546/2013

S seldi hlutabréf í G hf. 19. maí 2006 og var söluandvirði bréfanna lagt inn á tékkareikning hans hjá bankanum, en síðar sama dag færði G hf. fjárhæðina af tékkareikningi S yfir á reikning M ehf. hjá bankanum. S höfðaði mál og krafði Í hf. um fjárhæðina sem millifærð hafði verið. Var ágreiningur með aðilum um það hvort G hf. hefði í heimildarleysi og án vitneskju S framkvæmt millifærsluna og ef svo hefði verið hvort Í hf. bæri að endurgreiða S fjárhæðina. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að Í hf. hefði með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 yfirtekið innstæðu S á tékkareikningi miðað við stöðu innstæðunnar og áunna vexti á nánar tilgreindu tímamarki framsals samkvæmt ákvörðuninni. Taldi Hæstiréttur ljóst að fjárhæð sú sem færð hafði verið af tékkareikningi S 19. maí 2006 hefði hvorki getað verið hluti innstæðu tékkareiknings hans á tímamarki framsals né talist til skuldbindinga vegna hennar. Gæti S því ekki átt kröfu á hendur Í hf. um greiðslu fjárhæðarinnar á þeim grundvelli að hún hefði verið innstæða sem Í hf. hefði tekið yfir og bæri að standa skil á. Þá hefði S ekki leitt að því haldbær rök að Í hf. hefði með samningi eða á annan hátt skuldbundið sig til greiðslu kröfunnar. Þá væri og ljóst af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 að kröfur viðskiptavina G hf. um skaðabætur á hendur þeim banka hefðu ekki verið meðal þeirra skuldbindinga sem fluttust yfir til Í hf. með ákvörðuninni. Gæti S því ekki heldur beint kröfu sinni að Í hf. á þeim grundvelli. Með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var Í hf. því sýknaður af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. ágúst 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 27. nóvember 2014. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en vexti. Krefst hann dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. maí 2006 til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar héraðsdóms. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Gagnáfrýjandi stofnaði á árinu 1998 tékkareikning í Íslandsbanka hf. sem var viðskiptabanki hans. Nafni Íslandsbanka hf. var síðar breytt í Glitnir banki hf. Gagnáfrýjandi seldi 19. maí 2006 hlutabréf þau er hann þá átti í Glitni banka hf. að nafnverði 23.201.856 krónur. Söluandvirði hlutabréfanna var 398.799.997 krónur og var því ráðstafað inn á fyrrgreindan tékkareikning en þá hafði söluþóknun bankans verið dregin frá. Meðal gagna málsins er kvittun sem g-kk-þgf mun hafa verið send sama dag vegna viðskiptanna með hlutabréfin og kom þar jafnframt fram að andvirði þeirra hefði verið lagt inn á áðurnefndan tékkareikning. Ágreiningslaust er að þennan sama dag færði Glitnir banki hf. af tékkareikningi gagnáfrýjanda 398.799.997 krónur og lagði sömu fjárhæð inn á reikning Milestone ehf. í sama banka. Heldur aðaláfrýjandi því fram að millifærsla þessi hafi verið liður í fjármögnun kaupa Milestone ehf. á 33,4% hlutafjár í Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Því andmælir gagnáfrýjandi en hann var á þessum tíma einn af þremur stærstu hluthöfum í Milestone ehf. og stjórnarmaður í félaginu.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Í framhaldi af því var á grunni Glitnis banka hf. stofnaður nýr banki, Nýi Glitnir banki hf., sem nú ber heiti aðaláfrýjanda. Fjárhagslegur grundvöllur að starfsemi nýja bankans var einkum lagður með flutningi eigna hans úr gamla bankanum. Á móti tók nýi bankinn með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 yfir tilteknar skuldbindingar þess eldri en þar var fyrst og fremst um að ræða innstæður í útibúum bankans hér á landi.

II

Í máli þessu deila aðilar í fyrsta lagi um hvort Glitnir banki hf. hafi í heimildarleysi og án vitneskju gagnáfrýjanda framkvæmt umrædda millifærslu 19. maí 2006. Verði svo talið er í öðru lagi ágreiningur um hvort aðaláfrýjanda beri að standa gagnáfrýjanda skil á andvirði millifærslunnar með endurgreiðslu sömu fjárhæðar.

Málatilbúnaður gagnáfrýjanda er á því reistur að fjárhæð millifærslunnar, 398.799.997 krónur, hafi verið hluti innstæðu á fyrrgreindum tékkareikningi hans 19. maí 2006, en vegna millifærslunnar hafi innstæðan rýrnað um þá fjárhæð sem millifærslunni nam. Þar sem millifærslan hafi verið Glitni banka hf. heimildarlaus hafi bankanum verið skylt að bæta gagnáfrýjanda rýrnun innstæðunnar með endurgreiðslu sömu fjárhæðar. Sú krafa sé í eðli sínu um endurgreiðslu innstæðu, eins og það hugtak sé skilgreint í 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, og með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 hafi aðaláfrýjandi tekið þá innstæðuskuldbindingu yfir. Verði aðaláfrýjandi á hinn bóginn ekki talinn hafa tekið þá skuldbindingu yfir er krafa gagnáfrýjanda í annan stað á því reist að hann eigi rétt til skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda vegna þess tjóns sem starfsmenn Glitnis banka hf. hafi valdið honum með saknæmum og ólögmætum hætti þegar þeir framkvæmdu umrædda millifærslu í heimildarleysi og án hans vitneskju.

Aðaláfrýjandi andmælir því í fyrsta lagi að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 hafi hann tekið yfir þá skyldu Glitnis banka hf. til endurgreiðslu, sem gagnáfrýjandi haldi fram að sé til staðar, enda verði slík skylda ekki leidd af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Í öðru lagi telur aðaláfrýjandi millifærsluna hafa verið í þágu gagnáfrýjanda, enda framkvæmd að beiðni eða í það minnsta með vitund hans og vilja og því á engan hátt heimildarlaus. Verði sú ekki talin reyndin telur aðaláfrýjandi í þriðja lagi að hann beri ekki skaðabótaábyrgð á mistökum sem starfsmenn Glitnis banka hf. kunni að hafa bakað viðskiptamönnum bankans, enda leiði slíka ábyrgð hvorki af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins né öðrum heimildum. Þá telur aðaláfrýjandi í öllu falli að hafi gagnáfrýjandi öðlast kröfu af framangreindu tilefni á hendur aðaláfrýjanda sé hún fallin niður fyrir fyrningu eða tómlæti gagnáfrýjanda.

III

Á grundvelli lögbundinnar heimildar tók Fjármálaeftirlitið þá ákvörðun 14. október 2008 að flytja nánar tilgreindar skuldbindingar Glitnis banka hf. til aðaláfrýjanda. Í 7. tölulið ákvörðunarinnar sagði meðal annars að Nýi Glitnir banki hf. tæki yfir „skuldbindingar í útibúum Glitnis banka hf. á Íslandi vegna innlána frá fjármálafyrirtækjum, Seðlabanka Íslands og öðrum viðskiptavinum.“ Innstæður skyldu flytjast yfir miðað við stöðu og áunna vexti á tímamarki framsals samkvæmt 5. tölulið ákvörðunarinnar, en þar kom fram að Nýi Glitnir banki hf. tæki frá og með 15. október 2008 klukkan 9 við þeirri starfsemi sem Glitnir banki hf. hefði haft með höndum. Ágreiningslaust er að fjárhæð sú er gagnáfrýjandi átti 19. maí 2006 á tékkareikningi í Glitni banka hf. var í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 innstæða sem til var komin vegna innláns eða millifærslu í hefðbundinni almennri bankastarfsemi. Þá er hvorki um það deilt að umræddar 398.779.997 krónur voru hluti innstæðunnar þann dag né að innstæðan lækkaði síðar sama dag um sömu fjárhæð vegna millifærslunnar.

Samkvæmt orðum 7. töluliðar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 tók aðaláfrýjandi yfir innstæðu gagnáfrýjanda á tékkareikningi hans miðað við stöðu innstæðunnar og áunna vexti á tímamarki framsals samkvæmt 5. tölulið ákvörðunarinnar. Af gögnum málsins verður ekki séð hver var fjárhæð innstæðu gagnáfrýjanda á tékkareikningnum klukkan 9 að morgni 15. október 2008. Hitt er þó ljóst að þær 398.779.997 krónur, sem færðar voru af tékkareikningnum 19. maí 2006 yfir á reikning Milestone ehf., gátu eftir millifærsluna hvorki verið hluti innstæðu tékkareiknings gagnáfrýjanda klukkan 9 að morgni 15. október 2008 né talist til skuldbindinga vegna hennar. Getur gagnáfrýjandi því ekki átt kröfu á hendur aðaláfrýjanda um greiðslu umræddrar fjárhæðar á þeim grundvelli að hún sé innstæða sem aðaláfrýjandi hafi tekið yfir og sé skylt að standa skil á. Þá hefur gagnáfrýjandi heldur ekki leitt að því haldbær rök að aðaláfrýjandi hafi með samningi eða á annan hátt skuldbundið sig til greiðslu kröfunnar. Af þessu leiðir að gagnáfrýjandi getur ekki beint kröfu sinni í málinu að aðaláfrýjanda á þeim grunni að bankinn hafi vegna skuldskeytingar orðið nýr skuldari kröfunnar. Þá er og ljóst af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 að kröfur viðskiptavina Glitnis banka hf. um skaðabætur á hendur þeim banka vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi starfsmanna hans voru ekki meðal þeirra skuldbindinga sem fluttust yfir til aðaláfrýjanda með þeirri ákvörðun. Getur gagnáfrýjandi því heldur ekki á þeim grunni beint kröfu sinni í máli þessu á hendur aðaláfrýjanda. Samkvæmt þessu verður aðaláfrýjandi með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri máls þessa í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Íslandsbanki hf., skal sýkn af kröfum gagnáfrýjanda, S-kk-ef W-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.