254/2001

G, starfsmaður K ehf., varð fyrir bakmeiðslum þegar unnið var við að reisa með handafli forsmíðaðan húsgafl á sökkli. Búið var að festa gaflinn að ofanverðu þegar hann fauk til á sökklinum. Tók G á gaflinum til að koma honum í réttar skorður og meiddist við þau átök. Eins og atvikum var háttað var G talinn hafa haft mun betri forsendur til að meta það hvort ástæða var til að láta rannsókn fara fram og eiga að henni frumkvæði. Að þessu virtu voru ekki efni til að meta K ehf. í óhag að umræddur atburður var ekki tilkynntur Vinnueftirliti ríkisins eða lögreglu. Ekki var það metið forsvarsmönnum K ehf. til gáleysis hvernig staðið var að því að reisa umrædda veggeiningu. Talið var sannað að ekki hefði verið hætta á að gaflinn félli og því ekki verið brýn þörf skjótra viðbragða G af þeim sökum. Hins vegar var til þess litið að annar forsvarsmanna K ehf. viðurkenndi fyrir dómi að það hafi falist í starfsskyldum G að lyfta gaflinum aftur á sinn stað eftir að hann raskaðist á undirstöðum sínum. Var þetta metið forsvarsmönnum K ehf. til sakar og var fébótaábyrgð vegna bakmeiðsla G því lögð á félagið. Á hinn bóginn var talið að G hefði mátt vera ljóst að óvarlegt var að ætla einn að færa gaflinn, sérstaklega þegar haft var í huga að hann hafði átt við bakmeiðsli að stríða í nokkur ár. Vegna þessa gáleysis G þótti hæfilegt að hann bæri helming tjóns síns sjálfur. Af þessum úrslitum leiddi að krafa G á hendur T hf., sem stefnt var til vara, kom ekki til umfjöllunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. júlí 2001. Hann krefst þess aðallega að stefndi Kvistfell ehf. verði dæmdur til að greiða sér 4.878.926 krónur með 2% ársvöxtum frá 7. desember 1994 til 20. janúar 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndi Tryggingamiðstöðin hf. verði dæmdur til að greiða sér 1.013.524 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 10. júní 1997 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Aðalstefndi Kvistfell ehf. krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu áfrýjanda og að málskostnaður verði látinn niður falla. Verði bætur að einhverju leyti dæmdar er þess krafist að fjárhæð þeirra verði miðuð við verðlag á dómsuppsögudegi, sbr. 15. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og beri 2% ársvexti frá 5. september 1996 til þess dags, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Varastefndi Tryggingamiðstöðin hf. krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu áfrýjanda og að hún beri dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. febrúar 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í því tilviki krefst hann þess að málskostnaður falli niður.

I.

Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til þess að áfrýjandi varð fyrir meiðslum við vinnu sína hjá stefnda Kvistfelli ehf. 7. desember 1994, þegar unnið var að smíði húss. Voru veggeiningar hússins smíðaðar innan dyra í verkstæðishúsi stefnda og síðan bornar þaðan út og reistar á sökkli, sem stóð á plani sunnan við verkstæðishúsið. Hafði annar gafl hússins og önnur hlið þess þegar verið reist og var unnið að því að koma síðari gaflinum fyrir á sökklinum þegar áfrýjandi varð fyrir bakmeiðslum við það að taka á gaflinum til að koma honum í réttar skorður á sökklinum.

Atburður þessi var ekki tilkynntur lögreglu eða Vinnueftirliti ríkisins og fór engin rannsókn fram á honum fyrr en í tilefni af beiðni þáverandi lögmanns áfrýjanda til lögreglunnar á Selfossi 28. ágúst 1996. Tók lögreglan í september þess árs skýrslur af áfrýjanda og þeim mönnum, sem ásamt honum höfðu unnið að því að reisa fyrrnefndan húsgafl, en þá var liðinn 21 mánuður frá því að áfrýjandi varð fyrir meiðslum. Reisir hann kröfu sína öðrum þræði á því að stefnda Kvistfelli ehf. hafi án tafar borið að tilkynna um atvikið samkvæmt 81. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum nr. 612/1989 um tilkynningu vinnuslysa. Vanræksla á þeirri skyldu hljóti að verða metin stefndu í óhag, enda hefðu atvik málsins verið betur upplýst ef atburðurinn hefði strax verið rannsakaður af kunnáttumönnum. Í gögnum málsins kemur fram að áfrýjandi hafði fyrir atburð þennan átt við bakmeiðsl að stríða og var forsvarsmönnum stefnda Kvistfells ehf. um það kunnugt. Eftir atburðinn kveðst áfrýjandi hafa legið stutta stund á jörðinni, en síðan ætlað að halda vinnu sinni áfram. Honum hafi ekki verið það fært vegna kvala í baki og hafi hann að því búnu ekið heim til sín í eigin bifreið, en leitað læknis síðar um daginn. Eins og þessum atvikum er háttað verður að fallast á það með stefnda Kvistfelli ehf. að forsvarsmenn félagsins hafi ekki haft vísbendingar um annað en að fyrri bakmeiðsli áfrýjanda hefðu tekið sig upp og enga ástæðu haft til að ætla að hann hafi orðið fyrir slysi í umrætt sinn. Hafði áfrýjandi mun betri forsendur til að meta það hvort ástæða var til að láta rannsókn fara fram og eiga að henni frumkvæði. Að þessu virtu eru ekki efni til að meta stefndu í óhag að umræddur atburður var ekki tilkynntur Vinnueftirliti ríkisins eða lögreglu.

II.

Eins og að framan er rakið varð áfrýjandi fyrir bakmeiðslum þegar unnið var við að reisa með handafli forsmíðaðan húsgafl á sökkli, sem var fyrir utan verkstæðishús stefnda Kvistfells ehf. Var áfrýjandi ásamt fjórum öðrum mönnum við það verk, en þeir voru S-kk-nf V-kk-nf, annar eigandi og þáverandi forstjóri félagsins, Þ-kk-nf Þ-kk-nf, sem var eigandi þess ásamt S-kk-þgf, Á-kk-nf G-kk-nf og A-kk-þgf Þ-kk-nf G-kk-nf. Gáfu þeir allir skýrslu fyrir héraðsdómi sem og fyrir lögreglu í september 1996. Fyrir liggur samkvæmt framburði þeirra hjá lögreglu og fyrir dómi að þessir fimm menn báru húsgaflinn út úr verkstæðisbyggingunni og stilltu honum upp á brún sökkulsins. Þrír þeirra, Þ-kk-nf, S-kk-nf og Á-kk-nf, stóðu inni á sökklinum og höfðu það hlutverk að reisa gaflinn, en tveir mannanna, áfrýjandi og A-kk-nf, stóðu utan sökkulsins hvor við sinn enda á gaflinum og var ætlað að halda við hann þegar hann var reistur.

Áfrýjandi heldur því fram að allur gaflinn hafi verið reistur í einu lagi og hafi hann verið 400 til 500 kg að þyngd. Stefndu halda því fram að einungis hafi verið um að ræða hálfan gafl hússins og að sú veggeining hafi verið mun léttari. Skýrslur þeirra S-kk-ef og Þ-kk-ef hjá lögreglu og fyrir dómi um að gaflinn hafi verið reistur í tvennu lagi og því hafi einungis verið unnið við hálfan húsgafl þegar áfrýjandi meiddist eru studdar framburði vitnisins Á-kk-ef G-kk-ef fyrir héraðsdómi. Þeir S-kk-nf og Þ-kk-nf töldu fyrir héraðsdómi að gafleiningin hefði verið 100 kg að þyngd eða rúmlega það, en vitnið Á-kk-nf giskaði á að hún hefði verið um það bil 150 kg. Þá liggur fyrir í málinu bréf frá Verkfræðistofu Suðurlands ehf., sem hannaði húsið, til forsvarsmanns stefnda Kvistfells ehf., þar sem þungi veggeiningarinnar er reiknaður 139,5 kg miðað við húsþurrt efni. Verður á grundvelli þessa að telja í ljós leitt að áfrýjandi hafi meiðst við meðferð á hálfri gafleiningu sem hafi verið um eða innan við 150 kg að þyngd. Samkvæmt fyrirliggjandi teikningum Verkfræðistofu Suðurlands ehf. var gaflhelmingurinn 2,5 m á breidd, en hæð hans 2,7 m við langvegg og 3,6 m við mæni. Þá liggur fyrir í málinu að vinnubrögð voru í umrætt sinn hin sömu og jafnan voru viðhöfð hjá stefnda Kvistfelli ehf. og að ekki var tíðkað að nota krana við að reisa veggeiningar. Á grundvelli framanritaðs verður það ekki metið forsvarsmönnum stefnda Kvistfells ehf. til gáleysis að ætla fimm mönnum að bera og reisa umrædda veggeiningu, enda er nægilega í ljós leitt að þyngd hennar og umfang hafi ekki verið slíkt að það væri svo mörgum mönnum ofviða og ekki er ágreiningu um að veður var gott í umrætt sinn.

Eftir að gaflinn hafði verið reistur var hafist handa um að festa hann. Bar áfrýjandi fyrir héraðsdómi að þá hafi vindhviða feykt gaflinum til að neðanverðu þeim megin, sem hann hélt við hann. Við þetta hafi gaflinn farið út af sökklinum að hluta og sigið aðeins niður og hafi verið ákveðin hætta á að gaflinn félli. Hafi hann þá tekið á gaflinum til að hann færi ekki niður og komið honum aftur á sinn stað uppi á sökklinum, en við þessi átök hafi eitthvað bilað í baki hans. Kvaðst hann aðspurður fyrir héraðsdómi enn hafa haldið við gaflinn þegar hann færðist til, en eitthvað verið búinn að losa takið.

S-kk-nf V-kk-nf taldi í skýrslu fyrir héraðsdómi að búið hafi verið að festa gaflinn með stífu niður í gólf sökkulsins og með þvingum og lítilsháttar neglingu við þá veggi, sem áður höfðu verið reistir, þegar hann fór að hluta til út af sökklinum. Hafi því ekki verið nein hætta á að gaflinn félli þótt hann færðist til að neðanverðu. Taldi hann að áfrýjandi hafi verið kominn aðeins frá gaflinum þegar þetta gerðist, en gengið aftur að honum og hnykkt honum inn á sökkulinn.

Þ-kk-nf Þ-kk-nf skýrði fyrir héraðsdómi mjög á sömu lund frá atvikum varðandi það hvernig gaflinn hefði verið festur þegar hann færðist til og kvaðst hann hafa verið byrjaður að negla gaflinn fastan að neðanverðu þegar hann skekktist. Hafi áfrýjandi, sem hafi verið farinn aðeins frá gaflinum, þá gengið til og tekið í hornið á gaflinum til að færa hann upp á sökkulinn, en þá fengið í bakið. Hann var sérstaklega spurður um það af lögmanni áfrýjanda hvort til þess hafi verið ætlast af áfrýjanda að hann setti gaflinn aftur upp á sökkulinn og hvort það hefði verið hluti af starfsskyldum hans. Svaraði Þ-kk-nf því til að segja mætti að svo væri. Hefði áfrýjandi hins vegar ekki gert það hefði hann gert það sjálfur.

Á-kk-nf G-kk-nf bar fyrir héraðsdómi að búið hefði verið að festa gaflinn að ofan þegar hann raskaðist á sökklinum. Hann mundi ekki við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi hvort áfrýjandi hafi staðið við gaflinn þegar hann færðist til, en hjá lögreglu skýrði hann svo frá að áfrýjandi hafi stokkið til og tekið undir horn gaflsins til að koma því inn á undirstöðuna.

Á grundvelli framangreindra skýrslna verður að ganga út frá því að gaflinn hafi verið orðinn það tryggilega festur að ofanverðu þegar hann fauk til á sökklinum að ekki hafi verið hætta á að hann félli og því ekki brýn þörf skjótra viðbragða áfrýjanda af þeim sökum. Til þess ber hins vegar að líta að Þ-kk-nf Þ-kk-nf, annar forsvarsmanna stefnda Kvistfells ehf., viðurkenndi fyrir héraðsdómi að það hafi falist í starfsskyldum áfrýjanda að lyfta gaflinum aftur á sinn stað eftir að hann raskaðist á undirstöðum sínum. Verður það lagt til grundvallar með vísan til 1. mgr. 50. gr. laga nr 91/1991 um meðferð einkamála. Verður að meta það forsvarsmönnum stefnda Kvistfells ehf. til sakar að hafa ætlað einum manni að lyfta slíkri byrði. Fébótaábyrgð vegna bakmeiðsla áfrýjanda verður því lögð á félagið. Áfrýjanda hlaut á hinn bóginn að vera ljóst að óvarlegt var að ætla einn að færa gaflinn, sem hann kvaðst telja vera 400 til 500 kg að þyngd, á sinn stað, sérstaklega þegar haft er í huga að hann hafði átt við bakmeiðsli að stríða frá árinu 1990 og hafði að auki leitað til læknis vegna bakverkja eftir áreynslu við vinnu í febrúarmánuði sama ár og atvik það varð, sem um ræðir í málinu. Sýndi áfrýjandi því einnig af sér gáleysi. Er að þessu gættu hæfilegt að hann beri sjálfur helming tjóns síns.

Krafa áfrýjanda á hendur stefnda Kvistfelli ehf. er reist á örorkumati læknis frá 20. desember 1999, sem sent var vátryggjanda félagsins, Tryggingamiðstöðinni hf., 25. janúar 2000. Ekki er ágreiningur um aðra þætti kröfu áfrýjanda en bætur fyrir tímabundið atvinnutjón. Í örorkumatinu var talið við mat á tímabundnu atvinnutjóni að áfrýjandi hafi verið alveg óvinnufær í um það bil tvö ár eftir að hann hlaut meiðslin. Stefndi Kvistfell ehf. hefur andmælt þessu, en fallist á að miðað verði við að áfrýjandi hafi verið óvinnufær í tólf mánuði. Ekkert liggur fyrir í málinu um að áfrýjandi hafi gengið til læknis eða mátt vænta frekari bata eftir að tólf mánuðir voru liðnir frá tjónsatburðinum. Verða bætur fyrir tímabundið atvinnutjón áfrýjanda því miðaðar við það tímabil, en frá þeim dregin laun í veikindaforföllum hans frá stefnda Kvistfelli ehf., 546.866 krónur, og greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins að fjárhæð 213.120 krónur. Ekki eru efni til að verða við kröfu stefnda Kvistfells ehf. um að bótafjárhæð verði miðuð við verðlag á dómsuppsögudegi og dráttarvextir reiknaðir frá þeim tíma.

Samkvæmt framansögðu hefur áfrýjandi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni, sem nemur 1.187.086 krónum að frádregnum áðurgreindum greiðslum að fjárhæð samtals 759.986 krónur, en að auki ber honum 306.050 krónur í þjáningabætur, 713.325 krónur í bætur fyrir varanlegan miska og 1.485.379 krónur í bætur fyrir varanlega örorku. Tjón hans nemur þannig alls 2.931.854 krónum, en af því verður hann að bera helming sjálfur. Verður stefndi Kvistfell ehf. þannig dæmdur til að greiða áfrýjanda 1.465.927 krónur. Fallast verður á með stefnda Kvistfelli ehf. að vextir af kröfu áfrýjanda fram til 5. september 1996 séu fyrndir, sbr. 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Verða dæmdir 2% ársvextir af tildæmdri fjárhæð frá þeim degi til 25. febrúar 2000, en þann dag var mánuður liðinn frá því að áfrýjandi kynnti gagnaðilum sínum örorkumat. Um vexti fer að öðru leyti samkvæmt því, sem í dómsorði segir.

Stefndi Kvistfell ehf. verður dæmdur til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Áfrýjandi stefndi Tryggingamiðstöðinni hf. til vara í málinu með heimild í 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Lýsti hann því yfir við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að aðeins væri krafist dóms á hendur öðrum hvorum stefndu, en ekki báðum, þannig að ekki reyndi á kröfu á hendur varastefndum Tryggingamiðstöðinni hf. nema aðalstefndi Kvistfell ehf. yrði sýknaður. Kemur krafa áfrýjanda á hendur Tryggingamiðstöðinni hf. því ekki til umfjöllunar. Rétt er að málskostnaður í þessum þætti málsins falli niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað er staðfest. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Kvistfell ehf., greiði áfrýjanda, G-kk-þgf Á-kk-þgf, 1.465.927 krónur með 2% ársvöxtum frá 5. september 1996 til 25. febrúar 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, Kvistfell ehf., greiði í ríkissjóð samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, en málskostnaður milli áfrýjanda og varastefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., fellur niður á báðum dómstigum.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.