243/2008

K krafðist greiðslu peningaláns sem F hafði fengið að láni með yfirdrætti á tékkareikningi á grundvelli samnings sem aðilar gerðu í september 1988. Fyrir Hæstarétti héldu F og S því fram að ekki hefðu verið skilyrði til endurskráningar F í hlutafélagaskrá en félagið var afskráð úr hlutafélagaskrá í mars 2007. Samkvæmt vottorði fyrirtækjaskrár 8. desember 2008, um skráningu félagsins, uppfyllti það skilyrði til að geta átt aðild að dómsmáli samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga 138/1994. Talið var að F og S hefðu ekki fært haldbær rök fyrir því að endurskráning félagsins hefði verið óheimil. K byggði kröfu sína á reikningsyfirlitum þar sem skráðar voru færslur um inn- og útborganir af umræddum reikningi árin 1999 og 2000. S og F byggðu sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa K væri fyrnd. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast slíkar kröfur á 10 árum og var því ekki fallist á þessa málsástæðu S og F. Þá byggðu S og F á því að K hefði ekki sent þeim mánaðarlegt reikningsyfirlit varðandi tékkareikninginn. Í málinu lá fyrir að K hefði sent reikningsyfirlit á starfsstöð F og óumdeilt var að F hefði ekki tilkynnt K um nýtt heimilisfang sem senda ætti reikningsyfirlit til eftir að hlutafélagið hætti starfsemi. Samkvæmt þessu var það talið á áhættu F og S að þeim hefðu ekki borist reikningsyfirlitin. Þá mótmæltu F og S að K gæti byggt málssókn sína á reikningsyfirlitum í stað þess að leggja fram frumgögn. Í ljósi þess að F og S höfðu ekki með afdráttarlausum hætti byggt vörn sína á þeirri málsástæðu að tilteknar færslur væru rangar var málið ekki talið þannig vaxið að sérstakt tilefni hefði verið fyrir K að leggja fram slík gögn. F og S bentu á að í mars 2001 hefði tiltekin fjárhæð verið lög inn á reikning þeirra hjá K og sama dag hefði K tekið fjárhæðina út af reikningi félagsins án útskýringa. Varakrafa F og S byggðist á því að krafa K yrði lækkuð sem fjárhæðinni næmi. Þar sem K lagði ekki fram gögn sem sýndu hvernig þessum fjármunum hefði verið varið þrátt fyrir áskorun F og S var fallist á varakröfu þeirra. Samkvæmt þessu voru F og S dæmdir til greiðslu skuldarinnar að frádreginni umræddri fjárhæð sem K tók út af reikningi F í mars 2001.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 30. apríl 2008. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð um 2.342.530 krónur. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Kröfu stefnda á hendur áfrýjanda, Sláturfélaginu Ferskum afurðum ehf., var vísað frá Hæstarétti með dómi 13. september 2007 í máli nr. 38/2007 þar sem félagið var ekki talið hafa aðildarhæfi samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en félagið hafði 7. mars 2007 verið afskráð úr hlutafélagaskrá á grundvelli 83. gr. sömu laga. Samkvæmt gögnum málsins mun félagið hafa verið skráð á nýjan leik í hlutafélagaskrá. Áfrýjendur halda því fram að ekki hafi verið skilyrði til endurskráningar þess samkvæmt 3. mgr. 83. gr. sömu laga.

Samkvæmt vottorði úr fyrirtækjaskrá 8. desember 2008 er félagið nú skráð í hlutafélagaskrá og uppfyllir það því skilyrði til að geta átt aðild að dómsmáli, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994. Áfrýjendur hafa ekki fært haldbær rök fyrir þeirri staðhæfingu sinni að óheimilt hafi verið að endurskrá Sláturfélagið Ferskar afurðir ehf. í hlutafélagaskrá á grundvelli 3. mgr. 83. gr. laga nr. 138/1994.

Stefndi hefur upplýst að Sparisjóður Húnaþings og Stranda og Sparisjóðurinn í Keflavík hafi ásamt fleiri sparisjóðum runnið saman og séu þeir nú reiknir saman undir heitinu Sparisjóðurinn í Keflavík, sem taki við aðild málsins.

II

Krafa stefnda, sem tekin var til greina í hinum áfrýjaða dómi, er á því byggð að áfrýjandi, Sláturfélagið Ferskar afurðir ehf., hafi ekki staðið í skilum með greiðslu peningaláns sem það hafi fengið hjá stefnda með yfirdrætti á tékkareikningi á grundvelli samnings sem það gerði við stefnda 13. september 1988. Stefndi hefur upplýst að hlutafélagið hafi einnig haft rafrænan aðgang að þessum reikningi í heimabanka sínum. Þá hafa áfrýjendur upplýst að í ákveðnum tilvikum hafi prókúruhafi félagsins farið á starfsstöð stefnda með ákveðinn lista af kröfum á félagið sem stefndi hafi verið beðinn um að greiða út af reikningnum.

Stefndi byggir kröfu sína á reikningsyfirlitum þar sem skráðar eru færslur um inn- og útborganir af umræddum reikningi árin 1999 og 2000. Af hálfu stefnda er á það bent að 31. desember 2000 hafi skuldin á umræddum reikningi verið 9.368.240,31 krónur. Inn í þeirri fjárhæð séu allar innborganir og útborganir ásamt kostnaði sem til féll vegna reikningsins á árunum 1999 og 2000. Stefndi skýrir kröfu sína svo að þessi kostnaður hafi verið felldur niður. Þannig séu felldar niður 321.283,77 krónur vegna vaxta, þjónustugjalda og annars kostnaðar árið 1999 og 1.184.536,57 krónur vegna sambærilegra kostnaðarliða árið 2000. Samtals séu því felldar niður 1.505.820 krónur og nemi stefnufjárhæðin því 7.862.420 krónum.

Áfrýjendur byggja sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa stefnda sé fyrnd. Krafa stefnda á hendur áfrýjanda, Sláturfélaginu Ferskum afurðum ehf., er vegna peningaláns en slíkar kröfur fyrnast á 10 árum samkvæmt 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Verður því ekki fallist á þessa málsástæðu áfrýjenda.

Áfrýjendur bera einnig fyrir sig að stefndi hafi ekki sent þeim mánaðarleg reikningsyfirlit varðandi tékkareikninginn. Fyrir liggur að stefndi sendi reikningsyfirlit á starfsstöð Sláturfélagsins Ferskra afurða ehf. Óumdeilt er að áfrýjendur tilkynntu stefnda ekki um nýtt heimilisfang sem senda bæri reikningsyfirlit til eftir að hlutafélagið hætti starfsemi sinni. Það var því á áhættu áfrýjenda að þeim bárust ekki reikningsyfirlit.

Áfrýjendur mótmæla því að stefndi geti byggt málsókn sína á reikningsyfirlitum í stað þess að leggja fram þau frumgögn sem færslur á þau eru byggðar á. Í ljósi þess að áfrýjendur hafa ekki með afdráttarlausum hætti byggt vörn sína á þeirri málsástæðu að tilteknar færslur í framlögðum reikningsyfirlitum séu rangar er málið ekki þannig vaxið að sérstakt tilefni hafi verið fyrir stefnda til að leggja fram slík gögn. Í greinargerð í héraði bentu áfrýjendur hins vegar á að 14. mars 2001 hefði verið greitt inn á reikning Sláturfélagsins Ferskra afurða ehf. 2.342.530 krónur. Sama dag hefði stefndi tekið fjárhæðina út af reikningi félagsins án þess að grein hefði verið gerð fyrir því hvernig henni hefði verið ráðstafað. Kröfðust áfrýjendur þess að krafa stefnda yrði lækkuð sem fjárhæðinni næmi. Fyrir Hæstarétti er varakrafa áfrýjenda byggð á þessum grunni. Stefndi hefur ekki lagt fram gögn sem sýna hvernig þessum fjármunum var varið. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var af hans hálfu staðhæft að fjárhæðin hefði verið notuð til greiðslu á víxilskuld áfrýjandans Sláturfélagsins Ferskra afurða ehf. Þar sem stefndi hefur ekki fært fram gögn um ráðstöfun umræddrar fjárhæðar þrátt fyrir áskorun áfrýjenda verður fallist á varakröfu þeirra. Krafa stefnda um staðfestingu veðréttar fyrir hinni tildæmdu kröfu verður tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði segir.

Samkvæmt úrslitum málsins verða áfrýjendur með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 dæmdir til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sláturfélagið Ferskar afurðir ehf., greiði stefnda, Sparisjóðnum í Keflavík, 5.519.890 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. nóvember 2007 til greiðsludags.

Staðfestur er 1. veðréttur í fasteign áfrýjanda, S-kk-ef L-kk-ef J-kk-ef, að Lindarbrekku, Laugarbakka, Ytri Torfustaðahreppi, nú Smáragrund 6, Laugarbakka, Húnaþingi vestra, samkvæmt tryggingabréfi útgefnu 30. september 1996, fyrir framangreindri fjárhæð auk tildæmdra dráttarvaxta.

Áfrýjendur greiði stefnda óskipt samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.