844/2014

X var meðal þrettán ákærðra í máli Á fyrir brot gegn samkeppnislögum. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, var ákæru Á á hendur X vísað frá dómi þar sem ekki hefði legið fyrir kæra frá S til lögreglu vegna meintra brota hans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skýrlega yrði ráðið af 42. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005, sbr. 5. gr. laga nr. 52/2007, að það væri í verkahring S að taka ákvörðun um hvort að einstaklingur yrði kærður til lögreglu vegna brots gegn samkeppnislögum. Hefði lögreglu og ákæruvaldi samkvæmt því verið óheimilt að taka mál X til rannsóknar og útgáfu ákæru á hendur honum.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma H-kk-nf I. J-kk-nf hæstaréttardómari og G-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. desember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2014, þar sem ákæru sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í t. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar þátt sóknaraðila.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er varnaraðili meðal þrettán ákærðra í máli sem ákæruvaldið höfðaði með ákæru 23. apríl 2014 fyrir brot gegn samkeppnislögum. Ákærðu voru starfsmenn [...] og [...]. Varnaraðili starfaði í afleysingum í [...] þegar ætlað brot hans átti sér stað hinn 28. febrúar 2011. Var brot hans talið varða við a. lið 2. mgr. 41. gr. a, sbr. 1. mgr., samkeppnislaga nr. 44/2005, sbr. 4. gr. laga um breytingu á samkeppnislögum nr. 52/2007, sbr. a. lið 2. mgr. 10. gr., sbr. 1. mgr., laga nr. 44/2005.

Í máli þessu liggur fyrir að Samkeppniseftirlitið kærði tíu einstaklinga 30. nóvember 2010 fyrir brot gegn samkeppnislögum. Að fengnum gögnum frá lögreglu lagði Samkeppniseftirlitið fram viðbótarkæru 23. febrúar 2011 þar sem níu einstaklingar til viðbótar voru kærðir til lögreglu og síðan aðra viðbótarkæru 7. mars sama ár á hendur fimm öðrum einstaklingum. Óumdeilt er að varnaraðili var ekki einn þeirra sem tilgreindir voru í þessum kærum.

Með 5. gr. laga nr. 52/2007 voru gerðar gagngerar breytingar á 42. gr. samkeppnislaga í þeim í þeim tilgangi að eyða óvissu um verkaskiptingu milli Samkeppniseftirlitsins og lögreglu. Í 1. mgr. 42. gr., eins og henni var breytt með 5. gr. laga nr. 52/2007, segir að brot gegn lögunum sæti aðeins rannsókn lögreglu að undangenginni kæru Samkeppniseftirlitsins. Í nefndaráliti um frumvarp til laga um breytinguna var tekið fram að hér væri um að ræða ákveðna takmörkun á valdi ríkissaksóknara og lögreglu til rannsóknar sakamála. Taldi nefndin mikilvægt að Samkeppniseftirlitið gætti samræmis við afgreiðslu mála sem og jafnræðis sakborninga. Í 2. mgr. er kveðið á um að Samkeppniseftirlitið eigi að meta, með tilliti til grófleika brots og réttarvörslusjónarmiða, hvort sá hluti málsins sem varðar refsiábyrgð einstaklings skuli kærður til lögreglu. Kom fram í lögskýringargögnum að tilgangur ákvæðisins væri sá að aðeins alvarlegustu málin vegna brota sem framin væru af ásetningi eða vítaverðu gáleysi yrðu kærð til lögreglu. Samkvæmt 3. mgr. getur Samkeppniseftirlitið ákveðið að kæra ekki einstakling hafi hann, eða fyrirtæki sem hann starfar hjá eða er í stjórn hjá, haft frumkvæði að því að láta Samkeppniseftirlitinu í té upplýsingar eða gögn vegna ætlaðra brota gegn 10. eða 12. gr. sem geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða eru mikilvæg viðbót að mati eftirlitsins við þau sönnunargögn sem það hefur þegar í fórum sínum, enda séu nánari skilyrði uppfyllt sem Samkeppniseftirlitið mælir fyrir um í reglum. Að lokum er mælt fyrir um það í 7. mgr. að ákærandi geti sent mál sem varðar brot á samkeppnislögum og gögn því tengd til Samkeppniseftirlitsins til meðferðar og ákvörðunar.

Af 42. gr. samkeppnislaga verður samkvæmt framansögðu skýrlega ráðið að það er í verkahring Samkeppniseftirlitsins að taka ákvörðun um hvort einstaklingur verði kærður til lögreglu vegna brots gegn samkeppnislögum. Var lögreglu og ákæruvaldi samkvæmt því óheimilt að taka mál varnaraðila til rannsóknar og útgáfu ákæru á hendur honum, þar sem ekki lá fyrir kæra frá Samkeppniseftirlitinu. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda varnaraðila, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda varnaraðila, V-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 434.000 krónur.