525/2016

B krafðist þess að felldur yrði úr gildi sá hluti ákvörðunar S sem laut að því að bætur til hans samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu skertust samkvæmt þeim fyrirmælum 2. mgr. 5. gr. laganna að hámarksbætur væru 5.000.000 króna. Reisti hann þá kröfu á því að fyrrgreint ákvæði bryti gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og stjórnarskrárinnar, auk þess sem í því fælist skerðing eignarréttinda samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi héraðsdóms kom meðal annars fram að þar sem lög nr. 111/2000 mæltu fyrir um rétt sem óvíst væri hvort sjúklingar ættu annars en sviptu þá ekki rétti væri ekki um að ræða brot gegn eignaréttarákvæði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá styddist það við málefnaleg sjónarmið að setja þak á fjárhæð bóta eftir lögunum. Loks væri hvorki um að ræða brot gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 né 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var kröfu B því hafnað. Í dómi Hæstaréttar sagði að þar sem ákvörðun S ætti stoð í skýru og ótvíræðu ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 væri ekki um að ræða brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga. Um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sagði síðan að því hefði verið slegið föstu í dómaframkvæmd að löggjafinn hefði nokkurt svigrúm til að takmarka fjárhæð bóta vegna skerts aflahæfis væru slíkar takmarkanir reistar á efnislegum ástæðum og jafnræðis gætt. Þar sem málefnaleg sjónarmið lægju að baki 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 og reglan tæki jafnt til allra tjónþola samkvæmt lögunum fæli hún ekki í sér brot gegn 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var S því sýknaður af kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. júlí 2016. Hann krefst þess að felldur verði úr gildi sá hluti ákvörðunar stefnda 14. maí 2013 að bætur til hans skerðist samkvæmt því hámarki bótafjárhæðar sem tilgreint er í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í máli þessu greinir aðila á um hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bætur til áfrýjanda á grundvelli laga nr. 111/2000, en í 2. mgr. 5. gr. þeirra er kveðið á um að hámark bótafjárhæðar skuli vera 5.000.000 krónur og sú fjárhæð breytast miðað við 1. janúar ár hvert í samræmi við vísitölu neysluverðs. Óumdeilt er að vegna breytinga á þeirri vísitölu frá 1. janúar 2001 þegar lögin tóku gildi til 1. janúar 2010 nam fjárhæðin 8.814.229 krónum 1. desember sama ár er tjónsatvikið varð sem hér um ræðir.

Sú ákvörðun stefnda 14. maí 2013 að lækka bætur áfrýjanda úr sjúklingatryggingu eftir lögum nr. 111/2000 studdist við hið skýra og ótvíræða ákvæði 2. mgr. 5. gr. þeirra um hámark bóta. Af þeirri ástæðu var ekki um að ræða brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Samkvæmt þessu og að teknu tilliti til málatilbúnaðar áfrýjanda stendur eftir að taka afstöðu til þess hvort umrætt ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 brjóti í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem meðal annars er mælt fyrir um að allir skuli vera jafnir fyrir lögum. Einnig 1. mgr. 72. gr. hennar um að engan megi skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.

Því hefur verið slegið föstu, meðal annars með dómi Hæstaréttar 22. maí 1998 í máli nr. 311/1997, að í aflahæfi manna séu fólgin eignarréttindi sem njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þó er ótvírætt að löggjafinn hefur heimild til að setja reglur um það hvernig ákvarða skuli bætur þegar aflahæfið er skert, þar á meðal hefur hann nokkurt svigrúm til að takmarka fjárhæð bóta með vísan til þess að takmarkanir verða gerðar á eignarrétti án þess að til bóta komi, enda byggist þær á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðis sé gætt, sbr. dóm Hæstaréttar 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000.

Í 2. gr. laga nr. 111/2000 kemur fram að bætur úr sjúklingatryggingu skuli greiða án tillits til þess hvort einhver beri ábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers af þeim tilvikum sem tiltekin eru í fjórum töluliðum lagagreinarinnar. Með lögunum er tjónþolum, sem þau taka til, tryggður víðtækari réttur til bóta en öðrum, auk þess sem lögin girða ekki fyrir að þeir geti krafist bóta á grundvelli almennra skaðabótareglna, svo sem sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Í athugasemdum með frumvarpinu, sem varð að lögum nr. 111/2000, var fjallað um rök með og móti því úrræði að tryggja sjúklingum víðtækari rétt til bóta en flestum öðrum tjónþolum. Meðal þess, sem talið var mæla með slíku úrræði, var að sönnunarvandkvæði í þessum málflokki væru oft meiri en á öðrum sviðum. Veigamestu rökin, sem þóttu mæla gegn sjúklingatryggingu, voru kostnaðurinn, sem henni fylgdi, og að ekki væri sanngjarnt að veita þessum tjónþolum forgang umfram aðra.

Að virtu því, sem rakið hefur verið, er fallist á með stefnda að sú ákvörðun löggjafans að takmarka fjárhæð bóta samkvæmt lögum nr. 111/2000 á þann veg, sem gert er í 2. mgr. 5. gr. laganna, styðjist við málefnaleg sjónarmið. Með vísan til þess og þar sem um er að ræða reglu, sem tekur jafnt til allra tjónþola samkvæmt lögunum, felur hún heldur ekki í sér slíka mismunun í garð áfrýjanda að brjóti í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, er sýkn af kröfu áfrýjanda, B-kk-ef P-kk-ef.

Staðfest eru ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.