90/2007

S og O keyptu íbúð í Hafnarfirði af I með kaupsamningi 13. september 2004. I krafðist greiðslu eftirstöðva kaupverðsins, 1.500.000 krónur, sem S og O höfðu haldið eftir vegna ætlaðra rangra upplýsinga um eignina við söluna. S og O töldu sig eiga gagnkröfu á hendur I, sem næmi hærri fjárhæð en stefnukrafan, og kröfðust því sýknu af þeirri kröfu. Jafnframt höfðuðu þau gagnsök á hendur I, þar sem þau kröfðust greiðslu 2.532.639 króna. Héraðsdómur féllst á kröfu I og í kjölfarið greiddu S og O skuldina. Þau áfrýjuðu síðan málinu en tóku fram að áfrýjunin tæki ekki til aðalsakarinnar. I taldi að með fyrirvaralausri greiðslu á kröfum í samræmi við dómsorð héraðsdóms hefðu S og O fyrirgert rétti sínum til áfrýjunar málsins og krafðist því frávísunar málsins frá Hæstarétti. Eftir að S og O höfðu lýst því yfir að gagnaöflun væri lokið af þeirra hálfu lögðu þau fram skjal, sem þau höfðu afhent í banka þegar krafan var greidd, er bar með sér að þau hefðu áskilið sér rétt til áfrýjunar málsins til Hæstaréttar. Gegn mótmælum I var ekki unnt að leyfa framlagningu skjalsins og varð því að líta svo á að S og O hefðu innt þessa greiðslu af hendi án fyrirvara. Þótti áfrýjun þeirra á málinu ósamrýmanleg greiðslu skuldarinnar samkvæmt dómsorði héraðsdóms og var því fallist á kröfu I um frávísun málsins frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 12. febrúar 2007. Þau krefjast þess að stefnda greiði þeim 2.558.964 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. september 2004 til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Að því frágengnu krefst hún þess að krafa áfrýjenda verði lækkuð. Í öllum tilvikum krefst hún þess að áfrýjendur verði dæmdir óskipt til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem fram kemur í héraðsdómi höfðaði stefnda mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjaness með stefnu birtri 25. maí 2005 og var málið þingfest 1. júní 2005. Stefnda hafði selt áfrýjendum íbúð að Miðvangi 2 í Hafnarfirði með kaupsamningi 13. september 2004. Hinn 5. janúar 2005 höfðu áfrýjendur átt að inna af hendi síðustu greiðslu samkvæmt kaupsamningnum 5.300.000 krónur en héldu þá eftir 1.500.000 krónum sem þau töldu sig eiga hjá stefndu vegna rangra upplýsinga um eignina við söluna. Dómkrafa stefndu í héraði var að áfrýjendur stæðu skil á þessum eftirstöðvum kaupverðsins auk dráttarvaxta frá umsömdum gjalddaga. Áfrýjendur skiluðu greinargerð 7. september 2005 og kröfðust sýknu af stefnukröfunum. Byggðu þau sýknukröfuna á því að þau ættu gagnkröfu á hendur stefndu vegna hinna röngu upplýsinga. Næmi gagnkrafan hærri fjárhæð en stefnukrafan. Þau lögðu fram með greinargerðinni 17 dómskjöl til stuðnings málsvörn sinni. Jafnframt höfðuðu áfrýjendur gagnsök á hendur stefndu með kröfu um greiðslu á 2.532.639 krónum auk dráttarvaxta frá kaupsamningsdegi. Gerðu þau kröfu um að dómkrafa þeirra í gagnsök yrði notuð til skuldajafnaðar við kröfu stefndu í aðalsök að svo miklu leyti sem til þyrfti og sjálfstæður dómur yrði kveðinn upp um mismuninn. Þá gerðu þau kröfu um að „gagnsakarmál þetta verði sameinað aðalmálinu.“ Í gagnsökinni var einnig stefnt fasteignasölunni Hraunhamri ehf. sem hafði annast gerð kaupsamningsins sem og fyrirsvarsmanni hennar M-kk-þgf E-kk-þgf persónulega. Í gagnstefnu var tekið fram að vísað væri til „framlagðra gagna í aðalsök“ til stuðnings gagnsökinni. Í bókun á dómþinginu 7. september 2005 var skráð að greinargerð aðalsakar og skjölin sem henni fylgdu séu lögð fram og gefin framlagningarnúmer 8-25 í framhaldi af gögnum frá stefndu sem lögð höfðu verið fram við þingfestingu málsins 1. júní 2005. Síðan er bókað: „Þá var lögð fram gagnstefna á hendur stefnanda I-kvk-þgf G-kvk-þgf H-x-x (mál réttarins nr. E1642/05) sem þingmerkt var nr. 26, en í því máli, sem var sameinað hinu eldra máli nr. E1206/2005, var einnig stefnt M-kk-þgf E-kk-þgf persónulega og f.h. Hraunhamars fasteignasölu ehf.“

Stefnda skilaði greinargerð í gagnsök 5. október 2005 og krafðist aðallega sýknu af kröfu áfrýjenda en til vara lækkunar á fjárhæð hennar. M-kk-nf E-kk-nf og Hraunhamar ehf. skiluðu greinargerð 19. október 2005 og gerðu aðallega kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi en til vara sýknu. Málið var næst tekið fyrir 4. nóvember 2005 og var þá bókað að flutningur um frávísunarkröfuna í málinu skyldi fara fram 10. janúar 2006. Þegar málið var tekið fyrir þann dag var bókað að ekki væri sótt þing af hálfu stefndu. Af hálfu hinna málsaðilanna var málið þá flutt um frávísunarkröfu M-kk-ef E-kk-ef og Hraunhamars ehf. og tekið til úrskurðar. Úrskurður var kveðinn upp 31. janúar 2005 og fallist á frávísunarkröfuna.

II.

Eftir að hinn áfrýjaði dómur gekk 13. nóvember 2006 greiddu áfrýjendur skuldina samkvæmt dómsorði héraðsdóms. Í áfrýjunarstefnu 12. febrúar 2007 er tekið fram að áfrýjunin taki ekki til aðalsakarinnar í málinu „þar sem áfrýjendur hafa gert upp þær kröfur í samræmi við héraðsdóminn.“ Krafa stefndu um frávísun málsins frá Hæstarétti er á því reist að með greiðslu á kröfum í samræmi við dómsorð héraðsdóms hafi áfrýjendur fyrirgert rétti sínum til áfrýjunar dómsins og byggir hún á því að við greiðsluna hafi ekki verið gerður fyrirvari um málskot. Greinargerð stefndu, þar sem gerð var grein fyrir dómkröfum hennar, var lögð fram í Hæstarétti í síðari hluta aprílmánaðar 2007. Með bréfi til réttarins 15. maí 2007 lýstu áfrýjendur yfir því að gagnaöflun af þeirra hálfu væri lokið. Þrátt fyrir þetta sendu þau skjöl til framlagningar í málinu til réttarins með bréfi 26. september 2007. Í þeim var að finna upplýsingar um áskilnað um rétt til að áfrýja málinu til Hæstaréttar sem þau höfðu afhent í banka er þau greiddu dómskuldina inn á bankareikning lögmanns stefndu þar 29. nóvember 2006. Þessi áskilnaður var ekki sérstaklega sendur til stefndu þá. Stefnda hefur mótmælt framlagningu þessara skjala á þeirri forsendu að gagnaöflunarfrestur hafi verið liðinn þegar þau voru afhent Hæstarétti og ekki sé fullnægt skilyrðum lokamálsliðar 1. mgr. 160 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að leyfa megi framlagningu þeirra. Verður ekki hjá því komist að fallast á þetta. Verður því litið framhjá þessum skjölum við úrlausn málsins og lagt til grundvallar að áfrýjendur hafi innt þessa greiðslu af hendi án áskilnaðar um rétt til áfrýjunar héraðsdómsins.

III.

Varnir þær sem áfrýjendur höfðu uppi í héraði gegn kröfu stefndu í aðalsök málsins voru eingöngu reistar á því að þau ættu gagnkröfu vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir við ranga upplýsingagjöf stefndu við sölu fasteignarinnar. Þau töldu gagnkröfu sína nema hærri fjárhæð en aðalkrafan og höfðuðu gagnsök til sjálfstæðs dóms um hana. Þau höfðu þann hátt á í gagnsökinni að stefna fyrir allri fjárhæð þess ætlaða tjóns sem þau töldu sig hafa beðið þó að ljóst væri af málatilbúnaði þeirra að draga ætti fjárhæð aðalkröfunnar frá gagnkröfunni. Krafan um sýknu í aðalsök var að öllu leyti og eingöngu reist á sömu málsástæðum og krafan í gagnsökinni. Í hinum áfrýjaða dómi var tekin afstaða til þessara málsástæðna og þeim hafnað. Var dómkrafa stefndu í aðalsök málsins þannig að fullu tekin til greina og stefnda sýknuð af gagnkröfu áfrýjenda. Greiðsla áfrýjenda á skuldinni samkvæmt dómsorði héraðsdóms án fyrirvara um rétt til áfrýjunar var til þess fallin að vekja þá trú hjá stefndu að áfrýjendur sættu sig við afgreiðslu héraðsdóms á nefndum málsástæðum og úrlausn um dómkröfur þeirra og hygðust ekki áfrýja honum. Af þessari ástæðu og með hliðsjón af úrlausnum Hæstaréttar til dæmis 12. febrúar 2004 í máli nr. 209/2003 á bls. 700 í dómasafni, 21. október 2004 í máli nr. 404/2003 á bls. 2745 í dómasafni og 15. september 2005 í máli nr. 26/2005 á bls. 3142 í dómasafni verður talið að áfrýjun málsins sé ósamrýmanleg greiðslu skuldarinnar samkvæmt dómsorði héraðsdómsins. Verður því fallist á kröfu stefndu um að vísa málinu frá Hæstarétti.

Að þessari niðurstöðu fenginni eru ekki efni til að taka afstöðu til þess hvort vísa hefði átt gagnsökinni frá héraðsdómi án kröfu vegna niðurlagsákvæðis 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 og heldur ekki um réttarfarslegar afleiðingar þess að þingsókn stefndu féll niður þegar málið var tekið fyrir á dómþingi 10. janúar 2006.

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Málskostnaður fellur niður.