438/2015

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur P ehf. við slit L hf. P ehf. krafðist þess aðallega að L hf. yrði gert að afsala sér 21.000 hlutum í A samkvæmt tveimur afleiðusamningum milli málsaðila frá október 2008 gegn greiðslu á 5.310.341 bandaríkjadal eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, sbr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara viðurkenningar á kröfu að fjárhæð 935.616.668 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sem skipað yrði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 við slit L hf. Talið var að aðalkrafa P ehf. væri krafa um efndir gagnkvæms samnings milli aðila og félli því ekki undir efnisskilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991. Að því er varðaði varakröfu P ehf. laut ágreiningur aðila einkum að því hvort fyrrgreindir afleiðusamningar, sem höfðu samkvæmt efni sínu gjalddaga 13. október 2008, hefðu verið framlengdir og P ehf. því ekki verið skylt að efna þá á hinum umsamda gjalddegi. Með hliðsjón af samskiptum aðila frá október 2008 til apríl 2011 var ekki talið að L hf. hefði skuldbundið sig til að framlengja umrædda samninga og því gæti L hf. ekki hafa bakað P ehf. bótaskylt tjón, sbr. 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 29. júní 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2015 þar sem kröfum sóknaraðila, sem á eftir greinir, var hafnað við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að varnaraðila verði gert að afsala sér 21.000 hlutum í Apple Inc. samkvæmt tveimur framvirkum samningum milli málsaðila 8. september 2008 gegn greiðslu á 5.310.341 bandaríkjadal eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, 686.202.235 krónum. Til vara krefst hann viðurkenningar á kröfu að fjárhæð 935.616.668 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. apríl 2012 til greiðsludags sem skipað verði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðila. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði. Þar greinir meðal annars að fyrirsvarsmaður sóknaraðila hafi skrifað undir yfirlýsingu í byrjun nóvember 2007 þar sem fram kom að hann hafi kynnt sér almenna skilmála varnaraðila um verðbréfaviðskipti. Í þeim skilmálum og almennum skilmálum varnaraðila fyrir markaðsviðskipti var kveðið á um heimild hans til að beita skuldajöfnun gagnvart viðskiptavinum sínum og láta réttindi og skyldur aðila mætast þannig að úr yrði krafa annars á hendur hinum, auk þess sem heimilt hafi verið að reikna þá kröfu í íslenskum krónum. Fyrir liggur í gögnum málsins yfirlýsing fyrirsvarsmanns sóknaraðila 29. janúar 2006 um að hann hafi kynnt sér efni síðargreindu skilmálanna.

Í afleiðusamningunum tveimur 8. september 2008, sem mál þetta snýst um, var kveðið á um að gjalddagi þeirra væri 13. október sama ár. Sóknaraðili heldur því hins vegar fram að í samskiptum aðila frá því um miðjan október 2008 og að minnsta kosti fram í apríl 2011 hafi þeir báðir litið svo á að sóknaraðila hefði ekki verið skylt að efna samningana tvo á hinum umsamda gjalddaga. Til stuðnings þeirri staðhæfingu vísar sóknaraðili hér fyrir dómi einkum til dreifibréfs varnaraðila 16. október 2008, sem sér hafi borist frá honum, yfirlits yfir hreyfingar á samningum sínum við varnaraðila á árinu 2008, sem sér hafi verið sent í byrjun árs 2009, og yfirlits yfir stöðu samninganna tveggja 15. apríl 2011 sem sér hafi verið kynnt af starfsmanni varnaraðila á fundi 28. sama mánaðar.

Í fyrrgreindu dreifibréfi varnaraðila 16. október 2008 sagði meðal annars: „Í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins dags. 13. október 2008 liggja réttindi og skyldur vegna afleiðusamninga áfram hjá Landsbanka Íslands hf. Að óbreyttu liggur fyrir að umræddum afleiðusamningum verður lokað.“ Þegar dreifibréfið var sent voru samningarnir tveir fallnir í gjalddaga samkvæmt efni sínu og höfðu því þá þegar runnið skeið sitt á enda. Af þeim sökum gat dreifibréfið ekki haft neina þýðingu fyrir uppgjör þeirra, sbr. dóm Hæstaréttar 12. maí 2014 í máli nr. 288/2014.

Í málinu liggur fyrir yfirlit yfir hreyfingar á samningum sóknaraðila við varnaraðila á tímabilinu frá 1. janúar 2008 til 1. janúar 2009. Þar var staða þeirra tveggja samninga sem um er deilt í þessu máli og þriðja afleiðusamningsins, sem gerður var á sama tíma og með sama gjalddaga, sögð „Opinn“, en stöðu annarra samninga ýmist lýst sem „Lokaður“ eða „Framlengdur“. Yfirlitið stafaði frá varnaraðila, en aðila greinir á um hvort það hafi verið sent sóknaraðila í upphafi árs 2009. Hvað sem þeim ágreiningi líður liggur fyrir að í fylgiskjali með bréfi, sem varnaraðili sendi sóknaraðila 12. febrúar 2009, kom fram að greiðsla samkvæmt samningunum þremur væri „gjaldfallin“. Með bréfinu var sóknaraðila „veittur 14 daga greiðslufrestur frá dagsetningu“ þess „til að ganga frá greiðslu eða semja um greiðslu á afleiðu- og/eða gjaldeyrissamningum yðar við LÍ, að öðrum kosti áskilur LÍ sér rétt til að innheimta kröfuna“. Hinn 17. mars sama ár sendi varnaraðili greiðsluáskorun til sóknaraðila þar sem ítrekuð var krafa þess fyrrnefnda vegna samninganna, sem sögð var alls 708.412.289 krónur að meðtöldum dráttarvöxtum, og skorað á sóknaraðila að greiða hana innan 7 daga frá dagsetningu áskorunarinnar. Að þessu virtu verður ekki talið að áðurnefnt yfirlit hafi falið í sér skuldbindingu af hálfu varnaraðila gagnvart sóknaraðila til að fresta umsömdum gjalddögum á samningum þeim sem mál þetta lýtur að.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er óumdeilt að á fundi málsaðila, sem haldinn var 28. apríl 2011, hafi starfsmaður varnaraðila boðið sóknaraðila að ljúka uppgjöri á afleiðusamningunum þremur með greiðslu á ríflega 56.000.000 krónum þegar varnaraðili hefði leyst til sín þau veð sem sóknaraðili hafði sett til tryggingar efndum á þeim. Á hinn bóginn náðist ekki samkomulag með aðilum um uppgjör samninganna á þessum grundvelli og er varnaraðili því óbundinn af þessu tilboði.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Prentmet ehf., greiði varnaraðila, LBI hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.