368/2011

X var ákærður fyrir að hafa dregið A með ofbeldi inn í íbúð sína, haldið henni þar nauðugri og veist að henni með nánar tilgreindum hætti. Þegar A hefði reynt að komast undan X með því að fara fram af svölum íbúðarinnar hefði X rifið í hár A og slegið hana með þeim afleiðingum að hún féll þar fram af. X var einnig gefið að sök að hafa hótað móður A með því að hafa sent eða látið senda smáskilaboð úr tölvu á heimili sínu. Loks var hann ákærður fyrir að hafa sent A skilaboð þar sem henni og bróður hennar var hótað líkamsmeiðingum eða lífláti ef hún greiddi X ekki tiltekna fjárhæð. Með vísan til framburðar A og vitnisins C auk sönnunargagna þótti sannað að X hefði með líkamlegu ofbeldi veist að A í íbúð sinni og haldið henni þar nauðugri. Var hann því fundinn sekur um brot gegn 225. gr. almennra hegningarlaga. Héraðsdómur hafði ekki talið sannað að X hefði rifið í hár A eða slegið hana þegar hún hefði verið komin yfir handrið á svölum íbúðar X, eins og honum var gefið að sök í ákæru. Í dómi Hæstaréttar kom fram að leggja yrði þetta mat til grundvallar og að ekki væri hægt að fallast á að sú háttsemi ákærða að hafa gripið eða þrifið í A gæti talist hafa verið líkamleg valdbeiting, sem rúmaðist innan verknaðarlýsingu ákæru. Var X því sýknaður af þeim þætti ákærunnar sem varðaði ætlað brot gegn 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Sú viðbára X að kunningi hans hefði notað tölvu X til að senda hótunarskilaboð til móður A án þess að sér hefði verið kunnugt um efni þeirra var talin vera fjarstæð og var hann fundinn sekur um brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga. X hafði játað að hafa sent A þau skilaboð sem greint var frá í ákæru og var hann því dæmdur fyrir brot gegn 251. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. X átti nokkurn sakaferil að baki sem hafði áhrif á ákvörðun refsingar. Brot þau sem hann var dæmdur fyrir þóttu alvarleg og tekið var fram að hann ætti sér engar málsbætur. Sú háttsemi hans að hafa yfirgefið vettvang strax í kjölfar þess að hann réðst að A án þess að huga að henni var virt honum til refsiþyngingar. Með vísan til þessa og 1., 2., 5., 6. og 8. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Ekki var lagður efnisdómur á kröfu A um bætur vegna tjóns sem hún varð fyrir þegar hún féll af svölum íbúðar X. Honum var aftur á móti gert að greiða A 300.000 krónur í miskabætur ásamt vöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. apríl 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný. Til vara krefst hann sýknu af sakargiftum um brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 samkvæmt ákæru 15. desember 2010 og um brot samkvæmt ákæru 28. janúar 2011 og refsing verði þá milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu A verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfunni, en fjárhæð hennar lækkuð ella.

A hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Verður því litið svo á að hún krefjist þess að staðfest verði ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu sína.

I

Í málinu er ákærði borinn sökum með tveimur ákærum ríkissaksóknara, annarri frá 15. desember 2010 en hinni 28. janúar 2011. Í fyrri ákærunni er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn 225. gr. og 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 31. desember 2009 dregið fyrrum sambúðarkonu sína, A, með ofbeldi inn í íbúð sína að [...], haldið henni þar nauðugri og veist að henni, rifið í hár hennar, slegið hana margsinnis í andlit og líkama, sparkað í fætur hennar og hótað henni lífláti og líkamsmeiðingum. Þegar A hafi reynt að flýja úr íbúð ákærða með því að fara þar fram af svölum hafi hann rifið í hár hennar og slegið hana með þeim afleiðingum að hún hafi fallið fram af þeim og niður um fjóra metra á verönd íbúðar á jarðhæð. Við þetta hafi hún hlotið brot á framhandlegg, úlnlið, spjaldbeini og mjaðmarbeini, skurð á enni og mar víðsvegar um líkamann. Í seinni ákærunni er ákærða annars vegar gefið að sök brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 23. nóvember 2010 hótað B með því að hafa sent eða látið senda nánar tilgreind smáskilaboð úr tölvu á heimili sínu í farsíma hennar, sem hafi verið til þess fallin að vekja með henni ótta um líf, heilbrigði og velferð sína og sonar síns. Hins vegar er ákærða gefið að sök brot gegn 251. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 24. sama mánaðar sent A nánar tilgreind skilaboð með samskiptaforritinu Facebook, þar sem hann hafi hótað henni og bróður hennar líkamsmeiðingum eða lífláti ef hún greiddi ekki 2.000.000 krónur inn á bankareikning hans fyrir tiltekinn tíma. Hafi háttsemi þessi verið til þess fallin að vekja með henni ótta um líf, heilbrigði og velferð sína og bróður síns.

II

Kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms styður ákærði í fyrsta lagi við það að hann hafi verið sakfelldur í héraði fyrir aðra háttsemi en honum hafi verið gefin að sök í ákæru 15. desember 2010. Þar hafi hann verið borinn sökum um sérstaklega hættulega líkamsárás þegar A hugðist fara fram af svölum til að flýja úr íbúð hans með því að rífa í hár hennar og slá hana með þeim afleiðingum að hún féll af svölunum og niður á verönd íbúðar á jarðhæð. Í héraðsdómi hafi verið talið ósannað að hann hafi rifið í hár hennar eða slegið hana, en þrátt fyrir það hafi hann verið sakfelldur fyrir að hafa valdið falli hennar af svölunum með því að hafa annaðhvort gripið eða þrifið í hana, sem hafi verið líkamleg valdbeiting af hans hendi. Málið hafi ekki verið flutt um þetta í héraði og hafi vörn að því leyti verið ábótavant. Ómerkingarkrafan sé auk þess meðal annars reist á því að í héraðsdómi hafi ekki verið lagt mat á trúverðugleika skýrslna ákærða, heldur einungis brotaþola.

Það atriði, sem fyrst var nefnt, lýtur að úrlausn um efni málsins og getur eins og hér stendur á ekki varðað ómerkingu hins áfrýjaða dóms. Þá er ljóst af niðurstöðu héraðsdóms að dómendur hafa lagt mat á trúverðugleika skýrslna ákærða, þótt þess sé ekki berum orðum getið. Önnur atriði, sem ákærði hefur hreyft, geta ekki valdið ómerkingu hins áfrýjaða dóms.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er sannað að ákærði hafi með líkamlegu ofbeldi veist að A í íbúð sinni 31. desember 2009 og haldið henni þar nauðugri. Sú háttsemi ákærða varðar við 225. gr. almennra hegningarlaga. Eins og rakið er í forsendum hins áfrýjaða dóms var ekki fullt samræmi í framburði A um hvernig það hafi komið til að hún féll niður af svölum íbúðar ákærða í framhaldi af þessu. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri sannað að ákærði hafi rifið í hár A eða slegið hana þegar hún hafi verið komin yfir handrið á svölunum, eins og honum er gefið að sök í ákæru. Þetta mat héraðsdóms verður að leggja til grundvallar og verður ekki á það fallist að sú háttsemi ákærða að hafa gripið eða þrifið í A geti talist hafa verið líkamleg valdbeiting, sem hafi rúmast innan verknaðarlýsingar ákæru, eins og byggt var á í hinum áfrýjaða dómi. Verður því að sýkna ákærða af þeim þætti ákærunnar, sem varðar ætlað brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála

Í ákæru 28. janúar 2011 var ákærða í 1. lið gefin að sök hótun með því að hafa sent eða látið senda skilaboð úr tölvu sinni til fyrrnefndrar konu, sem eftir gögnum málsins er móðir A. Í hinum áfrýjaða dómi segir ranglega að ákærði hafi fyrir lögreglu viðurkennt að skilaboðin hafi verið send að undirlagi sínu, en samkvæmt framlögðu endurriti lögregluskýrslu 25. nóvember 2010 játaði hann hvorki þar né neitaði þessum sökum. Þetta fær því þó ekki breytt að sú viðbára ákærða er fjarstæð að kunningi sinn, sem hann hefur ekki nafngreint, hafi sent þessi skilaboð úr tölvu ákærða án þess að sér hafi verið kunnugt um efni þeirra. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt báðum liðum ákærunnar frá 28. janúar 2011.

Samkvæmt framansögðu er ákærði sakfelldur í málinu fyrir brot gegn 225. gr., 233. gr. og 251. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Sakaferill hans er rakinn í hinum áfrýjaða dómi, svo og þau lagaákvæði, sem áhrif geta haft á hæð refsingar. Að teknu tilliti til þess er hún hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 861.740 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum, en krafa hennar tók til tjóns, sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna háttsemi ákærða í hennar garð, sem um ræðir í ákæru 15. desember 2010. Eins og að framan greinir er ákærði ekki sakfelldur fyrir að hafa valdið A líkamstjóni, sem hún hlaut af falli fram af svölum á íbúð hans, og verður því ekki lagður efnisdómur á kröfu hennar um bætur vegna tjóns, sem rakið verði til þess, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn á hún rétt á miskabótum vegna þeirrar háttsemi ákærða, sem að henni beindist og varðar samkvæmt áðursögðu við 225. gr. almennra hegningarlaga. Þær bætur eru hæfilega ákveðnar 300.000 krónur og bera vexti eins og í dómsorði greinir.

Eftir þessum úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða helming sakarkostnaðar vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð sakarkostnaðar verður staðfest. Samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara nemur sakarkostnaður fyrir Hæstarétti 54.140 krónum, en við þá fjárhæð verður að bæta 43.925 krónum vegna útlagðs kostnaðar verjanda ákærða við rekstur málsins hér fyrir dómi, svo og málsvarnarlaun verjandans, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákærði greiði A 300.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. desember 2009 til 13. febrúar 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í héraði, sem var samtals 694.900 krónur, og helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem alls nemur 537.315 krónum, en þar eru meðtalin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.