404/2001

J kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að ógilt yrði fjárnám sem sýslumaður gerði hjá honum 7. júní 2001, að kröfu R, á grundvelli skuldabréfs útgefnu af B og árituðu af J ásamt Á um sjálfskuldarábyrgð þeirra á skuldinni. Í héraði lagði J fram skýrslu, sem hann gaf hjá lögreglu 18. september 2001, þar sem hann bar fram kæru á hendur B um fölsun á nafnritun J á bréfinu. Einnig lagði J fram skýrslu fyrir Hæstarétti sem lögreglan tók af B 25. október, þar sem hann gekkst m.a. við því að hafa falsað undirskrift J á skuldabréfið. Að þessum gögnum fram komnum þótti vera slíkur vafi um réttmæti kröfu R á hendur J samkvæmt umræddu skuldabréfi að ekki væri fært að láta standa á grundvelli þess fjárnám, sem gert var án undangengins dóms eða sáttar. Var því fallist á kröfu J um ógildingu fjárnámsins, en auk þess gerðar athugasemdir við það hvernig staðið var að fjárnáminu af hálfu sýslumanns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. október 2001, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá honum 7. júní 2001 að kröfu varnaraðila, en lagt fyrir sýslumann að taka gerðina upp á ný og fresta henni þar til fyrir lægi niðurstaða nánar tiltekinnar lögreglurannsóknar. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fjárnámið verði fellt úr gildi og sér dæmdur málskostnaður í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Varnaraðili krefst aðallega „sýknu og að staðfest verði hin kærða aðfarargerð“, en til vara að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur um annað en málskostnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

I.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti. Verður því ekki komið að fyrir Hæstarétti neinum kröfum um breytingu honum í hag á niðurstöðum hins kærða úrskurðar.

II.

Samkvæmt gögnum málsins krafðist varnaraðili þess í nafni húsnæðisnefndar sinnar 27. febrúar 2001 að sýslumaðurinn í Reykjavík gerði fjárnám hjá sóknaraðila til tryggingar kröfu samkvæmt skuldabréfi útgefnu 30. október 1998 af B-kk-þgf S-kk-þgf og árituðu af sóknaraðila ásamt Á-kvk-þgf D. B-kvk-þgf um sjálfskuldarábyrgð þeirra á skuldinni. Eftir hljóðan skuldabréfsins nam skuldin upphaflega 532.500 krónum, sem áttu að greiðast með 36 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 10. desember 1998. Átti skuldin að bera nánar tilgreinda ársvexti. Í skuldabréfinu var mælt fyrir um heimild til að fella eftirstöðvar skuldarinnar í gjalddaga ef vanskil yrðu 15 daga eða lengur á greiðslu afborgunar, svo og til að gera fjárnám hjá útgefanda skuldabréfsins og sjálfskuldarábyrgðarmönnum án undangengins dóms eða sáttar. Samkvæmt beiðni varnaraðila um fjárnám höfðu orðið vanskil á afborgunum allt frá 10. júní 2000 og var skuldin sögð samtals að fjárhæð 361.565 krónur að meðtöldum áföllnum vöxtum og kostnaði. Með beiðninni fylgdi greiðsluáskorun 3. október 2000 til sóknaraðila, sem var birt fyrir honum 10. þess mánaðar.

Sýslumaðurinn í Reykjavík tók þessa beiðni fyrir 7. júní 2001 og mættu þá lögmenn af hálfu beggja aðila. Var fært í gerðabók að lögmanni sóknaraðila hafi verið „leiðbeint um réttarstöðu sína og kröfu gerðarbeiðanda.“ Hafi lögmaðurinn mótmælt kröfu varnaraðila á þeirri forsendu að undirritun sóknaraðila á skuldabréfið væri fölsuð. Verður ekki séð af endurriti úr gerðabók að sýslumaður hafi berum orðum tekið ákvörðun um þessi mótmæli, heldur var þar bókað að skorað hafi verið á lögmann sóknaraðila að benda á eignir til tryggingar kröfu varnaraðila. Hafi lögmaðurinn sagst vera ókunnugur því hvort sóknaraðili ætti eignir til að tryggja kröfuna. Var eftirfarandi síðan bókað: „Talsmaður gerðarbeiðanda hefur kannað eignastöðu gerðarþola og kveður að engar eignir séu skráðar á gerðarþola til tryggingar kröfu gerðarbeiðanda. Gerðarbeiðandi krefst að fjárnámi verði lokið án árangurs og er svo gert með vísan til 8. kafla laga nr. 90/1989.“

Með bréfi, sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 4. júlí 2001, leitaði sóknaraðili úrlausnar um þessa aðfarargerð.

III.

Meðal gagna málsins fyrir héraðsdómi var skýrsla, sem sóknaraðili gaf hjá lögreglunni í Reykjavík 18. september 2001, þar sem hann bar fram kæru á hendur föður sínum, áðurnefndum B-kk-þgf S-kk-þgf, um fölsun á nafnritun sóknaraðila á skuldabréfinu, svo og á undirskrift systur hans, fyrrnefndrar Á-kvk-ef D. B-kvk-ef. Eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar tók lögreglan skýrslu 25. október 2001 af B-kk-þgf S-kk-þgf, þar sem hann gekkst meðal annars við því að hafa falsað undirskriftir sóknaraðila og Á-kvk-ef á skuldabréfið.

Að fram komnu því, sem hér var greint, er slíkur vafi um réttmæti kröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila samkvæmt skuldabréfinu frá 30. október 1998 að ekki er fært að láta standa á grundvelli þess fjárnám, sem gert var án undangengins dóms eða sáttar. Þegar af þeirri ástæðu verður að fella úr gildi fjárnámið, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði 7. júní 2001 hjá sóknaraðila. Ber og að athuga að andstætt var ákvæðum 8. kafla laga nr. 90/1989 að ljúka fjárnáminu án árangurs samkvæmt þeim yfirlýsingum einum, sem þar komu fram og áður var getið, auk þess sem ekki átti við að leiðbeina héraðsdómslögmanni, sem mætti við gerðina af hálfu sóknaraðila, eins og um væri að ræða ólöglærðan málsaðila, sbr. lokaorð 4. mgr. 25. gr. laga nr. 90/1989.

Dæma verður varnaraðila til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Fellt er úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði 7. júní 2001 hjá sóknaraðila, J-kk-þgf B-kk-þgf, að kröfu varnaraðila, Reykjavíkurborgar.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 150.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.