385/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A o.fl. um að SÍ yrði gert að afhenda fjórar nánar tilgreindar fundargerðir frá fundum SÍ með LBI hf. Í dómi Hæstaréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands ættu fundargerðirnar undir þagnarskyldu starfsmanna SÍ og væri þeim þar af leiðandi almennt óheimilt að bera vitni um efni þeirra. Á hinn bóginn væri það hlutverk dómstóla, í samræmi við 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að skera úr um hvort víkja ætti frá þeirri þagnarskyldu. Talið var að hagsmunir A o.fl. af því að fundargerðirnar yrðu lagðar fram vægju þyngra en hagsmunir SÍ og LBI hf. af því að efni þeirra yrði haldið leyndu. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. maí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2016, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að leggja fram nánar tilgreind skjöl. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað, en til vara að skjölin verði lögð fyrir héraðsdómara í trúnaði. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að sóknaraðila verði gert að leggja hin umdeildu skjöl fyrir héraðsdómara í trúnaði. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

I

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði varðar málið kröfu varnaraðila um að sóknaraðila verði gert skylt að afhenda fjórar tilgreindar fundargerðir frá fundum sóknaraðila með stjórnendum LBI hf., áður Landsbanka Íslands hf., á tímabilinu frá janúar til mars 2008. Sóknaraðili hefur hafnað því að leggja fundargerðirnar fram og ber við að efni þeirra sé háð þagnarskyldu, sbr. meðal annars 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands.

Við málflutning um hina umdeildu kröfu varnaraðila mótmælti stefnandi málsins, LBI hf., því ekki að umræddar fundargerðir yrðu lagðar fyrir héraðsdómara í trúnaði. Félagið taldi sér þó ekki fært að taka afstöðu til aðalkröfu varnaraðila þar sem ekki lægi fyrir hvað í þeim stæði. Samkvæmt þessu verður litið svo á LBI hf. hafi ekki látið málið til sín taka í héraði. Í sama þinghaldi var bókað að aðrir málsaðilar hafi ekki fært fram sérstakar athugasemdir við kröfu varnaraðila.

II

Í 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 segir að sé skjal í vörslum manns sem ekki er aðili að máli geti aðili krafist þess að fá það afhent til framlagningar í máli ef vörslumanni skjalsins er skylt að afhenda það aðilanum án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að vörslumanni sé skylt að bera vitni um það í málinu. Þá segir meðal annars í 2. mgr. 68. gr. laganna að verði vörslumaður skjals ekki við kröfu aðila um að láta það af hendi geti aðili lagt þau gögn sem um getur í 4. mgr. 67. gr. laganna fyrir dómara ásamt skriflegri beiðni um að vörslumaður verði skyldaður með úrskurði til að afhenda skjalið fyrir dómi.

Samkvæmt c. lið 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991 er vitni óheimilt án leyfis þess sem í hlut á að svara spurningum um atriði sem það hefur komist að í opinberu starfi og á að fara leynt. Í 3. mgr. 53. gr. laganna kemur fram að telji dómari hagsmuni aðila verulega meiri af því að upplýst verði um atriði samkvæmt c. lið 2. mgr. 53. gr. en hagsmuni hlutaðeigandi af því að leynd verði haldið geti hann eftir kröfu aðila lagt fyrir vitni að svara spurningu þótt leyfi sé ekki veitt til þess, enda feli þá svarið ekki í sér frásögn af einkahögum manns sem á ekki aðild að máli. Ef dómari telur óvíst hvort þessum skilyrðum sé fullnægt getur hann lagt fyrir vitni að tjá sér fyrst í trúnaði hvers efnis svar þess yrði.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 eru bankaráðsmenn, seðlabankastjóri, aðstoðarseðlabankastjóri, nefndarmenn í peningastefnunefnd og aðrir starfsmenn sóknaraðila bundnir þagnarskyldu um allt það sem varðar hagi viðskiptamanna sóknaraðila og málefni hans sjálfs, svo og um önnur atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt skulu fara samkvæmt lögum eða eðli máls, nema dómari úrskurði að upplýsingar sé skylt að veita fyrir dómi eða til lögreglu eða skylt sé að veita upplýsingar lögum samkvæmt. Þá segir þar að þagnarskyldan haldist þótt látið sé af starfi.

Af fyrrnefndum ákvæðum leiðir að stjórnendur og starfsmenn sóknaraðila eru bundnir ríkri þagnarskyldu um hvers kyns atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu. Verður því lagt til grundvallar að fundargerðirnar sem varnaraðilar krefjast að fá afhentar séu háðar slíkum trúnaði, enda má ætla að þær varði hagi viðskiptamanna sóknaraðila í skilningi ákvæðanna, sbr. og 6. og 7. gr. laga nr. 36/2001. Samkvæmt þessu teljast upplýsingar sem fundargerðirnar hafa að geyma til atriða sem stjórnendum og starfsmönnum sóknaraðila er almennt óheimilt að bera vitni um, sbr. c. lið 2. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991.

Í samræmi við 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001 gildir þagnarskylda stjórnenda og starfsmanna sóknaraðila þó ekki ef dómari úrskurðar að þeim sé skylt að veita upplýsingar fyrir dómi. Þar sem önnur ákvæði laga standa því ekki í vegi að varnaraðilum sé veittur aðgangur að umræddum fundargerðum er það því hlutverk dómstóla að skera úr um hvort þær skuli lagðar fram í málinu. Við þá úrlausn þarf að leggja mat á þá andstæðu hagsmuni sem hér vegast á, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 91/1991.

III

LBI hf. höfðaði mál þetta meðal annars gegn varnaraðilum, en samkvæmt héraðsdómsstefnu nema kröfur á hendur þeim að höfuðstól samtals 91.773.000 breskum pundum. Reisir félagið kröfu sína á stjórnendatryggingu sem það hafi tekið til tryggingar tjóns sem stjórnendur og starfsmenn þess gætu valdið í störfum sínum. Varnaraðilar hafna greiðsluskyldu og byggja á því að stjórnendur LBI hf. hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína þegar tryggingin var tekin. Er krafa varnaraðila um afhendingu áðurnefndra fundargerða liður í sönnunarfærslu um þetta atriði. Samkvæmt greinargerð varnaraðila fyrir Hæstarétti hyggjast þeir með fundargerðunum meðal annars leiða í ljós vitneskju LBI hf., áður Landsbanka Íslands hf., og fyrirsvarsmanna hans um slæma fjárhagsstöðu bankans um það leyti sem hann keypti trygginguna hjá varnaraðilum.

Sóknaraðili hefur ekki andmælt því að varnaraðilar hafi hagsmuni af því að fundargerðirnar verði lagðar fram í málinu, heldur fullyrt með almennum hætti að efni þeirra varði mikilvæga fjárhags- og viðskiptahagsmuni LBI hf. sem rétt sé að leynt fari. Sóknaraðili hefur aftur á móti ekki rökstutt frekar hvaða hagsmunir þetta eru.

Þegar leyst er úr þessum ágreiningi verður að líta til þess að ekki er sama ástæða til að veita fjármálafyrirtækjum, sem tekin hafa verið til slita, jafn ríka vernd með tilliti til þagnarskyldu og ella væri ef ekki hefði til þeirra komið, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 24. nóvember 2014 í máli nr. 683/2014. Eins og aðstæðum er háttað eiga sömu sjónarmið við um LBI hf. þótt slitum félagsins hafi verið lokið með nauðsamningi.

Með vísan til þess sem að framan greinir hafa varnaraðilar fært gild rök fyrir því að vikið skuli frá meginreglunni um þagnarskyldu sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 36/2001. Þar sem hann hefur ekki fært haldbær rök fyrir hinu gagnstæða verður fallist á með varnaraðilum að hagsmunir þeirra af því að fundargerðirnar verði lagðar fram vegi þyngra en hagsmunir sóknaraðila og LBI hf. af því að efni þeirra verði haldið leyndu. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Eftir framangreindum úrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Seðlabanki Íslands, greiði varnaraðilum, Allianz Global Corporate & Specialty AG, Alterra Corporate Capital 2 Limited, Alterra Corporate Capital 3 Limited, B-x-x J-x-x T-x-x, Bridget Anne Carey-Morgan, Brit Insurance Limited, C-x-x J-x-x H-x-x, D-x-x J-x-x D-x-x M-x-x C-x-x, E-x-x E-x-x H-x-x, Liberty Mutual Insurance Europe, G-x-x F-x-x S-x-x, I-x-x R-x-x P-x-x, J-x-x L-x-x G-x-x, J-x-x E-x-x, J-x-x M-x-x W-x-x, Kelvin Underwriting Limited, Nameco (No 11) Limited, Nameco (No 231) Limited, Norman Thomas Rea, Novae Corporate Underwriting Limited, QBE International Insurance Limited, QBE Corporate Limited, R-x-x M-x-x H-x-x R-e-x, SCOR Underwriting Limited og Sorbietrees Underwriting Limited, samtals 450.000 krónur í kærumálskostnað.