101/2017

G höfðaði mál á hendur H til heimtu vinnings í happdrætti sem H rak á grundvelli laga nr. 13/1973 um Happdrætti Háskóla Íslands. Höfðu G og H gert með sér samkomulag um að iðgjald vegna endurnýjunar miða í eigu G skyldi skuldfært á kreditkort hans. Þegar H reyndi skuldfærslu vegna iðgjalds í tilgreint skipti var henni hafnað þar sem G hafði þá nýtt þær heimildir sem hann hafði til skuldfærslu á kortið. Miði G var því ekki með í útdrætti sem fram fór tæpum mánuði síðar en þá kom vinningur á miðann. Krafðist G aðallega greiðslu vinningsfjárhæðarinnar að frádregnu endurnýjunariðgjaldinu, en til vara skaðabóta að sömu fjárhæð. Fyrir lá að ágreiningur málsaðila hafði ekki verið borin undir nefnd sem starfaði samkvæmt d. lið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 13/1973. Talið var að úrskurðarvald nefndarinnar gæti einungis tekið til ágreinings um það hvort útdráttur vinninga væri í samræmi við reglur sem einkum væri að finna í 16. til 20. gr. reglugerðar nr. 348/1976 um Happdrætti Háskóla Íslands. Í þessu máli deildu aðilar um efni samnings þeirra um aðferð við greiðslu endurnýjunariðgjalds og hvort H hefði í starfsemi sinni farið eftir samningnum og þeim reglum sem honum bæri við afgreiðslu á kröfu G um útborgun vinningsins. Með vísan til 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála tæki úrskurðarvald nefndarinnar því ekki til ágreiningsins. Talið var að skýrt kæmi fram í skilmálum samnings aðila að miði væri ekki gildur nema greiðsla hefði borist tímanlega fyrir útdrátt. Hefði það því verið á ábyrgð G að sjá til þess að unnt væri að skuldfæra kort hans fyrir endurnýjun miðans. Þá ættu ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 ekki við þar sem um einkaréttarlegan samning væri að ræða. Upplýst var að í 1703 tilvikum í starfsemi H frá árinu 2009 og fram á árið 2017 hefði komið vinningur á miða sem ekki hefði verið greitt endurnýjunariðgjald af. Í öllum þeim tilvikum, sem væru sambærileg tilviki G, hefðu mál verið afgreidd með sama hætti og hans mál að einu frátöldu þar sem eigandi miða fékk greiddan vinning. Talið var að þótt H hefði með því eina tilviki, án þess að haldbær rök hefðu verið færð fyrir því, mismunað þátttakendum í happdrættinu, lægi samt fyrir að mál G hefði verið afgreitt í samræmi við önnur tilvik. Gæti G því ekki reist kröfu sína um skaðabætur á því að við úrlausn hans máls yrði öðru sinni vikið frá jafnræðissjónarmiðum. Var H því sýknaður af kröfum G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf hæstaréttardómari, G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari og G-kk-nf C-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. febrúar 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 9.980.500 krónur aðallega með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2013 til greiðsludags, en til vara með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga frá 10. október 2013 til 27. apríl 2015, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi höfðaði mál þetta til heimtu vinnings í happdrætti sem stefndi rekur á grundvelli laga nr. 13/1973 um Happdrætti Háskóla Íslands. Vinningurinn kom í útdrætti 10. október 2013 á miða nr. 4997 B, sem var í eigu áfrýjanda. Miðinn var svonefndur trompmiði sem hafði fimmfalt gildi á við venjulega miða, bæði að því er varðaði endurnýjunariðgjald og fjárhæð vinninga. Ágreiningslaust er að áfrýjandi og stefndi höfðu gert með sér samkomulag um að iðgjald vegna endurnýjunar skyldi skuldfært á kreditkort sem áfrýjandi tilgreindi. Þegar stefndi reyndi skuldfærslu vegna endurnýjunariðgjalds 17. september 2013 var henni hafnað þar sem áfrýjandi hafði þá nýtt þær heimildir til skuldfærslu á kortið, sem hann hafði. Stefndi reyndi ekki aftur að skuldfæra endurnýjunariðgjaldið og var miðinn þess vegna ekki með í útdrætti sem fram fór 10. október sama ár, en þá kom vinningur að fjárhæð 10.000.000 krónur á miðann. Áfrýjandi telur sig eiga rétt til vinningsfjárhæðarinnar, að frádregnu endurnýjunariðgjaldi, 19.500 krónur. Að því frágengnu telur hann sig eiga rétt til skaðabóta að sömu fjárhæð. Stefndi telur sér óheimilt að verða við kröfum áfrýjanda þar sem það fari í bága við reglur þær sem hann starfi eftir og samning þeirra um aðferð við greiðslu endurnýjunariðgjalds.

II

Í d. lið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 13/1973 er mælt fyrir um að útdráttur vinninga í happdrætti stefnda skuli fara fram undir eftirliti nefndar sem ráðherra skipi í því skyni. Kveðið er á um að nefndin leggi fullnaðarúrskurð á allan ágreining um lögmæti eða gildi útdráttar bæði meðan hann fer fram og eftir að honum er lokið. Ágreiningur málsaðila hefur ekki verið borinn undir framangreinda nefnd. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti taldi hvorugur málsaðila að lagaákvæði um nefndina og úrskurðarvald hennar stæði því í vegi að dómstólar leystu úr ágreiningi þeirra og til samræmis við það hefur hvorugur þeirra krafist frávísunar málsins.

Hvað sem líður gildi reglna laga nr. 13/1973 og reglugerðar nr. 348/1976 um úrskurðarvald nefndar þeirrar, sem getur í d. lið 1. mgr. 1. gr. laganna, en heitir happdrættisráð í 7. gr. reglugerðarinnar, er ljóst að það getur einungis tekið til ágreinings um það, hvort útdráttur vinninga sé í samræmi við reglur, sem einkum er að finna í 16. til 20. gr. reglugerðarinnar. Í þessu máli snýst ágreiningur málsaðila um efni samnings þeirra um aðferð við greiðslu endurnýjunariðgjalds og hvort stefndi hafi í starfsemi sinni farið efir samningnum og þeim reglum sem honum ber við afgreiðslu á kröfu áfrýjanda um útborgun vinningsins. Samkvæmt framansögðu og með vísan til 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála tekur úrskurðarvald nefndarinnar ekki til þess ágreinings sem uppi er í málinu.

III

Í áfrýjunarstefnu kemur fram að áfrýjandi hafi, eftir að héraðsdómur gekk, fengið upplýsingar um að aðilar í sambærilegri stöðu og hann hafi fengið vinninga sína greidda út þótt greiðsla þátttakenda á endurnýjunariðgjaldi í happdrættinu hafi ekki borist stefnda fyrir útdrátt. Áfrýjandi óskaði í kjölfarið meðal annars eftir því að teknar yrðu skýrslur af tveimur vitnum. Annað þeirra gaf skýrslu og hið sama gerði rekstrarstjóri hjá stefnda. Þá hafa verið lögð fyrir Hæstarétt ýmis gögn auk endurrita af framangreindum skýrslum. Samkvæmt þessum gögnum hafa komið upp 1703 tilvik í starfsemi stefnda frá árinu 2009 og fram á árið 2017 þar sem vinningur hefur komið á miða, sem ekki hefur verið greitt endurnýjunariðgjald af. Í einu þessara tilvika, þar sem aðstæður eru sambærilegar atvikum þessa máls, hefur stefndi greitt út vinningsfjárhæðina, sem hann nefndi sáttagreiðslu. Jafnframt var upplýst um annað tilvik, sem áfrýjandi aflaði gagna um, þar sem eigandi miða fékk greiddan vinning, þótt ekki hefði verið greitt endurnýjunariðgjald þegar útdráttur fór fram. Í því tilviki leiddu aðstæður til þess að eigandi miða var í upphafi krafinn um greiðslu endurnýjunariðgjalds fyrir tvo mánuði og greiddi hann samkvæmt samkomulagi við stefnda í samræmi við það. Greiðslan fór fram eftir útdrátt vegna fyrri mánaðarins, en vinningur sem kom á miðann var svo greiddur í framhaldi af því. Þetta tilvik, mun hafa helgast af aðstæðum, einkum þeim að kaupandi miðans var ekki með greiðslukort og keypti miða skömmu fyrir útdrátt vinninga. Verður fallist á að það sé ekki sambærilegt því máli sem hér er til úrlausnar og ekki meðal þeirra 1703 tilvika, sem áður greinir.

Í greinargerð sinni til Hæstaréttar teflir áfrýjandi fram þeirri málsástæðu, til viðbótar þeim sem hann gerði í héraði, að stefndi hafi við afgreiðslu máls síns brotið gegn jafnræðissjónarmiðum, enda hefði honum borið að afgreiða sitt mál á sama hátt og það sem lýst er að framan og þar með greiða sér vinninginn, sem á miðann kom 10. október 2013. Af hálfu stefnda var því lýst yfir að hann andmælti ekki framlagningu nýrra gagna af hálfu áfrýjanda og að upplýsingar um það eina frávikstilvik af þeim 1703, sem áður greinir, séu réttar. Því er ekki andmælt að áfrýjandi hafi fyrst fengið þessar upplýsingar eftir að héraðsdómur var kveðinn upp. Skilyrðum 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991 til þess að áfrýjandi fái komið að framangreindri málsástæðu eru fyrir hendi.

Leggja verður til grundvallar að í þeim 1703 tilvikum, sem eru sambærileg tilviki áfrýjanda hafi mál verið afgreidd með sama hætti og í hans tilviki að einu frátöldu. Þótt stefndi hafi með því eina tilviki, án þess að haldbær rök hafi verið færð fyrir því, mismunað þátttakendum í happdrættinu, liggur samt fyrir að mál áfrýjanda var afgreitt í samræmi við önnur tilvik. Áfrýjandi getur ekki reist kröfu sína um skaðabætur á því að við úrlausn hans máls verði öðru sinni vikið frá jafnræðissjónarmiðum. Leiðir þessi málsástæða hans því ekki til þess að fallist verði á kröfu hans.

Samkvæmt öllu framansögðu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.