7/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu C ehf. um að dómkveðja matsmann til að svara þremur nánar tilgreindum spurningum. Talið var að þegar litið væri til þeirra úrræða sem C ehf. hefði samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 og þeirra takmarkana sem heimild málsaðila til að afla matsgerðar væru settar í þeim lögum, væri ljóst að með matsbeiðni C ehf. væri nú leitað mats um atriði sem að mestu leyti hefðu áður verið metin í undir- og yfirmati. Að öðru leyti þótti bersýnilegt að matsgerð um það sem eftir stæði væri tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. sömu laga. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja beiðni C ehf. um dómkvaðningu matsmanns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru, sem barst héraðsdómi 4. janúar 2016, en kærumálsgögn bárust Hæstarétti 18. sama mánaðar.

Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 23. desember 2015, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðin dómkvaðning fari fram. Þá krefst hann ,,kærumálskostnaðar bæði vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi og fyrir Hæstarétti.“

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili höfðaði mál þetta, sem þingfest var fyrir héraðsdómi 14. mars 2012, og krafðist greiðslu vangoldinna reikninga að fjárhæð samtals 169.568 evrur. Varnaraðili krafðist aðallega frávísunar en til vara sýknu og lagði í málinu fram reikninga, sem áritaðir voru um greiðslu. Sóknaraðili hefur aflað álitsgerðar H-kk-ef Á-kk-ef rithandarsérfræðings, matsgerðar og yfirmatsgerðar og með því móti freistað þess að sanna að áritanir á reikninga þá, sem varnaraðili lagði fram, séu falsaðar.

Ágreiningsefni þessa þáttar málsins lýtur að því hvort fallast beri á beiðni sóknaraðila, sem lögð var fram í héraðsdómi 18. desember 2015, um dómkvaðningu matsmanns til þess að skoða og meta þau atriði, sem þar greinir og tíunduð eru í hinum kærða úrskurði.

Í matsbeiðninni kemur fram að matsmaðurinn eigi að rannsaka frumrit reikninga, sem lögð hafa verið fram í málinu. Ástæða þess að dómkveðja þurfi nú matsmann sé sú að í fyrri matsgerðum sé ekki ,,nægilega svarað ákveðnum þáttum sem rannsaka átti í tilvitnuðum mötum og því liggi ekki fyrir hvort gögnin eru ófölsuð eða ekki.“ Í yfirmatsgerð sé bent á að ekki sé tekin afstaða til þess möguleika að um geti verið að ræða ,,þjálfaða eftirlíkingu sem skrifuð sé hratt.“ Þá komi að auki fram að um geti verið að ræða mann ,,sem þekkir aðferðir rithandarsérfræðinga og nýti sér þá þekkingu.“ Loks sé hvorki um það fjallað í matsgerðunum hvort sami maður og ritaði orðið ,,paid“ og skráði dagsetningar á reikninga hafi einnig fært á suma þeirra útreikninga, sem á þeim séu, né hvert sönnunargildi tiltekinna mynda sé.

Um ,,tilefni og markmið“ nýrrar matsgerðar segir að matsbeiðandi telji að hún muni leiða í ljós að fyrri matsgerðir séu ,,alltof varkárar og að mat á skjölunum og undirritun þeirra og að ekki sé um frumrit reikninga að ræða og sem slík geti þau ekki verið ígildi fullnaðarkvittana“ í málinu. ,,Til þess að leggja frekari grunn að kröfum sínum telur matsbeiðandi nauðsynlegt að dómkvaddur verði hæfur og sérfróður aðili til að meta hvort þær hugleiðingar er fram koma í tilvitnuðum matsgerðum hafi sönnunargildi sem fullnaðarkvittanir ... Með hinu umbeðna mati hyggst matsbeiðandi sanna að framlagðar matsskýrslur taki ekki [á] þeim þætti hvort unnt sé að falsa nafn hans með þeim hætti að það verði vart greint. Matsgerð muni leiða í ljós þá fullyrðingu matsbeiðanda að um fölsuð og breytt gögn sé að ræða eins og matsbeiðandi hefur haldið fram frá upphafi“.

II

Í IX. kafla laga nr. 91/1991 er að finna reglur um matsgerðir. Í 1. mgr. 61. gr. laganna er mælt fyrir um að í matsbeiðni skuli koma skýrlega fram hvað meta skuli og hvað aðili hyggist sanna með mati. Af 2. mgr. 60. gr. leiðir að ekki er unnt að beiðast matsgerðar ef tilgangur þess er að sanna lögfræðileg atriði, enda er það hlutverk dómara máls að leggja mat á atriði sem krefjast lagaþekkingar. Þá er í 1. mgr. 66. gr. kveðið á um að dómari geti úrskurðað um atriði er varða framkvæmd matsgerða svo sem hvort það hafi verið metið, sem meta skyldi samkvæmt dómkvaðningu, eða hvort matsgerð sé nægilega rökstudd rísi ágreiningur um kröfu um endurskoðun hennar. Loks er mælt fyrir um í 1. mgr. 65. gr. að matsmanni beri, krefjist málsaðili þess, að koma fyrir dóm og gefa þar skýrslu til skýringar og staðfestingar um atriði sem tengjast matsgerð.

III

Þær spurningar sem fram koma í matsbeiðni sóknaraðila, er lögð var fram í héraðsdómi 18. desember 2015, lúta að efni til að atriðum sem hann hefur þegar fengið metin bæði með undirmatsgerð og yfirmatsgerð. Í framangreindri lýsingu í matsbeiðninni á tilgangi hennar og hvað sóknaraðili hyggist sanna með henni kemur í fyrsta lagi fram að hann telji matsmenn hafa verið of varkára í matsgerðum sínum og að mat á skjölunum og undirritun þeirra og að ekki sé um frumrit reikninga að ræða og því geti þau ekki verið það sem hann nefnir ígildi fullnaðarkvittana. Samkvæmt framansögðu á hann þess kost að afla skýringa frá matsmönnum um mat þeirra er þeir gefa skýrslu fyrir dómi. Mat á því hvort reikningur, áritaður um greiðslu, er fullnaðarkvittun er lögfræðilegt og samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 viðfangsefni dómara máls. Í öðru lagi kveður sóknaraðili tilgang með matsbeiðni þann að fá mat á því hvort þær hugleiðingar er fram koma í tilvitnuðum matsgerðum hafi sönnunargildi sem fullnaðarkvittanir í máli því sem hann rekur gegn varnaraðila. Að því leyti sem unnt er að skilja þennan hluta lýsingar sóknaraðila á tilgangi nýrrar matsgerðar er slíkt mat á sönnunargildi hugleiðinga í fyrri matsgerðum lögfræðilegt og því einungis á færi dómara máls, en getur ekki orðið andlag nýrrar matsgerðar. Í þriðja lagi kveður sóknaraðili nýja matsgerð muni sanna að fyrri matsgerðir taki ekki á þeim þætti hvort unnt sé að falsa nafn þannig að það verði vart greint. Matsgerðin muni leiða í ljós að um fölsuð og breytt gögn sé að ræða, svo sem sóknaraðili hafi haldið fram frá upphafi. Sá tilgangur með nýrri matsgerð, sem hér er lýst, er hinn sami og með fyrri matsgerðum, að leiða í ljós hvort undirritun á reikningana sé fölsuð.

Játa verður aðila máls ríkan rétt til þess að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Meðal slíkra gagna eru matsgerðir dómkvaddra manna. Almennt eiga hvorki gagnaðili né dómstólar að standa þeirri gagnaöflun í vegi. Þessum rétti málsaðila hafa þó verið settar nokkrar skorður í lögum. Hafi aðili þannig aflað bæði matsgerðar og yfirmatsgerðar getur hann ekki, samkvæmt gagnályktun frá 64. gr. laga nr. 91/1991, leitað nýrrar matsgerðar til sönnunar um sömu atriði. Þá verður ekki aflað matsgerðar um atriði, sem lögfræðiþekkingu þarf til að skera úr, enda er það hlutverk dómara máls svo sem fyrr greinir. Loks leiðir af 65. og 66. gr. sömu laga að sóknaraðili getur fengið úr því skorið með úrskurði hvort metið hafi verið það sem meta skyldi og hann getur leitað skýringa matsmanna á því sem fram kemur í matsgerð þegar matsmenn gefa skýrslu fyrir dómi.

Þegar litið er til þeirra úrræða, sem sóknaraðili hefur samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 og þeirra takmarkana sem heimild málsaðila til að afla matsgerðar eru settar í þeim lögum er ljóst að með þeirri matsbeiðni sem mál þetta varðar er leitað mats um atriði sem að mestu leyti hafa þegar verið metin í undirmati og yfirmati. Að öðru leyti er bersýnilegt að matsgerð um það sem eftir stæði er tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns.

Málskostnaðarákvörðun héraðsdóms verður staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Það athugast að við málskot þetta hefur sóknaraðili ekki sinnt fyrirmælum í reglum nr. 677/2015 um kærumálsgögn í einkamálum, sem settar voru með stoð í 6. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991. Þannig hefur hann ekki gætt þess að leggja einungis fyrir Hæstarétt þau skjöl sem þörf er á til úrlausnar um ágreining þann er kærumálið varðar. Efnisyfirlit er ekki í samræmi við 4. gr. reglnanna og röð skjala er ekki sú sem mælt er fyrir um í 5. gr. Þá eru gögnin ekki í hefti og ekki með síðutali, svo sem boðið er í 7. gr. reglnanna. Ber að átelja sóknaraðila fyrir þessa ágalla.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, C Trade ehf., greiði varnaraðila, BVBA De Klipper, 450.000 krónur í kærumálskostnað.