128/2015

Í málinu krafðist E þess að H hf. yrði í verslunarrekstri þess undir firmaheitinu Bónus bönnuð öll notkun á teikningu hennar af grís í formi sparibauks, svonefndum „bónusgrís“. Kvaðst hún eiga höfundarrétt að teikningunni með vísan til samkomulags frá árinu 1991 milli hennar annars vegar og JJ og JÁJ fyrir hönd BÍ hf. hins vegar er skuldbindi H hf. sem núverandi eiganda firmaheitisins. Deildu aðilar meðal annars um hvort úrlausn málsins lyti reglum höfundaréttar eða vörumerkjaréttar. Með vísan til matsgerðar, sem H hf. hafði lagt fram í málinu, var talið að teikningin bæri slík sérkenni að hún nyti verndar sem myndverk samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Af þeim sökum ætti E sem höfundur eignarrétt að teikningunni, sem notuð væri í vörumerkjum H hf., á grundvelli 1. mgr. 1. gr. laganna.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. febrúar 2015. Hún krefst þess að stefnda verði í verslunarrekstri hans undir firmanafninu Bónus bönnuð öll notkun á teikningu hennar af grís í formi sparibauks, svonefndum „bónusgrís“, og gert, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 500.000 krónur á dag frá dómsuppsögu í máli þessu að telja, í fyrsta lagi að afskrá sjö nánar tilgreind vörumerki, skráð á Bónus og stefnda, í öðru lagi að ónýta umbúðir, burðarpoka, fatnað, auglýsingaefni, reikningseyðublöð og annað lausafé, sem geymir teikningu af bónusgrísnum og notað er í verslunarrekstri stefnda í nafni Bónus, og í þriðja lagi að fjarlægja merkingar, sem geyma teikningu af bónusgrísnum, úr verslunum Bónus, af bifreiðum og öðrum tækjum og tólum sem tengjast verslunarrekstri Bónuss. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að samkomulagi frá 23. desember 1991 verði breytt á þann veg að hann verði einvörðungu dæmdur til að greiða áfrýjanda sanngjarnt endurgjald að mati réttarins fyrir gerð vörumerkisins „bónusgrís“, skráningarnúmer 1131/1999. Að því frágengnu krefst stefndi þess annars vegar að kröfu áfrýjanda um dagsektir verði hafnað eða fjárhæð þeirra lækkuð og þær verði ekki greiddar fyrr en 90 dögum frá dómsuppsögu og hins vegar að hann verði sýknaður af öðrum lið í kröfu áfrýjanda, óháð öðrum úrslitum málsins. Í öllum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi opnuðu feðgarnir J-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf í apríl 1989 fyrstu verslunina sem kennd var við Bónus. Sama ár og verslunarreksturinn hófst teiknaði áfrýjandi bleikan grís í formi sparibauks, bónusgrísinn, sem er hluti af vörumerkjum bónusverslananna og hefur verið tákn þeirra. Auk þessa sá einkafyrirtæki áfrýjanda um gerð auglýsinga og margvíslega hönnunarvinnu vegna rekstrar verslananna allt fram á árið 2007.

Áfrýjandi kveðst eiga höfundarétt að teikningunni af bónusgrísnum. Í málinu hefur verið lagt fram skjal sem að hennar sögn felur í sér samkomulag milli hennar og „Bónus“, sem enn starfi undir því firmaheiti, er skuldbindi stefnda með þeim hætti að fallast beri á framangreindar dómkröfur hennar. Stefndi telur á hinn bóginn að skjalið sé falsað, en verði ekki á það fallist sé um að ræða samkomulag sem bindi hann ekki á nokkurn hátt.

Í umræddu skjali, dagsettu 23. desember 1991, sagði: „E-x-x R-x-x ... hér eftir nefnd ER og J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf ... hér eftir nefndur JAS og J-kk-nf J-kk-nf ... hér eftir nefndur JJ fyrir hönd Bónus, kt. 560389-1409, staðfesta hér með áðurgert Samkomulag 1. ER og JAS og JJ fyrir hönd Bónus staðfesta samkomulag um eignar-, notkunar- og umráðarétt ER, höfundar bónusgríssins á vörumerkinu (bleikur grísasparibaukur), hér eftir nefndur grísinn. 2. Aðilar máls eru sammála um að ef breyting verður gerð á eignarhaldi Bónus eigi ER tilkall til þess að afturkalla rétt fyrirtækisins á allri notkun gríssins. Tímamörk á þessu samkomulagi eru 20 ár. Hefur ER því rétt til þess að kalla til sín notkunar-, umráða- og eignarrétt sinn á grísnum á hvaða tímapunkti sem er innan 20 ára ef einhver breyting hefur orðið á eignarhaldi Bónus. Gildir þetta ákvæði því þann tíma og fellur þar af leiðandi ekki úr gildi þrátt fyrir að því sé ekki beitt um leið og breytingar verða á eignarhaldinu. 3. Undir notkun samkvæmt 2. gr. fellur öll birting á vörumerkinu, birting vörumerkisins á skiltum, notkun vörumerkisins á vörum og allri annarri opinberri eða hvers konar birtingu. 4. Ef ER ákveður að taka til sín notkunar-, umráða- og eignarrétt, samkvæmt 2. gr, á vörumerkinu (grísnum) er aðilum máls, núverandi eigendum Bónus, þó heimilt að kaupa af henni fyrrgreind réttindi gegn gjaldi sem talið er samsvara verðmæti vörumerkisins á þeim tíma sem slíkt samkomulag yrði gert. 5. Ef eignarhald á Bónus breytist að því marki að JAS og JJ eiga minni hlut í Bónus en 50% innan tímamarka samningsins er ER heimilt að afturkalla notkunar-, umráða- og eignarrétt án þess að þurfa að selja hann aftur. 6. Ef til sölu ER á notkunar, umráða- og eignarrétti gríssins kemur er gert ráð fyrir að kaupverð verði greitt með reiðufé að fullu. Skal greiðsla fara fram þegar samkomulag samkvæmt 4. gr. hefur verið undirritað. 7. Samkomulag þetta gildir framar skráningu Bónus á einkaleyfi vegna gríssins eða öðru tengdu Bónus. Ef til breytinga á eignarhaldi kemur samkvæmt samningi þessum getur ER því farið fram á að skráningu Bónuss á einkaleyfi vegna gríssins sé fært yfir til hennar (ER) án tafar. 8. Þar sem um tímabundið samkomulag (20 ár) er að ræða skulu lög um hefð ekki áhrif á rétt ER samkvæmt þessu samkomulagi. 9. Ef ER hefur ekki kallað til sín þau réttindi sem hún á samkvæmt þessu samkomulagi í lok samningstíma skal greiðsla samkvæmt 4. gr. samnings þessa koma til þann 23. desember 2011. Ef ER samþykkir er þó heimilt að ganga frá greiðslu fyrr en skal þá gerður samningur sem ógildir þennan samning. Ef slíkt er ekki gert heldur samningur þessi gildi sínu og 20 ára tímamörk samningsins verða ógild.“

Undir skjalið voru rituð nöfn áfrýjanda, J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og J-kk-ef J-kk-ef, auk tveggja votta.

II

Hlutafélagið Ísaldí, kennitala 560389-1409, var stofnað 10. febrúar 1989 af hjónunum J-kk-þgf J-kk-þgf og Á-kvk-þgf K-kvk-þgf Á-kvk-þgf ásamt börnum þeirra J-kk-þgf Á-kk-þgf og K-kvk-þgf og J-kk-þgf G-kk-þgf Ö-kk-þgf, þáverandi eiginmanni K-kvk-ef. Samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár var tilgangur félagsins „inn- og útflutningur, útlánastarfsemi, verslunarrekstur ásamt skyldri starfsemi.“ Voru feðgarnir J-kk-nf og J-kk-nf Á-kk-nf skráðir framkvæmdastjórar með prókúru fyrir félagið og skyldu tveir stjórnarmenn rita firmað saman. Upphaflega áttu J-kk-nf og J-kk-nf Á-kk-nf samtals 85% hluta í félaginu sem rak verslun og síðar verslanir undir nafninu Bónus. Heiti félagsins var síðan breytt í Bónus-Ísaldí hf. 2. október 1989.

Samkvæmt staðfestum útskriftum úr vörumerkjaskrá Einkaleyfastofu var 6. október 1989 óskað eftir skráningu þriggja vörumerkja, en um var að ræða vígorð ásamt mynd af bónusgrísnum. Umboðsmaður við skráningu var K-kvk-nf J-kvk-nf og var jafnframt tilgreint að „Bónus, Skútuvogi 13, 104 Reykjavík“ væri eigandi vörumerkjanna. Voru merkin skráð 5. desember 1990 með númerunum 936/1990, 937/1990 og 938/1990 til 20 ára, en með þeirri takmörkun að „skráningin veitir ekki einkarétt á orðinu „BÓNUS“ og textanum í merkinu að öðru leyti“.

Eftir gerð áðurnefnds samkomulags 23. desember 1991 urðu ýmsar breytingar á rekstri bónusverslananna. Þannig var á árinu 1992 stofnað sameignarfélagið Bónus, kennitala 670892-2479, og mun verslunarreksturinn hafa verið fluttur í það félag sem var í eigu sömu manna og áttu Bónus-Ísaldí hf. Þrátt fyrir breytinguna var mynd af bónusgrísnum notuð áfram í vörumerkjum í tengslum við reksturinn. Í ágúst 1992 keypti Fjárfestingarfélagið Þor hf., sem mun hafa verið í eigu þáverandi eigenda Hagkaupa hf., helmings hlut í Bónus sf. Í framhaldi af því, 26. sama mánaðar, var heiti félagsins Bónus-Ísaldí hf. breytt á ný í Ísaldí hf.

Á árinu 1993 munu Hagkaup hf. og Bónus sf. ásamt Vöruveltunni hf., er rak svonefndar 10-11 verslanir, hafa stofnað sameiginlegt innkaupafyrirtæki, Baug hf., sem síðar mun hafa fengið heitið Aðföng. Hinn 2. júlí 1998 var annað félag, er einnig hlaut nafnið Baugur hf. en með kennitölu 480798-2289, stofnað um rekstur bónusverslananna og ýmissa annarra verslana. Það gerðist „við samruna fimm félaga; Hagkaups, Bónuss, Bónusbirgða, Aðfanga (áður Baugur) og Ísþors“ eins og sagði í lýsingu vegna útboðs hlutafjár í Baugi hf. í apríl 1999 á Verðbréfaþingi Íslands hf.

Hinn 27. október 1998 var nafni Ísaldí, sem þá var orðið einkahlutafélag, breytt í Fjárfestingarfélagið Gaum ehf., en tilgangur félagsins var samkvæmt samþykktum þess sá sami og við stofnun. Mun Baugur hf. hafa að 25% verið í eigu Fjárfestingarfélagsins Gaums ehf. og tengdra aðila. J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf var framkvæmdastjóri bónusverslananna frá byrjun til 1998 þegar hann tók við sem forstjóri Baugs hf. og stýrði einnig matvörusviði félagsins. Í desember 2000 mun Fjárfestingafélagið Gaumur ehf., sem þá var að 90% í eigu J-kk-ef J-kk-ef og J-kk-ef Á-kk-ef, hafa átt samtals 31,75% eignarhlut í Baugi hf.

Í janúar 1999 mun hafa verið skráð í fyrirtækjaskrá einstaklingsfyrirtæki með heitinu Bónus, kennitala 450199-3389. Samkvæmt útskriftum úr vörumerkjaskrá Einkaleyfastofu sótti „BÓNUS, Skútuvogi 13, 104 Reykjavík“ 8. september 1999 annars vegar um skráningu vörumerkis, sem var myndmerki með bónusgrísnum einum og sér, og hins vegar vörumerkisins BÓNUS, sem var orð- og myndmerki þar sem grísinn kom fyrir. Voru merkin skráð 2. nóvember sama ár til 20 ára, undir númerunum 1131/1999 og 1132/1999.

Með bréfi 18. janúar 2000 andmælti áfrýjandi skráningu síðara merkisins, en ekki þess fyrra. Í andmælabréfi hennar sagði að skráning hafi verið ákveðin af þáverandi framkvæmdastjóra Bónuss „vegna ókunnugleika um samkomulag sem hefur verið í gildi fram á þennan dag milli fyrrum framkvæmdastjóra og eiganda Bónuss og E-kvk-ef um að öll merki sem E-x-x teiknar fyrir Bónus eru henni sjálfri til skemmtunar og notkunar enda engin greiðsla þegin fyrir vinnu við þau eða hugmyndir. Ofangreind E-x-x hefur engan hug á að skrá þetta merki sem sína eign enda sjálfsagt að þetta merki verði í friði ásamt öðrum aukamerkjum þar sem þau hafa verið enda Bónusgrísinn sjálfur skráður og verndar sú skráning merkið fyrir notkun óviðkomandi aðila á því.“ Í ákvörðun Einkaleyfastofu 10. ágúst 2001 kom fram að eiganda skráningarinnar hafi verið tilkynnt um andmælin en engar athugasemdir borist frá honum né hafi áfrýjandi sent frekari gögn. Þar sagði jafnframt að andmælin virtust „byggð á sjónarmiðum um höfundarétt andmælanda sem listamanns og sjónarmiðum um samningsrof milli andmælanda og framkvæmdastjóra BÓNUS.“ Hvorugt sjónarmiðanna væri þó stutt nægjanlegum gögnum. Umsækjandi merkjanna ætti fyrir merki mjög svipuð vörumerkjaskráningu 1132/1999, í svipaðri stílfærslu. Var niðurstaða stofnunarinnar sú að skráningin skyldi halda gildi sínu.

Samkvæmt útskriftum úr vörumerkjaskrá Einkaleyfastofu var 28. nóvember 2000 tilgreint að eigandi fyrrgreindra vörumerkja, sem skráð höfðu verið 5. desember 1990 undir númerunum 936/1990, 937/1990 og 938/1990, hefði breytt nafni sínu í „Bónus“, en verið áður Bónus-Ísaldi hf. Samkvæmt útskriftum úr vörumerkjaskrá voru 3. október 2001 skráð hjá Einkaleyfastofu tvö vörumerki þar sem mynd af bónusgrísnum kom fyrir, með skráningarnúmerunum 1001/2001 og 1002/2001. Umsækjandi var Baugur hf., kennitala 480798-2289, en það félag var afskráð úr Kauphöll Íslands á árinu 2003. Á því ári mun stefndi hafa tekið við rekstri þeirra verslana, sem heyrt höfðu undir Baug hf., þar á meðal rekstri bónusverslananna. Eftir að bú síðarnefnda félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2008 voru umrædd tvö vörumerki framseld stefnda samkvæmt tilkynningum þess efnis til Einkaleyfastofu 17. september 2009.

Félagið 1998 ehf. mun hafa verið stofnað 21. maí 2008, en 27. júní það ár mun það hafa komist í eigu Fjárfestingafélagsins Gaums ehf. að 82,3%, Eignarhaldsfélagsins ISP ehf. að 8,9% og Bague S.A. að 8,8%. Um mitt ár 2008 munu Baugur Group hf. og 1998 ehf. hafa gert með sér samning um að síðarnefnda félagið keypti 95,7% hlutafjár í stefnda. Bú Baugs Group hf. var tekið til gjaldþrotaskipta 13. mars 2009 og 20. október sama ár tók Nýi Kaupþing banki hf., sem síðar fékk heitið Arion banki hf., yfir allt hlutafé 1998 ehf.

III

Í gögnum málsins er tölvupóstur frá J-kk-þgf Á-kk-þgf J-kk-þgf til áfrýjanda 31. október 2009 þar sem vísað var til þess að í drögum að samningi hans og J-kk-ef J-kk-ef við „Kaupþing“ hafi komið fram að þeir hafi kynnt bankanum samning frá „1996“ þess efnis að höfundur myndverksins af bónusgrísnum gæti tekið aftur eign sína að myndverkinu yrðu breytingar á eignarhaldi Bónuss.

Í héraðsdómi eru rakin bréfaskipti allt frá 12. janúar 2010 þegar sent var tölvubréf af hálfu áfrýjanda til tveggja starfsmanna hjá Arion banka hf. undir heitinu „Breytt eignarhald 1998 ehf“. Í bréfinu sagði að „í ljósi umfjöllunar í fjölmiðlum um breytt eignarhald á þeim fyrirtækjum er tilheyra 1998 ehf.“ væri vert að vekja athygli á samningi milli áfrýjanda og stofnenda Bónuss 23. desember 1991 sem fylgdi í viðhengi með bréfinu. Var tiltekið að óumdeilt væri að um mjög verðmætt vörumerki væri að ræða og myndi áfrýjandi „gera kröfu um greiðslu á grundvelli samkomulagsins eða kalla til sín réttindi sín á grundvelli 5. greinar samningsins ef eignarhald stofnenda fer undir 50%.“ Bréfi þessu var fylgt eftir með ábyrgðarbréfum 1. febrúar 2010 til sömu manna, auk þáverandi bankastjóra Arion banka hf. Í bréfinu sagði meðal annars að „þrátt fyrir að aðilum sé kunnugt um uppgjörsskyldu sína á vörumerkinu“ gagnvart áfrýjanda „samkvæmt samningnum og eða láta af notkun þess, hefur hvorugu verið sinnt.“ Fengjust ekki upplýsingar um hvernig bankinn myndi bregðast við yrði málsókn óhjákvæmileg.

Hinn 27. júlí 2010 ritaði J-kk-nf Á-kk-nf undir yfirlýsingu þess efnis að hann hefði fyrir 14. október 2009 tilkynnt starfsmanni Arion banka hf. um tilvist samkomulagsins frá 23. desember 1991 og gert honum grein fyrir því að áfrýjandi gæti „afturkallað rétt Bónus á allri notkun gríssins við breytingu á eignarhaldi Bónus nema til kæmi greiðsla sem hún myndi samþykkja.“ Miða ætti greiðslu við núvirði. Þá sagði: „Þar sem hvatinn að fyrrgreindum samningi milli mín, J-kk-ef og R-x-x var að hún hafði ekki fengið neina greiðslu fyrir hönnun sína á merkinu var hugsun okkar sú að hún gæti áskilið sér endurgjald ef til þess kæmi að hönnunin yrði nýtt af öðrum en félagi í eigu okkar feðga eða þegar samningurinn rynni út. Einnig var þar með búið að skjalfesta réttindi hennar yfir merkinu, enda litið sem svo á að við værum í rauninni að fá merkið lánað þar til um annað myndi semjast.“

Eins og greinir í héraðsdómi mætti J-kk-nf Á-kk-nf ekki fyrir dóm til að staðfesta yfirlýsingu sína sem áfrýjandi hefur vísað til í málatilbúnaði sínum. Á hinn bóginn hefur stefndi lagt fyrir Hæstarétt óstaðfesta yfirlýsingu J-kk-ef Á-kk-ef 4. nóvember 2014 um samkomulagið frá 23. desember 1991 þar sem hann kvaðst „eftir að hafa skoðað málið ofan í kjölinn, m.a. í tengslum við skráningarlýsingu Baugs hf. á árinu 1998 eftir sameiningu Hagkaups og Bónus undir nýrri kennitölu, hafi þessi samningur ekki lengur haft gildi frá stofnun Baugs hf., enda gerður í nafni Fjárfestingafélagsins Gaums ehf., kt. 560389-1409, á árinu 1991 og ekki framseldur öðrum aðilum. Samningurinn bindur því að mínu mati ekki Haga hf. né firma þess, Bónus. Í ljósi þessa dreg ég til baka yfirlýsingu mína, dags. 27. júlí 2010“.

Með bréfi áfrýjanda 28. september 2010 til stjórnarformanns stefnda og bankastjóra Arion banka hf. tilkynnti hún um afturköllun „á leyfi Bónus til að nota myndverkið - bleikur grís í formi sparibauks.“ Í bréfinu var vísað til þess að J-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf hefðu endanlega misst öll yfirráð yfir hlutum í stefnda sem færi „með allt vald yfir Bónus fyrir hönd Arion banka hf., eða félags á vegum bankans.“ Skyldi notkun á myndverkinu hætt í síðasta lagi 9. október 2010. Þessu andmælti stefndi með bréfi 1. október sama ár, einkum með vísan til þess að hann ætti vörumerkið sem sætt hefði skráningu samkvæmt lögum nr. 45/1997 um vörumerki.

IV

Málsástæður og lagarök aðila eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir deila þeir um hvort úrlausn málsins lúti reglum höfundaréttar eða vörumerkjaréttar. Áfrýjandi heldur því fram að teikningin af bónusgrísnum sé eign hennar að höfundarétti og hafi henni verið frjálst að semja um tímabundin og skilyrt afnot af teikningunni. Samkvæmt samkomulaginu 23. desember 1991 hafi áfrýjandi rétt til að afturkalla öll afnot firmans Bónuss af myndverki hennar, yrðu stofnendur firmans minnihlutaeigendur þess. Frá gerð samkomulagsins og allt til 2010 hafi orðið ýmsar breytingar á verslunarrekstri stofnendanna sem orðið hafi hluti af stærri verslunarkeðju, fyrst Baugi hf. og síðar stefnda. Þrátt fyrir þetta hafi stofnendur Bónuss ráðið meirihluta í þeim félögum sem hlut áttu að máli allt til ársins 2010. Ágreiningur aðila lúti ekki að vörumerkjarétti, heldur afnotarétti af myndverki sem áfrýjandi eigi og ekki hafi náðst samkomulag um kaup á.

Stefndi heldur því fram að fyrirmynd af teikningu áfrýjanda af bónusgrísnum hafi verið sótt til sparigríss úr bæklingum tiltekins fyrirtækis í Noregi og dregur í efa að teikningin njóti höfundarréttar af þeim sökum. Þá bendi ýmislegt til að samkomulagið, sem áfrýjandi vísi til, hafi ekki verið gert á þeim tíma sem þar greini. Samkomulagið sé fullkomlega órökrétt og ósanngjarnt. Það kveði einhliða á um víðtækan rétt áfrýjanda og feli í sér óréttmæta auðgun henni til handa. Kveður stefndi að umþrætt vörumerki séu eign sín að vörumerkjarétti. Hafi þau verið framseld grandlausum þriðja manni án kvaða og skilyrða, svo sem við opið útboð á hlutabréfum Baugs hf. á Verðbréfaþingi Íslands árið 1999.

Í héraðsdómi er rakinn framburður aðila og vitna og jafnframt lýst efni matsgerða um ætlaða fölsun á samkomulaginu frá 23. desember 1991. Er þar komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði fullyrt að skjalið sé falsað.

V

Samkvæmt matsgerð, sem stefndi hefur lagt fram í málinu, eru fimm nánar tiltekin atriði sem greina teikningu áfrýjanda af hinum svonefnda bónusgrís frá sparigrísnum úr bæklingum hins norska fyrirtækis. Að því virtu er fallist á með áfrýjanda að teikningin beri slík sérkenni að hún njóti verndar sem myndverk samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Af þeim sökum á áfrýjandi sem höfundur eignarrétt að teikningunni, sem notuð er í vörumerki stefnda, á grundvelli 1. mgr. 1. gr. laganna og hefur meðal annars einkarétt til að gera eintök af henni og birta hana, sbr. 3. gr. þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. höfundalaga hefur áfrýjandi jafnframt heimild til að framselja þennan rétt sinn eins og síðar verður vikið að.

Svo sem áður er fram komið snýst ágreiningur málsaðila einkum um samkomulag það sem áfrýjandi kveðst hafa gert um afnot af myndverki sínu 23. desember 1991. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að samkomulagið sé ófalsað og verður það því lagt til grundvallar við úrlausn málsins.

Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að við túlkun samkomulagsins verði að líta til þess markmiðs við samningsgerðina að veita höfundarrétti hennar að teikningunni af bónusgrísnum afar ríka vernd kæmi til þess að réttur til að nota hana sem hluta af vörumerkjum viðsemjanda hennar, Bónus, yrði framseldur. Á hinn bóginn lítur stefndi svo á að sökum þess hve efni samkomulagsins sé óvenjulegt beri að túlka ákvæði þess þröngt og eftir atvikum víkja þeim til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Á hvorugt þessara sjónarmiða er fallist, heldur verður samkomulagið túlkað eftir orðanna hljóðan og þá með tilliti til þeirra laga sem við eiga. Þá verður ekki framhjá því litið að félagið, sem þeir J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf J-kk-nf komu fram fyrir umrætt sinn og nefnt var Bónus í samkomulaginu, var í rauninni Bónus-Ísaldí hf. sem hafði sömu kennitölu og þar var greind.

Með samkomulaginu framseldi áfrýjandi umræddu félagi rétt til að nota teikninguna af bónusgrísnum í vörumerki, tengdum verslunarrekstri þess. Samkvæmt 2. mgr. 28. gr. höfundalaga er framsalshafa óheimilt að framselja öðrum höfundarrétt án samþykkis höfundar. Ef rétturinn er þáttur í eignum fyrirtækis má þó framselja hann ásamt því eða tiltekinni grein þess. Þrátt fyrir slíkt framsal ber framseljandi áfram ábyrgð á efndum sínum við höfund. Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 45/1997 er kveðið á um að framselja megi rétt til vörumerkis ásamt atvinnustarfsemi þeirri sem það er notað í eða eitt sér. Eftir 2. mgr. sömu lagagreinar eignast framsalshafi vörumerki sem atvinnustarfsemi tilheyra, nema um annað hafi verið samið. Sams konar ákvæði var að finna í 32. gr. eldri laga um vörumerki, nr. 47/1968.

Eins og rakið hefur verið höfðu vörumerki með bónusgrísnum verið notuð af Bónus-Ísaldí hf. við rekstur bónusverslananna áður en framangreint samkomulag var gert, en rúmu ári áður höfðu þrjú slík vörumerki verið skráð í eigu „Bónus“. Á árinu 1992 var rekstur verslananna skilinn frá hlutafélaginu með stofnun sameignarfélagsins Bónus sem var til helminga í eigu hlutafélagsins og til helminga í eigu Fjárfestingarfélagsins Þors hf. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að fyrirsvarsmenn síðarnefnda félagsins hafi verið grandlausir um það samkomulag sem áfrýjandi hafði áður gert við Bónus-Ísaldí hf. og hún reisir rétt sinn á. Með yfirtöku á rekstri umræddra verslana eignaðist Bónus sf. rétt til að nota vörumerkin, sem tilheyrðu rekstrinum, sbr. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 47/1968, sbr. nú 2. mgr. 36. gr. laga nr. 45/1997. Samhliða því að sameignarfélagið tók við þessum rekstrarþætti af hlutafélaginu fékk það framseldan rétt til að nota myndverk áfrýjanda með vörumerkjunum, sbr. 2. málslið 2. mgr. 28. gr. höfundalaga. Getur sá réttur, sem áfrýjandi áskildi sér gagnvart viðsemjendum sínum með samkomulaginu 23. desember 1991, ekki gengið framar réttinum sem Bónus sf. öðlaðist samkvæmt framansögðu á árinu 1992 og stefndi leiðir rétt sinn frá.

Með skírskotun til alls þess sem að framan greinir verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn hluta málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.