21/2003

Í málinu deildu Á og G um landamerki milli jarðarinnar H og jarðarspildunnar S á Árskógsströnd í Dalvíkurbyggð. Hafði S upphaflega tilheyrt jörðinni H en verið skilin frá við sölu jarðarinnar árið 1928. Liggur S að sjó að norðan- og austanverðu en að sunnan- og vestanverðu að landi H. Voru aðilar sammála um staðsetningu tveggja landamerkjapunkta við sjó en deildu um staðsetningu lítillar grjótvörðu sem sögð var ráða merkjum í landamerkjalýsingu í kaupsamningi og afsali frá árinu 1928, en merki skyldu dregin milli þessara þriggja punkta. Þóttu ummerki á vettvangi ekki nægja til að skera úr um hvar umrædd grjótvarða hefði staðið fyrir 75 árum og gögn málsins þóttu ekki veita nokkur líkindi um það. G setti fram þá þrautavarkröfu fyrir Hæstarétti að túngirðing yrði látin ráða merkjum. Fólst í því að G féll frá tilkalli til nokkurs landsvæðis á holti og mýrardragi ofan S. Eins og mál þetta lá fyrir Hæstarétti og að virtum aðstæðum á vettvangi þótti rétt að fallast á þrautavarakröfu G, með þeirri breytingu að landamerki fylgdu túngirðingu að nánar tilgreindum skurðpunkti sem var ákvarðaður nokkru sunnar en krafa G gerði ráð fyrir. Leiddi það til þess að landamerki S og H frá girðingu til sjávar voru ákvörðuð samkvæmt línu sem var því sem næst samsíða landamerkjalínu H gagnvart jörðinni V sem er næst norðan við H. Taldist þetta vera í samræmi við landamerki nærliggjandi jarða sem væru bein lína milli fjalls og fjöru, en G hafi haldið því fram ómótmælt að þannig háttaði yfirleitt til um landamerki á Árskógsströnd.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Héraðsdómi var áfrýjað 14. janúar 2003. Áfrýjandi krefst þess, að landamerki Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð verði ákveðin eftir línu, sem dregin sé milli eftirgreindra hnitapunkta: Punkts A, hnit 601485,658 norður og 532730,129 austur, punkts B, hnit 601538,6 norður og 532620,3 austur og punkts C, hnit 601597,288 norður og 532603,816 austur. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi, sem höfðaði gagnsök í héraði, krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara, að landamerkin verði ákveðin eftir línu milli þriggja punkta, þ.e. frá svonefndum Forvaða með sömu hnitum og punktur A í framangreindri dómkröfu áfrýjanda, þaðan í „Vörðu nr. 2“ með hnitum 601518,576 norður og 532548,840 austur og þaðan í vestari barm Hákarlsbáss eftir sömu hnitum og punktur C í dómkröfu áfrýjanda. Þá setur stefndi fram nýja kröfu í Hæstarétti til þrautavara þess efnis, að landamerkin fari eftir línu, sem dregin verði milli punkts A sunnan Forvaða og þaðan í beina línu að punkti við enda túngirðingar ofan Sólbakkahússins og síðan eftir henni eftir hnitum 601504,879 norður og 532735,428 austur, 601517,137 norður og 532699,299 austur, 601531,889 norður og 532655,240 austur, 601551,520 norður og 532611,804 austur, þaðan í línu, sem sker girðinguna milli hnita 601525,880 norður og 532539,371 austur, þ.e. „Vörðu nr. 1“, og hnita 601597,288 norður og 532603,816 austur, þ.e. vestari barm Hákarlsbáss, og þaðan í beina línu í síðastgreind hnit. Stefndi krefst í öllum tilvikum staðfestingar á málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur stefnt H-kk-þgf H-kk-þgf og S-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf til réttargæslu í málinu.

Dómarar Hæstaréttar hafa gengið á vettvang ásamt aðilum og lögmönnum þeirra auk réttargæslustefnda S-kk-ef.

Málsatvikum og sjónarmiðum aðila er lýst í héraðsdómi. Ágreiningsefni málsins á rætur að rekja til kaupsamnings frá 22. apríl 1928, en með honum seldi J-kk-nf N-kk-nf S-kk-þgf R-kk-þgf eignarjörð sína Ytri-Haga í Árskógshreppi, nú Dalvíkurbyggð. Við söluna var annars vegar undanskilin sú spilda norður af landareigninni, sem nú heitir Víkurbakki. Hins vegar var undanskilinn „blettur út og niður á svonefndum Tangarbakka, en merki hans eru: að sunnan forvaði við sjó, þaðan suður og upp í klapparbrún síðan norður eftir brúninni að lítilli grjótvörðu og þaðan bein lína út og niður í vestari barm á svonefndum hákarlsbás við sjóinn. ...“ Þarna hefur verið reist húsið Sólbakki, sem er í eigu stefnda.

Ekki er ágreiningur í málinu um hnitapunkta A og C, sem settir hafa verið sunnan Forvaða og í vestari barm Hákarlsbáss. Einungis er deilt um, hvar merkin skuli liggja „norður eftir brúninni“ og hvar sú grjótvarða hafi verið, sem höfð var til viðmiðunar.

Viðurkennt er af hálfu beggja málsaðila, að grjótvarðan í landamerkjalýsingunni frá 1928 finnist ekki lengur. Áfrýjandi bendir ekki á tiltekinn stað, þar sem hann telji líklegast, að varðan hafi verið, en telur hana ekki hafa getað verið norðar á kröfulínu sinni en hann tilgreinir hnitapunkt B. Stefndi vísar á tvo staði, sem hann telur koma til greina. Er á öðrum að finna lítils háttar grjót en á hinum allstóran flatan stein, sem vera mun sá eini sinnar gerðar, sem til álita kemur á hinu umdeilda svæði. Þykja þessi eða önnur ummerki á vettvangi ekki nægja til að skera úr um það, hvar grjótvarðan hafi staðið fyrir 75 árum, og gögn málsins veita engin líkindi um það. Af þeim sökum verður ekki fullyrt, hvert merkjalínan hafi legið „norður eftir brúninni“ frá klapparbrúninni sunnan Forvaða, sem aðilar eru ásáttir um sem upphafspunkt.

Stefndi hefur sett fram þá þrautavarakröfu, að girðingin við Sólbakka verði látin ráða merkjum ofan Forvaða að tilteknum snertipunkti við kröfulínu samkvæmt aðalkröfu hans. Þessi krafa gengur skemmra en aðrar kröfur hans og felur í sér, að hann fellur frá tilkalli til nokkurs landsvæðis á holti og mýrardragi ofan Sólbakka. Hins vegar er borhola eftir heitu vatni, sem nánari grein er gerð fyrir í héraðsdómi, innan allra kröfulína hans. Áfrýjandi kvaðst fyrir héraðsdómi hafa endurbætt girðinguna á sama stað og hún var á, þegar hann keypti Ytri-Haga í lok árs 1991, en hann átti fyrir Syðri-Haga. Hann hafi ekki vitað, hvort hún væri á merkjum, en talið það líklegt framan af eða þar til hann hafi fengið í hendur kaupsamninginn frá 1928. Stefndi lýsti því fyrir héraðsdómi, að sér hafi verið ljóst, að girðingin fylgdi ekki nákvæmlega landamærum, heldur hafi þetta verið túngirðing, sem hann hafi til sátta verið reiðubúinn að fallast á sem merkjalínu.

Eins og mál þetta liggur fyrir Hæstarétti og að virtum aðstæðum á vettvangi þykir rétt að fallast á þrautavarakröfu stefnda með þeirri breytingu, að snertipunktur verði milli girðingarinnar og kröfulínu hans í varakröfu eða frá „Vörðu nr. 2“ í vestari barm Hákarlsbáss. Á þann hátt fæst merkjalína til sjávar, sem veitir áfrýjanda aðgang að sjó og liggur því sem næst samsíða beinni merkjalínu milli Víkurbakka og Ytri-Haga. Er það í samræmi við landamerki Víkurbakka að norðan og Ytri-Víkur, sem einnig er bein lína milli fjalls og fjöru, en stefndi heldur því ómótmælt fram, að þannig hátti yfirleitt til um landamerki á Árskógsströnd.

Í máli þessu eru veruleg vafaatriði um rétt landamerki Ytri-Haga og Sólbakka samkvæmt margnefndum kaupsamningi frá 1928. Þykir því rétt, að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

D ó m s o r ð:

Landamerki Ytri-Haga og Sólbakka í Dalvíkurbyggð skulu vera eftir línu, sem ákveðin er á eftirfarandi hátt: Frá hnitapunkti sunnan Forvaða 601485,658 norður og 532730,129 austur í hnitapunkt á girðingu 601504,879 norður og 532735,428 austur, þaðan í hnitapunkt 601517,137 norður og 532699,299 austur, þaðan í hnitapunkt 601531,889 norður og 532655,240 austur, þaðan í hnitapunkt 601551,520 norður og 532611,804 austur, þaðan í stefnu að hnitapunkti 601573,574 norður og 532562,314 austur að skurðpunkti milli hnitanna 601518,576 norður og 532548,840 austur annars vegar og hnitanna 601597,288 norður og 532603,816 austur hins vegar og frá þeim skurðpunkti í síðastgreind hnit í vestari barmi Hákarlsbáss.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.