178/2013

K sendi inn tillögu í samkeppni á vegum utanríkisráðuneytisins um hönnun á skála Íslands á heimssýningunni EXPO í Shanghai í Kína árið 2010. Í tillögunni var m.a. að finna ljósmynd sem K hafði tekið af Jökulsárlóni árið 1988. Í tillögu P ehf. og S ehf., sem sigraði í samkeppninni, var einnig að finna breytta útgáfu af ljósmyndinni, sem einn af eigendum P ehf. kvaðst hafa tekið af internetinu og notað í vinningstillöguna. Í málinu krafði K, P ehf., S ehf., íslenska ríkið og 365 ehf. um greiðslu skaðabóta vegna ólögmætrar notkunar á myndinni í tengslum við vinningstillöguna og sýninguna, svo og vegna birtingar myndarinnar í Fréttablaðinu. Talið var að umrædd ljósmynd K væri verk sem væri háð höfundarétti hans, sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. höfundarlaga nr. 73/1972, og að P ehf. og S ehf. hefðu brotið gegn þeim rétti. Var P ehf. og S ehf. gert að greiða K skaðabætur vegna fjártjóns og miska samtals að fjárhæð 550.000 krónur á grundvelli 56. gr. laga nr. 73/1972, eins og hún hljóðaði fyrir setningu laga nr. 93/2010. Þá var jafnframt talið að íslenska ríkið hefði ekki gætt að því í samskiptum við Fréttablaðið við vinnslu fréttar um sýninguna að ljósmyndin yrði ekki birt í blaðinu, eftir að íslenska ríkið hafði fengið vitneskju um að myndin hefði verið notuð án heimildar K. Var íslenska ríkinu því einnig gert að greiða K skaðabætur vegna fjártjóns og miska samtals að fjárhæð 500.000 krónur. 365 ehf. var hins vegar sýknað af kröfu K um skaðabætur þar sem ekkert benti til þess að starfsmenn félagsins hefðu verið grandsamir um að brotið hefði verið gegn höfundarrétti K. Hefði birting myndarinnar í Fréttablaðinu því rúmast innan þess svigrúms sem 365 ehf. hafði samkvæmt 2. mgr. 15. gr. höfundarlaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. mars 2013. Hann krefst þess aðallega:

1. Að stefndu Plúsarkitektum ehf. og Saga Film ehf. verði óskipt gert að greiða sér skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 49.500 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. janúar 2009 til 23. mars 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

2. Að stefndu Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu verði óskipt gert að greiða sér skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 795.701 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 21. desember 2009 til 23. mars 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

3. Að stefnda 365 miðlum ehf. verði gert að greiða sér óskipt með Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 460.805 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá nánar tilgreindum dögum, sá fyrsti þeirra 1. janúar 2010, eftir breytilegum vaxtafæti án þess að geta upphafsdags vaxtanna til 23. mars 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 29. september 2011 til greiðsludags.

4. Að stefndu Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu verði gert að greiða sér óskipt skaðabætur fyrir miskatjón að fjárhæð 1.000.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá nánar tilgreindum dögum, sá fyrsti þeirra 1. janúar 2010, eftir breytilegum vaxtafæti án þess að geta upphafsdags vaxtanna til 23. mars 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

5. Að stefndi 365 miðlar ehf. greiði sér óskipt með Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu skaðabætur fyrir miskatjón að fjárhæð 500.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá nánar tilgreindum dögum, sá fyrsti þeirra 1. janúar 2010, eftir breytilegum vaxtafæti án þess að geta upphafsdags vaxtanna til 23. mars 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 29. september 2011 til greiðsludags.

Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða sér skaðabætur að álitum með vöxtum og dráttarvöxtum eins og greinir í 1. tölulið aðalkröfu. Í öllum tilvikum krefst hann þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi Plúsarkitektar ehf. krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndu Saga Film ehf. og 365 miðlar ehf. krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar.

Stefndi íslenska ríkið krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

I

Hinn 1. maí til 31. október 2010 var haldin heimssýningin EXPO í Shanghai í Kína. Ísland tók þátt í sýningunni og hafði utanríkisráðuneytið umsjón með þátttökunni en hún var samstarfsverkefni fyrirtækja og íslenska ríkisins. Að tilhlutan ráðuneytisins auglýsti Framkvæmdasýsla ríkisins í desember 2008 eftir hugmyndum um hönnun á þeim skála sem Ísland hafði til umráða á sýningunni. Tók þetta bæði til hönnunar innanhúss og á sýningunni í skálanum. Skilafrestur var til 8. janúar 2009 og bárust nokkrar tillögur í samkeppnina. Þar á meðal var tillaga frá áfrýjanda og samstarfsmanni hans, en í þeirri tillögu var ljósmynd sem áfrýjandi tók af Jökulsárlóni árið 1988. Á þeirri tillögu sem varð fyrir valinu í samkeppninni voru tilgreind á forsíðu firmanöfn stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Events sem er hluti af Saga Film ehf., auk þeirra starfsmanna fyrirtækjanna sem tekið höfðu saman tillöguna. Annar þeirra var P-kk-nf H-kk-nf, en hann er einn af eigendum stefnda Plúsarkitekta ehf. Í þessari tillögu var einnig að finna fyrrgreinda ljósmynd af Jökulsárlóni, en nefndur P-kk-nf hefur staðhæft að hann hafi tekið myndina af vefnum þar sem hún hafi verið í breyttri útgáfu.

Hinn 21. apríl 2009 gerði utanríkisráðuneytið samning sem verkkaupi við stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Film ehf. um hönnun vegna þátttöku í heimssýningunni. Í samningnum var tekið fram að stefndu kæmu sameignlega fram gagnvart ráðuneytinu og færi tilgreindur starfsmaður með fyrirsvar af þeirra hálfu. Í samningnum var verkinu nánar lýst en það fólst meðal annars í hönnun á skálanum og þeirri sýningu sem þar yrði, auk þess að taka saman kynningarefni til dreifingar og setja á heimasíðu. Þá var tekið fram í samningnum að utanríkisráðuneytið fengi í þrjú ár frá gerð hans afnotarétt án sérstaks endurgjalds af myndefni og hönnun sem framleidd yrði. Auk þess greindi í samningnum að stefndu myndu leitast við að semja um afnotarétt við þriðja aðila vegna hugsanlegra kaupa á myndefni til sama tíma. Fyrir gerð þessa samnings, eða 17. apríl 2009, höfðu stefndu Plúsarkitektar ehf. og Saga Film ehf. gert með sér samning þar sem fyrrnefnda fyrirtækið tók að sér sem undirverktaki gagnvart hinu síðarnefnda hönnun og ráðgjöf vegna sýningarinnar. Í þeim samningi var hliðstætt ákvæði um að stefndu myndu leitast við gagnvart ráðuneytinu að semja við aðra um afnotarétt vegna kaupa á myndefni.

Í desember 2009 mun áfrýjandi hafa fengið upplýsingar um að ljósmyndin af Jökulsárlóni hefði verið notuð af öðrum en honum við hönnun skálans og kynningu á honum. Af því tilefni ritaði áfrýjandi tölvubréf 9. þess mánaðar til þess starfsmanns utanríkisþjónustunnar sem hafði á hendi framkvæmdastjórn vegna þátttöku Íslands í sýningunni. Þar gerði hann athugasemd við leyfislausa notkun myndarinnar og fór þess á leit að hún yrði fjarlægð af vefnum hið fyrsta. Einnig ritaði áfrýjandi tölvubréf 10. desember 2009 til þriggja starfsmanna stefnda Saga Film ehf. og P-kk-ef H-kk-ef þar sem gerð var athugasemd við að ljósmyndin hefði verið notuð í tillögu þessara stefndu í samkeppninni um hönnun skálans. Þessu erindi svaraði P-kk-nf með tölvubréfi sama dag þar sem fram kom að myndin hefði verið notuð vegna mistaka og yrði hún fjarlægð. Í kjölfarið skiptust áfrýjandi og P-kk-nf á frekari tölvubréfum, en þar innti áfrýjandi P-kk-þf eftir því hvert hann ætti að senda reikning fyrir afnot af myndinni. Því svaraði P-kk-nf með að benda á að myndin yrði ekki í neinum gögnum og því væri ekki um nein afnot að ræða. Tók hann fram að búið væri að skipta myndinni út á öllum þeim vefsíðum sem stefndu hefðu yfir að ráða og í opinberum fjölmiðlagögnum.

Hinn 21. desember 2009 birtist í Fréttablaðinu heilsíðufrétt um heimssýninguna í Shanghai og þátttöku Íslands í henni. Umfjöllun blaðsins fólst aðallega í viðtali við fyrrgreindan starfsmann utanríkisþjónustunnar en greinin lýsti meðal annars hvernig staðið hefði verið að undirbúningi af Íslands hálfu. Með fréttinni var teikning af þversniði skálans en þar var ljósmyndin af Jökulsárlóni á innri veggjum hans. Af þessu tilefni sendi áfrýjandi tölvubréf sama dag til P-kk-ef H-kk-ef þar sem bent var á að enn væri verið að nota myndina og óskaði eftir skýringum á þessu.

Með bréfi 3. nóvember 2010 til utanríkiráðuneytisins fór áfrýjandi þess meðal annars á leit að ráðuneytið afhenti eintök af öllu því kynningarefni og öðru efni, sem gefið var út og birt á prenti eða með öðru móti, þar sem ljósmynd áfrýjanda af Jökulsárlóni kæmi fram. Einnig var óskað eftir upplýsingum um hverjir hefðu fengið þetta efni afhent. Þessu erindi svarði ráðuneytið með bréfi 23. desember sama ár. Þar kom fram að kynningarefni vegna þátttöku Íslands á heimssýningunni hefði verið vistað á tveimur vefsíðum um framlag landsins til sýningarinnar, en samkvæmt upplýsingum frá umsjónarmönnum skálans hefði myndin verið um tíma á annarri eða báðum síðunum frá vori og fram í september 2009. Einnig hefði bæklingur verið prentaður í 200 eintökum fyrir þá sem vildu nýta sér viðskiptaþjónustu skálans, en gæði hans ekki verið nógu góð svo nær öllu upplaginu hefði verið fargað. Þá hefði kynningarefni þar sem ljósmyndina var að finna verið dreift til um 60 erlenda fjölmiðla á minniskubbum á blaðamannaviðburði við opnun íslenska skálans og sama efni sent kínverskum fjölmiðlum á geisladiski þegar eftir því var óskað í 10 til 20 skipti. Loks hefði ljósmyndin verið notuð þrisvar til fimm sinnum í svonefndum Powerpoint-kynningum.

Í hinum áfrýjaða dómi eru rakin bréfaskipti aðila í aðdraganda þess að málið var höfðað. Þar kemur einnig fram nánari sundurliðun á kröfum áfrýjanda á hendur stefndu.

II

Eftir að héraðsdómur gekk óskaði áfrýjandi eftir því með beiðni 16. janúar 2013 að matsmaður yrði dómkvaddur til að meta hvort ljósmynd tekin af áfrýjanda „árið 1988 á tölvustýrða 360° filmu hringmyndavél ... sé afrakstur sjálfstæðs persónulegs sköpunarframlags ljósmyndarans og þannig verk í skilningi höfundarlaga nr. 73/1972.“ Hinn 8. mars 2013 var V-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf forvörður dómkvaddur og skilaði hann matsgerð sinni 27. apríl sama ár.

Í matsgerðinni er lýst myndavélinni og þeim búnaði sem notaður var við myndatökuna. Um er að ræða hringmyndatökuvél með búnaði sem snýr vélinni, en þessi tegund myndavélar mun hafa verið fullkomin til töku slíkra mynda. Vélin er fyrir filmu en tölvubúnað hennar þarf að forrita fyrir töku til að stýra magni birtu og tímalengd lýsingar. Fram kemur að vélin sé flókin í notkun og þarfnist tímafreks undirbúnings fyrir myndatöku. Um uppbyggingu ljósmyndarinnar segir að hún falli nánast að svokölluðu gullinsniði þótt snið myndarinnar (10x35cm) sé ekki í því. Þetta lýsi sér í því að draga megi línur frá hornum myndarinnar og þá lendi á ásunum áhersluatriði myndarinnar en þau séu ísjakar og spegluð ský á vatni. Fram kemur að myndin hafi verið tekin í dagrenningu við sólarupprás, en bæði yfirlýsing og undirlýsing hafi verið nauðsynleg. Því hafi ljósop verið opnað og þrengt á víxl um nokkur op til að ná fram „teikningu“ í skugga og ofurbjörtum svæðum. Það hafi tekist og lýsing myndarinnar heppnast mjög vel. Fyrir vikið hafi tekist að fanga stemmingu augnabliksins þegar myndin var tekin með sannfærandi hætti. Þá segir að um sé að ræða hefðbundna landslagsmynd sem hvorki geti talist nýstárleg hvað varði efni né uppbyggingu. Aftur á móti sé myndin sérstök fyrir þá sök að það hafi verið nýjung þegar myndin var tekin að notast við þessa gerð myndavélar, en til þess hafi þurft kunnáttu og reynslu. Í niðurlagi matsgerðarinnar er komist að þeirri niðurstöðu að höfundur myndarinnar hafi lagt fram sjálfstætt framlag sköpunar til að ná fram stemmingu íslenskrar náttúru við dagrenningu.

III

Stefndi Plúsarkitektar ehf. krefjast sýknu af kröfum áfrýjanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þessi málsástæða er reist á því að stefndi hafi ekki skilað tillögu í samkeppni um hönnun sýningarskála Íslands á heimssýningunni heldur hafi P-kk-nf H-kk-nf gert það í eigin nafni. Því hafi stefndi fyrst komið að verkinu við gerð samnings 17. apríl 2009 sem undirverktaki gagnvart stefnda Saga Film ehf.

Svo sem áður greinir gerðu stefndu Plúsarkitektar ehf. og Saga Film ehf. samning við utanríkisráðuneytið 21. apríl 2009 vegna þátttöku í sýningunni en í verkinu fólst meðal annars að taka saman kynningarefni fyrir hana. Leggja verður til grundvallar að allt það efni sem málið lýtur að og hefur að geyma ljósmynd áfrýjanda hafi verið tekið saman eftir að sá samningur var gerður að frátalinni þeirri tillögu sem varð fyrir valinu í samkeppninni sem efnt var til um hönnunina. Getur því aðeins reynt á aðildarskort stefnda Plúsarkitekta ehf. að því er varðar 1. kröfulið í aðalkröfu áfrýjanda.

Í umræddri tillögu sem var hlutskörpust í samkeppninni eru þeir sem að henni stóðu tilgreindir á sama hátt á forsíðu tillögunnar með því að nefna firmanöfn stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Events. Jafnframt er þess að gæta að í kjölfar samkeppninnar gerði stefndi Plúsarkitektar ehf. ásamt stefnda Saga Film ehf. fyrrgreindan verksamning við utanríkisráðuneytið. Að þessu virtu verður ekki fallist á að fyrrgreindum kröfulið sé ranglega beint að stefnda Plúsarkitektum ehf.

Af hálfu stefnda íslenska ríkisins er einnig krafist sýknu vegna aðildarskorts. Því til stuðnings er bent á að með verksamningi 21. apríl 2009 hafi stefndu Plúsarkitektar ehf. og Saga Film ehf. tekið að sér að semja við þá sem ættu afnotarétt af myndefni. Af því leiði að þessir stefndu hafi borið ábyrgð á hagnýtingu efnis sem hafi verið í eigu annarra enda hafi verið gert ráð fyrir slíkum kostnaði í þóknun fyrir verkið. Á þetta verður ekki fallist enda gátu stefndu ekki með samningi sín á milli girt fyrir að einhver þeirra bæri ábyrgð gagnvart þriðja manni vegna brota gegn hugverkaréttindum hans.

IV

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. höfundarlaga á höfundur að listaverki eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem leiðir af lögunum. Þetta nær til þeirra listgreina sem taldar eru í 2. mgr. sömu greinar en meðal þeirra er ljósmyndalist. Til að verk njóti þessarar verndar þarf það að vera afrakstur andlegrar sköpunar höfundarins, en í því felst áskilnaður um vissan frumleika og sjálfstæði sem hefur að geyma sérkenni. Ljósmyndir verða yfirleitt ekki taldar listaverk í þessum skilningi en þær myndir sem fela ekki í sér listræna sköpun njóta þó ákveðinnar verndar eftir 49. gr. laganna. Með aðilum er ágreiningur um hvort ljósmynd áfrýjanda af Jökulsárlóni teljist listaverk í skilningi 2. mgr. 1. gr. laganna sem háð er höfundarétti.

Við mat á því hvort verk verði talið list í skilningi höfundarlaga þannig að það sé háð höfundarrétti reynir einkum á almenna þekkingu og menntun auk lagaþekkingar, en á þetta leggur dómari sjálfstætt mat, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Við mat á gildi ljósmynda í þessu tilliti ber meðal annars að líta til vals á myndefni og samsetningu þess, sjónarhorns, skerpu og lýsingar. Þegar þetta er virt geta tæknileg atriði við undirbúning og töku ljósmyndar skipt máli en á þau verða færðar sönnur eftir almennum reglum, þar með talið með matsgerð eftir reglum IX. kafla laga nr. 91/1991.

Svo sem áður er rakið hefur áfrýjandi aflað matsgerðar um ljósmyndina af Jökulsárlóni undir áfrýjun málsins. Stefndu telja að á matsgerðinni séu slíkir annmarkar að hún hafi ekki sönnunargildi í málinu. Til stuðnings þessu halda þeir því fram að matsmanni hafi verið gefnar rangar forsendur við matið þar sem fram komi í matsgerðinni að ljósmynd áfrýjanda hafi verið valin til kynningar á íslenska skálanum á heimssýningunni í Shanghai í þeim tilgangi að vekja sterka upplifun hjá áhorfandanum, en það gefi til kynna að ljósmyndin veki hughrif þess sem horfir. Í tillögu stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Film ehf. í samkeppninni um hönnun skálans var gert ráð fyrir því að kvikmynd yrði varpað á innri veggi og loft skálans til að sýningargestir fengju að upplifa landið. Þannig var aldrei gert ráð fyrir að ljósmynd áfrýjanda yrði notuð á sjálfri sýningunni heldur var henni aðeins ætlað að vera dæmi um það myndefni sem mætti nota. Þetta fær því þó ekki breytt að ljósmyndin var í öndverðu notuð til að kynna skálann eftir að tillagan var valin og allt þar til í desember 2009 þegar áfrýjandi gerði athugasemdir við notkun myndarinnar án heimildar hans. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á það með stefndu að röng forsenda hafi að þessu leyti verið lögð til grundvallar við matið. Í annan stað benda stefndu á að í matsgerðinni sé tekinn upp innan tilvitnunarmerkja texti sem ranglega sé sagður úr kynningarblaði fyrir sýninguna, en þar er lýst þeirri upplifun sem sýningu í skálanum er ætlað að hafa á gesti hennar. Vissulega er hér um missögn að ræða því þennan texta er að finna í tillögu stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Film ehf. um hönnun skálans en ekki í kynningarblaði fyrir sýninguna. Þetta breytir því þó ekki að ljósmynd áfrýjanda var í tillögunni notuð til að sýna veggi og loft skálans til að lýsa þeirri upplifun sem stefndu vildu skapa með hönnun skálans og sýningunni. Þetta verður því heldur ekki talið rýra sönnunargildi matsgerðarinnar.

Áfrýjandi er áhugaljósmyndari en því má slá föstu að hann hafi reynslu af ljósmyndun þegar litið er til lýsingar matsgerðar á því hvernig hann stóð að vandasamri töku myndarinnar í Jökulsárlóni. Þegar virt er myndefnið og samsetning myndarinnar ásamt því hvernig lýsingu myndarinnar var hagað við sólarupprás, svo sem nánar er rakið í matsgerð, er vafalaust að um er að ræða listræna sköpun. Ljósmynd áfrýjanda telst því verk sem háð er höfundarrétti hans, sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. höfundarlaga.

V

Með lögum nr. 93/2010 voru gerðar breytingar á 56. gr. höfundarlaga sem mælir fyrir um skaðabótaábyrgð vegna brota á höfundarrétti. Þau lög tóku gildi 2. júlí 2010 en þá voru um garð gengin öll þau atvik sem mál þetta er sprottið af. Um bótaábyrgðina fer því eftir þeim reglum sem voru í gildi fyrir lagabreytinguna.

Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. laganna, eins og hún hljóðaði fyrir setningu laga nr. 93/2010, bar að bæta tjón eftir almennum reglum fébótaréttar þegar saknæmt brot á lögunum hafði fétjón í för með sér. Þannig var um að ræða bótaábyrgð á sakargrundvelli. Ef réttarröskun var valdið án sakar var þó heimilt eftir 3. mgr. greinarinnar að dæma þann sem henni olli til að greiða fébætur en þær voru þá takmarkaðar við þann ávinning sem hann hafði af brotinu. Þá var í 2. mgr. ákvæðisins að finna heimild til að dæma höfundi miskabætur úr hendi þess sem raskað hafði rétti hans með ólögmætri háttsemi.

VI

Í tillögu stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Film ehf. í samkeppninni um hönnun á skála Íslands á heimssýningunni í Shanghai og þeirri sýningu sem yrði í honum var notuð ljósmynd áfrýjanda af Jökulsárlóni. Stefndu höfðu ekki aflað sér heimildar hans til þessarar nýtingar og því brutu þeir gegn höfundarrétti áfrýjanda. Í því tilliti breytir engu þótt sú mynd sem stefndu notuðu hafi verið breytt að einhverju leyti miðað við upprunalega mynd áfrýjanda. Jafnframt tóku stefndu að sér með verksamningi 21. apríl 2009 að útbúa kynningarefni til dreifingar og fyrir heimasíður. Efni þetta var sett á tvær vefsíður og þar mun ljósmynd áfrýjanda hafa verið þar til hann gerði athugasemd við nýtingu hennar í desember 2009. Einnig var myndin notuð í prentuðum bæklingi fyrir þá sem vildu nýta sér viðskiptaþjónustu skálans. Þá var myndin í kynningarefni á tölvutæku formi ætlað fyrir blaðamenn og í Powerpoint kynningum á skálanum. Með því að nota ljósmynd áfrýjanda í þetta efni brutu þeir einnig gegn höfundarrétti hans. Aftur á móti verður ekki talið að þessir stefndu beri ábyrgð á því þótt myndin hafi verið birt í Fréttablaðinu 21. desember 2009, en fram hefur komið að blaðið fékk myndina frá utanríkisráðuneytinu og hefur það ekki verið vefengt af hálfu áfrýjanda.

Brot stefndu Plúsarkitekta ehf. og Saga Film ehf. samkvæmt framansögðu fólust bæði í því að gera eintök af myndinni og birta hana, sbr. 3. gr. höfundarlaga, og að láta hjá líða að geta höfundar og breyta verki hans, sbr. 1. og 2. mgr. 4. gr. laganna. Á þessu bera stefndu skaðabótaábyrgð. Krafa áfrýjanda um bætur fyrir fjártjón er reist á gjaldskrá Myndstefs, samtaka myndhöfunda, sem sett er á grundvelli 2. mgr. 25. gr. höfundarlaga. Miðar áfrýjandi kröfu sína við upplýsingar um nýtingu á ljósmyndinni sem fram komu í bréfi utanríkisráðuneytisins 23. desember 2010. Leggja verður þetta til grundvallar en þó er þess að gæta að upplýsingar þessar eru ekki nákvæmar og því verður að nokkru að ákveða bætur fyrir fjártjón að álitum. Þykja þær hæfilega ákveðnar 350.000 krónur, en auk þess verður þessum stefndu gert að greiða áfrýjanda 200.000 krónur í miskabætur.

Svo sem áður er rakið tóku stefndu Plúsarkitektar ehf. og Saga Film ehf. að sér með verksamningi 21. apríl 2009 við utanríkisráðuneytið að útbúa kynningarefni vegna sýningarinnar. Í málinu hefur ekkert komið fram sem bendir til að stefndi íslenska ríkið hafi haft upplýsingar um að ljósmynd áfrýjanda hafi verið nýtt án heimildar fyrr en með tölvubréfi hans 9. desember 2009. Kemur því ekki til álita að áfrýjanda verði dæmdar bætur vegna fjártjóns úr hendi stefnda vegna þess kynningarefnis sem þá hafði verið tekið saman, enda hefur ekki verið leitt í ljós að stefndi hafi haft nokkurn ávinning af þessu, sbr. 3. mgr. þágildandi 56. gr. höfundarlaga. Er þá litið til þess að stefnda bar að greiða stefndu Plúsarkitektum ehf. og Saga Film ehf. fyrir efnið og engu gat breytt í því tilliti hvort ljósmynd áfrýjanda eða önnur mynd yrði nýtt til að sýna hvernig skálinn gæti litið út miðað við áform um að þar yrði sýnd kvikmynd frá Íslandi. Á hinn bóginn bar utanríkisráðuneytinu að gæta að því í samskiptum við Fréttablaðið við vinnslu fyrrgreindrar fréttar, sem birtist í blaðinu 21. desember 2009, að ljósmyndin yrði ekki birt, en fréttin fólst aðallega í viðtali við þann starfsmann ráðuneytisins sem áfrýjandi hafði beint athugasemd til með tölvubréfinu 9. sama mánaðar. Var því beint tilefni til að ganga úr skugga um þetta þegar haft er í huga að myndin hafði í ríkum mæli ratað inn í kynningargögn vegna sýningarinnar. Af þessum sökum hefur stefndi íslenska ríkið fellt á sig skaðabótaábyrgð gagnvart áfrýjanda en bætur til hans fyrir fjártjón þykja hæfilega ákveðnar 400.000 krónur auk miskabóta að fjárhæð 100.000 krónur.

Eins og áður greinir hefur áfrýjandi ekki vefengt að teikning af skálanum með ljósmynd áfrýjanda, sem birtist í frétt blaðsins 21. desember 2009, hafi borist blaðinu frá utanríkisráðuneytinu. Í málinu hefur ekkert komið fram sem bendir til að starfsmenn stefnda 365 miðla ehf. hafi verið grandsamir um að brotið hafði verið gegn höfundarrétti áfrýjanda að ljósmyndinni. Að þessu gættu verður birting myndarinnar í blaðinu talin hafa rúmast innan þess svigrúms sem stefndi hafði samkvæmt 2. mgr. 15. gr. höfundarlaga til að birta mynd sem stóð í nægu sambandi við umfjöllunarefnið. Þessi stefndi verður því sýknaður af kröfum áfrýjanda.

Stefndu Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu verður gert að greiða áfrýjanda vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af bótum fyrir fjártjón í samræmi við 1. og 2. kröfulið í aðalkröfu. Í 3. kröfulið aðalkröfu vegna miskabóta er breytilegur vaxtafótur samkvæmt því ákvæði rakinn án þess að geta upphafsdags vaxtanna. Verða þeir vextir á miskabætur því reiknaðir frá 1. janúar 2010 sem er fyrsti tilgreindi vaxtadagur í kröfugerðinni. Dráttarvextir reiknast síðan í samræmi við kröfugerð áfrýjanda en upphafsdagur þeirra er miðaður við það tímamark þegar mánuður var liðinn frá því hann krafðist bóta með bréfi 23. febrúar 2011.

Stefndu Plúsarkitektum ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkinu verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Jafnframt verður áfrýjanda gert að greiða 365 miðlum ehf. málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndu, Plúsarkitektar ehf. og Saga Film ehf., greiði áfrýjanda, K-kk-þgf P-kk-þgf S-kk-þgf, óskipt 550.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 49.500 krónum frá 8. janúar 2009 til 21. desember sama ár, af 350.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2010, af 550.000 krónum frá þeim degi til 23. mars 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 400.000 krónum frá 21. desember 2009 til 1. janúar 2010, af 500.000 krónum frá þeim degi til 23. mars 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, 365 miðlar ehf., er sýkn af kröfum áfrýjanda.

Stefndu, Plúsarkitektar ehf., Saga Film ehf. og íslenska ríkið, greiði áfrýjanda óskipt 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi greiði stefnda, 365 miðlum ehf., 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.