551/2008

X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hótað og veist að starfsmönnum félagsmálayfirvalda, sem höfðu málefni fjölskyldu X til meðferðar. Þá var X einnig sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. sömu laga með því að hafa hótað barnsmóður sinni. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til eðlis brotanna og fjölda þeirra og að með þeim rauf hann skilorð eldra dóms. Með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í 10 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 16. september 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða, en að refsing verði þyngd og ákærði dæmdur til greiðslu skaðabóta til B 600.000 krónur og C 200.000 krónur auk nánar tilgreindra vaxta og kostnaðar.

Ákærði krefst aðallega sýknu og frávísunar skaðabótakrafna frá héraðsdómi, en til vara skilorðsbindingar refsingar og lækkunar á skaðabótakröfum.

I

Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu að því er varðar ákæruliði 1, 3, 4, 6 og 7 verður staðfest með vísan til forsendna.

Eins og greinir í héraðsdómi játaði ákærði hjá lögreglu þá háttsemi sem lýst er í 2. lið ákæru. Lögreglumaður sá sem tók skýrsluna af ákærða staðfesti hana fyrir dómi og þegar hún var borin undir ákærða við aðalmeðferð málsins gaf hann ekki eðlilega skýringu á breyttum framburði sínum. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um þennan tölulið ákærunnar.

Í 5. ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa hótað félagsmálastjóra hjá Fjölskylduþjónustu [...] líkamsmeiðingum og lífláti í tveimur smáskilaboðum eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Skilaboðin voru send úr tölvu. Við rannsókn málsins var upplýst að IP tala þeirrar tölvu sem þau voru send frá tengdist opnu þráðlausu neti Orkuveitu [...]. Í skýrslu lögreglu um rannsóknina, sem staðfest var fyrir dómi, segir að það „gæti hvaða talva sem er loggað sig inn á þetta net og því ... ómögulegt að segja nákvæmlega hvaðan umrædd SMS-skilaboð voru send.“ Í skýrslu ákærða fyrir dómi kemur fram að hann hafi á þessum tíma ekki haft nettengingu á heimili sínu og því farið á bókasafnið eða [...] í þeim erindum. Ákærði kannast við að hafa, um tíu dögum áður en skilaboðin voru send, sett fram nánast samhljóða hótanir á spjallrás Barnalands þar sem hann átti í orðaskiptum við nokkra ónafngreinda aðila.

Vegna ágreinings ákærða við félagsmálayfirvöld vaknaði þegar sá grunur að smáskilaboðin sem ákært er fyrir stöfuðu frá honum. Hann hefur hins vegar staðfastlega neitað að hafa sent þau. Ekki er unnt að staðreyna frá hvaða tölvu skilaboðin voru send og þar sem ýmsir höfðu séð þau orð sem ákærði lét falla á framangreindri spjallrás, þá verður ekki útilokað að einhver annar hafi tekið orðalagið upp eftir ákærða og sent þessi smáskilaboð. Aðstæður eru þannig að fleiri gætu hafa sent skilaboðin. Ákæruvaldinu hefur ekki tekist að sýna fram á það með þeim hætti að ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum að ákærði sé sendandinn, verður hann því sýknaður af þeirri háttsemi sem lýst er í 5. ákærulið með vísan til 1. mgr. 109. gr., sbr. 108. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

II

Sakarferli ákærða er rétt lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram var hann meðal annars dæmdur til skilorðsbundinnar refsingar fyrir almannahættubrot árið 1993, sem því fólki sem hann hótaði var kunnugt um. Um miðjan febrúar árið 2006 var ákærði dæmdur fyrir líkamsárás og hlaut þriggja mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm. Hið fyrsta þeirra brota sem hann er nú sakfelldur fyrir var framið stuttu síðar og rauf hann þar með skilorðið.

Ákærði er nú sakfelldur fyrir fimm brot gegn valdstjórninni samkvæmt ákæruliðum 1, 2, 3, 4 og 7 og eru þau réttilega heimfærð til 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Markmið þessa ákvæðis er meðal annars að veita vernd þeim opinberu starfsmönnum sem eiga það sérstaklega á hættu að verða fyrir árásum eða óþægindum vegna þeirra verkefna sem þeir þurfa að sinna í starfi sínu. Ákærði er einnig sakfelldur samkvæmt ákæruliðum 3 og 6 fyrir tvö hótunarbrot sem beindust gegn fyrrum eiginkonu hans og barnsmóður og eru þau rétt heimfærð til 233. gr. almennra hegningarlaga.

Málefni fjölskyldu ákærða voru til meðferðar hjá félagsmálayfirvöldum þegar dóttur ákærða var komið í fóstur í lok apríl 2006. Þau brot sem ákærði er sakfelldur fyrir áttu sér stað á tímabilinu frá vori 2006 til miðs ágúst 2007. Eru þau að hans sögn tengd umgengnisrétti hans við dótturina. Vikið er í málinu að geðheilsu og vitsmunaþroska ákærða en engin læknisvottorð eða próf þar að lútandi eru í málsgögnum. Fyrr þann dag, sem fjallað er um í 6. ákærulið, hafði ákærði og fyrrum eiginkona hans deilt harkalega vegna eigna og hún brotið rúður í bifreið hans. Það atvik sem ákært er fyrir átti sér hins vegar stað mörgum klukkustundum síðar og lýsti ákærði því fyrir dómi að hann hefði áður en hann framdi verknaðinn setið úti í móa og hugleitt hvort hann ætti að gera þetta. Hann hefði verið búinn að segja konunni að hann gæti líka eyðilagt hennar dót. Hafi hann ætlað að sýna henni að hann stæði við það sem hann segði, en skemmdarverk framdi hann þó ekki. Verður ekki fallist á með héraðsdómi að skilyrði séu til að líta til heimildar 75. gr. almennra hegningarlaga til lækkunar á refsingu vegna þessa tilviks eða annarra sem ákært er fyrir.

Þegar litið er til þeirra atriða sem hér að framan hafa verið rakin, þar með talið eðlis brotanna og fjölda þeirra og til skilorðsrofs, en jafnframt höfð hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga, þá verður staðfest refsiákvörðun héraðsdóms.

III

Háttsemi ákærða hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir brotaþola B og C. B sagði upp starfi sínu og flutti búferlum með fjölskyldu sína. Bæði lýsa þau einkennum áfallastreitu. Miskabótakröfur beggja verða teknar til greina, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með vöxtum svo sem nánar greinir í dómsorði. Frávísun bótakröfu [...] frá héraðsdómi og lögmannskostnaður vegna bótakrafna voru ekki til umfjöllunar fyrir Hæstarétti.

Ákærði skal greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað, auk málsvarnarlauna skipaðs verjanda, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, en staðfest verða ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað í héraði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, X.

Ákærði greiði B 600.000 krónur í miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. janúar 2007 til 28. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði C 200.000 krónur í miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. janúar 2007 til 28. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, samtals 373.902 krónur, þar með talin málsvarnarlaun og ferðakostnað skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, G-kk-ef M. A-kk-ef héraðsdómslögmanns, 330.980 krónur.