337/2013

R og L hf. greindi annars vegar á um hvort tiltekið lán sem R hafði tekið hjá forvera L hf. teldist lán veitt í íslenskum krónum tryggt með gengi erlendra gjaldmiðla svo í bága færi við ákvæði 14. gr., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og hins vegar hvernig haga skyldi uppgjöri vegna tveggja annarra lána sem L hf. taldi að væru ólögmæt gengistryggð lán. Hæstiréttur féllst á það með R að samningsform það sem notað var fyrir fyrstnefnda lánssamninginn hafi verið eins og það sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011. Þá var einnig fallist á það með R að ætlan samningsaðila hefði verið sú að greiðslur á gjalddaga lánsins yrðu í íslenskum krónum, svo sem raunin varð. Hins vegar hefði lánsfjárhæðin verið greidd út í evrum auk þess sem eftirstöðvar lánsins hefðu í öllum tilvikum verið tilgreindar í evrum í þeim fimm viðaukum sem gerðir höfðu verið við lánssamninginn. Veittu viðaukarnir vísbendingu um það að viðhorf samningsaðila að lánið hefði verið veitt í evrum og væri það til samræmis við það hvernig lánsfjárhæðin hefði verið greidd R. Að því gættu réði það ekki úrslitum að R hefði samkvæmt samningnum verið heimilt að inna afborganir af hendi í íslenskum krónum. Var því þannig hafnað að lánið færi í bága við 14., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001. Að því er varðaði tilhögun uppgjörs samkvæmt tveimur síðargreindu lánssamningunum rakti H-kk-nf að í þremur tilgreindum dómum réttarins hefði verið áréttuð sú meginregla kröfuréttar um að kröfuhafi, sem hefði fengið minna greitt en hann hefði átt rétt til ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt hefði verið. Frá meginreglunni væru þó undantekningar, m.a. um að fullnaðarkvittun gæti að vissum skilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glataði frekari kröfu, en tilkalli hans um viðbótargreiðslur yrði þó af þeim sökum einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að umræddir lánssamningar hefðu verið gerðir annars vegar til tveggja ára og hins vegar til þriggja ára og skyldu þeir greiðast í einu lagi við lok þeirra, en vextir skyldu greiðast á tólf mánaða fresti. Í báðum tilvikum virtist sem R hefði greitt vexti einu sinni en ekki oftar fyrr en við uppgjör lánssamninganna. Var það mat Hæstaréttar að ekki hefði myndast slík festa við framkvæmd lánssamninganna að unnt væri að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að L hf. hefði átt rétt á viðbótargreiðslu úr hendi R vegna vangoldinna vaxta. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. maí 2013. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 115.953.000 krónur með nánar tilgreindum ársvöxtum frá 30. apríl 2010 til 28. júní 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að teknu tilliti til innborgunar 63.665.938 krónur 4. nóvember 2011. Til vara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða sér 16.954.244 krónur með sömu vöxtum og í aðalkröfu greinir. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Landsbanki Íslands hf. veitti áfrýjanda lán á árunum 2006 og 2007 samkvæmt þremur lánssamningum sem mál þetta varðar. Fyrsta lánið samkvæmt lánssamningi nr. 5984 var veitt 25. október 2006, annað lánið 10. apríl 2007 samkvæmt lánssamningi nr. 7570 og það þriðja 10. september 2007 samkvæmt lánssamningi nr. 9310. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 tók stefndi meðal annars við réttindum og skyldum Landsbanka Íslands hf. samkvæmt framangreindum lánssamningum. Skilmálum lánanna var breytt að því er laut að gjalddögum og greiðslu vaxta með sérstökum viðaukum. Voru gerðir fimm viðaukar við lánssamning nr. 5984, einn við lánssamning nr. 7570 og tveir við þann sem bar númerið 9310.

Áfrýjandi greiddi með uppgjöri, sem miðað var við 30. apríl 2010 þótt það færi fram síðar, skuld sína samkvæmt öllum þremur lánssamningunum, sem málið varðar, og einum til. Sérstakt samkomulag var gert af þessu tilefni 22. september 2010 þar sem fram kom að áfrýjandi hefði selt einkahlutafélaginu InfoCapital hluti sína Creditinfo Group hf. og kaupverðið hefði meðal annars verið greitt með yfirtöku kaupandans á skuldum áfrýjanda samkvæmt fjórum lánssamningum þar á meðal þeim þremur sem áður greinir. Í 2. gr. samkomulagsins sagði að áfrýjanda og InfoCapital ehf. væri kunnugt um að reynt hefði á þá málsástæðu fyrir dómi að lánssamningar Landsbanka Íslands hf., eins og þeir sem bankinn gerði við áfrýjanda, uppfylltu ekki skilyrði laga nr. 38/2001, án þess að dæmt hefði verið um hana fyrir Hæstarétti Íslands. Kæmi á hinn bóginn til þess að Hæstiréttur teldi að lánssamningar sem væru að öllu leyti sambærilegir að mati stefnda og þeir sem áfrýjandi gerði og samkomulagið tók til, fælu í sér ólögmæta gengistryggingu væru aðilar samkomulagsins sammála um að áfrýjanda skyldi heimilt að ráðstafa kröfu, sem hann þannig kynni að eignast, til lækkunar á skuld samkvæmt lánssamningi sem InfoCapital ehf. gerði við stefnda til fjármögnunar kaupanna.

Stefndi tilkynnti áfrýjanda með bréfi 7. nóvember 2011 að lánin samkvæmt tveimur af samningunum þremur væru að mati bankans með ,,ólögmætri gengistryggingu“. Í samræmi við ákvæði laga nr. 151/2010, sem breyttu lögum nr. 38/2001, hefði bankinn endurreiknað lánin samkvæmt þeim lánssamningum. Við endurútreikninginn hefði verið miðað við að lánin bæru frá upphafi lægstu óverðtryggða vexti sem Seðlabanki Íslands birti, sbr. 10. gr. síðarnefndu laganna. Kom fram að endurútreikningurinn leiddi til þess að ofgreiðsla áfrýjanda samkvæmt lánssamningi nr. 7570 næmi 10.551.575 krónum en samkvæmt lánssamningi nr. 9310 næmi hún 53.114.363 krónum eða samtals 63.665.938 krónum. Var þessi fjárhæð færð sem greiðsla inn á lán InfoCapital ehf. með vísan til framangreinds samkomulags.

Með bréfi stefnda 7. ágúst 2012 tilkynnti hann áfrýjanda að athugun ,,í framhaldi af niðurstöðu Hæstaréttar í máli bankans gegn þrotabúi Motormax, máli nr. 155/2011“ hefði leitt til þeirrar niðurstöðu að lán samkvæmt samningi nr. 5984 teldist ekki fara í bága við ákvæði 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta til heimtu ætlaðra oftekinna greiðslna samkvæmt framangreindum þremur samningum. Eru ágreiningsefni málsins tvíþætt. Annars vegar er deilt um hvort lánið sem áfrýjandi tók 25. október 2006 samkvæmt samningi nr. 5984 teljist lán veitt í íslenskum krónum tryggt með gengi erlendra gjaldmiðla svo í bága fari við áðurgreind lagaákvæði. Hins vegar er deilt um hvernig haga skuli uppgjöri frá stefnda vegna þeirra tveggja lána, sem hann taldi sjálfur að væru ólögmæt gengistryggð lán. Hluti þessa ágreinings er jafnframt deila um hvernig haga skuli uppgjöri samkvæmt lánssamningi nr. 5984 ef hann teldist fela í sér ólögmæta gengistryggingu.

II

Áfrýjandi telur að lán það sem hann fékk með samningi nr. 5984 hafi verið í íslenskum krónum og bundið gengi erlends gjaldmiðils. Lánssamningurinn hafi því farið í bága við 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001. Í því sambandi bendir hann meðal annars á, að á forsíðu samningsins hafi lánsfjárhæðin verið tilgreind í íslenskum krónum. Hvergi í samningnum hafi hún verið tilgreind í hinum erlenda gjaldmiðli heldur aðeins hlutfall hans og viðmiðun við virði íslensku krónunnar á tilteknum degi fyrir útborgun lánsins. Hann kveður lánið hafa verið greitt út og endurgreitt í íslenskum krónum og hafi þessi greiðsluháttur verið ráðgerður í lánssamningnum. Þá hafi verið í samningnum ákvæði um myntbreytingu sem hann telur sýna að tilvísun í samningnum til erlendrar myntar hafi falið í sér ,,,,viðmið“ sem miðaðist við ,,gengisskráningu ... á íslensku krónunni“.“

Áfrýjandi leggur áherslu á að það form lánssamnings nr. 5984, sem notað var, hafi verið nákvæmlega eins og formið sem var grundvöllur ágreinings í dómi Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011. Í þeim dómi hafi verið talið að lánið hefði verið veitt í íslenskum krónum en bundið gengi erlendra gjaldmiðla og því farið í bága við áðurnefnd lagaákvæði. Hann leggur einnig áherslu á að mesta þýðingu hafi hvernig skuldbinding um veitingu láns sé orðuð í samningnum en önnur atriði svo sem hvaða háttur sé hafður á útborgun þess og efni viðauka við lánssamninginn, þótt gerðir séu, hafi minni þýðingu. Hann bendir þó einnig á að það form, sem notað var til útfyllingar þegar lántaki óskaði eftir greiðslu á lánsfjárhæðinni hafi verið það sama og lántakinn notaði í málinu sem dæmt var með framangreindum dómi Hæstaréttar.

Fallist er á með áfrýjanda að samningsform það sem notað var fyrir lánssamning nr. 5984 hafi verið, að því leyti sem hér getur skipt máli, eins og það sem var fjallað um í hæstaréttarmálinu nr. 155/2011. Þannig stóð á forsíðu samningsins: „ISK 50.000.000,- Lánssamningur“. Í meginmáli hans sagði meðal annars að áfrýjandi og og Landsbanki Íslands hf. ,,gera með sér svohljóðandi Lánssamning um fjölmyntalán til 1 árs að jafnvirði kr. 50.000.000,- ... í neðanskráðri mynt; EUR 100%. Fjárhæð gjaldmiðilsins ákvarðast þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Skuldin verður þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirrar erlendu myntar eða jafngildi hennar í öðrum erlendum myntum. Greiði lántaki afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skal hann greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga.“ Þá verður einnig fallist á með áfrýjanda að af grein 2.2. í lánssamningnum, sem mælti fyrir um að lántaki óskaði eftir að tilgreindur íslenskur reikningur hans hjá bankanum yrði skuldfærður fyrir afborgunum og vöxtum, að ætlan samningsaðila hafi verið sú að greiðslur á gjalddaga lánsins yrðu í íslenskum krónum. Sú varð og raunin að því leyti sem þessar greiðslur voru inntar af hendi.

Svo sem fram er komið var lánssamningurinn gerður 25. október 2006. Þann dag voru tölvupóstsamskipti milli áfrýjanda og starfsmanns bankans, sem hófust með svofelldri fyrirspurn starfsmannsins til áfrýjanda: ,,Í hvaða myntkörfu viltu fá þessar 50 millur? Svar óskast sem fyrst ef það á að vera hægt að senda af stað í dag.“ Svar áfrýjanda var: ,,Evrum“. Í síðari tölvupóstsamskiptum þeirra þennan dag var staðfest að öll fjárhæðin skyldi vera í evrum. Sama dag undirritaði áfrýjandi beiðni um útborgun samkvæmt lánssamningnum. Þar sagði meðal annars á hinu prentaða formi: ,,Vinsamlegast greiðið útborgunarfjárhæð inn á neðangreindan reikning“ en svo var handskrifað á formið ,,í samræmi við meðfylgjandi skjal“. Af skjalinu, sem vísað var til, leiðir að greiðslan átti að fara fyrir milligöngu Raiffeisen Zentralbank Österreich AG í Vín inn á reikning áfrýjanda nr. 36110443 við tiltekinn banka í Tbilisi, Georgíu. Á kvittun viðskiptavinar útgefinni af Landsbanka Íslands hf. sama dag sem bar heitið: ,,Erlend millifærsla“ kom fram að fjárhæðin 584.123,09 evrur miðað við gengi 85,53 hafi verið millifærð á framangreindan reikning áfrýjanda við áðurnefndan banka í Tbilisi. Á skjalinu var einnig tilgreint að heildarfjárhæð til greiðslu væri 49.960.048 krónur.

Af framangreindum samskiptum við frágang lánssamningsins og þeim hætti, sem hafður var við útborgun lánsins verður ekki dregin önnur ályktun en sú, að lánsfjárhæðin hafi verið greidd áfrýjanda í evrum. Sú var ekki raunin í dómi Hæstaréttar í máli nr. 155/2011, en þar var lánsfjárhæðin greidd út í íslenskum krónum, en á hinn bóginn var sá háttur hafður á við útborgun láns sem um var fjallað í dómi Hæstaréttar 1. nóvember 2012 í máli nr. 66/2012.

Við úrlausn um hvort samningur sé um lán í erlendri mynt, svo sem heimilt er, eða um sé að ræða lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendrar myntar hefur Hæstiréttur í dómum sínum fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta þess lánssamnings þar sem skuldbindingu þeirri, sem lántaki tekst á hendur, er lýst. Þegar sú textaskýring tekur ekki af skarið um hvers efnis lánssamningurinn er að þessu leyti hefur verið lagt mat á atriði, sem lúta að því hvernig hann er efndur og framkvæmdur að öðru leyti. Einkum er litið til þess hvernig aðilar mega efna aðalskyldur sínar. Í því tilviki, sem hér er til úrlausnar verður lagt til grundvallar að lánsfjárhæðin hafi verið greidd út í evrum. Í þeim fimm viðaukum sem gerðir voru við lánssamninginn 30. október 2007, 10. janúar og 10. júlí 2008, 10. ágúst 2009 og 4. maí 2010 í því skyni að breyta skilmálum hans um gjalddaga höfuðstóls og vaxta voru í öllum tilvikum tilgreindar eftirstöðvar lánsins í evrum. Í engu tilviki voru eftirstöðvar tilgreindar í íslenskum krónum. Þótt fallist sé á með áfrýjanda að viðaukarnir einir og sér geti ekki breytt því hvernig upphaflega var samið um þá mynt sem lánið var í, veita þeir vísbendingar um það viðhorf samningsaðila að lánið hafi verið veitt í evrum, og er það til samræmis við það hvernig lánsfjárhæðin var greidd áfrýjanda. Að þessu gættu ræður það ekki úrslitum að áfrýjanda var samkvæmt samningnum heimilt að inna af hendi afborgarnir í íslenskum krónum. Sú var einnig framkvæmdin með endurgreiðslu lánsins, sem var grundvöllur dóms Hæstaréttar í máli nr. 66/2012, þótt samningsskilmálar hafi þar miðað við endurgreiðslu í erlendri mynt.

Samkvæmt þessu verður því hafnað að lánið samkvæmt samningi nr. 5984 hafi farið í bága við 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001.

III

Áfrýjandi gerir kröfu um endurgreiðslu vegna oftekinna vaxta stefnda af lánum samkvæmt samningum nr. 7570 og 9310, sem stefndi hefur sjálfur viðurkennt að hafi verið veitt í íslenskum krónum en bundin gengi erlendra gjaldmiðla og því farið í bága við tilgreind ákvæði laga nr. 38/2001. Stefndi hafi við endurútreikning lánanna miðað við að þau skyldu frá upphafi bera vexti samkvæmt 4. gr. laganna, sem Seðlabanki Íslands auglýsi samkvæmt 10. gr. þeirra. Þeir séu verulega hærri en þeir LIBOR vextir að viðbættu 2,35% álagi sem lánin skyldu bera samkvæmt upphaflegum skilmálum samninganna. Áfrýjandi kveðst við greiðslu af lánunum tveimur hafa staðið skil á þeim vöxtum sem stefndi sjálfur hafi reiknað út. Hann hafi fengið tilkynningar frá stefnda um gjalddaga sem sýndu hvaða fjárhæð hann ætti að greiða í vexti í erlendum myntum. Hann hafi síðan greitt stefnda íslenskar krónur miðað við gengi erlendu myntanna á greiðsludegi og fengið kvittun fyrir. Þar hafi komið fram hvernig greiðslu hans hafi verið ráðstafað meðal annars vegna vaxta. Áfrýjandi telur að stefnda hafi borið að áskilja sér rétt til frekari vaxtagreiðslna en hann krafðist upphaflega af lánunum ef hann vildi hafa uppi slíka kröfu síðar. Áfrýjandi vísar til þess að aðilar hafi samið um að uppgjör miðaðist við 30. apríl 2010. Það hafi verið fyrir gildistöku laga nr. 151/2010, sem breyttu lögum nr. 38/2001, en lagabreytingin hafi öðlast gildi 29. desember 2010. Hún geti því ekki skipt máli við úrlausn þess ágreinings sem hér er til meðferðar, heldur gildi 18. gr. laganna eins og hún var fyrir breytinguna. Fyrirmæli greinarinnar leiði til þess að stefndi sé bundinn við þá innheimtu vaxta sem hann hafi sjálfur reiknað út og gefið greiðslukvittun fyrir. Almennar reglur kröfuréttar leiði til sömu niðurstöðu.

Áfrýjandi kveður atvik þessa máls, að því leyti sem hér hafi þýðingu, vera sambærileg þeim sem Hæstiréttur hafi dæmt um 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011, 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 og 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013. Af því leiði að stefnda hafa verið óheimilt að áskilja sér hærri vexti en hann hafði áður reiknað og innheimt fyrir viðkomandi tímabil. Áfrýjandi hafi verið í góðri trú um að hann hafi innt af hendi fullnaðargreiðslu hverju sinni. Rangar fjárhæðir hafi verið að rekja til þess að lagaákvæði voru túlkuð á rangan hátt. Hann hafi einnig átt í viðvarandi skuldasambandi við stefnda. Áfrýjandi telur hvorki skipta máli að lánin hafi verið greidd að fullu né að gerðir hafi verið viðaukar við lánssamningana, sem breyttu greiðsluskilmálum þeirra. Hann bendir einnig á að í sérstöku ákvæði, grein 2.2., í samkomulagi um uppgjör lánssamninganna hafi honum verið ákveðnar tilteknar heimildir ef samningarnir yrðu taldir fela í sér skilmála um ólögmæta gengistryggingu lána í íslenskum krónum.

Í þeim þremur dómum Hæstaréttar, sem áfrýjandi vísar til, reyndi á hvort kröfuhafi gæti eftir almennum reglum kröfuréttar krafið skuldara um viðbótargreiðslur vegna mismunar á umsömdum vöxtum, sem skuldarinn hafði þegar greitt af láni í íslenskum krónum með ólögmætu ákvæði um gengisviðmiðun og þeim vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Í dómunum var áréttuð sú meginregla kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangoldið er. Frá meginreglunni séu þó undantekningar, meðal annars um að fullnaðarkvittun geti að vissum skilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glati frekari kröfu, en tilkalli hans um viðbótargreiðslur verði þó af þeim sökum einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Þau atriði sem líta verði til við mat á því hvort svo standi á séu í fyrsta lagi hvort skuldari hafi verið í góðri trú og þannig hvorki vitað né mátt vita að greiðslur hans voru ófullnægjandi þegar hann innti þær af hendi. Í öðru lagi hvort sá aðstöðumunur hafi verið á samningsaðilum að það réttlæti að hafna beri viðbótarkröfu. Í þriðja lagi hvorum aðilanum standi nær að bera áhættu af þeim mistökum sem leiddu til þess að vangreitt var. Í því sambandi skipti einkum máli hvort festa hafi verið komin á framkvæmd samnings, hve langur tími leið frá því að mistök hafi komið fram og þar til krafa sé uppi höfð, hvort öðrum samningsaðila megi fremur kenna um að mistök hafi orðið, hvort samningssambandið sé í eðli sínu einfalt eða flókið og hvert umfang viðbótarkröfu sé. Ekkert eitt þessara atriða var sagt geta ráðið úrslitum um það hvort kröfuhafi eigi rétt á viðbótargreiðslu heldur ráði þar heildstætt mat á aðstæðum öllum, en því verulegra sem óhagræði skuldarans yrði af viðbótargreiðslu því sterkari væru rökin til að víkja mætti frá meginreglunni.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 voru atvik þau að hjón höfðu tekið lán hjá fjármálafyrirtæki sem síðar var talið fara í bága við 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001. Lánið hafði verið veitt 26. janúar 2006 og skyldi greiðast með 120 jöfnum afborgunum á 30 árum. Hjónin höfðu greitt 20 afborgarnir og alltaf haldið láninu í skilum. Upphafleg lánsfjárhæð var 19.200.000 krónur, en krafa fjármálafyrirtækisins um vangoldna vexti nam 6.585.934 krónum.

Í dómi réttarins í máli nr. 464/2012 deildu sveitarfélag og fjármálafyrirtæki um hvort fjármálafyrirtækið ætti rétt til viðbótargreiðslu í samræmi við framangreinda meginreglu vegna láns sem talið var veitt í íslenskum krónum en bundið gengi erlendra gjaldmiðla og því ólögmætt. Lánið hafði verið veitt til 20 ára og skyldi það greiðast með 80 jöfnum afborgunum. Sveitarfélagið hafði greitt 17 afborganir og alltaf haldið láninu í skilum. Krafa fjármálafyrirtækisins um viðbótargreiðslu nam 56.394.471 krónu en upphafleg lánsfjárhæð var 200.000.000 krónur.

Í dómi réttarins í máli nr. 50/2013 deildu lítið iðnfyrirtæki og fjármálafyrirtæki um hvort hinu síðarnefnda væri heimilt að krefjast viðbótargreiðslu vegna ætlaðra vangoldinna vaxta þess fyrrnefnda af láni, sem talið var ólögmætt af sömu ástæðum og í fyrri málunum. Lánið var veitt til sjö ára og skyldi greiða það með 84 afborgunum á eins mánaðar fresti. Greiddar höfðu verið 40 vaxtagreiðslur af láninu og var það í skilum til 1. júní 2010. Krafa fjármálafyrirtækisins um vangoldna vexti nam 1.255.081 krónu en upphafleg lánsfjárhæð var 4.547.959 krónur.

Í öllum framangreindum dómum var niðurstaða Hæstaréttar á þann veg að skuldarar lánanna hefðu fengið fullnaðarkvittanir fyrir greiðslu vaxta og afborgana hverju sinni. Hefði í öllum tilvikum verið komin slík festa á greiðslur af lánunum að rétt væri með vísan til framangreindra röksemda að víkja frá meginreglu kröfuréttar og synja um rétt fjármálafyrirtækis til viðbótargreiðslu vaxta.

Í máli því sem hér er til úrlausnar er deilt um rétt til viðbótargreiðslu fjármálafyrirtækis vegna tveggja lánssamninga. Lánssamningurinn 10. apríl 2007, nr. 7570, kvað á um veitingu láns að fjárhæð 27.700.000 krónur sem greiða skyldi í einu lagi 2. apríl 2010. Vexti skyldi þó greiða á tólf mánaða fresti í fyrsta sinn 2. apríl 2008. Áfrýjandi virðist einu sinni, 27. mars 2009, hafa greitt 2.649.420 krónur í vexti af láninu og svo við uppgjör þess sem miðaðist við 30. apríl 2010 þótt það hafi í raun farið fram síðar. Gerður var einn viðauki við lánssamninginn þar sem samið var um nýjan gjalddaga höfuðstóls 2. apríl 2012. Vextir skyldu reiknast frá 6. apríl 2010 og áfram greiða þá á tólf mánaða fresti næst 2. apríl 2011. Álag á LIBOR vexti var hækkað með viðaukanum úr 2,35% í 4%.

Lánið, sem veitt var 10. september 2007 með samningi nr. 9310, var að fjárhæð 101.500.000 krónur. Lánið skyldi greiða í einu lagi 8. september 2009 en vexti á tólf mánaða fresti í fyrsta sinn 8. september 2008. Áfrýjandi virðist hafa greitt vexti af láninu 8. september 2009 en ekki oftar fyrr en við uppgjör þess. Vextirnir voru 10.157.312 krónur. Gerðir voru tveir viðaukar við lánssamninginn. Með hinum fyrri 10. ágúst 2009 var lánstíminn lengdur til 8. september 2011 og átti þá að greiða lánið í einu lagi, en vextir greiðast á tólf mánaða fresti frá 8. september 2008. Síðari skilmálabreytingin var gerð 4. maí 2010. Þar var umsamið að áfallnir vextir skyldu bætast við höfuðstól lánsins 8. september 2010 og vextir frá þeim tíma greiðast í lok lánstímans 8. september 2011.

Við mat á því hvort fallast beri á kröfu áfrýjanda og víkja þannig frá áðurnefndri meginreglu kröfuréttar, en samkvæmt henni hefði stefnda hefði verið rétt að krefjast viðbótarvaxta, verða framangreindar staðreyndir um framkvæmd lánssamninganna tveggja lagðar til grundvallar. Samkvæmt þeim fer fjarri að nokkur sú festa hafi myndast við framkvæmd lánssamninganna að líkja megi atvikum við þau sem voru til úrlausnar í áðurnefndum þremur dómum Hæstaréttar. Þegar atvik málsins eru metin heildstætt og tekið tillit til óhagræðis áfrýjanda af greiðslu viðbótarkröfu stefnda, sem nam samkvæmt gögnum málsins um 25.000.000 krónum en lánsfjárhæðirnar voru 129.200.000 krónur, verður ekki fallist á með honum að skilyrði séu til þess að víkja frá meginreglu kröfuréttar um að stefndi hafi átt rétt á þeirri viðbótargreiðslu vegna vangoldinna vaxta, sem hann áskildi sér með bréfi 7. nóvember 2011.

Í dómum Hæstaréttar hefur því verið hafnað að lög nr. 151/2010 geti verið grundvöllur endurkröfu í tilvikum eins og hér er til úrlausnar. Koma þau þegar af þeirri ástæðu því ekki til álita hér.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, skal hvor aðila bera sinn kostnað af rekstri málsins.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.