338/2009

L, sem fram kom í málinu í þágu eigenda jarðarinnar Reykjahlíðar, og H o.fl., eigendur jarðarinnar Grímsstaða, deildu um merki þessara tveggja jarða í Skútustaðahreppi á svæði, sem nær frá Mývatni norður til fjalla. Í þinglesnum landamerkjabréfum fyrir jarðirnar frá árinu 1891 var merkjum á þessu svæði lýst svo að þau næðu frá kennileitinu Kvæk við Mývatn um Flatskalla og í há Skjólbrekku. Stóð deila aðila um hvar Flatskalli væri. Talið var að af gögnum, sem aðilarnir höfðu aflað, yrði ekki dregin ótvíræð ályktun um hvar staðsetja ætti Flatskalla. Á hinn bóginn væru í ljósi staðhátta þær líkur fyrir að krafa H o.fl., um merkin ætti við rök að styðjast að leggja yrði sönnunarbyrði á L um að F-kk-nf væri á þeim stað sem hann héldi fram. Sú sönnun hefði ekki tekist. Samkvæmt því var fallist á að merki jarðanna væru eins og H o.fl. kröfðust.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. júní 2009. Hann krefst þess „að viðurkennt verði að landamerki jarðanna Reykjahlíðar og Grímsstaða í Skútustaðahreppi liggi með eftirfarandi hætti frá há Skjólbrekku að Mývatni; úr vörðu á há Skjólbrekku um beina línu í vörðubrot á Flatskalla, vestan Fagraneshóla, með GPS-hnitið N 65°39' 539'' og V 16°57' 614'', og þaðan um beina línu í svonefndan Kvæk við Mývatn.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Dómendur gengu á vettvang með fulltrúum málsaðila 11. maí 2010.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi deila aðilar um merki milli jarðanna Reykjahlíðar og Grímsstaða í Skútustaðahreppi á svæði, sem nær frá Mývatni norður til fjalla, en stefndu eru eigendur síðarnefndu jarðarinnar og kemur áfrýjandi fram í málinu í þágu eigenda þeirrar fyrrnefndu í skjóli málsóknarumboðs. Í landamerkjabréfum fyrir jarðirnar, frá 8. apríl 1891 fyrir Reykjahlíð og 8. maí sama ár fyrir Grímsstaði, er merkjum á þessu svæði lýst svo að þau nái frá kennileitinu Kvæk við Mývatn um Flatskalla og í há Skjólbrekku. Í fyrrnefnda bréfinu segir að merkin liggi um merkivörðu austast á Flatskalla, en í því síðarnefnda er rætt um að þau fari um Flatskalla austast. Bæði bréfin voru undirrituð af eigendum þessara tveggja jarða og voru þau þinglesin í maí 1891 og júlí 1892. Í málinu er ekki ágreiningur um hvar merkin séu í Kvæk eða há Skjólbrekku, en á hinn bóginn stendur deila um hvar Flatskalli sé.

Af gögnum, sem aðilarnir hafa aflað, verður ekki dregin ótvíræð ályktun um hvar staðsetja eigi Flatskalla. Til þess verður á hinn bóginn að líta að þegar horft er til norðurs frá kennileitinu Kvæk á bökkum Mývatns sést vel til þess hóls, sem stefndu halda fram að melurinn Flatskalli sé á, og af þeim mel sést að sama skapi vel til vörðu í há Skjólbrekku. Frá Kvæk verður ekki séð til þess staðar, sem áfrýjandi heldur fram að sé Flatskalli, þótt þaðan sjáist vel til há Skjólbrekku. Þótt í merkjabréfunum sé ekki rætt um að merki séu í sjónhendingu milli staða verður að gæta að því að við gerð þeirra hlýtur eins og venjulegt var að hafa verið miðað við röð sýnilegra kennileita, sem rekja megi merkin eftir frá einum stað til annars, enda á þeim tíma ekki við aðra kosti að styðjast, svo sem uppdrætti eða hnitasetningu. Í þessu efni skiptir ekki síður máli að merkjabréfum jarðanna tveggja ber saman um að merki þeirra ráðist af fimm merkipunktum, þar á meðal þeim þremur sem áður er getið. Eins og stefndu hafa í málatilbúnaði sínum staðsett kennileitið Flatskalla virðist eftir endilöngum merkjunum myndast því sem næst bein lína, en sé tekið mið af þeim stað, sem áfrýjandi telur bera heitið Flatskalla, tækju merkin stefnu frá Kvæk til norðvesturs að Flatskalla og þaðan í norðaustur í há Skjólbrekku. Ekki verður séð að aðstæður í landslagi eða annað, sem fram hefur komið í málinu, hafi kallað á að merki vikju á þennan hátt frá beinni línu, svo sem almennt verður að teljast venjulegt. Enn verður að gæta að því að á þeim stað, sem stefndu halda fram að sé Flatskalli, er að finna vörðu, svo sem vísað var til í landamerkjabréfi Reykjahlíðar, en á staðnum, sem áfrýjandi heldur fram, er ekki vörðu að finna. Þegar þetta allt er virt verður að telja að þær líkur séu fyrir að krafa stefndu eigi við rök að styðjast, að leggja verði sönnunarbyrði á áfrýjanda um að Flatskalli sé á þeim stað sem hann heldur fram. Sú sönnun hefur ekki tekist. Samkvæmt því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennt er að merki milli jarðanna Grímsstaða og Reykjahlíðar í Skútustaðahreppi ráðist meðal annars af merkjavörðu austast á kennileitinu Flatskalla með hnitasetningu E594281 og N574976 (N 65°39' 31,604'' V 16°57' 01,744'').

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

Áfrýjandi, Landeigendur Reykjahlíðar ehf., greiði stefndu, H-kvk-þgf S-kvk-þgf, E-kvk-þgf S-kvk-þgf, G-kvk-þgf B-kvk-þgf, K-kk-þgf Þ. S-kk-þgf, H-kk-þgf A-kk-þgf og Þ-kvk-þgf E-kvk-þgf, samtals 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.