224/2007

J ehf. hafði frá 1996 annast í verktöku vinnslu á fiskhausum og hryggjum í fasteignum L hf. og með vélum og tækjum síðargreinda félagsins en aðilar voru  sammála um að komist hefði á munnlegur samningur um þetta samstarf. L hf. sagði þessum samningi upp með eins mánaðar fyrirvara. J ehf. taldi að uppsagnarfrestur samningsins hefði verið sex mánuðir og krafðist skaðabóta vegna fjártjóns sem hlotist hefði af því að samningnum hefði verið slitið með of skömmum fyrirvara. Á það var fallist með félaginu að hinn munnlegi samningur hefði verið í samræmi við skrifleg drög að samningi milli aðila frá 1996, að frátöldum breytingum á greiðslufyrirkomulagi sem gerðar höfðu verið 1999, en í drögunum hafði verið gert ráð fyrir sex mánaða uppsagnarfresti. Hefði L hf. ekki fært sönnur á að hinum munnlega samningi hefði verið breytt árið 1999 í samræmi við efni annarra samningsdraga þar sem uppsagnarfresturinn var styttur í tvo mánuði. Þá var ekki talið að L hf. hefði verið heimilt að stytta einhliða umsaminn uppsagnarfrest með þeim rökum að hann teldi að J ehf. hefði í hyggju að hefja samkeppni við sig. Því yrði að leggja til grundvallar að J ehf. hefði átt rétt til sex mánaða uppsagnarfrests. Hins vegar var ekki fallist á að félagið hefði lagt fram nægileg gögn um fjártjón sitt svo hægt væri að fella efnisdóm á kröfu þess og var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. apríl 2007. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 19.700.608 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. september 2005 til 7. desember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram hófu áfrýjandi og Hnotskurn ehf., sem síðar var sameinað stefnda, samstarf í ársbyrjun 1996 um þurrkun á fiskhausum og hryggjum í fasteignum stefnda í Þorlákshöfn og með vélum og tækjum hans. Stefndi sagði upp samningi um þetta við áfrýjanda 3. ágúst 2005 með eins mánaðar fyrirvara.

Deila málsins lýtur einkum að því hvort stefndi hafi bakað áfrýjanda bótaskylt tjón með því að segja upp fyrrnefndum samningi með of skömmum fyrirvara en áfrýjandi heldur því fram að hann hafi átt rétt til sex mánaða uppsagnarfrests.

Við upphaf samstarfsins sendu fyrirsvarsmenn Hnotskurnar ehf. áfrýjanda drög að verksamningi á milli þeirra um fyrrnefnda fiskþurrkun. Í framburði fyrirsvarsmanna beggja aðila fyrir héraðsdómi kemur fram að drögin hafi verið send áfrýjanda en þau „dagað uppi“. Aðilar eru sammála um að komist hafi á munnlegur verksamningur á milli þeirra árið 1996. Þá greinir hins vegar á um hvort hinn munnlegi samningur hafi verið sama efnis og fyrrnefnd samningsdrög. Ágreiningur þeirra um málsatvik lýtur einkum að því hvort ákvæði 8. gr. samningsdraganna hafi orðið hluti af hinum munnlega verksamningi en þar segir að samningnum megi segja upp með sex mánaða fyrirvara.

Áfrýjandi staðhæfir að hinn munnlegi verksamningur hafi verið sama efnis og samningsdrögin. Þessu mótmælir stefndi. Óumdeilt er hins vegar að hinn munnlegi samningur hafi tekið breytingum 1999, en þá var ákveðið að áfrýjandi skyldi fá í sinn hlut 32,5% af verðmæti vöru hvers gáms við verksmiðjuvegg en samhliða þessu tók hann til viðbótar að sér að sjá um á sinn kostnað söfnun og flutning á hráefni til vinnslunnar frá Reykjavík, Reykjanesi og Suðurlandi.

Stefndi hefur ekki sýnt fram á að ákvæði samningsdraganna hafi verið í ósamræmi við framkvæmd á hinu munnlega samkomulagi þegar frá eru taldar fyrrnefndar breytingar sem óumdeilt er að gerðar voru 1999. Þegar til þess er litið að verksamningurinn fól í sér viðvarandi og gagnkvæmt kröfuréttarsamband var brýnt að samið yrði um hvernig því yrði lokið og var ákvæði samningsdraganna um uppsögn því eðlilegur efnisþáttur verksamningsins. Þegar framangreint er virt verður talið að umrædd samningsdrög feli í sér lýsingu á inntaki þess munnlega samnings sem gerður var á milli aðila 1996 að frátöldum fyrrnefndum breytingum 1999.

Stefndi byggir á því að frá árinu 1999 hafi verksamningur aðila tekið mið af öðrum samningsdrögum sem einnig eru óundirrituð en samkvæmt 13. gr. þeirra sé uppsagnarfrestur verksamningsins tveir mánuðir. Viðurkennir stefndi að fyrirsvarsmenn hans hafi einnig samið þessi samningsdrög. Af hálfu áfrýjanda er því borið við að þessi drög hafi aldrei verið send honum og vísar hann því á bug að efni hins munnlega verksamnings hafi verið breytt í samræmi við þau.

Þegar litið er annars vegar til þess að stefndi hefur ekki fært sönnur á að samningsdrögin hafi verið send áfrýjanda og hins vegar til þess að hann fylgdi heldur ekki sjálfur efni þeirra við uppsögn verksamningsins hvað tveggja mánaða uppsagnarfrest varðar, verður ekki talið að hann hafi fært sönnur á að hinum munnlega samningi hafi verið breytt í samræmi við efni þeirra.

Loks er því haldið fram af hálfu stefnda að áfrýjanda hafi ekki borið lengri uppsagnarfrestur en einn mánuður þar sem hann hafi brotið trúnaðarskyldu sína gagnvart stefnda sem leidd verði af verksamningnum. Þannig hafi áfrýjandi verið að koma á fót fiskþurrkun í Mosfellsbæ í samkeppni við stefnda. Áfrýjandi mótmælir því að hann hafi brotið trúnaðarskyldur sínar. Í því sambandi bendir hann á að umsókn um leyfi til að stunda fiskþurrkun í Mosfellsbæ hafi verið lögð fram með vitund stefnda. Af hálfu stefnda er þessari staðhæfingu mótmælt.

Samkvæmt málflutningi stefnda fyrir Hæstarétti var enginn samningur gerður á milli aðila sem bannaði áfrýjanda að vinna að fiskþurrkun fyrir aðra en stefnda. Það lægi hins vegar í hlutarins eðli að verktakinn mætti ekki stunda samkeppni við verkkaupa.

Samkvæmt 1. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 hafa lögin það meðal annars að markmiði að efla virka samkeppni og vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. þeirra eru allir samningar milli fyrirtækja sem hafa að markmiði að koma í veg fyrir samkeppni bannaðir. Þegar til þessa er litið verður ekki talið að stefndi hafi fært fram haldbær rök fyrir því að honum hafi verið heimilt að lögum að stytta einhliða hinn sex mánaða uppsagnarfrest með þeim rökum að hann teldi hættu á að áfrýjandi hefði í hyggju að hefja samkeppni við sig. Stefndi hefur ekki haft uppi þá málsástæðu að honum hafi verið heimilt að rifta verksamningnum vegna brostinna forsendna og kemur hún því ekki til úrlausnar.

Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar við úrlausn málsins að áfrýjandi hafi átt rétt til sex mánaða uppsagnarfrests þegar stefndi sagði upp fyrrnefndum verksamningi milli þeirra 3. ágúst 2005.

II.

Áfrýjandi telur sig hafa orðið fyrir fjártjóni þar sem honum hafi á ólögmætan og saknæman hátt verið gefinn fimm mánuðum of skammur uppsagnarfrestur á verksamningi aðila um þurrkun á þorskhausum og hryggjum. Í gögnum málsins hefur hann reifað bótakröfu sína í fjórum liðum. Stefndi mótmælir öllum liðum í kröfu áfrýjandans sem vanreifuðum og ósönnuðum.

Áfrýjandi gerir kröfu um bætur fyrir tjón vegna tapaðrar framlegðar. Krafan er ekki studd öðrum gögnum en útreikningum áfrýjanda sjálfs svo og yfirlýsingu endurskoðanda hans um að útreikningurinn sé miðaður við fyrstu átta mánuði ársins 2005 og að stjórnendur hafi flokkað tekjur og kostnað eftir starfsþáttum í þeim tilgangi að sérgreina þann hluta rekstursins er tilheyri fiskþurrkun í Þorlákshöfn. Af hálfu stefnda er þessum einhliða útreikningi mótmælt, auk þess sem á það er bent að afkoman hafi almennt verið verri seinni hluta árs og því sé viðmiðunargrundvöllurinn rangur.

Gegn mótmælum stefnda verða einhliða útreikningar áfrýjanda á fjártjóni hans ekki lagðir til grundvallar. Áfrýjanda var í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn um tjón sitt, eftir atvikum með matsgerð dómkvadds matsmanns, til þess að unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón hans.

Þá gerir áfrýjandi kröfu um bætur fyrir tjón vegna greiðslu launa í uppsagnarfresti, rekstrarleigu bifreiða og leigu á íbúðarhúsnæði. Hann hefur hvorki lagt fram launaseðla vegna greiddra launa né leigusamninga og kvittanir vegna húsaleigugreiðslna. Loks hefur áfrýjandi heldur ekki lagt fram gögn úr bókhaldi sínu um nýtingu einstakra bifreiða sem hefðu geta orðið viðhlítandi grunnur mats á fjártjóni hans.

Að framangreindu virtu liggja ekki fyrir nægileg gögn um fjártjón áfrýjanda til að unnt sé að fella efnisdóm á kröfu hans. Er því óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Eins og atvikum er háttað er rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.