524/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um kröfu A við slit N ehf. Krafa A var til komin vegna viðskiptasambands milli A og N ehf., en A hafði á árinu 2009 og framan af árinu 2010 selt N ehf. frystan fisk frá Noregi gegn fyrirframgreiðslu. Á árinu 2010 varð breyting á fyrirkomulaginu þannig að N ehf. pantaði meira magn af fiski í einu sem var fluttur með S hf. í frystigeymslu þess á Íslandi og afhentur N ehf. smátt og smátt. Deildu aðilar einkum um það hvort A hefði verið eigandi að þeim fiski sem var til staðar í frystigeymslunni þegar bú N ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og hvort A bæri þannig að fá söluandvirði fisksins greitt úr þrotabúinu á grundvelli 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Hélt A því fram að á árinu 2010 hefðu aðilar samið um það að fiskurinn yrði fluttur í frystigeymslu S hf. á Íslandi og ekki afhentur N ehf. fyrr en félagið hefði greitt kaupverð hans og lagði fram ýmis gögn því til stuðnings. Taldi Hæstiréttur að A hefði fært fullnægjandi sönnur á að hann hefði verið eigandi að fiskinum þegar bú N ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að kröfu A um greiðslu á söluandvirði fisksins skyldi skipað í réttindaröð samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991, en það sem eftir stóð af kröfu hans samkvæmt 113. gr. laganna.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. júlí 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 2. júlí 2014 þar sem viðurkennt var að krafa varnaraðila að fjárhæð 440.000 evrur nyti stöðu í réttindaröð við gjaldþrotaskipti sóknaraðila samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og krafa hans að fjárhæð 210.737,33 evrur stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. sömu laga. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili krefst þess aðallega að kröfu varnaraðila samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 verði hafnað, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að krafa sín að fjárhæð 650.737,33 evrur verði viðurkennd á grundvelli 113. gr. laga nr. 21/1991. Jafnframt krefst hann kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins hóf varnaraðili, sem er norskt fyrirtæki, á árinu 2009 að selja Norðurströnd ehf., sem var fiskvinnslufyrirtæki á Dalvík, frystan fisk. Í upphafi mun viðskiptunum hafa verið háttað þannig að Norðurströnd ehf. pantaði tiltekið magn af fiski hjá varnaraðila og greiddi fyrir hann fyrir fram. Eftir að greiðsla hafði borist mun fiskurinn hafa verið afhentur íslenska einkahlutafélaginu í Tromsö í Noregi og það séð um flutning hans hingað til lands. Að sögn varnaraðila fór Norðurströnd ehf. fram á það á árinu 2010 að fá að panta meira magn af fiski í einu sem yrði fluttur hingað til lands og síðan afhentur félaginu smátt og smátt úr frystigeymslu Samskipa hf. á Dalvík eftir því sem greitt væri fyrir hann. Heldur varnaraðili því fram að samið hafi verið svo um að Norðurströnd ehf. skyldi greiða fyrir flutning á fiskinum hingað til lands og geymslu hans hjá Samskipum hf. Því til stuðnings hefur varnaraðili lagt fram óundirritaða skilmála fyrir pöntun 7. september 2010 þar sem meðal annars kom fram að fiskurinn, sem pantaður hafði verið, skyldi geymdur í frystigeymslu Samskipa hf. „under ALF's account“, en Norðurströnd ehf. bæri að greiða geymslukostnaðinn. Greiðsluskilmálar væru þeir að 10% af kaupverðinu skyldu greidd þegar fiskurinn yrði sendur frá Vadsø í Noregi og 90% áður en hann yrði afhentur úr frystigeymslunni. Þá hefur þáverandi framkvæmdastjóri Norðurstrandar ehf. borið fyrir dómi að viðskiptunum hafi verið með framangreindum hætti frá árinu 2010. Í hinum kærða úrskurði er lýst tölvupóstsamskiptum milli varnaraðila og Samskipa hf. á tímabilinu frá nóvember 2011 til desember 2012 þar sem sá fyrrnefndi veitti skipafélaginu oftsinnis heimild til að afhenda Norðurströnd ehf. nánar tiltekið magn fisks og starfsmenn félagsins staðfestu að svo yrði gert.

Á tímabilinu frá maí til júlí 2012 fluttu Samskip hf. hingað til lands alls 377.002 kg af frystum fiski frá varnaraðila til vinnslu hjá Norðurströnd ehf. og var fiskinum komið fyrir í frystigeymslu skipafélagsins á Dalvík. Í samræmi við fyrirmæli varnaraðila 18. júní og 31. júlí 2012 til Samskipa hf. voru Norðurströnd ehf. afhent samtals 110.525 kg af fiski úr frystigeymslunni eftir að fyrirtækið mun hafa greitt umsamið kaupverð fyrir hann. Samkvæmt reikningum, útgefnum af varnaraðila, nam kaupverð þeirra 266.477 kg af fiski, sem eftir stóðu í lok júlí og ekki hafði verið greitt fyrir, 650.737,33 evrum. Á síðari hluta árs 2012 fékk Norðurströnd ehf. afhent 73.789 kg af fiski úr frystigeymslunni án þess að greitt væri fyrir fiskinn og fyrir lægi heimild varnaraðila til afhendingar hans, en aðila greinir á um hvort þörf hafi verið á að afla slíks leyfis fyrir afhendingunni eins og síðar verður vikið að. Í desember 2012 voru því enn í frystigeymslunni 192.688 kg af fiski sem ekki höfðu verið afhent Norðurströnd ehf. Samkvæmt áðurgreindum reikningum varnaraðila fyrir kaupunum var fiskurinn sendur hingað til lands „FOB“. Eru málsaðilar sammála um að Norðurströnd ehf. hafi borið kostnað við flutnings farmsins og vátryggingu hans og þar með hafi áhættan af hinu selda flust yfir á félagið um leið og farmurinn fór um borð í skip. Á farmbréfum, sem varnaraðili mun hafa útbúið, var hann skráður sendandi. Á sumum þeirra var hann jafnframt sagður viðtakandi farmsins, en á öðrum var í stað viðtakanda skráð „TO ORDER“.

Bú Norðurstrandar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 13. desember 2012. Hinn 20. mars 2013 gerðu aðilar þessa máls, Íslandsbanki hf. og Marúlfur ehf. með sér samkomulag um að síðastnefnda félagið keypti þau 192.688 kg af fiski, sem voru í frystigeymslu Samskipa hf. á Dalvík, fyrir 440.000 evrur „til þess að forða tjóni á fisknum og spara geymslugjöld“ eins og komist var að orði í 1. gr. samkomulagsins. Í 2. gr. þess sagði ennfremur: „Þegar fyrir liggur hver er eigandi fisksins skal Marúlfur ehf. greiða framangreint söluverð, annað hvort gegn reikningi frá þrotabúi Norðurstrandar ehf., ef þrotabúið er talið eigandi fisksins, eða gegn reikningi frá Arctic Linefish a/s, ef félagið er talið eiga fiskinn.“ Sóknaraðili kveðst hafa greitt Samskipum hf. 19.109.147 krónur svo að unnt yrði „að losa hráefnið úr vörugeymslu og selja“ Marúlfi ehf. fiskinn á grundvelli samkomulagsins, en skipafélagið hafði lýst kröfu að þeirri fjárhæð á hendur sóknaraðila og hún verið viðurkennd við gjaldþrotaskiptin með stöðu í réttindaröð samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991.

Ágreiningur í máli þessu lýtur fyrst og fremst að því hvort varnaraðili hafi verið eigandi að þeim 192.688 kg af fiski sem voru til staðar í frystigeymslu Samskipa hf. þegar bú Norðurstrandar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og seld voru fyrir 440.000 evrur. Verði á það fallist greinir aðila á um það hvort draga skuli frá söluandvirðinu þá fjárhæð sem sóknaraðili innti samkvæmt framansögðu af hendi til Samskipa hf.

II

Í 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 er kveðið á um að afhenda skuli eign í vörslum þrotabús þriðja manni ef hann sannar eignarrétt sinn að henni. Hafi þrotabúið selt eignina getur þriðji maður samkvæmt 2. mgr. krafist greiðslu þess sem þrotabúið fékk við söluna, eftir atvikum að frádregnum kostnaði sem búið hefur haft af varðveislu og sölu eignarinnar. Slík krafa skal greidd á undan öllum öðrum kröfum á hendur búinu.

Samkvæmt þessari lagagrein hvílir á varnaraðila sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi verið eigandi að fiskinum sem sendur hafði verið til vinnslu hjá Norðurströnd ehf. og var í frystigeymslu Samskipa hf. þegar bú fyrrnefnda félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. Þótt ekki hafi verið gerður skriflegur samningur milli varnaraðila og Norðurstrandar ehf. um kaup á þeim fiski, sem hér um ræðir, heldur varnaraðili því fram að svo hafi verið um samið milli þeirra að fiskurinn yrði fluttur hingað til lands í áðurgreinda frystigeymslu og ekki afhentur einkahlutafélaginu fyrr en það hefði greitt kaupverð hans. Samkvæmt því kveðst varnaraðili hafa verið eigandi fisksins þar til greitt hefði verið fyrir hann af Norðurströnd ehf. og hann verið afhentur því félagi. Hefur varnaraðili fært fram ýmis sönnunargögn til stuðnings þessari staðhæfingu sinni eins og gerð er grein fyrir að framan. Sóknaraðili hefur dregið sönnunargildi sumra þessara gagna í efa, en ekki lagt fram af sinni hálfu nein gögn sem styðja að öðru vísi hafi verið um samið. Að þessu hvoru tveggja virtu verður að telja að varnaraðili hafi fært fullnægjandi sönnur á að hann hafi verið eigandi að fiskinum þegar bú Norðurstrandar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt því er fallist á að krafa hans um greiðslu á söluandvirði fisksins, að fjárhæð 440.000 evrur, njóti stöðu í réttindaröð við skiptin samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991.

Eftir áðurgreindu lagaákvæði ber að draga frá kröfufjárhæðinni þann kostnað sem sóknaraðili hefur sannanlega haft af varðveislu fisksins og sölu hans. Í samræmi við það krefst sóknaraðili þess að krafa varnaraðila verði lækkuð um þær 19.109.147 krónur sem hann kveðst hafa greitt Samskipum hf. til að unnt væri að fá fiskinn afhentan og selja hann. Því telur sóknaraðili að greiðslan sé beintengd sölunni. Hann hefur hins vegar ekki fært fram nein sönnunargögn til stuðnings þessari staðhæfingu, svo sem yfirlýsingu frá skipafélaginu um að greiðsla á þessari fjárhæð hafi verið forsenda fyrir afhendingu fisksins. Þótt fullt tilefni væri til hefur sóknaraðili heldur ekki lagt fram sundurliðun á greiðslunni, en því er haldið fram af varnaraðila að hluti hennar hafi ekki tengst flutningi og geymslu á þeim fiski sem hér um ræðir. Er krafa sóknaraðila því svo vanreifuð að ekki er unnt að leggja dóm á hana.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, þrotabú Norðurstrandar ehf., greiði varnaraðila, Arctic Linefish A/S, 350.000 krónur í kærumálskostnað.