538/2014

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A, sem þá var 12 ára gömul, með því að hafa farið með hönd undir sæng hennar þar sem hún lá í rúmi, fært fótleggi A í sundur, káfað á kynfærum hennar innan klæða og sett fingur inn í leggöng. Var brot X talið varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing hans ákveðin fangelsi í 15 mánuði, en fullnustu 12 mánaða af henni frestað og félli sá hluti niður að liðnum tveimur árum héldi X almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X gert að greiða A 600.000 krónur í skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða en refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð.

A krafðist þess í greinargerð fyrir Hæstarétti að ákærða yrði gert að greiða sér 800.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Við munnlegan flutning málsins hér fyrir dómi varð útivist af hennar hálfu og verður því að líta svo á að hún krefjist þess að ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu hennar verði staðfest.

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir að hafa brotið gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa að kvöldi 12. mars 2012 farið með hönd undir sæng A, fæddrar 1999, þar sem hún hafi legið í rúmi, fært fótleggi hennar í sundur, káfað á kynfærum hennar innan klæða og sett fingur inn í leggöng hennar. Svo sem nánar greinir í dóminum eiga þessi atvik að hafa gerst í vistarverum, sem ákærði hafði ásamt sambúðarkonu sinni og dóttur til umráða á heimili A, móður hennar og stjúpföður. Hafi A legið í rúmi með dóttur ákærða, sem fædd er 2002, en þær eru systradætur. Samkvæmt gögnum málsins kom dóttir ákærða 20. mars 2012 í könnunarviðtal í Barnahúsi. Í minnisblaði um það viðtal var haft eftir henni að hún hafi ekki tekið eftir „einhverju óeðlilegu“ þegar A lá í rúmi með henni að kvöldi 12. sama mánaðar á meðan ákærði var staddur með þeim inni í herbergi. Hún kannaðist heldur ekki við að A hafi greint sér sama kvöld frá ætlaðri háttsemi ákærða, svo sem A hefur borið. Skýrsla var ekki tekin af dóttur ákærða við rannsókn málsins eða meðferð þess fyrir dómi og getur það ekkert vægi haft, sem móðir hennar kvað í framburði sínum fyrir dómi að hún hafi síðar sagt sér. Verður því að leggja til grundvallar að hvorki hafi dóttir ákærða orðið vör við ætlaða háttsemi hans né hafi A sagt henni frá atvikum í framhaldi af því að þau hefðu gerst. Þetta fær því á hinn bóginn ekki breytt að hinn áfrýjaði dómur verður staðfestur með vísan til forsendna hans að öðru leyti.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ákærða, þar með talin málsvarnarlaun verjanda hans og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Það athugast að í 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er mælt fyrir um að dómur skuli reistur á sönnunargögnum, sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Af þessari meginreglu leiðir að því aðeins á að vísa í dómi til skýrslna ákærða eða vitna hjá lögreglu að þess sé þörf, svo sem vegna ósamræmis milli þess sem þar kom fram og framburðar fyrir dómi. Á þeim grunni var ástæða til að rekja efni skýrslna, sem ákærði gaf hjá lögreglu, eins og gert var í hinum áfrýjaða dómi. Á hinn bóginn var ekki slíkt tilefni til að greina þar jafnframt frá efni lögregluskýrslna sex vitna, sem öll komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 737.731 krónu, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 627.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 62.750 krónur.

Sératkvæði

Ó-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttardómara

Í héraði var ákærða gefið að sök að hafa tvisvar sinnum framið kynferðisbrot gegn stúlkunni A. Annars vegar 22. janúar 2012 með því að hafa káfað á stúlkunni utan klæða og reynt að káfa á henni innan klæða. Hins vegar 12. mars 2012 með því að hafa farið með hendur undir sæng hjá stúlkunni þar sem hún lá og káfað á brjóstum hennar og rassi utan klæða, fært fótleggi hennar í sundur, káfað á kynfærum hennar innan klæða og potað fingri inn í leggöngin. Með dómi héraðsdóms var ákærði sýknaður hvað varðar atvik 22. janúar 2012. Á hinn bóginn var hann sakfelldur fyrir að hafa 12. mars 2012 farið með hendur undir sæng hjá stúlkunni þar sem hún lá, fært fótleggi hennar í sundur, káfað á kynfærum hennar innan klæða og potað fingri í leggöng hennar, en sýknaður af öðrum atriðum á þeim grunni að framburður stúlkunnar hafi verið óskýr um þau. Hefur ákæruvaldið ekki krafist endurskoðunar á þessum niðurstöðum héraðsdóms.

Þrátt fyrir að framburður A sé að hluta til ekki í fullu samræmi, eins og nánar greinir í héraðsdómi, verður ekki vefengd sú niðurstaða dómsins að framburður hennar sé trúverðugur og fái stoð í framburði vina hennar, fjölskyldu og sérfræðinga. Hins vegar skortir nokkuð á rökstuðning fyrir því mati héraðsdóms að framburður ákærða hafi verið óstöðugur og skýringar ákærða á misræmi í framburði hafi verið ótrúverðugar. Atvikin 12. mars 2012 sem ákært er vegna áttu sér stað í herbergi dóttur ákærða, sem þar var stödd ásamt honum og A. Ég er samþykkur niðurstöðu meirihluta dómenda að ekkert vægi hafi við mat á sönnun það sem móðir B kvað í framburði sínum fyrir dómi B hafa sagt sér. Þá er ég samþykkur meirihlutanum um að leggja verði til grundvallar að B hafi hvorki orðið vör við ætlaða háttsemi ákærða né að A hafi sagt henni frá atvikum í framhaldi af þeim. Þá verður ekki fallist á með héraðsdómi að skýrslur ákærða hjá lögreglu skuli hafa áhrif til sakfellingar hans. Að frátöldu símtali lögreglu við ákærða 16. mars 2012, þar sem ákærði lýsti yfir afstöðu sinni til sakarefnisins, samkvæmt skýrslu lögreglu er bar yfirskriftina „kynning á framkominn kæru - afstaða til tilnefningar verjanda“, hafði lögregla ekki samband við ákærða fyrr en 7. september 2012 eða um sex mánuðum eftir atvikið. Var þá tekin af honum stutt skýrsla. Loks tók lögregla skýrslu af ákærða 11. nóvember sama ár þar sem hann var spurður tiltekinna spurninga um málsatvik. Bera gögn málsins ekki annað með sér en að ákærði hafi svarað spurningum lögreglu. Samkvæmt reglum sakamálaréttarfars, sem fram koma í 2. mgr. 64. gr. og 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, er sakborningi hvorki hjá lögreglu né fyrir dómi skylt að svara spurningum um refsiverða hegðun sem honum er gefin að sök. Verður ekki séð að ákærði, sem staðfastlega hefur neitað sök við alla meðferð málsins, hafi verið sérstaklega spurður hjá lögreglu um þau atriði sem hann svo fyrst lýsti ítarlega fyrir dómi 14. apríl 2014. Samkvæmt framansögðu ber að una við þá skýringu ákærða fyrir dómi á ítarlegum framburði hans þar að hann hafi þá verið búinn að kynna sér gögn málsins og á grundvelli þeirra reynt að rifja upp atvik eins og hann taldi sér vera unnt. Loks verður ekki látið skipta máli, eins og helst má ráða af héraðsdómi, við mat á trúverðugleika framburðar ákærða honum í óhag hvort fyrrverandi sambúðarkona hans kannist við að ákærði hafi haft það fyrir sið að bursta tennur og þvo sér um hendur fyrir svefn.

Þrátt fyrir framangreint tel ég ekki þörf á að vísa málinu heim í hérað til nýrrar meðferðar samkvæmt 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Í því sambandi ber einkum að líta til þess að ákærði, A og B eru ein til frásagnar um sjálf atvikin 12. mars 2012 er máli skipta. Er A sú eina af þeim þremur sem ber um brot ákærða. Í því ljósi eru önnur gögn málsins ekki óyggjandi um sekt ákærða. Samkvæmt 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt sakbornings og atvik er telja má honum í óhag og er gerð sú krafa að komin sé fram í máli nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, um hvert það atriði sem varðar sekt sakbornings. Samkvæmt öllu framansögðu tel ég að slíkur vafi sé uppi um sönnun á háttsemi ákærða 12. mars 2012 að ekki eigi að koma til sakfellingar eftir reglum sakamálaréttarfars. Í samræmi við þetta verði einnig að vísa einkaréttarkröfu frá héraðsdómi og fella málskostnað á ríkissjóð.