40/2006

G og X voru ákærðar fyrir skjalafals með því að hafa framvísað hvor sínu skuldabréfinu með falsaðri undirskrift Y sem sjálfskuldarábyrgðarmanns. X játaði að hafa ritað nafn Y á skuldabréfið sem hún var ákærð fyrir að framvísa en kvaðst hafa haft heimild Y til þess. Fyrir dómi skoraðist Y undan vitnaskyldu með vísan til 50. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála vegna skyldleika við báðar ákærðu. Í dómi Hæstaréttar var ekki talið hægt að útiloka að X hefði haft heimild Y til ritunar nafns hennar á skuldabréfið og var hún því sýknuð af þeirri háttsemi sem henni var gefin að sök. G bar á hinn bóginn fyrir dómi að Y hefði sjálf ritað nafn sitt á það skuldabréf sem hún var ákærð fyrir að framvísa. Þótti nægilega sannað með rithandarrannsókn að sú fullyrðing var röng. Talið var að G hefði sem útgefandi bréfsins og móttakandi lánsins hlotið að vera kunnugt um fölsunina. Var hún sakfelld fyrir skjalafals og refsing hennar ákveðin 30 daga skilorðsbundið fangelsi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. janúar 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu verði staðfest og refsing þyngd.

Ákærðu krefjast aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð.

I.

Ákæra útgefin 24. maí 2005 er í tveimur liðum. Varða báðir þá háttsemi að framvísa skuldabréfi með falsaðri undirskrift sjálfskuldarábyrgðarmanns. Upphaf málsins eru tvö kærubréf lögmanns Y til lögreglustjórans í Reykjavík rituð 4. mars 2003 og 26. sama mánaðar.

Með I. lið ákæru er ákærðu X nú gefið að sök að hafa framvísað á lögmannsstofu í apríl 2002 skuldabréfi að fjárhæð 530.000 krónur, sem hún sjálf hafði gefið út 16. apríl 2002, en með falsaðri nafnritun dóttur sinnar, Y, sem sjálfskuldarábyrgðarmanns. Ákærða játar að hafa ritað nafn Y, en heldur því á hinn bóginn fram að hún hafi haft heimild hennar til þess.

Dómur skal reistur á sönnunargögnum sem fram koma fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Framburður G-kvk-ef E-kvk-ef G-kvk-ef styður frásögn ákærðu X um að Y hafi veitt samþykki sitt til þess að nafn hennar væri ritað sem sjálfsskuldarábyrgðarmanns á veðskuldabréfið, þó að ekki sé fullt samræmi með frásögnum þeirra um hvernig það bar að. Við aðalmeðferð málsins kom Y fyrir dóm, gætt var ákvæða 50. gr. laga nr. 19/1991 og nýtti hún sér þá rétt sinn til þess að tjá sig ekki frekar um málið. Vitni er skylt að mæta fyrir dómi og gefa þar skýrslu. Frá þessari meginreglu eru örfáar undantekningar, þar á meðal framangreint ákvæði 50. gr. laga nr. 19/1991 sem heimilar vitni að skorast undan vitnaskyldu ef nánasta skyldmenni á í hlut. Sú regla byggir meðal annars á því að ekki sé rétt að setja vitni í þá erfiðu siðferðilegu aðstöðu, að þurfa hugsanlega, áminnt um sannsögli, að bera vitni um afbrot nákomins ættingja. Verður að telja að þegar svo stendur á megi líta til undantekningarákvæðis 3. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 og styðjast við skýrslu vitnisins hjá lögreglu eða öðrum rannsóknaraðila ef dómari metur það svo að slík skýrsla hafi sönnunargildi. Lögregla tók skýrslu af Y 1. apríl 2003 og símaskýrslu 19. janúar 2004. Við töku þeirra virðist lögreglu hafa láðst að gæta ákvæða 50. gr., sbr. 56. gr. og 2. mgr. 73. gr. laga nr. 19/1991 og benda henni á að hún gæti skorast undan vitnaskyldu vegna skyldleika við kærðu. Hafa skýrslur þessar þegar af þeirri ástæðu takmarkað sönnunargildi. Önnur sönnunarfærsla fór ekki fram fyrir dóminum. Í ljósi þess að verjanda gafst ekki kostur á að spyrja kærandann um það grundvallaratriði í vörn ákærðu, að samþykki Y hefði legið fyrir, þykir eins og hér háttar til, ekki vera hægt að útiloka að ákærða X hafi haft heimild til nafnritunarinnar. Verður hún því með vísan til 46. gr. laga nr. 19/1991 sýknuð af þeirri háttsemi sem tilgreind er í I. ákærulið.

II.

Með II. lið ákærunnar er ákærðu G-kvk-þgf gefið að sök að hafa í mars 1999 selt í útibúi Landsbanka Íslands veðskuldabréf að fjárhæð 550.000 krónur, útgefið af henni sjálfri 24. sama mánaðar, og sem hún vissi að var með falsaðri nafnritun hálfsystur sinnar, kæranda Y, sem sjálfskuldarábyrgðarmanns. Ákærða G-kvk-nf hélt fast við þann framburð sinn fyrir dómi að Y hefði sjálf skrifað nafn sitt á bréfið og kvaðst hún hafa séð hana gera það, sem og undir breytingu á greiðsluskilmálum 6. desember 2000 vegna þessa skuldabréfs. Síðargreint skjal er meðal rannsóknargagna en ekki var ákært vegna þess.

Í tilefni af kærunni aflaði ríkislögreglustjóri rithandarsýna kæranda og ákærðu. Voru þau send til Statens kriminaltekniska laboratorium í Linköping, Svíþjóð til rannsóknar ásamt skuldabréfum þeim sem eru til umfjöllunar í ákæruliðum I. og II. og nefndu skuldbreytingarskjali. Niðurstaða þeirrar rannsóknar var að „ósennilegt“ væri að Y hefði ritað nafn sitt á skjölin. Vitnið B rithandarsérfræðingur sem vann að rannsókninni kom fyrir dóminn og staðfesti niðurstöðu hennar. Kvað hann jafnósennilegt í öllum tilvikum að Y hefði sjálf ritað nafn sitt, og rannsóknin hefði enn fremur leitt í ljós að mjög sennilegt væri að sami maður hefði ritað nafn Y á skuldabréfið frá 1999 og skuldbreytingarskjalið, en rithöndin á veðskuldabréfinu frá 2002 væri aðeins öðruvísi. Vissar samsvaranir hefðu verið með nafnritununum og rithönd X og G-kvk-ef en ekki nægilegar til þess að hægt væri að segja neitt um að þær hefðu átt þar hlut að máli. Með rithandarrannsókn þessari, sem mælir hæsta stig líkinda fyrir því að viðkomandi hafi ekki sjálfur skrifað nafn sitt, þykir nægilega sannað að sú fullyrðing ákærðu G-kvk-ef að Y hafi sjálf ritað nafn sitt sem sjálfskuldarábyrgðarmaður á skuldabréfið sé röng. Ákærða G-kvk-nf var útgefandi bréfsins og móttakandi lánsins og hlaut henni að vera kunnugt um fölsunina. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er niðurstaða hans um þennan ákærulið og sakfellingu og refsingu ákærðu G-kvk-ef staðfest.

Sakarkostnaður málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara, að meðtöldum málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti með virðisaukaskatti, sem nánar er kveðið á um í dómsorði, greiðist að hálfu úr ríkissjóði, en ákærða G-kvk-nf greiði helming hans.

Dómsorð:

Ákærða X er sýkn af kröfum ákæruvalds.

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærðu G-kvk-ef E-kvk-ef G-kvk-ef.

Sakarkostnaður málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 429.223 krónur, greiðist að hálfu úr ríkissjóði en að hálfu af ákærðu G-kvk-þgf. Með áfrýjunarkostnaði málsins teljast málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.