747/2017

Aðilar deildu um hvort P ehf. hefði fengið tjón sem það varð fyrir við bruna fasteignar að fullu bætt úr rekstrarstöðvunartryggingu sem félagið hafði hjá V hf. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að tiltekna skilmála vátryggingarinnar bæri að skýra þannig að til lækkunar reiknuðum bótum kæmi rekstrarkostnaður eins og húsaleigukostnaður sem fallið hefði niður við vátryggingaratburðinn og sparaðist samkvæmt því við tjónið. Því næst var rakið að í héraðsdómi hefði komið fram að lögmenn málsaðila hefðu ítrekað lýst því yfir að ekki væri tölulegur ágreiningur um endanlegan höfuðstól dómkröfu P ehf. Hefði héraðsdómur ályktað út frá því að höfuðstólskrafa P ehf. samsvaraði áætluðum leigukostnaði og öðrum húsnæðistengdum kostnaði á tilteknu tímabili. P ehf. lagði fyrir Hæstarétt gögn sem félagið taldi sýna að kostnaður vegna húsnæðis hefði numið lægri fjárhæð en dómkrafan var í málinu og bar því við að ekki hefði verið bent á annan kostnað sem draga ætti frá bótum. Hefði héraðsdómur því að minnsta kosti átt að fallast á lægri dómkröfu P ehf. Hæstiréttur vísaði til þess að reyndust þau gögn sem P ehf. hefði lagt fyrir dóminn rétt fengist ekki staðist framangreind ályktun héraðsdóms um höfuðstólsfjárhæð kröfu P ehf. Af öðrum gögnum málsins yrði ekki ráðið hvernig sú fjárhæð væri fundinn samkvæmt vátryggingarskilmálunum. P ehf. hefði ekki lagt fram viðhlítandi gögn svo unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón félagsins og væri málið vanreifað að því leyti. Yrði ekki úr þeim annmarka bætt með því að dómstólar mætu honum skaðabætur að álitum. Með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. nóvember 2017. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 61.783.228 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. júlí 2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Þegar bruni sá varð í fasteigninni Skeifunni 11 í Reykjavík 6. júlí 2014 sem um ræðir í málinu var áfrýjandi með gilda rekstrarstöðvunartryggingu hjá stefnda. Um hana giltu vátryggingarskilmálar stefnda nr. ER20 og auk þeirra sameiginlegir skilmálar félagsins, yfirlit yfir útreikning vátryggingarfjárhæðar og lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Í málinu er um það deilt hvort áfrýjandi hafi fengið tjón sitt í brunanum að fullu bætt úr rekstrarstöðvunartryggingunni. Snýst ágreiningurinn fyrst og fremst um það hvort vátryggingin eigi að bæta framlegðartap áfrýjanda eða hvort stefnda sé heimilt að draga frá bótum kostnaðarliði í rekstrinum sem féllu niður við brunann.

Um bótasviðið sagði í 3. grein skilmála rekstrarstöðvunartryggingarinnar að hún bætti rekstrartap sem vátryggður yrði fyrir við stöðvun rekstrar á vátryggingartímabilinu og leiddi til samdráttar í sölu vöru eða þjónustu vátryggðs af völdum bruna, vatns og innbrotsþjófnaðar. Um vátryggingarfjárhæðina sagði í grein 11.1 að hún skyldi nema áætlaðri framlegð vátryggðs á vátryggingartímabilinu. Í grein 11.2 var framlegð skilgreind sem rekstrartekjur vátryggingartímabilsins að frádreginni vörunotkun, breytilegum launakostnaði, öðrum breytilegum kostnaði og birgðabreytingu fullunninna vara ef við ætti. Yfirlit yfir útreikning framlegðar skyldi gert af vátryggðum og samþykkt af báðum aðilum. Um breytilegan kostnað sagði í grein 11.4 að það væru þeir kostnaðarliðir sem breyttust í réttu hlutfalli við rekstrartekjur og þyrfti því ekki að vátryggja, til dæmis hráefniskaup, pökkun og flutningskostnað.

Reglur um ákvörðun bóta voru í 13. grein vátryggingarskilmálanna. Þar sagði í grein 13.1. að félagið greiddi bætur þann tíma sem kæmi fram í vátryggingarskírteini eða endurnýjunarkvittun en þó aldrei fyrir lengra tímabil en fyrirtækið væri stöðvað að meira eða minna leyti. Um útreikning tjóns sagði í grein 13.2 að það næmi mismun á reiknaðri framlegð eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur annars vegar og hins vegar raunverulegri framlegð á bótatímabilinu. Þá sagði í grein 13.3 að bætur yrðu aðeins greiddar fyrir það raunverulega tjón sem orðið hefði á bótatímabilinu að svo miklu leyti sem vátryggingin næði til og aðeins fyrir þann hluta af tjóninu sem eingöngu orsakaðist af stöðvun þeirri eða samdrætti á rekstrinum sem átt hefði sér stað.

II

Málsástæðum og lagarökum aðila er ítarlega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur telur áfrýjandi að rekstrarstöðvunartryggingin eigi að bæta tapaða framlegð í hefðbundnum skilningi. Samkvæmt grein 13.2 í skilmálum tryggingarinnar eigi að ákvarða bætur vegna rekstrarstöðvunar sem mismun á annars vegar reiknaðri framlegð eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur og hins vegar raunverulegri framlegð á bótatímabilinu. Áætluð framlegð frá júlí 2014 til júní 2015 hafi numið samtals 128.640.125 krónum. Raunframlegð í ágúst til september 2014 hafi verið 43.354.439 krónur og mismunurinn því 85.285.686 krónur. Af þeirri fjárhæð hafi stefndi greitt áfrýjanda 23.502.457 krónur en eftir standi 61.783.228 krónur sem sé sú fjárhæð sem áfrýjandi krefji stefnda um. Stefndi andmælir því ekki að bætur til handa áfrýjanda eigi að reikna út samkvæmt grein 13.2 í vátryggingarskilmálunum sem mismun á reiknaðri og raunverulegri framlegð. Hins vegar verði bætur samkvæmt grein 13.3 í skilmálunum aðeins greiddar fyrir það raunverulega tjón sem orðið hafi á bótatímabilinu að svo miklu leyti sem vátryggingin nái til og aðeins fyrir þann hluta af tjóninu sem eingöngu orsakist af stöðvun þeirri eða samdrætti á rekstrinum sem orðið hafi. Af því leiði að draga eigi frá bótum kostnað í rekstri áfrýjanda sem hafi sparast við tjónið eins og húsaleigu sem fallið hafi niður.

III

Vátryggingarfjárhæð rekstrarstöðvunartryggingar þeirrar sem áfrýjandi tók hjá stefnda var samkvæmt skilmálum hennar hvorki fyrir fram ákveðin sem föst krónutala né samkvæmt föstu viðmiði óháð frádrætti. Var því ekki um að ræða fyrir fram umsamdar meðalhófsbætur fyrir það tjón sem vátryggður yrði fyrir við það að rekstur hans stöðvaðist vegna þeirra atvika sem féllu undir bótasvið vátryggingarinnar. Er fallist á með héraðsdómi að grein 13.2 í vátryggingarskilmálunum beri að skýra til samræmis við grein 13.3 og þá þannig að til lækkunar reiknuðum bótum samkvæmt grein 13.2 komi rekstrarkostnaður eins og húsaleigukostnaður sem féll niður við vátryggingaratburðinn og sparaðist samkvæmt því við tjónið. Leiðir þetta og af ákvæðum 35. gr. laga nr. 30/2004. Á þessum grunni bar áfrýjanda að haga kröfugerð sinni í málinu.

Í forsendum hins áfrýjaða dóms kemur fram að lögmenn málsaðila hafi ítrekað lýst því yfir og þar á meðal við aðalmeðferð málsins að ekki væri tölulegur ágreiningur um endanlegan höfuðstól dómkröfu áfrýjanda, 61.783.228 krónur. Ályktaði héraðsdómur út frá því og með vísan til málsástæðna aðila að höfuðstólskrafa áfrýjanda samsvaraði áætluðum leigukostnaði og öðrum húsnæðistengdum kostnaði á tímabilinu 6. júlí 2014 til og með 5. júlí 2015.

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt gögn sem hann telur sýna að kostnaður vegna húsnæðis á bótatímabilinu hafi numið um það bil 2.600.000 krónum á mánuði eða samtals um 31.000.000 krónum allt bótatímabilið og sé það helmingi lægri fjárhæð en dómkrafan í málinu. Stefndi hafi ekki bent á neinn annan kostnað sem hann telji að hafi sparast við vátryggingaratburðinn og eigi að draga frá bótum. Því blasi við að tjón áfrýjanda vegna tapaðrar framlegðar sé að stórum hluta óbætt ef fallist yrði á sjónarmið stefnda um skýringu vátryggingarskilmálanna. Af því leiði að héraðsdómur hefði að minnsta kosti átt að fallast á helming dómkröfu áfrýjanda.

Áður er gerð grein fyrir því hvernig áfrýjandi reiknar höfuðstól dómkröfu sinnar. Ef rétt reynast þau gögn sem áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt samkvæmt framansögðu fengi ekki staðist sú ályktun héraðsdóms að dómkrafa áfrýjanda samsvaraði áætluðum leigukostnaði og öðrum húsnæðistengdum kostnaði hans á bótatímabilinu. Af öðrum gögnum málsins verður ekki ráðið hvernig höfuðstólsfjárhæð kröfu hans er fundin samkvæmt greinum 13.2 og 13.3 í vátryggingarskilmálunum. Áfrýjanda var í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn um þetta efni svo unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón hans en gerði ekki og er málið vanreifað að því leyti til. Verður ekki úr þeim annmarka bætt með því að dómstólar meti honum skaðabætur að álitum. Að þessu gættu þykir slíkt ósamræmi vera milli kröfugerðar áfrýjanda, málsástæðna hans og málflutningsyfirlýsinga að óhjákvæmilegt er með vísan til e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að vísa málinu frá héraðsdómi.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.