235/2007

V var ákærður fyrir brot á umferðarlögum auk fjögurra brota á almennum hegningarlögum. Voru brotin framin á fyrri hluta árs 2004. Ákæra var gefin út 19. september 2005 og birt V með fyrirkalli 9. júní 2006. Ákærði kom fyrir dóm 15. júní 2006 og játaði sök og var málið þá dómtekið sem játningarmál. Dómur var kveðinn upp 6. mars 2007. V var í Hæstarétti sýknaður af tveimur brotanna vegna fyrningar, en  sakfelldur vegna þriggja brota. Þar sem seinagangur í meðferð málsins þótti í andstöðu við grundvallarreglur 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála um málshraða var V ekki gerð refsing.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 18. apríl 2007. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákveðin refsing og ökuréttarsvipting.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

I.

Ákæra 19. september 2005 er í fimm liðum og er henni nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Samkvæmt I. lið er ákærða gefið að sök að hafa hinn 1. febrúar 2004 ekið undir áhrifum áfengis á Patreksfirði. Hann var stöðvaður við aksturinn og játaði brotið. Tekið var blóðsýni og mældist áfengismagn í blóði ákærða 3.1‰. Ákærði var ekki yfirheyrður á ný vegna þessa brots. Ákæra var birt honum með fyrirkalli 9. júní 2006. Þá voru liðin rúm tvö ár frá brotinu og því að rannsókn lögreglu lauk. Sakarferill ákærða kemur ekki til álita við mat á refsingu. Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, var brot þetta því fyrnt þegar ákæra var birt.

Í II. og III. lið var ákært fyrir innbrot í veitingahús framin 2. febrúar og 11. mars 2004. Rannsókn lauk 4. febrúar og 15. mars 2004 eða fáeinum dögum eftir að brotin voru framin. Í fyrra tilvikinu var ákært fyrir þjófnað á fjórum flöskum af sterku áfengi og í því síðara þremur flöskum. Ákæra var birt ákærða með fyrirkalli 9. júní 2006. Hvort brotið um sig varðar við 244. gr. almennra hegningarlaga. Þegar til þess er litið að í bæði skiptin var um innbrot að ræða verður, jafnvel þó að ekki hafi verið mikil verðmæti, hvorugt þessara brota heimfært til 256. gr. sömu laga. Af því leiðir að fyrningarfrestur vegna þessara brota er tíu ár og höfðu brotin ekki fyrnst þegar ákæra var birt.

Með IV. ákærulið var ákærða gefin að sök tilraun til þjófnaðar á einni flösku af sterku áfengi úr verslun. Ákærði var yfirheyrður sama dag og hann var handtekinn 23. júní 2004, en málið ekki rannsakað frekar. Brotið varðar við 244. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Verðmætis þýfisins var lítið og má við mat á refsingu taka mið af 256. gr. sömu laga. Brotið fyrnist því á tveimur árum, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. sömu laga. Tæp tvö ár voru liðin þegar fyrirkall var birt ákærða. Þar sem málinu var ekki lokið þrátt fyrir birtingu ákæru og þingfestingu málsins, sem skilyrði voru til að ljúka samkvæmt 125. gr. laga nr. 19/1991 og enn liðu tæpir níu mánuðir áður en dómur var kveðinn upp, verður að líta svo á að ákvæði 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga eigi hér við eftir grunnrökum að baki því. Fyrning sakar telst því í þessu tilviki ekki hafa rofnað við birtingu ákæru og var brotið fyrnt þegar dómur var kveðinn upp.

Samkvæmt verknaðalýsingu V. ákæruliðar braust ákærði inn í iðnaðarhúsnæði 28. júní 2004 og stal sex flöskum af rauðspritti. Hann var yfirheyrður vegna atviksins 22. mars 2005. Kvaðst hann þá ekki muna eftir verknaðinum, en rengdi ekki að hann hefði átt sér stað og féllst á að aðstæður bentu til þess. Frekari rannsókn fór ekki fram. Brot þetta verður heimfært undir 244. gr. almennra hegningarlaga og á það sama við varðandi fyrningu og reifað er vegna ákæruliða II og III. Telst brotið ekki hafa verið fyrnt þegar fyrirkall var birt.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið er ákærði sýknaður vegna fyrningar af kröfum ákæruvalds samkvæmt I. og IV. ákærulið, en sakfelldur fyrir þau brot sem lýst er í ákæruliðum II, III og V.

II.

Rannsókn brota samkvæmt ákæruliðum I til IV fór að fullu fram á fyrri hluta árs 2004 hjá lögreglunni á Patreksfirði og var lokið á brotadegi eða fáeinum dögum síðar. Að því er varðar brot samkvæmt V. ákærulið í lok júní 2004 féll strax grunur á ákærða og fannst þýfi á heimili hans. Hann varð ekki yfirheyrður vegna ástands síns. Kæra kom fyrst fram sjö mánuðum síðar, 15. janúar 2005, og ákærði var yfirheyrður af lögreglunni í Reykjavík 22. mars sama ár. Lauk rannsókn þar með. Sýslumaðurinn á Patreksfirði gaf út ákæru 19. september 2005. Fyrirkall var birt 9. júní 2006. Málið var þingfest og dómtekið 15. sama mánaðar. Ákærði kom fyrir dóminn við þingfestingu málsins. Bókað er að hann hafi ekki óskað eftir verjanda, gætt hafi verið ákvæða 3. mgr. 32. gr. laga nr. 19/1991, honum hafi verið kynnt ákæran og hann hafi játað sök. Dómur var ekki kveðinn upp fyrr en tæpum níu mánuðum síðar, 6. mars 2007.

Málinu var áfrýjað af hálfu ákæruvalds og má ráða af greinargerð að tilgangur áfrýjunar hafi fyrst og fremst verið sá að hnekkja þeirri niðurstöðu héraðsdómara að öll brotin væru fyrnd. Verjandi gerir athugasemd við málsmeðferðina á þann veg að hún sé öll í andstöðu við 70. gr. stjórnarskrárinnar, 133. gr. laga nr. 19/1991 og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt framangreindu er að hluta fallist á sjónarmið ákæruvalds að því er varðar fyrningu. Brotin voru öll upplýst og játaði ákærði þau bæði hjá lögreglu og fyrir dómi. Kom hann þá fyrir annan dómara en þann sem kvað upp dóminn, en samkvæmt endurriti af því þinghaldi tjáði hann sig ekki frekar um málavexti. Um er að ræða mál sem heimilt var að fara með samkvæmt 125. gr. laga nr. 19/1991. Ekki hafa komið fram neinar skýringar á þeim langa tíma sem leið frá því að rannsókn brotanna lauk og þar til málið var tekið fyrir í dómi. Meðferð málsins var í ósamræmi við 133. gr. laga nr. 19/1991 og átti ákærði enga sök á þeim drætti sem orðið hefur á málinu. Eins og hér háttar til leiða þeir gallar sem eru á málsmeðferðinni ekki til ómerkingar dóms og heimvísunar málsins, enda þjónar það ekki öðrum tilgangi en að tefja málslok enn frekar. Hins vegar hefur ákærði, af framangreindum ástæðum, ekki sætt réttlátri málsmeðferð í skilningi þeirra grundvallarreglna sem áður er vísar til. Verður ákærða því ekki gerð refsing fyrir þau brot sem hann er sakfelldur fyrir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Samkvæmt 2. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 verður allur áfrýjunarkostnaður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærða, V-kk-þgf J-kk-þgf, er ekki gerð refsing.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur.