189/2003

Sökum vanefnda A á greiðslum, sem henni bar að inna af hendi samkvæmt kaupsamningi hennar við Í, krafðist Í þess að allar eftirstöðvar kaupverðsins yrðu gjaldfelldar. A reisti varnir sínar aðallega á því að ekki væri í kaupsamningnum heimild til gjaldfellingar. Fallist var á það með Í að vanefndir A væru verulegar og ollu þær því að allar eftirstöðvar kaupverðsins töldust fallnar í gjalddaga. Var A dæmd til að greiða þær ásamt dráttarvöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. maí 2003. Hann krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða sér 14.221.240 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.000.000 krónum frá 16. janúar 2002 til 17. sama mánaðar, af 4.000.000 krónum frá þeim degi til 8. febrúar sama árs, af 1.034.344 krónum frá þeim degi til 15. apríl sama árs, en af 14.221.240 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að héraðsdómur verði staðfestur með þeirri breytingu að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með kaupsamningi 16. janúar 2002 seldi áfrýjandi stefndu raðhús að Fífuseli 24 í Reykjavík. Er fram komið í málinu að eignin hafði áður verið seld á nauðungaruppboði að kröfu áfrýjanda og var uppboðsþoli eiginmaður stefndu. Kaupverð samkvæmt áðurnefndum samningi var 17.000.000 krónur og skyldi greiðast með 9.000.000 krónum í peningum og skuldabréfi, skiptanlegu fyrir húsbréf, að fjárhæð 8.000.000 krónur með 1. veðrétti í hinni seldu eign. Greiðslu skyldi nánar haga með þeim hætti að við undirskrift kaupsamnings átti að inna af hendi 1.000.000 krónur, degi síðar 3.000.000 krónur og 15. apríl sama árs 5.000.000 krónur. Gert var ráð fyrir að skuldabréfið, sem var verðtryggt miðað við tilgreinda vísitölu skyldi bera 5,1% vexti, sem skyldu reiknast frá 15. janúar 2002. Gat stefnda „valið um 4 eða 12 gjalddaga á ári”, en í reit fyrir fjölda afborgana voru þær tilgreindar 498. Átti fyrsti gjalddaginn að vera 15. apríl 2002 og þann dag skyldi seljandi gefa út afsal fyrir eigninni.

Stefnda greiddi ekkert við undirskrift samningsins og ekki heldur á gjalddaga degi síðar, en 8. febrúar 2002 greiddi hún áfrýjanda 2.965.656 krónur, er hún fékk útborgað lán að fjárhæð 3.000.000 krónur með 1. veðrétti í hinni seldu eign. Er ágreiningslaust að hún hafi ekki innt af hendi aðrar greiðslur samkvæmt samningnum. Með bréfi áfrýjanda 12. mars 2002 var skorað á stefndu að inna af hendi þær greiðslur sem í vanskilum væru, samtals 1.212.623 krónur. Var krafan sundurliðuð þannig að ógreiddur höfuðstóll næmi 4.000.000 krónum, dráttarvextir og kostnaður 158.875 krónum og virðisaukaskattur 19.404 krónum, en frá þessum fjárhæðum skyldi draga áðurnefnda innborgun að fjárhæð 2.965.656 krónur. Jafnframt var á það bent í bréfinu að stefnda ætti eftir að afhenda áfrýjanda umrætt skuldabréf og á hana skorað að gera það, ella yrði umsaminn höfuðstóll þess ásamt dráttarvöxtum og kostnaði innheimt innan 10 daga. Stefnda varð ekki við þessari áskorun og höfðaði áfrýjandi mál þetta 26. apríl 2002 til heimtu skuldarinnar. Krefur hann stefndu annars vegar um 6.034.344 krónur vegna vanskila á eftirstöðvum útborgunar og hins vegar 8.083.827 krónur samkvæmt ákvæðum samningsins um skuldabréfið, sem gefa átti út, ásamt áföllnum vöxtum að fjárhæð 103.069 krónur frá 15. janúar 2002 til 15. apríl sama árs, eða samtals 14.221.240 krónur, sem er stefnufjárhæðin. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

II.

Eins og fyrr greinir er óumdeilt að stefnda hefur ekki greitt áfrýjanda 6.034.344 krónur af 9.000.000 króna peningagreiðslu, sem hún átti að inna af hendi samkvæmt kaupsamningi málsaðila. Þá greinir hins vegar á um það hvort áfrýjandi hafi mátt gjaldfella alla skuldina, sem stefnda átti að greiða samkvæmt ákvæði samningsins um greiðslu með skuldabréfi. Heldur áfrýjandi því fram að vegna áðurnefndra vanskila sé öll skuldin samkvæmt skuldabréfinu fallin í gjalddaga, enda sé um verulega vanefnd að ræða. Hafi stefnda hvorki efnt þá skyldu sína samkvæmt samningnum að greiða áðurnefndar eftirstöðvar peningagreiðslunnar né afhent umrætt skuldabréf með þeim skilmálum sem um getur í samningnum. Áfrýjanda sé því heimilt að krefja stefndu um greiðslu þeirrar fjárhæðar, sem inna átti af hendi samkvæmt skuldabréfinu ásamt vístöluhækkun, sem nemi 8.083.827 krónum, auk eftirstöðva útborgunar, 6.034.344 krónur. Stefnda reisir kröfu sína hvað fyrri fjárhæðina varðar á því að ekki hafi verið um verulega vanefnd að ræða af hennar hálfu. Í kaupsamningnum sé ekki að finna heimild til gjaldfellingar og því hvorki sjálfgefið að þessi hluti kaupverðsins sé fallinn í gjalddaga né að greiða eigi hann með peningum þegar í stað. Í samningnum sé enginn fyrirvari um það að hann öðlist ekki gildi ef samþykki Íbúðalánasjóðs fáist ekki og engin tímamörk séu á því hvenær bréfið skuli afhent seljanda. Í þinghaldi 10. mars 2003, fyrir munnlegan málflutning í héraði, lagði stefnda fram og bauð áfrýjanda skuldabréf að fjárhæð 8.000.000 krónur, útgefið 10. desember 2002 af stefndu til áfrýjanda með 2. veðrétti í hinni seldu eign. Skyldi bréfið koma í stað greiðslu samkvæmt því skuldabréfi, sem um var getið í kaupsamningi aðila og fyrsti gjalddagi vera 15. febrúar 2003, en vextir reiknast frá 15. janúar 2002. Hefur áfrýjandi hafnað þessu greiðsluboði stefndu.

III.

Stefnda hefur eins og áður segir einungis greitt áfrýjanda 2.965.656 krónur af kaupverðinu, sem var 17.000.000 krónur. Þá greiðslu innti hún fyrst af hendi 8. febrúar 2002, eða um þremur vikum eftir að tvær fyrstu peningagreiðslunnar af þremur, samtals 4.000.000 krónur, voru fallnar í gjalddaga. Hún hefur því hvorki greitt þær að fullu né neitt af þriðju afborguninni, sem er að fjárhæð 5.000.000 krónur. Samkvæmt ákvæðum kaupsamningsins átti stefnda að auki að afhenda áfrýjanda umrætt skuldabréf og skyldi fyrsti gjalddagi þess vera sem fyrr segir 15. apríl 2002 eða sama dag og áfrýjandi átti að gefa út afsal og þar með ljúka öllum samningsskyldum sínum. Gefur því augaleið að stefnda átti í síðasta lagi að afhenda honum skuldabréfið þann dag. Er fallist á með áfrýjanda að þessar vanefndir stefndu séu verulegar og valdi því að allar eftirstöðvar kaupverðsins séu fallnar í gjalddaga, sbr. og dóma Hæstaréttar í dómasafni réttarins 1954, bls. 534 og 1991, bls. 178. Ber því þegar af þeirri ástæðu að taka kröfu áfrýjanda til greina og dæma stefndu til að greiða honum 14.221.240 krónur ásamt dráttarvöxtum, eins og í dómsorði greinir.

Stefnda verður dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi, eins og fram kemur í dómsorði.

Dómsorð:

Stefnda, A-kvk-nf F-kvk-nf B-kvk-nf, greiði áfrýjanda, íslenska ríkinu, 14.221.240 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.000.000 krónum frá 16. janúar 2002 til 17. sama mánaðar, af 4.000.000 krónum frá þeim degi til 8. febrúar sama árs, af 1.034.344 krónum frá þeim degi til 15. apríl sama árs og af 14.221.240 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði fyrir Hæstarétti.