459/2003

Með hliðsjón af samskiptum verktakans HI og verkkaupans H þótti rétt að fella niður tiltekin atriði í reikningum HI. Gagnkrafa H um skuldajöfnuð á grundvelli galla á verkinu kom til lækkunar kröfum HI, en mismuninn var H dæmdur til að greiða.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. desember 2003. Krefst hann aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð, dráttarvextir eingöngu dæmdir frá dómsuppsögu og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 28. janúar 2004. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 6.384.648 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 5.341.386 krónum frá 22. nóvember 2001 til 18. desember sama árs, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist hærri málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjanda en dæmdur var í héraði, auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í árslok 2000 gerðu málsaðilar munnlegan samning um að gagnáfrýjandi skyldi hanna, smíða og setja upp innréttingar í verslun, sem aðaláfrýjandi hafði ákveðið að opna í nýbyggingu verslunarmiðstöðvarinnar Smáralindar í Kópavogi. Er óumdeilt að verkið fólst meðal annars í því að gera alla milliveggi, loft, milliloft og flísalögn auk innréttinganna sjálfra. Endurgjald gagnáfrýjanda skyldi vera 3.000 krónur á klukkustund og verkinu lokið fyrir 10. október 2001 er verslunarmiðstöðin yrði opnuð.

Við samningsgerðina var aðilum ókunnugt um þá afstöðu forráðamanna verslunarmiðstöðvarinnar að arkitektar skyldu hanna allar innréttingar í Smáralind. Fól aðaláfrýjandi AT4 arkitektum ehf. af þessum sökum hönnun verksins á miðju ári 2001. Telur gagnáfrýjandi teikningar að innréttingum hafa borist sér seint og tími þá verið orðinn mjög knappur til að vinna verkið fyrir umsamin verklok. Hafi verið óhjákvæmilegt að vinna mikla yfirvinnu til að standa við samninginn. Honum tókst þó ekki að ljúka verkinu að fullu og varð að hverfa af verkstað 9. október 2001 svo aðaláfrýjandi fengi ráðrúm til að þrífa verslunina og undirbúa hana fyrir opnun degi síðar. Hefur gagnáfrýjandi ekki unnið við verkið eftir það.

Gagnáfrýjandi höfðaði málið í héraði til heimtu tveggja reikninga á hendur aðaláfrýjanda, sem eru dagsettir 20. nóvember 2001 og 18. desember sama árs. Eru þeir í nokkrum liðum fyrir unna dagvinnu og eftirvinnu, vélavinnu, efni til verksins, eftirstöðvar vegna blikksmíða og útlagðan kostnað fyrir tækjaleigu. Eru reikningarnir samtals að fjárhæð 7.384.648 krónur, en til lækkunar komu 1.000.000 krónur, sem aðaláfrýjandi hafði áður greitt. Var stefnukrafan því 6.384.648 krónur, sem er einnig krafan fyrir Hæstarétti. Af framangreindum liðum vefengir aðaláfrýjandi í fyrsta lagi skyldu sína til að greiða sérstaklega fyrir vélavinnu, sem hann telur vera innifalda í umsömdu tímagjaldi. Hins vegar mótmælir hann kröfu um yfirvinnu fyrir 349 klukkustundir, sem gagnáfrýjandi krefst greiðslu á með 5.400 krónum fyrir hverja. Hafi málsaðilar samið um það að greiddar yrðu 3.000 krónur fyrir hverja klukkustund og þá miðað við jafnaðarkaup í dagvinnu. Krafa um greiðslu yfirvinnu eigi því enga stoð í samningi þeirra. Snýst annar þáttur ágreinings aðilanna um þessi tvö atriði í reikningum gagnáfrýjanda.

Aðaláfrýjandi telur ýmsa galla vera á verki gagnáfrýjanda. Því mótmælir sá síðarnefndi og lýtur hinn þáttur ágreinings málsaðila að þessu. Fékk aðaláfrýjandi mat dómkvadds manns um það hvað kosti að bæta úr göllunum. Fékk hann jafnframt metið ætlað tjón vegna rekstrarstöðvunar, sem hlytist af því að gera við innréttingarnar. Reisir hann gagnkröfu til skuldajöfnuðar á þessum matsgerðum, auk þess sem hann telur sig eiga aðrar kröfur á gagnáfrýjanda, sem tengjast göllum á verkinu eins og nánar greinir í héraðsdómi. Telur hann sig þannig eiga gagnkröfu að fjárhæð 6.315.962 krónur og þar með mun hærri kröfu en sem nemur þeirri fjárhæð, sem hann viðurkennir að gagnáfrýjandi eigi rétt á samkvæmt áðurnefndum tveimur reikningum. Er sýknukrafa hans á þessu reist. Málsatvik og málsástæður aðilanna eru að öðru leyti nánar raktar í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Gagnáfrýjandi hófst handa við hönnun verksins þegar eftir að hinn munnlegi samningur aðilanna var gerður. Reikningur hans 31. janúar 2001 að fjárhæð 200.000 krónur er meðal málsskjala og óumdeilt að hann er fyrir hönnunarvinnu. Kveðst gagnáfrýjandi hafa metið það svo í upphafi að hann hafi haft góðan tíma til að vinna verkið, enda umsamin verklok ekki fyrr en mörgum mánuðum eftir samningsgerð. Með það í huga hafi ekki verið vandkvæðum bundið að vinna allt verkið í dagvinnu.

Aðilum ber ekki saman um þau atvik, sem leiddu til þess að hönnun verksins var tekin úr höndum gagnáfrýjanda vegna þeirrar afstöðu stjórnar verslunarmiðstöðvarinnar, sem áður var getið. Kveður gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda hafa tilkynnt sér þessa breytingu í mars 2001. Forráðamaður aðaláfrýjanda bar hins vegar fyrir dómi að hann teldi sig hafa fengið vitneskju um þetta í maí sama árs og þá frá gagnáfrýjanda. Kveðst hann ekki hafa haft hugmynd um að gagnáfrýjandi „væri að gefa sig í verk sem hann hafði ekki réttindi til eða þyrfti arkitekt á.“ Í júní sama árs mun aðaláfrýjandi hafa leitað til áðurnefndrar arkitektastofu um að taka að sér hönnunarvinnu og í júlí voru fulltrúar gagnáfrýjanda kvaddir á fund með arkitektunum. Segir gagnáfrýjandi teikningar hafa farið að berast sér fljótlega eftir það, meðal annars af milliveggjum og lofti. Hafi hann þegar hafist handa við smíði og uppsetningu. Sýnist sá hluti verksins hafa gengið vandræðalaust og veldur ekki ágreiningi í málinu. Gagnáfrýjandi kveður öðru máli gegna um teikningar af innréttingum fyrir verslunina. Þær hafi ekki borist fyrr en í síðari hluta ágúst 2001 og fram í september og hafi ekki allar verið komnar fyrr en þann 13. þess mánaðar. Til stuðnings þessu vísar hann til teikninganna, þar sem meðal annars koma fyrir dagsetningar í lok ágúst og fyrri hluta september. Þá hafi hönnun innréttinga enn verið breytt eftir 13. september, en meðal hönnunarteikninga er ein af afgreiðsluborði í versluninni, sem dagsett er 17. september 2001. Telur gagnáfrýjandi þetta hafa leitt til að óhjákvæmilegt varð að vinna yfirvinnu eins og áður er komið fram.

Óumdeilt er að samkvæmt samningi málsaðila skyldi gagnáfrýjandi fá greiddar 3.000 krónur fyrir hverja klukkustund, sem unnið yrði að verkinu. Hafði gagnáfrýjandi þá að minnsta kosti níu mánuði til að hanna og vinna verkið og þar með svigrúm til að laga verkefnið að öðrum verkum, sem hann ynni á sama tíma. Vinna við hönnun fór strax af stað, eins og áður var getið, en var stöðvuð af ástæðum, sem gagnáfrýjandi bar ekki ábyrgð á. Aðaláfrýjandi var í samningssambandi við verslunarmiðstöðina og var á hans ábyrgð að kynna sér þær kröfur, sem þessi viðsemjandi hans gerði. Engu að síður samdi hann við gagnáfrýjanda um að hanna verkið og rifti síðan þeim þætti í samningi þeirra. Af þessari ástæðu var gagnáfrýjanda ókleift að halda áfram með verkið fyrr en í júlí 2001 þegar einungis voru tveir til þrír mánuðir eftir af umsömdum verktíma. Teikningar að innréttingum bárust honum auk þess mjög seint, svo sem áður er fram komið. Var hann þannig settur í mikla tímaþröng og brustu um leið forsendur fyrir því að hann gæti unnið allt verkið í dagvinnu eins og lagt var upp með. Á þessu ber aðaláfrýjandi ábyrgð. Verður liður í kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu fyrir yfirvinnu tekinn til greina, en aðaláfrýjandi hefur engum stoðum skotið undir að hann teljist ósanngjarn.

Í reikningi gagnáfrýjanda 20. nóvember 2001 eru þrír liðir fyrir vinnu með tilteknum vélum. Er í málatilbúnaði hans vísað til þess að vélarnar, sem notaðar voru við smíði innréttinganna, séu vandaðar og dýrt að reka þær. Hafi aðaláfrýjanda verið gerð grein fyrir því við samningsgerð að vélavinna væri ekki innifalin í tímagjaldinu. Því mótmælir sá síðastnefndi, sem heldur fram að ekki hafi verið samið um neitt annað endurgjald til gagnáfrýjanda en tímagjald. Hafi hann því átt að fá þennan sem annan kostnað sinn bættan af því. Staðhæfing gagnáfrýjanda, sem að þessu lýtur, er ósönnuð og verður hann að bera hallann af skorti á sönnun um það. Fær engu um það breytt þótt aðaláfrýjandi hafi greitt reikning gagnáfrýjanda 16. október 2001 þar sem liðurinn „vél“ kom fyrir með 18.000 krónum. Kveðst sá fyrrnefndi allt eins hafa mátt skilja þetta svo að um kostnað af tækjaleigu frá öðrum væri að ræða, en slíka liði í reikningi gagnáfrýjanda 20. nóvember 2001 hafi hann samþykkt.

Samkvæmt öllu framanröktu verður krafa gagnáfrýjanda samkvæmt reikningum hans 20. nóvember 2001 og 18. desember sama árs tekin til greina um annað en „vélavinnu“ í þremur liðum, sem samtals er 1.585.246 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Nemur krafa gagnáfrýjanda samkvæmt því alls 4.799.402 krónum að teknu tilliti til innborgunar aðaláfrýjanda.

III.

Aðaláfrýjandi heldur fram að gallar séu á verki gagnáfrýjanda eins og áður er komið fram. Fékk sá fyrrnefndi dómkvaddan mann til þess meðal annars að meta hvort verkið sé gallað, hverjir þeir gallar séu og hvað kosti að bæta úr þeim. Matið er dagsett 3. desember 2002 og var niðurstaða matsmannsins sú að verkið væri gallað í nokkrum liðum. Taldi hann að almennt væri lakkvinna ófullnægjandi auk þess sem ýmsir gallar væru á smíðavinnu, sem nánar var lýst. Þeir hlutir, sem sagðir voru gallaðir, voru afgreiðsluborð, hurð að starfsmannaðstöðu, skápar undir litastöndum, skápar fyrir skart, töskuhillur, glerhilluveggur og snyrtiborð. Kostnað við að bæta úr göllunum, sem hann sundurliðaði nánar, taldi hann nema samtals 1.799.000 krónum. Hæfilegt endurgjald til aðaláfrýjanda fyrir að taka niður og endurraða vörum í versluninni vegna lagfæringanna taldi hann 250.000 krónur.

Gagnáfrýjandi fór þess á leit við Héraðsdóm Reykjaness 7. janúar 2003 að sami matsmaður yrði dómkvaddur á ný til að gefa viðbótarmat við fyrra mat sitt. Var matsbeiðnin í sautján liðum, en í nokkrum þeirra var óskað mats um atriði sem vörðuðu galla, sem matsmaðurinn hafði í fyrra mati sínu komist að niðurstöðu um. Var meðal annars óskað mats á smíði svokallaðs hornstands með hliðjón af teikningu arkitekta. Í viðbótarmati 6. apríl 2003 taldi matsmaðurinn teikninguna, sem dagsett er 17. september 2001, vart geta talist fullnægjandi smíðateikningu og hefði hún þurft skýringa við eða nánari útfærslu með sérteikningu. Kostnað við að smíða þessa einingu upp á nýtt hafði matsmaðurinn áður metið 90.000 krónur. Önnur spurning í matsbeiðni laut að því hverjar líkur séu á því að rispur á innréttingum, sem tilgreindar voru í fyrra matinu, séu vegna notkunar í versluninni í um það bil eitt ár frá því hún var opnuð. Var niðurstaða matsmannsins sú að yfirgnæfandi líkur væru á því að „mest af rispum sé tilkomið vegna umgengni, umferðar og meðhöndlunar skápa, skúffa og annarra innréttinga vegna starfseminnar.“ Kostnað við að bæta úr þessum hluta lakkskemmda mat hann ekki sérstaklega. Þá var óskað mats um það hvort gagnáfrýjandi, undirverktaki hans eða arkitektastofan bæri ábyrgð á þeim verkþáttum, sem gallar hefðu fundist í, og hvort rekja mætti þá til „galla í lakki“. Taldi matsmaðurinn falla utan verksviðs síns að svara spurningu um ábyrgð hvers þeirra, sem komið hefðu að verkinu. Varðandi lakkið gat hann þess sérstaklega að hann hefði fengið efnaverkfræðing, sérfróðan um málningu, til að skoða það og benti ekkert til galla í því. Ekki væri þó loku fyrir það skotið að um misblöndun gæti verið að ræða.

Gagnáfrýjandi hefur ekki hnekkt matsgerð 3. desember 2002 með yfirmati. Verður hún lögð til grundvallar niðurstöðu um galla á verkinu og kostnað við að bæta úr þeim að frátöldum kostnaði við að smíða svokallaðan hornstand, sem að framan er getið. Gagnáfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að aðrir en hann sjálfur beri ábyrgð á því að almennt er lakkvinna ófullnægjandi, en eins og málið liggur fyrir er ekki unnt að lækka þennan lið í kröfu aðaláfrýjanda að álitum vegna þess að rispur á lakkinu séu ekki á ábyrgð gagnáfrýjanda. Verður gagnkrafa aðaláfrýjanda samkvæmt því tekin til greina með 1.709.000 krónum og kemur sú fjárhæð til lækkunar kröfu gagnáfrýjanda. Var matsgerð miðuð við verðlag í nóvember 2002 og var matið lagt fram í þinghaldi 17. desember sama árs. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður öðrum gagnkröfum aðaláfrýjanda í málinu hafnað.

Samkvæmt öllu framanröktu verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 3.090.402 krónur með dráttarvöxtum, eins og nánar segir í dómsorði. Skal aðaláfrýjandi jafnframt greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Hygea ehf., greiði gagnáfrýjanda, Hit innréttingum ehf., 3.090.402 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.756.590 krónum frá 20. nóvember 2001 til 18. desember sama árs, af 4.799.402 krónum frá þeim degi til 17. desember 2002, en af 3.090.402 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.