816/2015

G höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu á skatti sem honum var gert að greiða samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XIV í lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Með ákvæðinu var mælt fyrir um að við álagningu gjalda árin 2012 og 2013 skyldu lífeyrissjóðir og aðrir tilgreindir sjóðir greiða sérstakan skatt í ríkissjóð sem skyldi vera 0,0814% af hreinni eign sjóðanna til greiðslu lífeyris í lok næstliðins árs. G reisti kröfu sína á því að skattlagningin hefði komið með ólíkum hætti niður á lífeyrissjóðum eftir því hvort um fastiðgjaldasjóði eða fastréttindasjóði væri að ræða og þar með sjóðfélögum þeirra. Taldi hann að skattlagningin samrýmdist ekki jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem hún hefði brotið gegn 1. mgr. 72. gr. og 2. mgr. 77. gr. hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvorki lægi fyrir að skatturinn, sem einungis hafði verið heimtur á árinu 2012, hefði í raun leitt til skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í G eða öðrum fastiðgjaldasjóðum, né skert möguleika þeirra til þess að auka réttindi sjóðfélaga síðar. Mismunandi staða lífeyrissjóðanna hefði því ekki haft verulega þýðingu þegar afleiðingar skattlagningarinnar væru metnar. Með hliðsjón af markmiði skattlagningarinnar, hversu lágt skatthlutfallið var og að skattheimtunni hefði upphaflega einungis ætlað að standa í tvö ár var talið að málefnalegar ástæður hefðu legið að baki því að leggja skattinn jafnvel þótt staða lífeyrissjóða væri mismunandi að því er varðaði ábyrgð á skuldbindingum þeirra. Loks var ekki fallist á með G að Í hefði með undirritun nánar tilgreinds minnisblaðs og viðauka við það skuldbundið sig til þess að afnema skattlagninguna og endurgreiða þann skatt sem þá hafði verið greiddur enda hefði þurft til þess lagaheimild. Var Í sýknað af kröfu G.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. desember 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 213.925.559 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 13. janúar 2012 til 18. mars 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir uppkvaðningu héraðsdóms var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Áfrýjandi höfðaði málið til endurgreiðslu á skatti sem hann innti af hendi í tveimur hlutum á árinu 2012. Skattheimtan var reist á ákvæði til bráðabirgða XIV í lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem bætt var við þau með c. lið 3. gr. laga nr. 156/2011. Með þessu ákvæði var, að teknu tilliti til 6. töluliðs 4. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, mælt fyrir um að við álagningu gjalda árin 2012 og 2013 skyldu lífeyrissjóðir, sem starfræktir væru samkvæmt III. kafla laga nr. 129/1997 og aðrir tilgreindir sjóðir svo og lífeyrissjóðir sem störfuðu samkvæmt sérlögum, greiða sérstakan skatt í ríkissjóð. Skatturinn skyldi vera 0,0814% af hreinni eign sjóðanna til greiðslu lífeyris í lok næstliðins árs. Um álagningu og innheimtu gjaldsins skyldi fara samkvæmt ákvæðum X. til XIII. kafla laga nr. 90/2003 eftir því sem við ætti.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir aðdraganda þessarar skattlagningar, meðal annars viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, fjármálafyrirtækja og samtaka þeirra og Landssamtaka lífeyrissjóða og Íbúðalánasjóðs 3. desember 2010. Þar kom fram í 5. tölulið að ríkisstjórnin myndi í samstarfi við aðra sem yfirlýsinguna undirrituðu leita leiða til þess að fjármálafyrirtæki og ,,lífeyrissjóðir fjármagni nýja tegund tímabundinnar vaxtaniðurgreiðslu.“ Þar sem ekki náðist samkomulag um þátttöku lífeyrissjóðanna í fjármögnuninni var áðurnefndu ákvæði til bráðabirgða bætt við lög nr. 129/1997.

Áfrýjandi telur að skattlagningin hafi ekki samrýmst jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem hún hafi brotið gegn 1. mgr. 72. gr. og 2. mgr. 77. gr. hennar. Hann hefur þó ekki rökstutt sérstaklega með hvaða hætti skattlagningin hafi farið í bága við síðastnefnda ákvæðið og verður þess vegna ekki að því vikið frekar.

Í málatilbúnaði sínum gerir áfrýjandi grein fyrir því að í landinu séu tvö lögbundin ,,en ólík skyldusamtryggingar lífeyriskerfi“ launafólks. Annars vegar sé um að ræða svonefnda fastiðgjaldasjóði, sem séu án ábyrgðar launagreiðenda og beri sjálfir ábyrgð á lífeyrisskuldbindingum sínum, sbr. 23. gr. laga nr. 129/1997. Ef eignir þeirra lífeyrissjóða rýrni geti þurft að skerða þau lífeyrisréttindi sem sjóðfélagar þeirra njóta. Hins vegar séu svonefndir fastréttindasjóðir sem lofi sjóðfélögum sínum tilteknum réttindum og ábyrgist launagreiðendur, sem séu einkum ríkið og sveitarfélög, skuldbindingar þeirra sjóða.

Áfrýjandi telur það óumdeilanlegt að skattlagning sú sem fólst í bráðabirgðarákvæði XIV í lögum nr. 129/1997 hafi komið með ólíkum hætti niður á þeim tveimur flokkum lífeyrissjóða sem áður greinir og þar með sjóðfélögum þeirra. Það helgist af því að ábyrgð launagreiðenda á skuldbindingum fastréttindasjóða leiði til þess að réttindi sjóðfélaga skerðist ekki þótt sjóðirnir þurfi að standa skil á sköttum eins og þeim sem hér um ræðir. Á hinn bóginn sé greiðslugeta fastiðgjaldasjóðanna háð eignum þeirra og því geti slík skerðing á eignum, sem skattlagningin fól í sér, leitt til þess að takmarka þurfi lífeyrisréttindi sjóðfélaga.

II

Lagt verður til grundvallar við úrlausn málsins að staða lífeyrissjóða í landinu sé mismunandi að því leyti sem lýst hefur verið og að sú staðreynd geti skipt máli við skattlagningu eins og þá sem málið varðar. Meta verður hverju sinni hvort mismunur á stöðu skattaðila, sem sæta sömu skattlagningu, fari í bága við jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Hvorki liggur fyrir að skatturinn, sem einungis var heimtur á árinu 2012, hafi í raun leitt til skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga í áfrýjanda eða öðrum fastiðgjaldasjóðum, né skert möguleika þeirra til þess að auka réttindi sjóðfélaga síðar. Af því verður sú ályktun dregin að mismunandi staða lífeyrissjóðanna hafi ekki haft verulega þýðingu þegar afleiðingar skattlagningarinnar eru metnar.

Skatthlutfallið, 0,0814%, var lágt og í ljósi þess að skattheimtunni var upphaflega einungis ætlað að standa í tvö ár, 2012 og 2013, var hún ekki líkleg til þess að hafa teljandi áhrif á greiðslugetu fastiðgjaldasjóðanna.

Stjórnvöld töldu að vegna mikils skuldavanda margra einstaklinga í kjölfar efnahagsáfalla þeirra sem hér urðu haustið 2008 væri sérstök nauðsyn á skattlagningunni. Þá verður lagt til grundvallar að markmið þeirrar fjáröflunar stefnda sem skattlagningin fól í sér hafi verið að fjármagna að hluta sérstaka vaxtaniðurgreiðslu sem hafi verið liður í að bæta stöðu þeirra sem skulduðu mikið en væru eignalitlir. Rök eru fyrir því að bætt greiðslugeta skuldsettra einstaklinga komi lífeyrissjóðum, eins og öðrum sem veitt hafa lán til fasteignakaupa, til góða.

Framangreind atriði leiða til þeirrar niðurstöðu að það hafi verið málefnalegar ástæður að baki því að leggja á skatt þann sem málið varðar og á þann hátt sem gert var þótt staða lífeyrissjóða væri mismunandi að því er varðar ábyrgð á skuldbindingum þeirra. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að skattlagningin hafi ekki farið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.

Jafnframt verður með vísan til forsendna dómsins staðfest sú niðurstaða að skattlagningin hafi ekki farið í bága við 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar.

III

Áfrýjandi reisir kröfu sína einnig á þeirri málsástæðu að stefndi hafi með undirritun minnisblaðs 8. febrúar 2012 og viðauka við það sama dag skuldbundið sig til þess að afnema skattlagninguna og endurgreiða þann skatt sem þá hafði verið greiddur.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða að í skjölum þeim sem áfrýjandi tilgreinir hafi ekki falist sú skuldbinding sem hann heldur fram. Þótt áfrýjandi hafi sjálfur talið að í yfirlýsingu stefnda sem fram kom í skjölunum hafi verið að finna einhvers konar fyrirheit um endurgreiðslu álagðs skatts gat ekki falist í því bindandi loforð að lögum um greiðslu úr ríkissjóði. Til þess þurfti lagaheimild, sbr. 41. gr. stjórnarskrárinnar. Verður krafa áfrýjanda því ekki reist á loforði stefnda um greiðslu úr ríkissjóði.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Gildi – lífeyrissjóður, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.