524/2016

I krafðist þess að viðurkennd yrði óskipt skaðabótaskylda U ehf. og Ó ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi hjá Ó ehf. er hann féll aftur á bak úr stæðu af fiskikörum en við það féllu eitt eða fleiri kör á fót hans. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að eina gagnið sem lægi fyrir um orsök þess að I hefði slasast væri skýrsla Vinnueftirlits ríkisins en þar hefði komið fram að slysið yrði rakið til vanbúnaðar á horni neðsta karsins í samstæðunni sem I steig upp á. Þá hefði starfsmaður eftirlitsins staðfest niðurstöðu skýrslunnar fyrir héraðsdómi eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp og þar sem U og Ó hefðu ekki hnekkt þeirri niðurstöðu með öflun matsgerðar var hún lögð til grundvallar um orsök slyssins. Var því talið að U ehf., sem átti umrædd fiskikör, bæri sakarábyrgð á slysinu á grundvelli ólögfestrar reglu skaðabótaábyrgðar um vinnuveitandaábyrgð vegna ófullnægjandi viðgerðar, sbr. 29. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Hins vegar var talið að I hefði ekki fært sönnur á að Ó ehf. hefði brotið gegn nánar tilgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980 með þeim hætti að bótaskylda þess hefði stofnast. Var því krafa I tekin til að greina að hluta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf E-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. júlí 2016. Hann krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda óskipt úr frjálsri ábyrgðartryggingu annars vegar Umbúðamiðlunar ehf. og hins vegar Ópal Sjávarfangs ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi 8. janúar 2013. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að áfrýjandi verði látinn bera tjón sitt að verulegu leyti sjálfur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi slasaðist við vinnu sína 8. janúar 2013 hjá Ópal Sjávarfangi ehf. Aðdragandi slyssins var sá að S-kk-nf G-kk-nf vörubílstjóri, sem sá um að flytja fisk, kom á vinnustað áfrýjanda í leit að fiskikassa sem ratað hafði á rangan stað. Áfrýjandi hjálpaði honum við leitina og saman stigu þeir upp á stæðu af fjórum fiskikörum og stóðu hvor á sínum enda karanna, þegar þau féllu til hliðar. Áfrýjandi datt aftur á bak í fiskikar fullt af vatni og féllu eitt eða fleiri kör á vinstri fót hans. Varanleg læknisfræðileg örorka hans vegna slyssins var metin 7% með matsgerð læknis 28. ágúst 2014. Umrædd fiskikör voru í eigu Umbúðamiðlunar ehf. sem sá um þrif þeirra og viðhald en leigði þau Ópal Sjávarfangi ehf.

Vinnueftirlitið og lögregla skoðuðu vettvang slyssins samdægurs. Í skýrslu lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu 9. janúar 2013 sagði að fyrrgreindur S-kk-nf hefði bent lögreglu á skemmd á horni neðsta karsins í stæðunni, sem gert hafði verið við. Lögregla tók ljósmyndir af körunum og sagði í texta með einni þeirra að greinilegt hafi verið að eitthvað hafi komið fyrir hornið á karinu sem hafi gefið sig og væri um að ræða gamla viðgerð. Í skýrslu Vinnueftirlitsins 21. janúar 2013 kom fram að hvert fiskikar vægi 42 kíló, en kar með fiski gæti orðið allt að 300 kíló. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins var sú að Ópal Sjávarfang ehf. hafi ekki gert skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustaðnum og að engin vinnutilhögun hafi legið fyrir um verkið, þannig að sem minnst hætta stafaði af. Þá hafi neðsta karið í fjögurra kara stæðu verið viðgert og eitt horn þess gleiðara en það átti að vera. Því yrði að telja það vera ástæðu þess að körin féllu á hliðina.

Í vætti S-kk-ef G-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að hann hefði ásamt áfrýjanda leitað að fiskikassa er slysið varð. Hann bar að unnt hefði verið að nota lyftara við verkið, en það hefði tekið lengri tíma. Þeir hefðu náð að klifra upp á alla stæðuna og þegar stæðan hrundi hefði vitnið staðið á gólfinu við hlið karanna, en áfrýjandi verið ,,rétt kominn niður“. Vitnið kvað körin vera nánast eins og stiga og það sé fljótlegra að ,,hlaupa bara upp körin“. Væri oft klifrað upp á þau þegar verið væri að leita að einhverju. Kvaðst vitnið ekki hafa heyrt að bannað væri að stíga upp á körin.

Áfrýjandi bar fyrir héraðsdómi að lyftari sem var á staðnum hefði oftast verið ,,í lamasessi“. Umræddan morgun hefði B-kk-nf S-kk-nf, yfirmaður sinn, sem jafnframt er fyrirsvarsmaður Ópal Sjávarfangs ehf., beðið sig að hjálpa S-kk-þgf við að leita að fiskikassa. Áfrýjandi hefði verið að stíga upp á fyrsta karið í stæðunni, þegar hún féll ofan á hann. Áfrýjandi kvað B-kk-þf S-kk-þf ekki hafa gefið sér fyrirmæli um að stíga upp á körin við leitina.

Fyrrgreindur B-kk-nf S-kk-nf tók undir með áfrýjanda að hann hefði ekki gefið honum fyrirmæli um að stíga upp á körin. Hann sagði ekki útilokað að lyftari sem var á staðnum hefði verið rafmagnslaus, en skamman tíma tæki að fá hleðslu í hann, eða um 10 til 15 mínútur og því hefði verið unnt að nota hann við verkið. Spurður um hvort til hefði verið vinnutilhögun varðandi verkið sem áfrýjandi vann umrætt sinn, kvað hann ekki vera til vinnutilhögun um það sem ,,menn eigi ekki að gera.“

Í vætti Ó-kk-ef E-kk-ef Ó-kk-ef, framkvæmdastjóra Umbúðamiðlunar ehf., fyrir héraðsdómi kom fram að fyrirtækið leigði út fiskikör og væri með um 80.000 kör í umferð. Þeir sæju einnig um viðgerðir á körunum. Hann kvaðst ekki hafa séð það kar sem viðgert var, engar mælingar hafi verið gerðar á því og það gæti allt eins verið í notkun enn þá. Hann sagði þó um eiginleika karanna að ef eitt þeirra væri gleiðara en annað, féllu körin ekki rétt ofan í hvert annað.

B-kk-nf P-kk-nf eftirlitsmaður Vinnueftirlitsins gaf skýrslu fyrir héraðsdómi eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp. Hann sagði horn neðsta karsins í stæðunni hafa verið gleitt, eða ,,eiginlega svagt“ og það hefði verið mat manna á staðnum að þetta gæti verið meðvirk orsök þess að næstneðsta karið og stæðan þar fyrir ofan rann inn í neðsta karið, þegar prílað var upp á það. Hann kvað karið ekki hafa verið rannsakað sérstaklega, en hann hafi gefið fyrirmæli um að það yrði tekið úr umferð.

II

Áfrýjandi hefur í máli þessu krafist viðurkenningar á bótaskyldu Ópals Sjávarfangs ehf. og Umbúðamiðlunar ehf., á grundvelli frjálsrar ábyrgðartyggingar félaganna hjá stefnda vegna líkamstjóns er hann varð fyrir í vinnuslysi hjá fyrrnefnda félaginu.

Eina athugunin sem fyrir liggur um orsök þess að áfrýjandi slasaðist er skýrsla Vinnueftirlits ríkisins. Samkvæmt niðurstöðu rannsóknar þess var slysið rakið til vanbúnaðar á horni neðsta karsins í stæðunni sem áfrýjandi steig upp á. Kom starfsmaður Vinnueftirlitsins fyrir héraðsdóm eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp og staðfesti niðurstöður skýrslunnar. Stefnda var í lófa lagið að afla matsgerðar til að freista þess að fá hnekkt niðurstöðum rannsóknar Vinnueftirlitsins. Þar sem það var ekki gert og ekki nýtur við annarra sönnunargagna í málinu um orsök slyssins verða þær lagðar til grundvallar um orsökina.

Í 1. mgr. 46. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum er mælt fyrir um að vélar, vélahlutir, ílát, geymar, katlar, áhöld, tæki, virki hvers konar og húshlutar, samstæður og annar búnaður, skuli þannig úr garði gerð að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Lög nr. 46/1980 leggja ekki einungis skyldur á atvinnurekendur um að fylgja fyrirmælum laganna, heldur einnig á þá sem lána eða leigja út búnað samkvæmt 3. mgr. 29. gr. laganna, sbr. 1. mgr. sömu greinar.

Eins og rakið hefur verið varð slysið er áfrýjandi steig upp á fiskikar í stæðu fjögurra fiskikara. Ekki hefur komið fram í málinu að fyrirsvarsmanni Ópal Sjávarfangs ehf., fremur en áfrýjanda sjálfum, hafi mátt vera kunnugt um að neðsta karið í stæðu þeirri er áfrýjandi steig upp á hafi verið haldið þeim ágalla sem fyrr er rakinn og varð til þess að stæðan hrundi. Sannað er að áfrýjandi fékk ekki fyrirmæli frá fyrirsvarsmanni Ópals Sjávarfangs ehf. um að stíga upp á fiskikörin til þess að leita að títtnefndum fiskikassa, heldur tók hann sjálfur þá ákvörðun að vinna verkið með þessum hætti. Þá hefur áfrýjandi ekki fært sönnur á að Ópal Sjávarfang ehf. hafi brotið gegn nánar tilgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980 með þeim hætti að bótaskylda félagsins hafi stofnast.

Á hinn bóginn er sannað með fyrrgreindri skýrslu Vinnueftirlitsins að vegna viðgerðar á neðsta karinu hafi eitt horn þess orðið gleiðara en það átti að vera. Hafi það verið ástæða þess að körin féllu á hliðina. Viðgerðin, sem unnin var af starfsmönnum Umbúðamiðlunar ehf., var samkvæmt þessu ófullnægjandi og á því ber félagið ábyrgð eftir reglum skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð. Er þá litið til þess að á félaginu hvíldi skylda til að tryggja að ekki hlytist slysahætta af körum sem frá þeim stöfuðu, sbr. 29. gr. laga nr. 46/1980.

Í 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993 segir að verði starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu, skerðist ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar hans nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Hvílir sönnunarbyrði um það á stefnda og hefur sú sönnun ekki tekist, en ákvæði þetta er ekki bundið við tilvik þar sem skaðabótakröfu vegna slysa er beint gegn vinnuveitanda, eins og ákvæðið verður skýrt í ljósi lögskýringargagna, sbr. athugasemdir við 1. gr. laga nr. 124/2009 um breytingu á skaðabótalögum.

Að öllu framangreindu virtu er viðurkennd bótaskylda stefnda úr frjálsri ábyrgðartryggingu Umbúðamiðlunar ehf. vegna líkamstjóns er áfrýjandi hlaut í vinnuslysi 8. janúar 2013.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu Umbúðamiðlunar ehf., á líkamstjóni áfrýjanda, I-kk-ef B-kk-ef, sem hann hlaut í vinnuslysi 8. janúar 2013.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.