445/2016

B krafðist riftunar á afsölum SG og HE annars vegar á hesthúsi til GS, ES, GUS og HS og hins vegar á íbúð til GS og HV og hafði uppi endurgreiðslukröfu í báðum tilvikum. Féllst héraðsdómur á kröfur B. Undir meðferð málsins fyrir Hæstarétti féll B frá kröfu sinni um riftun á síðarnefndu afsali. Í dómi Hæstaréttar 9. mars 2017 var vísað til þess að þar sem kröfurnar hefðu hvorki verið á hendur sömu aðilum né hefðu þær átt rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings hefðu skilyrðum 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um kröfusamlag ekki verið fullnægt og þar með ekki heldur til samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga. Þar sem B hefði í reynd með breyttri kröfugerð fallist á að fyrrnefndum skilyrðum hefði ekki verið fullnægt og fallið frá síðari dómkröfu sinni var þeim hluta málsins vísað frá héraðsdómi en málið að öðru leyti látið bíða efnisdóms réttarins. Í dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 kom fram að B reisti riftunarkröfu sína annars vegar á 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og hins vegar á 141. gr. sömu laga. Í dóminum var vísað til þess að GS, ES, GUS og HS hefðu innt af hendi umsamda greiðslu fyrir hesthúsið og selt það síðan aftur á sama verði. Hefði salan því ekki leitt til eignaraukningar hjá þeim og því ekki talið að um gjöf hefði verið að ræða sem væri riftanleg eftir ákvæðum 131. gr. laga nr. 21/1991. Þá var talið að riftunarskilyrði 141. gr. laganna væri ekki fullnægt þar sem ráðstöfunin hefði ekki ótilhlýðilegan hátt verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra eða hefði leitt til þess að eignir þrotamanna yrðu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum né til skuldaaukningar þeim til tjóns. Voru því GS, ES, GUS og HS sýknuð af kröfum B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. júní 2016. Þau krefjast þess aðallega að verða sýknuð af kröfum stefndu, en til vara sýknuð af endurgreiðslukröfu hennar. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefnda höfðaði mál þetta í eigin nafni samkvæmt heimild í 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. á hendur áfrýjendum til riftunar, annars vegar á afsali H-kvk-ef E-kvk-ef og S-kk-ef G-kk-ef 11. febrúar 2013 á hesthúsi við A-tröð 6 í Víðidal, Reykjavík, til áfrýjenda og hins vegar til riftunar á afsali S-kk-ef og H-kvk-ef 25. apríl 2014 á íbúð að Háaleitisbraut 103 í Reykjavík til áfrýjandans G-kk-ef og eiginkonu hans. Með dómi Hæstaréttar 9. mars 2017 í máli þessu var síðarnefndu riftunarkröfu stefndu og kröfu hennar um endurgreiðslu vísað frá héraðsdómi, þar sem ekki var talið fullnægt skilyrðum 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til kröfusamlags og þar með heldur ekki til samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga.

Eins og greinir í héraðsdómi krafðist stefnda með aðfararbeiðni 7. janúar 2013 fjárnáms hjá H-kvk-þgf E-kvk-þgf og S-kk-þgf G-kk-þgf, foreldrum aðila máls þessa, til tryggingar skuld að höfuðstól 1.250.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum og kostnaði, samtals 1.492.436 krónur. Hinn 14. febrúar 2013 var gert fjárnám í hesthúsi gerðarþola að A-tröð 6 í Víðidal, Reykjavík, til tryggingar skuldinni. Eftir að í ljós kom að hesthúsinu hafði verið afsalað til áfrýjenda var það leyst undan fjárnámi 15. apríl sama ár. Aðfararmálinu lauk síðan 6. maí 2014 með árangurslausu fjárnámi og á grundvelli þess voru bú H-kvk-ef og S-kk-ef tekin til gjaldþrotaskipta með úrskurðum 15. október 2014.

Fyrrgreindu hesthúsi var afsalað 11. febrúar 2013 af hálfu H-kvk-ef og S-kk-ef til áfrýjenda. Kaupsamningur um það hafði verið gerður 1. janúar 2013 og kom þar fram að kaupverð skyldi greiðast með tveimur peningagreiðslum, 1. apríl og 1. maí 2013, hvorri að fjárhæð 7.500.000 krónur. Tveir víxlar voru síðan gefnir út 31. janúar 2013, hvor að fjárhæð 7.500.000 krónur, sem voru á gjalddaga 1. apríl og 1. maí sama ár. Báðir víxlarnir voru áritaðir af S-kk-þgf um að þeir hefðu verið greiddir 15. mars 2013. Áfrýjandinn G-kvk-nf greiddi 10.000.000 krónur 14. mars 2013 inn á reikning S-kk-ef og degi síðar greiddi áfrýjandinn H-kvk-nf 5.000.000 krónur inn á reikninginn. Báru kvittanir með sér að þær greiðslur væru vegna kaupa á hesthúsinu. Áfrýjendur seldu síðan hesthúsið nafngreindri konu með kaupsamningi 13. mars 2013 fyrir 15.000.000 krónur og var afsal gefið út 31. maí sama ár. Sama fjárhæð var síðan 15. mars 2013 tekin út af reikningi S-kk-ef, en ekki liggur fyrir í málinu hvað af þeim fjármunum varð.

II

Stefnda reisir riftunarkröfu sína á hendur áfrýjendum annars vegar á 131. laga nr. 21/1991 og hins vegar á 141. gr. sömu laga.

Svo sem rakið hefur verið inntu áfrýjendur af hendi umsamda greiðslu, 15.000.000 krónur, fyrir áðurnefnt hesthús og seldu það síðan aftur við sama verði. Leiddi salan því ekki til eignaaukningar hjá áfrýjendum. Samkvæmt því var ekki um gjöf að ræða, sem er riftanleg eftir ákvæðum 131. gr. laga nr. 21/1991.

Eftir 141. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaður var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hag hafði af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Þá segir í 3. mgr. 142. gr. laganna að ef riftun fer fram samkvæmt 139. eða 141. gr. skuli sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum. Hefur riftunarreglan í 141. gr. því ótvíræð tengsl við endurgreiðsluregluna í 3. mgr. 142. gr.

Áfrýjendur inntu sem fyrr segir af hendi kaupverð hesthússins og runnu þeir fjármunir til þrotamanna, en bú þeirra voru tekin til gjaldþrotaskipta rúmu einu og hálfu ári eftir að greiðslan átti sér stað. Var þessi ráðstöfun áfrýjenda því ekki á ótilhlýðilegan hátt kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra eða leiddi til þess að eignir þrotamanna yrðu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum og heldur ekki til skuldaaukningar þeim til tjóns. Þá voru þrotamenn ekki ógjaldfærir þegar ráðstöfunin fór fram. Af þessu leiðir að riftunarskilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 er heldur ekki fullnægt.

Samkvæmt framansögðu verða áfrýjendur sýknaðir af kröfum stefndu, en rétt er að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Áfrýjendur, G-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf S-kvk-nf, eru sýkn af kröfum stefndu, B-kvk-ef S-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Fimmtudaginn 9. mars 2017.

Nr. 445/2016.

G-kk-nf S-kk-nf

H-kvk-nf V-kvk-nf

(S-kk-nf S-kk-nf hrl.)

E-kk-nf S-kk-nf

G-kvk-nf S-kvk-nf og

H-kvk-nf S-kvk-nf

(R-kk-nf K-kk-nf hrl.)

gegn

B-kvk-þf S-x-x

(H-kk-nf M-kk-nf hrl.)

Kröfusamlag. Samlagsaðild. Frávísun frá héraðsdómi að hluta.

B krafðist riftunar á afsölum SG og HE annars vegar á hesthúsi til GS, ES, GUS og HS og hins vegar á íbúð til GS og HV og hafði uppi endurgreiðslukröfu í báðum tilvikum. Féllst héraðsdómur á kröfur B. Undir meðferð málsins fyrir Hæstarétti féll B frá kröfu sinni um riftun á síðarnefndu afsali. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þar sem kröfurnar hefðu hvorki verið á hendur sömu aðilum né hefðu þær átt rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings hefðu skilyrðum 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um kröfusamlag ekki verið fullnægt og þar með ekki heldur til samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga. Þar sem B hefði í reynd með breyttri kröfugerð fallist á að fyrrnefndum skilyrðum hefði ekki verið fullnægt og fallið frá síðari dómkröfu sinni var þeim hluta málsins vísað frá héraðsdómi en málið að öðru leyti látið bíða efnisdóms réttarins.