729/2013

X var ákærður fyrir manndráp með því að hafa veist að A á heimili hans og banað honum með því að stinga hann tvisvar með hnífi í brjóstið þannig að hnífsstungurnar gengu í hægra hjartahólf og í framhaldi stungið hann ítrekað í háls, andlit, höfuð, hægri handlegg og vinstra læri, allt með þeim afleiðingum að A hlaut bana af. Héraðsdómur taldi brot X sannað og sakfelldi hann fyrir brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar leit héraðsdómur til þess að atlaga X hefði verið ofsafengin og hrottaleg og jafnframt svo skyndileg að A hefði litlum sem engum vörnum við komið. Var litið svo á að X hefði haft ásetning til verksins, en það leysti hann ekki undan refsingu að hann var undir verulegum áfengisáhrifum þegar brotið var framið. Vegna þess hversu alvarlegt brotið var talið kom ekki til álita að virða aðdragandann að brotinu, eins og X bar að hann hefði verið, honum til refsilækkunar, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 74. gr. og 75. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þessa og m.a. með hliðsjón af 1., 2., 3., 6. 7. og 8. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í 16 ár. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms voru dómkvaddir tveir matsmenn til að yfirfara blóðferlarannsóknir og aðrar vettvangsrannsóknir sem framkvæmdar hefðu verið í íbúð A. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að sú framvinda atburða sem rakin hefði verið í héraðsdómi samrýmdist í meginatriðum niðurstöðu matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, þó að því undaskildu að matsmennirnir hefðu fært rök fyrir því að A hefði hlotið alla stunguáverkana inni í búðinni, en ekki úti á svölum hennar. Væri álit þeirra lagt til grundvallar væri líklegast að árásin hefði verið samfelld og hefði A verið dreginn út á svalirnar í beinu framhaldi af því. Kæmi þetta heim og saman við lýsingu X á atvikum í símtali við Neyðarlínu og í skýrslutöku hans hjá lögreglu. Styddist sá framburður X að hann hefði yfirgefið íbúð A eftir að hafa veist að honum þar og síðan komið að honum blóðugum eftir að hann sneri þangað aftur, einvörðungu við framburð hans sjálfs sem hefði verið óljós og tekið margvíslegum breytingum. Að þessu virtu og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti var hann staðfestur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. nóvember 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, en að því frágengnu mildunar á refsingu.

I

Ákærði er sakaður um manndráp með því að hafa aðfaranótt 7. maí 2013 veist að A á heimili hans í íbúð [...] að [...] og banað honum með því að stinga hann tvisvar með hnífi í brjóstið þannig að hnífsstungurnar gengu í hægra hjartahólf og í framhaldi stungið hann ítrekað í háls, andlit, höfuð, hægri handlegg og vinstra læri, allt með þeim afleiðingum að A hlaut bana af.

Gerð er grein fyrir málsatvikum í hinum áfrýjaða dómi, þar á meðal er lýst í meginatriðum hljóðupptöku af símtali ákærða við Neyðarlínuna sem átti sér stað á tímabilinu frá klukkan 00.47 til 00.52 aðfaranótt 7. maí 2013. Eftir að hafa kynnt sig með nafni í upphafi símtalsins sagði ákærði: „Já ég held ég hafi drepið mann.“ Kvaðst hann vera á leið inn í íbúð sína að [...] og endurtók að hann héldi sig hafa drepið mann. Spurður hvað hann hefði gert við manninn svaraði ákærði: „Hann réðst á mig ... og ég kýldi hann einu sinni, eitt hnefahögg ... og hann datt niður og ég dró hann með mér út fyrir svalirnar.“ Síðar bætti ákærði við: „Þetta var bara að gerast ... já, hann réðst á mig og ég kýldi hann, ég dró hann með mér“.

Við skýrslutöku hjá lögreglu að kvöldi sama dags kvaðst ákærði ekki hafa gert A neitt og vildi ekki tjá sig frekar um það sem gerst hafði. Hinn 16. maí 2013 gaf ákærði skýrslu hjá lögreglu öðru sinni og sagðist þá hafa misst algjörlega tökin á sjálfum sér eftir að A hefði hreytt í sig einhverjum óþverra um börnin sín. Minntist ákærði þess að hafa slegið hann, alla vega oftar en einu sinni, og hrint honum niður í stól sem hafi verið við hliðina á sófanum í íbúð hans. Síðan sagðist ákærði hafa strunsað út með hundinn sem hann hefði haft meðferðis. Hann hefði síðan komið til baka í íbúð A og þá hefði hann legið í stólnum í blóði sínu. Ákærði kvaðst hafa reynt að stjaka við og slá A til að ná sambandi við hann, en síðan dregið hann eftir gólfinu að svölunum. Eins og rakið er í héraðsdómi breytti ákærði framburði sínum við síðari skýrslutöku hjá lögreglu og loks fyrir dómi við aðalmeðferð málsins. Þar skýrði ákærði meðal annars frá því að A hefði legið rétt við svalirnar þegar hann hefði komið til baka í íbúðina og hefði ákærði dregið hann „eitthvað aðeins“. Nánar spurður sagði ákærði að A hefði legið á þröskuldi svalahurðarinnar þannig að höfuð hans hefði verið úti, en fæturnir inni. Þá gaf ákærði þá skýringu á fyrrgreindum framburði sínum að C yfirlögregluþjónn hefði komið til sín þar sem hann hefði verið staddur í fangaklefa á [...] og sagt að til væru gögn um það að hann hefði drepið A í stólnum og dregið hann svo út á svalir. Því ætti hann bara að játa. Yfirlögregluþjónninn kom fyrir dóm sem vitni og bar að hann hefði einungis átt óformleg samskipti við ákærða síðdegis 7. maí 2013. Aðspurt neitaði vitnið því að hafa hvatt ákærða til að játa eða hafa rætt sérstaklega við hann um atburðarásina nóttina áður, enda hefði vitnið ekkert vitað um brotavettvang á þeirri stundu eða heyrt í neinum þeirra lögreglumanna sem þar voru.

II

Eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp var þess krafist af hálfu ákærða að dómkvaddur yrði matsmaður „til að yfirfara blóðferlarannsóknir og aðrar vettvangsrannsóknir sem framkvæmdar voru í íbúð brotaþola ... 7. maí 2013.“ Ákæruvaldið mótmælti kröfunni, en með úrskurði héraðsdóms sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 3. apríl 2014 í máli nr. 225/2014, var á hana fallist. Í kjölfarið komust aðilar að samkomulagi með heimild í 1. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, eins og bókað var í þingbók, að dómkvaddir yrðu tveir sérfræðingar, P og Q, til að framkvæma hið umbeðna mat.

Í niðurlagi matsgerðar hinna dómkvöddu manna 15. maí 2014 sagði: „Það er okkar álit að umræddar uppgötvanir eru að miklu leyti í samræmi við framburð X, eins og hann lýsir atburðum, samanber: Að hann hafi í upphafi verið í heimsókn hjá þolanda, á sokkunum, drekkandi með honum í stofunni með þolanda sitjandi í sófastól en sjálfur sitjandi á sófa. Að hann hafi dregið líkamann frá svæðinu fyrir framan sófann og út á svalir. Að þolandi hafi þegar haft blæðandi skurði á brjósti og í andliti inni í stofunni og áður en hann var fluttur út á svalir. Að engin stunguárás hafi átt sér stað úti á svölum. X hefur sagt að hann hafi ekki minningar af því hvernig stungusár eru tilkomin. Það er okkar álit að sá sem framkvæmdi stunguárásina gæti mögulega hafa fengið lítið, eða jafnvel ekkert, blóð yfirfært á sig á þeim tímapunkti sem árásin var framkvæmd. Það eru engir blóðferlar sem við fundum á munum X sem gefa til kynna að hann hafi framkvæmt stunguárásina. Samt sem áður, útilokar ekki skortur á slíkum ferlum, þann möguleika að hann hefði getað valdið stungusárunum.“

Matsmennirnir komu báðir fyrir héraðsdóm og staðfestu matsgerð sína. Spurð hvort þau gætu skýrt til hvaða framburðar ákærða væri verið að vísa í niðurlagi hennar kváðust þau ekki geta gert það. P sagði það þó efnislega ekki skipta máli vegna þess að í framhaldinu væri útlistað hvað matsmennirnir ættu við. Aðspurð hvort sá framburður ákærða við aðalmeðferð málsins að hann hefði komið að hinum látna, þar sem hann hefði legið í blóði sínu á þröskuldi svalahurðarinnar, og dregið hann þar til svöruðu þau bæði að það fengi ekki staðist miðað við blóðferla á vettvangi. P bar að miðað við verksummerki hefði sá látni verið stunginn þar sem hann lá á gólfinu við sófann og hafi það gerst í einni svipan. Þá kom fram hjá Q að ummerkin gæfu til kynna að hann hefði verið dreginn burtu fljótlega eftir að hann hlaut áverkana.

III

Í áðurgreindu símtali við Neyðarlínuna aðfaranótt 7. maí 2013, skömmu eftir að þau atvik áttu að hafa gerst sem ákærði var að lýsa, sagðist hann halda að hann hefði drepið mann, kýlt hann einu sinni og hann dottið niður. Síðan kvaðst ákærði hafa dregið manninn með sér „út fyrir svalirnar.“ Þessi lýsing var gefin áður en lögregla kom á vettvang. Með vísan til þess og framburðar C fær því ekki staðist að ákærði hafi verið hvattur af lögreglu til að játa að hann hefði orðið A að bana þar sem hann hefði setið í stól og dregið hann svo út á svalir.

Í hinum áfrýjaða dómi er rakið hver hafi verið atburðarásin í grófum dráttum umrætt sinn miðað við þá vettvangsrannsókn sem fyrir lá. Sú framvinda atburða sem þar er stuðst við samrýmist í meginatriðum niðurstöðu matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, þó að því undanskildu að matsmennirnir hafa fært rök fyrir því að hinn látni hafi hlotið alla stunguáverkana, um 90 talsins, inni í íbúðinni, en ekki úti á svölum hennar. Sé álit þeirra lagt til grundvallar er líklegast, eins og matsmennirnir báru fyrir dómi, að árásin hafi verið samfelld án þess að nokkurt hlé hafi orðið á henni og sá látni síðan verið dreginn út á svalirnar í beinu framhaldi af því. Þetta kemur heim og saman við lýsingu ákærða á atvikum í símtalinu við Neyðarlínuna og framburði hans við skýrslutöku hjá lögreglu 16. maí 2013 þar sem hann kvaðst algjörlega hafa misst tökin á sjálfum sér þegar hann veittist að A heitnum.

Ákærði er einn til frásögu um gjörðir sínar frá því hann fór úr íbúð sinni, að eigin sögn um ellefuleytið að kvöldi 6. maí 2013, og þar til hann kom þangað um klukkan eitt þegar hann hafði hringt í Neyðarlínuna og lögregla var komin á vettvang. Þannig styðst sú frásögn ákærða, að hann hefði yfirgefið íbúð hins látna eftir að hafa veist þar að honum og síðan komið að honum blóðugum er hann sneri þangað aftur, einvörðungu við framburð hans sjálfs sem hefur verið óljós og tekið margvíslegum breytingum eins og gerð er ítarleg grein fyrir í héraðsdómi.

Að öllu þessu virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar á meðal kostnað af matsgerð hinna dómkvöddu manna svo og málsvarnarlaun verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 4.092.034 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.506.000 krónur.