464/2007

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa þröngvað Y til samræðis og annarra kynferðismaka á salerni hótelsins S. Í héraðsdómi var X sýknaður af ákærunni. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. júlí 2007 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum gerð refsing.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Með ákæru í málinu 31. maí 2007 var ákærða, sem fæddur er 1988, gefið að sök að hafa aðfaranótt 17. mars 2007 þröngvað Y, fæddri 1987, á salerni í kjallara Hótels Sögu í Reykjavík til samræðis og annarra kynferðismaka með því að ýta henni inn á salernisbás og halda henni þar meðan hann hafi komið fram vilja sínum, en hann hafi haft við hana munnmök, sleikt á henni kynfæri, haft við hana samræði og reynt að setja getnaðarlim sinn í endaþarm hennar. Þótti þetta varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og þeim var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007, sbr. áður 194. gr. fyrrnefndu laganna, svo sem þeim hafði verið breytt með 2. gr. laga nr. 40/1992.

Í hinum áfrýjaða dómi er greint í einstökum atriðum frá framburði Y og skýrslum ákærða um atvikin, sem ákæra tekur til, en um sumt er samræmi milli þeirra og um annað misræmi. Þeim ber saman um að leiðir þeirra hafi legið saman í gangi á Hótel Sögu þegar Y hafði farið út úr svonefndum Súlnasal og verið að leita að salerni, en í ganginum hafi ákærði verið fyrir ásamt tveimur eða þremur öðrum mönnum. Þau hafi aldrei hist áður og Y verið nokkuð ölvuð. Hún hafi spurt hvar salerni væri og ákærði svarað að það væri niðri og boðist til að fylgja henni þangað. Þeim ber ekki saman um hvort hún hafi þegið þetta boð. Ákærði kveðst hafa gengið með Y niður stiga og haldið um mitti hennar til að styðja hana, en fyrir dómi sagði hún þetta vel geta verið. Þau bera á sama veg um að Y hafi gengið inn á kvennasalerni þegar komið var í kjallarann, en kona, sem þar var stödd fyrir, hafi hindrað að ákærði gengi þangað inn. Y kveðst hafa farið þar inn í klefa og lokað á eftir sér, en þegar hún hafi haldið þaðan út hafi ákærði verið kominn inn á kvennasalernið og verið þar einn framan við klefana. Um atvik upp frá þessu ber mikið þeim í milli. Y segir ákærða hafa ýtt henni inn í klefa, læst að þeim, dregið niður um hana sokkabuxur og nærbuxur, ýtt henni niður á klósettsetu og neytt hana til munnmaka, en síðan ýtt henni niður á gólfið og haft við hana samfarir. Segist hún sökum andlegs áfalls hvorki hafa kallað á hjálp né veitt mótspyrnu fyrr en hún hafi fundið fyrir miklum sársauka af samförunum og náð að komast undan ákærða, opna dyrnar og fara fram úr klefanum. Ákærði segir á hinn bóginn að þegar Y hafi komið fram úr klefanum hafi hann spurt hvað ætti að gerast næst, svo sem hún hefur jafnframt borið, en hún síðan boðið honum að fá sopa af drykk, sem hún hafi haldið á, og þau farið að tala saman. Atlot hafi svo byrjað milli þeirra og þau farið inn í salernisklefa. Þau hafi afklæðst þar að nokkru og reynt án árangurs að hafa samfarir standandi, en hann svo sest á klósettið undir henni og þau haft samfarir þannig um stund. Y hafi síðan viljað hætta samförunum og þau þá farið út úr klefanum. Atvikum, sem gerðust eftir þetta, er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Í niðurstöðum héraðsdóms kemur fram að ef byggt yrði á frásögn Y um atburði eftir að hún og ákærði hittust framan við klefa á kvennasalerninu, nánar tiltekið að ákærði hafi ýtt henni inn í klefa, læst honum, dregið niður um hana, ýtt henni niður á salerni og síðan á gólf, væri ekki hlutrænt séð um ofbeldi að ræða í skilningi 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, en þetta eitt nægi ákærða til sýknu. Ályktun þessi um lögskýringu fær ekki staðist í ljósi dómaframkvæmdar, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 8. mars 2007 í máli nr. 589/2006 og 31. maí 2007 í máli nr. 48/2007. Í hinum áfrýjaða dómi er á hinn bóginn ekki tekin í þessu sambandi skýr afstaða til þess hvort byggja eigi á frásögn Y um þessi atriði eða hver atvik að öðru leyti verði lögð til grundvallar.

Í héraðsdómi er komist að þeirri niðurstöðu að því megi slá föstu að Y hafi ekki viljað eiga samræði eða önnur kynferðismök við ákærða. Þar er þó jafnframt vísað til þess að Y hafi borið að hún hafi orðið fyrir andlegu áfalli þegar ákærði ýtti henni inn í salernisklefa og hafi hún enga mótspyrnu veitt fyrr en hún hafi fundið fyrir sársauka milli fótanna og náð að komast undan honum. Ákærði hafi farið öllu sínu fram án viðnáms hennar eða mótmæla og hún ekki kallað eftir hjálp þótt hún yrði vör mannaferða utan við klefann. Fram að því að þau fóru inn í klefann hafi hún ekki gefið honum ástæðu til að telja hana sér andhverfa, en að því virtu hafi honum ekki hlotið að vera ljóst að samræðið og kynmökin væru að óvilja hennar.

Um þetta er til þess að líta að ákærði og Y hafa borið á einn veg um að þau hafi aldrei hist fyrr en leiðir þeirra lágu saman þegar hún var að leita að salerni, svo sem áður er lýst. Ákærða var að eigin sögn ljóst að Y væri mjög drukkin. Þegar þau hittust skiptust þau samkvæmt frásögn beggja á fáeinum orðum, en fóru síðan niður stiga uns leiðir skildu framan við kvennasalernið í kjallara Hótels Sögu. Þótt ákærði kunni að hafa haldið um mitti Y á þessari stuttu vegalengd, að eigin sögn til að styðja hana sökum ölvunar, gaf það honum ekkert tilefni til ályktana um að hún vildi eiga kynferðisleg samskipti við hann. Mat á því hvort ákærða hafi átt að vera ljóst að Y hafi ekki viljað eiga kynmök við hann verður þannig ekki að réttu lagi reist á þeim grunni að hún hafi ekki verið honum andhverf áður en hún fór inn á salernið. Við það mat verður heldur ekki horft fram hjá því að ákærði fór inn á salerni, sem var sérstaklega ætlað konum, og beið þar framan við lokaðan klefa, en af frásögn hans verður ekki séð að hann hafi talið Y hafa hvatt sig til þess eða látið að því liggja að hún óskaði eftir að hann kæmi þangað. Er óhjákvæmilegt að tekið sé tillit til þess við mat á hugrænni afstöðu ákærða.

Af þeim ástæðum, sem að framan greinir, eru niðurstöður héraðsdóms ekki reistar á viðhlítandi grunni, en við frekara mat á atriðum, sem úrslitum hljóta að ráða, verður að taka meðal annars mið af sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitna fyrir dómi. Vegna þessa verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til þess að aðalmeðferð geti farið eftir þörfum fram á ný og dómur verði aftur felldur á það.

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði verður að bíða nýs efnisdóms, en fella verður áfrýjunarkostnað málsins á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.