373/2017

G höfðaði mál á hendur D ehf., F ehf. og Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna nánar tilgreindra annmarka á þjónustu Í, sem hann hafði veitt á árunum 2005 til 2008 í störfum sínum sem löggiltur endurskoðandi hjá D ehf. og F ehf. Höfðu félögin, sem vinnuveitendur Í, hvort um sig gert G reikninga fyrir þóknun vegna þessarar þjónustu. Að undangenginni rannsókn á skattskilum G árið 2010 endurákvörðuðu skattyfirvöld tekjur G til hækkunar á nánar tilgreindum fjárhæðum vegna tekjuáranna 2005 og 2007 og við þá vantöldu skattstofna var síðan bætt við álagi á grundvelli 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. G taldi að vegna þessa álags hafi opinber gjöld hans orðið hærri eftir endurákvörðun gjalda en þau hefðu orðið ef réttilega hefði verið staðið að skattframtölum hans í öndverðu af hálfu Í. Þá hafi hann þurft að bera kostnað af þjónustu lögmanna í tengslum við skattrannsókn og endurákvörðun gjalda sinna. Héraðsdómur féllst á skaðabótaábyrgð D ehf., F ehf. og Í og voru þeir allir dæmdir til að greiða G skaðabætur að nánar tilgreindri fjárhæð vegna tjóns sem mætti rekja til skattskila vegna tekjuársins 2005, en F ehf. og Í var gert að greiða G skaðabætur að tiltekinni fjárhæð vegna tjóns sem rakið yrði til skattskila vegna tekjuársins 2007. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms að frágengnum ákvæðum um málskostnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 14. júní 2017. Þeir krefjast hver fyrir sitt leyti aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að þær verði lækkaðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi kveður stefndi áfrýjandann Í-kk-nf G-kk-nf, sem hafi löggildingu til starfa sem endurskoðandi, hafa á árunum 2005 til 2008 veitt sér sérfræðiþjónustu með ráðgjöf um viðskipti og vinnu við færslu bókhalds, reikningshald og gerð skattframtala. Hafi áfrýjandinn Í-kk-nf fram til ársloka 2005 verið starfsmaður áfrýjandans Deloitte ehf., en tekið þá til starfa hjá áfrýjandanum Fjárstoð ehf., sem á þeim tíma hafi verið dótturfélag áfrýjandans Deloitte ehf. Hafi þau félög sem vinnuveitendur áfrýjandans Í-kk-ef hvort um sig gert stefnda reikninga fyrir þóknun vegna þessarar þjónustu á viðkomandi tímabilum. Skattrannsóknarstjóri hafi haustið 2010 tekið til rannsóknar skattskil stefnda vegna tekjuáranna 2005 til 2008. Á grundvelli þeirrar rannsóknar hafi ríkisskattstjóri endurákveðið opinber gjöld stefnda með úrskurði 20. nóvember 2013, sem stefndi hafi skotið til yfirskattanefndar. Í úrskurði nefndarinnar 21. október 2015 hafi gjöld stefnda verið lækkuð frá því, sem ríkisskattstjóri hafði byggt á, en eftir hafi þó staðið endurákvörðun um hækkun tekna stefnda annars vegar um 50.324.640 krónur á tekjuárinu 2005 og hins vegar um 90.230.000 krónur á tekjuárinu 2007. Við þessa vantöldu skattstofna hafi síðan verið bætt 25% álagi á grundvelli 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Vegna þessa álags hafi opinber gjöld stefnda orðið hærri eftir endurákvörðun gjalda en þau hefðu orðið ef réttilega hefði verið staðið að skattframtölum hans í öndverðu, en þar muni 4.566.407 krónum vegna tekjuársins 2005 og 7.680.288 krónum vegna tekjuársins 2007. Þá hafi stefndi þurft að bera kostnað af þjónustu lögmanna í tengslum við skattrannsókn og endurákvörðun gjalda sinna, en hlutfallslega megi skipta þeim kostnaði þannig að 1.201.639 krónur hafi varðað tekjuárið 2005 og 2.021.049 krónur tekjuárið 2007. Stefndi kveðst telja að rekja megi endurákvörðun gjalda sinna til þess að á þjónustu áfrýjandans Í-kk-ef hafi verið nánar tilgreindir annmarkar, sem hafi valdið stefnda tjóni sem svari áðurgreindri hækkun opinberra gjalda vegna álags af vantöldum skattstofnum og kostnaði af aðstoð lögmanna við málsmeðferð fyrir skattyfirvöldum. Nemi þetta tjón samkvæmt framansögðu samtals 5.768.046 krónum vegna tekjuársins 2005, en 9.701.337 krónum vegna tekjuársins 2007. Stefndi höfðaði mál þetta 19. september 2016 til heimtu skaðabóta á þessum grunni úr hendi áfrýjenda og krafði þá alla óskipt um fyrrnefndu fjárhæðina, en áfrýjendurna Fjárstoð ehf. og Í-kk-þf óskipt um þá síðarnefndu. Með hinum áfrýjaða dómi voru kröfur stefnda teknar til greina á þann hátt að áfrýjendurnir voru allir dæmdir til að greiða honum 5.167.227 krónur í skaðabætur vegna tjóns, sem rekja mætti til skattskila vegna tekjuársins 2005, en áfrýjendunum Fjárstoð ehf. og Í-kk-þgf var gert að greiða stefnda skaðabætur að fjárhæð 5.618.698 krónur vegna tjóns, sem rakið yrði til skattskila vegna tekjuársins 2007. Stefndi hefur ekki gagnáfrýjað héraðsdómi og er hann því ekki til endurskoðunar um atriði, sem varða þá þætti í upphaflegum dómkröfum stefnda sem hafnað var í héraði. Að því gættu má að frágengnum ákvæðum hins áfrýjaða dóms um málskostnað staðfesta hann með vísan til forsendna hans, sem snúa að þeim hluta málsins sem hér er til endurskoðunar.

Samkvæmt forsendum hins áfrýjaða dóms komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu um málskostnað að áfrýjendum bæri öllum í sameiningu að greiða stefnda 800.000 krónur, en því til viðbótar skyldu áfrýjendurnir Fjárstoð ehf. og Í-kk-nf óskipt greiða stefnda sömu fjárhæð. Þessi tvíþætta ákvörðun um málskostnað hefur sýnilega tengst því að stefndi beindi samkvæmt áðursögðu annarri dómkröfu sinni að öllum áfrýjendunum, en hinni eingöngu að Fjárstoð ehf. og Ívari. Í dómsorði, sem óhjákvæmilega verður að miða við um niðurstöðu máls, sbr. 2. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, var á hinn bóginn mælt fyrir um að allir áfrýjendurnir skyldu sameiginlega greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað, svo og að áfrýjandanum Deloitte ehf. en ekki áfrýjandanum Fjárstoð ehf. bæri ásamt áfrýjandanum Í-kk-þgf að greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað. Samkvæmt því, sem fram kom við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti, hefur ekki verið neytt heimildar í síðari málslið 3. mgr. 116. gr. sömu laga til að leita atbeina héraðsdóms til að leiðrétta þessa bersýnilegu villu. Að kröfu áfrýjandans Deloitte ehf., sem fram kom í greinargerð hans hér fyrir dómi, verður að fella niður ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðsluskyldu hans að þessu leyti, en ekki er þess í stað unnt að fella hana á áfrýjandann Fjárstoð ehf., enda hefur dóminum ekki verið gagnáfrýjað. Fer því um málskostnað í héraði samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjendur, Deloitte ehf., Fjárstoð ehf. og Í-kk-nf G-kk-nf, greiði óskipt stefnda, G-kk-þgf S-kk-þgf, 800.000 krónur í málskostnað í héraði. Að auki skal áfrýjandi Í-kk-nf einn greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað í héraði.

Áfrýjendur greiði óskipt stefnda 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.