288/2014

L hf. lýsti kröfu við slit þrotabús B hf. á grundvelli lánssamninga, afleiðusamninga og ábyrgðarskuldbindinga. Aðila greindi ekki á um hvar skipa skyldi kröfu L hf. í réttindaröð, heldur um fjárhæð hennar. Í fyrsta lagi laut ágreiningur þeirra að því hvort einn lánssamninganna væri um lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu eða lögmætt lán í erlendum gjaldmiðlum. Talið var að umræddur lánssamningur væri um lán í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og því í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var krafa L hf. samkvæmt samningnum því einungis viðurkennd að hluta. B hf. hélt því einnig fram afleiðusamningarnir hefðu fallið niður í kjölfar bréfs skilanefndar L hf. til B hf., þar sem fram hefði komið að afleiðusamningunum yrði lokað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að efni dreifibréfsins hefði ekki haft þýðingu fyrir uppgjör gjaldmiðlaskiptasamninga aðila, enda hefðu skyldur þeirra samkvæmt skilmálum samninganna þegar fallið niður. Hvað varðaði framvirka samninga um kaup á hlutabréfum var tekið fram að þar sem ekki yrði séð að B hf. hefði boðið L hf. greiðslu vegna þeirra á gjalddögum samninganna væri L hf. heimilt að hafa uppi kröfu samkvæmt þeim á hendur B hf. Var því fallist á kröfu L hf. að þessu leyti. Þá var talið að taka bæri til greina kröfu L hf. vegna ábyrgðarskuldbindinganna vegna þess að fjármálastjóri B hf., sem hafði prókúruumboð fyrir félagið, hefði haft heimild til að skuldbinda það með því að rita undir yfirlýsingar þess efnis. Voru kröfur L hf. því einnig teknar til greina að þessu leyti.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. apríl 2014 sem barst héraðsdómi samdægurs og réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. mars 2014 þar sem krafa sóknaraðila að fjárhæð 24.747.409.131 króna var viðurkennd sem almenn krafa á hendur varnaraðila samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að krafa sín á hendur varnaraðila verði viðurkennd að öllu leyti, samtals að fjárhæð 28.626.294.481 króna. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 4. apríl 2014. Hann krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað og „staðfest verði afstaða varnaraðila til umþrættra kröfuliða í kröfulýsingu sóknaraðila“. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

I

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram greinir aðila ekki á um hvar skipa skuli kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila í réttindaröð, heldur hver sé fjárhæð hennar. Nánar tiltekið lýtur ágreiningur þeirra í fyrsta lagi að fjárhæð kröfu sóknaraðila á grundvelli lánssamnings 19. desember 2007, í öðru lagi að því hvort ákveðnir afleiðusamningar séu skuldbindandi fyrir varnaraðila og í þriðja lagi hvort tilteknar ábyrgðaryfirlýsingar séu bindandi fyrir hann.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á þá niðurstöðu að lán samkvæmt áðurgreindum lánssamningi sé í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og því í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Einnig að sóknaraðila hafi ekki tekist að færa sönnur á að það hafi verið til hagsbóta fyrir Baug Group hf. að binda lánið við gengi hinna erlendu gjaldmiðla, sbr. 2. gr. sömu laga. Af þeim sökum verður staðfest sú afstaða varnaraðila að viðurkenna kröfu sóknaraðila á grundvelli lánssamningsins aðeins að hluta eða sem nemur 3.322.258.542 krónum.

II

Samkvæmt gögnum málsins er krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila samkvæmt afleiðusamningum reist á fjórtán gjaldmiðlaskiptasamningum, þar sem gjalddagi var ýmist 9. eða 13. október 2008, og fimm hlutabréfasamningum með gjalddaga 1. eða 3. desember sama ár. Hinn 16. október 2008 sendi sóknaraðili dreifibréf, meðal annarra til Baugs Group hf., og er gerð grein fyrir efni þess í hinum kærða úrskurði. Heldur varnaraðili því fram að með þessu bréfi og eftirfarandi athafnaleysi sóknaraðila hafi samningssamband aðilanna fallið úr gildi og sökum þess beri að hafna kröfu sóknaraðila á grundvelli þessara samninga.

Eins og efni dreifibréfsins 16. október 2008 var orðað gat það ekki haft neina þýðingu fyrir uppgjör á fyrrgreindum gjaldmiðlaskiptasamningum þegar af þeirri ástæðu að samningunum skyldi samkvæmt efni sínu ljúka 9. eða 13. sama mánaðar. Þeir höfðu því runnið skeið sitt á enda þegar bréfið var sent, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. apríl 2014 í máli nr. 542/2013.

Þeir framvirku samningar um kaup á hlutabréfum, sem að framan greinir, höfðu að geyma samhljóða skilmála. Samkvæmt þeim skuldbatt sóknaraðili sig til að selja og afhenda Baugi Group hf. nánar tiltekin hlutabréf á gjalddaga samninganna, en þann sama dag bar félaginu að leggja samningsfjárhæðina inn á viðskiptareikning sóknaraðila. Uppgjör samkvæmt samningunum átti að fara fram á gjalddaga fyrir klukkan 16, en annars reiknuðust dráttarvextir á samningsfjárhæðina miðað við auglýsta dráttarvexti Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Þá var tekið fram að semja þyrfti sérstaklega með tveggja daga fyrirvara um framlengingu samnings ef þess væri farið á leit. Ennfremur voru ákvæði um hvernig fara ætti með arð af hlutafjáreign á samningstímanum og jöfnunarhlutabréf sem gefin yrðu út á því tímabili. Um vanefndir var tekið fram að hvorum aðila væri óskylt að efna skyldur sínar að því leyti sem næmi vanefnd gagnaðila. Jafnframt sagði að veruleg vanefnd samningsaðila heimilaði gagnaðila að rifta samningi einhliða og án undanfarandi tilkynningar þegar vanefnd hefði varað í tvo bankadaga. Í samræmi við þessa skilmála og að virtum lögskiptum samningsaðilanna bar Baugi Group hf. sem kaupanda að eiga frumkvæði að efndum með því að bjóða fram greiðslu af sinni hálfu og leita eftir því að fá afhent þau hlutabréf sem samningarnir tóku til. Fyrst þá bar sóknaraðila að hafa bréfin tiltæk, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 2. maí 2013 í máli nr. 630/2012. Þar sem ekki verður séð af gögnum málsins að Baugur Group hf. hafi boðið fram greiðslu á gjalddögum samninganna er sóknaraðila heimilt að hafa uppi kröfu samkvæmt þeim á hendur varnaraðila, þrátt fyrir að hafa sent félaginu fyrrnefnt dreifibréf áður en að gjalddögunum kom, enda brást félagið ekki við bréfinu á þann hátt að það liti svo á að með því væru skyldur aðila eftir samningunum niður fallnar.

Sóknaraðili hefur hér fyrir dómi lækkað kröfu sína vegna afleiðusamninganna úr 15.610.555.413 krónum í 15.610.555.143 krónur. Samkvæmt framansögðu verður hún tekin til greina.

III

Samkvæmt gögnum málsins gegndu hvorki S-kk-nf H-kk-nf né Þ-kvk-nf J-kvk-nf S-kvk-nf starfi framkvæmdastjóra Baugs Group hf. Af þeim sökum hafði hvorugt þeirra stöðuumboð til að skuldbinda félagið eftir 2. mgr. 68. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Á hinn bóginn hafði S-kk-þgf, sem var fjármálastjóri félagsins, verið veitt prókúruumboð fyrir það. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á að hann hafi á grundvelli þess umboðs haft heimild til að skuldbinda félagið með því að rita undir yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð þess á skuldum Waage Jewellery Ltd. og Unity Investments ehf. við sóknaraðila. Þótt S-kk-nf hafi ekki skrifað undir slíka yfirlýsingu vegna hluta af láni Arena Holding ehf. hjá sóknaraðila samkvæmt lánssamningi 5. júlí 2007, heldur Þ-kvk-nf J-kvk-nf, verður talið að hann hafi veitt eftirfarandi samþykki sitt fyrir sjálfskuldarábyrgð Baugs Group hf. vegna þessa lánshluta með undirskrift sinni á viðauka við lánssamninginn 8. apríl 2008 eins og nánar er gerð grein fyrir í úrskurði héraðsdóms.

Með skírskotun til þess sem að framan greinir verður tekin til greina krafa sóknaraðila vegna ábyrgðanna þriggja, samtals að fjárhæð 5.814.595.176 krónur. Að teknu tilliti til áðurgreindra krafna sóknaraðila vegna lánssamningsins 19. desember 2007 og afleiðusamninganna nemur krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila samtals 24.747.406.861 krónu.

Rétt er að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Krafa sóknaraðila, LBI hf., á hendur varnaraðila, þrotabúi Baugs Group hf., að fjárhæð samtals 24.747.406.861 króna er viðurkennd sem krafa í búið með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.