114/2004

Í kjarasamningi milli atvinnugreinasamtaka annars vegar og R hins vegar, var kveðið á um eftirmenntunargjald sem vinnuveitendur greiða. Í átti ekki aðild að umræddum atvinnugreinasamtökum og deildu aðilar um skyldu Í til að greiða gjald í sjóðinn vegna rafiðnaðarmanna sem störfuðu hjá fyrirtækinu. Í dómi Hæstaréttar segir, að samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks o.fl. skuli laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein. Ákvæðið veiti launamönnum rétt samkvæmt efni hennar og þá kröfu eigi þeir á vinnuveitanda. Í 1. mgr. 6. gr. laganna sé kveðið á um skyldur allra atvinnurekenda að greiða í sjúkra- og orlofssjóði samkvæmt kjarasamningum. Slíka kröfu eigi stéttarfélögin vegna þessara tvenns konar sjóða og sé það tæmandi talning. Kröfur þeirra vegna annarra sjóða en þar séu tilgreindir verði ekki reistar á þessu lagaákvæði og brysti R heimild til þess að krefja Í um gjöldin. Var Í því sýknaður af kröfu R.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. mars 2004 að fengnu áfrýjunarleyfi og krefst sýknu af kröfu stefnda svo og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir lýtur ágreiningur aðila að því hvort áfrýjanda beri að greiða eftirmenntunarsjóðsgjald til stefnda vegna rafiðnaðarmanna sem hjá honum starfa.

I.

Áfrýjandi reisir sýknukröfu sína á því, að hann sé ekki aðili að kjarasamningi þeim sem stefndi reisi kröfur sínar á og það sé ágreiningslaust. Einnig sé ágreiningslaust að 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nái til allra atvinnurekenda, en hún kveði á um að laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semji um skuli vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein og að samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör skuli ógildir. Hins vegar felist í ákvæðinu sú skylda ein að lögum að greiða lágmarkslaun samkvæmt kjarasamningi. Ráðningarsamningar áfrýjanda við þá starfsmenn hans, sem stefndi styðji kröfu sína við, séu langt yfir lágmarkslaunum þess stéttarfélags sem þeir tilheyri, eins og framlagðir samningar sýni.

Við skýringu á 1. gr. laganna verði einnig að horfa til ákvæða annarra greina þeirra. Löggjafinn hafi sett í sérstaka lagagrein fyrirmæli um skyldu atvinnurekenda til að greiða í tiltekna sjóði stéttarfélaga, sjúkrasjóði og orlofssjóði, fyrst með 3. gr. laga nr. 9/1974 um starfskjör launþega o.fl. og síðar með 1. mgr. 6. gr. laga nr. 55/1980, sem hafi haldist óbreytt frá fyrri lögum. Sá greinarmunur sé á 1. gr. og 6. gr. laganna að í 1. gr. sé kveðið á um skyldu til lágmarkskjara samkvæmt ráðningarsamningi milli launþega og atvinnurekenda en í 6. gr. um skyldu til greiðslu í tvenns konar tilgreinda sjóði stéttarfélags launþega á grundvelli kjarasamnings milli aðildarsamtaka vinnumarkaðarins. Þessar tvær greinar laganna hvíli þannig hvor á sínum grunni, 1. gr. tryggi lágmarkslaun og starfskjör til handa launþega í ráðningarsamningi fyrir að vinna tiltekið starf, en 6. gr. tryggi greiðslu í tvenna tiltekna sjóði stéttarfélaga með vísan til reglna kjarasamninga, hvað sem félagsaðild atvinnurekanda líði. Af þessu leiði að í 1. gr. laganna geti ekki falist skylda atvinnurekanda til þess að greiða í sjóði stéttarfélags, enda mæli 6. gr. laganna fyrir um þá greiðslu. Þar séu sjóðirnir taldir upp með tæmandi hætti og verði atvinnurekandi, sem ekki eigi aðild að kjarasamningi, ekki skyldaður til að greiða í aðra sjóði stéttarfélags en þá sem taldir séu upp í 6. gr. laganna, þar sem fleiri sjóðum verði ekki bætt við lagagreinina með rýmkandi lögskýringu. Áfrýjandi hafi greitt í þá sjóði sem 6. gr. tilgreini, en skylda til að greiða í aðra sjóði verði ekki leidd af ákvæðum laganna. Greinarmunur á efni 1. gr. og 6. gr. laganna stafi af tvískiptingu vinnuréttarins í kjarasamningarétt og ráðningarrétt, og þessi tvö svið fari ekki alltaf saman, svo sem um aðild. Ákvæði kjarasamnings séu oft tekin upp í ráðningarsamninga eftir því sem við eigi. Í þessu máli sé ekki um slíkt að ræða heldur sé deilt um skyldu samkvæmt kjarasamningi sem áfrýjandi eigi ekki aðild að og lögin tilgreini ekki. Málið sé ekki rekið fyrir starfsmann áfrýjanda heldur fyrir samband stéttarfélaga, og launþeginn eigi ekki aðild að þessari kröfu. Á sama hátt eigi stéttarfélag ekki aðild að kröfum samkvæmt 1. gr. laganna, þar sem það geri ekki ráðningarsamninga heldur launþeginn.

II.

Stefndi andmælir málsástæðum áfrýjanda og heldur því fram að í 1. gr. laga nr. 55/1980 felist skylda áfrýjanda til að greiða gjöld í eftirmenntunarsjóð stéttarfélagsins. Ákvæði 1. gr. vísi til kjarasamninga og lágmarkskjara þeirra sem þar semjist um, og séu það bæði lágmarkslaun og önnur starfskjör. Ákvæðið taki því samkvæmt orðanna hljóðan ekki aðeins til lágmarkslauna heldur einnig til annarra starfskjara. Með orðinu starfskjör sé átt við hvers konar greiðslur til launþega og til stéttarfélaga sem séu þeim til hagsbóta. Í kjarasamningum sé samið um fleiri lágmarksréttindi en laun og sum lágmarksréttindi verði ekki tekin af launamönnum með því að hækka laun þeirra. Aðilar vinnumarkaðarins á sviði raf- og tölvuiðnaðar hafi fyrir áratugum metið það svo að það væru lágmarkskjör að veita félagsmönnum kost á eftirmenntun, og í kjarasamningnum sé kveðið á um hvernig skipulagi hennar sé háttað. Áfrýjandi haldi því fram að á móti eftirmenntunargjaldinu komi ýmislegt sem hann bjóði starfsfólki sínu upp á, svo sem aðgangur að svokölluðum háskóla íslenskrar erfðagreiningar og endurmenntun innan fyrirtækisins og ýmsir styrkir. Þessi atriði megi sín lítils andspænis þeirri endurmenntun sem rafvirkjum, rafeindavirkjum og tölvuiðnaðarfólki sé nauðsynleg og komi engan veginn í stað þess sem fer fram hjá eftirmenntunarkerfi því sem samið sé um af aðilum vinnumarkaðarins. Þetta séu starfskjör launamanna, sem samið hafi verið um í kjarasamningi samkvæmt 1. gr. laganna og séu því hluti af lágmarkskjörum hans. Þau verði ekki af honum tekin í ráðningarsamningi eða með einhliða ákvörðun atvinnurekandans.

III.

Ágreiningslaust er að Samtök atvinnulífsins og Samtök atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði séu sambönd atvinnurekenda og að áfrýjandi eigi ekki aðild að þeim. Stefndi Rafiðnaðarsamband Íslands er samband launþegafélaga í rafiðnaði. Þessir aðilar gerðu með sér kjarasamning 24. mars 2000, þar sem kveðið er á um eftirmenntunargjald sem vinnuveitendur greiða.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 skulu laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveði skuli ógildir. Þessi lagagrein veitir launamönnum rétt samkvæmt efni hennar og þá kröfu eiga þeir á vinnuveitanda. Í 1. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um skyldur allra atvinnurekenda að greiða í sjúkrasjóði og orlofssjóði viðkomandi stéttarfélaga iðgjöld sem samið sé um hverju sinni í kjarasamningum. Kröfur samkvæmt þessari lagagrein eiga stéttarfélögin á hendur öllum atvinnurekendum vegna þessara tvenns konar sjóða og er það tæmandi talning. Verða kröfur þeirra vegna annarra sjóða en þar eru tilgreindir ekki reistar á þessu lagaákvæði. Greiðsla í eftirmenntunarsjóð er þar ekki nefnd og brestur stefnda heimild til þess að krefja áfrýjanda um gjöldin. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Íslensk erfðagreining ehf., er sýkn af kröfu stefnda, Rafiðnaðarsambands Íslands.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.