438/2016

Í málinu krafðist Ó þess að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni með samþykki á veðskuldabréfi útgefnu af maka hennar J. Hafði Ó áritað, eftir umboði móður sinnar, samþykki sitt fyrir veðsetningunni. Taldi Ó að A hf. hefði brotið í bága við samkomulag um notkun ábyrgða frá árinu 2001 og af því leiddi að það færi í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að A hf. bæri fyrrgreint samþykki fyrir sig. Var vísað til þess að Ó hefði fyrirvaralaust undirritað niðurstöður greiðslumats á J bæði sem maki lántaka og hins vegar í umboði móður sinnar sem veðsala. Var talið að hefði raunin verið sú að þær upplýsingar sem lágu til grundvallar greiðslumatinu hafi ekki verið réttar yrði Ó að bera hallan af því. Þá var ekki fallist á með Ó að fyrrnefnt umboð hefði ekki verið fullnægjandi til þess að hún hafi getað með skuldbindandi hætti ritað undir niðurstöður greiðslumatsins.Var A hf. sýknað af kröfu Ó.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júní 2016. Hún krefst þess að fellt verði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni að Gnoðarvogi 82 í Reykjavík með samþykki á veðskuldabréfi nr. 1158-74-120161 útgefnu af J-kk-þgf A-kk-þgf U-kk-þgf 7. febrúar 2006 til handa Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að samþykki áfrýjanda við því að veita veð samkvæmt fyrrnefndu veðskuldabréfi að upphaflegri höfuðstólsfjárhæð 20.400.000 krónum sé gilt að fjárhæð 9.018.000 krónum frá útgáfudegi veðskuldabréfsins. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram gekkst móðir áfrýjanda í ábyrgð fyrir láni, sem maki áfrýjanda, fyrrnefndur J-kk-nf E-kk-nf, tók hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis 7. febrúar 2006, með því að veita veð í íbúð sinni í Gnoðarvogi 82 í Reykjavík, en stefndi fer nú með þau réttindi og skyldur sem þá voru á hendi sparisjóðsins. Áritaði áfrýjandi, eftir umboði móður sinnar útgefnu 28. desember 1999, samþykki sitt fyrir veðsetningunni. Sama dag undirritaði áfrýjandi jafnframt, á grundvelli umboðsins, undir niðurstöður greiðslumats sem sparisjóðurinn hafði framkvæmt á lántaka og lýsti því þar yfir að hún hefði kynnt sér niðurstöðu greiðslumatsins sem og upplýsingabækling um sjálfskuldarábyrgð og lánsveð. Áfrýjandi og lántaki rituðu ennfremur og sem hjón undir yfirlýsingu í sama skjali þess efnis að upplýsingar í greiðslumatinu væru réttar og gefnar eftir þeirra bestu vitund. Móðir áfrýjanda lést á árinu 2007 og erfði áfrýjandi umrædda fasteign. Stefndi eignaðist veðskuldabréfið með framsali á árinu 2013.

II

Í stefnu málsins í héraði byggir áfrýjandi eingöngu á því að ógilda beri umrædda veðsetningu 7. febrúar 2006 á þeim grundvelli að brotið hafi verið í bága við samkomulag um notkun ábyrgða frá 1. nóvember 2001 en að því stóðu Samtök fjármálafyrirtækja, Neytendasamtökin og ráðherra viðskiptamála. Af því leiði að það fari í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að stefndi beri fyrir sig samþykki það sem áfrýjandi veitti fyrir hönd móður sinnar til veðsetningar íbúðarinnar að Gnoðavogi 82. Um brot á reglum samkomulagsins er einkum vísað til þess að greiðslumat það sem fram fór hafi gefið ranga og villandi mynd af fjárhag skuldarans og ekki hefði komið til þess að veðsetningin yrði heimiluð hefðu réttar upplýsingar legið fyrir.

Þá er að finna í stefnu sjónarmið í þá veru að ekki hafi verið tækt að rita undir greiðslumatið af hálfu veðsala á grundvelli umboðs og jafnframt vísað til aldurs þess. Ennfremur að veðsali sjálfur hafi ekki verið upplýstur um greiðslumatið en slíkt hafi þó verið skylt samkvæmt tilgangi þeirra reglna sem að framan getur.

Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti, bæði í greinargerð og við munnlegan flutning málsins, hefur af hálfu áfrýjanda verið teflt fram nýjum málsástæðum sem hún telur að leiða eigi til þess að fallist verði á dómkröfur hennar. Lúta þær meðal annars að því að umboð áfrýjanda frá móður hennar hafi sætt frekari takmörkunum en byggt var á fyrir héraðsdómi, að ógilda beri umrædda veðsetningu með almennri skírskotun til ógildingarreglu 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 og þá fleiri atriða en þess að brotið hafi verið í bága við fyrrgreint samkomulag um notkun ábyrgða frá 1. nóvember 2001, að ógilda beri veðsetninguna á grundvelli 31. gr. laga nr. 7/1936, sem og rangra forsendna með vísan til 32. gr. sömu laga, auk þess sem byggt sýnist vera á því að farið hafi nærri að bankinn hafi beitt blekkingum við gerð greiðslumatsins. Þessar málsástæður áfrýjanda fá ekki komist að fyrir Hæstarétti, enda standa ekki til þess skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá niðurstöðu að lög standi ekki til þess að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts.

Í málinu liggur, sem fyrr segir, fyrir skjal sem ber heitið „Niðurstöður greiðslumats“ og er frá 7. febrúar 2006. Það er í stöðluðu formi og vísar til fyrrgreinds samkomulags um notkun ábyrgða frá 1. nóvember 2001. Áfrýjandi ritar á tveimur stöðum undir skjalið. Annarsvegar undir yfirlýsingu lántakanda í línu sem auðkennd er sem „Undirskrift maka/meðeiganda“ en þar sagði: „Við lýsum því yfir með undirritun okkar hér að neðan að ofangreindar upplýsingar eru réttar og gefnar eftir okkur bestu vitund. Við höfum fengið afhent, kynnt okkur og skilið þetta mat á greiðslugetu og samþykkjum það sem fullnægjandi.“ Þá ritaði áfrýjandi í umboði móður sinnar undir yfirlýsingu (veðsala) en þar sagði: „Við þinglýstir eigendur ofangreindrar fasteignar staðfestum með undirskrift okkar að við höfum kynnt okkur ofangreindar upplýsingar og samþykkjum að heimila veðsetningu fasteignar okkar. Við höfum fengið og kynnt okkur upplýsingabækling um sjálfskuldarábyrgð og lánsveð.“

Áfrýjandi og lántaki J-kk-nf E-kk-nf U-kk-nf eru í hjúskap og voru það á þeim tíma þegar veðsetningin fór fram. Staðhæfingar þeirra við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi þess efnis að á árunum 2005 til 2007 hafi þau slitið tímabundið samvistum styðjast ekki við nein haldbær gögn enda voru þau á þeim tíma skráð á sama lögheimili, stóðu sameiginlega að skattskilum og töldu sameiginlega fram til skatts svo sem lög bjóða og þá ritaði áfrýjandi fyrirvaralaust undir niðurstöður greiðslumats sem maki lántaka þann 7. febrúar 2006. Með hliðsjón af því mátti áfrýjandi gerst þekkja fjárhagsstöðu lántakans, eiginmanns síns, sem hún nú heldur fram að hafi verið allt önnur og lakari en fram kemur í umræddum niðurstöðum greiðslumatsins. Allt að einu undirritaði hún fyrirvaralaust yfirlýsingar framangreinds efnis. Hafi raunin verið sú að þær upplýsingar sem lágu til grundvallar greiðslumatinu voru ekki réttar verður áfrýjandi að bera hallan af því og getur ógildingarkrafa á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 því ekki náð fram að ganga á þeim grundvelli. Þá er ekkert hald í þeim málflutningi áfrýjanda að umboð það sem hún hafði frá móður sinni og gefið var út 28. desember 1999 hafi vegna aldurs eða efnis ekki verið fullnægjandi til þess að hún gæti með skuldbindandi hætti ritað undir niðurstöður greiðslumats fyrir hönd móður sinnar. Þar að auki bar hún sjálf á þá leið fyrir dómi að hún hefði kynnt móður sinni greiðslumatið.

Að framangreindu virtu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda. Þá verður og staðfest niðurstaða hans um málskostnað.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Það athugist að greinargerð áfrýjanda fyrir Hæstarétti er óhæfilega löng. Málsástæður eru raktar í löngu máli og dómar og hliðsjónarit reifuð með ítarlegum hætti. Er þetta í andstöðu við fyrirmæli réttarfarslaga um munnlegan málflutning og skýran og gagnorðan málatilbúnað í greinargerðum.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ó-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf, greiði stefnda, Arion banka hf., 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.