706/2015

K kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu um að hrundið yrði ákvörðun sýslumanns um að afmá úr fasteignabók sáttargerð um eignarnám á landi úr jörðinni Vatnsenda í Kópavogi. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að samkvæmt 32. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 væri réttarvernd eignarnámsgerða háð þinglýsingu og við mat á því hvort að umrædd sáttargerð teldist eignarnámsgerð í skilningi ákvæðisins yrði að horfa til efnis hennar. Taldi Hæstiréttur að ljóst væri að sáttargerðin væri staðfesting á réttindum K yfir hinu eignarnumda landi og því eignarnámsgerð í skilningi fyrrgreinds ákvæðis og hefði því K verið rétt að þinglýsa sáttargerðinni. Var ákvörðun sýslumanns því felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. október 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. september 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að hrundið yrði ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi 10. júní 2014 um að afmá úr fasteignabók sáttargerð 30. janúar 2007 um eignarnám á landi úr jörðinni Vatnsenda í Kópavogi. Kæruheimild er í 5. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Sóknaraðili krefst þess að ákvörðun sýslumanns verði hrundið og sér dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði gerðu sóknaraðili og varnaraðilinn Þ-kk-nf H-kk-nf með sér svokallaða sáttargerð 30. janúar 2007 í kjölfar þess að umhverfisráðherra veitti sóknaraðila 10. sama mánaðar heimild til eignarnáms á landi úr jörðinni Vatnsenda. Í sáttargerðinni, sem var lögð fram 8. febrúar 2007 í máli þessara aðila fyrir matsnefnd eignarnámsbóta, var í 1. gr. lýst afmörkun hins eignarnumda landsvæðis og í 2. gr. var kveðið á um greiðslur fyrir landið sem annars vegar skyldi inna af hendi með peningum við undirritun sáttargerðarinnar og síðan 1. febrúar 2007, samtals 2.250.000.000 krónur, og hins vegar með því að varnaraðilinn Þ-kk-nf fengi án endurgjalds úthlutað tilteknum fjölda lóða úr landinu sem sóknaraðili skuldbatt sig til að skipuleggja fyrir byggingu íbúðarhúsa og atvinnuhúsnæðis. Í sáttargerðinni sagði að sóknaraðili „tekur yfir hið eignarnumda landsvæði í samræmi við ákvæði laga nr. 11/1973“ um framkvæmd eignarnáms. Þar var að auki kveðið á um skyldu hans til að greiða kostnað varnaraðilans af „framkvæmd eignarnámsins“ samkvæmt úrskurði matsnefndarinnar, svo og allan kostnað af „þinglýsingu eignarnámsgerðar“ og „stofnun lóða og þinglýsingu lóðaleigusamninga vegna þeirra.“ Óumdeilt er að sóknaraðili hefur innt af hendi peningagreiðslur samkvæmt sáttargerðinni að því leyti sem þær eru þegar fallnar til, en ágreiningur hefur á hinn bóginn staðið milli hans og varnaraðilans Þ-kk-ef um réttar efndir hennar að öðru leyti.

Sóknaraðili afhenti sáttargerðina til þinglýsingar hjá sýslumanninum í Kópavogi 30. mars 2007 og var hún innfærð í þinglýsingabók 29. mars 2008. Með bréfi til sýslumanns 17. febrúar 2014 kröfðust sjö manns, sem kallað hafa eftir arfi við skipti á varnaraðilanum dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, þess að sáttargerðin yrði afmáð úr þinglýsingabók. Með bréfi 10. júní sama ár greindi sýslumaður frá ákvörðun sinni um að verða við þessari kröfu sökum þess að skjalið ætti „ekki lengur erindi á þinglýsingarvottorð“ og hefði það „nú verið yfirstrikað eins og gert er við eldri skjöl þegar líftíma þeirra á þinglýsingarvottorði er lokið.“ Skilja verður þessa ákvörðun svo að samkvæmt henni hafi sáttargerðin verið afmáð úr þinglýsingabók. Lýtur ágreiningur aðila að því hvort sú ákvörðun hafi verið réttmæt.

II

Í 1. mgr. 29. gr. þinglýsingalaga segir að þinglýsa skuli réttindum yfir fasteign til þess að þau haldi gildi sínu gagnvart þeim sem reisa rétt sinn á samningum um eignina og gagnvart skuldheimtumönnum eiganda eða annars rétthafa að eign. Samkvæmt 32. gr. laganna er réttarvernd eignarnámsgerða háð þinglýsingu. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði sagði meðal annars um síðarnefndu lagagreinina í athugasemdum með frumvarpi sem varð að þinglýsingalögum að það væri „eignarnámsgerðin í fullri mynd og hún ein“ sem gæti orðið grundvöllur þinglýsingar og þyrfti eigandi ekki að þola þá þinglýsingu á eign sinni fyrr en bætur hefðu verið greiddar. Samkvæmt 13. gr. laga nr. 11/1973 getur eignarnemi tekið umráð eignarnumins verðmætis gegn greiðslu matsfjárhæðar og kostnaðar af mati og sama gildir þegar sátt hefur orðið um eignarnámsbætur eftir 7. gr. laganna.

Við mat á því hvort sáttargerðin 30. janúar 2007 teljist eignarnámsgerð í skilningi 32. gr. þinglýsingalaga verður að horfa til efnis hennar. Í henni var lýst afmörkun hins eignarnumda lands og samkomulagi um endurgjald fyrir það. Þá sagði í sáttargerðinni að sóknaraðili yfirtæki hið eignarnumda landsvæði í samræmi við ákvæði laga nr. 11/1973 og bæri allan kostnað af þinglýsingu eignarnámsgerðar. Af þessu er ljóst að sáttargerðin var staðfesting á réttindum sóknaraðila yfir hinu eignarnumda landi og því eignarnámsgerð í skilningi 32. gr. þinglýsingalaga. Breytir þar engu þótt nú sé deilt um efndir ákvæða sáttargerðarinnar um annað en greiðslu peninga, en í þessu máli er hvorki til úrlausnar ágreiningur um það efni né hvort varnaraðilinn Þ-kk-nf hafi verið bær til að gera ráðstöfun sem þessa um land Vatnsenda. Að þessu virtu var sóknaraðila rétt að þinglýsa sáttargerðinni, enda var vernd réttinda hans samkvæmt henni háð þinglýsingu og eru engin rök til að telja þörf á þeirri vernd liðna undir lok, svo sem sýslumaður virðist hafa lagt til grundvallar ákvörðun sinni sem hér er deilt um. Verður krafa sóknaraðila því tekin til greina á þann hátt sem fram kemur í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum verður varnaraðilum í sameiningu gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Kópavogi 10. júní 2014 um að afmá úr þinglýsingabók sáttargerð 30. janúar 2007 um eignarnám á landi úr jörðinni Vatnsenda í Kópavogi.

Varnaraðilar, Þ-kk-nf H-kk-nf og dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, greiði í sameiningu sóknaraðila, Kópavogsbæ, samtals 1.000.000 krónur málskostnað í héraði og kærumálskostnað.