261/2000

A og eiginmaður hennar áttu saman T hf. sem rak veitingahúsið Í. Þau seldu reksturinn til IT. Samið um að þau hjónin eignuðust 25% hlut í IT, auk þess sem þau fengu greiddar 30 milljónir króna fyrir reksturinn. Kaupendur töldu heildarkaupverðið hins vegar hafa numið 30 milljónum króna, en að gengið hafi verið þannig frá kaupunum að eigendur T hf. hafi hvort um sig verið skrifað fyrir 12,5% af heildarhlutafé IT til tryggingar á efndum kaupsamningsins þar sem einn fjársterkur aðili hafði gengið út úr kaupunum. A og eiginmaður hennar slitu hjúskap sínum og yfirtók A hlutabréfin í IT. A ákvað í kjölfarið að selja sinn hlut, en þá héldu eigendur IT því fram að hún ætti ekkert hlutafé. Hlutirnir hefðu einungis verið afhentir sem tímabundin tryggingarráðstöfun til efnda á greiðslum sem þegar væru að fullu greiddar. Stuttu seinna var rekstur veitingahússins seldur til félags í eigu S, F, V og X án vitnesku A og krafðist hún skaðabóta á þeim forsendum að háttsemi S, F og V hafi verið saknæm og ólögmæt og því bótaskyld. Í héraðsdómi kemur fram að umrætt kaupverð í samningaviðræðum um veitingastaðinn Í hafi verið 30 miljónir. Ekkert hafi komið fram sem styðji að kaupverðið hafi einungis verið fyrir 75% hlut. Því sé sannað að eign A og eiginmanns hennar á 25% hlut í IT hafi einungis verið tryggingarráðstöfun. Var bótakröfu A synjað. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með þeim athugasemdum að ósannað væri að A og fyrrum eiginmaður hennar hefðu lagt fram nokkra fjármuni til IT. S, F og V hefðu hins vegar unnið við veitingastaðinn allt frá því er félagið keypti hann. Kaupverðið hafi verið greitt af afrakstri veitingastaðarins, en aðilar væru sammála um að það hafi verið að fullu greitt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 5. júlí 2000. Hann krefst aðallega að stefndu, að félaginu undanskildu, verði gert að greiða in solidum skaðabætur að fjárhæð 9.346.307 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27. maí 1999 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að viðurkennt verði með dómi að kaupsamningur 23. nóvember 1995 milli Ítalskrar ráðgjafar, tengsla og þjónustu ehf. sem seljanda og Ítalgest ehf. sem kaupanda um sölu veitingastaðarins Ítalíu að Laugavegi 11 í Reykjavík sé óskuldbindandi fyrir fyrrnefnda félagið. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi stefnda félags.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með kaupsamningi 31. mars 1991 seldi Trópís hf. rekstur veitingastaðarins Ítalía að Laugavegi 11 í Reykjavík ásamt viðskiptavild, tækjum og áhöldum til stefnda Ítölsk ráðgjöf, tengsl og þjónusta hf. Samkvæmt samningnum var kaupverðið 30.000.000 króna, sem greiðast skyldi á fernan hátt. Áttu 500.000 krónur að greiðast 25. apríl 1991, 8.000.000 krónur með 16. mánaðarlegum 500.000 króna greiðslum fimmta hvers mánaðar, fyrst 5. maí 1991 og í síðasta sinn 5. ágúst 1992, og 2.500.000 krónur 30. ágúst 1992. Loks átti að greiða með útgáfu veðskuldabréfa að fjárhæð samtals 8.000.000 króna tryggðum með fasteignaveði og 11.000.000 króna tryggðum með veði í innréttingum og tækjum veitingarstaðarins. Gjalddagar veðskuldabréfanna skyldu vera mánaðarlega, fyrst 15. september 1992 og síðast 15. ágúst 1996. Afhending hins selda skyldi fara fram 31. mars 1991.

Hlutafélagið Trópís hf. var í eigu áfrýjanda og eiginmanns hennar E-kk-ef Ó-kk-ef. Stefndu S-x-x T-x-x, F-x-x P-x-x og V-kk-nf T-x-x N-x-x munu upphaflega hafa ætlað að standa að hinu stefnda fyrirtæki ásamt L-x-x T-x-x, en þeir unnu allir á veitingastaðnum. L-x-x féll hins vegar frá því að vera með í kaupunum á síðustu stundu. Við það urðu tryggingar seljenda fyrir efndum kaupanna lélegri en L-x-x mun á þessum tíma hafa átt nýlegt einbýlishús meðan hinir bjuggu í litlum íbúðum sem voru mikið veðsettar. Varð því úr að áfrýjandi og eiginmaður hennar voru skrifuð fyrir einum fjórða hlutafjár í hinu stefnda félagi til helminga. Eru aðilar sammála um að það hafi verið gert í tryggingarskyni. Með skilnaðarsamningi 8. desember 1993 varð áfrýjandi eigandi alls hlutfjár þeirra hjóna í Trópís hf. og stefnda félaginu. Með kaupsamningi 23. nóvember 1995 seldi það félag veitingahúsið til Ítalgest hf. fyrir 16.000.000 króna. Félögin voru þá bæði undir stjórn stefndu S-x-x, F-x-x og V-kk-ef T-x-x.

II.

Áfrýjandi byggir skaðabótakröfu sína á því að stefndu S-x-x T-x-x, F-x-x P-x-x og V-kk-nf T-x-x N-x-x hafi selt veitingastaðinn öðru hlutafélagi í eigu þeirra sjálfra og hafi þeir sjálfir verið í stjórn beggja félaganna. Háttsemi þeirra sé skýlaust brot á 48. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Hafi hún verið bæði saknæm og ólögmæt, en samkvæmt 1. mgr. 51. gr. sömu laga hafi stjórninni ekki verið heimilt að gera nokkrar þær ráðstafanir sem bersýnilega væru til þess fallnar að afla ákveðnum hluthöfum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Háttsemi þeirra sé því bótaskyld samkvæmt 108. gr. laganna og almennu skaðabótareglunni.

Í héraði var fjárhæð skaðabótakröfunnar byggð á því að áfrýjandi og eiginmaður hennar hefðu aðeins selt 75% veitingahússins fyrir 30.000.000 króna, en verðgildi veitingahússins hafi við söluna numið 40.000.000 krónum. Var krafa hennar miðuð við 25% af þeirri fjárhæð framreiknaðri til þingfestingardags. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi fallið frá þessum grundvelli kröfu sinnar og miðar hana við kaupverðið samkvæmt samningnum 31. mars 1991. Telur hún sig hafa orðið fyrir tjóni við sölu veitingastaðarins 23. nóvember 1995, sem nemi 25% af 30.000.000 krónum framreiknuðum til þingfestingardags.

Af hálfu stefndu er því haldið fram, að þar sem áfrýjandi og eiginmaður hennar hafi verið skrifuð fyrir hlutafénu til tryggingar efndum kaupsamningsins, hafi þau aðeins átt að vera hluthafar þar til skuldbréf hefðu verið útgefin og allar aðrar greiðslur greiddar eða til 30. ágúst 1992. Kaupsamningurinn hafi verið efndur að fullu. Af því leiði að áfrýjandi hafi ekki orðið fyrir nokkru tjóni.

III.

Í héraðsdómi er það rakið að stefndu S-x-x T-x-x, F-x-x P-x-x og V-kk-nf T-x-x N-x-x styðja málstað sinn framburði L-x-x T-x-x fyrir dómi, en hann kvaðst hafa hlustað á viðræður aðila um kaupin á veitingastaðnum, og dómsframburð E-kk-ef Ó-kk-ef fyrrum eiginmanns áfrýjanda, sem tók þátt í sölu hans ásamt áfrýjanda. Þá styðjast þeir einnig við framburð G-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem sá um gerð skilnaðarsamningsins 8. desember 1993 fyrir áfrýjanda, en hann bar fyrir dómi að hlutabréf í stefnda félaginu hafi þá verið verðlaus í augum áfrýjanda og eiginmanns hennar. Þessir framburður verður ekki hrakinn af framburði vitnanna B-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem sá um gerð kaupsamningsins og stofnsamnings hlutafélagsins, og G-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef endurskoðanda, þar sem hvorugur þeirra var viðstaddur viðræður aðila kaupsamningsins á veitingastaðnum, þar sem þær munu hafa farið fram. Ósannað er að áfrýjandi og fyrrum eiginmaður hennar hafi lagt fram nokkra fjármuni til hins stefnda félags. Stefndu hafa hins vegar unnið við veitingastaðinn allt frá því er félagið keypti hann. Kaupverðið var greitt af afrakstri veitingastaðarins en aðilar eru sammála um að það hafi að fullu verið greitt. Með þessum athugasemdum en annars með vísan til raka héraðsdóms ber að staðfesta hann í aðalsök og gagnsök.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber áfrýjanda að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A-kvk-nf P-kvk-nf F-kvk-nf, greiði stefndu, S-x-x T-x-x, F-x-x P-x-x, Vali Tino Nardini og Ítalskri ráðgjöf, tengslum og þjónustu ehf., sameiginlega 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.