331/2006

X var gefið að sök að hafa brotið gegn tilteknum ákvæðum náttúruverndarlaga og reglugerðar um akstur í óbyggðum með því að hafa ekið ökutæki utan vegar á Skeiðarársandi og valdið þar skemmdum. Í málinu var deilt um hvort sú leið sem X ók umrætt sinn teldist vegur í skilningi laganna. Í dómi Hæstaréttar var litið til þess að umrædd leið hefði lengi verið kunnur slóði og ekin á árum áður til selveiða og til að safna saman rekaviði. Þá lá fyrir að X og félagar hans hefðu um áratuga skeið farið þessa leið vegna leitar að gulli í flaki hollensks Indíafars sem talið er grafið í sandinum, og meðal annars notið liðsinnis Orkustofnunar við þá leit. Loks var litið til þess að slóðinn er merktur inn á kort sem var unnið og gefið út af Kortagerðarstofnun bandaríska varnarmálaráðuneytisins og Landmælingum Íslands árið 1988, og almenningur getur nálgast. Samkvæmt framangreindu taldist umræddur slóði vegur í skilningi náttúruverndarlaga í refsimáli þessu, enda yrði að skýra allan skynsamlegan vafa um það atriði ákærða í hag. Var X því sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins í málinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 31. maí 2006, að fengnu áfrýjunarleyfi, í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að sakfelling ákærða verði staðfest en refsing þyngd.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Ekki er fallist á kröfu ákæruvaldsins um frávísun málsins en ákærði fékk leyfi Hæstaréttar til að áfrýja héraðsdómi 29. maí 2006.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar nánar greinir er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn tilteknum ákvæðum laga um náttúruvernd nr. 44/1999 og reglugerð nr. 619/1998 um akstur í óbyggðum með því að hafa í byrjun júní 2004 ekið ökutækinu [...] utan vegar á Skeiðarársandi, nánar tiltekið um 6,7 kílómetra leið í austurátt frá skipbrotsmannaskýli við Ytri-Mela, sem er á sandinum milli Skeiðarár og Sandgígjukvíslar, og valdið skemmdum. Ágreiningur aðila stendur einkum um hvort leið sú sem ákærði ók umrætt sinn teljist vegur í skilningi 1. og 3. mgr. 17. gr. laga nr. 44/1999 en samkvæmt ákvæðinu er bannað að aka vélknúnum ökutækjum utan vega, að viðlagðri refsiábyrgð samkvæmt 76. gr. laganna. Í athugasemdum við 17. gr. í frumvarpi til náttúruverndarlaga var um hugtakið „vegur“ vísað til 2. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 en þar er vegur skilgreindur sem „vegur, gata, götuslóði, stígur, húsasund, brú, torg, bifreiðastæði eða þess háttar, sem notað er til almennrar umferðar.“ Fyrir liggur að leið sú sem ákærði ók umrætt sinn hefur lengi verið kunnur slóði. Eigandi landsvæðisins bar fyrir dómi að leiðin hafi verið ekin á árum áður meðal annars á vorin til selveiða og til að safna saman rekaviði. Aðspurð kvaðst hún síðast hafa farið þessa leið á ökutækjum árið 1987 eða 1988 en eiginmaður sinn hefði líklega farið síðar á reka. Auk þess hafi landeigendur ekið eftir slóðanum á fjórhjólum, síðast á umliðnu sumri. Þá liggur fyrir að ákærði og félagar hans hafa um áratuga skeið farið þessa leið út að kofa við svonefndan Rauðamel vegna leitar að gulli í flaki hollenska Indíafarsins H-x-x V-x-x v-x-x A-x-x, sem talið er grafið í sandinum, og meðal annars notið liðsinnis Orkustofnunar við þá leit. Slóðinn er merktur inn á kort sem var unnið og gefið út af Kortagerðarstofnun bandaríska varnarmálaráðuneytisins og Landmælingum Íslands árið 1988, en fram kom í málflutningi fyrir Hæstarétti að almenningur getur nálgast kortið hjá Landmælingum. Samkvæmt framangreindu verður umræddur slóði, sem ákærða er gefið að sök að hafa ekið, talinn vegur í skilningi 17. gr. laga nr. 44/1999 í refsimáli þessu, enda verður að skýra allan skynsamlegan vafa um það atriði ákærða í hag. Breytir engu í því sambandi þótt hlutar vegarslóðans kunni að vera undir vatni vegna sérstakra aðstæðna á sandinum, en fyrir liggur að hann er fær að minnsta kosti sumum ökutækjum. Verður ákærði þegar af þessari ástæðu sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins.

Eftir þessum úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður lagður á ríkissjóð. Niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð málsvarnarlauna verjanda ákærða verður staðfest. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti verða ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, skal vera sýkn af kröfu ákæruvalds.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði sem ákveðin voru í héraðsdómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur.