684/2012

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni L um að dómkvaddir yrðu matsmenn til að svara spurningum um efnahag bankans G hf. á ákveðnu tímabili. Í dómi Hæstaréttar var fallist á að metið yrði hversu miklum hluta eigin fjár G hf. tilteknar lánveitingar hefðu numið á tímabilinu og hvert hefði verið vægi hvers láns um sig í eiginfjárhlutfalli bankans. Eins skyldu metin ótilgreind lán sem hefðu sömu einkenni. Heimilað var að óska mats á áhrifum allra lánveitinga til tiltekinna eigenda G hf. á tímabilinu en tekið fram að matsmenn skyldu ekki meta áhrif lánveitinga til annarra en þeirra aðila sem gagngert voru taldir upp í matsspurningu. Að virtum svörum við þessum spurningum var fallist á að óskað yrði mats á því hvert eiginfjárhlutfall G hf. hefði verið á tilteknum dögum. Á hinn bóginn skyldi ekki metið hvort þá hefðu verið fyrir hendi önnur atriði sem hefðu átt að hafa áhrif á útreikninga á eign fé og eiginfjárhlutfalli G hf. Fallist var á að leitað yrði mats á lausafjárstöðu G hf. á ákveðnum dögum að teknu tilliti til nánar tilgreindra upplýsinga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. nóvember 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. október 2012, þar sem dómkvaddir voru matsmenn á grundvelli matsbeiðni varnaraðila til að svara þar greindum spurningum. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Varnaraðili lýsti kröfu á hendur sóknaraðila við slit þess síðarnefnda eins og nánar greinir í úrskurði héraðsdóms. Í málinu deila aðilar um stöðu kröfunnar í réttindaröð við slitin, en tilefni hennar voru kaup varnaraðila 28. mars 2008 á skuldabréfi af sóknaraðila að nafnverði 370.000.000 krónur. Varnaraðili reisir kröfu sína meðal annars á því að sóknaraðili hafi við kaupin í senn brotið gegn upplýsingaskyldu sinni og veitt rangar upplýsingar, en fjárhagsleg staða bankans hafi í raun verið mun verri en haldið hafi verið fram í ársbyrjun 2008. Reikningar bankans og upplýsingar, sem vísað var til, hafi ekki gefið rétta mynd af raunverulegri stöðu hans á þeim tíma, en reglum um mat á eigin fé, afskriftum og lausafjárstöðu hafi ekki verið réttilega fylgt. Af þeim sökum hafi varnaraðili eignast skaðabótakröfu á hendur sóknaraðila, sem við slit hans eigi að njóta rétthæðar samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Varnaraðili lagði fram í málinu 24. ágúst 2012 beiðni í sjö liðum um dómkvaðningu matsmanna, eins og nánar greinir í úrskurði héraðsdóms. Tilganginn kveður hann vera þann að matsmenn kanni og leggi mat á nánar tiltekna þætti í efnahag sóknaraðila á árunum 2007 og 2008, en matsspurningarnar lúti að því hvort eigið fé sóknaraðila hafi verið réttilega metið á þeim tíma sem um ræðir, svo og eiginfjárhlutfall hans. Varnaraðili telur bæði þessi atriði hafa verið verulega ofmetin þegar umrætt skuldabréf var kynnt fyrir honum. Hann segir alveg ljóst að matsmenn þurfi að rannsaka fjölda sönnunargagna, en mörg þeirra liggi þegar fyrir í málinu. Meðal þeirra séu stefnur og skjalaskrár í dómsmálum, sem sóknaraðili hafi sjálfur höfðað á hendur fyrrum stjórnendum sínum og endurskoðanda, en þetta séu gögn sem varnaraðili hafi fengið aðgang að á grundvelli dóms Hæstaréttar 31. ágúst 2012 í máli nr. 493/2012 þar sem leyst hafi verið úr ágreiningi um gagnaöflun í þessu máli. Um ýmis önnur gögn hátti svo til að varnaraðili hafi skorað á sóknaraðila að leggja þau fram, en hann einungis orðið við því að hluta. Enn önnur gögn, sem skipti máli, kunni að vera í vörslu sóknaraðila og matsmenn þurfi að eiga aðgang að þeim eftir því sem starfi þeirra vindur fram. Í báðum tilvikum þurfi matsmenn að afla þessara gagna, en um heimild til þess vísar varnaraðili einkum til 2. og 3. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í hinum kærða úrskurði var krafa varnaraðila tekin til greina að öðru leyti en því er laut að 5. matsspurningu hans.

Sóknaraðili reisir í aðalatriðum kröfu sína á því að spurningar vegna atriða, sem varnaraðili óskar mats á, séu haldnar annmörkum og að matsgerð, sem á þeim sé byggð og svör við spurningunum, séu bersýnilega tilgangslaus. Þá séu ýmis gögn, sem skorað hafi verið á hann að leggja fram, háð bankaleynd og verði ekki látin af hendi. Upplýsingar í þeim snerti ýmsa fyrrverandi viðskiptamenn sóknaraðila, en í sumum tilvikum séu þeir enn í fullum rekstri þótt bú annarra hafi verið tekin til gjaldþrotaskipta. Um þetta vísar sóknaraðili til 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, enda liggi ekki fyrir heimild þessara viðskiptamanna til að afhenda gögn sem tengist þeim.

II

Sóknaraðili reisir andmæli sín meðal annars á því að matsspurningum verði ekki svarað án þess að matsmenn fái aðgang að gögnum í vörslum hans sem séu háð bankaleynd. Almenn staðhæfing þessa efnis getur ekki leitt til þess að krafa sóknaraðila nái fram að ganga.

Í 1. spurningu varnaraðila er óskað eftir mati á því hversu miklum hluta eigin fjár sóknaraðila tilteknar lánveitingar hans hafi numið á nánar greindum tíma og hvert hafi verið vægi hvers láns um sig í eiginfjárhlutfalli hans. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um þennan lið staðfest.

Í 2. spurningu er óskað mats á hinu sama á öðrum útlánum sóknaraðila, sem matsmenn kunni að greina við rannsókn sína að hafi sömu einkenni og þau lán sem talin eru upp í 1. spurningu. Þótt ekki sé fyllilega ljóst á þessu stigi hver þau lán eru sem matsspurningin lýtur að verður að telja, þegar hún er virt í samhengi við fyrstu spurninguna, að nægilega ljóst sé hvert matsandlagið er. Spurningin fullnægir því skilyrðum 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 til að verða lögð fyrir matsmenn.

Í 3. spurningu varnaraðila er upptalning á þeim, sem hann telur hafa verið aðaleigendur sóknaraðila á þeim tíma sem um ræðir og aðilum tengdum þeim, og beiðni um að metnar verði lánveitingar sóknaraðila til þeirra eins og þar er nánar getið. Sóknaraðili gerir meðal annars þá athugasemd við þessa spurningu að orðalag hennar gefi til kynna að hugsanlega sé um að ræða fleiri en þá, sem upp séu taldir, og matsmenn þurfi að rannsaka og meta lánveitingar til. Þá sé lagt fyrir matsmenn að leita eftir og meta öll útlán sóknaraðila til þeirra, sem eigi í hlut. Um þetta er þess að gæta að matsmenn geta ekki bætt við öðrum, umfram þá sem gagngert eru taldir upp í spurningunni, á grundvelli eigin skoðana um að þeir teljist með réttu til aðaleigenda sóknaraðila eða séu þeim tengdir. Á hinn bóginn verður ekki fundið að því að óskað sé mats á áhrifum allra lánveitinga til þeirra, sem í hlut eiga, í stað þess að einungis verði metin áhrif nánar tilgreindra skulda. Að þessu gættu telst spurningin ekki fara í bága við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 þannig að henni beri að hafna.

Að framanrituðu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms verður 4. spurningin í matsbeiðni varnaraðila heimiluð.

Í 6. spurningu er lagt fyrir matsmenn að svara því hvort fyrir hendi séu önnur atriði, sem þeir telji að hafi átt að hafa áhrif á útreikninga á eigin fé og eiginfjárhlutfalli sóknaraðila á sama tíma og greinir í 4. spurningu. Með þessu eru matsmenn ekki beðnir um að svara ákveðinni og skýrri spurningu heldur að leita eftir ótilgreindum atriðum, sem hafi haft áhrif á útreikninga á eigin fé og eiginfjárhlutfalli bankans. Spurningin fer í bága við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 og er henni hafnað.

Andmæli sóknaraðila við því að leitað verði mats samkvæmt 7. spurningu í matsbeiðni eru haldlaus og verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um þá spurningu staðfest.

Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, en að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans að því er varðar 1., 2., 3., 4. og 7. matsspurningu varnaraðila, enda verður á þessu stigi ekki fallist á að öflun sönnunargagna, sem varnaraðili leitar eftir, sé bersýnilega tilgangslaus, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að því er varðar 1.,2., 3., 4. og 7. spurningu í matsbeiðni varnaraðila, Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins.

Sóknaraðili, Glitnir banki hf., greiði varnaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.