664/2013

Þrotabú J höfðaði mál á hendur V ehf. til riftunar á gjafagerningum, sem falist hefðu í þeirri ráðstöfun J að afsala til V ehf. fjórum íbúðum, og endurgreiðslu ávinnings vegna þessa. V ehf. bar því við í málinu að afhendingardagur eignanna hefði verið 1. ágúst 2010 en afsöl vegna fasteignanna, sem dagsett voru 15. desember sama ár, voru ekki móttekin til þinglýsingar fyrr en 30. desember það ár. Hæstiréttur lagði til grundvallar að um tímamark ráðstöfunarinnar yrði að miða við móttöku afsalanna til þinglýsingar, sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., og að ráðstöfunin hefði því farið fram innan frests samkvæmt 1. mgr. 131. gr. sömu laga. Að öllu virtu taldi rétturinn að V ehf. hefði með ráðstöfuninni auðgast um fjárhæð sem svaraði til andvirðis íbúðanna að frádregnum áhvílandi skuldum og að þrotabú J hefði orðið fyrir samsvarandi skerðingu eigna sinna, svo og að leggja yrði til grundvallar að þetta hefði verið gert í gjafatilgangi. Voru kröfur þrotabús J því teknar til greiða.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. október 2013. Hann krefst þess að rift verði gjafagerningum, sem fólust í þeim ráðstöfunum J-kk-ef Ó-kk-ef að afsala til stefnda fjórum íbúðum að Ásatúni 38 á Akureyri, merktum 202, 301, 302 og 303. Einnig krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 8.896.295 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. desember 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Sumarið 2010 keypti J-kk-nf Ó-kk-nf á nauðungarsölu þær fjórar íbúðir að Ásatúni 38 á Akureyri sem riftunarkrafa áfrýjanda beinist að. Á þeim tíma voru íbúðir þessar í smíðum, en J-x-x mun hafa átt kröfur er hvíldu á 2. veðrétti eignanna. Kaupverð íbúðanna greiddi hann með því að taka að sér að greiða áhvílandi skuldir við Íbúðalánasjóð á 1. veðrétti. Eftir að J-x-x hafði leyst til sín íbúðirnar var hafist handa við að ljúka smíði þeirra.

Með afsölum 15. desember 2010 seldi J-x-x íbúðirnar til stefnda, en þar kom fram að kaupverðið hefði að fullu verið greitt, meðal annars með því að kaupandi tæki yfir áhvílandi skuld við Íbúðalánasjóð. Einnig var tekið fram í afsölunum að afhendingardagur eignanna hefði verið 1. ágúst 2010. Afsöl þessi voru móttekin til þinglýsingar 30. desember sama ár og færð í þinglýsingabók degi síðar. Stefndi er einkahlutafélag í eigu eiginkonu J-kk-ef og barna þeirra, en J-kk-nf mun á þessum tíma hafa verið fyrirsvarsmaður félagsins.

Skömmu eftir að íbúðunum hafði verið afsalað til stefnda tók J-kk-nf saman greinargerð 16. janúar 2011 um ástand þeirra, en í upphafsorðum hennar sagði að hann væri eigandi íbúðanna. Þar var síðan greint frá byggingarstigi þeirra þegar hann eignaðist þær og rakið hvaða iðnaðarmenn hefðu verið fengnir til að ljúka verkinu á vegum eiganda íbúðanna. Í niðurlagi greinargerðarinnar kom fram að íbúðirnar væru fullbúnar með eldunartækjum en frágangi utan húss myndi ljúka þá um vorið.

Með úrskurði 6. júní 2011 var bú J-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta og var frestdagur við skiptin 22. mars sama ár.

II

Með beiðni 16. apríl 2012 óskaði áfrýjandi eftir því að metið yrði andvirði íbúðanna í lok árs 2010, þegar afsölum til stefnda var þinglýst, en um ástand eignanna á þessum tíma var vísað til fyrrnefndrar greinargerðar J-kk-ef Ó-kk-ef 16. janúar 2011. Til starfans var dómkvaddur S-kk-nf S-kk-nf, löggiltur fasteignasali, og skilaði hann matsgerð sinni 1. september 2012. Samkvæmt henni var andvirði íbúðar 202 metið 11.305.000 krónur, íbúðar 301 metið 17.357.000 krónur, íbúðar 302 metið 11.305.000 krónur og íbúðar 303 metið 16.252.000 krónur. Samtals var verðmæti íbúðanna því talið hafa numið 56.219.000 krónum. Samkvæmt yfirliti Íbúðalánasjóðs voru veðskuldir sem hvíldu á íbúðunum 1. desember 2010 samtals 47.322.705 krónur, en sú fjárhæð sundurliðast þannig að á íbúð 202 hvíldi 9.557.915 krónur, á íbúð 301 hvíldi 14.432.330 krónur, á íbúð 302 hvíldi 9.845.855 krónur og á íbúð 303 hvíldi 13.486.605 krónur. Fjárkrafa áfrýjanda er mismunur á andvirði íbúðanna og áhvílandi skulda.

Stefndi óskaði eftir því með beiðni 20. nóvember 2012 að andvirði íbúðanna yrði metið miðað við afhendingardag samkvæmt afsölum 1. ágúst 2010, en um ástand íbúðanna á þeim tíma var vísað til lýsingar sem J-x-x mun hafa tekið saman. (211-214) Til þess var sami maður dómkvaddur og í fyrra sinnið og skilaði hann matinu 1. mars 2013. Samkvæmt því var andvirði íbúðar 202 metið 7.980.000 krónur, íbúðar 301 metið 12.252.000 krónur, íbúðar 302 metið 7.980.000 krónur og íbúðar 303 metið 11.472.000 krónur. Samtals var verðmæti íbúðanna því talið hafa numið 39.684.000 krónum. Samkvæmt yfirliti Íbúðalánasjóðs voru veðskuldir sem hvíldu á íbúðunum á sama tíma samtals 47.309.524 krónur. Telur stefndi að leggja verði þetta tímamark til grundvallar þegar mat sé lagt á þá ráðstöfun sem fólst í afsali íbúðanna til stefnda og því hafi hvorki þrotabúið orðið fyrir tjóni né stefndi haft neinn ávinning af viðskiptunum. Jafnframt bendir stefndi á að hann hafi greitt fyrir allar framkvæmdir eftir að íbúðirnar voru afhentar, eins og ráðið verði af reikningum og úttektum af bankareikningi hans, en samtals nemi þessi kostnaður 16.546.001 krónu.

III

Áfrýjandi heldur því fram að í afsölum 15. desember 2010, þar sem íbúðum þrotamanns var ráðstafað til stefnda, hafi falist gjafagerningur og því sé ráðstöfunin riftanleg samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt því ákvæði má krefjast ritunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Undir þetta fellur hver sú ráðstöfun, sem rýrir eignir þrotamanns og leiðir til eignaaukningar hjá þeim er nýtur góðs af henni, enda hafi búið gjafatilgangur að baki ráðstöfuninni. Þar sem afsöl íbúðanna frá þrotamanni til stefnda 15. desember 2010 voru móttekin til þinglýsingar 30. sama mánaðar telst sú ráðstöfun hafa farið fram innan þess frests sem áður greinir, sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991.

Jafnvel þótt lagt verði til grundvallar að stefndi hafi fengið umráð íbúðanna 1. ágúst 2010, eins og sagði í afsölunum, liggur ekkert fyrir um að stefndi hafi fengið eignarráð þeirra fyrr en með afsölunum. Er þess þá einnig að gæta að þrotamaður staðhæfði í greinargerð sinni 16. janúar 2011 að íbúðirnar væru enn í sinni eigu, enda þótt stefndi væri þá orðinn þinglýstur eigandi þeirra. Af þeim sökum verður að leggja til grundvallar að stefndi hafi eignast íbúðirnar við þinglýsingu afsalanna 31. desember 2010.

Í afsölunum kom það eitt fram að fyrir íbúðirnar hefði verið greitt með yfirtöku áhvílandi veðskulda við Íbúðalánasjóð. Er ekki á því byggt í málinu að stefndi hafi að hluta til greitt fyrir íbúðirnar með skuldajöfnuði að því marki sem hann kann að hafa öðlast kröfu á hendur þrotamanni á grundvelli óskráðra reglna um viðskeytingu og smíði, en þess utan liggja engar upplýsingar fyrir í málinu um hvort þrotamaður stóð í skuld við stefnda í árslok 2010. Þá er þess að gæta að stefndi er einkahlutafélag í eigu náinna vandamanna þrotamanns og því eru hann og stefndi nákomnir í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Þegar svo háttar til standa líkindi til að um gjafagerning hafi verið að ræða, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 30. apríl 1998 í máli nr. 309/1997, sem birtur er í dómasafni 1998, bls. 1602, og hefur stefndi ekki hnekkt þeim líkum.

Samkvæmt framansögðu verður talið að stefndi hafi með ráðstöfuninni auðgast um fjárhæð sem svarar til andvirði íbúðanna að frádregnum áhvílandi skuldum og að áfrýjandi hafi orðið fyrir samsvarandi skerðingu á eignum sínum. Jafnframt verður lagt til grundvallar að þetta hafi verið gert í gjafatilgangi. Verður krafa áfrýjanda um riftun á þessari ráðstöfun því tekin til greina og stefnda gert að greiða fjárhæð sem svarar til auðgunar hans, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Áfrýjandi lýsti fyrst yfir riftun og krafðist greiðslu úr hendi stefnda með birtingu stefnu í héraði og fer því um upphafstíma dráttarvaxta eftir 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Rift er gjafagerningi sem fólst í afsölum J-kk-ef Ó-kk-ef til stefnda, Veigs ehf., 15. desember 2010 fyrir íbúðum að Ásatúni 38 á Akureyri, merktum 202, 301, 302 og 303.

Stefndi greiði áfrýjanda, þrotabúi J-kk-ef Ó-kk-ef, 8.896.295 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. september 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.