230/2007

Útgerðin K ehf. krafðist þess að fiskverkunarfyrirtækið N ehf. greiddi sér andvirði 3007 kílóa af fiski sem landað hafði verið á Höfn í Hornafirði 27. og 28. febrúar 2004 og fiskverkandinn F ehf. tók við skömmu áður en síðastgreinda félagið var úrskurðað gjaldþrota. Fyrir lá að N ehf. og F ehf. höfðu gert með sér samning, sem hafði fyrirsögnina „samningur um verktöku“, þar sem mælt var fyrir um að F ehf. skyldi sjá um löndun á fiski af þeim bátum sem F ehf. hefði áður haft í viðskiptum og að N ehf. skyldi sjá um „að afreikna bátana á umsömdum verðum“. Bátur K ehf. var meðal þeirra sem tilgreindir voru sérstaklega í samningnum. Mun samningurinn hafa verið gerður til að forða útgerðum bátanna frá tjóni. Talið var að skýra bæri þennan samning svo að hann veitti K ehf. beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast greiðslu á umsömdu verði þess afla sem bátur hans landaði 27. og 28. febrúar 2004 á Höfn í Hornafirði og sendur var til N ehf. 2. mars 2004, þó að fyrir lægi að ekki hefði verið við samningsgerðina send sérstök tilkynning til K ehf. um tilvist samningsins og skuldbindingu N ehf. Ekki var talið að N ehf. hefði fært fram viðhlítandi gögn um að fiskurinn hefði verið haldinn galla. Krafa K ehf. var því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. apríl 2007. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 681.344 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu nú aðallega frá 15. apríl 2004 en til vara frá 23. október sama ár til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eftir uppsögu héraðsdóms var tekin símaskýrsla í Héraðsdómi Reykjaness af A-kk-þgf J-kk-þgf fyrrverandi stjórnarformanni Fiskgæða ehf. og hefur endurrit hennar verið lagt fyrir Hæstarétt.

I.

Áfrýjandi, sem gerir út bátinn Álftafell SU 100, seldi fiskvinnslufyrirtækinu Fiskgæðum ehf. í Höfn í Hornafirði afla á tímabilinu frá september 2003 og fram til loka febrúar 2004. Áfrýjandi landaði samtals 3007 kílóum af þorski 27. og 28. febrúar 2004 sem Fiskgæði ehf. tóku við og áfrýjandi hefur ekki fengið greiðslu fyrir. Fiskgæði ehf. var úrskurðað gjaldþrota 5. mars 2004.

Af gögnum málsins verður ráðið að haldinn hafi verið fundur í stjórn Fiskgæða ehf. um mánaðarmót febrúar/mars 2004 og ákveðið að óska eftir gjaldþrotaskiptum félagsins. Málum var þá svo komið að framkvæmdastjóri félagsins, I-kk-nf Á-kk-nf, hafði tekið við fiski úr nokkrum bátum til fiskvinnslu daganna 27., 28. og 29. febrúar 2004. Bar G-kk-nf B. G-kk-nf framkvæmdastjóri stefnda, sem jafnframt var stjórnarmaður í Fiskgæðum ehf., fyrir dómi að ákveðið hefði verið að reyna eftir bestu getu að sjá hvað hægt væri að gera til þess að koma því til leiðar að þetta hráefni færi sem fyrst út úr húsum Fiskgæða ehf. og til annarra sem gætu nýtt það þannig að skaði útgerðanna yrði sem minnstur.

Af þessu tilefni var gerður samningur á milli stefnda og Fiskgæða ehf. sem hefur fyrirsögnina „samningur um verktöku“. Í honum segir svo: „Fiskgæði ehf. sér um löndun á fiski sem kemur á land af þeim bátum sem fyrirtækið hefur áður haft í viðskiptum. Um er að ræða eftirtalda báta: Álftafell 1126 [...] Fiskgæði ehf. landar fiskinum, sér um endurvigtun, skráningu til Fiskistofu, slægir ef þurfa þykir (helgarlöndun), og sendir áfram til Sandgerðis. Fyrir þessa vinnu greiðir Nýfiskur ehf., Fiskgæðum krónur 10 pr. landað hráefniskíló. Nýfiskur ehf. sér um að afreikna bátana á umsömdum verðum til bátanna. Nýfiskur sér um flutning hráefnisins og kostnað þar að lútandi. Samningurinn tekur gildi 27. febrúar 2004.“ Undir samninginn skrifa annars vegar G-kk-nf B. G-kk-nf fyrir hönd stefnda og hins vegar A-kk-nf J-kk-nf fyrir hönd Fiskgæða ehf.

Af framburði A-kk-ef J-kk-ef og I-kk-ef Á-kk-ef verður ráðið að fiskur sem var í vörslum fyrirtækisins hafi verið sendur stefnda með flutningabifreið og í málinu liggur fyrir kvittun starfsmanns stefnda fyrir móttöku farmsins á vörufylgibréfi 2. mars 2004. Í framburði G-kk-ef B. G-kk-ef kemur fram að strax eftir móttöku farmsins hafi komið í ljós að sendur hafi verið flattur þorskur. Þar sem stefndi stundi ekki saltfiskverkun hafi hann haft samband við Fiskþurrkun Garði sem tekið hafi fiskinn til verkunar.

Í gögnum málsins liggur fyrir að G-kk-nf B. G-kk-nf sendi áfrýjanda tölvupóst 5. mars 2004 með viðhengi sem hefur að geyma þrjár töflur. Fyrsta taflan ber fyrirsögnina „Fiskkaup af bátum á Hornafirði“ og er á hana skráð „Heildarkaup“. Þar kemur fram að 27. og 28. febrúar hafi Álftafell landað samtals 3.007 kílóum af þorski sem flokkaður hafi verið í 1. til 3. flokk. Önnur taflan ber fyrirsögnina „Uppgjör vegna söltunar“ og á hana er skráð „Salt“. Þar koma fram sömu upplýsingar um afla áfrýjanda. Í lok þeirrar töflu er að finna sérstakan kafla sem ber fyrirsögnina „Uppgjör“. Þar er auðkenndur liður „Afreikningur Fiskþurrkun Garði 3.834.695“. Þegar frá þeim lið hefur verið dreginn kostnaður vegna flutnings frá Höfn, löndunar og verkunar Fiskgæða ehf. 10 kr. fyrir hvert kíló, svo og kostnaður vegna umsýslu og uppgjörs stefnda 3%, standa eftir samtals 3.296.616 krónur. Þeirri fjárhæð er síðan skipt á milli þeirra útgerða sem lögðu upp afla dagana 27. til 29. febrúar. Í hlut báts áfrýjanda koma 513.806 krónur. Þriðja taflan ber fyrirsögnina „Uppgjör á fiski sendur til Nýfisks ehf. (verður greitt 12. mars)“ og á hana er skráð „Heill“.

Hinn 23. apríl 2004 sendi G-kk-nf B. G-kk-nf áfrýjanda aftur tölvupóst ásamt viðhengi. Var þar búið að endurreikna uppgjörið miðað við að afreikningur Fiskþurrkunar Garði væri 2.014.459 krónur í stað 3.834.695 króna í fyrra uppgjörinu. Hlutur áfrýjanda er samkvæmt síðara uppgjörinu tilgreindur 270.531 króna. Stefndi skýrir þessa lækkun svo að fiskurinn hafi reynst lakari að gæðum og magntölur hafi ekki verið réttar. Þessu mótmælir áfrýjandi. Vísar hann til þess að umsamið verð fyrir aflann hafi verið 597.670 krónur auk 14% virðisaukaskatts, eða alls 681.344 krónur en það er sú fjárhæð sem gerð er krafa um í málinu að stefndi greiði.

II.

Áfrýjandi byggir kröfu sína á því að í samningi Fiskgæða ehf. og stefnda hafi falist þriðjamannslöggerningur þar sem stefndi hafi skuldundið sig til þess að gera aflaverðmætið beint upp við útgerðirnar, það er að „afreikna bátana á umsömdum verðum til bátanna“ gegn afhendingu aflans og að áfrýjandi geti byggt rétt á samningnum án milligöngu Fiskgæða ehf. Þá telur áfrýjandi að stefndi hafi borið alla áhættu af aflanum eftir að hann var afhentur honum. Mótmælir hann því að stefndi hafi haft heimild til þess að draga ýmsa kostnaðarliði frá aflaverðmætinu svo sem gert hafi verið í því uppgjöri sem hann hafi fengið sent. Loks heldur hann því fram að hafi stefndi talið að afhent hafi verið minna magn en til hafi staðið hafi honum borið að tilkynna það tafarlaust. Þess í stað hafi stefndi sent afreikning aflans til áfrýjanda 5. mars 2004 án nokkurra athugasemda.

Stefndi mótmælir því að samningur sá er gerður var við Fiskgæði ehf. hafi falið í sér þriðjamannslöggerning. Áfrýjandi sé ekki aðili að þessum samningi og geti því engar kröfur gert á grundvelli hans. Krefst stefndi því sýknu á grundvelli aðildarskorts. Verði ekki á þetta fallist telur stefndi að áfrýjandi geti ekki byggt rétt á umræddum samningi, nema stefndi hafi í framhaldi af gerð hans beint yfirlýsingu til áfrýjanda þess efnis, en það hafi hann ekki gert. Ennfremur ber stefndi fyrir sig að sendingin hafi verið haldin galla.

III.

Í samræmi við framburð G-kk-ef B. G-kk-ef verður á því byggt að markmið samningsins við Fiskgæði ehf., hafi verið að forða útgerðum þeirra báta frá tjóni sem lagt höfðu upp afla daganna 27. til 29. febrúar 2004 hjá Fiskgæðum ehf. Í samningnum er beint vikið að hagsmunum útgerða nafngreindra átta báta, þar á meðal Álftafells sem er í eigu áfrýjanda, þótt þessar útgerðir séu ekki aðilar að samningnum og tekið skýrt fram að stefndi skuli sjá um að afreikna bátana á umsömdu verði til þeirra.

Í þessu ljósi þykir bera að skýra samninginn svo að hann veiti áfrýjanda beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast greiðslu á umsömdu verði þess afla sem bátur hans, Álftafell, landaði 27. og 28. febrúar 2004 á Höfn í Hornafirði og sendur var til stefnda 2. mars 2004, þó að fyrir liggi að ekki hafi verið við samningsgerðina send sérstök tilkynning til áfrýjanda um tilvist samningsins og skuldbindingu stefnda.

Þar sem stefndi hefur ekki fært fram viðhlítandi gögn til að sanna þá staðhæfingu sína að fiskur frá áfrýjanda hafi verið haldinn galla eru þegar af þeirri ástæðu ekki fyrir hendi skilyrði til þess að taka til greina kröfu hans um lækkun á söluverði fisksins. Verður krafa áfrýjanda því tekin til greina.

Með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 verður varakrafa áfrýjanda um upphafstíma dráttarvaxta tekin til greina en þá var liðinn mánuður frá því að lögmaður áfrýjanda sannanlega krafði stefnda um greiðslu.

Samkvæmt úrslitum málsins verður stefndi með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Ný-fiskur ehf., greiði áfrýjanda, Krossi ehf., 681.344 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. október 2004 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 750.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.