306/2016

T ehf., síðar M ehf., og J gáfu út tryggingarbréf með allsherjarveði til G hf. til tryggingar greiðslu á skuldum T ehf. við G hf. Með tryggingarbréfinu var G hf. sett að veði fasteignin D sem var þinglýst eign J og M. M ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum í búinu án þess að G hf. fengi fullnægt kröfu sinni á hendur félaginu. Í hf., sem tók við réttindum og skyldum G hf., höfðaði mál á hendur J og M til viðurkenningar á veðrétti sínum fyrir eftirstöðvum skuldarinnar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt tilvist félagsins M ehf. hefði lokið þegar skiptum lauk hefði það ekki leitt til þess að krafan hefði sjálfkrafa og samtímis liðið undir lok enda gæti ákvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti eftir eðli sínu eingöngu tekið til einstaklinga. Þá kom fram að um fyrningu kröfunnar giltu ákvæði laga nr. 14/1905 um fyrning skulda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, þar sem krafan hefði stofnast fyrir gildistöku síðarnefndu laganna. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 hefði fyrningarfrestur kröfunnar byrjað að líða þegar Í hf. neytti heimildar sinnar og gjaldfeldi skuldabréfið. Var krafan því ófyrnd er Í hf. höfðaði málið og viðurkenningarkrafan því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 20. apríl 2016. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárnámskrafa hans verði lækkuð. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, þó þannig að upphafstími dráttarvaxta miðist við 28. júlí 2011. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf Teknís ehf., sem síðar fékk heitið MH-44 ehf., út skuldabréf 26. júní 2007 í þremur erlendum gjaldmiðlum til Glitnis banka hf., að jafnvirði 95.000.000 krónur, en lánið mun hafa verið tekið í þeim tilgangi að fjármagna viðbyggingu við fasteign félagsins að Miðhrauni 8 í Garðabæ. Í skuldabréfinu var ákvæði þess efnis að yrðu vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af því eða aðrar vanefndir væri heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar.

Hinn 9. júní 2008 leysti Glitnir banki hf. viðbygginguna að Miðhrauni 8 úr veðböndum, en mun jafnframt hafa krafið áfrýjandann J-kk-þf Þ-kk-þf um frekari veðtryggingar fyrir áðurnefndri skuld Teknís ehf. Af því tilefni gáfu Teknís ehf. og áfrýjandinn J-kk-nf Þ-kk-nf degi síðar út tryggingarbréf með allsherjarveði til tryggingar greiðslu skulda við Glitni banka hf., samtals að fjárhæð 40.000.000 krónur, og skyldi fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við tiltekna grunnvísitölu. Í tryggingarbréfinu sagði að það væri til „tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum mínum/okkar og/eða síðar tilgreinds aðila, nú eða síðar, við Glitni banka hf. ... eða þann sem bankinn vísar til, í hvaða formi eða gjaldmiðli sem skuldbindingarnar eru eða verða á hverjum tíma, allt eftir vali bankans og hvort sem um er að ræða höfuðstól, verðbætur, gengismun, dráttarvexti, innheimtukostnað eða annan kostnað, hverju nafni sem nefnist.“ Með tryggingarbréfinu var bankanum sett að veði með 4. veðrétti og uppfærslurétti fasteignin Dverghamrar 1 í Reykjavík. Undir tryggingarbréfið ritaði áfrýjandinn J-kk-nf Þ-kk-nf sem útgefandi og þinglýstur eigandi hinnar veðsettu eignar og áfrýjandinn M-kvk-nf sem þinglýstur eigandi og maki útgefanda. Í tryggingarbréfinu var kveðið á um að yrðu vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af skuld eða skuldum, sem bréfinu væri ætlað að tryggja, væri „heimilt að fella alla skuldina/skuldirnar í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar“ og ganga að veðinu.

Fyrrgreint skuldabréf skyldi endurgreiðast mánaðarlega með 180 afborgunum og var fyrsti gjalddagi þess 1. ágúst 2007. Bréfið var í vanskilum frá og með gjalddaga 1. febrúar 2010 og gjaldfellt 30. apríl sama ár samkvæmt áðurgreindri heimild í því. Einkahlutafélagið MH-44 var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 19. janúar 2011 og lýsti stefndi kröfum í búið, samtals að fjárhæð 262.703.116 krónur. Þar af nam krafa samkvæmt skuldabréfinu frá 26. júní 2007 samtals 243.013.338 krónum. Skiptum í búinu lauk 26. júní 2012 án þess að stefndi fengi fullnægt kröfu sinni á hendur félaginu samkvæmt skuldabréfinu.

Stefndi, sem tekið hafði við réttindum og skyldum Glitnis banka hf., höfðaði 12. nóvember 2012 mál á hendur áfrýjendum til viðurkenningar á veðrétti sínum fyrir eftirstöðvum skuldarinnar ásamt dráttarvöxtum og til að þola að fjárnám yrði gert í fasteigninni að Dverghömrum 1 til tryggingar skuldinni, auk dráttarvaxta. Með dómi Hæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 576/2014 var málinu vísað frá héraðsdómi og framhaldi af því höfðaði stefndi mál þetta 20. apríl 2015. Gerði hann sömu kröfur og í fyrra máli að því frátöldu að fjárhæð sú, sem hann krefst viðurkenningar á að tryggð sé með fyrrgreindu tryggingarbréfi, var hækkuð úr 47.672.329 krónum í 48.071.928 krónur. Þá hefur stefndi fyrir Hæstarétti fært upphafsdag dráttarvaxta frá 30. apríl 2010 til 28. júlí 2011.

II

Ákvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 1. gr. laga nr. 142/2010, um fyrningarfrest krafna, sem greiðast ekki við gjaldþrotaskipti, eða eftir atvikum þann hluta þeirra sem ekki fæst fullnægt, geta eftir eðli sínu aðeins tekið til einstaklinga. Helgast það af því að lok gjaldþrotaskipta á búi lögpersónu leiða til þess að hún er endanlega afmáð, nema skiptum hafi verið lokið með nauðasamningi eða kröfur verið afturkallaðar, sbr. 1. og 2. mgr. 154. gr. laganna. Getur því eftir eðli málsins ekki reynt á þessa ábyrgð lögpersónu eftir skiptalok.

Þótt tilvist MH-44 ehf. hafi lokið þegar skiptum lauk í þrotabúi þess 26. júní 2012 og ekki reyni samkvæmt framansögðu á ábyrgð félagsins á skuld þeirri, er hér um ræðir, leiddi það ekki til þess að krafan hafi sjálfkrafa og samtímis því liðið undir lok eins og áfrýjendur halda fram. Kemur þá til úrlausnar hvort önnur atvik standi því í vegi að stefndi geti sótt greiðslu kröfunnar á hendur áfrýjendum, en varnir þeirra í því sambandi eru meðal annars á því reistar að krafan sé fyrnd.

Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar stofnaðist krafa stefnda samkvæmt skuldabréfinu 26. júní 2007 við útgáfu þess. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda öðluðust þau gildi 1. janúar 2008 og eiga einvörðungu við um þær kröfur, sem stofnuðust eftir gildistöku laganna. Af því leiðir að um fyrningu kröfu þeirrar, sem um ræðir í málinu, gilda ákvæði laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Í 1. tölulið 4. gr. þeirra kemur fram að kröfur samkvæmt skuldabréfi fyrnast á 10 árum og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna er meginreglan sú að fyrningarfrestur telst frá þeim degi er krafa varð gjaldkræf. Í 2. mgr. lagagreinarinnar kemur fram sú sérregla að fari gjalddagi skuldar eða annarrar kröfu eftir undanfarandi uppsögn af hálfu kröfueiganda telst fyrningarfresturinn frá þeim degi er skuldin í fyrsta lagi gat orðið gjaldkræf eftir uppsögn. Samkvæmt þessu byrjaði fyrningarfrestur kröfunnar að líða þegar stefndi 30. apríl 2010 neytti heimildar sinnar samkvæmt skuldabréfinu til að gjaldfella ógreiddar eftirstöðvar þess. Var krafan því ófyrnd þegar stefndi höfðaði mál þetta. Gildir þá einu hvort heldur miðað er við málshöfðunina 12. nóvember 2012 eða 20. apríl 2015. Hið sama gildir um vexti af kröfunni, sbr. 1. tölulið 3. gr. laganna, svo sem kröfugerð stefnda fyrir Hæstarétti er háttað. Samkvæmt þessu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að upphafstími dráttarvaxta er frá 28. júlí 2011.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.