506/2007

F ehf. krafði AE ehf. um greiðslu að fjárhæð 10.111.626 krónur vegna leigu þess síðarnefnda á gámum í eigu F ehf. Í málinu byggði AE ehf. sýknukröfu sína á því að ekkert samningssamband hefði verið milli félaganna þar sem AE ehf. hefði flutt gámana fyrir S ehf. með því skilyrði að S ehf. útvegaði sjálft þá gáma sem það félag nýtti til flutnings á dýrafóðri. Í niðurstöðu Hæstaréttar var fallist á það með héraðsdómi að AE ehf. bæri að greiða fyrir afnotin þar sem félaginu hefði ekki tekist að sanna að það hefði ekki átt að greiða fyrir leiguna á gámunum. Hins vegar mátti ráða af gögnum sem AE ehf. hafði lagt fram fyrir Hæstarétti að endurgjald það sem F ehf. hafði reiknað sér í viðskiptum aðila fyrir gámaleiguna var mun hærra en tíðkaðist í sambærilegum viðskiptum. Með hliðsjón af 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup bæri að miða við einingarverð, sambærilegt við það sem tíðkaðist í slíkum viðskiptum, enda gæti það talist sanngjarnt. Þar sem framlögð gögn AE ehf. voru að nokkru leyti ófullkomin um fjárhæð leigu gámaleigufyrirtækja var fjárhæðin færð niður að álitum og var AE ehf. dæmt til að greiða F ehf. 1.500.000 krónur ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 4. október 2007. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara lækkunar á henni. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi hefur lagt fram fyrir Hæstarétt sýnishorn af samningum sínum við erlenda gámaleigu, gjaldskrár íslenskra skipafélaga um gámaleigu og ljósrit samningsdraga milli stefnda fyrir hönd Skinnfisks ehf. og sín um flutningsþjónustu.

I.

Áfrýjandi er skipafélag sem tekur að sér flutning á varningi þar á meðal í gámum. Samkvæmt upplýsingum hans útvegar hann venjulega gáma sem hann tekur á leigu hjá erlendum gámaleigufyrirtækjum til slíks flutnings. Stefndi hefur aðallega með höndum rekstur flutningabifreiða. Í því máli sem hér um ræðir útvegaði hann nokkra gáma til þess að flytja dýrafóður með skipi áfrýjanda en Skinnfiskur ehf. hafði selt dönsku fyrirtæki, Dansk Pelsdyr Foder, þetta fóður. Afhending þess var við verksmiðjudyr hjá Skinnfiski ehf. og tók áfrýjandi að sér að flytja það þaðan til Esbjerg. Samdi hann við stefnda um að koma fóðrinu í gáma og að skipshlið. Í málinu liggur fyrir reikningur stefnda um slíkan flutning. Mestur hluti varningsins var fluttur með gámum sem áfrýjandi útvegaði en aðilar eru sammála um að einnig voru til þess notaðir nokkrir gámar frá stefnda. Aðila greinir á um hvort áfrýjandi eigi að greiða fyrir not þeirra. Reikningur stefnda fyrir gámaleiguna er frá 5. apríl 2006 en fram er komið að slitnað hafi upp úr viðskiptasamningi áfrýjanda við Dansk Pelsdyr Foder um tveimur árum fyrr þar sem danska fyrirtækið hafi ekki getað sætt sig við hækkun á flutningstöxtum áfrýjanda.

II.

Óumdeilt er að áfrýjandi notaði gáma frá stefnda við flutninga þá sem um getur í málinu og ekki er annað upplýst en að einhverjir þeirra hafi enn verið hjá áfrýjanda þegar stefndi gerði reikning sinn fyrir gámaleigunni. Þá mun áfrýjandi hafa tekið sama flutningsgjald hvort sem hann notaði gáma, sem hann útvegaði frá erlendum gámaleigufyrirtækjum, eða frá stefnda. Gámaleigusamningar munu oft vera gerðir til margra ára. Áfrýjandi hefur ekki gert sérstakar athugasemdir við leigutímann sem uppgefinn er í reikningnum. Hefur hann ekki sannað að ekki hafi átt að greiða fyrir leigu gáma frá stefnda eins og fyrir aðra gáma sem hann notaði og leigði frá hefðbundnum gámaleigufyrirtækjum. Verður að fallast á með héraðsdómi að stefndi hafi ekki sýnt af sér slíkt tómlæti við reikningsgerð fyrir gámana að það hafi áhrif á kröfu hans. Ber að staðfesta héraðsdóm um að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða fyrir afnotin.

III.

Varakrafa áfrýjanda er á því reist að stefndi hafi einhliða ákveðið sér endurgjald fyrir gámaleiguna, sem sé mjög fjarri því sem gengur og gerist á almennum markaði. Fyrir Hæstarétt hefur hann, svo sem að framan greinir, lagt gögn um leigu fyrir afnot af gámum. Skip það sem áfrýjandi notaði til flutninganna var ekki frystiskip og þurfti því að flytja dýrafóðrið í frystigámum. Gámar þeir sem áfrýjandi hafði frá stefnda voru annars vegar 20 feta og hins vegar 40 feta. Í greinargerð fyrir Hæstarétti bendir áfrýjandi á að stefndi krefjist 4.627 króna á dag fyrir hvern 20 feta gám og 7.273 króna fyrir hvern 40 feta gám. Þessar fjárhæðir séu fjarri því sem tíðkist á leigumarkaði fyrir gáma. Í gjaldskrá hans, sem lögð er fyrir Hæstarétt, kemur fram að hann reiknar farmsamningshöfum 5.290 króna daggjald fyrir hvern 20 feta gám en 6.440 króna daggjald fyrir 40 feta gám. Þar kemur jafnframt fram að slíkt gámagjald reiknast á áttunda degi frá komu eða brottfarardegi skips. Heldur áfrýjandi því fram að gámaleiga skipafélaga sé almennt nokkuð há og mun hærri en skipafélögin sjálf greiði til gámaeigenda. Sé þetta gert til þess að hvetja viðskiptavini til að losa sig við gámana sem fyrst. Slík gámaleiga sé ekki hugsuð sem langtímaleiga heldur einhverskonar refsileiga enda sé aðeins kostnaður við hæfilega gámaleigu vegna ferðar reiknaður inn í flutningsgjaldið. Skipafélögum sé því mikið í mun að geta tekið gáma til notkunar sem fyrst fyrir næsta viðskiptavin. Áfrýjandi heldur því fram að sambærileg ákvæði séu í gildi hjá samkeppnisaðilum sínum. Fyrir samskonar gáma kveðst áfrýjandi hins vegar greiða gámaleiguaðilum miklu lægra gjald eða um það bil sex dollara fyrir 20 feta frystigám og átta og hálfan dollara daggjald fyrir 40 feta frystigám. Vitnið E-kk-nf K-kk-nf, sem hefur atvinnu af þeirri tegund flutninga sem hér um ræðir, telur að frystigámar séu leigðir á allt frá sex til tíu dollurum á dag sé um langtímaleigu að ræða allt eftir ástandi gámanna. Sé um skammtíma leigu að ræða og óreglulega leigu geti þetta farið allt upp í áttatíu, nítíu dollara á dag. Hann heldur því fram að eðlilega hefði verið gerður langtímasamningur um leigu áfrýjanda á gámum stefnda, en af hálfu stefnda er því haldið fram að E-kk-nf, sem hann leiddi fyrir réttinn, hafi átt þátt í því að munnlegur samningur komst á um gámaleiguna.

IV.

Stefndi hefur ekki lagt fram haldbær gögn til styrktar fjárhæð þeirri sem hann reiknar sér fyrir gámaleiguna. Eins og að framan greinir verður við það að miða að hann komi fram sem gámaleigufyrirtæki enda þótt sú starfsemi sé ekki venjulegur hluti af starfsemi hans. Af framangreindum skjölum sem áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt og tilvitnuðum skýrslum er fram komið að endurgjald það sem stefndi hefur reiknað sér í viðskiptum aðila fyrir gámaleiguna er mun hærra en tíðkast í sambærilegum viðskiptum. Með hliðsjón af reglu 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjarkaup ber hér að miða við einingarverð, sambærilegt við það sem tíðkast í slíkum viðskiptum, enda geti það talist sanngjarnt. Reikningur stefnda verður því færður verulega niður. Þar sem framlögð gögn eru hins vegar að nokkru leyti ófullkomin um fjárhæð leigu gámaleigufyrirtækja er fjárhæðin færð niður nokkuð að álitum. Samkvæmt þessu ber áfrýjanda að greiða stefnda 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum eins og í héraðsdómi greinir en upphafsdegi þeirra hefur ekki verið sérstaklega mótmælt.

Þau gögn sem áfrýjandi lagði fyrir Hæstarétt gat hann lagt fyrir héraðsdóm en það var mun auðveldara fyrir hann en stefnda sem hann vissi að hafði ekki gámaleigu sem hluta af venjulegum rekstri sínum. Verður því málskostnaðarfjárhæð héraðsdóms staðfest og áfrýjandi dæmdur til greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Atlantsskip-Evrópa ehf., greiði stefnda, Fiskfragt ehf., 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. apríl 2006 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.