130/2005

X var ákærður fyrir tilraun til manndráps, en til vara sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa lagt til A með eggvopni þar sem sá síðarnefndi sat við opinn glugga í ökumannssæti leigubifreiðar við Y og beið greiðslu á ökugjaldi frá X. Hlaut A 18 cm langan skurð vinstra megin á hálsi við atlöguna. Í dómi meirihluta í héraði var komist að þeirri niðurstöðu að sýkna bæri X af ákærunni þar sem enginn hafði séð hver veitti A áverkann auk þess sem annmarkar voru taldir vera á rannsókn lögreglu í málinu og vitnið, E, sem bjó á efstu hæð að Y, hafði borið fyrir dómi að hann hefði séð tvo menn hlaupa af vettvangi. Ekki var fallist á það með meirihluta héraðsdóms að ákveðnir þættir í rannsókn lögreglu á málinu gæfu tilefni til að álykta að hún hefði verið haldin annmörkum. Enn fremur var talið að ástæða hefði verið  til að fylgja tilteknum atriðum nánar eftir við meðferð málsins í héraði auk þess sem í niðurstöðu meirihluta í héraði hefði ekki verið tekið tillit til framburðar B í heild fyrir dómi en hann hafði setið í farþegasæti við hlið A þegar atlagan átti sér stað. Af þessum sökum þótti óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. mars 2005 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákveðin refsing.

Ákærði krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur.

I.

Með ákæru í máli þessu 30. nóvember 2004 er ákærða aðallega gefin að sök tilraun til manndráps, en til vara sérstaklega hættuleg líkamsárás, með því að hafa aðfaranótt 27. júlí 2004 við Y [...] í Reykjavík fyrirvaralaust lagt til A með óþekktu eggvopni, þar sem A hafi setið við opinn glugga í ökumannssæti leigubifreiðar og beðið greiðslu á ökugjaldi frá ákærða, sem hafi staðið fyrir utan bifreiðina, en af þessu hafi A hlotið 18 cm langan skurð vinstra megin á hálsi. Af hálfu ákæruvaldsins er þessi verknaður talinn varða aðallega við 211. gr., sbr. 20. gr., en til vara 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum.

Samkvæmt gögnum málsins átti atvikið, sem ákærði er sakaður um, þann aðdraganda að A sinnti kalli eftir leigubifreið að Ingólfstorgi í Reykjavík um kl. 1.15 fyrrnefnda nótt. Komu þar upp í bifreiðina ákærði ásamt B, C og D, sem verið höfðu saman á veitingahúsi og voru allir verulega ölvaðir. Fyrir liggur að B settist í farþegasæti frammi í bifreiðinni, en hinir þrír í aftursæti og mun ákærði hafa verið beint fyrir aftan ökumanninn. A ók með farþegana að heimili B að Z við Ægisíðu, þar sem B fór inn stutta stund, en síðan á Y, þar sem A var beðinn um að stöðva bifreiðina á móts við hús númer [...].

Fyrir dómi lýsti A atburðum eftir þetta á þann veg að C og D hafi farið strax út úr bifreiðinni og horfið sjónum sínum. Taldi hann þá hafa farið að yfirgefnu húsi andspænis Y [...]. Ákærði hafi síðan farið út úr bifreiðinni, en B enn verið í farþegasætinu frammi í henni. Hafi ákærði og B átt einhver orðaskipti um að sá fyrrnefndi ætti að greiða fyrir aksturinn. A hafi opnað glugga á hurðinni við ökumannssætið til að taka við greiðslu og litið svo í átt að B, en fundið skyndilega eitthvað heitt leka niður eftir hálsinum. Hann hafi lagt hönd upp að hálsinum og um leið orðið þess var að hann hafi verið skorinn þar. Kvaðst hann hafa flýtt sér út úr bifreiðinni í átt að Y [...] til að leita skjóls og hringt í neyðarlínuna. B hafi enn verið inni í bifreiðinni, en ákærði hlaupið í burtu í átt að gatnamótum Y og Ánanausts. A kvaðst hafa komist að inngangi fyrrnefnds húss, hringt á dyrabjöllu og farið þar inn í stigagang, en séð að B hafi verið kominn út úr bifreiðinni, gengið á eftir sér og virst vera að tala í síma. Fyrir liggur í gögnum málsins að A fékk samband við neyðarlínuna kl. 1.35, en B um hálfri annarri mínútu síðar. Samkvæmt endurritum af hljóðritun þessara símtala lýstu þeir báðir árásarmanninum, en B þó mun nánar, auk þess sem hann greindi frá því að hann væri nefndur X. Á grundvelli þessarar lýsingar var ákærði handtekinn, þar sem hann var á gangi í Austurstræti kl. 1.59. Lögreglan kom á vettvang við Y kl. 1.39, en þar var B handtekinn, síðan C þar sem komið var að honum sofandi í áðurnefndu yfirgefnu húsi um hálfri klukkustund síðar, og loks D, sem kom gangandi að vettvangi fáum mínútum síðar. Þessum þremur síðastnefndu var sleppt úr haldi síðdegis 27. júlí 2004. Ákærða, sem borið hefur við minnisleysi um atburði næturinnar, var á hinn bóginn sama dag gert að sæta gæsluvarðhaldi, sem stóð samfleytt allt til þess að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp í fjölskipuðum dómi 23. febrúar 2005. Með honum var ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins með atkvæði meiri hluta dómenda.

II.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi var þar talið sannað með vitnisburði A og B að ákærði hafi verið fyrir utan leigubifreiðina þegar A var veittur áðurgreindur áverki. Hvorugt þessara vitna hafi á hinn bóginn séð hver drýgði verknaðinn og B borið að alls ekki væri útilokað að aðrir en ákærði hafi verið fyrir utan bifreiðina. Vitnið E, sem bjó að Y [...] og vaknaði um nóttina við háreysti fyrir utan húsið, hafi borið að þrír menn hafi farið frá bifreiðinni, sem bendi til að fleiri en ákærði hafi verið fyrir utan hana á þessum tíma. Að auki lægi fyrir í lögregluskýrslu um handtöku C að hann hafi haft hníf meðferðis þegar hann var færður í fangageymslu, en sá hnífur hafi ekki verið rannsakaður. Sakbending hafi ekki farið fram til að ganga úr skugga um hvort A bæri kennsl á ákærða. Fatnaður samferðarmanna ákærða hafi ekki verið rannsakaður á sama hátt og fatnaður hans, en nafngreindur læknir, sem bar vitni fyrir héraðsdómi, hafi talið líklegast að blóð hefði fundist í fötum þess, sem bar árásarvopnið eftir atlöguna, þótt alls ekki væri víst að sá hafi fengið á sig blóð. Þótti einsýnt að rannsókn á hnífnum, sem C hafði í fórum sínum, rannsókn á fatnaði samferðarmanna ákærða, vettvangsrannsókn í yfirgefna húsinu andspænis Y [...] og sakbending hefðu getað skipt miklu. Ekkert af þessu hafi verið gert, en ljóst þótti að rannsóknir þessar, ein eða fleiri, hefðu getað haft úrslitaáhrif um niðurstöðu málsins. Með því að rannsókn þess hafi samkvæmt þessu verið stórlega ábótavant og enginn hafi séð hver veitti A áverkann þótti óupplýst hver hafi átt þar í hlut. Var ákærði því sýknaður.

Engin efni eru til annars en að fallast á það mat héraðsdóms að sannað sé að ákærði hafi verið fyrir utan leigubifreiðina þegar A var veittur áverkinn, en samkvæmt samhljóða vitnisburði hans og B hafði ákærði þá rétt áður stigið út um dyr hennar fyrir aftan ökumanninn og síðan átt í orðaskiptum við B, þar sem ákærði stóð fyrir utan bifreiðina. Að því virtu hefði með öllu verið þarflaust að láta sakbendingu fara fram til að kanna hvort A bæri kennsl á ákærða, en þess er jafnframt að gæta að samkvæmt lögregluskýrslu voru A 4. ágúst 2004 sýndar ljósmyndir af 43 mönnum úr myndasafni lögreglunnar og vísaði hann þá á mynd af ákærða, sem hann kvað vera manninn, sem hafi veitt sér áverkann.

Samkvæmt framburði A og B fyrir dómi horfði hvorugur þeirra í átt að opnum glugga við hlið ökumanns bifreiðarinnar í þeirri andrá, sem lagt var til þess fyrrnefnda með hnífi inn um gluggann. A bar á hinn bóginn að hann væri viss um að það hafi verið ákærði, sem hafi staðið fyrir utan bifreiðina og átt að greiða fyrir aksturinn, svo og að hann hafi litið upp eftir að hann var skorinn og þá horft framan í ákærða, þar sem hann dró að sér höndina. Ekki hafi A þó séð hníf í hönd ákærða. Fyrir dómi var B spurður tvívegis í röð að því hvort aðrir en ákærði hafi verið fyrir utan bifreiðina þegar A varð fyrir árásinni og svaraði hann því bæði skiptin neitandi. Síðar við skýrslugjöfina var hann enn spurður sömu spurningar og sagðist hann engan annan hafa séð. Aðspurður um hvort hann væri „handviss um það” svaraði hann því til að hann hafi ekki getað séð annað, en þetta hafi gerst í dimmu. Í framhaldi af því bar verjandi ákærða upp svofellda spurningu: „Þú segist bara hafa séð ákærða fyrir utan bílinn, en er útilokað að það hafi verið einhver annar fyrir utan bílinn?” Svaraði B því til að það væri alls ekki útilokað. Eins og að framan greinir vísaði héraðsdómur í röksemdum fyrir niðurstöðu sinni eingöngu til þessa síðastnefnda svars B, en tók þar á hinn bóginn ekkert tillit til þess hvernig spurningin hljóðaði eða til ítrekaðrar frásagnar hans um að hann hafi engan annan séð en ákærða fyrir utan bifreiðina á þeirri stundu, sem atlagan var gerð að A.

Fyrrnefndur E bar fyrir dómi að hann hafi vaknað aðfaranótt 27. júlí 2004 við einhver læti fyrir utan heimili sitt að Y [...] og litið út um glugga, en hann var búsettur þar á efstu hæð. Hann hafi séð mannlausa leigubifreið á miðri götunni með opnar hurðir og „einhverja menn hlaupa í burtu.” Nánar tiltekið hafi hann séð „tvo menn, eða tvo eða einn labba” í átt að Y [...], einn hlaupa í átt að Ánanausti og hverfa þar fyrir horn og einn hlaupa bak við yfirgefið hús hinum megin götunnar. Þar á eftir hafi verið hringt á dyrabjöllu hjá honum, en hann ekki svarað. Nánar aðspurður sagðist E aðeins hafa séð í bakið á manninum, sem hljóp fyrir horn á Ánanausti, en auk þess manns hafi hann séð annan hlaupa bak við yfirgefna húsið og loks hafi „einn eða tveir, nei það er líklega einn maður sem fer í átt að húsinu mínu.” Ítrekað aðspurður kvaðst hann vera viss um að bifreiðarstjórinn hafi ekki verið einn þeirra, sem hann sá. Þá bar hann einnig að þegar lögregla var komin á vettvang hafi hann heyrt manninn, sem hafði gengið í átt að húsi hans, verið nefndan B. Í þessum framburði verður ekki á viðhlítandi hátt fundin stoð fyrir því að fleiri en ákærði hafi verið fyrir utan bifreiðina á þeirri stund, sem A var veittur áverkinn, svo sem ályktað er í héraðsdómi. Þá er til þess að líta að í lögregluskýrslu 29. júlí 2004 greindi E frá því að þegar hann leit út um glugga hafi hann séð einn mann standa við leigubifreiðina, en þann hafi hann síðar heyrt lögregluna kalla B. Hann hafi séð annan mann, frekar þrekvaxinn, hlaupa norður með húsagötu, sem liggi samhliða Ánanausti. Loks hafi hann séð mann „ganga bak við” yfirgefið og hrörlegt hús andspænis Y [...]. Af öðru, sem fram kom í lögregluskýrslunni, er ljóst að E hafi lýst síðastnefnda manninum þannig að átt gæti við D. Fyrir héraðsdómi voru þessi atriði í lögregluskýrslunni ekki borin sérstaklega undir E til að fá skýrlega fram hvort umræddur maður hafi verið að ganga bak við yfirgefna húsið, svo sem haft var eftir honum í lögregluskýrslu, eða að hlaupa, eins og hann hafði borið fyrir dómi.

Eftir að málið hafði verið dómtekið í héraði beindi dómurinn því til ríkissaksóknara að aflað yrði gagna til að upplýsa hvað orðið hafi af vasahnífi, sem C var sagður hafa borið á sér við handtöku. Af þessu tilefni var lögð fram í málinu skýrsla rannsóknarlögreglumanns frá 6. febrúar 2005, þar sem greint var frá samtölum, sem hann hafi átt við nokkra nafngreinda lögreglumenn og fangaverði til að bregða ljósi á þetta. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð nokkur grein fyrir efni þessarar skýrslu, sem leiddi engar teljandi upplýsingar í ljós. Var því tilefni fyrir dóminn til að fylgja þessu frekar eftir með því að beina til ákæruvaldsins samkvæmt 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að leiða þá menn fyrir dóm, sem hér áttu hlut að máli, fyrst þetta atriði þótti hafa það vægi við úrlausn málsins, sem greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Við rannsókn málsins gerði lögregla ítarlega athugun á fatnaði ákærða, en fann þar ekkert blóð úr A. Sérstök rannsókn virðist á hinn bóginn ekki hafa verið gerð með tilliti til þessa á fatnaði þeirra þriggja manna, sem voru í för með ákærða. Meðal gagna málsins eru þó ljósmyndir, sem teknar voru af mönnunum þremur í framhaldi af handtöku þeirra, en af myndunum verður ráðið að hugað hafi verið að klæðaburði þeirra á frumstigi rannsóknar. Ekkert hefur komið fram um að blóðs hafi orðið vart á fatnaðinum við þá athugun. Fyrir héraðsdómi var leiddur til vættis læknir, sem annaðist A á sjúkrahúsi. Var hann meðal annars spurður að því hvort líkur væru á að sá, sem var með árásarvopnið, hafi fengið á sig blóð. Svaraði hann því til að það væri ekki endilega víst, því engar stórar æðar hafi farið í sundur við árásina. Aðspurður um hvort blóð hlyti ekki að hafa komið á vopnið sagði læknirinn að væntanlega hafi það að minnsta kosti komið á blaðið. Hvergi verður séð af vitnisburði þessa læknis að hann hafi látið í ljós þá skoðun að líklegast væri að blóð hefði fundist í fötum þess, sem borið hafi vopnið eftir árásina, svo sem haft er eftir honum í röksemdum héraðsdóms fyrir niðurstöðu sinni. Að auki verður að líta til þess að af framlögðum ljósmyndum af leigubifreiðinni, sem teknar voru á vettvangi, og gangstétt á leiðinni, sem A fór eftir árásina, er afar lítið blóð að sjá. Eru því ekki efni til að líta svo á að alvarlegir annmarkar hafi verið á rannsókn málsins vegna þess að nákvæm rannsókn hafi ekki verið gerð á fatnaði samferðarmanna ákærða.

Samkvæmt útskrift úr dagbók lögreglu, sem liggur fyrir í málinu, gengu fjórir lögreglumenn aðfaranótt 27. júlí 2004 „um [...], Y, Ánanaust að Sorpu, Nýlendugötu og miðbæinn” til að leita að vopninu, sem beitt var við árásina á A, en sú leit bar ekki árangur. Segir þar meðal annars að leitað hafi verið í „húsinu gegnt húsinu nr. [...] við [Y].” Ekki verður séð að tilefni hafi verið til að rannsaka umrætt hús í öðru skyni en að leita þar að vopninu, sem notað var við árásina, en samkvæmt framansögðu var það gert. Er því ekki unnt að fallast á með héraðsdómi að annmarki hafi verið á rannsókn málsins vegna þess að vettvangsathugun hafi ekki verið gerð í húsi þessu.

Þegar allt framangreint er virt er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Rétt er að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði þess að efnisdómur gangi þar á ný, en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði, þar á meðal málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur.