119/2016

A gaf út skuldabréf til L vegna námsláns árið 2005 og tókst B á hendur sjálfskuldarábyrgð á þeirri skuld. Bú A var tekið til gjaldþrotaskipta í september 2011 og lauk skiptum í júlí 2012 en L lýsti ekki kröfu í þrotabúið. L myndaði afborgun af skuldabréfinu með gjalddaga 1. mars 2014 sem A greiddi. A hafnaði frekari greiðsluskyldu þar sem hann taldi að skuld sín hefði fyrnst tveimur árum eftir að skiptum lauk á búi hans, samkvæmt 2., sbr. 3. mgr. 165 gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. L höfðaði í kjölfarið mál þetta til heimtu eftirstöðva skuldarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með breytingum sem lögleiddar hefðu verið með 1. gr. laga nr. 142/2010 og hefðu falið í sér styttingu fyrningarfrests krafna á hendur þrotamanni og þrengri rétt kröfuhafa til þess að rjúfa fyrningu hefði verið miðað að því að auðvelda þeim einstaklingum sem sætt hefðu gjaldþrotaskiptum að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Hinsvegar hefði engin breyting verið gerð á því með hvaða hætti skuldari gæti rofið fyrningu á hendur sér sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Með fyrirvaralausri afborgun A hefði hann rofið fyrningu kröfunnar og við hefði tekið nýr fyrningarfrestur í samræmi við 4. gr. laga nr. 14/1905. Hefði því krafa L verið ófyrnd þegar málið var höfðað og var A og B gert að greiða L umkrafða fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. febrúar 2016. Hann krefst þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér 6.561.912 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. september 2011 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 4. mars 2014 að fjárhæð 123.855 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.

I

Í málinu liggur fyrir að 16. desember 2005 gaf stefndi A út skuldabréf að fjárhæð 4.402.460 krónur til áfrýjanda og kom það í stað eldra skuldabréfs vegna námsláns sem þessi stefndi mun tvívegis hafa greitt afborganir af á árinu 2004. Stefndi B tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð á þessari skuld. Greiðsla afborgana af skuldabréfinu hófst 1. mars 2006 samkvæmt reglum áfrýjanda og var lánið í skilum til 1. mars 2010. Með auglýsingu umboðsmanns skuldara 20. október 2010 í Lögbirtingablaði var tilkynnt að embættinu hefði borist umsókn stefnda A um greiðsluaðlögun. Frá þeim tíma hófst tímabundin frestun greiðslna hans á skuldabréfinu samkvæmt 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga, sbr. 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða með lögunum. Bú þessa stefnda var svo tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu hans 21. september 2011 og lauk skiptum 23. júlí 2012.

Áfrýjandi lýsti ekki kröfu í þrotabúið. Eftir fyrirspurn áfrýjanda 11. nóvember 2013 upplýsti umboðsmaður skuldara hann um að stefndi A hefði afturkallað umsókn um greiðsluaðlögun og það verið auglýst í Lögbirtingablaði 15. september 2011. Í framhaldi af því myndaði áfrýjandi afborgun af skuldabréfinu með gjalddaga 1. mars 2014 sem þessi stefndi greiddi 4. mars sama ár. Með tölvubréfi 25. ágúst 2014 til áfrýjanda hafnaði hann hins vegar frekari greiðsluskyldu þar sem hann taldi skuld sína hafa fyrnst 23. júlí 2014 eða tveimur árum eftir að skiptum lauk á búi hans samkvæmt 2., sbr. 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Með bréfi til áfrýjanda 19. september 2014 hafnaði stefndi B einnig greiðsluskyldu þar sem hann taldi að krafan á hendur sér væri jafnframt fyrnd samkvæmt 7. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í kjölfarið höfðaði áfrýjandi mál þetta á hendur stefndu til heimtu eftirstöðva skuldarinnar miðað við gjaldfellingu hennar við töku bús stefnda A til gjaldþrotaskipta 21. september 2011.

II

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að krafa áfrýjanda á hendur þeim sé fyrnd á grundvelli 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. gr. laga nr. 142/2010. Tveggja ára fyrningafrestur hafi hafist við skiptalok 23. júlí 2012 og verið liðinn þegar mál þetta var höfðað 16. mars 2015. Geti greiðsla stefnda A á afborgun af skuldinni 4. mars 2014 engu breytt í því sambandi enda verði fyrning kröfu á grundvelli 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 aðeins rofin með málsókn kröfuhafa að gættum skilyrðum 3. mgr. 165. gr.

Með þeim breytingum sem lögleiddar voru með 1. gr. laga nr. 142/2010 og fólu í sér styttingu fyrningarfrests krafna á hendur þrotamanni og þrengri rétt kröfuhafa til þess að rjúfa fyrningu var miðað að því að auðvelda þeim einstaklingum sem sætt hafa gjaldþrotaskiptum að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Umrædd lagabreyting fól þannig í sér takmörkun á einhliða rétti kröfuhafa til þess að rjúfa fyrningu kröfu án tillits til vilja skuldara. Með henni var hins vegar engin breyting gerð á því með hvaða hætti skuldari getur rofið fyrningu kröfu á hendur sér, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda sem gilda um fyrningu kröfu áfrýjanda á hendur stefndu, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007. Standa engin efni til þess að túlka umrædda lagareglu með rýmri hætti en felst í bókstaflegum skilningi orða hennar, skýrðum til samræmis við 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991.

Þegar stefndi A innti framangreinda afborgun af hendi 4. mars 2014 lágu fyrir fullnægjandi upplýsingar um höfuðstól eftirstöðva kröfunnar, verðbætur, vexti og aðra þætti sem máli gátu skipt. Með framangreindri og fyrirvaralausri afborgun rauf hann fyrningu kröfunnar og við tók nýr fyrningarfrestur í samræmi við 4. gr. laga nr. 14/1905. Af því leiðir að krafa áfrýjanda á hendur stefndu var ófyrnd þegar mál þetta var höfðað og ber því að fallast á kröfu hans í málinu sem hvorki sætir af hálfu stefndu rökstuddum tölulegum mótmælum né athugasemdum við áskilda vexti og upphafstíma þeirra.

Stefndu verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Um gjafsóknarkostnað stefndu fer eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Stefndu, A og B, greiði áfrýjanda, Lánasjóði íslenskra námsmanna, sameiginlega 6.561.912 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. september 2011 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 4. mars 2014 að fjárhæð 123.855 krónur.

Stefndu greiði áfrýjanda sameiginlega 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, 750.000 krónur.