514/2004

Deilt var um réttindi sem J og R töldu sig eiga á grundvelli lóðarleigusamnings við K frá 1987. Var fallist á að þau ættu lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þrautavarakröfu sína, auk þess sem aðrar ástæður voru ekki taldar standa því í vegi að dómur yrði lagður á hana. Var ákvæði héraðsdóms um frávísun þrautavarakröfu J og R, fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 15. desember 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kært er ákvæði í dómi Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2004 þar sem þrautavarakröfu sóknaraðila í máli þeirra gegn varnaraðila var vísað frá dómi, en að öðru leyti dæmt um kröfur þeirra í málinu. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að umrætt ákvæði í dóminum verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þau krefjast jafnframt kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að staðfest verði sú niðurstaða að vísa þrautavarakröfu sóknaraðila frá dómi og að þeim verði gert að greiða sér kærumálskostnað.

I.

Með bréfi varnaraðila til matsnefndar eignarnámsbóta 26. nóvember 2003 var tilkynnt að hann hefði ákveðið með heimild í 2. mgr. 32. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 að taka eignarnámi lóðarréttindi sóknaraðila að Vatnsendabletti 102A (102) í Kópavogi að því marki, sem nauðsynlegt væri til framkvæmdar á deiliskipulagi á svokölluðu norðursvæði í Vatnsenda. Lóðarleigusamningur væri frá 16. febrúar 2002. Var síðan lýst hvernig tiltekin lóð við Ennishvarf yrði skert í samræmi við meðfylgjandi uppdrátt og að eignarnámið tæki til gróðurs, ræktunar og mannvirkja á landinu, sem væru ekki önnur en girðingar. Eftir breytingu á lóðinni vegna framkvæmdar á gildandi deiliskipulagi verði hún 3.814 fermetrar að stærð og stækki um 814 fermetra. Fullreynt sé að samkomulag takist ekki við lóðarhafa og sé eignarnám því nauðsynlegt. Var þess óskað að nefndin mæti hæfilegar bætur til eignarnámsþola „vegna þeirrar skerðingar á eignum og réttindum sem eignarnámið tekur til.“ Af hálfu varnaraðila er komið fram að hann hafi á árinu 1998 tekið eignarnámi 54,18 hektara spildu úr landi jarðarinnar Vatnsenda og að lóð sóknaraðila sé innan þess landssvæðis.

Málsaðilar gerðu samning 5. janúar 2004 þar sem sóknaraðilar heimiluðu varnaraðila að hefja framkvæmdir á því landi, sem tekið var eignarnámi „með fyrirvara um andlag eignarnáms, eins og því er lýst í matsbeiðni eignarnema“. Gerðu sóknaraðilar jafnframt fyrirvara um lögmæti þeirrar ákvörðunar varnaraðila að beita eignarnámi. Í málatilbúnaði sóknaraðila kemur fram að fyrir matsnefnd eignarnámsbóta hafi aðilarnir deilt um stærð lóðar sóknaraðila, afmörkun hennar og hvers efnis réttindi þeirra yfir lóðinni væru. Hafi nefndin við svo búið frestað því að meta bætur handa sóknaraðilum þar til leyst hefði verið úr þessum ágreiningi fyrir dómstólum. Höfðuðu sóknaraðilar málið með stefnu 5. maí 2004 og kröfðust viðurkenningar á því að þau ættu rétt yfir 5.078 fermetra lóð að Vatnsendabletti 102, eins og hún hafi verið afmörkuð á uppdrætti. Kröfðust þau aðallega að þau ættu beinan eignarrétt að 2.078 fermetrum af lóðinni, en það væri sá hluti hennar sem væri umfram 3.000 fermetra stærðartilgreiningu samkvæmt lóðarleigusamningi frá 16. febrúar 1987, sem gerður var milli umráðamanns jarðarinnar Vatnsenda og þáverandi eiganda húss, sem reist var á lóðinni. Til vara kröfðust sóknaraðilar að viðurkennt yrði að þau hafi öðlast afnotarétt að áðurnefndum 2.078 fermetrum af lóðinni, en til þrautavara að lóðarleiguréttur þeirra samkvæmt samningnum 16. febrúar 1987 tæki til 5.078 fermetra lóðar. Með dómi héraðsdóms var varnaraðili sýknaður af aðal- og varakröfum sóknaraðila, en þrautavarakröfu þeirra vísað frá dómi.

II.

Sóknaraðilar telja gögn málsins styðja þá skýringu þeirra að lóðin að Vatnsendabletti 102 hafi verið 5.078 fermetrar að stærð og hún verið afmörkuð með girðingum á fjóra vegu áður en varnaraðili hóf framkvæmdir sínar. Hafi lóðin upphaflega ekki verið mæld með nákvæmum mælitækjum, heldur líklega frekar með tilliti til landslags og legu aðliggjandi lóða. Hafi hún þannig orðið rúmlega 5.000 fermetrar í reynd, en eftir það hafi stærð hennar ranglega verið áætluð 3.000 fermetrar við gerð lóðarsamnings árið 1987. Sóknaraðilar og fyrri eigendur hússins, sem stendur á lóðinni, hafi ætíð gengið út frá því að eigninni tilheyrði afmörkuð lóð innan girðingar og hagnýtt sér hana alla. Í þrautavarakröfu í málinu sé á því byggt að leigulóðarréttindi sóknaraðila taki til allrar lóðarinnar innan girðingar en ekki eingöngu þess fermetrafjölda, sem tilgreindur sé í áðurnefndum lóðarsamningi. Tilvísun í kröfugerð þeirra til samningsins frá 1987 feli í sér skilgreiningu á inntaki lóðarleiguréttindanna, sem sé með sama hætti og lýst sé í þeim samningi, en ekki einhver óviss eða óákveðin leiguréttindi. Þá hafi varnaraðili tilkynnt sóknaraðilum 10. maí 2000 um uppsögn lóðarsamningsins, sem sóknaraðilar hafi mótmælt. Engin svör hafi borist frá varnaraðila, sem hafi ekki fylgt uppsögn sinni eftir með þeim hætti, sem gert sé ráð fyrir í samningnum. Þess í stað hafi hann lýst yfir eignarnámi á hluta af réttindum sóknaraðila og lagt málið fyrir matsnefnd eignarnámsbóta, sem frestaði frekari meðferð málsins af ástæðum, sem áður var getið um.

Samkvæmt því, sem fram er komið deila aðilar um réttindi, sem sóknaraðilar telja sig eiga á grundvelli lóðarleigusamnings 16. febrúar 1987. Verður fallist á að þau eigi lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þrautavarakröfu sína og aðrar ástæður standa því ekki heldur í vegi að dómur verði lagður á hana. Verður ákvæði um frávísun þrautavarakröfu sóknaraðila í héraðsdómi samkvæmt því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað, sem verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ómerkt er ákvæði héraðsdóms um að þrautavarakröfu sóknaraðila, J-kk-ef B-kk-ef og R-kvk-ef K-kvk-ef, sé vísað frá dómi. Lagt er fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Kópavogsbær, greiði sóknaraðilum 200.000 krónur í kærumálskostnað.