725/2009

Málavextir voru þeir að E var ráðinn til starfa á togara til einnar ferðar en var sagt upp störfum þegar tekin var ákvörðun um að selja skipið, skömmu áður en haldið var í ferðina. Kaupandi togarans hafði hug á að halda skipinu áfram til sömu veiða um einhvern tíma og bauð skipverjum, þ. á m. E, að halda skiprúmi sínu næstu veiðiferð. Með hliðsjón af 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 gaf H vilyrði um greiðslu meðallauna til skipverja út uppsagnarfrest óháð því hvort þeir færu veiðiferð með kaupanda togarans. E hlaut ekki greiðslu meðallauna í einnar viku uppsagnarfresti og höfðaði mál þetta af þeim sökum. Var talið að framangreint loforð H til skipverja hefði tekið til E og H gert að greiða E laun í uppsagnarfresti. Ekki var fyrir að fara fyrri starfsreynslu E á togaranum hjá H og varð því við útreikning meðallauna að taka mið af launum þeim sem E hafði af störfum hans um borð í skipinu eftir sölu þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. desember 2009 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 315.063 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. apríl 2007 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Stefndi gerði út frystitogarann Engey RE 1 skipaskrárnúmer 2662. Á fyrstu mánuðum ársins 2007 var skipið gert út til síldar- og kolmunnaveiða. Áfrýjandi var ráðinn til starfa á skipinu með munnlegum ráðningarsamningi og er ágreiningslaust að sá samningur var til einnar ferðar. Þann 20. mars 2007, skömmu áður en sú ferð skyldi hefjast, seldi stefndi Samherja hf. skipið. Mun kaupandi þess hafa haft hug á að halda skipinu áfram til sömu veiða um einhvern tíma og hafa boðið skipverjum, þar á meðal stefnda, að halda skiprúmi sínu að minnsta kosti í næstu veiðiferð. Samkvæmt 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 á skipverji, þegar skip er selt öðrum innlendum útgerðarmanni, rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi og á þá samkvæmt 3. mgr. sömu greinar rétt til kaups í sex vikur nema uppsagnarfrestur sé skemmri tími. Samkvæmt því var ljóst að þeir úr skipshöfninni sem áttu þennan kost sáu sér lítinn hag í því að þiggja boð Samherja hf. um áframhaldandi skiprúm. Við þessar aðstæður átti B-kk-nf Þ-kk-nf starfsmaður Sjómannafélags Íslands fund með starfsmannastjóra stefnda þar sem til umræðu var hvort stefndi væri tilbúinn til að borga laun í uppsagnarfresti til skipverja óháð því hvort þeir færu í næstu veiðiferð skipsins í eigu Samherja hf. Í framhaldi af þessum fundi sendi starfsmannastjóri stefnda starfsmanni sjómannafélagsins svohljóðandi tölvupóst 24. mars 2007: „Það tilkynnist hér með að HB Grandi mun greiða skipverjum Engeyjar meðallaun út sinn uppsagnarfrest, óháð því hvort þeir fari næstu veiðiferð með Engey eða ekki.“ Áfrýjandi mun hafa farið tvær veiðiferðir með skipinu í eigu Samherja hf., sem nú bar nafnið Kristina, og var lögskráður frá 27. mars til 15. maí 2007.

II

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að ráðningarsamband hafi verið komið á milli aðila um að áfrýjandi færi í eina veiðiferð. Með sölu skipsins hafi ráðningu áfrýjanda verið slitið og eigi hann við þær aðstæður rétt til launa í uppsagnarfresti, sbr. fyrrgreind ákvæði 22. gr. sjómannalaga, sem sé ein vika samkvæmt 9. gr. sjómannalaga og ákvæði kjarasamnings. Í framangreindum tölvupósti stefnda 24. mars 2007 hafi falist staðfesting á samkomulagi Sjómannafélags Íslands og stefnda. Það hafi ekki verið skilyrt eða bundið við fastráðna skipverja og hafi því samkvæmt efni sínu tekið til áfrýjanda.

Stefndi kveðst hafa ráðgert að senda skipið til annarra verkefna á fjarlægum miðum um mánaðarmótin apríl-maí 2007. Því hafi almennt verið búið að segja upp ráðningarsamningum skipverja og hafi þeir verið að vinna á uppsagnarfresti þegar skipið var selt. Við þær aðstæður sem upp hafi komið við fyrirvaralitla sölu skipsins hafi félagið vilja gera vel við þá sem unnið höfðu hjá útgerðinni og lýst því einhliða yfir að þeim sem voru að vinna í uppsagnarfresti yrði greitt óháð því hvort þeir þægju skiprúm hjá Samherja hf. Hafi vilyrði um þá greiðslu verið umfram skyldu. Hafi því vilyrði ekki verið beint til áfrýjanda. Áfrýjandi hafi þegið boð Samherja hf. um að halda ráðningu sinni og hafi hann eftir það ekki átt kröfu á stefnda. Stefndi andmælir því þó ekki að ef áfrýjandi hefði nýtt rétt sinn til lausnar úr skiprúmi samkvæmt 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga hefði uppsagnarfrestur hans verið ein vika.

III

Í fyrrgreindum tölvupósti stefnda 24. mars 2007 fólst loforð um greiðslu. Því var beint til Sjómannafélags Íslands í framhaldi af viðræðum við stefnda. Loforðið tók til að „greiða skipverjum Engeyjar“ og var samkvæmt orðalagi sínu hvorki bundið við fastráðna skipverja né þá sem þegar hafði verið sagt upp vegna fyrirhugaðra breytinga á útgerðarháttum skipsins. Efnislega fólst í loforðinu að skipverjum yrðu greidd meðallaun „út sinn uppsagnarfrest“ óháð því hvort þeir færu næstu veiðiferð. Ágreiningslaust sýnist vera að hefði áfrýjandi ekki þegið boð Samherja hf. og nýtt rétt sinn samkvæmt 2. mgr. 22. gr. sjómannalaga til að krefjast lausnar úr skiprúmi hefði uppsagnarfestur hans samkvæmt 3. mgr. sömu greinar verið sjö dagar. Hann hafði því þá réttarstöðu gagnvart stefnda að loforðið tók efnislega til hans. Þá er ljóst að loforðið var til þess fallið fyrir áfrýjanda sem aðra skipverja að hafa áhrif á það hvort hann kaus að nýta sé framangreindan rétt til lausnar úr skiprúmi. Samkvæmt framansögðu tekur fyrrgreint greiðsluloforð stefnda til áfrýjanda.

Í loforði stefnda fólst að skipverjum skyldu greidd meðallaun út sinn uppsagnarfrest. Er eðlilegt að skýra loforðið svo að þar sé átt við þau meðallaun sem til grundvallar hefðu verið lögð fyrir hvern skipverja við greiðslu launa á uppsagnarfresti vegna slita á ráðningarsamningi hans. Almennt er í þeim efnum miðað við laun viðkomandi skipverja vegna starfa um borð á tímabili fyrir slit ráðningarsamnings. Áfrýjandi var hins vegar í þann veginn að hefja störf og er því ekki um að ræða meðallaunaviðmiðun vegna starfa hans um borð fyrir sölu skipsins. Hann starfaði hins vegar um borð í 50 daga eftir söluna, en þá var skipinu haldið til hliðstæðra veiða og áður. Við þær aðstæður er eðlilegt að taka mið af meðallaunum hans á því tímabili, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 46/2001, sem birtur er í dómasafni réttarins 2001 á bls. 2963. Lögskráningardagar áfrýjanda falla saman við ráðningartíma hans. Í málinu liggur fyrir staðfest staðgreiðsluyfirlit skattstjórans í Reykjavík fyrir áfrýjanda er tekur til umrædds tímabils. Þar kemur fram að Samherji hf. greiddi áfrýjanda 1.488.394 krónur á árinu 2007. Verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 208.375 krónur og 16.670 krónur að auki vegna 8% lífeyrisframlags eða samtals 225.045 krónur með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, HB Grandi hf., greiði áfrýjanda, E-kk-þgf B-kk-þgf Ó-kk-þgf, 225.045 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. apríl 2007 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.