478/2015

G höfðaði mál gegn L hf. og krafðist þess að veðsetning sem hún veitti í fasteign sinni fyrir láni til B yrði felld úr gildi, meðal annars með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með dómi héraðsdóms var veðsetningin ógilt að því leyti sem hún var umfram 13.000.000 krónur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í október 2015 hefði L hf. sent G bréf þar sem hún var krafin um greiðslu umræddrar fjárhæðar, en að félagið hefði ekki gert neinn fyrirvara við innheimtuna. Leit Hæstiréttur svo á að með þessu hefði L hf. ráðstafað sakarefni málsins af sinni hálfu og þar með fallið frá áfrýjun héraðsdóms fyrir sitt leyti. Væri því eingöngu til úrlausnar fyrir dóminum hvort hinn áfrýjaði dómur skyldi staðfestur eða tekin frekar en þar var gert til greina krafa G um ógildingu veðsetningarinnar. Var meðal annars litið til þess að stærstur hluti lánsins til B hefði verið notaður til að greiða tvær veðskuldir sem þegar hvíldu á fasteign G. Samkvæmt útreikningi L hf., sem ekki hafi verið hnekkt, hefðu þær skuldir, miðað við þingfestingu málsins í héraði, numið alls 13.440.372 krónum. Ekki var fallist á með G að hún gæti nú borið því við að fella ætti veðsetninguna frekar niður á þeirri forsendu að lánið hefði í raun runnið til greiðslu á skuldum sem tilheyrðu B einum. Þá var talið, með vísan til 5. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að nauðasamningur B við lánardrottna sína haggaði ekki rétti L hf. til að ganga að veðinu sem G hafði sett til tryggingar á efndum B. Þar sem greiðsla eldri veðskuldanna með láninu til B væri G ótvírætt til hagsbóta var ekki fallist á að lækka ætti skuldbindingu hennar frekar á kostnað L hf. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. júlí 2015. Hún krefst þess aðallega að felld verði úr gildi veðsetning, sem hún veitti í fasteign sinni að Stórateigi 28 í Mosfellsbæ með undirritun á skuldabréf, útgefnu af B-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf til Landsbanka Íslands hf. 30. júní 2005, en til vara að veðsetningunni verði vikið til hliðar að því marki sem fjárhæð hennar er umfram 9.454.155 krónur. Þá krefst hún þess að gagnsök verði vísað frá Hæstarétti. Í öllum tilvikum krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 23. september 2015. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum aðaláfrýjanda, til vara að áðurnefnd veðsetning verði „einungis ógilt að því marki sem fjárhæðin er umfram 13.440.372 kr., og að sú fjárhæð beri vexti og verðtryggingu í samræmi við ákvæði skuldabréfs“ þess sem að framan greinir „frá þingfestingardegi málsins fyrir héraðsdómi“, en að því frágengnu að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt bréf gagnáfrýjanda 28. október 2015 þar sem henni var tilkynnt að B-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf hafi fengið staðfestan nauðasamning til greiðsluaðlögunar í apríl 2013. Þar sagði jafnframt að aðaláfrýjandi myndi sem eigandi fasteignarinnar að Stórateigi 28 „verða krafinn um greiðslu fyrir alls kr. 13.000.000 eins og þér er kunnugt um.“ Var henni bent á að hafa samband við tiltekið útibú gagnáfrýjanda til að semja um kröfuna. Aðaláfrýjandi hefur einnig lagt fram skjáskot úr netbanka sínum þar sem staða skuldarinnar 28. nóvember 2015 var sögð vera 13.000.000 krónur.

Ekki var gerður neinn fyrirvari af hálfu gagnáfrýjanda þegar aðaláfrýjandi var eftir gagnáfrýjun héraðsdóms í samræmi við dómsorð hans krafin um greiðslu á 13.000.000 krónum vegna skuldar samkvæmt skuldabréfinu frá 30. júní 2005 sem tryggð var með veði í fyrrgreindri fasteign hennar. Eins og atvikum var háttað verður litið svo á að með þessu hafi gagnáfrýjandi ráðstafað sakarefni máls þessa af sinni hálfu og þar með fallið frá áfrýjun þess fyrir sitt leyti, en þær mótbárur hans eru haldlausar að áðurnefnt bréf hafi verið sent aðaláfrýjanda fyrir mistök.

II

Samkvæmt framansögðu er einvörðungu til úrlausnar hér fyrir dómi hvort hinn áfrýjaði dómur skuli staðfestur eða taka eigi frekar en þar var gert til greina kröfu aðaláfrýjanda um ógildingu á veðsetningu hennar á fasteign sinni til tryggingar láni sem Landsbanki Íslands hf. veitti B-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf 30. júní 2005.

Gagnáfrýjandi ber meðal annars fyrir sig að við mat á því, hvort taka eigi kröfu aðaláfrýjanda til greina á grundvelli samkomulags 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, verði að líta til þess að stærstur hluti framangreinds láns hafi verið notaður til að greiða tvær veðskuldir sem þegar hvíldu á fasteign hennar. Annars vegar var um að ræða tryggingarbréf, útgefið 6. maí 2002 af B-kk-þgf H-kk-þgf, til tryggingar skuld við Búnaðarbanka Íslands hf. að fjárhæð allt að 1.800.000 krónur og var fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitöluna 221,9. Hafði aðaláfrýjandi veitt veðleyfi í fasteign sinni með undirritun á bréfið. Hins vegar lán Frjálsa fjárfestingarbankans hf. til aðaláfrýjanda og B-kk-ef H-kk-ef með veði í fasteign hennar samkvæmt veðskuldabréfi, útgefnu 17. október 2003 af þeim báðum, að fjárhæð 6.000.000 krónur. Var lánsfjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitöluna 227,9 og bar breytilega vexti, en grunnvextir að viðbættu álagi voru upphaflega 8,5% á ári. Óumdeilt er að báðar þessar skuldir voru greiddar að fullu af andvirði lánsins sem B-kk-þgf H-kk-þgf var veitt 30. júní 2005, annars vegar með 6.495.159 krónum 12. júlí 2005 og hins vegar 2.509.695 krónum degi síðar. Samkvæmt útreikningi gagnáfrýjanda hefðu skuldirnar numið alls 13.440.372 krónum við þingfestingu máls þessa í héraði, 14. maí 2013, ef ekkert hefði verið greitt af þeim, að teknu tilliti til ákvæða bréfanna tveggja um vexti og verðtryggingu. Hefur þessum útreikningi ekki verið hnekkt.

Aðaláfrýjandi telur að við úrlausn málsins beri að líta framhjá því, annaðhvort að öllu leyti eða að hluta, að veðskuldirnar voru greiddar af andvirði umrædds láns. Í fyrsta lagi heldur hún því fram að skuldirnar hafi tilheyrt B-kk-þgf H-kk-þgf einum, að minnsta kosti að hluta, og því verið sér óviðkomandi. Í öðru lagi vísar aðaláfrýjandi til þess að B-kk-nf H-kk-nf hafi fengið skuld sína við gagnáfrýjanda vegna lánsins gefna eftir sem nemi 70 af hundraði hennar með úrskurði héraðsdóms 26. apríl 2013 þar sem staðfestur var nauðasamningur hans við lánardrottna sína á grundvelli X. kafla a. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. lög nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Sanngjarnt sé að skuldbinding sín sem veðþola lækki hlutfallslega jafn mikið. Því til stuðnings er sérstaklega bent á það af hálfu aðaláfrýjanda að gagnáfrýjandi hafi andmælt því að nauðsamningurinn tæki til kröfu hans vegna lánsins þar sem hún teldist ekki vera samningskrafa og stæði því utan greiðsluaðlögunar. Á hinn bóginn hafi ekki verið á þetta fallist í úrskurði héraðsdóms.

III

Aðaláfrýjandi hefur ekki borið brigður á gildi veðsetningar á fasteign sinni til tryggingar skuldinni við Búnaðarbanka Íslands hf. samkvæmt tryggingarbréfinu árið 2002 og láninu frá Frjálsa fjárfestingarbankanum hf. ári síðar. Hún hefur hér fyrir dómi lagt fram skjal, undirritað af B-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf 26. október 2003, þar sem hann staðfesti að hvort tveggja lánið og skuldin væru „alfarið skuldir“ sínar. Að þessu gættu og öðrum gögnum málsins liggur fyrir að aðaláfrýjanda var fullkunnugt um það þegar hún féllst á að setja fasteign sína að veði fyrir þessum skuldbindingum á sínum tíma að þær væru að öllu leyti eða í það minnsta að stærstum hluta til komnar vegna B-kk-ef H-kk-ef, enda þótt hún hafi tekið lánið ásamt honum og borið óskipta ábyrgð á greiðslu þess. Í ljósi þessa stoðar ekki fyrir aðaláfrýjanda að bera því við nú að fella skuli veðsetninguna til tryggingar láninu frá 2005 frekar niður en gert hefur verið með hinum áfrýjaða dómi á þeirri forsendu að lánið hafi runnið til greiðslu á skuldum B-kk-ef H-kk-ef og sé sér óviðkomandi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1. nóvember 2012 í máli nr. 169/2012.

Með gagnályktun frá 4. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 63. gr. a. þeirra, hafði áðurnefndur nauðasamningur B-kk-ef H-kk-ef við lánardrottna sína þau áhrif á kröfu gagnáfrýjanda á hendur honum vegna umrædds láns að hún lækkaði um 70 af hundraði. Samkvæmt 5. mgr. 60. gr. laganna haggaði nauðasamningurinn á hinn bóginn ekki rétti gagnáfrýjanda til að ganga að veðinu sem aðaláfrýjandi hafði sett til tryggingar efndum á skuldbindingum B-kk-ef H-kk-ef vegna lánsins sem honum hafði verið veitt. Þótt aðaláfrýjandi beri á þennan hátt þegar upp er staðið hallann af því gagnvart gagnáfrýjanda, ef lántakinn efnir ekki skuldbindingar sínar við hann að fullu, samþykkti hún að veita veð í fasteign sinni fyrir láninu sem meðal annars var varið til að aflétta af eigninni áhvílandi veðskuldum sem var henni ótvírætt til hagsbóta. Með vísan til þessa verður ekki fallist á að skuldbinding aðaláfrýjanda sem veðþola eigi á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 að lækka enn frekar af þessum sökum á kostnað gagnáfrýjanda.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir. Með hliðsjón af málsatvikum verður sú fjárhæð, sem þar er greind og ábyrgð aðaláfrýjanda sem veðþola takmarkast við, miðuð við þann dag þegar gagnáfrýjandi ráðstafaði sakarefninu af sinni hálfu með þeim hætti sem áður greinir.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Samþykki aðaláfrýjanda, G-kvk-ef J-kvk-ef, 30. júní 2005 við því að veita veð í fasteign sinni að Stórateigi 28 í Mosfellsbæ fyrir láni Landsbanka Íslands hf. til B-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef samkvæmt veðskuldabréfi, útgefnu sama dag, er ógilt að því leyti sem veðsetningin er umfram 13.000.000 krónur miðað við 28. október 2015.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.