23/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi breytingu á kröfugerð H til lækkunar í máli sem hann hafði höfðað gegn K ehf. til greiðslu skuldar vegna uppgjörs á gjaldmiðlaskiptasamningi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K ehf. hefði lýst sig samþykkt því að félagið yrði dæmt til að greiða H stefnufjárhæðina og að það samþykki hefði staðið óraskað þótt H hefði síðar kosið að ívilna K ehf. með því að lækka upphaflega kröfu sína með bókun um breytta kröfugerð í málinu. Á því stigi hefðu lög ekki staðið til annars en að dómur yrði felldur á málið, eins og skýlaust væri boðið í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991, en í staðinn hefði héraðsdómur látið það viðgangast að K ehf. bæri fram kröfu um frávísun á breyttri kröfugerð H í málinu og síðan lagt úrskurð á hana. Þá var talið að héraðsdómara hefði ekki verið rétt að skipta sakarefninu þannig að fyrst yrði fjallað um það hvort vísa bæri breyttri kröfugerð H frá dómi, þar sem slík skipting á sakarefninu, sem K ehf. hafði leitað eftir á grundvelli 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, gæti aðeins varðað efnisatriði máls, en ekki formsatriði, sem taka þyrfti afstöðu til undir rekstri málsins, meðal annars samkvæmt 100. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. janúar 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2012, þar vísað var frá dómi kröfu, sem sóknaraðili gerði í máli sínu á hendur varnaraðila um að þeim síðarnefnda yrði gert að greiða sér 18.995.691.317 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. maí 2009 til greiðsludags, allt að frádregnum 10.735.196.334 krónum, sem greiðst hafi með skuldajöfnuði 14. nóvember 2008. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi með því „að frávísunarkröfu varnaraðila á þeirri lagfæringu sem sett var fram í endanlegri dómkröfu sóknaraðila á hdskj. nr. 49 verði hafnað“ og lagt fyrir héraðsdóm að taka „málið á ný til efnismeðferðar.“ Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að „hinn kærði úrskurður verði staðfestur þannig að breytingu á kröfu sóknaraðila, sem hann setti fram með bókun á hdskj. 49 við fyrirtöku málsins 11. maí 2012, verði vísað frá dómi“, en til vara að „breytingarkröfunni verði hafnað.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins var gerður samningur 26. ágúst 2005 milli Íslandsbanka hf., sem síðar fékk heitið Glitnir banki hf., og varnaraðila, sem þá bar nafnið Exista ehf., um að sá síðarnefndi tæki að láni hjá bankanum jafnvirði allt að 150.000.000 evra í gjaldmiðlum, sem varnaraðili myndi greina frá í beiðni um útborgun lánsins. Lánið átti að endurgreiða í einu lagi að liðnum tveimur árum frá útborgun þess, en varnaraðila var þó veittur réttur til að fá lánstímann lengdan með nánar tilteknum skilyrðum. Ákvæði í samningnum um hæð vaxta voru með þrennu móti eftir því hvort sá hluti lánsins, sem þeir yrðu greiddir af, yrði í íslenskum krónum, evrum eða öðrum erlendum gjaldmiðlum, en í öllum tilvikum áttu þeir að svara til nánar tilgreindra millibankavaxta að viðbættu 1,75% álagi. Vextir skyldu greiðast á sex mánaða fresti, í fyrsta sinn að liðnum þeim tíma frá útborgun lánsins. Varnaraðili beindi 30. ágúst 2005 útborgunarbeiðni til bankans og óskaði þar eftir að helmingur lánsins yrði í íslenskum krónum, fimmtungur í bandaríkjadölum, sama hlutfall í sterlingspundum og einn tíundi í svissneskum frönkum. Lánið virðist hafa verið greitt út í samræmi við þetta 2. september 2005. Varnaraðili og Glitnir banki hf. gerðu 17. ágúst 2007 viðauka við þennan samning, þar sem nokkrum atriðum í skilmálum hans var breytt, þar á meðal um tryggingar fyrir skuld varnaraðila, en í því sambandi var tekið upp ákvæði, sem lagði bann við því að hann hyglaði einum lánardrottni umfram aðra, svo sem „með skuldajöfnun krafna eða öðrum sambærilegum ráðstöfunum.“ Af gögnum málsins verður ráðið að lánstími samkvæmt samningnum hafi jafnframt verið framlengdur í ágúst 2007 um eitt ár.

Glitnir banki hf. framseldi sóknaraðila 2. maí 2008 kröfu sína samkvæmt lánssamningnum. Í samningi um framsalið kom meðal annars fram að sóknaraðili tilnefndi bankann sem umboðsmann sinn til að fara með öll réttindi og úrræði samkvæmt lánssamningnum. Í framhaldi af þessu gerðu málsaðilarnir ásamt bankanum yfirlýsingu 31. ágúst 2008 og var sóknaraðili þar nefndur lánveitandi og varnaraðili lántaki. Þar var kveðið á um að bankinn myndi „gera eða halda við einum eða fleiri gjaldeyrisskiptasamningum við lántaka á næsta 3 mánaða tímabili“, svo sem segir í framlagðri þýðingu þessarar yfirlýsingar, og skyldi lágmarksvirði gjaldmiðlaskiptasamninganna vera 420.000.000 evrur. Tekið var fram að yrðu þessir samningar ekki framlengdir að liðnu þriggja mánaða tímabili eða á síðari stigum yrði varnaraðila heimilt að „skuldajafna allri útistandandi hreinni stöðu sem er lántaka í hag á móti skuldbindingu lántaka við lánveitanda skv. núverandi láni ... Ef þær skuldbindingar sem á að skuldajafna eru í mismunandi gjaldmiðlum getur lántaki umreiknað hvora skuldbindinguna sem er miðað við markaðsgengi til þess að hægt sé að skuldajafna.“ Í tengslum við þetta gerðu málsaðilarnir síðan annan viðauka við lánssamninginn og var þar meðal annars kveðið á um lengingu lánstímans um eitt ár til 1. september 2009 og hækkun áðurnefnds álags á millibankavexti í 5,5%.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., vék stjórn félagsins frá og setti yfir það skilanefnd. Tveimur dögum síðar óskaði varnaraðili eftir því við bankann að öllum gjaldmiðlaskiptasamningum um íslenskar krónur og evrur milli þeirra yrði lokað og þeir gerðir upp eftir gengi, sem Evrópski seðlabankinn styddist við, en samkvæmt því hafi hver evra kostað 305 krónur. Þetta ítrekaði varnaraðili með bréfum 11. og 22. október 2008. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. sama mánaðar var tilteknum eignum og skuldbindingum Glitnis banka hf. ráðstafað til Nýja Glitnis banka hf., sem nú ber heitið Íslandsbanki hf. Gjaldmiðlaskiptasamningar varnaraðila við eldri bankann munu ekki hafa verið meðal þess, sem flutt var til nýja bankans með þeirri ákvörðun, en í henni var þess sérstaklega getið að framsal kröfuréttinda samkvæmt henni svipti ekki „skuldara rétti til skuldajöfnuðar sem hann átti gagnvart fyrri kröfuhafa eða þrotabúi hans.“ Varnaraðili lýsti 14. nóvember 2008 yfir skuldajöfnuði á kröfum sínum á hendur Glitni banka hf. samkvæmt gjaldmiðlaskiptasamningum, sem væru með „nettaðri stöðu“ varnaraðila í hag að fjárhæð 43.671.271.897 krónur, gegn kröfum þess banka, Nýja Glitni banka hf. og sóknaraðila á hendur sér, sem væru samtals 39.211.962.993 krónur. Í yfirlýsingunni var tekið fram að „uppgjör afleiðusamninga og lánssamninga miðar við skráð gengi Seðlabanka Evrópu á þeim degi þegar krafa var gerð um lokun afleiðusamninga, þann 9. október 2008.“ Með bréfi 18. desember 2008 tilkynnti Nýi Glitnir banki hf. varnaraðila að hafnað væri skuldajöfnuði, meðal annars á þeirri forsendu að útreikningar varnaraðila á stöðu gjaldmiðlaskiptasamninga væru rangir. Þessu andmælti varnaraðili með bréfi 2. mars 2009 og tilkynnti hann jafnframt sóknaraðila 4. sama mánaðar að hann hafi neytt réttar til skuldajafnaðar, sem kveðið hafi verið á um í fyrrnefndri yfirlýsingu þeirra og Glitnis banka hf. 31. ágúst 2008, milli inneignar sinnar samkvæmt gjaldmiðlaskiptasamningum við bankann og skuld við sóknaraðila samkvæmt lánssamningnum frá 26. ágúst 2005. Af þessum sökum teldi varnaraðili sóknaraðila ekki eiga kröfu á hendur sér. Með bréfi til varnaraðila 27. maí 2009 lýsti Glitnir banki hf. yfir gjaldfellingu á skuld þess fyrrnefnda samkvæmt lánssamningnum frá 26. ágúst 2005, meðal annars sökum þess að hann hafi ekki staðið skil á vöxtum á gjalddaga 2. mars 2009, og ítrekaði um leið að hafnað væri fyrrgreindri yfirlýsingu um skuldajöfnuð.

II

Sóknaraðili höfðaði mál þetta gegn varnaraðila 29. október 2009 til greiðslu skuldar að fjárhæð 18.995.691.317 krónur með dráttarvöxtum frá 27. maí 2009 til greiðsludags. Samkvæmt héraðsdómsstefnu nam sú fjárhæð höfuðstól skuldar varnaraðila samkvæmt lánssamningnum 26. ágúst 2005, sem umreiknaður væri yfir í íslenskar krónur að því leyti, sem skuldin var í erlendum gjaldmiðlum, eftir skráðu gengi þeirra hjá Seðlabanka Íslands 27. maí 2009 þegar hún var gjaldfelld. Við höfuðstól væri síðan bætt umsömdum vöxtum til gjalddaga 2. mars 2009 og dráttarvöxtum af þeim samningsvöxtum frá gjalddaganum til 27. maí sama ár, svo og umsömdum vöxtum af skuldinni á tímabilinu milli þessara tveggja dagsetninga. Í stefnunni var sérstaklega tekið fram að sóknaraðili hafnaði því að varnaraðili hafi greitt skuld sína með skuldajöfnuði, sem sá síðarnefndi hafi lýst yfir 14. nóvember 2008, en í því sambandi var meðal annars vísað til þess að sóknaraðili hafi ekki staðið í nokkurri skuld við varnaraðila.

Varnaraðili tók til varna gegn framangreindri dómkröfu sóknaraðila í greinargerð, sem lögð var fram á dómþingi 15. desember 2009. Í henni krafðist varnaraðili þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, en til vara að hann yrði sýknaður af kröfu sóknaraðila. Sýknukrafa varnaraðila var reist annars vegar á því að sóknaraðili væri rangur aðili að málinu með því að hann ætti ekki þau réttindi, sem hann leitaði dóms um, og hins vegar því að varnaraðili hafi nýtt gagnkröfu á grundvelli gjaldmiðlaskiptasamninga við Glitni banka hf. til skuldajafnaðar við kröfu sóknaraðila, en gagnkrafan hafi numið hærri fjárhæð. Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 var aðalkrafa varnaraðila um frávísun málsins ekki tekin til meðferðar, en hann lýsti yfir að fallið væri frá henni í þinghaldi 5. desember 2012.

Sóknaraðili lagði fram svonefnda bókun í þinghaldi í málinu 20. desember 2011, þar sem vísað var til þess að varnaraðili hafi frá öndverðu borið fyrir sig að krafa sóknaraðila væri fallin niður fyrir skuldajöfnuð, sem varnaraðili hafi lýst yfir 14. nóvember 2008. Í framhaldi af þessu sagði meðal annars eftirfarandi: „Þrátt fyrir að lögbundnum skilyrðum skuldajafnaðar sé ekki fullnægt ... hefur stefnandi ákveðið í þessu tilviki að samþykkja skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda miðað við stöðu krafna þann 9. október 2008 eins og lögmaður stefnda hefur haldið fram og gengi gjaldmiðla eins og það var skráð hjá Seðlabanka Íslands þann dag. Ekki er hins vegar fallist á að miða skuli við gengi gjaldmiðla eins og það var skráð hjá Seðlabanka Evrópu á þeim degi. ... Meginágreiningur aðila snýst því framvegis um hvaða gengi beri að leggja til grundvallar við útreikning á þeim afleiðukröfum sem stefndi hefur ákveðið að nota til skuldajafnaðar. ... Af þeim sökum mun stefnandi leggja fram nýja kröfugerð í næsta þinghaldi, sem felur í sér lækkun á kröfunni miðað við þessar forsendur.“

Í tilefni af framangreindu lagði varnaraðili fram í þinghaldi 23. apríl 2012 bókun, þar sem sagði meðal annars: „Kröfur stefnanda í máli þessu eru samningskröfur er falla undir nauðasamning stefnda sem Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti með úrskurði uppkveðnum 10. október 2010 ... Í þinghaldi 20. desember 2011 breytti stefnandi kröfugerð sinni í málinu og lýsti því yfir að hann hefði ákveðið að samþykkja skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda. Yfirlýsingin var gefin á forsendum sem stefndi samþykkir ekki og því er ekki samkomulag um skuldajöfnuðinn. Ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu stefnanda í málinu. Stefndi hefur lýst kröfunum, sem stefnandi hefur nú samþykkt til skuldajafnaðar, við slit Glitnis hf. Ágreiningur er um fjárhæðir krafnanna við slitastjórn Glitnis hf. ... Vegna framangreindrar breytingar á kröfugerð stefnanda lýsir stefndi því yfir að hann samþykki kröfur stefnanda eins og þeim er lýst í stefnu aðrar en málskostnaðarkröfu. Þess er krafist að málskostnaður falli niður.“

Sóknaraðili lagði fram skjal í þinghaldi 11. maí 2012, þar sem „endanlegar dómkröfur“ hans komu fram og hljóðuðu svo: „Þess er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 18.995.691.317,- með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. maí 2009 til greiðsludags, allt að frádregnum kr. 10.735.196.334,- sem stefndi greiddi inná kröfuna með skuldajöfnuði samkvæmt skuldajafnaðaryfirlýsingu dags. 14. nóvember 2008.“ Þá krafðist sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili lagði fram bókun í þinghaldi 30. maí 2012. Þar var því einkum borið við að vegna samþykkis varnaraðila á dómkröfu sóknaraðila, sem lýst var yfir 23. apríl sama ár, væri dómara „óheimilt að dæma kröfuna með öðrum hætti en samkvæmt upphaflegri kröfugerð í stefnu.“ Enn lagði varnaraðili fram bókun í þinghaldi 15. júní 2012, þar sem sagði meðal annars eftirfarandi: „Í því skyni að einfalda málsmeðferðina og komast hjá óþörfum töfum og kostnaði óskar stefndi þess að sakarefninu verði skipt þannig að sérstaklega verði fjallað um hvort breytt kröfugerð stefnanda komist að í málinu og þá hvort yfirlýsing stefnanda um að hann samþykki skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnda, en á öðrum forsendum en lýst var af hálfu stefnda, leiði til þess að stefndi geti ekki fallið frá kröfu sinni um skuldajöfnuð. Kröfur stefnda í þessum þætti málsins yrðu eftirfarandi: Aðallega að breytingu á kröfu stefnanda, sem hann setti fram með bókun á dskj. 49 við fyrirtöku málsins 11. maí 2012, verði vísað frá dómi, en til vara að henni verði hafnað.“ Sóknaraðili lagði af þessu tilefni fram enn eina bókun í þinghaldi 19. júní 2012, þar sem hann kvaðst ekki gera athugasemd við ósk varnaraðila um að sakarefni í málinu yrði skipt samkvæmt heimild í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991.

Í þinghaldi 19. júní 2012 ákvað héraðsdómari að verða við beiðni varnaraðila um skiptingu sakarefnis í málinu „þannig að fyrst verði málið flutt um gagnkröfu stefnda, sbr. fyrri bókanir lögmanna“, svo sem sagði í bókun í þingbók. Málið var næst tekið fyrir 5. desember 2012 og var það þá munnlega flutt um kröfu varnaraðila um að „breytingu á kröfu varnaraðila ... verði vísað frá dómi“. Hinn kærði úrskurður var síðan kveðinn upp af þessu tilefni 21. sama mánaðar.

III

Samkvæmt meginreglum einkamálaréttarfars, sem ákvæði d. liðar 1. mgr. 80. gr. og 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 eru meðal annarra reist á, hefur stefnandi máls í héraði einn forræði á því hvers hann krefst um úrlausn máls og er honum á þessum grunni í sjálfsvald sett að draga úr dómkröfu sinni undir rekstri máls uns það er tekið til dóms. Um þetta getur stefndi engu ráðið og er honum undir engum kringumstæðum fært að krefjast þess að stefnanda verði dæmt annað og meira en hann sjálfur krefst, heldur getur stefndi að því er efni máls varðar samþykkt kröfu stefnanda í einu og öllu, krafist sýknu af kröfunni eða krafist þess að stefnanda verði dæmt annað og minna en hann gerir kröfu um. Samþykki stefndi kröfu stefnanda skal málið dómtekið og dómur lagður á það í samræmi við það samþykki, sbr. 1. mgr. 98. gr. sömu laga.

Undir rekstri þessa máls hefur fyrrgreindum grundvallarreglum einkamálaréttarfars ekki verið gefinn gaumur sem skyldi. Eftir að málið hafði velkst fyrir héraðsdómi í nærfellt tvö og hálft ár kaus varnaraðili í þinghaldi 23. apríl 2012 að hverfa frá upphaflegri dómkröfu sinni um sýknu af kröfu sóknaraðila og lýsa þess í stað yfir samþykki á henni eins og hún hafði verið sett fram í stefnu. Áður hafði þó sóknaraðili lýst því yfir í þinghaldi 20. desember 2011 að hann hafi ákveðið að breyta dómkröfu sinni þannig að hún sætti lækkun vegna skuldajafnaðar af hendi varnaraðila. Við svo búið hefði að réttu lagi átt að taka málið til dóms samkvæmt 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991, eftir atvikum að undangengnu því að sóknaraðila gæfist þegar í stað kostur á að breyta dómkröfu sinni á þann hátt að hann leitaði aðeins dóms um lægri fjárhæð en hann gerði í öndverðu. Þrátt fyrir þetta frestaði héraðsdómur málinu til annars þinghalds 11. maí 2012, þar sem sóknaraðili breytti dómkröfu sinni þannig að hann krafðist dóms um aðra og lægri fjárhæð úr hendi varnaraðila en gert hafði verið í stefnu. Málið hafði þá ekki verið dómtekið og gat því sóknaraðili enn komið að þessari breytingu á upphaflegri kröfu sinni. Úr því að varnaraðili hafði í þinghaldinu 23. apríl 2012 lýst sig samþykkan því að hann yrði dæmdur til að greiða sóknaraðila 18.995.691.317 krónur með dráttarvöxtum frá 27. maí 2009 til greiðsludags leiðir af áðursögðu að það samþykki tók eðli máls samkvæmt einnig til þess, sem minna var, en sóknaraðili hafði í þinghaldinu 11. maí 2012 kosið að ívilna varnaraðila með því að 10.735.196.334 krónur yrðu dregnar frá upphaflegu kröfunni. Á þessu stigi stóðu lög ekki til annars en að dómur yrði felldur á málið, eins og skýlaust er boðið í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991, en í þeim dómi hefði í engu átt að taka afstöðu til málsástæðna aðilanna eða annarra röksemda, heldur leggja dóm á endanlega kröfu sóknaraðila í ljósi þess eins að varnaraðili hafi samþykkt hana. Gat dómstóla ekki varðað á hvaða forsendum aðilarnir hafi ákveðið að ráðstafa á þennan hátt sakarefninu hvor fyrir sitt leyti eða úr því sem komið var leyst úr hugsanlegum ágreiningi aðilanna um réttmæti slíkra forsendna.

Í stað þess að fara með málið á þann hátt, sem að framan segir, lét héraðsdómur viðgangast að varnaraðili bæri fram kröfu í þinghaldi 15. júní 2012 um að breytingu á kröfu sóknaraðila yrði vísað frá dómi. Án tillits til þess að varnaraðili hafði þegar á því stigi ráðstafað sakarefninu á þann hátt að hann samþykkti að verða dæmdur til að greiða sóknaraðila hærri fjárhæð en sá síðarnefndi nú kaus að fá dóm um, gat með engu staðist að breytingu til lækkunar á upphaflegri kröfu sóknaraðila yrði vísað frá dómi. Að auki verður ekki fram hjá því horft að þessi breytta krafa var eina dómkrafan, sem sóknaraðili hafði orðið uppi í málinu, og leiðir af sjálfu að ekki hefði verið annað unnt en að vísa því í heild frá dómi ef annmarkar hefðu verið á kröfunni, sem frávísun gætu valdið. Til viðbótar þessu var síðan sem áður segir farin sú leið í þinghaldi 19. júní 2012 samkvæmt beiðni varnaraðila að skipta sakarefni í málinu til þess eins að fjalla fyrst um það hvort vísa ætti kröfu sóknaraðila frá dómi. Slík skipting á sakarefninu, sem varnaraðili leitaði á grundvelli 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, getur aðeins varðað efnisatriði máls, en ekki formsatriði, sem taka þarf afstöðu til undir rekstri þess, meðal annars samkvæmt 100. gr. sömu laga.

Í ljósi þess alls, sem að framan greinir, verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að fella á þann hátt, sem áður er rakinn, efnisdóm á málið í samræmi við 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991.

Í ljósi atvika eru ekki efni til annars en að hvor aðili beri sinn kostnað af kærumáli þessu.

Það athugast að verulegar tafir hafa orðið á rekstri málsins fyrir héraðsdómi, sem haldbærar skýringar hafa ekki verið færðar fyrir. Einnig hafa aðilarnir eins og áður greinir ítrekað lagt fram í héraði bókanir, sem þeir hafa nefnt svo og geyma í verulegum mæli skriflegan málflutning. Þá hefur í hinum kærða úrskurði verið farin sú leið að nefna stefnda í héraði sóknaraðila og stefnanda varnaraðila, sem lagastoð er ekki fyrir og horfir síst til skýringar eins og atvikum er hér háttað.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.