138/2007

Ekki var talið að A og H hefðu lögvarða hagsmuni af því að fá sérstaklega dæmt um gildi matsgerðar, sem þjónaði aðeins tilgangi sem sönnunargagn í ágreiningi milli þeirra og D. Þá þótti óhjákvæmilegt að vísa tveimur öðrum kröfuliðum frá dómi, sem þau vildu að dæmdir yrðu samhliða, þar sem ekki yrði séð að unnt yrði að verða við þeim báðum og ekki gæti átt undir dómstóla að velja um hvora kröfuna ætti að dæma. Var kröfum þeirra í aðalsök í máli þeirra gegn D því vísað frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 1. mars 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 22. febrúar 2007, þar sem vísað var frá dómi kröfum sóknaraðila í aðalsök í máli þeirra gegn varnaraðila. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfur þeirra til efnismeðferðar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðilar hafa í málinu gert dómkröfur í þremur hliðsettum liðum auk kröfu um málskostnað. Þau hafa ekki kosið að haga kröfum sínum á þann hátt að leita viðurkenningar á þeim efnislega rétti sem þau telja sig eiga til landspildunnar sem um ræðir í málinu. Þess í stað beina þau kröfum sínum að gildi matsgerðar 9. júní 2006, sem lýst er í hinum kærða úrskurði, að heimildum varnaraðila á grundvelli matsgerðarinnar og að gildi 5. gr. erfðafestusamnings um spilduna. Þarf að fjalla um hvern kröfulið um sig, þegar tekin er afstaða til frávísunar þeirra og huga þá jafnframt að því hvort samhengi þeirra skipti máli í því efni.

Í 1. lið dómkrafna krefjast sóknaraðilar ógildingar á matsgerð 9. júní 2006. Ekki verður talið að þau hafi lögvarða hagsmuni af því að fá sérstaklega dæmt um gildi matsgerðarinnar, enda þjónar hún aðeins tilgangi sem sönnunargagn um hvort tilteknum skilyrðum í erfðafestusamningnum frá 1944 sé fullnægt. Afstaða til sönnunarfærslu er tekin, þegar fjallað er um þau réttindi sem sönnun beinist að. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um þessa kröfu því staðfest.

Í 2. lið krefjast sóknaraðilar viðurkenningar á að varnaraðila sé óheimilt „á grundvelli matsgerðar ... 9. júní 2006 að beita 5. gr. erfðafestusamningsins frá 2. febrúar 1944 þannig að erfðafestulandið falli til“ hans án endurgjalds. Þennan lið í dómkröfunum verður að skoða í tengslum við 3. kröfuliðinn, þar sem sóknaraðilar krefjast viðurkenningar á að umrætt ákvæði 5. gr. erfðafestusamningsins sé ógilt. Ljóst má vera að þessar dómkröfur eru að hluta um sama efni. Síðari krafan gengur lengra en sú fyrri, því þar er krafist ógildingar nefndrar greinar erfðafestusamningsins. Fyrri krafan lýtur að viðurkenningu á að varnaraðila sé óheimilt að neyta tiltekinna heimilda sem greinin kveður á um. Sóknaraðilum hefði verið rétt að haga þessum kröfum á þann hátt að síðari krafan væri aðalkrafa en sú fyrri til vara. Þetta hafa þau ekki gert en hafa þvert á móti við flutning málsins fyrir Hæstarétti ítrekað þá afstöðu sína að um báðar kröfurnar verði dæmt samhliða. Þar sem ekki verður séð að unnt geti verið að verða við báðum þessum kröfum, svo sem sóknaraðilar krefjast, og ekki getur átt undir dómstólinn að velja um hvora kröfuna eigi að dæma, er óhjákvæmilegt að staðfesta hinn kærða úrskurð um frávísun beggja þessara kröfuliða frá héraðsdómi.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað svo sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, A-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf G. Þ-kvk-nf, greiði varnaraðila, Dalvíkurbyggð, 150.000 krónur í kærumálskostnað.