863/2016

T ehf. höfðaði mál á hendur B o.fl., eigendum jarðarinnar Bergstaða og krafðist viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta óskipt úr hendi B o.fl. vegna þeirrar háttsemi þeirra að hafa, á nánar tilgreindu tímabili, hindrað og reynt að hindra framleigutaka sína við stangveiðar í Tungufljóti og fyrir að hafa sjálf stundað og látið stunda stangveiðar í ánni fyrir landi jarðarinnar. Hafði T ehf. gert tvo leigusamninga um leigu veiðiréttar í Tungufljóti við hlutaðeigandi veiðifélög á árunum 2003 og 2010 og í kjölfarið hafið fiskrækt í ánni. B o.fl. töldu sig hins vegar óbundin af umræddum samningum. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að samningurinn frá 2003 hefði ekki verið bindandi fyrir B o.fl. en hins vegar hefði samningurinn frá 2010 verið skuldbindandi fyrir þau og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu. Hæstiréttur taldi jafnframt að T ehf. hefði verið rétt að beina kröfum sínum að B. o.fl. og að leggja yrði til grundvallar að þeim hefði a.m.k. verið kunnugt um að markvisst hefði verið reynt að hindra veiðar manna á vegum T ehf. fyrir landi Bergstaða og að á tilteknu ári hefðu þau öll tekið þátt í veiðum fyrir landi jarðarinnar eða verið fullkunnugt um að veiði væri þar ráðstafað í bága við samning T ehf. Vísaði H-kk-nf til þess að B o.fl. hefði borið samkvæmt lögum nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði að veita veiðimönnum á vegum T ehf. aðgang að veiðistöðum í landi jarðarinnar og hefði framganga þeirra við að hindra eða reyna að hindra veiði á vegum T ehf., svo og veiði þeirra sjálfra, farið í bága við þá lagaskyldu og þær samningsskyldur sem á þeim hvíldu. Með því að T ehf. taldist hafa leitt nægar líkur að því að það hefði orðið fyrir tjóni vegna þessa var viðurkenndur réttur félagsins til skaðabóta úr hendi B o.fl. vegna nánar tilgreind tímabils.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. desember 2016. Hann krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til skaðabóta úr höndum stefndu óskipt vegna tjóns sem hann hafi orðið fyrir af þeirri háttsemi stefndu að hafa ,,hindrað og reynt að hindra framleigutaka áfrýjanda við stangveiðar í Tungufljóti, Bláskógabyggð, á árunum“ 2007 til 2014 og ,,með því að hafa sjálf stundað eða látið stunda stangveiðar í ánni fyrir landi Bergstaða árin“ 2007 til 2011 í óleyfi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi beinir kröfu um viðurkenningu á rétti sínum til skaðabóta á hendur öllum stefndu og telur að ábyrgð þeirra sé óskipt. Hann kveður stefndu vera sameigendur jarðarinnar Bergstaða í Bláskógabyggð og að þeir eigi land að Tungufljóti. Stefndu hafi með sér sameignarsamning um Bergstaði frá 25. febrúar 2001 sem hafi verið þinglýst. Þar komi fram að veiðiréttindi jarðarinnar skuli vera í óskiptri sameign allra eigenda og jafnframt að eigendur sameignarinnar skuli kjósa stjórn ,,Bergstaðafélags“ til þess að fjalla um sameiginlega þætti varðandi jörðina. Loks komi þar fram að ákvarðanir stjórnar séu bindandi fyrir alla eigendur. Áfrýjandi kveðst byggja á því að allar ákvarðanir sem teknar hafi verið fyrir hönd eigenda Bergstaða og allar athafnir þeirra, sem lýst er í stefnu og gerð grein fyrir síðar í dóminum, hafi verið reistar á sameiginlegum ákvörðunum stefndu, sem þeir beri óskipta ábyrgð á.

Viðurkenningarkrafa áfrýjanda lýtur að því að hann eigi rétt til skaðabóta úr hendi allra stefndu ,,vegna þeirrar háttsemi ... að hafa hindrað og reynt að hindra framleigutaka ... við stangveiðar í Tungufljóti“ á árunum 2007 til 2014 og ,,með því að hafa sjálf stundað eða látið stunda stangveiðar í ánni fyrir landi Bergstaða“ á árunum 2007 til 2011 í óleyfi áfrýjanda.

Áfrýjandi hefur til stuðnings þeim röksemdum að stefndu hafi hindrað eða reynt að hindra stangveiðar á hans vegum í Tungufljóti á framangreindu tímabili lagt fram ljósmyndir af orðsendingum settum upp á skilti sem komið hafi verið fyrir við Tungufljót í landi Bergstaða þar sem veiðimönnum var tilkynnt að þeim væri óheimil veiði fyrir landi jarðarinnar og að leyfi sem þeir hafi keypt hjá Lax-á ehf., sem hafði með höndum sölu veiðileyfa fyrir áfrýjanda, giltu ekki um veiði í landi jarðarinnar. Undir þessar orðsendingar var ritað ,,Landeigendur á Bergstöðum“. Þá hefur áfrýjandi lagt fram blöð með orðsendingum á íslensku og ensku sem sett munu hafa verið á rúður bifreiða veiðimanna og afhent sumum þeirra. Þar kom meðal annars fram að veiði þeirra í Tungufljóti fyrir landi Bergstaða væri í óþökk landeigenda. Í orðsendingunni var einnig fjallað um fljótið sjálft og áhrif starfsemi áfrýjanda á lífríki þess, eins og eigendur Bergstaða töldu þau vera. Vísað var um frekari upplýsingar til vefsvæðisins www.tungufljot.is sem mun hafa verið haldið úti á vegum þeirra. Undir þessa orðsendingu var einnig ritað ,,Landeigendur á Bergstöðum“. Þá hefur áfrýjandi leitt mörg vitni, sem báru um tilraunir ónafngreindra manna á vegum landeigenda á Bergstöðum til að hindra menn á vegum áfrýjanda í að veiða í fljótinu fyrir landi jarðarinnar. Áfrýjandi hefur einnig leitt sem vitni starfsmenn Lax-ár ehf., sem leiðbeindu veiðimönnum við fljótið og jafnframt lagt fram fjölda tölvubréfa frá óánægðum veiðimönnum, sem keypt höfðu þar veiðileyfi, og hann telur sanna að menn á vegum landeigenda á Bergstöðum hafi með ýmsum aðgerðum truflað veiðimenn, sem reyndu veiði á vesturbakka fljótsins til móts við land jarðarinnar. Á grundvelli þessara gagna verður við það miðað að öllum sameigendum Bergstaða hafi að minnsta kosti verið kunnugt um að markvisst var reynt að hindra veiðar manna á vegum áfrýjanda fyrir landi jarðarinnar og frá bakkanum á móti, enda töldu sameigendur sig ekki bundna af samningum þeim, sem áfrýjandi gerði 2003 og 2010 og reisir kröfu sína á.

Síðara atriðið sem áfrýjandi telur leiða til þess að viðurkenna eigi skaðabótaskyldu er, sem fyrr greinir, að landeigendur að Bergstöðum hafi sjálfir eða menn á þeirra vegum veitt í fljótinu fyrir landi jarðarinnar, þótt gerður hafi verið samningur við áfrýjanda um leigu á því. Fyrir liggur að tveir sameigenda hafa viðurkennt að hafa veitt í ánni fram til 2010 og einn landeigenda Bergstaða var kærður fyrir ólöglegar veiðar sumarið 2010 og sakfelldur í Héraðsdómi Suðurlands fyrir þá háttsemi. Þá hafa einnig verið lögð fram gögn, sem sýna að landeigendur Bergstaða hafa sjálfir skipulagt og skipt veiði fyrir landi jarðarinnar á milli allra landeigenda frá 25. júní 2010 til 24. september það ár, með hléi frá 8. til 19. ágúst. Á þessu skjali voru tilgreindir þrír veiðistaðir í Tungufljóti fyrir landi Bergstaða og öllum sameigendum raðað niður á þá til veiða á tilgreindu tímabili. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að allir sameigendur hafi tekið þátt í veiðum fyrir landi jarðarinnar að minnsta kosti á árinu 2010 eða verið fullkunnugt um að veiði var ráðstafað á vegum sameigenda í bága við samninga þá, sem áfrýjandi reisir rétt sinn á.

Á skortir að samræmi sé milli þeirra sem tilgreindir eru sameigendur að Bergstöðum í sameignarsamningnum 25. febrúar 2001 og þeirra sem stefnt er í málinu. Á hinn bóginn er samræmi milli nafna þeirra sem skráðir eru landeigendur að Bergstöðum í Landskrá fasteigna 17. nóvember 2015 og stefndu. Áfrýjanda var samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heimilt að beina kröfu sinni að stefndu, enda reisir hann mál sitt á því að dómkröfur hans á hendur öllum stefndu verði raktar til sömu atvika eða aðstöðu. Það er meginregla skaðabótaréttar að þegar fleiri en einn geta verið skaðabótaskyldir sé það á valdi tjónþola að taka um það ákvörðun, hvort hann stefnir þeim öllum til heimtu skaðabóta, hluta þeirra eða aðeins einum. Velji hann að beina skaðabótakröfu sinni að fleirum en einum og fær þá kröfu viðurkennda er mælt fyrir um það í 25. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hvernig hinir bótaskyldu skuli skipta ábyrgðinni innbyrðis og hvaða atvik hafi þýðingu við þá skiptingu. Það uppgjör varðar tjónþola engu. Samkvæmt framansögðu tóku allir sameigendur ýmist þátt í að hindra veiði eða var fullkunnugt um ráðstafanir sem gerðar voru í því skyni. Með sama hætti verður lagt til grundvallar að allir sameigendur hafi tekið þátt í veiðum á því tímabili sem stefnukrafan tekur til, eða hluta þess, og verið fullkunnugt um að veiði var ráðstafað af hálfu sameigenda í blóra við þá samninga, sem áfrýjandi reisir rétt sinn á. Með vísan til alls þessa var áfrýjanda heimilt að beina kröfum sínum að öllum stefndu í málinu.

II

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að samningur áfrýjanda við Veiðifélagið Faxa frá 6. júlí 2003 hafi ekki verið bindandi fyrir stefndu. Jafnframt verður með vísan til forsendna dómsins staðfest sú niðurstaða að samningur áfrýjanda við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga 10. apríl 2010 hafi verið skuldbindandi fyrir stefndu og aðra veiðiréttareigendur neðan við fossinn Faxa í fljótinu. Sá samningur gilti frá upphafi veiðitímabilsins 2010.

Áfrýjandi höfðar mál þetta til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi stefndu vegna háttsemi þeirra sem tiltekin er í kröfugerð hans. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu kemur aðeins til álita að háttsemi stefndu frá upphafi veiðitímabilsins 2010 og síðar geti leitt til skaðabótaskyldu þeirra. Þar sem stefndu voru bundin af samningnum 10. apríl 2010 um ráðstöfun Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga á veiðiréttindum fyrir landi sínu bar þeim, samkvæmt fyrirmælum 4. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði, að veita veiðimönnum á vegum áfrýjanda aðgang að veiðistöðum í fljótinu fyrir landi jarðarinnar. Framganga stefndu og manna sem þeir bera ábyrgð á í því skyni að hindra veiði eða reyna að hindra veiði manna á vegum áfrýjanda á árinu 2010 og síðar fór í bága við framangreinda lagaskyldu og þær skyldur sem samningurinn lagði stefndu á herðar. Þá fór ráðstöfun stefndu á veiði fyrir landi sínu á árinu 2010, veiði þeirra sjálfra eða manna á þeirra vegum á því ári einnig í bága við framangreint lagaákvæði og ákvæði samningsins. Háttsemin, sem að framan greinir, og stefndu bera ábyrgð á var þeim saknæm og ólögmæt.

Áfrýjandi hefur í málinu leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af áðurgreindri háttsemi sem stefndu samkvæmt framansögðu bera óskipta ábyrgð á. Hann hefur með þessu fullnægt þeim skilyrðum sem gerð verða til þess að fallist verði á viðurkenningarkröfu hans.

Stefndu verður gert að greiða áfrýjanda óskipt málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda, Tungufljóts ehf., til skaðabóta óskipt úr hendi stefndu, B-kk-ef G-kk-ef, E-kk-ef E. S-kk-ef, E-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef, G-kvk-ef H-kvk-ef, G-kvk-ef G-kvk-ef, G-kvk-ef G-kvk-ef, H-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef, H-kk-ef J-kk-ef, J-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef, J-kvk-ef G-kvk-ef E-kvk-ef, K-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, M-kvk-ef P-kvk-ef G-kvk-ef, Ó-kk-ef G. E. S-kk-ef, Ó-kk-ef J. B-kk-ef, S-kvk-ef H. J. B-kk-ef, S-kk-ef H. S-kk-ef, V-kvk-ef V-kvk-ef, V-kk-ef E-kk-ef, V-kk-ef G-kk-ef og Þ-kk-ef F. G-kk-ef, vegna tjóns sem áfrýjandi hefur orðið fyrir vegna þeirrar háttsemi stefndu að hafa hindrað eða reynt að hindra stangveiði í Tungufljóti á vegum áfrýjanda fyrir landi jarðarinnar Bergstaða árin 2010 til 2014 og með því að hafa sjálf í óleyfi áfrýjanda stundað eða látið stunda stangveiði í fljótinu á árinu 2010.

Stefndu greiði óskipt áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 2.000.000 krónur.