279/2008

N ehf. hélt því fram að F hf. og R hf. hefðu staðið saman að ólöglegri háttsemi með því að F hf. auglýsti og seldi fisk óslægðan en skilaði honum til kaupanda slægðum og án innmatar og R hf. gerði N ehf. reikning fyrir kostnaði við slægingu og flutning fisksins til og frá slægingarstað. N ehf. kvaðst eiga endurgreiðslukröfu á F hf. og R hf. vegna innheimtra gjalda og andvirðis innmatar sem hann hafði ekki fengið afhentan. N ehf. vísaði í ýmis lög máli sínu til stuðnings, þar á meðal samkeppnislög nr. 44/2005 „sem leggja bann við samkeppnishindrunum og misnotkun á markaði“. Talið var að verulega skorti á skýrleika málsreifunar í héraði. Fyrir Hæstarétti lagði N ehf. megináherslu á þá málsástæðu að F hf. og R hf. hefðu brotið gegn samkeppnislögum með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína. F hf. og R hf. mótmæltu málsástæðum N ehf., þar sem um væri að ræða nýjar málsástæður og ekki hefði verið lagður fullnægjandi grundvöllur fyrir þeim í stefnu. N ehf. taldi hins vegar að með framangreindri tilvísun í stefnu til samkeppnislaga hefði málsástæða um misnotkun á markaðsráðandi stöðu verið nægilega reifuð en héraðsdómur hefði ekki fjallað um hana á fullnægjandi hátt. Fallist var á það með F hf. og R hf. að málatilbúnaður N ehf. hefði breyst mjög frá því sem var í héraði. Þá hefði hann í upphafi ekki verið nægilega skýr til að F hf. og R hf. hefðu getað tekið til varna á fullnægjandi hátt. Þótti því óhjákvæmilegt að vísa málinu að sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. maí 2008. Hann krefst þess nú að stefndu verði dæmd til að greiða sér 1.402.472 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. mars 2007 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda. Í báðum tilvikum krefjast þau greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málsástæður og lagarök áfrýjanda í héraði eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Byggir hann í fyrsta lagi á því að söluskilmálar stefnda, Fiskmarkaðar Íslands hf., og framkvæmd þeirra hafi verið ólögmæt, það er að auglýsa og selja fisk óslægðan en skila honum til kaupanda slægðum og án innmatar. Þá hafi stefnda, Reiknistofu fismarkaða hf., verið óheimilt að gera áfrýjanda reikning fyrir kostnaði við slægingu og flutning fisksins til og frá slægingarstað, og hafi hún við innheimtu reiknings getað gengið að bankaábyrgð áfrýjanda. Hafi áfrýjandi mótmælt þessum viðskiptaháttum, en stefndu sameiginlega staðið að hinni ólöglegu háttsemi og beri þau því óskipta ábyrgð. Áfrýjandi kveðst eiga endurgreiðslukröfu á stefndu vegna innheimtra gjalda og andvirðis innmatar sem hann hafi ekki fengið afhentan. Með þessu hafi verið brotið gegn ákvæði 72. gr. stjórnarskrár, reglum um uppboðsskilmála samkvæmt lögum nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði sjávarafla, gegn 31. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, lögum nr. 91/2006 um mál og vog, lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup, lögum nr. 55/1998 um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða og loks gegn samkeppnislögum nr. 44/2005 „sem leggja bann við samkeppnishindrunum og misnotkun yfirburðastöðu á markaði.“

Verulega skortir á skýrleika málsreifunar í héraði um rökstuðning fyrir því hvernig framangreind lagarök skjóti stoðum undir málsgrundvöllinn. Á þetta alveg sérstaklega við um framangreinda almenna tilvísun til samkeppnislaga og þá skýringu sem henni fylgir. Þá er óljóst hvort gerð sé endurgreiðslukrafa eða skaðabótakrafa og þá hvort um sé að ræða kröfu um skaðabætur innan eða utan samninga.

Fyrir Hæstarétti byggir áfrýjandi annars vegar á því að háttsemi stefndu hafi verið saknæm og ólögmæt og því sé fyrir hendi grundvöllur skaðabóta utan samninga, en hins vegar að hann hafi vanefnt samninga sína við áfrýjanda. Megináherslu leggur áfrýjandi þó á þá málsástæðu, að stefndu hafi brotið gegn samkeppnislögum með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína.

Stefndu mótmæla málsástæðum áfrýjanda með þeim rökum að ekki hafi verið um þær fjallað í héraði, um sé að ræða nýjar málsástæður sem ekki eigi skylt við þann grundvöll málsins sem lagður hafi verið í stefnu. Telur stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., að sú málsástæða áfrýjanda að stefndu hafi valdið honum verulegu tjóni með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína, kalli á umfangsmikla umfjöllun og gagnaöflun en hann hafi ekki fengið sanngjarnt tækifæri til að bregðast við með þeim hætti. Áfrýjandi heldur því hins vegar fram að með framangreindri tilvísun í stefnu til samkeppnislaga hafi málsástæða um misnotkun markaðsráðandi stöðu verið nægilega reifuð en héraðsdómur hafi hins vegar ekki fjallað um hana á fullnægjandi hátt.

Hina fyrri málsástæðu áfrýjanda þykir mega rekja til málatilbúnaðar hans í héraði þó að framsetning hennar þar hafi verið ruglingsleg. Um hina síðari er í stefnu einungis vísað til samkeppnislaga án frekari tilgreiningar á ákvæðum þeirra laga og enga frekari lýsingu er að finna á því með hvaða hætti er um markaðsráðandi stöðu að ræða eða hvernig hún hefur verið misnotuð. Verður að fallast á með stefndu að hin síðari málsástæða hafi fyrst verið höfð uppi fyrir Hæstarétti. Í málflutningi stefndu fyrir Hæstarétti kom fram að þeir hefðu litið á tilvísun til samkeppnislaga í stefnu einungis sem lagarök. Þó að mörk málsástæðu og lagaraka séu ekki alltaf skörp verður í þessu tilviki að fallast á, að því er varðar meint brot gegn samkeppnislögum, að stefndu hefðu ekki mátt átta sig á að um helstu málsástæðu áfrýjanda yrði að ræða og að vörn þeirra hafi verið áfátt vegna þess hvernig framsetningu á þessu atriði var háttað í stefnu.

Af framangreindu er sýnt að málatilbúnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti hefur breyst mjög frá því sem var í héraði. Þá var hann í upphafi ekki nægilega skýr til þess að stefndu gætu tekið til varna á fullnægjandi hátt. Af þessum ástæðum þykir óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Áfrýjandi skal, samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, Ný-Fiskur ehf., greiði stefndu, Fiskmarkaði Íslands hf. og Reiknisstofu fiskmarkaða hf., hvorum um sig 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.