319/2003

Í samningi milli T og félagsmanna Í um greiðslu T á hluta almannatrygginga í lækniskostnaði vegna meðferðar sjúklinga hjá félagsmönnum Í var meðal annars kveðið á um afslátt, sem færi hækkandi eftir því sem læknisverk yrðu fleiri á hverju ári. Í nóvember 2002 tjáðu nokkrir félagsmenn Í sjúklingum sínum að þeim stæði ekki til boða á því ári að fá þjónustu með greiðsluþátttöku T en jafnframt að þjónustan stæði til boða ef sjúklingarnir greiddu að fullu fyrir hana sjálfir. Í málinu krafðist Í viðurkenningar á því að félagsmönnum þess væri þetta heimilt og vísaði meðal annars til 2. mgr. 5. gr. fyrrgreinds samnings, sem kvað á um að lækni væri heimilt að taka sjúkratryggðan einstakling til meðferðar án greiðsluafskipta T ef sjúklingur óskaði þess. Talið var að í ljósi 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar yrði að líta svo á að félagsmenn Í hefðu óskert frelsi til að ráða verkum sínum, innan þeirra marka sem því frelsi kynni að vera sett með samningum þeirra eða lögum. Í lögum 117/1993 væri hvergi mælt fyrir um bann við því að leysa af hendi læknisverk fyrir annað endurgjald en greini í fyrrnefndum samningi við T og ekki sé kveðið á um að lækni, sem bundinn sé af samningnum sé skylt að sinna hverjum þeim sjúklingi sem til hans leiti. Engin skilyrði komi fram í 2. mgr. 5. gr. samningsins önnur en þau að sjúklingur óski sjálfur eftir þjónustu án greiðsluþátttöku T og þótti forsaga ákvæðisins ekki gefa tilefni til ályktana um að heimildin, sem þar komi fram sé bundin frekari skilyrðum en berum orðum greini. Félagsmönnum Í sé hvorki eftir nefndum samningi né einstaklingsbundnum samningum sínum við T skylt að leysa af hendi sérhvert læknisverk á sérfræðisviði sínu, sem leitað sé til þeirra um, eða slík verk allt að tilteknu magni. Þeir hafi því ekki með samningssambandi sínu við T afsalað sér rétti til að velja eftir sínum eigin forsendum hvaða verkum þeir sinni, þar á meðal hvort þeir taki að sér verk með tilliti til fjárhagslegra ástæðna. Voru kröfur Í því teknar til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. ágúst 2003. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi gerði samning 27. mars 1998 við Læknafélag Reykjavíkur fyrir hönd bæklunarlækna um „bæklunarlækningar utan sjúkrahúsa fyrir sjúkratryggða skv. lögum nr. 117/1993 um almannatryggingar.“ Sagði meðal annars í 1. gr. samningsins að hann tæki til læknisverka, sem unnin væru á eigin stofum lækna, en talning á þeim kæmi fram í gjaldskrá, sem væri fylgiskjal með honum. Í gjaldskránni voru þessi læknisverk flokkuð og ákveðið verð fyrir þau með svokölluðum einingum, sem við gerð hennar svöruðu hver til 160 króna. Í 2. gr. samningsins kom fram að hann tæki til sérfræðinga í bæklunarlækningum, sem voru starfandi samkvæmt eldri samningi læknafélagsins við áfrýjanda frá 7. mars 1996. Aðrir sérfræðingar á þessu sviði, sem vildu hefja störf á stofu eftir ákvæðum samningsins, skyldu senda áfrýjanda erindi um það með nánar tilteknum upplýsingum, en til þess bæri honum að taka afstöðu innan ákveðins frests. Í 3. gr. voru fyrirmæli um kröfur til þeirra lækna, sem starfa samkvæmt samningnum, en í 4. gr. um verð á þjónustu þeirra. Var vísað um það efni til fyrrnefndrar gjaldskrár, en jafnframt voru settar þar nánari reglur um beitingu hennar. Í því sambandi var meðal annars mælt fyrir um að bæklunarlæknum skyldi skipað í fjóra flokka eftir því hvort og í hvaða mæli þeir nytu aðstöðu hjá stofnun, sem rekin væri á kostnað ríkisins. Skyldu þeir allir veita áfrýjanda 15% afslátt frá gjaldskrá þegar mánaðarlegar einingar fyrir verk þeirra næðu tilteknum fjölda, sem var breytilegur eftir þessum fjórum flokkum, eða frá 4.500 til 8.500. Þá var jafnframt mælt fyrir um að heildarfjöldi eininga allra lækna, sem samningurinn tæki til, skyldi ákveðinn í apríl 1999 fyrir næstu tólf mánuði eftir nánar tilteknum reglum. Færu einingar fram úr þeim fjölda á tímabilinu skyldi ekki greitt fyrir 60% eininga, sem umfram væru. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. samningsins skyldu sjúkratryggðir greiða fyrir læknisverk, sem hann tæki til, gjald samkvæmt 36. gr. laga nr. 117/1993 “og/eða samkvæmt reglugerðarákvæðum um breytingu á því gjaldi“. Var lagt bann við því að læknir tæki úr hendi hins sjúkratryggða við þeim hluta greiðslu, sem áfrýjanda bæri að inna af hendi. Þá var í 2. mgr. 5. gr. svofellt ákvæði: „Lækni er heimilt að taka sjúkratryggðan einstakling til meðferðar án greiðsluafskipta sjúkratrygginga ef sjúkratryggður óskar þess.“ Samkvæmt 6. gr. skyldi áfrýjandi greiða það, sem á vantaði að greiðsla þess sjúkratryggða næmi fullri þóknun að frádregnum afslætti eftir 4. gr. Í 7. gr. voru ákvæði um form og greiðslu reikninga, í 8. gr. um aðgang áfrýjanda að upplýsingum hjá læknum, sem starfa í skjóli samningsins, og í 9. gr. um ábyrgð þeirra. Í 10. gr. voru fyrirmæli um sérstaka samráðsnefnd, sem skipuð yrði tveimur fulltrúum frá hvorum aðila samningsins og gegna átti nánar tilteknu hlutverki við framkvæmd hans, en í 11. gr. var kveðið á um uppsögn á samningssambandi áfrýjanda og einstakra lækna. Að öðru leyti voru í samningnum fyrirmæli um varnarþing, ef til dómsmáls kæmi um hann, og gildistíma.

Áfrýjandi gerði samkomulag 15. ágúst 2002 við Læknafélag Reykjavíkur um breytingar á nokkrum samningum um sérfræðilæknishjálp, þar á meðal á framangreindum samningi um bæklunarlækningar. Í samkomulagi þessu var meðal annars ákveðið að heildarfjöldi eininga fyrir allar stéttir sérfræðilækna yrði 11.900.000 á árinu 2002, en 12.138.000 á árinu 2003. Ef farið yrði fram úr þessu skyldu reikningar allra sérfræðilækna skerðast um helming að því er varðar þær einingar, sem umfram yrðu. Verð á hverri einingu á árinu 2002 var ákveðið 194 krónur, en 200 krónur á því næsta. Í fylgiskjali með samkomulaginu var auk þessa kveðið á um afslátt af reikningum til áfrýjanda, en samkvæmt því bar hverjum lækni að veita 13% afslátt af mánaðarlegum einingum á bilinu frá 2.001 til 5.000, 25% á bilinu frá 5.001 til 5.500, en 80% af einingum umfram það. Tekið var fram að afsláttur skyldi veittur af öllum svokölluðum gjaldskráreiningum, sem stæðu eftir þegar dregnar hefðu verið frá annars vegar einingar vegna „sérstakra tækjagjalda“ og hins vegar tiltekinn hundraðshluti eininga, sem skyldi vera 48% að því er bæklunarlækna varðar. Samkvæmt málflutningi áfrýjanda fyrir Hæstarétti tók þessi síðastnefndi frádráttur mið af áætluðum kostnaði, sem fylgdi starfrækslu læknastofa félagsmanna stefnda að öðru leyti en varðandi áðurnefnd tækjagjöld. Í tengslum við gerð þessa samkomulags var heildareiningum ársins 2002 skipt niður á einstaka stéttir sérfræðilækna og komu samtals 1.065.819 einingar í hlut bæklunarlækna. Þessu til viðbótar var gert samkomulag 12. nóvember 2002 milli áfrýjanda og Læknafélags Reykjavíkur fyrir hönd bæklunarlækna, þar sem ákveðið var að heildarfjöldi eininga vegna verka þeirra, sem samningurinn frá 27. mars 1998 tók til, skyldi verða 1.110.819 á árinu 2002.

Fyrir liggur að áfrýjanda bárust seinni hluta nóvember 2002 á annan tug kvartana frá sjúklingum um að nafngreindir bæklunarlæknar hefðu ekki gefið kost á því að veita þeim þjónustu fyrir lok þess árs nema gegn fullri greiðslu úr hendi þeirra fyrir viðtöl og eftir atvikum aðgerðir og án þess að til frádráttar kæmi framlag frá áfrýjanda úr sjúkratryggingum. Hafi hlutaðeigandi læknar í einhverjum tilvikum sagt ástæðu þess vera þá að nú væri „kvótinn búinn hjá TR“. Kom af þessu tilefni til ágreinings milli málsaðila um hvort félagsmönnum stefnda, sem störfuðu samkvæmt samningnum frá 27. mars 1998, væri þetta heimilt. Stefndi, sem þá bar heitið Félag íslenskra bæklunarlækna, höfðaði mál gegn áfrýjanda 17. janúar 2003 til að fá leyst úr þeim ágreiningi. Því máli var vísað frá dómi með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 21. mars 2003, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 10. apríl sama ár í máli nr. 122/2003. Höfðaði síðan stefndi mál þetta 5. maí 2003 vegna sama ágreiningsefnis.

II.

Í málinu er óumdeilt að ágreiningur aðilanna eigi rætur að rekja til þess að félagsmenn stefnda, einhverjir eða allir, hafi talið sér heimilt að neita sjúklingum um þjónustu fyrr en á árinu 2003 vegna þeirrar skerðingar, sem orðið hefði á endurgjaldi fyrir læknisstörfin ef þau hefðu verið leyst af hendi síðla árs 2002 vegna fyrirmælanna um afslætti í samningum við áfrýjanda. Hafi þeir jafnframt talið sig mega bjóða fram þjónustu sína fyrir lok ársins 2002 ef sjúklingarnir kysu að greiða fullt endurgjald án þess að framlag kæmi frá áfrýjanda og þeir óskuðu sjálfir eftir að fá þjónustuna með þessum kjörum. Telur stefndi þetta hafa verið heimilt gagnvart áfrýjanda á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis 2. mgr. 5. gr. samningsins frá 27. mars 1998. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti lýsti stefndi því yfir að gefnu tilefni að félagsmenn hans, sem hér áttu hlut að máli, hafi ekki hafnað að veita sjúklingum þjónustu á umræddu tímabili vegna starfsanna, enda hafi hún staðið til boða með þeim skilmálum, sem áður er getið.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi krefst stefndi þess að viðurkennt verði að félagsmönnum hans, sem starfa sjálfstætt utan sjúkrastofnana og gert hafa samning við áfrýjanda um læknisverk á eigin læknastofum á grundvelli samningsins frá 27. mars 1998, sé heimilt og vítalaust gagnvart áfrýjanda að vinna sams konar læknisverk fyrir sjúkratryggða einstaklinga að ósk þeirra sjálfra gegn þóknun, sem sé ótengd síðastnefndum samningi og án greiðsluþátttöku áfrýjanda eða annarra afskipta hans. Í ljósi málatilbúnaðar stefnda verður að skilja þessa kröfugerð svo að hann leggi þar til grundvallar að félagsmönnum hans sé frjálst í skiptum sínum við sjúklinga að fara þá leið, sem um ræðir í 2. mgr. 5. gr. samningsins, án þess að frekari skilyrðum þurfi að vera fullnægt en því, sem fram kemur í ákvæðinu, að þetta sé gert að ósk sjúklings. Gagnstætt þessu telur áfrýjandi að heimildarinnar samkvæmt þessu ákvæði verði því aðeins neytt að einnig sé uppfyllt það skilyrði að sjúklingi standi hverju sinni til boða tveir kostir, annars vegar að fá þjónustu félagsmanns stefnda með greiðsluþátttöku áfrýjanda og hins vegar að fá sömu þjónustu að öllu leyti á eigin kostnað, og sjúklingurinn velji síðari kostinn. Að þessu athuguðu eru ekki efni til að líta svo á að orðalag kröfugerðar stefnda sé ekki fallið til að leiða ágreining aðilanna til lykta, enda er það á áhættu stefnda að áfrýjandi verði sýknaður af kröfu hans ef komist verður að þeirri niðurstöðu að umrædd heimild í 2. mgr. 5. gr. samningsins sé háð einhverjum frekari skilyrðum en kröfugerð hans tekur mið af samkvæmt framansögðu.

III.

Áfrýjandi hefur ekki andmælt þeirri staðhæfingu stefnda að allir félagsmenn hans hafi full réttindi til að starfa sem sérfræðingar í bæklunarlækningum hér á landi. Í ljósi 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar verður að líta svo á að félagsmenn stefnda hafi óskert frelsi til að ráða verkum sínum á þessu sérfræðisviði innan þeirra marka, sem því frelsi kunna að vera sett með samningum þeirra eða lögum.

Í lögum nr. 117/1993 er hvergi mælt fyrir um bann við því að sérfræðilæknir, sem gengist hefur undir samning við áfrýjanda á borð við þann, sem gerður var fyrir bæklunarlækna 27. mars 1998, leysi af hendi læknisverk fyrir annað endurgjald en það, sem um ræði í samningnum. Þá er ekki kveðið á um það í lögunum að lækni í þessari aðstöðu sé skylt að sinna sérhverjum sjúklingi, sem leitar til hans, eða að greiðsla fyrir þjónustu, sem hann veitir sjúklingi, þurfi ávallt að fara eftir ákvæðum slíks samnings um endurgjald úr sjúkratryggingum. Reglur þessa efnis verða ekki leiddar af heildstæðri skoðun löggjafar um almannatryggingar eða af lögákveðnum tilgangi þeirra. Verður því ekki fundin stoð fyrir því í lögum nr. 117/1993 að félagsmönnum stefnda sé bannað að leysa af hendi læknisverk gegn greiðslu fulls endurgjalds frá sjúklingi og án framlags frá áfrýjanda. Slíkt bann verður heldur ekki reist á ákvæðum annarra laga.

Eftir orðalagi 2. mgr. 5. gr. samningsins frá 27. mars 1998 eru engin frekari skilyrði fyrir því, að læknir innan raða stefnda veiti sjúklingi þjónustu gegn fullri greiðslu úr hendi hans og án greiðsluþátttöku áfrýjanda, en þau að sjúklingurinn óski sjálfur eftir þessu. Ákvæði þessa efnis hafa verið í samningum áfrýjanda við sérfræðilækna, sem hafa tekið meðal annars til félagsmanna stefnda, allar götur til samnings frá 24. júní 1982. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki litið svo á að forsaga þessa samningsákvæðis gefi tilefni til ályktana um að heimildin, sem þar er kveðið á um, sé háð frekari skilyrðum en þeim, sem berum orðum koma fram. Stefndi skuldbatt sig ekki með samningnum frá 27. mars 1998 til að tryggja að sjúklingum stæði ætíð til boða þjónusta bæklunarlækna með þeim skilmálum, sem þar er kveðið á um varðandi greiðsluþátttöku áfrýjanda úr sjúkratryggingum. Félagsmönnum stefnda er hvorki eftir þessum samningi né einstaklingsbundnum samningum sínum við áfrýjanda skylt að leysa af hendi sérhvert læknisverk á sérfræðisviði sínu, sem leitað er til þeirra um, eða slík verk allt að tilteknu magni. Þeir hafa því ekki með samningssambandi sínu við áfrýjanda afsalað sér rétti til að velja eftir sínum eigin forsendum hvaða verkum þeir sinna, sem leitað er til þeirra um, þar á meðal hvort þeir taki að sér verk með tilliti til fjárhagslegra ástæðna. Að þessu virtu getur ekki staðist að heimildin í 2. mgr. 5. gr. samningsins sé háð skilyrði, sem ekki er þar orðað, og ekki megi neyta hennar nema því aðeins að félagsmenn stefnda bjóði um leið sjúklingi sömu þjónustu gegn greiðslu úr hendi hans að hluta og með mótframlagi frá áfrýjanda.

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað, en rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Sératkvæði

hæstaréttardómaranna

G-kvk-ef E-kvk-ef og

H-kk-ef B-kk-ef

í hæstaréttarmálinu nr. 319/2003:

Tryggingastofnun ríkisins

gegn

Íslenska bæklunarlæknafélaginu

I.

Aðila greinir á um skilning á samningi sín í milli frá 27. mars 1998 ásamt þeim breytingum sem á honum voru gerðar með samkomulagi 15. ágúst 2002 og 12. nóvember sama ár. Samningur þessi var gerður af Læknafélagi Reykjavíkur fyrir hönd bæklunarlækna og áfrýjanda fyrir sjúkratryggða samkvæmt lögum nr. 117/1993 um almannatryggingar með áorðnum breytingum, en samkvæmt 9. gr. a. þeirra laga eru þeir sem búsettir eru hér á landi tryggðir. Samkvæmt 36. gr. laganna eiga sjúkratryggðir rétt á að áfrýjandi greiði fyrir þá nauðsynlegar rannsóknir og meðferð hjá sérfræðingum eða stofnunum sem samningar hafa verið gerðir við samkvæmt 39. gr. Í þeirri grein er mælt fyrir um að ráðherra skipi samninganefnd til þess að gera samninga við sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn um greiðsluþátttöku ríkisins vegna heilbrigðisþjónustu. Samningur sá sem um getur í málinu og síðar gert samkomulag voru gerð til þess að efna þessar skyldur við sjúkratryggða og kom samninganefndin fram fyrir hönd áfrýjanda, en Læknafélag Reykjavíkur fyrir bæklunarlækna. Ekki er lengur ágreiningur um aðild stefnda að máli þessu svo sem var í héraðsdómi. Fulltrúi stefnda var til kallaður þegar semja þurfti um sérmál bæklunarlækna. Læknir, sem vill taka þátt í að uppfylla samninginn verður að skuldbinda sig sérstaklega gagnvart áfrýjanda svo að hann fái greiðslur samkvæmt samningnum. Hér er því um að ræða að þeir félagsmenn stefnda sem það vilja taka að sér verk samkvæmt ákveðnum rammasamningi. Ber þeim að uppfylla samninginn sem verktakar samkvæmt ákvæðum hans þar á meðal ákvæðum um slit hans. Í 10. gr. samningsins eru fyrirmæli um sérstaka samráðsnefnd sem fylgjast á með framkvæmd samningsins og gæðum þjónustunnar. Hún úrskurðar um álitamál sem upp kunna að koma. Niðurstöðum hennar má skjóta til sameiginlegs fundar samninganefnda aðila, sama gildir um innbyrðis ágreining nefndarmanna.

1. mgr. 5. gr. samningsins segir fyrir um greiðslur sjúkratryggðra sjálfra til læknis fyrir læknisverk samkvæmt 36. gr. laga um almannatryggar en læknir skuli hins vegar aldrei veita viðtöku greiðslu sem áfrýjandi eigi að greiða. Í 6. gr. samningsins eru síðan ákvæði um greiðsluhluta áfrýjanda en hann á að greiða það sem á vantar að greiðsla sjúkratryggðs nemi fullri þóknun þó að frádregnum afslætti sem sérstaklega hefur verið ákveðinn, fyrst samkvæmt samningnum en síðan með samkomulagi aðila 2002. Í atkvæði meirihluta dómenda er gerð grein fyrir samkomulagi áfrýjanda og Læknafélags Reykjavíkur 15. ágúst 2002 um nokkrar breytingar á samningum um sérfræðilæknishjálp þar á meðal samningi bæklunarlækna. Í því samkomulagi er grein gerð fyrir afslætti frá þeim hluta gjaldskrár sem varðar vinnuframlag læknis.

Í 2. mgr. 5. gr. er mælt fyrir um undantekningu frá samningi aðila. Segir þar: „Lækni er heimilt að taka sjúkratryggðan einstakling til meðferðar án greiðsluafskipta sjúkratrygginga ef sjúkratryggður óskar þess.“ Ákvæði þetta mun hafa komið inn í samninga áfrýjanda og Læknafélags Reykjavíkur 1982 og ekki hafa verið breytt síðan, þótt samningnum hafi að öðru leyti verið breytt. Hefur ekki verið ágreiningur um framkvæmd þess í þá veru að óski sjúklingur að greiða alla þóknun læknisins án þátttöku áfrýjanda sé honum það heimilt. Það hafa þannig verið aðstæður sjúklingsins og óskir hans sem ráðið hafa því að áfrýjandi greiðir ekki fyrir hann. Samkvæmt málflutningi aðila fyrir Hæstarétti skiptir þá ekki máli hverjar ástæður sjúklingsins eru fyrir þeirri ósk.

Í héraði er því lýst hvernig ágreiningur skapaðist með aðilum um framkvæmd samningsins, en fyrir liggur að haustið 2002 bárust áfrýjanda kvartanir rétthafa samkvæmt samningnum um að þeim hafi verið gert að greiða fullt gjald fyrir meðferð bæklunarlækna, sem skuldbundnir voru samkvæmt honum, og því án þátttöku sjúkratrygginganna. Þegar farið var að grennslast fyrir um þetta kom í ljós að læknarnir höfðu skýrt sjúklingunum svo frá að þeir gætu ekki tekið þá til meðferðar samkvæmt samningnum fyrr en á nýju ári en vildu þeir ekki bíða gætu þeir sinnt þeim strax. Gerðu læknarnir þetta síðan, að því er þeir halda fram að ósk sjúklingsins, og gerðu honum að greiða fullt gjald fyrir meðferðina án þátttöku áfrýjanda. Ljóst er þó að af hálfu sjúklinganna var ekki mikil ánægja með þetta fyrirkomulag þar sem þeir kvörtuðu bæði við áfrýjanda og opinberlega.

Af hálfu stefnda, sem er hagsmunafélag þessara bæklunarlækna, er því haldið fram að framkvæmd læknanna hafi verið þeim heimil. Áfrýjandi telur hana aftur á móti hafa verið óheimila, þar sem á hafi skort að verk samkvæmt samningnum hafi staðið sjúklingi til boða. Fyrir Hæstarétti var því lýst yfir af hálfu stefnda að læknarnir hafi haft tíma og aðstæður til þess að framkvæma verk þessi innan samningsins. Hins vegar var langt liðið á árið og afsláttur sá, sem samningurinn gerði ráð fyrir að þeir veittu á vinnuhluta verks síns, var orðinn það mikill að þeir vildu ekki við það una og gripu því til þessa ráðs. Töldu læknarnir sér þetta heimilt þar sem hvorki lög né ákvæði samningsins skyldi þá til verka innan hans, sbr. áðurgreinda 2. mgr. 5. gr. hans.

II.

Aðila greinir ekki á um það að engin lagaákvæði skylduðu læknana til þeirrar læknismeðferðar sem framangreindir sjúklingar fengu. Hins vegar greinir þá á um hvort sjúklingarnir óskuðu eftir læknismeðferðinni utan greiðsluþátttöku áfrýjanda í skilningi samningsins. Af því sem áður er rakið er ljóst að læknarnir neituðu rétthöfum samkvæmt framangreindum samningi um þjónustu samkvæmt honum vegna aðstæðna sem þá sjálfa varðaði. Höfðu þeir þó tíma og aðstæður til að taka þá til meðferðar. Að svo búnu óskuðu sjúklingarnir eftir því að þeir yrðu teknir strax til meðferðar frekar en að bíða nýs árs. Í þessu sambandi verður að gæta þess að sjúklingarnir áttu rétt á því að áfrýjandi greiddi verulegan hluta þessarar læknismeðferðar. Hagsmunafélag lækna þessara á aðild að málinu og verður það ekki öðru vísi skilið en svo að aðgerðir þeirra hafi í það minnsta ekki verið í andstöðu við félagið. Hefur félagið ekki sýnt fram á að þessir sjúklingar hafi getað leitað til annarra bæklunarlækna á samningskjörum á þessum tíma. Verður við það að miða að um hafi verið að ræða félagslega aðgerð til að knýja fram breytingar á afsláttarákvæðum samnings aðila.

Samkvæmt framansögðu voru það því ekki aðstæður sjúklinganna sem lágu því að baki að þeir leituðu meðferðar læknanna með þessum hætti, heldur var það að frumkvæði læknanna sjálfra vegna óánægju þeirra með afsláttarkjör vinnuhluta samningsins. Þegar afsláttarkjör þessi eru skoðuð verður að líta til heildarútkomu samningsins yfir árið og þess að læknarnir höfðu skuldbundið sig til að hlíta þessum kjörum með samningum. Þeir gátu sagt sig frá honum samkvæmt ákvæðum hans og leitað til samráðsnefndar um skilning á honum. Engar nauðir ráku þá til þess að blanda sjúklingum sínum í þessa deilu þeirra og áfrýjanda. Verður ekki talið að þeir hafi getað skýrt 2. mgr. 5. gr. samningsins með þeim hætti sem raun ber vitni. Fallast má á það með áfrýjanda að kröfugerð stefnda hafi mátt vera skýrari og lýsa ágreiningi aðila betur. Þegar hún er virt í ljósi ágreinings þeirra verður hún ekki tekin til greina og ber því að sýkna áfrýjanda.

Rétt er að hvor aðili beri kostnað sinn af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.