4/2017

Á árinu 2015 gaf U út starfsleyfi til N ehf. fyrir framleiðslu á allt að 350.000 tonnum af áli á ári í verksmiðju félagsins að Grundartanga. Höfðaði R mál á hendur Í, U og N ehf. og krafðist þess aðallega að starfsleyfið yrði ógilt, en til vara að viðurkennt yrði að N ehf. væri óheimilt að framleiða árlega meira en 300.000 tonn af áli. Hélt R því fram að starfsleyfið væri ólögmætt þar sem í 2. gr. laga nr. 62/1997 um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga kæmi fram að framleiðslugeta álversins skyldi vera allt að 300.000 tonn á ári. Kvæði starfsleyfið því á um framleiðslu á 50.000 tonnum af áli umfram það sem heimilt væri. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var af Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að starfsleyfi samkvæmt 6. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir væri og hefði verið gefið út án tillits til ákvæða laga nr. 62/1997 og lagaheimildar samkvæmt síðargreindu lögunum verið aflað eftir að starfsleyfið hefði verið gefið út. Þótt ekki hefði verið samþykkt breyting á lögum nr. 62/1997 til samræmis við starfsleyfið yrði það ekki talið valda ógildi þess. Var því ekki fallist á að þurft hefði að ákvarða heimilaða álframleiðslu í lögum nr. 62/1997 áður en leyfið var gefið út. Hélt R því jafnframt fram að ekki hefði verið gætt að formreglum stjórnsýsluréttar við veitingu starfsleyfisins. Taldi hún meðal annars að sérstakt tilefni hefði verið til rannsóknar vegna þeirrar staðreyndar að fjöldi hrossa í nágrenni verksmiðjunnar hefði veikst. Á sama tíma og ákvörðun hefði verið tekin um veitingu leyfisins hefði verið unnið að skýrslu um áhrif losunar flúors á hrossin og hún ekki legið fyrir þegar leyfið var veitt. Var það niðurstaða skýrslunnar að líklegt væri að veikindi þeirra mætti rekja til flúormengunar. Talið var að víðtæk rannsókn hefði farið fram á ætluðum áhrifum flúors á umhverfi og hefði Umhverfisráðuneytið samþykkt umhverfisvöktunaráætlun á svæðinu. Þá hefði fyrrgreind skýrsla ekki legið fyrir fyrr en rúmum sex mánuðum eftir að starfsleyfið var veitt. Talið var að miðað við alla þá rannsókn sem farið hefði fram allt frá árinu 2009 hefði ekki verið efni fyrir U til að bíða með útgáfu starfsleyfisins þar til skýrslan lá fyrir. Auk þess væru í starfsleyfinu ákvæði um heimild U til breytingar á því kæmu fram nýjar upplýsingar. Var því talið að málsmeðferð U hefði ekki verið í andstöðu við 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá var hvorki fallist á með R að ekki hefði verið gætt að andmælarétti R né að starfsleyfið væri í andstöðu við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993. Voru Í, U og N ehf. því sýknaðir af kröfu R.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. janúar 2017. Hún krefst þess aðallega að ógilt verði starfsleyfi stefnda Norðuráls Grundartanga ehf. 16. desember 2015 en til vara að viðurkennt verði að honum sé óheimilt að framleiða árlega meira en 300.000 tonn af áli í verksmiðju sinni að Grundartanga. Í báðum tilvikum krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að aðilar beri sinn kostnað af rekstri máls þessa fyrir Hæstarétti.

Það athugast að ekki voru efni til að höfða mál þetta á hendur Umhverfisstofnun.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.