728/2015

Í málinu krafðist A ógildingar á ákvörðun R um synjun á beiðni hennar um sérstakar húsaleigubætur. Fyrir lá að A leigði íbúð af Brynju, hússjóði Öryrkjabandalagsins, en samkvæmt 3. gr. reglna R um félagslegar leiguíbúðir og sérstakar húsaleigubætur í Reykjavík var ekki unnt að fá slíkar bætur nema umsækjandi leigði húsnæði á almennum leigumarkaði eða væri í leiguíbúð á vegum Félagsbústaða hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar væri R heimilt að setja almennar reglur um félagslegar íbúðir og sérstakar húsaleigubætur að því tilskildu að þær brytu ekki í bága við ákvæði laga nr. 138/1997 um húsaleigubætur eða önnur viðeigandi lagaákvæði, þar á meðal 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Sú skylda hvíldi á R sem sveitarfélagi að gæta þess við afgreiðslu á umsókn A um sérstakar húsaleigubætur að ekki væri á hana hallað í samanburði við aðra íbúa sveitarfélagsins sem nytu þeirra bóta, en meðal þeirra væru leigjendur hjá Félagsbústöðum hf. sem byggju óumdeilanlega við hliðstætt húsnæðisöryggi og A. Hefði R því ekki fullnægt þessari skyldu sinni á viðhlítandi hátt. Var ákvörðun R felld úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 7. september 2015 að fengnu áfrýjunarleyfi. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 21. október sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 27. sama mánaðar. Áfrýjandi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefndu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir tók stefnda, sem er öryrki og glímir við mikinn félagslegan vanda, á leigu 12. september 2012 íbúð að [...] í Reykjavík af Brynju, hússjóði Öryrkjabandalagsins. Samkvæmt leigusamningi, sem þá var gerður, var hann tímabundinn þannig að leigutími hófst 15. september 2012 og lauk 15. mars 2013. Jafnframt átti stefnda sem leigjandi forgangsrétt að húsnæðinu að leigutíma loknum og liggur fyrir að hún býr enn í íbúðinni.

Á árinu 2013 fór stefnda fram á að fá greiddar svonefndar sérstakar húsaleigubætur frá áfrýjanda. Hinn 12. nóvember það ár var þeirri umsókn hennar hafnað, meðal annars með svohljóðandi rökstuðningi: „Samkvæmt 3. gr. í reglum um félagslegar leiguíbúðir og sérstakar húsaleigubætur í Reykjavík uppfyllir sá ekki skilyrði um sérstakar húsaleigubætur sem leigir húsnæði sem ekki er á almennum leigumarkaði eða er ekki í leiguíbúð á vegum Félagsbústaða.“

II

Í 1. gr. laga nr. 138/1997 um húsaleigubætur segir að markmið þeirra sé að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda og draga úr aðstöðumun á húsnæðismarkaðnum. Eftir 2. gr. sömu laga er aðstoð samkvæmt þeim í formi greiðslna til leigjenda, svonefndra húsaleigubóta, og skulu sveitarfélög greiða þær. Í 3. mgr. 5. gr. laganna er gert ráð fyrir að ráðherra setji ákvæði í reglugerð um útreikning og fjárhæð bóta, þar á meðal um grunnfjárhæðir þeirra. Þá segir í 4. mgr. sömu greinar að sveitarstjórn skuli taka ákvörðun fyrir 1. nóvember ár hvert um fjárhæðir húsaleigubóta á næsta ári, sem geti verið hærri en grunnfjárhæðir, sbr. 3. mgr. Skuli sveitarstjórn fyrir 1. nóvember ár hvert auglýsa með tryggilegum hætti ákvörðun sína um fjárhæðir húsaleigubóta.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir tilurð fyrrgreindra reglna áfrýjanda um félagslegar leiguíbúðir og sérstakar húsaleigubætur í Reykjavík. Í 3. gr. reglnanna, sem í gildi voru á árinu 2013, sagði: „Félagslegar leiguíbúðir og sérstakar húsaleigubætur eru ætlaðar þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar og annarra félagslegra erfiðleika. Aðstæður umsækjenda eru metnar út frá ákveðnum viðmiðum, sbr. 6. gr. og 7. gr. Með félagslegri leiguíbúð er átt við hverja þá íbúð í eigu Félagsbústaða hf. sem ekki er sérstaklega skilgreind sem þjónustuíbúð eða sértækt úrræði ... Sérstakar húsaleigubætur eru fjárstuðningur til greiðslu húsaleigu á almennum markaði eða í félagslegu leiguhúsnæði, þjónustuíbúðum og öðru húsnæði í eigu eða á forræði Félagsbústaða hf., umfram almennar húsaleigubætur.“ Í 6. gr. reglnanna var kveðið á um forgangsröðun umsókna eftir ákveðnum matsviðmiðum, sem var að finna í fylgiskjali með reglunum, og í 7. gr. þeirra um skilyrði, sem umsækjandi þyrfti að fullnægja til viðbótar skilyrðum samkvæmt 4. gr. og lögum nr. 138/1997, til að honum yrðu boðnar sérstakar húsaleigubætur.

III

Í 1. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að sveitarfélög skuli sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákveða. Jafnframt er þeim skylt að gæta jafnræðis gagnvart íbúum sínum, sbr. 65. gr. hennar. Að teknu tilliti til þessa var áfrýjanda heimilt að setja almennar reglur um félagslegar íbúðir og sérstakar húsaleigubætur, sem svo eru nefndar, að því tilskildu að þær brytu ekki í bága við ákvæði laga nr. 138/1997 eða önnur viðeigandi lagaákvæði.

Ekkert var því til fyrirstöðu að lögum að svo væri kveðið á um í 3. gr. reglna áfrýjanda um þessi efni að sérstakar húsaleigubætur yrðu annars vegar greiddar þeim, sem væru á biðlistum eftir félagslegu húsnæði hjá honum, og hins vegar þeim, sem leigðu húsnæði hjá Félagsbústöðum hf., í stað þess að niðurgreiða leiguna fyrir þá eins og áður hafði verið gert. Sökum þess að áfrýjanda er sem sveitarfélagi óheimilt að mismuna þeim, sem þar eiga lögheimili, nema slíkt styðjist við málefnaleg rök hvíldi sú skylda á honum að gæta þess við afgreiðslu á umsókn stefndu um sérstakar húsaleigubætur samkvæmt 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að ekki væri á hana hallað í samanburði við aðra íbúa sveitarfélagsins sem njóta þeirra bóta. Meðal þeirra eru leigjendur hjá Félagsbústöðum hf. sem búa óumdeilanlega við hliðstætt húsnæðisöryggi og stefnda. Hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að hann hafi fullnægt þessari skyldu sinni á viðhlítandi hátt.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Reykjavíkurborg, greiði stefndu, A, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.