13/2014

A höfðaði mál gegn V hf. og krafðist greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem hún hafði hlotið í umferðarslysi. Ágreiningur aðila laut að því hvort unnt væri að byggja á álitsgerð örorkunefndar sem viðhlítandi sönnunargagni við ákvörðun bóta til A. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 giltu þegar örorkunefnd tæki afstöðu til örorku- eða miskastigs tjónþola. Viðbrögð V hf. við álitsgerð örorkunefndar höfðu verið að hafna henni þar sem nefndin hafði ekki gætt að rétti V hf. til að koma athugasemdum sínum fyrir matsfund. Á hinn bóginn hafði V hf. hafnað því, í óformlegum samskiptum við nefndina, að málið yrði í kjölfarið endurupptekið að beiðni A. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga hefði örorkunefnd borið að taka matsmálið formlega til meðferðar á ný um leið og henni barst beiðni A þar að lútandi. Þótt nefndin hefði ekki gert það, heldur leitað óformlega eftir afstöðu V hf. til erindis A, yrðu viðbrögð V hf. ekki skýrð á annan veg en þann að félagið hefði lagst gegn því að málið yrði endurupptekið þar sem nefndarmenn hefðu þá þegar myndað sér skoðun á málinu þannig að þeir væru vanhæfir til frekari meðferðar þess. Var talið að með þessari yfirlýsingu hefði V hf. firrt sig rétti til að koma að andmælum áður en örorkunefnd lagði endalegt mat á það hverjar hefðu verið varanlegar afleiðingar A af völdum slyssins. Voru A því dæmdar bætur í samræmi við kröfur hennar.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. janúar 2014. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram óskaði stefnda 12. október 2011, á grundvelli 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eftir mati örorkunefndar á varanlegum afleiðingum slyss sem hún varð fyrir 22. september 2007 á heilsufar sitt.

Samkvæmt 2. mgr. áðurnefndrar lagagreinar skipar ráðherra þrjá sérfróða menn í örorkunefnd og setur hann jafnframt reglugerð um starfsháttu nefndarinnar, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Nefndin telst því vera stjórnvald í merkingu 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Eftir þeirri málsgrein gilda þau lög þegar stjórnvöld taka einstakar ákvarðanir um rétt eða skyldu manna, en eitt af einkennum slíkrar ákvörðunar er að hún hefur bindandi réttaráhrif fyrir þá sem henni er beint til jafnt og það stjórnvald er hana tók. Þótt í 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga sé vísað til álits örorkunefndar og í 4. mgr. til álitsgerðar hennar ræður það eitt og sér því ekki hvort 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga taki til nefndarinnar. Í athugasemdum með frumvarpi því, sem varð að skaðabótalögum, sagði meðal annars að niðurstaða örorkunefndar væri ekki bindandi, en gera mætti ráð fyrir að málsaðilar sættu sig yfirleitt við hana. Yndi aðili eða aðilar ekki niðurstöðunni yrði sá sem vildi fá henni breytt eða hrundið að leita til dómstóla. Með síðastgreindum orðum kom fram það viðhorf löggjafans að úrlausn örorkunefndar yrði ekki felld úr gildi eða breytt nema með atbeina dómstóla, en það á við um flestar þær ákvarðanir sem falla undir gildissvið stjórnsýslulaga og ekki verður skotið til æðri stjórnvalda. Samkvæmt athugasemdum er fylgdu frumvarpi til stjórnsýslulaga var tekið fram að vegna þess hve orðalag 1. gr. þeirra væri rúmt bæri í algjörum vafatilvikum að álykta á þann veg að lögin giltu um ákvarðanir stjórnvalda. Með skírskotun til alls þessa er litið svo á að ákvæði laganna gildi þegar örorkunefnd tekur afstöðu til örorku- eða miskastigs tjónþola, enda er full þörf á að veita aðilum að því stjórnsýslumáli sömu réttarstöðu og lögin gera.

Í 13. gr. stjórnsýslulaga er mælt fyrir um þá meginreglu að aðili máls skuli eiga þess kost að tjá sig um efni máls áður en stjórnvald tekur ákvörðun í því. Ennfremur segir í 2. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 335/1993 um starfsháttu örorkunefndar, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 549/1996, að nefndin skuli kynna aðilum framkomna matsbeiðni og fylgigögn og gefa þeim kost á að koma skriflega á framfæri við nefndina gögnum og sjónarmiðum sínum varðandi matsmálið, innan hæfilegs frests. Þrátt fyrir þessi skýru fyrirmæli í lögum og reglugerð lét örorkunefnd undir höfuð leggjast að kynna áfrýjanda fyrrgreinda beiðni stefndu og gefa honum kost á að tjá sig um efni málsins, þar á meðal að koma á framfæri við nefndina gögnum og sjónarmiðum sínum það varðandi.

Með bréfi 3. febrúar 2012 krafðist stefnda bóta úr hendi áfrýjanda á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar 30. janúar 2012 og fékk áfrýjandi þá fyrst vitneskju um hana. Viðbrögð áfrýjanda voru þau að hafna álitsgerðinni þar sem örorkunefnd hefði ekki gætt að rétti hans til að koma að athugasemdum sínum fyrir matsfund, svo sem henni hefði borið skylda til. Af því tilefni fór stefnda þess á leit við nefndina með bréfi 12. mars 2012 að málið yrði endurupptekið. Í framhaldi af því mun nefndin hafa haft óformlegt samband við áfrýjanda og hann hafnað að koma athugasemdum sínum á framfæri við hana. Í tölvubréfi til áfrýjanda 15. sama mánaðar spurði lögmaður stefndu um ástæðuna fyrir þessari afstöðu. Í tölvubréfi 10. apríl 2012, sem undirritað var af löglærðum deildarstjóra hjá áfrýjanda, var afstaðan sögð sú „að brot á andmælarétti félagsins verði ekki leiðrétt með því að leyfa félaginu að koma að sínum athugasemdum eftir að nefndin hefur myndað sér skoðun í málinu.“ Svo fór að umrætt matsmál var ekki endurupptekið af örorkunefnd og stóð álitsgerð hennar því óbreytt.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort unnt sé að byggja á álitsgerð örorkunefndar sem viðhlítandi sönnunargagni við ákvörðun bóta til stefndu sökum þess að nefndin hafi sem áður greinir brugðist þeirri skyldu sinni að gæta að andmælarétti áfrýjanda. Fallist er á með honum að samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga hafi nefndinni borið að taka matsmálið formlega til meðferðar á ný um leið og henni barst bréf stefndu 3. febrúar 2012. Þótt nefndin hafi ekki gert það, heldur leitað óformlega eftir afstöðu áfrýjanda til erindis stefndu, verða viðbrögð hans ekki skýrð á annan veg en þann að hann hafi lagst gegn því að málið yrði endurupptekið þar sem nefndarmenn hefðu þá þegar myndað sér skoðun á málinu þannig að þeir væru vanhæfir til frekari meðferðar þess. Sú afstaða er ekki í samræmi við réttarframkvæmd hér á landi þar sem litið hefur verið svo á að starfsmenn og nefndarmenn í stjórnsýslunni séu að jafnaði hæfir til að fara með mál á ný við endurupptöku þess, enda þótt þeir hafi áður tekið ákvörðun í því. Eins og atvikum var háttað verður að líta svo á að með fyrrgreindri yfirlýsingu áfrýjanda í tölvubréfinu 10. apríl 2012, sem áréttuð var í greinargerð hans í héraði, hafi hann firrt sig rétti til að koma að andmælum áður en örorkunefnd lagði endanlegt mat á það hverjar hefðu verið varanlegar afleiðingar stefndu af völdum slyssins 22. september 2007.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Vörður tryggingar hf., greiði stefndu, Ö-kvk-þgf Ó-kvk-þgf H-kvk-þgf, 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.