112/2002

S krafðist þess að uppsögn G hf. á samningum þeirra um móttöku VISA kreditkorta og VISA Electron debetkorta í verslun hans yrði dæmd ólögmæt. Engar sérstakar ástæður voru nefndar í uppsagnarbréfi G hf. til S en fyrir lá að S hafði hætt að taka við VISA kreditkortum og neitað samkvæmt auglýsingu sem hékk uppi í söluturni hans viðskiptum með viðtöku VISA Electron debetkorta sem ekki náðu 500 krónum. Hafði komið til endurtekinna árekstra milli hans og korthafa vegna þessa og höfðu korthafar ítrekað kvartað við G hf. Fallist var á það með S að G hf. hefði markaðsráðandi stöðu í skilningi samkeppnislaga nr. 8/1993. Mætti því taka undir með S að uppsögn G hf. á kortaviðskiptum við hann væri til þess fallin að hafa áhrif á viðskipti við fyrirtæki hans. Þótt þetta kynni að takmarka heimild G hf. til þess að beita uppsagnarákvæðum skilmálanna án málefnalegra ástæðna, sbr. núgildandi 11. gr. samkeppnislaga áður grundvallarreglur um ólögmæta viðskiptahætti, sbr. einkum 20. gr. sömu laga, yrði að fallast á það með héraðsdómi að slíkar ástæður hefðu verið fyrir hendi og þær legið ljósar fyrir. Þá hefði S áður en uppsögnin tók gildi verið boðið af fyrirsvarsmönnum G hf. að taka upp viðskiptin að nýju léti hann af verslunarháttum sínum í kortaviðskiptum. Hann hefði aftur á móti ekki verið reiðubúinn til þess með þeim skilmálum sem öðrum bjóðast eða að greiða fyrir þau og það væri hann ekki enn. Var héraðsdómur því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 5. mars 2002. Hann krefst þess að uppsögn stefnda 19. júlí 2000 á samningum við áfrýjanda um móttöku VISA kreditkorta og VISA Electron debetkorta í verslun hans verði dæmd ólögmæt. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Aðila greinir á um það hvort stefnda hafi verið heimilt að segja upp samningi þeirra um móttöku VISA kreditkorta með vísun til uppsagnarákvæðis í 17. gr. samningsins og samningi um VISA Electron debetkort samkvæmt grein 6.1. þess samnings. Samningarnir eru báðir frá 6. janúar 1997 og þeim fylgdu viðskiptaskilmálar, sem eru hluti af þeim, þótt þeir beri það með sér að vera einhliða settir af stefnda. Tilvitnuð uppsagnarákvæði eru að verulegu leyti samhljóða og mæla fyrir um gagnkvæman þriggja mánaða uppsagnarfrest. Hins vegar er heimilað að rifta samningunum án sérstaks fyrirvara telji annar hvor aðilanna að hinn hafi vanefnt samninginn verulega. Í uppsagnarbréfinu nefndi stefndi engar sérstakar ástæður fyrir uppsögninni en fyrir liggur að áfrýjandi hafði í júní 1999 hætt að taka við VISA kreditkortum, en það er í andstöðu við 1. gr. viðskiptaskilmálanna fyrir slík kort. Þá lá það fyrir að hann hafði neitað samkvæmt auglýsingu þar um, sem hékk uppi í söluturni hans, viðskiptum með viðtöku VISA Electron debetkorta, sem ekki náðu 500 krónum. Hafði komið til endurtekinna árekstra milli hans og korthafa þessa vegna og hafði hann meðal annars haldið eftir kortum þeirra sem hugðust greiða vörur fyrir lægri fjárhæð. Korthafar höfðu af þessum sökum ítrekað kvartað við stefnda. Eftir að uppsagnarbréfið hafði verið afhent áfrýjanda var að tilhlutan Samtaka verslunarinnar haldinn fundur fyrirsvarsmanna stefnda og áfrýjanda til þess að reyna að jafna ágreiningsefni þeirra. Er ómótmælt að áfrýjanda hafi staðið til boða að taka upp viðskipti að nýju með sömu skilmálum og áður. Hann telur hins vegar að korthafar eigi að greiða fyrir notkun kortanna og af málflutningi hans verður ekki annað ráðið en að hann sé almennt ekki reiðubúinn til að greiða stefnda fyrir viðskipti þeirra.

II.

Þjónusta stefnda sem greiðslukortafyrirtækis er í því fólgin að veita greiðsluviðtakendum alla þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda til þess að geta veitt greiðslukortum viðtöku og greiða viðtakendur endurgjald fyrir þessa þjónustu sem getur verið mismunandi eftir viðskiptum. Þá greiða greiðsluviðtakendur mun hærri þjónustugjöld fyrir móttöku kreditkorta en debetkorta, sem mun helgast af ólíkum eiginleikum kortanna. Kreditkort kemur öðrum þræði í stað lánsskjala en debetkort er eingöngu greiðslugagn. Þjónustugjöldin eru ákveðin sem hlutfall af mánaðarlegum viðskiptum og geta numið verulegum fjárhæðum. Fyrir þjónustugjaldið fá greiðsluviðtakendur meðal annars ákveðið öryggi í viðskiptum við korthafa umfram það sem önnur reikningsviðskipti hafa. Þannig ábyrgjast greiðslukortafyrirtæki fyrir hönd banka og sparisjóða greiðslu allra úttekta korthafa hafi greiðsluviðtakandi fylgt skilmálum samninga.

Samkvæmt ákvörðun samkeppnisráðs nr. 30/2000, sem varðaði starfsemi greiðslukortafyrirtækjanna tveggja, voru heildartekjur þeirra rúmlega tveir milljarðar króna 1999. Þar af var hlutur stefnda um 62%. Markaðshlutdeild stefnda miðað við fjölda útgefinna korta var þá um 66% bæði hvað varðaði kreditkort og debetkort. Þá kom það einnig fram í greindri ákvörðun að almennt væri það ekki að áliti ráðsins raunhæfur kostur fyrir sölu- og þjónustuaðila að bjóða ekki upp á greiðslukortaþjónustu. Taldi samkeppnisráð að stefndi væri í markaðsráðandi stöðu í skilningi 4. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993 á íslenska markaðnum.

Þær tegundir greiðslukorta, sem bjóðast hér á landi, eru með beinum og óbeinum hætti á vegum stefnda og Kreditkorts hf. Skilmálar fyrirtækjanna eru sambærilegir. Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi hefur ekki heimild til móttöku korta Kreditkorts hf.

III.

Að framan er því lýst hvernig kortaviðskiptum er háttað á Íslandi. Verður að fallast á það að stefndi hafi markaðsráðandi stöðu í skilningi samkeppnislaga. Þegar litið er til þessa má taka undir með áfrýjanda þegar hann heldur því fram að uppsögn stefnda á kortaviðskiptum við hann sé til þess fallin að hafa áhrif á viðskipti við fyrirtæki hans. Þótt þetta kunni að takmarka heimild stefnda til þess að beita uppsagnarákvæðum skilmálanna án málefnalegra ástæðna, sbr. núgildandi 11. gr. samkeppnislaga, áður grundvallarreglur um ólögmæta viðskiptahætti, sbr. einkum 20. gr. sömu laga, verður að fallast á það með héraðsdómi að slíkar ástæður hafi verið fyrir hendi og þær legið ljósar fyrir. Áður en uppsagnirnar tóku gildi var áfrýjanda einnig boðið af fyrirsvarsmönnum stefnda að taka upp viðskiptin að nýju léti hann af verslunarháttum sínum í kortaviðskiptum. Hann var aftur á móti ekki reiðubúinn til þess að taka upp viðskiptin með þeim skilmálum sem öðrum bjóðast eða að greiða fyrir þau og það er hann ekki enn.

Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað, sem rétt er að falli niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Það athugast að af hálfu áfrýjanda í héraði voru lögð fram í heild sinni sem málsskjöl endurrit viðamikilla ákvarðana samkeppnisráðs og af úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, auk endurrits dóms Hæstaréttar. Réttara hefði verið að afhenda þessi gögn sem ítargögn.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.