308/2007

J varð fyrir líkamsárás og leitaði á slysadeild vegna áverka. Maður sem grunaður var um verknaðinn var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og gerði J kröfu um greiðslu miskabóta. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 1999 var ákærði sýknaður þar sem sakir á hendur honum þóttu ósannaðar og bótakröfu J vísað frá dómi. Krafðist J þá greiðslu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, en var hafnað. J höfðaði þá mál þetta til heimtu skaðabóta. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að J hefði ekki sannað að rekja mætti áverka á mjóbaki sem hún hafði varanlegan miska og varanlega örorku af til líkamsárásarinnar. Kröfur um þjáningabætur og bætur fyrir annað fjártjón næðu ekki 100.000 króna lágmarki sem áskilið væri í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 69/1995. Sýknaði héraðsdómur því af kröfum J. Talið var að héraðsdómur hafi ekki tekið afstöðu til kröfu um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 1.000.000 krónur, en röksemdir þær sem færðar hafi verið fyrir þeirri kröfu hafi ekki tengst áverkum í mjóbaki. Þótti því ekki verða hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og vísa málinu heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 2007. Hún krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný, en til vara að stefnda verði gert að greiða sér 1.781.163 krónur með nánar tilteknum vöxtum frá 23. maí 1998 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins gaf áfrýjandi sig fram við lögreglu 23. maí 1998 til að kæra líkamsárás, sem hún kvaðst hafa orðið fyrir undangengna nótt utan við tiltekið veitingahús í Reykjavík. Hún hafði áður leitað á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur, þar sem hún lýsti fyrir lækni að dyravörður á veitingahúsinu hafi slegið hana í andlitið og hún vankast eða jafnvel misst meðvitund skamma stund, en í vottorði læknisins sagði að hún hafi komið á slysadeildina „vegna skurðar á enni, glóðarauga og verkja í baki.“ Áfrýjandi mun hafa greinst meðal annars með nefbrot, auk þess sem brotnað hafi upp úr öðru herðablaði. Að lokinni lögreglurannsókn var maður, sem lá undir grun um að vera valdur að áverkum áfrýjanda, ákærður 7. september 1999 fyrir að hafa brotið gegn ákvæði 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með líkamsárás á hendur henni, sem hafi haft þær afleiðingar að „hún hlaut skurð á enni, glóðarauga og brot á nefi“, svo sem sagði í ákæru. Í því máli gerði áfrýjandi kröfu um að ákærða yrði gert að greiða henni 500.000 krónur í miskabætur. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember sama ár var ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins með því að sakir á hendur honum þóttu ósannaðar, en bótakröfu áfrýjanda var vísað frá dómi. Þessum dómi var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

Að gengnum dómi í áðurnefndu máli leitaði áfrýjandi eftir greiðslu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota með bréfum 28. febrúar 2000 og 16. maí 2003 til bótanefndar, sem starfar samkvæmt ákvæðum IV. kafla þeirra laga. Meðal gagna, sem áfrýjandi lagði fyrir nefndina, var örorkumat 4. febrúar 2003, sem hún hafði aflað upp á sitt eindæmi. Í matinu var meðal annars greint frá efni áðurnefnds vottorðs um komu áfrýjanda á slysadeild 23. maí 1998, svo og vottorðs nafngreinds læknis, þar sem fram kom að hún hafi leitað til hans 11. mars 1999 vegna verkja í mjóbaki. Um heilsufarssögu hennar sagði í síðastnefndu vottorði að hún „lenti í slysi í maí '98, var hrint af dyraverði, fékk áverka og hefur kvartað um í bak.“ Í niðurstöðu örorkumatsins sagði að varanlegar afleiðingar áverka, sem áfrýjandi hafi hlotið í líkamsárásinni 23. maí 1998, „virðast nánast eingöngu verða bundnar við mjóbak.“ Á þeim grunni var henni metinn 5% varanlegur miski og jafn mikil varanleg örorka, en að auki var hún talin hafa verið veik í skilningi 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þann tíma, sem nefbrot var að gróa, eða í tvo mánuði. Bótanefndin tók afstöðu til kröfu áfrýjanda í ákvörðun 4. júlí 2003. Þar var vísað til þess að krafan tæki nánast eingöngu til áverka, sem ekki hafi verið lýst í fyrrnefndri ákæru 7. september 1999, en viðhlítandi sönnun skorti fyrir því að rekja mætti þá til líkamsárásar 23. maí 1998. Kröfu áfrýjanda um greiðslu var því hafnað.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 29. júní 2005 til heimtu skaðabóta á grundvelli laga nr. 69/1995, sem hún taldi bótanefnd hafa ranglega synjað sér um. Áfrýjandi sundurliðaði fjárhæðina, sem hún krafði stefnda um, á þann hátt að 57.600 krónur væru vegna þjáningabóta, 273.125 krónur vegna varanlegs miska og 300.438 krónur vegna varanlegrar örorku, en þessir þrír liðir voru reistir á niðurstöðum áðurnefnds örorkumats 4. febrúar 2003. Að auki krafðist áfrýjandi skaðabóta að fjárhæð 150.000 krónur vegna annars fjártjóns og 1.000.000 króna í miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga, en samtals nam krafa hennar þannig 1.781.163 krónum.

Í hinum áfrýjaða dómi var með ítarlegum röksemdum komist að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hefði ekki sannað að rekja mætti áverka á mjóbaki til líkamsárásar 23. maí 1998. Krafa hennar um þjáningabætur að fjárhæð 57.600 krónur hefði ekki sætt andmælum, en ekki yrði séð að krafa um bætur vegna annars fjártjóns, sem rekja mætti til líkamsárásarinnar, gæti numið hærri fjárhæð 42.400 krónum. Með því að áskilið væri í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 69/1995 að bætur greiddust ekki samkvæmt þeim nema höfuðstóll bótakröfu væri að lágmarki 100.000 krónur var stefndi sýknaður af kröfu áfrýjanda.

Í héraðsdómsstefnu sagði að fyrrnefndur kröfuliður áfrýjanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 1.000.000 krónur væri reistur á því hversu alvarleg og fólskuleg líkamsárásin á hendur henni 23. maí 1998 hafi verið. Hún hafi verið slegin í andlitið með krepptum hnefa og með slíku afli að hún hafi fallið í jörðina og vankast. Árásin hafi verið með öllu tilefnislaus og muni áfrýjandi bera einkenni hennar um ókomna framtíð. Þessar röksemdir, sem færðar voru fyrir rétti áfrýjanda til miskabóta, tengjast ekki áverkum á mjóbaki, sem henni var metinn varanlegur miski og varanleg örorka fyrir, og fólst því ekki höfnun á þessum kröfulið í þeirri niðurstöðu héraðsdóms að ósannað væri að þeir áverkar væru afleiðing líkamsárásarinnar. Til þessa kröfuliðar, sem var meira en helmingur höfuðstóls dómkröfu áfrýjanda, tók héraðsdómur ekki afstöðu á annan hátt. Vegna þessa er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar á ný.

Ákvörðun málskostnaðar og gjafsóknarkostnaðar í héraði verður að bíða nýs dóms í málinu, en rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti í þessum þætti málsins falli niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar á ný.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, J-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.