314/2016

E og B gáfu út skuldabréf 27. maí 2008 til S. Var skilmálum skuldabréfsins breytt síðar sama ár og greiðslum af því frestað tímabundið. Á meðan á umræddri frestun stóð greiddi B tiltekna fjárhæð mánaðarlega inn á reikning sem handveðsettur var til greiðslu skuldabréfsins. Áður en til fyrsta gjalddaga vaxta og afborgana kæmi að loknum þeim tíma sem frestun á greiðslum stæði skyldi ráðstafa hinni handveðsettu innstæðu sem innborgun inn á skuld samkvæmt bréfinu. Innstæðunni var hinsvegar ekki ráðstafað á þann hátt en áður hafði hún verið flutt á reikning í nafni B hjá A hf. B gaf út nýtt skuldabréf til D hf. sem svaraði til uppgreiðslufjárhæðar skuldar samkvæmt eldra bréfinu. Í málinu deildu aðilar um það hvort hinn handveðsetti reikningur stæði til tryggingar skuld samkvæmt hinu nýja veðskuldabréfi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvergi í yngra skuldabréfinu hefði verið vikið að því að það kæmi í stað eldra skuldabréfs eða fæli í sér skilmálabreytingu þess. Var fallist á það með E að um nýtt lán hefði verið að ræða og að handveð það sem samið hafði verið um á árinu 2008 hefði ekki náð til tryggingar skuldar samkvæmt yngra skuldabréfinu. Var D hf. því gert að greiða E fjárhæð sem nam innstæðu á reikningi hans hjá A hf. á tilteknum degi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. apríl 2016. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 3.371.972 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. nóvember 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi og B-kvk-nf A-kvk-nf B-kvk-nf gáfu út skuldabréf til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis 27. maí 2008 að jafnvirði 36.000.000 krónur með þeirri „upphafsmyntsamsetningu“ að 50% skyldu vera í svissneskum frönkum og sama hlutfall í japönskum jenum. Skuldabréfið fékk númerið 1688 og er óumdeilt að til tryggingar skuld samkvæmt bréfinu settu skuldarar veðtryggingu. Við fall fjármálakerfisins í október 2008 hækkaði skuld samkvæmt bréfinu verulega og greiðslubyrði jókst. Var skilmálum skuldabréfsins breytt 5. nóvember 2008 og þá meðal annars á þann hátt að greiðslum af því var frestað tímabundið frá 3. nóvember 2008 til 1. október 2009. Á meðan á umræddri frestun stóð skyldu skuldarar greiða mánaðarlega 250.000 krónur inn á reikning 1163-18-250094 hjá SPRON hf. Innstæða á reikningnum skyldi vera „handveðsett til tryggingar á greiðslu á skuldabréfi þessu.“ Þá kom fram að áður en fyrsti gjalddagi vaxta og afborgana yrði reiknaður út eftir frestunartímann skyldi innstæðu á handveðsetta reikningnum ráðstafað sem innborgun inn á „skuld skuldara skv. skuldabréfi þessu“. Fyrir liggur að greiðslur þessar voru inntar af hendi á umræddu tímabili en 5. janúar 2009 var innstæða á reikningnum flutt yfir á reikning 0338-13-205012 á nafni áfrýjanda hjá Arion banka hf. Ekki hefur fengist upplýst af hvaða ástæðum þetta var gert en á hinn bóginn liggur fyrir að áfrýjandi greiddi áfram mánaðarlega greiðslu inn á hinn nýja reikning allt til loka umsamins tímabils. Eftir að síðasta greiðslan hafði verið innt af hendi 1. október 2009 sýnist ekki hafa verið greitt af skuldabréfinu.

B-kvk-nf A-kvk-nf gaf út nýtt skuldabréf til stefnda 25. maí 2011 og nam höfuðstólsfjárhæð þess 41.147.775 krónum sem óumdeilt er að svaraði til uppgreiðslufjárhæðar skuldar samkvæmt bréfinu sem B-kvk-nf A-kvk-nf og áfrýjandi gáfu út 27. maí 2008. Lánið var veitt til 28 ára og 9 mánaða. Það skyldi bera breytilega vexti, upphaflega 5,25%, og þeir reiknast frá 1. maí 2011. Til tryggingar setti B-kvk-nf A-kvk-nf að veði fasteign sína Víghólastíg 9, Kópavogi. Skuldabréfið fékk númerið 16105. Á bakhlið skuldabréfsins kom fram í áritun Arion banka hf. að þetta lán kæmi „í staðinn fyrir neðangreint erlent lán lántaka hjá Dróma hf.“ Var það lán sagt vera samkvæmt skuldabréfi útgefnu 28. maí 2008, að upphaflegri fjárhæð 36.000.000 krónur en að eftirstöðvum 41.147.775 krónur og væri númer þess 10881.

Ekki kom til þess áður en skuldabréfið var gefið út 25. maí 2011 að innstæðu á fyrrgreindum reikningi nr. 205012 hjá Arion banka hf. væri ráðstafað til greiðslu inn á skuld samkvæmt eldra skuldabréfinu svo sem fyrrnefndur handveðssamningur ráðgerði. Áfrýjandi óskaði eftir því með tölvubréfi til starfsmanns Arion banka hf. 5. nóvember 2012 að innstæða á reikningnum yrði færð á annan reikning hans hjá sama banka. Í tölvubréfinu kom fram að þess væri beiðst að „öll heildar upphæðin“ yrði millifærð „þar sem búið er að semja um og ganga frá því máli er veðið var útaf í reikningnum“. Þessari beiðni hafnaði Arion banki hf. 19. sama mánaðar og var því borið við að „slitastjórn SPRON samþykkir ekki losun á handveðsreikningi 0338-13-205012.“ Í framhaldi af þessu var öll innstæðan millifærð 21. nóvember 2012 á reikning stefnda.

II

Áfrýjandi byggir á því að stefndi hafi ekki notið handveðréttar í innstæðu á reikningi áfrýjanda nr. 205012 hjá Arion banka hf. 21. nóvember 2012 þegar hún var færð af þeim reikningi yfir á reikning stefnda. Beri stefnda því að greiða sér fjárhæð sem svari til innstæðu reikningsins á nefndum degi auk dráttarvaxta frá þeim tíma.

Fyrir Hæstarétti byggir stefndi kröfu sína um staðfestingu héraðsdóms fyrst og fremst á tveimur málsástæðum. Í fyrsta lagi að hvað sem liðið hafi upphaflegri handveðsetningu reikningsins hjá SPRON hf. hafi handveðsetningin jafnframt náð til reiknings nr. 205012 hjá Arion banka hf. eftir að innstæða fyrrnefnda reikningsins var flutt yfir í þann banka. Í öðru lagi hafi umræddur samningur um handveðsetningu reiknings áfrýjanda frá 5. nóvember 2008 jafnframt staðið til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfinu sem gefið var út af B-kvk-þgf A-x-x 25. maí 2011.

Hér að framan er rakin tilurð handveðssamningsins 5. nóvember 2008 og grein gerð fyrir millifærslu 5. janúar 2009 af handveðsetta reikningnum hjá SPRON hf., nr. 250094, inn á nýjan reikning á nafni áfrýjanda hjá Arion banka hf., nr. 205012. Þó svo að engin haldbær skýring hafi fengist á því af hverju kom til þessa er hins að gæta að áfrýjandi greiddi áfram og athugasemdalaust mánaðarlega inn á reikninginn hjá Arion banka hf. til enda umsamins tímabils eða til 1. október 2009. Þá er áður rakin sú afstaða hans sem fram kom í tölvubréfinu til starfsmanns Arion banka hf. 5. nóvember 2012 þar sem hann vísaði beinlínis til þess að búið væri að ljúka máli því sem „veðið var útaf í reikningnum“. Er því fallist á með stefnda að handveðsamningurinn 5. nóvember 2008 hafi náð til innstæðu á reikningi nr. 205012 hjá Arion banka hf. sem stofnaður var á nafni áfrýjanda í byrjun janúar 2009.

Í umræddum handveðssamningi var sem fyrr segir tekið fram að innstæða á reikningnum væri veðsett til tryggingar „skuldabréfi þessu“ og var þá óumdeilanlega vísað til upphaflega skuldabréfsins frá 27. maí 2008, hvers skilmálum verið var að breyta. Þá liggur fyrir að stefndi nýtti ekki heimild samkvæmt samningnum til að ráðstafa innstæðunni inn á skuld samkvæmt skuldabréfinu að loknu því tímabili sem aðilar sömdu um að fresta bæri reglulegum greiðslum afborgana og vaxta af bréfinu. Með útgáfu B-kvk-ef A-kvk-ef á skuldabréfi til stefnda 25. maí 2011 var samið um nýja skilmála lánveitingar, þar með talda fjárhæð, vexti, lánstíma og form tryggingar. Þá var B-kvk-nf A-kvk-nf einn skuldari samkvæmt skuldabréfinu og stefndi kröfuhafi í stað Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis áður. Hvergi í skuldabréfinu sjálfu var að því vikið að það kæmi í stað eldra skuldabréfs eða fæli í sér skilmálabreytingu þess, en í áritun Arion banka hf. á bakhlið skuldabréfsins kom sem fyrr greinir fram að lán samkvæmt því kæmi í stað eldra erlends láns. Að teknu tilliti til þessa er fallist á það með áfrýjanda að um nýtt lán hafi verið að ræða og að handveð það sem samið var um 5. nóvember 2008 hafi ekki náð til tryggingar skuldar samkvæmt yngra skuldabréfinu.

Skilja verður málatilbúnað stefnda fyrir Hæstarétti á þann veg að hann mótmæli því ekki sérstaklega að krafa áfrýjanda nái fram að ganga ef komist verði að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi ekki notið handveðréttar í reikningi áfrýjanda í Arion banka hf. til tryggingar kröfu samkvæmt skuldabréfinu frá 25. maí 2011. Því til samræmis verður fallist á dómkröfu áfrýjanda, sem nemur innstæðu á reikningi hans 21. nóvember 2012 þegar henni var ráðstafað til stefnda, svo og kröfu áfrýjanda um vexti.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Drómi hf., greiði áfrýjanda, E-kk-þgf Ó-kk-þgf Á-kk-þgf, 3.371.972 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. nóvember 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.