158/2007

Hlutafélagið T krafði hlutafélagið E um greiðslu á andvirði saltfisksfarms, sem E hafði tekið að sér að flytja frá Reykjavík til Caserta á Ítalíu, en farmurinn hafði glatast í vopnuðu ráni skammt frá áfangastað og T greitt tjónþola bætur. Ágreiningslaust var að um ábyrgð E færi eftir 17. gr. í svonefndri CMR-samþykkt en deilt um hvort undanþáguskilyrðum 2. mgr. greinarinnar væri fullnægt. Lagt var til grundvallar að ránið hefði átt sér stað á óvöktuðu bifreiðastæði við þjónustumiðstöð sem væri nefnd Teano Ovest. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að meðal þeirra sem ynnu við flutninga á Ítalíu væri umrætt svæði þekkt fyrir vopnuð ráð á förmum flutningabíla. Hefði því verið komið upp vöktuðum bílastæðum á Ítalíu fyrir flutningabifreiðar. Bifreiðastjóranum, sem annaðist flutning farmsins, hefði ekki verið gefin sérstök fyrirmæli um að nota slík bifreiðastæði. Varð að leggja til grundvallar að hið óvaktaða bifreiðastæði, sem hann hafði notað, hefði ekki verið eins öruggt og vöktuð bifreiðastæði. Hefði E því ekki sannað að tjónið yrði rakið til atvika sem félagið gat ekki komist undan eða af afleiðingum þeirra sem E gat ekki hindrað, sbr. 2. mgr. 17. gr. samþykktanna. Var því fallist á kröfu T hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. mars 2007. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu gagnáfrýjanda og í því tilviki að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 30. maí 2007. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi greiði sér 10.036.838 krónur með 5% ársvöxtum frá 9. maí 2005 til 19. desember 2006 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 31/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í málinu sækir gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda um greiðslu á andvirði saltfiskfarms, sem aðaláfrýjandi hafði tekið að sér að flytja fyrir Seafood Union ehf. frá Reykjavík til Napoli á Ítalíu. Síðar var áfangastaðnum breytt í Caserta, sem mun vera bær skammt frá Napoli. Gagnáfrýjandi hafði vátryggt farminn í flutningnum og greiddi Seafood Union ehf. andvirði hans eftir að farmurinn hafði glatast í vopnuðu ráni 7. mars 2005, sem lýst er í héraðsdómi. Byggir gagnáfrýjandi kröfu sína á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Aðaláfrýjandi flutti farminn frá Íslandi til Rotterdam í Hollandi með skipi sínu Lagarfossi, en fól öðru fyrirtæki flutninginn um landveg þaðan og til Caserta. Fór um flutninginn eftir farmbréfi fyrir svonefndan fjölþáttaflutning og er ágreiningslaust milli aðila að um ábyrgð aðaláfrýjanda á því að farmurinn glataðist, er honum var rænt 7. mars 2005, skuli fara eftir 17. gr. í svonefndri CMR-samþykkt, en það er alþjóðasamþykkt um samninga um alþjóðlega flutninga á vegum frá 19. maí 1956. Í 1. mgr. 17. gr. er að finna almenna reglu um að farmflytjandi skuli bera ábyrgð á tjóni á farminum frá þeim tíma er hann tók við honum og þar til hann er afhentur viðtakanda. Í 2. mgr. er kveðið svo á að farmflytjandinn skuli vera undanþeginn ábyrgð á tjóni sem rakið verður til atvika sem hann gat ekki komist undan og afleiðinga þeirra sem honum var ókleift að hindra („through circumstances which the carrier could not avoid and the consequences of which he was unable to prevent“). Meginágreiningur málsaðila lýtur að því, hvort þetta ákvæði undanþiggi aðaláfrýjanda frá ábyrgð á því að farmurinn glataðist í vopnuðu ráni á bílastæði við hraðbrautina A1 á Ítalíu aðfararnótt 7. mars 2005.

Áður en gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta fyrir héraðsdómi var í bréfaskiptum milli aðila komin fram staðhæfing aðaláfrýjanda um að bifreiðinni hefði verið lagt á bifreiðastæði við þjónustumiðstöð í bænum Teano, sem nefnd er Teano Ovest í skjölum málsins. Í stefnu er þess ekki getið að gagnáfrýjandi mótmælti þessari staðhæfingu, eins og ástæða hefði verið til að gera, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, svo aðaláfrýjanda gæfist kostur á að afla frekari sönnunargagna um þetta atriði teldi hann þess þörf. Úrlausn hins áfrýjaða dóms um að leggja til grundvallar að ránið hafi átt sér stað á þessu bifreiðastæði verður því staðfest.

II.

Mál þetta var þingfest í héraði 16. febrúar 2006. Í stefnu til héraðsdóms reisti gagnáfrýjandi kröfu sína á því að aðaláfrýjanda bæri að sanna að skilyrði undanþágureglu 2. mgr. 17. gr. fyrrnefndrar CMR-samþykktar væru uppfyllt. Þetta hefði honum ekki tekist. Í stefnu gagnáfrýjanda í héraði kemur fram að hann telur að áfrýjanda hafi mátt vera ljóst að sú ákvörðun ökumanns flutningabifreiðarinnar „að stoppa á óvöktuðu bifreiðastæði í umrætt sinn“ hafi falið í sér umtalsverða hættu á tjóni. Aðaláfrýjanda hafi borið að sjá til þess að ekki yrði stöðvað við slíkar aðstæður.

Greinargerð aðaláfrýjanda var lögð fram í héraðsdómi 30. mars 2006. Þar var sýknukrafa hans meðal annars byggð á því að umrætt bifreiðastæði væri talið öruggt og mælt væri með því að vöruflutningabifreiðar notuðu það á leið sinni um Ítalíu. Taldi aðaláfrýjandi að ökumaðurinn hefði gætt alls þess öryggis sem unnt hefði verið að krefjast af honum. Yrði að leggja sönnunarbyrði á gagnáfrýjanda fyrir því að aðaláfrýjanda hafi borið að gera einhverjar aðrar ráðstafanir til að koma í veg fyrir vopnað rán. Í þessu sambandi vísaði hann til lista yfir bifreiðastæði fyrir vöruflutningabifreiðar á Ítalíu sem hann lagði fram með greinargerð sinni. Listi þessi er útgefin af ANIA, ítölskum vátryggjendasamtökum, og hefur samkvæmt formála sínum að geyma skrá um helstu vöktuð bifreiðastæði (Guarded parking areas) sem merkt eru P og áningastæði (Stop Area) sem merkt eru SA á Ítalíu. Á stæðum merktum P séu varðmenn, þau séu afgirt og vöktuð með rafrænum hætti. Stæði merkt SA séu ekki alltaf afgirt en þar sé unnt að stöðva bifreiðar um alllangan tíma. Á listanum er stæðið við Teano Ovest merkt SA.

Auk leiðbeininganna lagði aðaláfrýjandi fram yfirlit yfir öll bílastæði meðfram A1 hraðbrautinni allt frá Milano í norðri og að Napoli í suðri. Í greinargerð sinni í héraði benti aðaláfrýjandi á að samkvæmt þessum gögnum sé ekkert stæði að finna merkt P sem beint útskot frá A1 hraðbrautinni á milli Rómar og Napoli. Framangreindur listi frá ANIA sýnir hins vegar að eitt stæði merkt P er við Caserta, tvö við Napoli og að minnsta kosti þrjú við Róm.

Í greinargerð sinni til Hæstaréttar byggir gagnáfrýjandi á því að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að ekki hafi verið vöktuð bifreiðastæði í nágrenni við afhendingarstað farmsins sem hann hefði getað notað.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti upplýsti lögmaður gagnáfrýjanda að höfð hefði verið uppi sú málsástæða við munnlegan málflutning í héraði að stöðva hefði átt bifreiðina á vöktuðu bifreiðastæði. Þessu var ekki mótmælt af hálfu aðaláfrýjanda. Fyrir Hæstarétti benti gagnáfrýjandi einnig sérstaklega á þrjú stæði á lista ANIA, sem aðaláfrýjandi lagði fram í héraði, tvö við Napoli og eitt við Caserta, sem öll væru vöktuð og ökumaðurinn hefði getað notað þó að þau væru ekki tilgreind á listanum meðal stæða sem eru beint útskot frá A1 hraðbrautinni. Aðspurður gat lögmaður gagnáfrýjanda ekki svarað því hvort bent hefði verið á þessi tilteknu stæði við málflutning í héraði þar sem hann myndi það ekki. Hið sama gilti um lögmann aðaláfrýjanda. Gagnáfrýjandi áréttaði að málið snerist aðeins að þessu leyti um val á bifreiðastæði en ekki um annað eins og þann möguleika að senda vopnaða verði með bifreiðinni til að tryggja öryggi hennar, en þetta atriði er nefnt í hinum áfrýjaða dómi.

III.

Fallast má á með gagnáfrýjanda að í 17. gr. CMR-samþykktarinnar sé að finna stranga ábyrgðarreglu og hvíli sönnunarbyrði á aðaláfrýjanda um að undanþáguákvæði 2. mgr. greinarinnar eigi við.

Fram er komið að það sé þekkt meðal atvinnubifreiðastjóra sem vinna við flutninga á Ítalíu að töluverð hætta sé á vopnuðum ránum á förmum flutningabíla á ákveðnum svæðum Ítalíu þar á meðal því svæði er liggur norður af Napoli. Hefur af þessu tilefni verið komið upp vöktuðum bílastæðum fyrir flutningabifreiðar á Ítalíu.

Óumdeilt er að bifreiðastjóra þeim, sem flutti saltfiskfarminn, höfðu ekki verið gefin sérstök fyrirmæli af hálfu farmflytjanda að nota vöktuð bifreiðastæði heldur var bifreiðastjóranum látið eftir að velja þau bifreiðastæði þar sem hann hvíldist.

Fram kemur í skoðunarskýrslu Gastaldi International S.r.l. 23. janúar 2006 að það sé vel þekkt hjá atvinnubifreiðastjórum sem annist flutninga að mikil hætta sé á ránum á bifreiðastæðinu Teano Ovest og þá sérstaklega að næturlægi og því stöðvi þeir þar ekki. Þó sé ekki við því að búast að erlendum bifreiðastjórum sé kunn þessi hætta.

Að þessu athuguðu verður að leggja til grundvallar að hið óvaktaða bifreiðastæði Teano Ovest sé ekki eins öruggt og vöktuð bifreiðastæði, sem getið er um í lista þeim frá ANIA, er aðaláfrýjandi lagði fram. Hefur aðaláfrýjandi þannig ekki sannað að tjónið hafi orsakast af atvikum sem farmflytjandi gat ekki komist undan eða af afleiðingum þeirra sem hann gat ekki hindrað, sbr. 2. mgr. 17. gr. svonefndrar CMR-samþykktar.

Aðaláfrýjandi hefur ekki leitt rök að því að skilyrði séu til að lækka bótakröfu gagnáfrýjanda. Ákvæði hins áfrýjaða héraðsdóms um vexti er staðfest.

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Samkvæmt úrslitum málsins verður aðaláfrýjandi með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, Hf. Eimskipafélag Íslands, greiði gagnáfrýjanda, Tryggingamiðstöðinni hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.