324/2013

K, A, B og S voru eigendur K ehf. í jöfnum hlutföllum, en félagið hafði veitingastaðarekstur með höndum. K ehf. var í viðskiptum við forvera L hf. og gaf m.a. út skuldabréf til L hf. á árinu 2006 og gengust K, A, B og S undir sjálfskuldarábyrgð gagnvart bankanum til tryggingar á skilvísri og skaðlausri greiðslu. Í desember 2009 seldi K ehf. veitingastaðarekstur sinn til B. Í samningi milli aðila um kaupin kom m.a. fram að B tæki yfir skuld K ehf. við L hf., sem var grundvölluð á fjórum skuldabréfum, þar á meðal skuldabréfinu sem deilt var um í málinu, samtals að fjárhæð um 36.000.000 krónur. Þá var einnig kveðið á um að B gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir 26.000.000 króna og að „kauptilboðshafar“ yrðu enn í ábyrgðum fyrir 10.000.000 króna. Voru sjálfskuldarábyrgðir þeirra samkvæmt öðrum skuldabréfum sem gefin höfðu verið út af K ehf. þannig felldar niður. Í tengslum við söluna rituðu K, A, B og S undir skjal hjá L hf. um skuldskeytingu sem „sjálfskuldarábyrgðaraðilar“. Í kjölfar þess að skuldabréfið fór í vanskil kröfðust K, A, B og S þess í bréfi til L hf. að bankinn gæfi út yfirlýsingu um að hann myndi ekki bera ábyrgðaryfirlýsingar þeirra fyrir sig. Þegar ekki var orðið við því höfðuðu þeir mál og kröfðust þess að viðurkennt yrði að sjálfskuldarábyrgð þeirra væri úr gildi fallin. Var krafa þeirra byggð á því að þegar nýr aðili hefði tekið yfir greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu hefði sjálfskuldarábyrgð þeirra fallið niður. Héraðsdómur taldi að með undirritun sinni á skuldskeytinguna hefðu K, A, B og S samþykkt að ábyrgjast efndir B á skyldum sínum samkvæmt skuldabréfinu í stað K ehf. Yrði að líta svo á að með því hafi stofnast til nýrrar sjálfskuldarábyrgðar af þeirra hálfu og yrði lánveitandi í slíkum tilvikum að gæta að skyldum sínum samkvæmt 4. og 5. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, að því gefnu að lögin tækju til þeirra. Sjálfskuldarábyrgð K, A, B og S hefði á hinn bóginn verið veitt til þess að tryggja fjárhagslega hagsmuni þeirra sjálfra, en erfiðlega hafði gengið að standa undir skuldbindingum K ehf. með þeim rekstri sem fram fór á vegum félagsins. Hefði L hf. því verið rétt að líta svo á að undanþága 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 ætti við um K, A, B og S þannig að ekki hefði verið skylt að fylgja fyrirmælum laganna gagnvart þeim. Þá var ekki fallist á að fella bæri sjálfskuldarábyrgðina úr gildi á þeim grundvelli að bersýnilega ósanngjarnt væri að bera hana fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var L hf. því sýknaður af kröfum K, A, B og S. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 22. mars 2013. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 8. maí 2012 og áfrýjuðu þeir öðru sinni 14. maí sama ár samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeir krefjast þess aðallega að viðurkennt verði að sjálfskuldarábyrgðir sínar á skuldabréfi nr. 0115-74-152998 séu úr gildi fallnar, en til vara að „skuldbindingar og undirritanir“ þeirra á framangreint skuldabréf verði ógiltar. Í báðum tilvikum krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir Hæstarétti halda áfrýjendur því fram til stuðnings aðalkröfu sinni að ábyrgð þeirra sé andstæð samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 milli viðskiptaráðuneytisins, Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða og Neytendasamtakanna. Ekki verður séð að á þessari málsástæðu hafi verið byggt í héraði og kemst hún því ekki að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, K-kk-nf G-kk-nf, A-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., óskipt 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.