19/2012

S og G gerðu samning 24. júlí 2007 um svonefnda lánalínu og jafnframt um tryggingar fyrir skuld sem S myndi stofna til á þessum grundvelli, þ. á m. handveðrétt í verðmætum í eigu S, sem væru í vörslum Í hf. Á grundvelli samningsins var S greitt út lán í erlendri mynt í tveimur áföngum. Ágreiningur reis um uppgjör skuldbindingarinnar í kjölfar þess að lokagreiðsla féll í gjalddaga. S taldi sig hafa greitt skuldina með vísan til þess að samningurinn hefði falið í sér ólögmæta gengistryggingu, en G var á öðru máli og hóf innheimtu eftirstöðva skuldarinnar fyrir milligöngu Í hf. S höfðaði mál gegn G og Í hf. og krafðist aðallega staðfestingar lögbanns sem sýslumaður hafði lagt við því að Í hf. kæmi eignum S í verð til fullnustu kröfu G og viðurkenningar á að endurgreiðsla á höfuðstól skuldar S við G næmi að hámarki tiltekinni fjárhæð í íslenskum krónum, með vísan til ætlaðrar ólögmætrar gengistryggingar hennar. G höfðaði gagnsök til heimtu fjárhæðar í svissneskum frönkum, sem hann taldi eftirstöðvar skuldarinnar. Málinu var vísað frá Hæstarétti að því er Í hf. varðaði, sökum þess að lögbannið var fallið niður, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Þá var viðurkenningarkröfu S hafnað, þar sem lán það, sem S tók hjá G á grundvelli samningsins 24. júlí 2007, væri lögmætt erlent lán, en fallist á kröfu G á hendur S um greiðslu eftirstöðva skuldbindingarinnar. Til vara krafðist S viðurkenningar þess að ólögmætt væri að selja eignir hennar, sem veðsettar voru G, nema samkvæmt ákvæðum laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Kröfunni var hafnað með vísan til þess að S hefði með samningi veitt heimild til ráðstöfunar veðandlagsins til fullnustu skuldbindinga sinna, óháð fyrirmælum laga nr. 90/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. janúar 2012. Hún krefst aðallega sýknu af fjárkröfu stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A., að viðurkennt verði að endurgreiðsla á höfuðstól skuldar samkvæmt lánssamningi milli hennar og stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 24. júlí 2007 skuli að hámarki nema 234.000.000 krónum og að staðfest verði lögbann, sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði 17. september 2010 við því að stefndi Íslandsbanki hf. selji eða millifæri með öðrum hætti eignir áfrýjanda á nánar tilgreindum vörslureikningi hennar við bankann. Til vara krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði að ólögmætt sé að ráðstafa eignum hennar, sem veðsettar séu með samningi hennar við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 3. febrúar 2010, á annan hátt en eftir ákvæðum laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi stefndu.

Stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi Íslandsbanki hf. krefst þess að vísað verði frá Hæstarétti kröfu áfrýjanda um staðfestingu lögbanns, en til vara að staðfest verði ákvæði héraðsdóms um sýknu hans af þeirri kröfu áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar hér fyrir dómi.

I

Samkvæmt gögnum málsins var sent tölvubréf vegna áfrýjanda til stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 8. mars 2007, þar sem fram kom að hún hefði hug á að fá að láni hjá bankanum 230.000.000 krónur gegn veði í tilteknum fasteignum á Íslandi og Ítalíu. Sagði í tölvubréfinu að hugmyndin væri sú að „taka fimm ára kúlulán í svissneskum frönkum“ og myndu „peningarnir ... fara í stýringu hjá Askar Capital.“ Að undangengnum frekari bréfaskiptum við bankann undirritaði áfrýjandi 10. apríl 2007 umsókn um opnun reiknings hjá honum, almenna skilmála hans vegna viðskipta, umboð handa nafngreindum manni til að sinna viðskiptum fyrir hana við bankann og veðsamning, en með honum voru bankanum settar að veði eignir, sem yrðu varðveittar á reikningi hennar þar. Tölvubréf gengu síðan milli bankans og þess manns, sem hafði borið upp ósk hennar um lántöku, um vaxtakjör og bauð bankinn 25. apríl 2007 að væntanlegt lán bæri svonefnda LIBOR vexti fyrir lán í svissneskum frönkum til sex mánaða, sem þá væru 2,45% ársvextir, að viðbættu 1,9% álagi. Þessu boði var tekið samdægurs af hálfu áfrýjanda og óskað eftir að hafist yrði handa við skjalagerð vegna lántöku.

Í framhaldi af því, sem að framan greinir, gerðu áfrýjandi og Glitnir Bank Luxembourg S.A. samning 24. júlí 2007 á ensku, en samkvæmt framlagðri þýðingu sagði í fyrirsögn hans að hann væri um lánalínu og var þar tilgreind fjárhæðin 234.000.000 íslenskar krónur. Í aðfaraorðum samningsins var vísað til þess að bankinn hafi „samþykkt að veita lántaka lánalínu með afborgunum að upphæð allt að jafnvirði ISK 234.000.000 samkvæmt skilmálum þessa samnings.“ Í 1. grein samningsins, þar sem hugtök voru skilgreind, kom fram að „fjárhæð lánsheimildar“ væri „hámarksupphæð sem er jafnvirði ISK 234.000.000“, lánveiting merkti „lánalínuna sem lýst er í gr. 2“, lokagjalddagi væri dagsetningin „á þriðju ártíð útborgunar á lánsheimildinni“ og „valmynt merkir CHF.“ Í 2. grein, sem bar fyrirsögnina „samningur um lánalínu“, sagði að samkvæmt skilmálum hans samþykki „bankinn að veita lántaka afborgunarlán að upphæð sem nemur í mesta lagi fjárhæð lánsheimildarinnar.“ Í 3. grein var mælt fyrir um að lánið stæði til útborgunar í einni greiðslu á útborgunartímabili, en sá hluti lánsfjárhæðar, sem ekki yrði óskað eftir að fá greiddan út, félli sjálfkrafa niður. Þar var þess einnig getið að „útborgun skal fara fram í valmynt“, svo og að lántaki myndi „leggja andvirði lánsins inn hjá Askar Capital hf. ... og skal hún vera í eignastýringu sem er nánar tilgreint í samningi milli lántaka og Askar“. Kveðið var á um það í 6. grein að vaxtatímabil yrðu sex mánuðir hverju sinni frá útborgunardegi lánsins að telja, en gjalddagi vaxta skyldi vera síðasti dagur hvers tímabils. Eftir 7. grein samningsins átti lánið að bera ársvexti, sem yrðu samtala LIBOR vaxta og vaxtaálags, en samkvæmt skilgreiningu hugtaka í 1. grein skyldu LIBOR vextir vera þeir, sem upplýsingar væru birtar um á nánar tiltekinn hátt „vegna innlána í viðkomandi gjaldmiðli á millibankamarkaði í London“, og yrði vaxtaálag 2,2%. Þá skyldu dráttarvextir af gjaldfallinni skuld lántakans nema framangreindum umsömdum vöxtum að viðbættum 3% ársvöxtum. Í 7. grein var einnig tekið fram að „endurgreiðslur á höfuðstól og vöxtum“ skyldu inntar af hendi „í þeirri mynt sem viðkomandi lántaka var tekin.“ Að frágengnum fyrrnefndum ákvæðum samningsins, þar sem rætt var um lánsfjárhæð í íslenskum krónum, var fjárhæða getið þar í þremur tilvikum og ávallt í þeim gjaldmiðli. Þannig var í fyrsta lagi í upptalningu trygginga, sem lántaka var ætlað að setja, rætt um veðrétt í tiltekinni fasteign hér á landi fyrir 110.000.000 krónum, innláni hjá bankanum að fjárhæð að minnsta kosti 70.000.000 krónur og öllu, sem yrði í eignastýringu fyrir áfrýjanda hjá Askar Capital hf. að andvirði minnst 400.000.000 krónur. Í öðru lagi var tilgreind skuldbinding lántakans um að andvirði eigna, sem yrðu í eignastýringunni, yrði ávallt hærra en 200.000.000 krónur og í þriðja lagi kom fram að meðal atvika, sem talist gætu vanefnd af hálfu lántakans, væri sú aðstaða að hann greiddi ekki á gjalddaga skuldbindingu við aðra að hærri fjárhæð en 10.000.000 krónur. Þess er loks að geta að í samningnum var kveðið á um að hann yrði háður íslenskum lögum og skyldu mál vegna hans rekin fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Áfrýjandi gerði annan samning við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 24. júlí 2007, þar sem hún setti bankanum að veði öll verðmæti í eigu hennar í eignastýringu hjá Askar Capital hf. Þá gaf hún út tryggingarbréf 25. sama mánaðar, þar sem bankanum var veittur fyrsti veðréttur í tiltekinni fasteign í Reykjavík til tryggingar hvers kyns skuldum áfrýjanda að fjárhæð allt að 115.000.000 krónur, sem tæki breytingum í samræmi við vísitölu neysluverðs. Loks setti áfrýjandi bankanum að veði 27. sama mánaðar innstæðu á tilgreindum reikningi hjá Glitni banka hf.

Samkvæmt yfirliti frá stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. var lán á framangreindum grundvelli veitt í tveimur áföngum, annars vegar 2.178.770,95 svissneskir frankar 9. ágúst 2007 og hins vegar 2.293.218,35 svissneskir frankar 15. október sama ár. Á sömu dögum voru fjárhæðirnar í þessum gjaldmiðli lagðar á reikning áfrýjanda hjá bankanum, en í beinu framhaldi af því voru millifærðir í þágu hennar til Askar Capital hf. 2.132.041,03 og 2.272.692,23 svissneskir frankar. Samkvæmt yfirliti frá Askar Capital hf. vegna viðskipta áfrýjanda var ráðstafað í eignastýringu á nánar tilgreindan hátt 116.874.980 krónum 14. ágúst 2007 og var það „greitt með“ 2.131.977,02 svissneskum frönkum 13. sama mánaðar, en 116.380.837 krónum 17. október 2007, sem voru greiddar sama dag með 2.272.619,36 svissneskum frönkum. Af yfirlitum frá stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. verður séð að áfrýjandi hafi greitt honum umsamda vexti með svissneskum frönkum á gjalddögum 13. febrúar og 13. ágúst 2008.

Fjármálaeftirlitið tók 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., vék félagsstjórn frá störfum og skipaði honum skilanefnd í samræmi við 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eins og þeim hafði verið breytt með lögum nr. 125/2008. Í framhaldi af því var stofnaður Nýi Glitnir banki hf., sem nú ber heiti stefnda Íslandsbanka hf., en hann tók að nokkru yfir réttindi og skyldur eldri bankans, þar á meðal innlánsreikning, sem áfrýjandi hafði samkvæmt áðursögðu sett að veði 27. júlí 2007 til stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. Síðastnefnda félagið hefur jafnframt verið tekið til slita í Luxembourg.

Í tölvubréfi, sem stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. sendi 22. desember 2008 til umboðsmanns áfrýjanda, var því lýst að bankinn vildi nota allt reiðufé, sem hún ætti þar á reikningi, til að greiða niður skuld hennar. Um þær mundir mun fé, sem áfrýjandi hafði í eignastýringu hjá Askar Capital hf., hafa verið leyst út og greitt inn á innlánsreikning hennar hjá stefnda Íslandsbanka hf. Virðist þetta hafa orðið tilefni þess að umboðsmaður áfrýjanda svaraði áðurnefndu tölvubréfi með fyrirspurn næsta dag um hvort verja mætti fénu, sem losnað hafi úr eignastýringu, til að greiða upp skuldina. Því svaraði stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. samdægurs með því að nota mætti reiðufé í eigu áfrýjanda á innlánsreikningi við bankann, 747.763 evrur, til að greiða niður skuldina og stæðu þá eftir af henni 2.182.767 evrur. Fengi áfrýjandi um 300.000.000 krónur við útborgun frá Askar Capital hf. yrði unnt að greiða til viðbótar um 1.764.705 evrur inn á skuldina og yrðu þá eftirstöðvar hennar 418.061 evra.

Í málinu liggja ekki fyrir gögn um svör áfrýjanda við þessu, en 8. janúar 2009 lagði stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. 1.131.973,07 svissneska franka inn á reikning hennar og mun sú fjárhæð hafa fengist með sölu á 753.418,75 evrum. Sama dag tók bankinn 1.086.351,25 svissneska franka af reikningnum og ráðstafaði til innborgunar á skuld áfrýjanda, sem að þessu gerðu stóð í 3.385.638,05 svissneskum frönkum, og tilkynnti bankinn umboðsmanni hennar um þetta. Umboðsmaðurinn sendi stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. tölvubréf 1. febrúar 2009, þar sem hann greindi frá því að áfrýjandi hefði hug á að „greiða helminginn af láninu í Lux niður á morgun ... eða um 160 m króna“, og spurðist fyrir um hvernig standa ætti að því. Svar bankans við þessu liggur ekki fyrir í málinu, en á hinn bóginn undirrituðu hann og áfrýjandi skjal á ensku 4. febrúar 2009, sem í framlagðri þýðingu nefnist viljayfirlýsing. Þar var vísað til þess að með henni væri skráð samkomulag, sem tekist hafi milli bankans og áfrýjanda í desember 2008 í tilefni af lokun einkabankaþjónustu hans og til að ljúka viðskiptum milli þeirra með uppgjöri skuldar hennar og lokun reiknings. Lýstu þau sig sammála um að áfrýjandi myndi greiða jafnvirði 320.000.000 króna inn á skuldina ekki síðar en 28. febrúar 2009, en eftirstöðvar yrðu greiddar að fullu í samræmi við „skilmála lánasamningsins.“ Að auki bæri áfrýjanda að greiða vexti á umsömdum gjalddögum. Til samræmis við þennan síðastnefnda skilmála greiddi áfrýjandi 20. febrúar 2009 vexti til bankans, sem voru á gjalddaga 13. sama mánaðar. Vegna takmarkana á heimildum til gjaldeyrisviðskipta hér á landi leitaði áfrýjandi jafnframt fyrir milligöngu stefnda Íslandsbanka hf. 5. febrúar 2009 eftir heimild Seðlabanka Íslands til að kaupa svissneska franka fyrir 320.000.000 krónur í lok sama mánaðar til að efna framangreinda viljayfirlýsingu. Seðlabanki Íslands hafnaði þessari beiðni 9. sama mánaðar með vísan til þess að samkvæmt 8. gr. reglna nr. 1130/2008 um gjaldeyrismál væru „fyrirframgreiðslur fjármálagerninga óheimilar“ og yrði að líta svo á að það bann ætti hér við, enda hafi skilmálum um endurgreiðslu á láni áfrýjanda verið breytt eftir setningu reglnanna. Að fenginni þessari niðurstöðu virðist ekkert frekar hafa verið aðhafst til að víkja frá upphaflegum skilmálum um greiðslu á skuld áfrýjanda við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. og greiddi hún vexti af því 24. ágúst 2009, sem voru á gjalddaga 13. sama mánaðar, og aftur 24. febrúar 2010 vegna gjalddaga 16. sama mánaðar. Áður en kom að síðastnefndum gjalddaga gerði áfrýjandi samning við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 3. febrúar 2010, þar sem honum voru settar að veði inneignir hennar í verðbréfasjóðum hjá stefnda Íslandsbanka hf., annars vegar í svonefndu veltusafni að andvirði 140.000.000 krónur og hins vegar í ríkissafni sömu fjárhæðar, en samkvæmt málatilbúnaði stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. hafði áfrýjandi óskað eftir að taka fé sem þessu svaraði af innlánsreikningi í Íslandsbanka hf., sem fyrrnefndi bankinn naut veðréttar yfir, og færa það í verðbréfasjóði til að fá hærri vexti.

Samkvæmt skilmálum samnings áfrýjanda og stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 24. júlí 2007 áttu eftirstöðvar skuldar hennar ásamt lokagreiðslu vaxta að falla í gjalddaga 13. ágúst 2010. Umboðsmaður áfrýjanda sendi bankanum tölvubréf 5. þess mánaðar, þar sem fram kom að eftir athugun á samningi þeirra 24. júlí 2007 teldi áfrýjandi ljóst að henni bæri „einungis að greiða niður höfuðstól lánsins, 234 m ISK að frádreginni þeirri fjárhæð sem greidd var inn á lánið haustið 2008 auk vaxta.“ Síðar sama dag yrði bankanum sendur útreikningur á fjárhæðinni, sem áfrýjandi teldi sér bera að greiða samkvæmt þessu, og var óskað eftir upplýsingum um bankareikning, sem leggja mætti þá fjárhæð inn á. Bankinn sendi áfrýjanda 20. ágúst 2010 tilkynningu um vanskil, þar sem vísað var til þess að ekki hafi verið innt af hendi lokagreiðsla af skuld hennar að fjárhæð 3.427.971,70 svissneskir frankar og var þess krafist hún yrði tafarlaust lögð inn á nánar tilgreindan erlendan bankareikning. Þess var og getið að viðbúið væri að bankinn myndi að öðrum kosti neyta allra heimilda vegna vanefnda áfrýjanda, þar á meðal að ganga að tryggingum fyrir greiðslu skuldarinnar. Í framhaldi af þessu greiddi áfrýjandi til bankans 1.245.439,07 svissneska franka 31. ágúst 2010 og var fjárhæð í íslenskum krónum, sem þessu svaraði, tekin með samþykki stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. af reikningi áfrýjanda hjá stefnda Íslandsbanka hf., sem var veðsettur fyrrnefnda bankanum 3. febrúar 2010 eins og áður var getið. Með þessu kveðst áfrýjandi telja sig hafa greitt að fullu eftirstöðvar skuldar sinnar, bæði höfuðstóls og vaxta. Í því sambandi leggur hún til grundvallar að stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. hafi verið óheimilt að krefja sig um greiðslu hærri fjárhæðar en nam upphaflegum höfuðstól skuldarinnar, 234.000.000 krónum, ásamt vöxtum, enda hafi verið óheimilt að binda þessa fjárhæð skuldarinnar við gengi svissnesks franka, sbr. 13. gr. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Með bréfi 8. september 2010 krafðist stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. þess að stefndi Íslandsbanki hf. kæmi í verð eftirstöðvum eigna áfrýjanda, sem hann hefði í vörslum sínum og hún hafi veðsett þeim fyrrnefnda með samningi þeirra 3. febrúar 2010. Þessar eignir væru að áætluðu andvirði 166.964.590 krónur og væri óskað eftir að það, sem fengist fyrir þær, yrði greitt inn á nánar tiltekinn reikning erlenda bankans. Áfrýjanda var tilkynnt um þetta erindi og brást hún við með því að krefjast þess 13. september 2010 að sýslumaðurinn í Reykjavík legði lögbann við því að gerðarþoli, stefndi Íslandsbanki hf., „selji eða millifæri með öðrum hætti eignir gerðarbeiðanda, sem vistaðar eru á vörslureikningi nr. 77395 í Íslandsbanka hf., Kirkjusandi, þar á meðal ríkissafn og veltusafn.“ Sýslumaður varð við þessari kröfu og lagði á lögbann 17. september 2010. Áfrýjandi höfðaði síðan þetta mál gegn báðum stefndu með stefnu, sem gefin var út í Héraðsdómi Reykjavíkur 24. sama mánaðar, en þar krafðist hún þess aðallega að lögbannið yrði staðfest og viðurkennt að endurgreiðsla á höfuðstól áðurnefndrar skuldar sinnar við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. skyldi að hámarki nema 234.000.000 krónum. Til vara krafðist áfrýjandi þess að viðurkennt yrði að ákvæði í lánssamningi sínum við bankann um að henni bæri að endurgreiða höfuðstól lánsins „samkvæmt dagsgengi svissnesks franka á greiðsludegi, sé ólögmætt“, en að því frágengnu að viðurkennt yrði að „ólögmætt sé að selja eignir“ áfrýjanda, sem veðsettar voru bankanum með samningi 3. febrúar 2010, „með öðrum hætti en samkvæmt ákvæðum laga um nauðungarsölu, nr. 90/1991.“ Málið var þingfest 6. janúar 2011, en stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. höfðaði gagnsök í því 2. febrúar sama ár og krafðist þess að áfrýjanda yrði gert að greiða sér 2.182.532,63 svissneska franka með nánar tilgreindum dráttarvöxtum samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2010 til greiðsludags. Við aðalmeðferð málsins í héraði breytti stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. dómkröfu í gagnsök með samþykki áfrýjanda og féll hún jafnframt frá fyrrgreindri varakröfu sinni. Með hinum áfrýjaða dómi var krafa bankans í gagnsök tekin til greina, kröfu um staðfestingu lögbanns gagnvart honum vísað frá dómi, en stefndu sýknaðir að öðru leyti af kröfum áfrýjanda.

II

Í hinum áfrýjaða dómi, sem var kveðinn upp 18. nóvember 2011, var stefndi Íslandsbanki hf. sýknaður af kröfu áfrýjanda um að staðfest yrði fyrrnefnt lögbann, sem sýslumaður lagði á 17. september 2010. Samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. stendur lögbann í þrjár vikur frá uppkvaðningu héraðsdóms, þar sem hafnað hefur verið kröfu um staðfestingu þess, en að þeim tíma liðnum fellur það niður nema dóminum hafi áður verið áfrýjað. Áfrýjunarstefna í málinu var gefin út 9. janúar 2012 og var lögbannið frá 17. september 2010 þá fallið niður samkvæmt lagaákvæði þessu. Með því að áfrýjandi hefur ekki beint kröfum um annað en staðfestingu lögbannsins að stefnda Íslandsbanka hf., að frátalinni kröfu um málskostnað, verður málinu vísað frá Hæstarétti að því er hann varðar.

III

Samkvæmt málflutningi stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. fyrir Hæstarétti standa yfir slit á honum í heimaríki hans. Af hans hálfu var því lýst yfir að ekki væri kunnugt um að reglur, sem hliðstæðar væru 1. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, væru í lögum í Luxembourg eða að annað gæti staðið því í vegi að höfðað yrði einkamál á hendur honum eftir almennum reglum. Eftir íslenskum lögum gilda takmarkanir sem þessar ekki um erlent fjármálafyrirtæki, sem er til slita í öðru ríki. Að gættu þessu, svo og ákvæði 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður að leggja til grundvallar að áfrýjanda hafi verið heimilt að höfða einkamál á hendur bankanum eins og hér hefur verið gert, en sem fyrr segir var í samningi þessara aðila um lánalínu frá 24. júlí 2007 kveðið á um heimild til að reka mál vegna hans fyrir dómi hér á landi og að lögskipti þeirra vegna hans færu eftir íslenskum lögum.

Þegar metið er hvort áðurnefndur samningur áfrýjanda við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 24. júlí 2007 hafi verið um lán á fjárhæð í íslenskum krónum, sem bundin væri við gengi erlends gjaldmiðils í andstöðu við ákvæði 13. gr. og 14. gr. laga nr. 38/2001, verður að gæta að því að ekki var um lánssamning að ræða, heldur var hann samkvæmt fyrirsögn og efni sínu um svonefnda lánalínu, sem bankinn skuldbatt sig til að veita henni aðgang að. Samningurinn geymdi hvorki yfirlýsingu áfrýjanda um að hún stæði í tiltekinni skuld við bankann né myndaði hann kröfuréttindi bankans á hendur áfrýjanda. Í samningnum var á hinn bóginn settur rammi um lánsviðskipti þessara málsaðila, meðal annars með ákvæðum um útborgun hugsanlegs láns, endurgreiðslu þess, vexti af því og tryggingar fyrir efndum áfrýjanda, ef til þess kæmi að hún léti reyna á rétt sinn til að taka lán á grundvelli samningsins. Í þessu ljósi getur það eitt út af fyrir sig ekki skipt máli að heildarumfang lánsviðskiptanna hafi verið afmarkað í samningnum með tilgreiningu á jafngildi fjárhæðar í íslenskum krónum. Í málinu liggur ekki að öðru leyti fyrir skjal með beinni skuldaviðurkenningu áfrýjanda, sem taka mætti mið af við mat á því hvort bankinn hafi veitt henni lán í erlendum gjaldmiðli eða íslenskum krónum.

Eins og áður greinir var tiltekið í samningnum að hugtakið valmynt ætti þar að merkja „CHF“, sem er erlend skammstöfun fyrir svissneska franka. Þar kom einnig fram að útborgun á láni af lánalínunni ætti að fara fram í þessari valmynt og áttu afborganir af höfuðstól skuldarinnar og vextir að greiðast til stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. í sömu mynt. Svo var í raun gert við framkvæmd samningsins að því leyti, sem greiðslur hafa farið fram. Vextir af skuldinni áttu að vera nánar tilgreind tegund millibankavaxta „vegna innlána í viðkomandi gjaldmiðli“ með tilteknu álagi og er ekki deilt um það í málinu að vextirnir, sem bankinn krafði áfrýjanda um og hún greiddi, hafi ráðist af millibankavöxtum í viðskiptum með svissneska franka. Að þessu öllu virtu eru engin efni til annars en að líta svo á að lánið, sem áfrýjandi tók hjá bankanum á grundvelli samnings þeirra 24. júlí 2007, hafi verið í erlendum gjaldmiðli, en við því voru engar hindranir lagðar með lögum. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. þá fjárhæð og vexti, sem þar greinir, svo og um sýknu sama stefnda af kröfu áfrýjanda um að viðurkennt verði að endurgreiðsla á höfuðstól skuldar samkvæmt samningi þeirra 24. júlí 2007 skuli að hámarki nema 234.000.000 krónum.

Að því er varðar varakröfu áfrýjanda um að viðurkennt verði að óheimilt sé að ráðstafa eignum, sem veðsettar voru með samningi hennar við stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 3. febrúar 2010, á annan hátt en eftir ákvæðum laga nr. 90/1991 er þess að gæta að í grein 6.2. í samningnum, sem í framlagðri þýðingu bar fyrirsögnina „umboð“, var meðal annars tiltekið að áfrýjandi veitti bankanum eða þeim, sem hann kynni að tilnefna, umboð til að undirrita öll skjöl eða framkvæma að öðru leyti það, sem henni bæri að gera samkvæmt samningnum. Þá sagði meðal annars eftirfarandi í 7. grein: „Verði vanefndir á greiðslum veðsala á hinum tryggðu upphæðum ... skulu tryggingar, sem stofnað er til samkvæmt samningi þessum, koma til fullnustu án tafar, og getur lánveitandi, án frekari tilkynningar til veðsala ... selt eða ráðstafað á annan hátt öllum eða hluta af eignunum ... á þann hátt sem lánveitandi telur henta“. Líta verður svo á að áfrýjandi hafi með þessum ákvæðum samningsins lagt í hendur bankans að ráðstafa í hennar nafni verðmætum, sem hún setti þar að veði, til fullnustu á skuldbindingum hennar við hann. Þá heimild getur stefndi Glitnir Bank Luxembourg S.A. nýtt án þess að nokkuð komi til kasta ákvæða laga nr. 90/1991. Niðurstaða héraðsdóms um þessa kröfu áfrýjanda verður því staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verða staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar stefnda Íslandsbanka hf.

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kvk-nf J-kvk-nf, greiði stefnda Glitnir Bank Luxembourg S.A. 2.000.000 krónur og stefnda Íslandsbanka hf. 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.