477/2008

S krafðist miskabóta eftir að mál gegn honum vegna gruns um aðild að innflutningi á fíkniefnum hafði verið fellt niður, annars vegar vegna handtöku og frelsissviptingar í framhaldi af henni í tæpan sólarhring og hins vegar vegna annarrar handtöku og gæsluvarðhaldsvistar frá þeim degi í tæpar tvær vikur. Talið var að símasamskipti S við annan grunaðan mann, B, hafi gefið fullt tilefni til handtöku hans, en hann hafi ekki fært fram haldbærar skýringar á þeim. Þá hafi verið fullt tilefni til að svipta hann frelsi í framhaldi af handtökunni uns ráðrúm hafi gefist til að bera undir hann skýrslu B og taka af honum skýrslu um þá muni sem hafi fundist við húsleit á heimili hans. Hafi skilyrði 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 verið uppfyllt í því efni. Þá hafi skýrsla B hjá lögreglu styrkt grun lögreglu um þátt S. Því hafi verið fullt tilefni til að handtaka S aftur og úrskurða hann í framhaldi af því í gæsluvarðhald. Hafi til þessa verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 97. gr. og a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Skilyrði hafi hins vegar brostið fyrir því að halda S í gæsluvarðhaldi þegar skýrsla hafi verið tekin af enn öðrum grunuðum manni, sem hafnaði frásögn B, og önnur atriði, er fram hafi komið við rannsókn málsins, hafi ekki rennt frekari stoðum undir grunsemdir lögreglu um þátt S. Þar sem ekki var litið svo á að S hafi valdið eða stuðlað að þessum aðgerðum var talið að hann ætti rétt til miskabóta samkvæmt XXI. kafla laga nr. 19/1991 úr hendi íslenska ríkisins, vegna gæsluvarðhalds í fimm daga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. september 2008 og krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. desember 2007 til greiðsludags. Hann krefst og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi voru tildrög máls þessa að í október 2006 leiddi rannsókn lögreglu í Danmörku í ljós að í fjórum kössum með tölvum, sem afhentar höfðu verið þarlendu fyrirtæki til flutnings til Íslands, hafði verið komið fyrir verulegu magni fíkniefna. Danska lögreglan lagði hald á fíkniefnin, en sú ákvörðun var tekin í samvinnu við íslenska lögreglu að láta vörusendinguna fara hingað til lands til að freista þess að hafa hendur í hári þeirra sem að innflutningnum stæðu. Sendingin, sem var stíluð á tölvudeild Glitnis hf., kom með flugi til landsins. B-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, starfsmaður Hraðflutninga ehf., sótti hana 22. október 2006 og ók henni í vöruhús félagsins í Hafnarfirði. Næsta dag ók B-kk-nf Þ-kk-nf vörum út með bifreið fyrirtækisins og fór meðal annars með sendingar til Glitnis hf. á Kirkjusandi, sem afhentar voru starfsmanni þess félags, en umrædda sendingu, sem sett hafði verið í bifreiðina um morguninn, afhenti B-kk-nf Þ-kk-nf þó ekki. Skildi B-kk-nf Þ-kk-nf sendinguna eftir í bifreiðinni að loknum vinnudegi í andstöðu við starfsreglur fyrirtækisins. Maður að nafni B-kk-nf Þ-kk-nf F-kk-nf sótti að kvöldi sama dags B-kk-þf Þ-kk-þf og ók honum að starfstöð hraðflutningafyrirtækisins í Hafnarfirði, en þeir höfðu einnig hist fyrr um daginn. B-kk-nf Þ-kk-nf var síðan handtekinn eftir að hann ók af stað í bifreiðinni, sem umrædd sending var enn í. B-kk-nf Þ-kk-nf var þá einnig handtekinn í bifreið sinni. Við könnun á síma B-kk-ef Þ-kk-ef eftir að hann var handtekinn komu í ljós samskipti milli hans og áfrýjanda, sem nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi, en þau höfðu meðal annars farið fram í þann mund, sem sá fyrrnefndi var handtekinn.

Áfrýjandi var handtekinn 26. október 2006 kl. 15.44 og gaf í framhaldi af því skýrslu hjá lögreglu. Kom þar fram að hann var kunningi B-kk-ef Þ-kk-ef og kannaðist við B-kk-þf Þ-kk-þf. Snerist skýrslutakan að mestu um efni skilaboðanna milli áfrýjanda og B-kk-ef Þ-kk-ef. Áður en henni lauk hófst skýrslutaka af B-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem skýrði meðal annars frá samskiptum sínum við áfrýjanda 23. október, en að öðru leyti varðaði skýrslan fyrst og fremst efni skilaboðanna milli hans og áfrýjanda. Að fengnu samþykki áfrýjanda var gerð húsleit á heimili hans að kvöldi 26. október og fundust þar efni og tæki sem tengst gátu fíkniefnaneyslu, sem nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjandi var í haldi um nóttina, en gaf skýrslu öðru sinni eftir hádegi 27. október. Hann var þá meðal annars spurður um símtöl sín við B-kk-þf Þ-kk-þf, framburð þess síðarnefnda um skilaboð, sem gengu milli þeirra í síma, og muni sem hald hafði verið lagt á við húsleitina kvöldið áður. Áfrýjandi var látinn laus kl. 15.19, skömmu eftir að þessari skýrslutöku lauk.

Í skýrslu B-kk-ef Þ-kk-ef hjá lögreglu 31. október 2006 kom fram að áfrýjandi hafi rætt við sig á fimmtudegi eða föstudegi og beðið sig að hafa samband við B-kk-þf Þ-kk-þf, starfsmann Hraðflutninga ehf., til að athuga með einhvern tölvubúnað, sem væri týndur eða hefði ekki skilað sér. Hann hafi rætt þetta við B-kk-þf Þ-kk-þf, sem ekki hafi orðið slíks var. Á mánudeginum 23. október hafi B-kk-nf Þ-kk-nf hins vegar hringt í sig, sagt að komnar væru þrjár eða fjórar turntölvur og spurt hvort þetta væru tölvurnar, sem áfrýjandi hefði verið að spyrjast fyrir um. B-kk-nf Þ-kk-nf hafi síðan hitt áfrýjanda til að ræða þetta og hann talið sennilegt að þetta væri umræddur tölvubúnaður. Hafi B-kk-nf Þ-kk-nf síðan staðfest þetta við B-kk-þf Þ-kk-þf. Ákveðið hafi verið að áfrýjandi myndi taka við þessari sendingu úr höndum B-kk-ef Þ-kk-ef og koma henni til vina sinna. Áfrýjandi og B-kk-nf Þ-kk-nf hafi ætlað að hittast þá um daginn, en líklega farist á mis. Hafi B-kk-nf Þ-kk-nf sagt sér að ætlunin væri að um kvöldið fengi áfrýjandi afhenta pakkana, sem enn voru í bifreiðinni.

Áfrýjandi var boðaður á lögreglustöð 2. nóvember 2006 og handtekinn við komu þangað kl. 11.20. Skýrsla var tekin af honum síðar um daginn og að kvöldi var hann úrskurðaður í gæsluvarðhald til 14. nóvember 2006 kl. 16.00 á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Daginn eftir tók lögregla enn skýrslu af B-kk-þgf Þ-kk-þgf. Frásögn hans um hlut áfrýjanda að samskiptum þeirra og B-kk-ef Þ-kk-ef að því er tölvubúnaðinn varðaði var í samræmi við það, sem hann hafði borið 31. október, en nákvæmari um ýmis einstök atriði. Í skýrslu 9. nóvember hafnaði B-kk-nf Þ-kk-nf þessari frásögn B-kk-ef Þ-kk-ef að því er áfrýjanda varðaði. Við rannsókn lögreglu beindist grunur um aðild að málinu að fleiri mönnum, en ekki verður séð að á þessu stigi hafi komið fram frekari gögn sem bendluðu áfrýjanda við málið. Hann gaf skýrslu aftur hjá lögreglu 7. nóvember og enn 10. sama mánaðar, en var látinn laus úr gæsluvarðhaldi 14. sama mánaðar kl. 14.30. Með bréfi ríkissaksóknara 6. júní 2007 var áfrýjanda tilkynnt að málið hefði verið fellt niður að því er hann varðaði.

II

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi uppi kröfu um miskabætur annars vegar vegna handtöku 26. október 2006 og frelsissviptingar í framhaldi af henni í tæpan sólarhring og hins vegar vegna handtöku 2. nóvember sama ár og gæsluvarðhaldsvistar frá þeim degi til 14. sama mánaðar. Hann unir á hinn bóginn við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um kröfu um bætur vegna húsleitar á heimili sínu og ætlaðra tafa við ákvörðun um niðurfellingu saksóknar.

Símasamskipti áfrýjanda við B-kk-þf Þ-kk-þf F-kk-þf 23. október 2006, þar á meðal þau skilaboð sem á milli þeirra fóru í þann mund sem B-kk-nf Þ-kk-nf var handtekinn, gáfu fullt tilefni til handtöku áfrýjanda 26. sama mánaðar. Fallist er á með héraðsdómi að áfrýjandi hafi engar haldbærar skýringar fært fram fyrir þessum samskiptum. Þá var á sama hátt fullt tilefni til að svipta hann frelsi í framhaldi af því uns ráðrúm gafst til að bera undir hann skýrslu B-kk-ef Þ-kk-ef, sem gefin var að kvöldi 26. október, og taka af honum skýrslu um þá muni sem fundust við húsleit á heimili hans það kvöld. Voru uppfyllt skilyrði 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 í því efni. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að áfrýjandi eigi ekki rétt til bóta af þessu tilefni.

Fyrrgreind skýrsla B-kk-ef Þ-kk-ef hjá lögreglu 31. október 2006 um atbeina áfrýjanda að því að afhenda hafi átt vörusendinguna með tölvunum á óhefðbundinn hátt styrkti grun lögreglu um þátt áfrýjanda í tilraun til innflutnings fíkniefnanna. Því var fullt tilefni til að handtaka hann 2. nóvember 2006 og úrskurða hann í framhaldi af því í gæsluvarðhald. Er fallist á með héraðsdómi að til þessa hafi verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 97. gr. og a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Þegar skýrsla hafði verið tekin af B-kk-þgf Þ-kk-þgf 9. nóvember og önnur atriði, er fram voru komin við rannsókn málsins, renndu ekki frekari stoðum undir grunsemdir lögreglu um þátt áfrýjanda brustu á hinn bóginn skilyrði fyrir að halda honum í gæsluvarðhaldi upp frá því. Þar sem ekki verður litið svo á að áfrýjandi hafi valdið eða stuðlað að þessum aðgerðum á hann rétt til miskabóta samkvæmt XXI. kafla laga nr. 19/1991 úr hendi stefnda vegna gæsluvarðhalds, sem hann sætti frá þessum tíma til 14. nóvember 2006. Að öllu virtu eru þær bætur hæfilega ákveðnar 300.000 krónur, en um dráttarvexti fer sem í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda hér fyrir dómi verður ákveðinn eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, S-kk-þgf P-kk-þgf J-kk-þgf, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. desember 2007 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 500.000 krónur.