291/2013

G var eigandi 11 veðskuldabréfa sem tryggð voru með veði í jörð G ehf. Vanskil urðu á bréfunum og krafðist G nauðungarsölu veðandlagsins. Samkomulag náðist milli aðila um afturköllun G á nauðungarsölubeiðninni gegn því að G ehf. legði til bankaábyrgð að fjárhæð 15.000.000 kr. og greiddi jafnframt 12.000.000 kr. í peningum. Í tengslum við samkomulagið gáfu aðilar út yfirlýsingu þess efnis að 6.000.000 kr. af greiddri innborgun yrði ráðstafað inn á skuldir G ehf. en aðrar 6.000.000 kr. inn á skuldir A ehf., J og tengdra aðila. Í málinu stefndi G ehf. G og krafðist þess að ógiltur yrði með dómi, sá hluti yfirlýsingarinnar að ráðstafa helmingi greiðslunnar inn á skuldir annarra en G ehf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að dómur yrði ekki felldur á málið eins og það væri vaxið nema þeim, sem yfirlýsingunni var beint til og forræði hefðu á búi sínu, væri sjálfum gefinn kostur á að gæta hagsmunum sinna. Þar sem G ehf. hafði ekki beint málssókn sinni að þeim öllum var ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. apríl 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins greiddi stefndi 12.000.000 krónur 2. júní 2013 inn á reikning Lögmannsstofunnar Lögmál ehf. og er tilurð greiðslunnar nánar rakin í hinum áfrýjaða dómi. Degi síðar rituðu Ö-kk-nf K-kk-nf framkvæmdastjóri stefnda og J-kk-nf G-kk-nf lögfræðingur undir yfirlýsingu „um ráðstöfun innborgunar“ og er hún svohljóðandi: „Í gær greiddi Gljúfurbyggð ehf. ... kr. 12.000.000 inn á fjárvörslureikning ... sem er í eigu Lögmáls ehf. ... Hér með er óskað eftir að kr. 6.000.000 af greindri innborgun verði ráðstafað inn á reikning ... í eigu G-kk-ef A. J-kk-ef ... og heimilast greindum G-kk-þgf að ráðstafa þeim hluta innborgunarinnar á hvern þann veg sem hann kýs til greiðslu inn á skuldir Austurbrúar ehf. ..., J-kk-ef G-kk-ef ..., eða tengdra aðila við hann. Þá er óskað eftir að Lögmál ehf. ráðstafi kr. 6.000.000 af greindri innborgun inn á veðskuldir sem Lögmál ehf. hefur til innheimtu með veði í jörðinni Ingólfshvoli ... gegn því að nauðungarsala á jörðinni verði afturkölluð að svo stöddu en Lögmáli ehf. heimilast að óska eftir nauðungarsölu að nýju ef frekari greiðslur að fjárhæð kr. 21.000.000 berast ekki með jöfnum greiðslum á næstu 3 til 7 vikum.“

Fram er komið í málinu að margvísleg tengsl hafa verið á milli stefnda, Austurbrúar ehf., J-kk-ef G-kk-ef og fyrirtækja í eigu þeirra J-kk-ef og A-kk-ef K-kk-ef framkvæmdastjóra stefnda. Jafnframt liggur fyrir að áfrýjandi veitti þessum aðilum fjárhagslega fyrirgreiðslu um nokkurt skeið. Stefndi og Innheimtunetið ehf. stofnuðu einkahlutafélagið Austurbrú árið 2003 og skipuðu þeir J-kk-nf og Ö-kk-nf stjórn félagsins og voru prókúruhafar þess. Stofnendur Innheimtunetsins ehf. árið 2004 voru G.H. Sigurðsson ehf. og Nordic barter hf. en J-kk-nf G-kk-nf var stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins og Ö-kk-nf K-kk-nf endurskoðandi þess. Stofnendur Gljúfurbyggðar ehf. munu hafa verið Ö-kk-nf K-kk-nf og móðir hans E-kvk-nf H-kvk-nf. Fjórða fyrirtækið sem við sögu kemur í málinu er Viðskiptanetið ehf. en það mun hafa verið í eigu þeirra A-kk-ef og J-kk-ef. Bú Austurbrúar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 3. nóvember 2008. Ekki liggja fyrir í málinu upplýsingar um hvernig nú er háttað eignarhaldi og stjórnun í stefnda, Innheimtunetinu ehf. og Viðskiptanetinu ehf. eða hver staða félaganna og J-kk-ef G-kk-ef er að öðru leyti. Hins vegar mun helmingi þeirrar fjárhæðar sem stefndi greiddi 2. júní 2013 inn á reikning Lögmáls ehf. samkvæmt framburði áfrýjanda og J-kk-ef G-kk-ef hafa verið ráðstafað af hálfu áfrýjanda til að lækka skuldir Austurbrúar ehf., J-kk-ef eða aðila tengdum honum við áfrýjanda. Um nánari skiptingu þeirra greiðslna innbyrðis milli einstakra aðila liggja ekki fyrir gögn í málinu.

Yfirlýsinguna 3. júní 2008 undirrituðu sem fyrr segir þeir Ö-kk-nf K-kk-nf sem framkvæmdastjóri Gljúfurbyggðar ehf. og J-kk-nf G-kk-nf og henni var samkvæmt efni sínu beint að áfrýjanda, Austurbrú ehf., J-kk-þgf og aðilum tengdum honum. Í málinu leitar stefndi ógildingar á þeim hluta fyrrgreindrar yfirlýsingar sem fólst í því að ráðstafa skyldi helmingi innborgunarinnar til að lækka skuldir Austurbrúar ehf., J-kk-ef og aðila tengdum honum við áfrýjanda. Sá annmarki er á málatilbúnaði stefnda að hann beinir ógildingarkröfu sinni einvörðungu að áfrýjanda en ekki öðrum þeim sem yfirlýsingunni var beint til og nutu góðs af. Þar sem yfirlýsingin er samkvæmt efni sínu til þess fallin að varða þessa aðila miklu fjárhagslega var nauðsynlegt að stefna þeim beint til þess að yfirlýsingin yrði ógilt gagnvart þeim. Verður því eins og málið er vaxið ekki á það dómur felldur nema þeim, sem yfirlýsingunni var beint til og forræði hafa á búi sínu, sé sjálfum gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna. Þar sem stefndi hefur ekki beint málssókn sinni að þeim verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi. Að þessari niðurstöðu fenginni eru ekki efni til að fjalla um aðra þá annmarka sem eru á málatilbúnaði stefnda og kynnu að hafa leitt til sömu niðurstöðu.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Gljúfurbyggð ehf., greiði áfrýjanda, G-kk-þgf A-kk-þgf J-kk-þgf, samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.