71/2010

S var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri X ehf. sem skráður framkvæmdastjóri félagsins og síðar sem starfandi framkvæmdastjóri þess. Hæstiréttur taldi ekki sýnt að S hefði, eftir að hann hætti sem skráður framkvæmdastjóri, borið skylda að lögum til að annast um skýrslugerð og skil á staðgreiðslu opinberra gjalda. Var hann því sýknaður af þeim hluta ákærunnar sem laut að þessu tímabili. Ekki var talið að ætluð vanræksla stjórnarmanns á eftirlitsskyldu firrti framkvæmdastjóra ábyrgð á rekstri félags. Hæstiréttur taldi að þegar litið væri lagaákvæða sem kvæðu skýrt á um fésektarlágmark væru ekki efni til þess við ákvörðun refsingar S að líta til fullyrðinga hans um ætlaða samábyrgð meðstjórnanda hans hjá X ehf. Slíkt kæmi eingöngu til greina ef fleiri menn hefðu verið ákærðir og sakfelldir fyrir sömu brot. Með vísan til ákvæða stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu kæmi ekki til álita að dómstóll fjallaði um mögulega sakfellingu manns á slíkum grundvelli sem ekki hefði verið ákærður. Fyrir útgáfu ákæru hafði verulegur hluti þess virðisaukaskatts sem S var dæmdur fyrir að hafa ekki staðið skil á verið greiddur. Þrátt fyrir það kom ekki til greina að beita heimildum til fara niður úr lögbundnum fésektarlágmörkum þar sem hvorki voru staðin skil á skilagreinum né virðisaukaskattsskýrslum vegna umræddra tímabila á réttum tíma. Jafnframt var litið til þess að S hafði skilað efnislega rangri virðisaukaskattskýrslu. S var dæmdur í 6 mánaða fangelsi en fullnustu refsingarinnar frestað um tvö ár að því tilskildu að hann héldi almennt skilorð. S var einnig dæmdur til að greiða ríkissjóði 37 milljónir króna í sekt, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. febrúar 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst þess að refsing hans verði milduð.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi er ákærða gefið að sök að hafa, sem skráður framkvæmdastjóri X ehf. frá 30. október 2005 til 20. nóvember 2007 og sem starfandi framkvæmdastjóri frá þeim tíma, framið meiri háttar brot gegn skattalögum með því að standa ekki skil á virðisaukaskattskýrslum fyrir hönd félagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilanna nóvember til desember 2006, janúar til febrúar, mars til apríl og júlí til ágúst 2007 auk þess að hafa skilað rangri virðisaukaskattskýrslu vegna uppgjörstímabilsins júlí til ágúst 2007 með vantöldum útskatti að fjárhæð 2.165.597 krónur. Ákærða er einnig gefið að sök að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti vegna framangreindra uppgjörstímabila, samtals að fjárhæð 10.983.279 krónur. Þá er ákærða gefið að sök að hafa ekki staðið skil á skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma vegna tímabilanna janúar, febrúar, mars, maí, október, nóvember og desember 2007 og janúar 2008 og að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, samtals að fjárhæð 8.261.226 krónur, vegna janúar til og með mars 2007 og maí til og með desember sama ár og janúar og febrúar 2008. Í ákæru var háttsemi ákærða heimfærð undir 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda svo og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Meðákærði í héraði, A, var ákærður fyrir þá háttsemi er sneri að skilagreinum og afdreginni staðgreiðslu frá nóvember 2007 til febrúar 2008.

Eins og greinir í héraðsdómi var einkahlutafélagið X stofnað 30. október 2005. Stofnendur þess voru annars vegar Y ehf. í eigu ákærða og hins vegar Z ehf. í eigu A. Samkvæmt stofnfundargerð var ákærði formaður stjórnar og jafnframt framkvæmdastjóri en A meðstjórnandi. Báðir höfðu þeir prókúru fyrir félagið. Samkvæmt tilkynningu til fyrirtækjaskrár, sem dagsett er 30. október 2005 en var móttekin 8. nóvember sama ár, sátu þeir báðir í stjórn félagsins en handritað var fyrir ofan nöfn þeirra á staðlað tilkynningareyðublað að ákærði væri meðstjórnandi A formaður stjórnar. Á fundi félagsins 20. nóvember 2007 var stjórnarmönnum fækkað úr tveimur í einn og A tók við starfi framkvæmdastjóra en ákærði fór úr stjórn í varastjórn. Tilkynning um þetta barst fyrirtækjaskrá 15. janúar 2008. Þá er meðal gagna málsins tilkynning ákærða 28. desember 2007 um úrsögn úr stjórn félagsins sem barst fyrirtækjaskrá 19. mars 2008. Með bréfi skattrannsóknarstjóra 15. maí 2008 var félaginu síðan tilkynnt um að hafin væri rannsókn á skattskilum þess, en skattrannsóknarstjóri fór fram á opinbera rannsókn ríkislögreglustjóra 27. ágúst 2008. X ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta í september 2008 og var ákæra gefin út á hendur ákærða og A 31. ágúst 2009. Í henni eru eins og áður segir ákæruatriði gegn hvorum ákærðu um sig miðuð við þann tíma er þeir voru skráðir eða taldir vera starfandi framkvæmdastjórar félagsins. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu báðir fundnir sekir um þá háttsemi sem þeim var gefin að sök í ákæru.

II

Ákærði byggir kröfu sína á þremur ástæðum. Í fyrsta lagi telur hann sig ekki bera ábyrgð á skattskilum nefnds félags eftir 20. nóvember 2007, þar sem hann hafi vikið úr starfi framkvæmdarstjóra og stjórn félagsins þann dag.

Í öðru lagi telur hann að A hafi verið samábyrgur sér um þau skattskil sem ákæra taki til og varði tímann fram til 20. nóvember 2007, en A hafi ekki verið ákærður fyrir þetta, heldur einungis fyrir ætluð brot framin eftir nefndan dag. Telur ákærði þetta einkum skipta máli við ákvörðun sektarrefsingar sinnar, þar sem ákvæðum um sektarlágmark í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 hafi verið beitt þannig í dómaframkvæmd Hæstaréttar að samanlagðar sektir þeirra sem bera refsiábyrgð, séu þeir fleiri en einn, fari ekki niður fyrir lágmarkið. Vísar ákærði til þess að A hafi átt sæti í stjórn X ehf. allt frá stofnun félagsins 30. október 2005 og telur raunar að hann hafi á nefndu tímabili verið formaður stjórnarinnar. Þá hafi A haft prókúruumboð fyrir félagið allan þennan tíma. Af dómaframkvæmd, til dæmis dómi Hæstaréttar 7. júní 2007 í máli nr. 419/2006, megi ráða að stjórnarmenn beri slíka ábyrgð. Ákærði telur að ekki fái staðist að ákveða sektarrefsingu sína þyngri en verið hefði ef A hefði einnig verið ákærður og sakfelldur sér við hlið.

Loks og í þriðja lagi telur ákærði að greiðslum hans vegna vangoldinna skatta hafi ekki verið ráðstafað á þann hátt sem hagfelldast sé fyrir sig svo sem hann telur sig eiga kröfu til þegar refsiábyrgð er metin.

III

Fallist er á með ákærða að það sé skylda lögreglu að athuga ábyrgð allra þeirra sem koma að stjórnun hlutafélaga enda kann það að hafa þýðingu við ákvörðun refsingar, sbr. 57. gr. og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt 145. gr. laganna skal ákærandi, þegar hann hefur fengið gögn máls í hendur, ganga úr skugga um að rannsókn sé lokið. Að þeirri athugun lokinni ber honum annað hvort að láta rannsaka málið betur, telji hann þess þörf, ellegar ákveða hvort rétt sé að sækja mann til sakar samkvæmt 152. gr. laga nr. 88/2008 á grundvelli fyrirliggjandi gagna og gefa eftir atvikum út ákæru. Sú ákvörðun um meðferð valdheimilda ákæruvalds getur eðli sínu samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn málsins. Stjórnarmenn einkahlutafélaga bera almennt ábyrgð á því að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Á hinn bóginn bera framkvæmdastjórar slíkra félaga, þegar þeir eru ráðnir, einnig ábyrgð, sbr. 2. og 3. mgr. 44. gr. laganna. Skal framkvæmdastjóri meðal annars annast daglegan rekstur félags og sjá um að bókhald þess sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti. Ætluð vanhöld stjórnarmanns á eftirlitsskyldu sinni firrir ekki framkvæmdastjóra ábyrgð á rekstri félagsins í þá veru sem hér um ræðir.

Eins og að framan greinir miðar ákæruvaldið við, eins og ákærði, að A hafi tekið við sem framkvæmdastjóri X ehf. 20. nóvember 2007. Ákæruvaldið hefur ekki sýnt fram á að ákærða hafi, eftir að hann hætti sem framkvæmdastjóri félagsins þann dag, borið skylda að lögum til að annast skýrslugerð og skil á staðgreiðslu opinberra gjalda. Verður ákærði því sýknaður af ákærunni vegna tímabilanna nóvember og desember 2007 og janúar og febrúar 2008. Á hinn bóginn verður ákærði með vísan til forsendna héraðsdóms sakfelldur vegna annarra tímabila sem ákært er fyrir og eru þau brot réttilega heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

Ákvæði 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 kveða á um fésektarlágmark í tilvikum eins og þeim sem hér um ræðir, er nemur tvöfaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin og vanrækt var að greiða. Þegar virt eru framangreind ákvæði sem kveða skýrt á um fésektarlágmark eru ekki efni til að líta til fullyrðinga ákærða um ætlaða samábyrgð annars einstaklings vegna starfa hans í þágu félagsins. Slíkt kæmi eingöngu til greina ef fleiri menn hafa verið ákærðir og sakfelldir fyrir sömu brot. Ekki kemur til álita að dómstóll fjalli um mögulega sakfellingu manns á slíkum grundvelli sem ekki hefur verið ákærður, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu.

Ákærði hefur ekki gert glögga grein fyrir sjónarmiðum sínum um meðferð innborgana á hina vangoldnu skatta. Af hálfu ákæruvalds þykir hafa verið sýnt fram á að tekið hefur verið fullt tillit til þessara innborgana ákærða til hagsbóta svo sem lög leyfa. Samkvæmt því nemur vangoldinn virðisaukaskattur 10.983.297 krónum og vangoldin staðgreiðsla opinberra gjalda 7.641.015 krónum. Óumdeilt er að fyrir útgáfu ákæru var greiddur verulegur hluti virðisaukaskattsfjárhæðar vegna tímabilanna nóvember til desember 2006 og janúar til febrúar 2007 og verulegur hluti skattfjárhæðar vegna vangoldinnar staðgreiðslu vegna tímabilanna janúar til og með mars 2007. Á hinn bóginn var hvorki staðið skil á skilagreinum né virðisaukaskattskýrslum vegna umræddra tímabila á réttum tíma og kemur af þeirri ástæðu ekki til greina að beita ákvæðum 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 til að fara niður úr fésektarlágmarki vegna þessara tímabila. Þá verður litið til þess við ákvörðun refsingar að ákærði skilaði efnislega rangri virðisaukaskattskýrslu vegna uppgjörstímabilsins júlí til ágúst 2007.

Samkvæmt öllu framansögðu verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 6 mánuði, sem bundin verður skilorði eins og í dómsorði greinir. Þá verður ákærða gert að greiða 37.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs. Vararefsing verður ákveðin í samræmi við almennar reglur, sbr. dóm Hæstaréttar 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað ákærða verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf R-kk-nf R-kk-nf, sæti fangelsi í 6 mánuði, en fresta skal fullnustu fangelsisrefsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 37.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 12 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakakostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 409.213 krónur þar með talin málflutningslaun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.