184/2003

Í málinu deildu aðilar um gildi áskriftarloforðs K hf. við almennt hlutafjárútboð, sem MP hf. annaðist fyrir MPB hf., til aukningar á hlutafé félagsins. Starfsemi félagsins fólst í að festa fé í lyfja- líftækni- og erfðafyrirtækjum. Í útboðslýsingu kom meðal annars fram að stærsta eign MPB hf.  væri eignarhlutur í bandaríska félaginu BS Inc., en það félag ætti nokkurn fjölda einkaleyfa. Útboðsgengi var ákveðið 1,5 og kom fram í útboðslýsingu að vitað væri um viðskipti með bréf félagsins á verulega hærra gengi. Byggði K hf. einkum á því í málinu að síðastnefnd fullyrðing stæðist ekki og að MP hf. hafi þvert á móti verið kunnugt um viðskipti með bréfin á lægra verði á útboðstímanum. Einnig hafi verið ofmælt um  einkaleyfaeign BS Inc. Talið var að ekkert hefði komið fram í málinu sem styddi fullyrðingar í útboðslýsingu um sölu hlutabréfa á verulega hærra gengi en 1,5 en K hf. hefði hins vegar ekki fært sönnur á að hlutabréf í  félaginu hefðu verið seld undir útboðsgengi á útboðstímanum. Var talið að röng lýsing á einkaleyfaeign BS Inc.  í útboðslýsingu yrði að skoðast í því ljósi að K. hf. hefði ekki verið að kaupa hlut í því félagi. Meta yrði útboðslýsinguna heildstætt, enda hefði þar verið  skýrlega varað við þeirri áhættu sem fælist í fjárfestingu af þessu tagi og sérstaklega tekið fram að tapsáhætta væri mikil. Í tilboði K hf. hefði komið fram að tilboðsgjafi hefði  kynnt sér rækilega öll útboðsgögn og að hann gerði sér sérstaka grein fyrir þeim áhættuþáttum sem fylgdu fjárfestingunni. Var kröfu K hf. um sýknu því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. maí 2003 og krefst þess að hann verði sýknaður af kröfu stefnda. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

MP BIO hf. var stofnað í janúar 2000 í þeim tilgangi að festa fé í lyfja-, líftækni- og erfðatæknifyrirtækjum og eiga hlutabréf í þeim, en hlutafé í félaginu var 10.000.000 krónur. Á hluthafafundi 14. febrúar sama ár var meðal annars ákveðið að veita stjórn félagsins heimild til að gefa út nýja hluti þannig að hlutafé yrði allt að tveimur milljörðum króna að nafnvirði. Á sama fundi var samþykkt að auka hlutaféð um 990 milljón krónur að hámarki að nafnverði og skyldu hlutirnir seldir á genginu 1,0. Hlutafjárútboðinu lauk 25. febrúar og seldist allt þetta hlutafé. Varð hlutafé félagsins þar með einn milljarður króna. Ráðist var í fjárfestingar að loknu hlutafjárútboði, en stærst þeirra voru kaup á hlutafé í erlenda fyrirtækinu BioStratum Inc.

Í október 2000 var samþykkt á stjórnarfundi í MP BIO hf. að hækka hlutafé um allt að 250 milljón krónur til viðbótar. Jafnframt var ákveðið að hið nýja hlutafé yrði boðið út á genginu 1,5. Stefndi hafði umsjón með útboði hlutafjárins. Gerð var ýtarleg útboðs- og skráningarlýsing, þar sem finna mátti upplýsingar samkvæmt þágildandi lögum nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti og reglugerð nr. 434/1999 um opinbera skráningu verðbréfa í kauphöll. Lýsing þessi var afhent Verðbréfaþingi Íslands hf., sem gerði ekki athugasemdir vegna hennar.

Áfrýjandi gerðist 12. desember 2000 áskrifandi nýrra hluta með því að fylla út sérstakt áskriftarblað og skila því til stefnda. Hann skrifaði sig fyrir hlutum að nafnverði 500.000 krónur á genginu 1,5 og skuldbatt sig þannig til að greiða 750.000 krónur eigi síðar en 20. desember 2000. Í skjalinu var yfirlýsing um að tilboðsgjafi hefði kynnt sér rækilega öll gögn sem fylgdu útboðinu og að hann gerði sér sérstaka grein fyrir þeim áhættuþáttum, sem fylgdu fjárfestingunni, svo og að um bindandi tilboð væri að ræða. Í kjölfar tilboðs áfrýjanda var honum sendur greiðsluseðill frá Reiknistofu bankanna, sem póstlagður var 14. desember 2000. Ágreiningslaust er að hann tók við greiðsluseðlinum fyrir gjalddaga.

Fram er komið að byrjað var að skrá viðskipti með hlutabréf í MP BIO hf. hjá Verðbréfaþingi Íslands hf., nú Kauphöll Íslands, að loknu síðastnefndu útboði, og að gengi þeirra hafi fyrstu dagana eftir skráningu verið næstum það sama og í útboðinu. Síðan lækkaði það nokkuð en hækkaði aftur og náði útboðsgengi 9. mars 2001 og hækkaði enn fram til 15. sama mánaðar en lækkaði þá aftur.

II.

Í héraðsdómi er greint frá þeim málsástæðum, sem áfrýjandi ber fram fyrir kröfu sinni um sýknu í málinu. Fyrir Hæstarétti hefur hann einkum haldið fram þremur málsástæðum: Í fyrsta lagi að áðurnefnd útboðslýsing hafi verið verulega gölluð, þar sem í henni hafi verið söluhvetjandi yfirlýsingar í tengslum við skýringar á því hvernig útboðsgengi hafi verið ákveðið. Í öðru lagi að stefnda hafi mátt vera kunnugt um viðskipti með hlutabréf í MP BIO hf. á útboðstímanum, sem hafi verið á lægra gengi en útboðsgenginu 1,5, en af þeim sökum hefði honum borið að gera viðauka við útboðslýsingu, þar sem upplýsingum um þetta hefði verið komið á framfæri. Í þriðja lagi að rangar upplýsingar hafi verið í útboðslýsingunni um eign BioStratum Inc. á einkaleyfum, en þetta ásamt forsendum fyrir útboðsgenginu hafi verið ákvörðunarástæður áfrýjanda fyrir áskrift sinni að hlutafénu.

Eins og greinir í héraðsdómi sagði í útboðslýsingu að stjórn MP BIO hf. hafi ákveðið útboðsgengið 1,5 á fundi 26. október 2000 með hliðsjón af fyrirliggjandi upplýsingum um söluverð bréfa í félaginu frá stofnun þess. Sagði ennfremur að „upplýsingar eru um sölu á verulega hærra gengi en 1,5.“ Svo sem áður er fram komið voru viðskipti með hlutabréf í félaginu ekki skráð á verðbréfaþingi fyrr en eftir að hlutafjárútboði þessu var lokið. Verður því að ætla að upplýsingar hafi ekki verið auðfengnar um markaðsverð hlutabréfanna fyrir þennan tíma, en með þessu ákvæði útboðslýsingarinnar var þó látið í ljós að stjórn félagsins hafi að minnsta kosti að einhverju marki haft handbærar slíkar upplýsingar. Stefndi hefur ekki lagt fram í málinu gögn um þetta og enn síður um þá staðhæfingu í útboðslýsingu að hlutabréf hafi verið seld á verulega hærra gengi en 1,5. Til þess verður á hinn bóginn að líta að áfrýjandi tók sjálfur ákvörðun um þátttöku í hlutafjárútboðinu og hafði í því efni við ýtarlega útboðslýsingu að styðjast, sem skoða varð í heild. Þar var meðal annars skýrlega varað við áhættunni í fjárfestingu af þessu tagi og sérstaklega tekið fram að tapsáhætta væri mikil, auk þess sem lýst var í nokkru máli á hvaða hátt MP BIO hf. hafi varið fé sínu til kaupa á hlutabréfum í öðrum tilgreindum félögum, sem nánari upplýsingar voru um. Þar komu einnig fram upplýsingar um áðurnefnt hlutafjárútboð í febrúar 2000, bæði umfang þess og að gengi hlutabréfanna hafi þá verið 1,0. Gat áfrýjandi ekki í þessu ljósi gert sér réttmætar væntingar um að gangverð hlutabréfa í félaginu gæti almennt verið hærra en útboðsgengið á þeim tíma, sem hann skrifaði sig fyrir hlutabréfum, en ætla verður að honum hefði og verið fært að afla einhverra upplýsinga hjá fjármálafyrirtækjum um þetta efni. Þótt staðhæfing í útboðslýsingu um að upplýsingar lægju fyrir um sölu á verulega hærra gengi en 1,5 hafi hvorki verið sönnuð í máli þessu né hafi hún á nokkurn hátt átt þar heima, verður ekki horft framhjá því að áfrýjandi gat ekki að virtu öllu framangreindu gefið sér réttilega þá forsendu fyrir áskrift sinni að af henni gæti fengist skjótur hagnaður. Af þeim upplýsingum, sem liggja fyrir í málinu um gangverð hlutabréfa í félaginu á útboðstímabilinu, verður ekki ráðið að það hafi vikið svo frá útboðsgenginu að efni hefðu verið til að gera viðauka við útboðslýsingu, svo sem áfrýjandi heldur fram. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki fallist á þær málsástæður áfrýjanda, sem hér um ræðir.

Áfrýjandi byggir sem áður segir jafnframt á því að upplýsingar um eign BioStratum Inc. á einkaleyfum í útboðslýsingunni hafi reynst rangar. Í útboðslýsingunni var kafli um fjárfestingarstefnu og fjárfestingar MP BIO hf. Þar kom fram að hér væri um að ræða eignarhaldsfélag, sem hefði að markmiði að fjárfesta einkum í fyrirtækjum þar sem fremstu vísindamenn Íslands á sviði líffræði, læknisfræði og skyldra greina kæmu við sögu. Jafnframt að fjárfesta áfram í félagi við aðra fagfjárfesta á þessu sviði, innlenda sem erlenda. Þar var jafnframt lýst eignasamsetningu félagsins, eins og hún þá var og áætluð að útboði loknu. Þar kom fram að stærsta eign félagsins, hlutabréf í BioStratum Inc. að andvirði 786 milljón krónur, teldist 61% af heildareignum þess, en væri áætluð 47,6% að loknu útboði og fyrirhuguðum fjárfestingum. Þegar upplýsingar um eignir og starfsemi BioStratum Inc. í útboðslýsingunni eru virtar ber að hafa hugfast að áfrýjandi var ekki að gera tilboð í hlutabréf í því félagi, heldur í MP BIO hf., sem átti þar framangreindan hlut. Verður jafnframt að skoða notkun orðanna einkaleyfi og nytjaleyfi BioStratum Inc. í útboðslýsingu stefnda í ljósi fyrirvaranna, sem þar komu fram í heild. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður krafa áfrýjanda um sýknu ekki tekin til greina á þessum grunni.

Grunnregla samningaréttarins er að samninga skuli halda. Áfrýjandi gerði bindandi tilboð og skuldbatt sig til að greiða stefnda 750.000 krónur eigi síðar en 20. desember 2000. Í skjalinu var yfirlýsing um að tilboðsgjafi hefði kynnt sér rækilega öll gögn sem fylgdu útboðinu og að hann gerði sér sérstaka grein fyrir þeim áhættuþáttum sem fylgdu fjárfestingunni. Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms eru ekki rök til að taka kröfu áfrýjanda um sýknu til greina. Verður héraðsdómur því staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

G-kk-nf C-kk-nf telur að málskostnaður fyrir Hæstarétti eigi að falla niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Kaupgarður hf., greiði stefnda, MP Verðbréfum hf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.