89/2004

T seldi G bát í desember 2000. Með reglugerð, sem birt var í desember 2001, var kveðið á um viðbótarúthlutun til krókabáta. Var viðbótarheimildum í ýsu og steinbít úthlutað til G samkvæmt reglugerðinni en við úthlutunina var byggt á veiðireynslu T fiskveiðiárið 1999/2000. Aðila greindi á um hvor þeirra ætti rétt á þeirri viðbótarúthlutun og krafðist T skaðabóta úr hendi G vegna hennar. Þótti niðurstaða málsins velta á því hvort annað mætti ráða af kaupsamningi aðila en að aflahlutdeild ætti að fylgja með í kaupum bátsins. Í kaupsamningi var nánar tilgreind sú aflahlutdeild í þorski sem fylgdi bátnum, en tekið fram að T væri heimilt að flytja af bátnum þá aflahlutdeild sem umfram var, en þar á meðal var öll hlutdeild bátsins í ýsu og steinbít. Var aflaheimildin verðlögð sérstaklega í samningnum. Varð ekki ráðið annað af samningnum en að ætlun þeirra hafi verið sú að kveða þar á um skiptingu aflaheimilda bátsins til fullnustu í eitt skipti fyrir öll. G gat því ekki samkvæmt ákvæðum samningsins vænst þess að hann fengi að ári liðnu aflahlutdeild í ýsu og steinbít sem byggð væri á aflareynslu T. Var skaðabótakrafa T því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. febrúar 2004. Endanlegar kröfur hans fyrir Hæstarétti eru aðallega til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 9.671.650 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2002 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að kaupverð Gusta BA 222 samkvæmt kaupsamningi 21. desember 2000 verði hækkað í 76.671.650 krónur í stað 67.000.000 króna og greiði stefndi honum mismuninn með vöxtum svo sem greinir í aðalkröfu. Jafnframt krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Lögð hafa verið fyrir Hæstarétt nokkur ný skjöl. Meðal þeirra eru tvær yfirlýsingar, önnur frá Ó-kk-þgf T-kk-þgf héraðsdómslögmanni og skipasala og hin frá I-kk-þgf M-kk-þgf, sem aðstoðaði stefnda við kaup bátsins. Yfirlýsingarnar hafa síðar verið staðfestar fyrir dómi. Af hálfu áfrýjanda er yfirlýsingunum báðum mótmælt sem ósönnum og of seint fram komnum. Ó-kk-nf T-kk-nf hafði áður komið fyrir héraðsdóm og borið þá með öðrum hætti en getur í yfirlýsingu hans. I-kk-nf M-kk-nf kom ekki fyrir héraðsdóm við meðferð málsins, en eftir uppkvaðningu dómsins bar hann fyrir rétti að umræður hefðu verið um veiðileyfi og aflareynslu milli hans og áfrýjanda við kaupsamningsgerðina. Fyrir liggur þó að við undirritun kaupsamningsins kom umboðsmaður fram fyrir hönd áfrýjanda og var hann sjálfur ekki viðstaddur. Að því leyti sem í vottorðum þessum og vitnaskýrslum felast nýjar málsástæður og útlistun máls, sem raskar fyrra grundvelli þess, verður ekki byggt á þeim fyrir Hæstarétt samkvæmt 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994.

Áfrýjandi seldi stefnda áðurnefndan bát með kaupsamningi 21. desember 2000. Afsal var gefið út 19. janúar 2001. Í kaupsamningnum var ákvæði sem bar yfirskriftina veiðileyfi og hljóðaði svo: „Krókabátur (þorskaflahámark). Gilt veiðileyfi í því kerfi fiskveiðiárið 2000/2001. Með bátnum fylgir 100.000 kg í þorski á fiskveiðiárinu, aflamark (óveitt) og samsvarandi aflahlutdeild 0,045727563%. Aflahlutdeild bátsins er hins vegar nú 0,0680920%, m.v. úthlutun á þessu fiskveiðiári 148908 kg. Seljanda er heimilt að flytja af bátnum þá aflahlutdeild, sem umfram er skv. kaupsamningi þessum, svo og hlutdeild í ýsu 0,0365721%, ufsa 0,0012507% og steinbít 0,879440%. Staða í aflamarki (óveitt) er skv. stöðubréfi ds. 20.12.00, (síðasta löndun 19.12.00) 59598 kg eða neikvæð miðað við samning þennan um rúml. 40 þús. kg. Seljandi mun hafa flutt á bátinn innan ársins fyrir afhendingu, þannig að óveitt aflamark verði 100.000 kg, eins og samningur þessi kveður á um.” Í afsalinu sagði undir sömu yfirskrift: „Krókabátur (þorskaflahámark). Gilt veiðileyfi í því kerfi fiskveiðiárið 2000/2001. Með bátnum fylgir 100.000 kg í þorski á fiskveiðiárinu, aflamark (óveitt) og samsvarandi aflahlutdeild 0,0457277%. Grásleppuleyfi fylgir ekki.” Samkvæmt kaupsamningi var heildarverð bátsins 67.000.000 krónur og skiptist svo að bátur og búnaður var metinn á 17.000.000 krónur en meðfylgjandi aflaheimild 50.000.000 krónur.

Reglugerð nr. 970/2001 um sérstakar ráðstafanir vegna krókabáta, sem kvað á um viðbótarúthlutun til þeirra, var birt 27. desember 2001, eða um ári eftir kaup stefnda á bátnum. Aðila greinir á um hvor þeirra eigi rétt á þeirri viðbótarúthlutun fiskveiðiheimilda sem í reglugerðinni fólst. Fiskistofa úthlutaði til stefnda samkvæmt reglugerðinni viðbótarheimildum í ýsu og steinbít byggðri á veiðireynslu áfrýjanda fiskveiðiárið 1999/2000. Skaðabótakrafa áfrýjanda á hendur stefnda er reist á verði krókaaflahlutdeildar og aflamarks 1. mars 2002 hjá skipasölunni Bátar og búnaður ehf. samkvæmt upplýsingum fyrirtækisins 28. október 2002.

Í 2. mgr 11. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða segir að við eigendaskipti að fiskiskipi fylgi aflahlutdeild þess, nema aðilar geri sín á milli skriflegt samkomulag um annað. Niðurstaða málsins þykir því velta á því hvort af kaupsamningi aðila megi ráða að þeir hafi samið um annað en að aflahlutdeild ætti að fylgja með í kaupum bátsins. Samkvæmt áðurgreindum kaupsamningi keypti stefndi bátinn með veiðileyfi og ákveðinni aflaheimild. Aflaheimildin, sem fylgja átti bátnum, nam 100.000 kílóum í þorski á fiskveiðiárinu, aflamark (óveitt) og samsvarandi aflahlutdeild 0.045727563% og var aflaheimildin í heild verðlögð sérstaklega á 50.000.000 krónur. Áfrýjanda var heimilt að flytja af bátnum þá aflahlutdeild sem umfram var, en þar á meðal var öll hlutdeild bátsins í ýsu og steinbít. Af þessum samningi aðilanna verður ekki annað ráðið en að ætlun þeirra hafi verið sú að kveða þar á um skiptingu aflaheimilda bátsins til fullnustu í eitt skipti fyrir öll. Gat stefndi ekki vænst þess samkvæmt ákvæðum samningsins að hann fengi að ári liðnu aflahlutdeild í ýsu og steinbít sem byggð væri á aflareynslu áfrýjanda. Verður að telja að áfrýjandi, sem hélt útgerð sinni áfram með þeim aflaheimildum sem hann flutti af bátnum, hafi átt rétt á viðbótarúthlutuninni í ýsu og steinbít sem gerð var samkvæmt reglugerð nr. 970/2001. Stefndi hefur ekki hrakið að verð aflaheimilda þeirra sem áfrýjandi varð þannig af vegna hans tilverknaðar hafi numið í kaupi og sölu því verði sem um getur í bréfi skipasölunnar Bátar og búnaður ehf. 28. október 2002. Verður skaðabótakrafa áfrýjanda því tekin til greina með dráttarvöxtum frá þingfestingu málsins í héraði 12. desember 2002.

Með vísun til þess að betur mátti standa að samningsgerð aðila um bátinn og atvika að öðru leyti er rétt að hvor þeirra beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Stefndi, G-kk-nf Þ-kk-nf, greiði áfrýjanda, T-kk-þgf Á-kk-þgf, 9.671.650 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. desember 2002 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.