312/2006

Við nauðungarsölu á helmings eignarhluta í tilgreindri fasteign í Kópavogi 5. febrúar 2004 lýstu samningsveðhafar fullri kröfufjárhæð samkvæmt heimildarbréfum sínum í þann eignarhluta hennar, þrátt fyrir að veðréttindi þeirra hefðu náð til fasteignarinnar í heild. Varð það til þess að G, sem átti aðfararveð í þeim helmingi eignarinnar sem seldur var, fékk ekki kröfu sína að fullu greidda af söluverði hans. Í málinu krafðist G viðurkenningar á rétti sínum til þess að ganga inn í veðrétt samningsveðhafanna í þeim helmingshluta fasteignarinnar, sem ekki var seldur, á grundvelli lögjöfnunar frá 2. mgr. 12. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Í dómi Hæstaréttar var talið að þau sjónarmið sem lægju til grundvallar nefndri lagagrein ættu jafnt við um rétt veðhafa sem byggði á aðfararveði og þess sem byggði veðrétt sinn á samningi. Í báðum tilvikum væri sama þörfin á að vernda veðhafann fyrir tilviljunarkenndum niðurstöðum af því hvernig fyrri veðhafar í eign, sem jafnframt ættu veðrétt í annarri eign, kysu að leita fullnustu fyrir sínum kröfum. Var því fallist á með G að skilyrði væru til að beita ákvæðinu með lögjöfnun um þann rétt sem hann leitaði viðurkenningar á. Samkvæmt því var krafa hans á hendur þinglýstum eigendum umræddrar fasteignar tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júní 2006. Hann krefst þess í greinargerð til Hæstaréttar að stefndu verði gert að þola að fasteignin Roðasölum 20 í Kópavogi verði veðsett fyrir kröfu hans samkvæmt víxli útgefnum 7. september 2001 af stefnda H-kk-þgf H-kk-þgf en samþykktum til greiðslu af G-kk-þgf J-kk-þgf 11. mars 2002 í Sparisjóði Reykjavíkur. Gerir hann kröfu um að veðið verði til tryggingar kröfu að fjárhæð 3.158.924 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. febrúar 2004 til greiðsludags, að frádreginni greiðslu 10. febrúar 2005 að fjárhæð 184.104 krónur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti gaf áfrýjandi þá skýringu á dómkröfu sinni að með henni leitaði hann viðurkenningar á að hann njóti, til tryggingar þeim hluta kröfu sinnar sem ekki fékkst greiddur af söluverði helmingshlutar fasteignarinnar Roðasalir 20 í Kópavogi við nauðungarsölu 5. febrúar 2004, réttar til að ganga inn í veðrétt sem fjórir tilgreindir veðhafar, sem úthlutun fengu á undan honum, nutu í hinum helmingi eignarinnar, en féll niður þegar þessir veðhafar fengu fullnustu krafna sinna af þeim eignarhelmingi sem seldur var nauðungarsölunni. Fjárhæð kröfu áfrýjanda sem viðurkenningin tekur til er tilgreind í kröfugerðinni að framan.

Krafan sem fram kemur í greinargerð áfrýjanda hljóðar um að umrædd fasteignin „verði veðsett“ fyrir kröfu hans. Með skýringunni hefur hann þrengt kröfuna í að vera viðurkenningarkrafa um þann rétt sem að framan greinir og var efnisþáttur í fyrri kröfu hans. Hefði þannig ekki verið unnt að leysa úr henni nema taka fyrst efnislega afstöðu til þess hvort hann nyti þess réttar sem viðurkenningin lýtur að. Af þessari ástæðu er fallist á að krafa áfrýjanda gangi til dóms samkvæmt þeirri skýringu sem hann hefur gefið á henni.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða stefndu, H-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf K-kvk-nf, sýknuð af kröfu áfrýjanda.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi lýstu samningsveðhafar við nauðungarsölu á helmingshluta í fasteigninni Roðasalir 20 í Kópavogi 5. febrúar 2004 fullri kröfufjárhæð samkvæmt heimildarbréfum sínum í þann eignarhluta hennar, þrátt fyrir að veðréttindi þeirra hafi náð til fasteignarinnar í heild. Varð það til þess að áfrýjandi, sem var uppboðsbeiðandi er átti aðfararveð í þeim helmingi eignarinnar sem seldur var, fékk ekki kröfu sína að fullu greidda af söluverði hans. Með málsókn sinni nú freistar áfrýjandi þess að fá dóm um viðurkenningu á rétti sínum til þess að ganga inn í veðrétt samningsveðhafanna í þeim helmingshluta fasteignarinnar, sem ekki var seldur, á grundvelli lögjöfnunar frá 2. mgr. 12. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð.

Í þessu lagaákvæði er að finna almenna reglu sem ætlað er að rétta hlut síðari samningsveðhafa í eign, þegar svo stendur á að veðhafi sem framar stendur í veðröð nýtir þann rétt sem greinir í 1. mgr. 12. gr. laganna og leitar fullnustu allrar kröfu sinnar í veðandlaginu, þó að hann njóti jafnframt veðtryggingar í annarri eign. Í athugasemdum við 2. mgr. 12. gr. sem fylgdu frumvarpi að lögunum segir meðal annars, að ætti val veðhafa samkvæmt 1. mgr. 12. gr. að ráða úrslitum um það, hver af fleiri eigendum eða fleiri veðþolum skuli að lokum bera byrðarnar af greiðslunni til veðhafa, mætti segja að tilviljun ein réði í þeim efnum. Reynt sé að koma í veg fyrir óheppilegar afleiðingar af valrétti kröfuhafa með því að mæla fyrir um reglur sem gilda skuli um eftirfarandi uppgjör.

Þau sjónarmið sem liggja til grundvallar 2. mgr. 12. gr. eiga jafnt við um rétt veðhafa sem byggir á aðfararveði og þess sem byggir veðrétt sinn á samningi. Í báðum tilvikum er sama þörfin á að vernda veðhafann fyrir tilviljunarkenndum niðurstöðum af því hvernig fyrri veðhafar í eign, sem jafnframt eiga veðrétt í annarri eign, kjósa að leita fullnustu fyrir sínum kröfum. Verður því fallist á með áfrýjanda að skilyrði séu til að beita ákvæðinu með lögjöfnun um þann rétt sem hann leitar viðurkenningar á. Samkvæmt þessu verður krafa hans á hendur þinglýstum eigendum umræddrar fasteignar, Á-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf og M-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf, tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir, en sérstök mótmæli þeirra við dráttarvaxtaþætti kröfugerðar áfrýjanda komu fyrst fram við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti og verður því ekki sinnt.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður málskostnaður felldur niður fyrir báðum dómstigum.

Dómsorð:

Stefndu, H-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf K-kvk-nf, eru sýkn af kröfu áfrýjanda, G-kk-ef G-kk-ef.

Viðurkennt er að áfrýjandi njóti gagnvart stefndu, Á-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf og M-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf, til tryggingar þeim hluta kröfu sinnar, sem ekki fékkst greiddur af söluverði helmingshlutar fasteignarinnar Roðasalir 20 í Kópavogi við nauðungarsölu 5. febrúar 2004, réttar til að ganga inn í veðrétt sem fjórir tilgreindir veðhafar, sem úthlutun fengu á undan honum, nutu í hinum helmingi eignarinnar en féll niður þegar þessir veðhafar fengu fullnustu krafna sinna af þeim eignarhelmingi sem seldur var. Krafan sem rétturinn tekur til nemur 3.158.924 krónum auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. febrúar 2004 til greiðsludags að frádreginni greiðslu 10. febrúar 2005 að fjárhæð 184.104 krónur.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.