218/2008

L ehf., sem gerði út bát til fiskveiða, stefndi íslenska ríkinu og krafðist þess að ákvörðun skattstjóra, sem staðfest var með úrskurði yfirskattanefndar, um endurákvörðun á reiknuðu endurgjaldi eiganda L ehf. vegna vinnu í þágu félagsins á rekstrarárinu 2002, yrði ógilt. Laut ágreiningur aðila einkum að því hvort nægileg lagastoð væri fyrir ákvæði í reglum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald vegna starfa á því ári, en samkvæmt því skyldi reiknað endurgjald vera 40% af aflaverðmæti báts. Samkvæmt 2. mgr. liðar A.1. í 7. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum skyldi maður sem vann við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Sama gilti meðal annars um vinnu við atvinnurekstur lögaðila, þar sem viðkomandi maður var í ráðandi stöðu vegna eignar- eða stjórnunaraðildar. Í 1. mgr. 59. gr. laganna, sbr. 28. gr. laga nr. 133/2001, var kveðið á um að ríkisskattstjóri skyldi við upphaf hvers tekjuárs setja reglur um reiknað endurgjald, en við ákvörðun á lágmarki endurgjaldsins skyldi höfð hliðsjón af „raunverulegum tekjum fyrir sambærileg störf.“ Talið var að íslenska ríkið hefði ekki vísað til neinnar viðmiðunar, sem stutt gæti að raunverulegar tekjur sjómanna fyrir sambærileg störf á þessum tíma hafi samsvarað 40% af heildarverðmæti afla. Var því ekki talið sýnt fram á að þessi viðmiðun hafi haft næga stoð í áðurnefndu ákvæði 1. mgr. 59. gr. laga nr. 75/1981. Var ákvörðun skattstjóra, sem staðfest var með úrskurði yfirskattanefndar, því ógilt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. apríl 2008 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi er einkahlutafélag, sem gerir út til fiskveiða bát sem er minni en 12 rúmlestir. Málið snýst um úrskurð skattstjórans í Vestfjarðaumdæmi 6. apríl 2005, sem staðfestur var með úrskurði yfirskattanefndar 21. júní 2006, um endurákvörðun á reiknuðu endurgjaldi eiganda stefnda, M-kk-ef Ó-kk-ef, vegna vinnu í þágu félagsins á rekstrarárinu 2002. Málavöxtum og málsástæðum er lýst í hinum áfrýjaða dómi, en eins og þar kemur fram lýtur meginágreiningur aðilanna að því hvort nægileg lagastoð sé fyrir ákvæði 5. liðar flokks F í reglum ríkisskattstjóra 17. janúar 2002 um reiknað endurgjald vegna starfa á því ári.

Samkvæmt 2. mgr. liðar A.1. í 7. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum skyldi maður sem vann við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Sama gilti meðal annars um vinnu við atvinnurekstur lögaðila, þar sem viðkomandi maður var í ráðandi stöðu vegna eignar- eða stjórnunaraðildar. Í 1. mgr. 59. gr. laganna, sbr. 28. gr. laga nr. 133/2001, var kveðið á um að ríkisskattstjóri skyldi við upphaf hvers tekjuárs setja reglur um reiknað endurgjald, en við ákvörðun á lágmarki endurgjaldsins skyldi höfð hliðsjón af „raunverulegum tekjum fyrir sambærileg störf.“

Fyrrnefndar reglur ríkisskattstjóra 17. janúar 2002 voru settar á þeim grunni, sem hér var getið, og birtar í B-deild Stjórnartíðinda í auglýsingu nr. 39/2002. Þar voru viðmiðunarfjárhæðir reiknaðs endurgjalds ákveðnar í átta stafliðum frá A til H eftir eðli starfa. Viðmiðunarlaun vegna sjómanna, sem störfuðu sem skipverjar við útgerð og nutu sjómannaafsláttar af launum sínum, voru ákveðin í flokki F, sem skipt var í fimm liði, en í hverjum lið voru tilgreind bæði mánaðarlaun og árslaun. Fyrsti liðurinn tók til skipstjóra, annar liðurinn til stýrimanna og vélstjóra, sá þriðji til matsveina og bátsmanna og sá fjórði til háseta. Um þessa fjóra liði gilti þó sú regla að reiknað endurgjald þeirra, sem þar áttu undir, skyldi „að lágmarki miðast við aflahlut skv. kjarasamningi og hliðstæðar greiðslur til annarra skipverja á sama skipi eða hliðstæðu.“ Á þessum tíma munu ekki hafa verið í gildi almennir kjarasamningar vegna starfa sjómanna á smábátum, en um viðmiðunarlaun þeirra voru ákvæði í fimmta lið F flokks. Samkvæmt þeim lið voru mánaðarlaun og árslaun þau sömu og ákveðin voru fyrir háseta í fjórða lið þessa flokks, en þó var áskilið að „reiknað endurgjald og greidd laun samtals skulu ekki vera lægra en 40% af aflaverðmæti bátsins.“

Samkvæmt fyrrnefndri 1. mgr. 59. gr. laga nr. 75/1981 bar ríkisskattstjóra að hafa hliðsjón af raunverulegum tekjum fyrir sambærileg störf við ákvörðun á lágmarki reiknaðs endurgjalds. Áfrýjandi hefur í málatilbúnaði sínum vísað til þess að ríkisskattstjóri hafi við ákvörðun endurgjaldsins í fimmta lið F flokks tekið mið af 1. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, þar sem mælt er fyrir um að við sölu óunnins afla fiskiskipa hér á landi sé skiptaverðmæti til hlutaskipta og aflaverðlauna 75% af því heildarverðmæti, sem útgerðin fái fyrir aflann. Um þetta er þess að gæta að lög nr. 24/1986 kveða á um grundvöll hlutaskipta, en í kjarasamningum er á hinn bóginn fjallað um hvað sjómenn fái í sinn hlut af skiptaverðmætinu. Af ákvæðum þessara laga verða því engar ályktanir dregnar um raunverulega hlutdeild sjómanna í aflaverðmæti, sem hafa mætti til viðmiðunar við ákvörðun á lágmarki reiknaðs endurgjalds. Áfrýjandi hefur ekki í málatilbúnaði sínum vísað til neinnar annarrar viðmiðunar, sem stutt gæti að raunverulegar tekjur sjómanna fyrir sambærileg störf á þessum tíma hafi samsvarað 40% af heildarverðmæti afla. Áfrýjandi hefur því ekki sýnt fram á að þessi viðmiðun hafi haft næga stoð í áðurnefndu ákvæði 1. mgr. 59. gr. laga nr. 75/1981. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi úrskurður skattstjórans í Vestfjarðaumdæmi 6. apríl 2005 um að hækka laun M-kk-ef Ó-kk-ef í skattskilum stefnda, Lovísu ehf., vegna rekstrarársins 2002, sem staðfestur var með úrskurði yfirskattanefndar 21. júní 2006.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.