195/2014

Með dómi Hæstaréttar 13. mars 2014 í máli nr. 450/2013 voru tveir menn, þ. á m. stjórnarmaður B ehf., sakfelldir fyrir brot gegn ákvæðum laga nr. 2/1995 um hlutafélög vegna atvika sem leiddu til þess að E hf. fékk minna en nafnverð fyrir nýja hluti í félaginu í kjölfar hækkunar hlutafjár í því. Ágreining málsaðila var að rekja til atburða sem gerðust í kjölfar atvikanna sem reyndi á í sakamálinu. Svo háttaði til að í kjölfar tilkynningar til fyrirtækjaskrár um hækkun hlutafjárins gerði B ehf. yfirtökutilboð samkvæmt lögum nr. 2/1995 sem A hf. samþykkti fyrir sitt leyti og komust á viðskipti milli þeirra í kjölfarið. Síðar var með úrskurði fyrirtækjaskrár komist að niðurstöðu um ólögmæti hækkunar hlutafjárins og það fært á ný til fjárhæðar sem það nam fyrir hækkunina. Af þeim sökum höfðaði B ehf. mál á hendur A hf. til endurgreiðslu kaupverðsins sem hann innti af hendi til A hf. í viðskiptum þeirra og byggði B ehf. á því að félagið hefði verið í góðri trú um lögmæti hlutafjáraukningarinnar, sem A hf. hefði á hinn bóginn haft efasemdir um. Talið var að þrátt fyrir að gögn bentu til þess að fyrirsvarsmenn A hf. hefðu haft efasemdir um lögmæti ákvörðunar stjórnar E hf. um hækkun hlutafjár í félaginu áður en A hf. gekk til viðskiptanna við B ehf., hefðu þær efasemdir verið til komnar vegna aðgerða sem B ehf. hefði sjálft haft forgöngu um, en fyrir lá að náin stjórnunar- og eignatengsl voru milli þess félags og E hf. svo og að B ehf. var grandsamur um aðgerðir í tengslum við hlutafjáraukninguna sem höfðu þann tilgang að tryggja eignarhald E hf. með nánar tilgreindum hætti. Voru því lagaskilyrði ekki talin standa til þess að taka kröfu B ehf. til greina, hvorki á grundvelli auðgunarreglu kröfuréttar né ógildingarreglna samningaréttar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. mars 2014. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 134.683.376 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. nóvember 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar 28. maí 2014. Hann krefst sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Með dómi Hæstaréttar 13. mars 2014 í máli nr. 450/2013 var L-kk-nf G-kk-nf sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 16. gr., sbr. 2. tölulið 153. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög með því að hafa sem stjórnarmaður í aðaláfrýjanda brotið gegn ákvæðum laganna um greiðslu hlutafjár. Það leiddi til þess að Exista hf. fékk minna en nafnverð, eina krónu á hlut, fyrir 50.000.000.000 nýrra hluta í félaginu, með því að aðaláfrýjandi greiddi fyrir hlutina með 1.000.000.000 hlutum í Kvakki ehf., sem metnir höfðu verið á 1.000.000.000 krónur. Þá var héraðsdómslögmaður fundinn sekur um brot gegn 1. tölulið 153. gr. sömu laga með því að hafa sent villandi tilkynningu til fyrirtækjaskrár þar sem kom fram að áðurgreind hækkun á hlutafé Exista hf. hefði að fullu verið greidd til félagsins.

Ágreining málsaðila er að rekja til atburða sem gerðust eftir atvik þau er á reyndi í sakamálinu og lauk með framangreindum dómi Hæstaréttar. Háttaði svo til að í kjölfar þess að áðurgreind tilkynning um hækkun hlutafjár í Exista hf. var afhent fyrirtækjaskrá gerði aðaláfrýjandi 11. apríl 2009, að virtum þeim forsendum sem þá lágu fyrir, öðrum hluthöfum í Exista hf. yfirtökutilboð. Samþykkti gagnáfrýjandi, sem þá var hluthafi í félaginu, tilboðið fyrir sitt leyti 8. maí 2009, en um var að ræða hluti sem höfðu komist á hendi hans í desember 2008 þegar hann gekk að þeim til fullnustu skuldar samkvæmt lánssamningi Kaupþings banka hf. við hollenska félagið Bakkabraedur Holding B.V. Með samþykki áðurgreinds tilboðs komust á viðskipti milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda þar sem hinn fyrrgreindi festi kaup á hlutum í Exista hf. að nafnvirði 6.734.168.801 krónu af þeim síðargreinda gegn greiðslu að fjárhæð 134.683.376 krónur, sem gagnáfrýjandi mun hafa innt af hendi til aðaláfrýjanda 15. maí 2009. Í hinum áfrýjaða dómi er því nánar lýst að fyrirtækjaskrá hafi með úrskurði sínum 29. júní 2009 komist að niðurstöðu um að tilkynningin um hækkun hlutafjár í Exista hf. hafi af nánar tilgreindum ástæðum verið ólögmæt og var skráð hlutafé félagsins fært til sömu fjárhæðar og fyrir hækkunina.

Í máli þessu freistar aðaláfrýjandi þess að fá endurgreidda fjárhæðina sem hann innti af hendi til gagnáfrýjanda í framangreindum viðskiptum um hlutafé í Exista hf. Reisir hann kröfu sína annars vegar á auðgunarreglu kröfuréttar, sem hann nefnir svo í málatilbúnaði sínum, en hins vegar á almennum ógildingarreglum samningaréttar um brostnar forsendur og 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Vísar aðaláfrýjandi meðal annars til þess að hann hafi verið í góðri trú um lögmæti hlutafjáraukningarinnar sem gagnáfrýjandi, er þekkt hafi til atvika allra, hafi á hinn bóginn haft efasemdir um.

Eins og rakið er í héraðsdómi tók stjórn Exista hf. ákvörðun á fundi sínum 4. desember 2008 um hækkun hlutafjár í félaginu sem var hvorki í samræmi við samþykkt hluthafafundar þess 30. október sama ár né hið fortakslausa ákvæði 1. mgr. 16. gr. laga nr. 2/1995, er mælir fyrir um að greiðsla hlutar megi ekki nema minna en nafnverði hans. Í framangreindum dómi Hæstaréttar 13. mars 2014 er lýst þeim ráðstöfunum sem áttu sér stað í tengslum við þessa ákvörðun og leiða áttu til þess að Exista hf. fengi einungis í sinn hlut 1/50 af nafnverði hins nýja hlutafjár. Þá er fram komið að á þeim tíma sem atvik málsins gerðust voru náin stjórnunar- og eignatengsl milli félagsins og aðaláfrýjanda svo og að aðaláfrýjandi var grandsamur um þessar aðgerðir, sem höfðu þann tilgang að tryggja að eignarhald Exista hf. héldist í höndum Á-kk-ef og L-kk-ef G-kk-ef. Þrátt fyrir að gögn bendi til þess að fyrirsvarsmenn gagnáfrýjanda hafi haft efasemdir um lögmæti ákvörðunar stjórnar Exista hf. um hækkun hlutafjár í félaginu áður en þeir gengu til framangreindra viðskipta, voru þær efasemdir til komnar vegna aðgerða sem aðaláfrýjandi hafði sjálfur haft forgöngu um með framangreindum hætti. Standa því ekki að lögum skilyrði til þess að taka kröfu hans til greina, hvorki á grundvelli auðgunarreglu kröfuréttar né ógildingarreglna samningaréttar. Þegar af þessari ástæðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu gagnáfrýjanda af kröfu aðaláfrýjanda.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Aðaláfrýjandi, BBR ehf., greiði gagnáfrýjanda, Arion banka hf., samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.