821/2015

Í málinu krafðist B ehf. viðurkenningar á skaðabótaskyldu M ehf. vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna ætlaðra vanefnda M ehf. er rangur gír, sem ætlaður var í vélbát B ehf., var afhentur honum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af gögnum málsins, þar með töldum samskiptum málsaðila í aðdraganda að kaupunum og skýrslum vitna, yrði að leggja það á M ehf. að bera hallann af því að B ehf. hefði ekki fengið afhentan réttan gír í bát sinn sem hefði leitt til þess að ganghraði hans hefði orðið minni og hann ekki nýst sem skyldi við veiðar. Var lagt til grundvallar að ástæða þess að rangur gír hefði verið afhentur hefðu verið mistök eða vanræksla af hálfu starfsmanna sem M ehf. bæri ábyrgð á. Þá var ekki talið að B ehf. hefði glatað rétti til að bera fyrir sig gallann vegna tómlætis samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Var því fallist á kröfu B ehf. og lagt til grundvallar að skaðabótaábyrgðin tæki bæði til beins og óbeins tjóns, sbr. 1. mgr. og a. lið 3. mgr. 40. gr. sömu laga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. desember 2015. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi á hendur áfrýjanda og gerði í stefnu eftirfarandi kröfur: Í fyrsta lagi að staðfest yrði riftun hans 28. október 2014 á kaupsamningi við áfrýjanda frá því í júní 2013 um gír og öxulþétti sem ætlaðir voru í vélbát áfrýjanda, Ellu ÍS 119. Í öðru lagi að áfrýjandi endurgreiddi honum kaupverð lausafjármunanna sem riftunarkrafan tók til. Í þriðja lagi krafðist hann skaðabóta að fjárhæð 6.082.331 króna með tilgreindum vöxtum. Með hinum áfrýjaða dómi var kröfu um riftun og endurgreiðslu kaupverðs hafnað. Þar sem málinu hefur ekki verið gagnáfrýjað kemur sú niðurstaða ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.

Við meðferð málsins í héraði lagði lögmaður stefnda fram bókun í þinghaldi 22. apríl 2015. Þar kom fram beiðni hans um skiptingu sakarefnis, sem fólst í því að fyrst yrði dæmt um tvær fyrri kröfurnar annars vegar og hins vegar um ,,bótaskyldu ... samkvæmt 3. lið dómkrafna“. Beiðnin var reist á 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í bókuninni var hún skýrð svo að þar sem fram hafi komið mótmæli við fjárhæð skaðabótakröfu stefnda fælist hagræði í því að einungis yrði að svo stöddu dæmt um skaðabótaskyldu áfrýjanda í málinu. Í þinghaldi 18. maí 2015 bókaði dómari að fallist væri á beiðni stefnda ,,eins og hún er fram sett. Verður sakarefni málsins skipt þannig að fyrst verður fjallað um riftun og endurgreiðslu ... og að auki tekin afstaða til bótaskyldu ... óháð fjárhæð tjónsins.“

Í héraðsdómi er látið hjá líða að geta þess að stefndi hafi í upphafi gert kröfu um greiðslu skaðabóta að tilgreindri fjárhæð en sakarefninu síðar verið skipt á þann hátt sem að framan greinir. Í dóminum er skaðabótakröfunni lýst svo: ,,Ennfremur krefst stefnandi þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda.“

Krafa stefnda um skaðabætur að fjárhæð 6.082.331 króna var í stefnu reist á því að tjón hans vegna ætlaðra vanefnda áfrýjanda væri fjórþætt. Í fyrsta lagi vegna veiðitaps á makrílvertíð 2013, 2.500.000 krónur, í öðru lagi vegna dráttar á því að hann kæmist á grásleppuvertíð 2014, 1.790.000 krónur, í þriðja lagi vegna útlagðs kostnaðar við niðursetningu á röngum gír, 363.262 krónur, og í fjórða lagi kostnaðar við ýmsar úrbætur þegar reynt var að bæta úr litlum ganghraða bátsins, sem síðar hafi komið í ljós að hafi orsakast af þeirri vanefnd áfrýjanda að afhenda rangan gír í bátinn, 1.429.069 krónur.

Það tjón, sem stefndi kveðst hafa orðið fyrir og hann telur að rakið verði til ætlaðra vanefnda áfrýjanda, er annars vegar óbeint tjón sem tilgreint var í tveimur fyrri kröfuliðunum, sbr. b. lið 2. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Í síðari tveimur kröfuliðunum var á hinn bóginn farið fram á bætur fyrir beint tjón sem fólst í útgjöldum og réttmætum ráðstöfunum til þess að bæta úr, þegar söluhlutur reynist gallaður, sbr. 1. mgr. og a. lið 3. mgr. 67. gr. laganna. Samkvæmt 40. gr. sömu laga þarf að fullnægja mismunandi skilyrðum til þess að unnt sé að krefjast skaðabóta fyrir beint tjón annars vegar og óbeint tjón hins vegar. Ábyrgð á beinu tjóni er að meginstefnu hlutlæg, enda hafi hindrun sem fullnægir skilyrðum 1. mgr. 40. gr., sbr. 27. gr., laga nr. 50/2000 ekki valdið því að til vanefnda kom. Skilyrði þess að unnt sé að knýja fram ábyrgð á óbeinu tjóni vegna galla á söluhlut eru á hinn bóginn þau að gallann megi rekja til mistaka eða vanrækslu seljanda eða að söluhlutur er ekki í samræmi við það, sem heitið var af seljanda, sbr. a. og b. liði 3. mgr. 40. gr. laganna.

Í stefnu var krafist skaðabóta vegna fjártjóns, sem sundurliðað var eins og áður segir, án þess að því væri lýst með hvaða hætti skilyrðum til þess að fá einstaka tjónsliði bætta væri fullnægt. Í greinargerð áfrýjanda í héraði var því ekki teflt sérstaklega fram til varnar að ekki væru skilyrði til þess að bæta óbeint tjón. Að þessu er heldur ekki vikið í hinum áfrýjaða dómi. Verður því að skilja niðurstöðu héraðsdóms um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð þannig að hún taki bæði til beins og óbeins tjóns stefnda, innan þeirra marka sem upphafleg krafa hans setur, án þess að leyst hafi verið úr ágreiningi um fjárhæð tjónsins.

II

Staðfest er sú niðurstaða héraðsdóms að af gögnum málsins, þar með töldum samskiptum málsaðila í aðdraganda að kaupum á lausafé því sem um ræðir og skýrslum vitna, verði að leggja það á áfrýjanda að bera hallann af því að stefndi fékk ekki afhentan réttan gír í bát sinn, sem leiddi til þess að ganghraði hans varð minni og hann nýttist ekki sem skyldi við veiðar. Verður lagt til grundvallar að ástæða þess að rangur gír var afhentur hafi verið mistök eða vanræksla af hálfu starfsmanna, sem áfrýjandi ber ábyrgð á. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að viðurkennd sé skaðabótaábyrgð áfrýjanda á tjóni stefnda vegna gallans. Tekur sú skaðabótaábyrgð bæði til beins og óbeins tjóns, sbr. 1. mgr. og a. lið 3. mgr. 40. gr. laga nr. 50/2000.

Lausaféð sem um ræðir var afhent stefnda í júní 2013. Lagt verður til grundvallar að það hafi verið sett í bát stefnda nokkru síðar. Áfrýjandi kveður menn á vegum stefnda hafa haft samband við sig í mars eða apríl 2014 vegna þess að báturinn hafi ekki gengið sem skyldi. Lýsir starfsmaður áfrýjanda því í skýrslu sinni fyrir dómi að ákveðið hafi verið að ganga úr skugga um hvort önnur atriði en gírinn væru orsök vandans. Menn hafi farið að skoða olíulagnir, athuga með túrbínuna í bátnum, skolvatnskæli og spíssa. Eftir að þessir þættir hefðu verið yfirfarnir án þess að ganghraðinn ykist hafi menn farið að huga að því að gírinn kynni að vera orsökin. Af reikningum sem taka til útlagðs kostnaðar stefnda vegna framangreindra atriða verður ályktað að vinna við þetta hafi staðið fram í júlí 2014 hið skemmsta. Stefndi sendi áfrýjanda bréf 30. júní 2014 þar sem hann kvartaði yfir gallanum og lýsti því í hverju hann væri fólginn. Riftun var lýst yfir 28. október sama ár.

Í 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 er kveðið á um að kaupandi glati rétti sínum til þess að bera fyrir sig galla ef hann tilkynnir ekki seljanda án ástæðulauss dráttar frá því að hann varð galla var, eða mátti verða hans var, í hverju gallinn er fólginn. Þótt starfsmenn stefnda kunni að hafa haft hugboð um það síðla árs 2013 að gírinn væri orsök þess að ganghraði bátsins var mun minni en átti að vera, varð þeim eftir ítrekað samráð við starfsmann áfrýjanda ekki ljóst fyrr en í maí eða júní 2014 í hverju gallinn var í raun fólginn. Samkvæmt þessu verður ekki talið að stefndi hafi glatað rétti til að bera fyrir sig gallann vegna tómlætis.

Með vísan til alls framangreinds verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Marás, vélar ehf., greiði stefnda, Birgisási ehf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.