvk-ef P-kvk-ef, J-kk-ef Á-kk-ef P-kk-ef, Ó-kk-ef P-kk-ef, K-kvk-ef P-kvk-ef, S-kvk-ef J-kvk-ef, Á-kvk-ef O-kvk-ef, Ó-kvk-ef O-kvk-ef, V-kvk-ef O-kvk-ef, Ó-kk-ef O-kk-ef og L-kvk-ef O-kvk-ef að 80% jarðarinnar Garður-Minni í Ísafjarðarbæ, fasteignanúmer 140971, í eftirgreindum hlutföllum: A-kk-nf E-kk-nf 2%, J-kk-nf E-kk-nf 2%, H-kvk-nf E-kvk-nf 2%, Á-kvk-nf E-kvk-nf 2%, J-kvk-nf E-kvk-nf 2%, M-kk-nf E-kk-nf 2%, G-kk-nf E-kk-nf 2%, Á-kk-nf E-kk-nf 2%, A-kvk-nf E-kvk-nf 2%, I-kvk-nf E-kvk-nf 2%, S-kvk-nf P-kvk-nf 5%, J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf 5%, Ó-kk-nf P-kk-nf 5%, K-kvk-nf P-kvk-nf 5%, S-kvk-nf J-kvk-nf 20%, Á-kvk-nf O-kvk-nf 4%, Ó-kvk-nf O-kvk-nf 4%, V-kvk-nf O-kvk-nf 4%, Ó-kk-nf O-kk-nf 4% og L-kvk-nf O-kvk-nf 4%.

Áfrýjandi, R-kvk-nf J-kvk-nf J-kvk-nf, greiði ofangreindum stefndu alls 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.