210/2011

E og J, eigendur jarðarinnar H, höfðuðu mál gegn G og kröfðust þess að viðurkennt yrði að G hefði fyrirgert rétti sínum til að sitja jörðina og að honum yrði gert að flytja af jörðinni. Þá kröfðust E og J þess að G greiddi þeim tiltekna fjárhæð sem jarðafgjald samkvæmt 16. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004. Ekki var fallist á að aðilar hefðu samið um að G ætti endurgjaldslaust að fá afnot jarðarinnar og að E hefði ætlað að standa skil á sköttum og gjöldum af jörðinni. Ljóst var að G hafði ekki greitt fasteignagjöld af jörðinni í fjögur ár og þótti vanefnd hans á samkomulagi aðila veruleg í skilningi 1. mgr. 37. gr. ábúðarlaga. G var því gert að víkja af jörðinni. Héraðsdómur hafði vísað fjárkröfu E og J frá dómi á þeim grundvelli að ekki væri unnt að leggja matsgerð dómkvadds matsmanns til grundvallar ákvörðunar um afgjald og gagnáfrýjuðu E og J dómi héraðsdóms að þessu leyti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að E og J hefðu ekki kært til Hæstaréttar ákvæði hins áfrýjaða dóms um frávísun málsins að hluta. Ekki væri á færi réttarins að taka efnislega afstöðu til kröfu sem vísað hefði verið frá héraðsdómi. Var kröfu E og J um greiðslu úr hendi G því vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. apríl 2011 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjenda, en til vara af kröfu um að honum verði gert að víkja af jörðinni Harastöðum í Dalabyggð ekki síðar en 15. mars 2011 að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 20.000 krónur. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 22. júní 2011. Þau krefjast þess aðallega að ákvæði hins áfrýjaða dóms um að aðaláfrýjanda verði gert að víkja af fyrrnefndri jörð verði staðfest þannig að honum beri að gera það innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms í málinu að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 20.000 krónur. Þá krefjast gagnáfrýjendur þess einnig að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða þeim 4.580.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 4.250.000 krónum frá 3. febrúar 2010 til 1. júní sama ár, en af 4.580.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefjast gagnáfrýjendur staðfestingar héraðsdóms. Í báðum tilvikum krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í máli þessu, sem gagnáfrýjendur höfðuðu 26. maí 2010, kröfðust þau annars vegar að viðurkennt yrði að aðaláfrýjandi hafi fyrirgert rétti til að sitja jörðina Harastaði og hann skyldaður til að víkja af henni ekki síðar en fjórum vikum eftir uppkvaðningu dóms að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 20.000 krónur. Hins vegar kröfðust gagnáfrýjendur þess að aðaláfrýjanda yrði gert að greiða þeim 4.580.000 krónur með dráttarvöxtum eins og að framan greinir. Í hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp 15. febrúar 2011, var fyrri krafa gagnáfrýjenda tekin til greina á þann hátt að aðaláfrýjanda var gert að víkja af jörðinni ekki síðar en 15. mars sama ár að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 20.000 krónur. Síðari kröfu gagnáfrýjenda var á hinn bóginn vísað frá dómi. Gagnáfrýjendur kærðu ekki til Hæstaréttar ákvæði hins áfrýjaða dóms um frávísun málsins að hluta. Ekki er á færi réttarins að taka efnislega afstöðu til kröfu, sem vísað hefur verið frá héraðsdómi. Verður því kröfu gagnáfrýjenda um greiðslu úr hendi aðaláfrýjanda vísað frá Hæstarétti og kemur af þeim sökum heldur ekki til álita aðalkrafa hans að því leyti, sem hún lýtur að þessu.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur á þann hátt, sem í dómsorði segir.

Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjendum málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Vísað er frá Hæstarétti kröfu gagnáfrýjenda, E-kk-ef T-kk-ef G-kk-ef og J-kvk-ef L-kvk-ef H-kvk-þgf, um að aðaláfrýjanda, G-kk-þgf A-kk-þgf G-kk-þgf, verði gert að greiða þeim 4.580.000 krónur með dráttarvöxtum.

Aðaláfrýjanda er skylt að víkja af jörðinni Harastöðum í Dalabyggð ásamt því, sem honum tilheyrir, ekki síðar en fjórum vikum eftir uppsögu þessa dóms að viðlögðum dagsektum frá þeim tíma til gagnáfrýjenda að fjárhæð 20.000 krónur.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Aðaláfrýjandi greiði hvorum gagnáfrýjanda 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.