212/2001

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni A. Rannsóknarviðtal var tekið við A undir stjórn lögreglu áður en 2. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 var breytt í núgildandi horf, sbr. 16. gr. laga nr. 36/1999. Var myndband af viðtalinu sýnt við aðalmeðferð málsins í héraði en jafnframt kom A fyrir héraðsdóm og var það viðtal við hana undir stjórn dómsformanns en þá vildi hún lítið tjá sig. Skoðun lækna útilokaði ekki að A hefði orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi og við úrlausn málsins var litið til þess að héraðsdómur, sem skipaður var tveimur embættisdómurum og sálfræðingi, hafði ekki talið varhugavert að leggja framburð stúlkunnar til grundvallar um sekt X. Dómendur Hæstaréttar höfðu og skoðað umrædd myndbönd. Var ekki talið andstætt 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 að líta til beggja viðtalanna við sönnunarmat málsins. Þegar þau voru virt, ásamt gögnum málsins í heild þótti hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hefði gerst brotlegur gagnvart A. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi sæta 8 mánaða fangelsi og greiða A 400.000 krónur í skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. júní 2001. Krefst ákæruvaldið staðfestingar á sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu og greiðslu skaðabóta eins og krafist er í ákæru.

Ákærði krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og skaðabótakröfu verði vísað frá dómi. Til vara krefst hann ómerkingar héraðsdóms, en til þrautavara, að refsing verði milduð, hún skilorðsbundin og dæmdar skaðabætur lækkaðar.

I.

Ómerkingarkrafa af hálfu ákærða er á því reist, auk þess sem skírskotað er til 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að í héraðsdómi sé byggt á framburði stúlkunnar A í öðru dómsmáli. Einnig hafi hún neitað að tjá sig fyrir dómi um sakarefnið. Þá skorti á sálfræðilegar athuganir bæði á stúlkunni og ákærða.

Eins og fram kemur í héraðsdómi voru lögð fram í máli þessu gögn úr máli, sem höfðað var á hendur bróður stúlkunnar fyrir kynferðisbrot gagnvart henni eftir að ætluðu atferli ákærða lauk. Ekki verður annað séð en að þessi gögn hafi verið lögð fram án athugasemda af hálfu verjanda ákærða. Þykir það og hafa verið nauðsynlegt varnarinnar vegna að þau lægju fyrir við meðferð málsins til að unnt yrði að ganga úr skugga um, hvort stúlkan gerði skýran greinarmun á þeim tveimur málum, sem hér um ræðir. Var héraðsdómurum nauðsynlegt að leggja mat á þetta atriði.

A kom fyrir dóm tæpum tveimur árum eftir að rannsóknarviðtal var tekið við hana í Barnahúsi, en það lá fyrir á myndbandi. Um framburð hennar fyrir dóminum var fjallað í sönnunarmati héraðsdóms. Þótt hún hafi verið ófús til að tjá sig að ráði um það, sem hún hafði áður skýrt frá í fyrrnefndu viðtali, getur það ekki leitt til ómerkingar dómsins.

Fyrir liggur í málinu skýrsla geðlæknis um rannsókn á ákærða, sem gerð er grein fyrir í héraðsdómi. Fram kom hjá geðlækninum fyrir dómi, að vegna erfiðleika í samstarfi við ákærða hafi hann aldrei komið til viðtals hjá sálfræðingi, eins og ætlunin hafi verið. Af þessum sökum varð rannsókn á geðhögum ákærða ekki eins fullkomin og að var stefnt. Það þykir þó ekki hafa staðið því í vegi að efnislegur dómur yrði lagður á málið.

Um stúlkuna lágu fyrir héraðsdómi skýrsla Barnahúss um greiningu og meðferð hennar þar og skýrsla sálfræðings um hana, sem gerð var eftir að upp kom að bróðir hennar hefði misnotað hana kynferðislega.

Að öllu þessu athuguðu þykja ekki efni til að taka ómerkingarkröfu verjanda ákærða til greina.

II.

Hinn 29. desember 1998 tók forstöðumaður Barnahúss rannsóknarviðtal við A undir stjórn lögreglunnar en þar voru mættir auk lögreglumanns fulltrúi ákæruvalds, skipaður talsmaður ákærða og starfsmaður barnaverndaryfirvalda. Stúlkan var tæplega sjö ára gömul er viðtalið fór fram. Var það tekið upp á myndband. Á þessum tíma hafði ákærða ekki verið kynnt kæra málsins. Viðtalið var tekið áður en 2. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 var breytt í núgildandi horf, sbr. 16. gr. laga nr. 36/1999. Í héraðsdómi er greint frá því, sem fram kom í rannsóknarviðtalinu. Við aðalmeðferð málsins í héraði 28. september 2000 var myndband af því sýnt. Jafnframt kom stúlkan fyrir dóminn þannig að viðtal var tekið við hana í sérstöku yfirheyrsluherbergi í Héraðsdómi Reykjavíkur og annaðist forstöðumaður Barnahúss það sem fyrr, en nú undir stjórn dómsformanns. Eins og fram kemur í héraðsdómi vildi stúlkan þá að mjög takmörkuðu leyti tjá sig um atferli ákærða, en þó sagðist hún engu hafa gleymt. Kvaðst hún reyna að gleyma málinu, en það gengi ekki og liði henni þá illa. Vildi hún þess vegna ekki segja frá þessu. Fram kom fyrir dómi hjá vitninu R-kvk-þgf B-kvk-þgf G-kvk-þgf félagsráðgjafa, sem hafði A til meðferðar og greiningar í Barnahúsi, að stúlkan hefði við meðferðina fengið þau skilaboð að hún væri búin að tala um þetta og þyrfti ekki að gera það oftar. Liði henni illa þegar hún ræddi þetta og stjórnaði því sjálf, hvenær hún gerði það.

Í héraðsdómi er greint frá vottorði J-kk-ef R. K-kk-ef barnalæknis og Þ-kvk-ef F. F-x-x kvensjúkdómalæknis 15. janúar 1999 um skoðun á A. Kom þar fram, að við skoðunina hafi ytri kynfæri hennar virst eðlileg, meyjarhaft heilt og engin merki um áverka. Segir og að skoðun útiloki þó ekki að stúlkan hafi orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi. Er Þ-kvk-nf F. F-x-x kom fyrir dóm við aðalmeðferð málsins sagði hún að það gæti komið heim og saman við frásögn stúlkunnar að innþrenging hefði átt sér stað milli rasskinna eða á svæðið fyrir framan leggöngin. Slíkt geti átt sér stað hvað eftir annað án þess að nokkur merki væru sjáanleg nema skoðun færi fram innan viku.

Héraðsdómur, sem skipaður var tveimur embættisdómurum og sálfræðingi, hefur lagt mat á frásagnir stúlkunnar í báðum framangreindum viðtölum, eins og nánar er lýst í niðurstöðu dómsins. Dómendur Hæstaréttar hafa og skoðað umrædd myndbönd. Líta verður til þess að stúlkan kom fyrir dóm við aðalmeðferð málsins í héraði og tjáði sig með þeim hætti, sem áður er lýst. Eins og hér stendur á og með hliðsjón af 2. og 3. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 verður það ekki talið andstætt 1. mgr. sömu greinar að líta til beggja viðtalanna við sönnunarmat málsins. Þegar þau eru virt ásamt gögnum málsins í heild, þar á meðal framburði R-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef félagsráðgjafa og þeirra, sem stúlkan greindi fyrst frá ætlaðri háttsemi ákærða og héraðsdómur hefur metið trúverðugan, þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst brotlegur gagnvart stúlkunni eins og lýst er í ákæru.

Að þessu athuguðu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Dæma ber ákærða til greiðslu áfrýjunarkostnaðar, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.