675/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli M á hendur K var vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að málsgrundvöllur M uppfyllti ekki nægjanlega skilyrði d. og e. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. október 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 1. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands vestra 13. október 2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði voru aðilar í óvígðri sambúð á tímabilinu 1989 til 2014. Með úrskurði héraðsdóms 25. febrúar 2015 kom til opinberra skipta til fjárslita milli þeirra samkvæmt 100. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Hinn 29. október sama ár náðu aðilar samkomulagi um tilhögun fjárslita. Það samkomulag gekk hins vegar ekki eftir en þeir náðu samkomulagi á ný 28. desember 2015. Var sá samningur áritaður af skiptastjóra 4. janúar 2016 og lauk þar með fjárskiptum aðila, sbr. 2. mgr. 113. gr. laga nr. 20/1991.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta á hendur varnaraðila með stefnu 14. febrúar 2017 og gerði þær kröfur „að samningur um skilnaðarkjör vegna skilnaðar málsaðila dags. 28.12.2015 og staðfestur af skiptastjóra með skiptagerð dags. 4.1.2016 verði vikið til hliðar að öllu leyti. Til vara að hann verði felldur úr gildi og til þrautavara að hann verði ógiltur með dómi.“

Jafnframt krafðist sóknaraðili þess að að varnaraðili greiddi sér 11.328.812 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. janúar 2017 til greiðsludags. Í stefnu skýrir sóknaraðili þá kröfu sína svo: „Fjárkrafa stefnanda byggir á verðmati eigna við skilnað ... þær eignir sem voru eign stefnanda, greiddar af honum og skráðar honum.“ Er í kjölfarið tilgreind bújörð þar sem aðilar bjuggu á sambúðartíma og ýmsir lausafjármunir sem nýttir voru við rekstur hennar, svo sem vélknúin ökutæki, haugsuga og hestakerra. Jafnframt er tilgreindur liður sem kostnaður vegna rekstur fasteigna. Þá segir að sóknaraðili sé „tilbúinn að taka hið minnsta hluta þeirra tækja sem að framan greinir til sín í stað greiðslu.“ Jafnframt segir: „Stefnandi áskilur sér rétt til að leggja fram gögn um öflun og greiðslur vegna framangreindra tækja sé það afstaða stefndu að þær hafi ekki verið keyptar af og greiddar af stefnanda.“ Loks segir: „Að auki og til vara byggir stefnandi á því að við skiptin hafi ekki allar eignir búsins skilað sér. Stefnda hefur um árabil rekið snyrtistofu og hefur við rekstur þeirrar snyrtistofu keypt ýmsan varning s.s. vinnubekk og fleira sem stefnandi telur að sé minnst að virði kr. 2.500.000,- Þótt stór hluti þeirra eigna sem stefnda hlaut í sinn hlut eignir sem tilheyrðu starfi og áhugasviði stefnanda um hesta og tamningu þeirra og kom að fullu undir skiptin. Fallist dómari á að fjárhagsleg samstaða hafi myndast með aðilum og eðlilegt sé að skipta eignum í samræmi við það þá eigi allar eignir búsins að koma til helmingaskipta en ekki aðeins eignir stefnanda. Jafnframt sé við þær aðstæður eðlilegt að stefnda greiði sinn hlut í rekstrarkostnaði fasteigna og bifreiða sbr. framangreint. Að auki sé rétt og sanngjarnt að helmingur af yfirdráttarskuld stefnanda sem var með veði í fasteign aðila ... sé greitt að helmingi af stefndu. Að auki sé rétt og sanngjarnt að lán sem stefnandi tók til að kaupa ... hestakerru ... sé greidd hið minnsta að helmingi af stefndu.“

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði gerði varnaraðili kröfu um frávísun máls, meðal annars á grundvelli óskýrs málatilbúnaðar sóknaraðila. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfuna á öðrum grundvelli. Í úrskurðinum kemur fram að fjárskiptasamningur aðila hafi verið lagður til grundvallar skiptagerð skiptastjóra 4. janúar 2016 á grundvelli heimildar í 2. mgr. 113. gr. laga nr. 20/1991. Í 4. mgr. sömu greinar komi fram að þegar skiptum sé lokið samkvæmt 2. eða 3. mgr. verði þau ekki tekin upp á ný nema fram komi eign sem hefði átt að koma til skipta og annar eða báðir aðilar krefjist þess. Að því virtu, og þar sem ljóst væri að ef fallist yrði á kröfur sóknaraðila gæti slík niðurstaða aldrei leitt til þess að skilyrðum 4. mgr. 113. gr. laganna til endurupptöku skipta yrði fullnægt. Því hefði sóknaraðili ekki lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um kröfur sínar og bæri þegar af þeirri ástæðu að vísa málinu frá dómi.

II

Ekki verður á það fallist að ákvæði 113. gr. laga nr. 20/1991 standi í vegi því að sóknaraðili geti í almennu einkamáli haft uppi kröfu um ógildingu samnings á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Á hinn bóginn er hér um að ræða kröfu sem sóknaraðili kýs að setja fram í þrennu lagi, sem aðalkröfu, varakröfu og þrautavarakröfu án þess að skýra frekar þá kröfuhætti þótt helst verði ráðið af málatilbúnaði hans að hann vilji að samningi málsaðila skuli ekki hnikað til að hluta heldur í heild einkum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 og að ekki verði að neinu leyti á samningnum byggt við úrlausn fjárkrafna hans.

Ekki er heldur ljóst hvort og þá að hve miklu leyti fjárkrafa sóknaraðila er reist á sjónarmiðum um skaðabætur gengi ógilding framangreinds samnings eftir eða hvort samningur hafi komist á með öðrum hætti milli aðila sem líta beri til við úrlausn fjárkröfu hans. Samkvæmt stefnu er fjárkrafa sóknaraðila að hluta um viðurkenningu á framlagi hans til kaupa á tilgreindum lausafjármunum og að því er virðist vegna eignarhluta hans í fasteign sem hann hafi látið af hendi til varnaraðila samkvæmt þeim samningi sem hann krefst ógildingar á. Þá er hluti fjárkröfunnar sagður meðal annars kominn til vegna ýmiss kostnaðar sem sóknaraðili kveðst að því er virðist hafa greitt í þágu varnaraðila og kann að tengjast framlögum vegna hinnar óvígðu sambúðar málsaðila. Jafnframt er sett fram óskilgreind krafa um meðlagsgreiðslur.

Samkvæmt framansögðu er grundvöllur krafna sóknaraðila óljós. Verður helst ráðið að kröfur hans séu að stærstum hluta reistar á sjónarmiðum laga nr. 20/1991 varðandi sameiginlegt framlag til eignamyndunar á sambúðartíma og sé að því leyti verið að óska eftir að héraðsdómur annist búskipti milli aðila. Samkvæmt d. og e. liðum 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 ber að greina í stefnu svo glöggt sem verða má dómkröfur og málsástæður sem málsókn er byggð á. Af því sem að framan er rakið uppfyllir málsgrundvöllur sóknaraðila ekki nægjanlega þau skilyrði. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, M, greiði varnaraðila, K, 350.000 krónur í kærumálskostnað.