342/2000

R, S og M ráku sameignarfélagið B með ótakmarkaðri ábyrgð. E krafði áfrýjendur um höfuðstól skuldabréfs, að viðbættum vöxtum og kostnaði, sem SH, starfsmaður B, hafði gefið út fyrir hönd þess. Áfrýjendur höfnuðu greiðsluskyldu á þeirri forsendu að SH hefði skort umboð til að skuldbinda B með útgáfu bréfsins. Ljóst var talið að hvorki hefði firmaskrá verið tilkynnt að SH gæti skuldbundið félagið né að félagið hefði veitt honum umboð til þess. Þá lægi ekkert fyrir um störf SH hjá B, sem nægði til að líta svo á að hann hefði notið stöðuumboðs til að gefa út skuldabréf í nafni félagsins. Var því fallist á að áfrýjendur væru ekki skuldbundnir af skuldabréfinu. Lögskipti að baki skuldabréfinu voru ekki talin geta komið til skoðunar þar sem málið hefði verið sótt eftir reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 6. september 2000. Þau krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf S-kk-nf H-kk-nf út skuldabréf 19. október 1998 „pr.pr. Bílapartasala Garðabæjar sf.“ til stefnda að fjárhæð 879.750 krónur. Gekkst S-kk-nf jafnframt í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldinni. Hún átti að bera hæstu skuldabréfavexti innlánsstofnana á hverjum tíma og greiðast með 48 mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. nóvember 1998. Stefndi kveðst engar greiðslur hafa fengið af skuldinni. Samkvæmt ódagsettri tilkynningu, sem barst firmaskrá Garðabæjar 9. apríl 1991, reka áfrýjendurnir R-kk-nf D-x-x H-x-x, S-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf og M-kk-nf G-kk-nf með ótakmarkaðri ábyrgð Bílapartasölu Garðabæjar sf. Stefndi höfðaði málið gegn áfrýjendum og S-kk-þgf H-kk-þgf með stefnu 31. ágúst 1999 til greiðslu höfuðstóls skuldar samkvæmt skuldabréfinu, sem að viðbættum umsömdum vöxtum til fyrsta gjalddaga nam 883.709 krónum, auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Málið var dómtekið í héraði 2. júní 2000 og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 6. sama mánaðar. Með honum var krafa stefnda tekin að fullu til greina.

Í skýrslu, sem áfrýjandinn M-kk-nf gaf við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi, kom fram að S-kk-nf H-kk-nf hafi verið starfsmaður Bílapartasölu Garðabæjar sf. Hafi S-kk-nf haft heimild til að gefa út tékka á bankareikning félagsins. Hann hafi séð um daglega afgreiðslu og þannig mátt kaupa í þágu félagsins bifreiðir, en verð þeirra flestra hafi verið á bilinu frá 10.000 til 25.000 krónur. S-kk-nf hafi hins vegar ekki getað bakað félaginu „stórar skuldbindingar“. Aðrir áfrýjendur gáfu ekki skýrslu fyrir dómi og heldur ekki S-kk-nf.

Í fyrrnefndri tilkynningu til firmaskrár Garðabæjar segir að áfrýjendurnir R-kk-nf, S-kvk-nf og M-kk-nf riti sameiginlega firma Bílapartasölu Garðabæjar sf. Greinir þar einnig að áfrýjandinn R-kk-nf hafi prókúruumboð fyrir félagið, en annarra er ekki getið í því sambandi. Af þessu er ljóst að ekki var tilkynnt firmaskrá að S-kk-nf H-kk-nf gæti skuldbundið félagið. Eins og standa átti að ritun á firma þess hefði S-kk-nf ekki getað fengið heimild í þessu skyni nema með atbeina allra áfrýjendanna R-kk-ef, S-kvk-ef og M-kk-ef. Þótt ráða megi af framburði þess síðastnefnda fyrir dómi að S-kk-nf kunni að hafa notið einhverrar heimildar til að baka félaginu skuldbindingar, er að engu leyti staðfest í málinu af hendi hinna tveggja að slík heimild hafi verið veitt. Af þeirri ástæðu verður ekki fallist á með stefnda að sýnt sé fram á að S-kk-þgf hafi verið veitt prókúrumboð fyrir félagið, berum orðum eða á annan hátt, sbr. 25. gr. laga nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð. Í málinu liggur ekkert fyrir um störf S-kk-ef hjá félaginu, sem nægir til að líta svo á að hann hafi notið umboðs til að gefa út skuldabréf í nafni þess í skjóli 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Samkvæmt framangreindu verður að fallast á með áfrýjendum að þau séu ekki bundin af skuldabréfinu, sem um ræðir í málinu. Með héraðsdómsstefnu lagði stefndi málinu þann grunn að það væri sótt eftir reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Geta lögskipti að baki skuldabréfinu því ekki komið til skoðunar um hvort það kunni að hafa verið gefið út til hagsbóta Bílapartasölu Garðabæjar sf., svo sem stefndi byggði öðrum þræði á við flutning málsins fyrir Hæstarétti. Að þessu gættu verða áfrýjendur sýknuð af kröfu stefnda.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi handa hverju þeirra um sig eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, R-kk-nf D-x-x H-x-x, S-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf, M-kk-nf G-kk-nf og Bílapartasala Garðabæjar sf., eru sýkn af kröfu stefnda, Eignarhaldsfélagsins Jöfurs hf.

Stefndi greiði hverjum áfrýjanda um sig samtals 75.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.