191/2005

H varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi árið 1998 og krafði V hf. um greiðslu bóta. Snerist ágreiningurinn einungis um uppgjör tjónsbóta en ekki bótaskyldu félagsins. Ekki var talið að H hefði sýnt fram á að hún hefði orðið fyrir fjártjóni vegna tímabundins atvinnutjóns. Þá var ekki talið að skilyrði væru uppfyllt til að beita annarri tekjuviðmiðun við útreikning bóta fyrir varanlega örorku en þeirri, sem kveðið hafði verið á um í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og ákvæðið hljóðaði eftir að því var breytt með lögum nr. 42/1996. Ekki var heldur fallist á að aðstæður H hefðu verið með þeim hætti að þágildandi 2. mgr. 9. gr. sömu laga yrði beitt við ákvörðun bóta til hennar fyrir varanlega örorku. Að lokum höfðu ekki verið lögð fram nein gögn til stuðnings kröfu hennar um bætur fyrir annað fjártjón. Var V hf. því sýknað af öllum kröfum H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. maí 2005 og krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 10.528.738 krónur, en til vara 7.357.242 krónur, með 2% ársvöxtum frá 5. júní 1998 til 19. ágúst 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá degi til greiðsludags. Til frádráttar komi greiðsla stefnda á 2.938.550 krónum. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Áfrýjandi lenti í umferðarslysi 5. júní 1998 og hlaut af því líkamstjón, sem nánar er lýst í héraðsdómi. Bótaskylda stefnda er óumdeild, en ágreiningur er um uppgjör tjónsbóta. Stefndi greiddi 4. október 2004 áfrýjanda 92.500 krónur í þjáningabætur, 1.199.750 krónur fyrir varanlegan miska og 2.714.766 krónur fyrir varanlega örorku auk vaxta og lögmannskostnaðar. Áfrýjandi tók við greiðslunni „með fyrirvara um alla þætti uppgjörs.“ Höfðaði hún málið 28. desember 2004 til heimtu bóta fyrir tímabundið atvinnutjón, varanlega örorku umfram það sem greitt var 4. október 2004, og annað fjártjón og sjúkrakostnað, allt eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Ekki er í málinu krafist bóta fyrir þjáningar eða varanlegan miska umfram það, sem áður var greitt.

II.

Áfrýjandi hefur engum gögnum stutt að hún hafi orðið fyrir fjártjóni vegna tímabundins atvinnutjóns. Í stefnu til héraðsdóms segir um þennan kröfulið að rétt sé „að hafa til hliðsjónar að stefnandi sinnti að jafnaði heimilisstörfum á heimili sínu en gat það ekki mánuðina eftir slysið.“ Sjálfstæð krafa um bætur vegna heimilisstarfa er þó ekki höfð uppi í málinu, en í kröfugerð að öðru leyti sýnist á því byggt að áfrýjandi hafi verið í fullu starfi við öflun tekna. Tjón samkvæmt þessum lið er ósannað. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður stefndi sýknaður af kröfulið um bætur fyrir tímabundið tekjutap.

Fram er komið að áfrýjandi starfaði við rekstur félagsins O.I. snyrtivara ehf., sem hún átti sjálf að níu tíundu hlutum, en að öðru leyti var það í eigu eiginmanns hennar á slysdegi. Starfstöð félagsins mun hafa verið á heimili áfrýjanda og reksturinn falist í kaupum og sölu á snyrtivörum. Ársreikningar félagsins fyrir árin 1994 til 1998 og skattframtöl áfrýjanda 1985 til 2002 eru meðal gagna málsins. Telur áfrýjandi að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku fái ekki staðist að leggja til grundvallar uppgjöri árslaun hennar á næstliðnu ári fyrir þann dag er tjón varð, sbr. þágildandi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og þeim var breytt með lögum nr. 42/1996, en á því ári hafi laun hennar verið mjög lág. Eins og skattframtölin sýni hafi tekjur hennar verið sveiflukenndar á þeim árum, sem þau taki til, og flest árin verið mun hærri en árið fyrir slysdag. Telur áfrýjandi að ákveða eigi viðmiðunarlaun hennar til uppgjörs á bótum á grundvelli reglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en ákvæðið eigi við um aðstæður hennar. Er samkvæmt því aðallega krafist að tekið verði mið af meðaltekjum iðnaðarmanna við ákvörðun bóta, en til vara tekjum hennar eins og þær voru að meðaltali árin 1988 til 1995.

Samkvæmt ársreikningum varð tap á rekstri O.I. snyrtivara ehf. þrjú ár af þeim fimm, sem þeir taka til, og skattframtöl áfrýjanda bera með sér að laun hennar úr þessum rekstri lækkuðu árlega frá 1992, en 1996, 1997 og 1998 voru þau hin sömu eða 960.000 krónur hvert ár. Að þessu virtu hefur áfrýjandi engum stoðum skotið undir það að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi árið fyrir þann dag er tjón varð, sem stutt geti að annar mælikvarði en tekjur hennar á þeim tíma gefi réttari mynd af þeim tekjum, sem ætla mætti að hún hefði haft ef tjónsatburður hefði ekki orðið. Tekjuviðmiðun við meðallaun iðnaðarmanna er jafnframt haldlaus. Verður samkvæmt þessu hafnað að beita beri annarri tekjuviðmiðun en þeirri, sem kveðið var á um í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við uppgjör bóta til áfrýjanda fyrir varanlega örorku.

Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hljóðaði á slysdegi, skyldi lækka bætur fyrir varanlega örorku fyrir hvert ár eftir 26 ára aldur tjónþolans og hækkaði hlutfall frádráttar með tilteknum hætti til 70 ára aldurs. Áfrýjandi var 62 ára gömul á slysdegi og við bótauppgjör 4. október 2004 dró stefndi 68% frá kröfu hennar í samræmi við framangreint ákvæði skaðabótalaga. Áfrýjandi krefst þess að bætur fyrir varanlega örorku lækki um 50% en ekki 68% og vísar um það til þágildandi ákvæðis í 2. mgr. 9. gr. skaðabótalaga, sem hún telur eiga hér við. Síðastnefnt ákvæði var undantekningarregla, sem kom til álita að beita þegar tjónþoli var kominn nærri eða fram yfir 70 ára aldursmörkin þegar tjónsatvik varð og líkur bentu að öðru leyti til að hann hefði haldið áfram störfum eftir 70 ára aldur, hefði tjón ekki orðið. Áfrýjandi hafði hvorki á slysdegi náð þeim aldri, sem hér skiptir máli, né gekk rekstur fyrirtækis hennar síðustu árin fyrir slysið með þeim hætti að líklegt verði talið að hún hefði haft atvinnu við það eftir 70 ára aldur. Verður að því virtu ekki fallist á að ákvæðinu verði beitt við ákvörðun bóta til áfrýjanda fyrir varanlega örorku.

Kröfuliður áfrýjanda um bætur fyrir annað fjártjón og sjúkrakostnað er engum gögnum studdur. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um hann því staðfest.

Samkvæmt öllu framanröktu verður niðurstaða héraðsdóms staðfest, þar á meðal um málskostnað og gjafsóknarkostnað áfrýjanda. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, H-kvk-ef K-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.