401/2002

J og H sátu í boði S við drykkju á veitingastaðnum D, en S var starfsmaður D. Eftir að staðnum hafði verið lokað kastaði J öskubakka að bar veitingastaðarins og vísaði S þá henni og H út. Kom í framhaldi af því til átaka. J leitaði til slysadeildar um nóttina þar sem gert var að skurði á augabrún hennar. Um hádegið daginn eftir leitaði hún aftur til slysadeildar og reyndist þá handleggsbrotin. Höfðaði hún af þessu tilefni mál á hendur S, D ehf. og vátryggingarfélaginu S hf. þar sem hún krafðist viðurkenningar á því annars vegar að hún ætti rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni hjá S hf. vegna áverka sem hún hefði orðið fyrir á hægri framhandlegg og hægri augabrún og hins vegar að hún ætti skaðabótarétt á hendur D ehf. og S vegna umræddra áverka, sem S hefði veitt henni. Krafa S um sýknu var reist á því að áverka J mætti rekja til annarra atvika en átaka við S í umrætt sinn og að hann hafi ekki orðið valdur að þeim. Af hálfu S hf. var hins vegar talið að leggja yrði til grundvallar að til átaka hafi komið milli J og S í umrætt sinn og að J hafi meiðst á hendi í þeim átökum. Aftur á móti væri tjón J ekki bótaskylt úr tryggingu hennar hjá S hf. vegna ákvæða í skilmálum, sem um trygginguna giltu. Héraðsdómur féllst á að J ætti rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni vegna áverka á augabrún, en sýknaði stefndu að öðru leyti af kröfum hennar. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms um sýknu S og D ehf. staðfest þar sem J hafi ekki sýnt fram á að H hafi með saknæmum hætti valdið handleggsbroti hennar eða áverka á augabrún. Þá var S hf. sýknað af kröfu J á þeim grundvelli að hún hafi gerst þátttakandi í handalögmáli, en trygging hennar hjá S hf. næði ekki til tjóns af þess völdum. Þar sem héraðsdómi var ekki gagnáfrýjað af hálfu S hf. kom niðurstaða hans um bótaskyldu S hf. vegna áverka á augabrún J ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 12. júlí 2002, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 21. ágúst sama árs. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994, áfrýjaði hún héraðsdómi öðru sinni 28. ágúst 2002. Gagnvart stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. krefst hún þess aðallega að viðurkennt verði að hún eigi rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni, slysatryggingu í frítíma, hjá félaginu vegna slyss, sem hún varð fyrir 19. nóvember 2000 á veitingastaðnum Dillon, Laugavegi 30 í Reykjavík, er hún slasaðist á hægri framhandlegg og fékk við það varanleg örkuml, auk þess að fá skurð á hægri augabrún. Til vara krefst áfrýjandi að viðurkennt verði að hún eigi rétt á greiðslu úr sömu tryggingu vegna slyss, sem hún varð fyrir 19. nóvember 2000, er hún slasaðist á hægri framhandlegg og fékk við það varanleg örkuml, auk þess að fá skurð á hægri augabrún. Jafnframt krefst hún þess að viðurkennt verði að hún eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefndu þrotabús Dillon ehf. og S-kk-ef J-kk-ef vegna áverka, sem S-kk-nf veitti henni 19. nóvember 2000 á hægri framhandlegg og augabrún. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Stefndi, S-kk-nf J-kk-nf, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti.

Bú Dillon ehf. mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 25. september 2002. Hefur þrotabúið ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Verður því litið svo á að það krefjist staðfestingar héraðsdóms, sbr. 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991, eins og henni var breytt með 12. gr. laga nr. 38/1994.

I.

Málavextir eru þeir að áfrýjandi og H-kk-nf A-kk-nf sátu í boði stefnda S-kk-ef við drykkju aðfaranótt 19. nóvember 2000 á veitingastaðnum Dillon við Laugaveg í Reykjavík eftir að honum hafði verið lokað og aðrir gestir höfðu yfirgefið hann, en stefndi S-kk-nf var þá rekstrarstjóri veitingastaðarins. Þegar leið á nóttina mun áfrýjandi hafa kastað öskubakka að bar hússins og stefndi S-kk-nf þá vísað henni og H-kk-þgf út. Urðu í framhaldi af því átök, sem aðila greinir á um, eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Stefndi S-kk-nf kvaddi lögreglu á staðinn klukkan 5.36 og segir í frumskýrslu hennar að sjá hafi mátt að miklar skemmdir hafi verið unnar á veitingastaðnum. Samkvæmt skýrslunni rakti lögreglan blóðslóð frá veitingastaðnum til áfrýjanda og H-kk-ef þar skammt frá og var hún þá blóðug. Voru þau handtekin vegna gruns um skemmdarverk. H-kk-nf var vistaður í fangageymslu, en áfrýjandi flutt á slysadeild Landspítalans í Fossvogi, þar sem gert var að sárum hennar. Að því búnu var hún leidd fyrir varðstjóra, en síðan látin laus úr haldi. Leitaði hún aftur til slysadeildar klukkan 13.40 sama dag vegna óþæginda í hægri framhandlegg. Í vottorði læknis þar segir meðal annars að áfrýjandi hafi, er hún kom í fyrra sinnið, verið með sár á augabrún, sem hafi verið saumað. Þá hafi hún haft tognunareinkenni frá hægri olnboga. Hafi hún haft þokkalega góða hreyfingu í olnboganum, en þó verið með verki. Ekki hafi verið „um ákveðinn brotagrun að ræða.“ Við síðari komuna var tekin röntgenmynd af áfrýjanda og kom þá í ljós að handleggur hennar var brotinn.

II.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að sækja fleiri en einn í sama máli ef dómkröfur á hendur þeim eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Áfrýjandi byggir á að sama atvik veiti henni rétt á hendur stefndu, hverjum fyrir sig, þótt kröfur hennar á hendur þeim séu ekki reistar á sömu málsástæðum og lagarökum. Henni er því heimilt að sækja þá í sama máli. Þótt áfrýjandi hafi kosið að neyta þeirrar heimildar verður að leysa úr kröfum hennar á hendur hverjum stefnda fyrir sig, eins og um aðskilin mál væri að ræða.

Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. telur að leggja verði til grundvallar að til átaka hafi komið milli áfrýjanda og stefnda S-kk-ef á veitingastaðnum í umrætt sinn og að áfrýjandi hafi meiðst á hendi í þeim átökum. Félagið telur hins vegar að tjón áfrýjanda sé ekki bótaskylt úr tryggingu hennar hjá félaginu vegna ákvæða í skilmálum, sem um trygginguna giltu.

Stefndi S-kk-nf heldur því á hinn bóginn fram að af gögnum málsins verði ráðið að áverka áfrýjanda megi rekja til annarra atvika en átaka við sig í umrætt sinn og að hann hafi ekki orðið valdur að þeim.

III.

Kröfu sína á hendur stefnda S-kk-þgf reisir áfrýjandi á því að hann hafi veitt henni umrædda áverka með saknæmum hætti. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sýkna stefnda S-kk-þf af kröfu áfrýjanda. Af því leiðir að stefndi þrotabú Dillon ehf. verður einnig sýknað af kröfu áfrýjanda, enda byggist hún á því að þrotabúið beri vinnuveitandaábyrgð á skaðabótaskyldum verknað stefnda S-kk-ef.

IV.

Aðalkrafa áfrýjanda á hendur stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. er á því reist að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni í átökum við stefnda S-kk-þf umrædda nótt og að það tjón sé bótaskylt úr fjölskyldutryggingu þeirri, sem hún hafði hjá félaginu. Er eins og að framan er rakið ekki ágreiningur milli áfrýjanda og hins stefnda félags um að hún hafi orðið fyrir fyrrnefndum meiðslum í átökum við stefnda S-kk-þf.

Í e. lið 10. gr. þess hluta skilmála stefnda Sjóvá-Almennra trygginga hf., sem varða sérstaklega slysatryggingu í frítíma, er kveðið á um að félagið bæti ekki: „Slys er vátryggður verður fyrir í handalögmáli, við þátttöku í refsiverðum verknaði, undir áhrifum deyfi- og eiturlyfja eða í ölæði, nema sannað sé að ekkert samband hafi verið milli ástands þessa og slyssins.“

Eins og að framan segir ber áfrýjanda og H-kk-þgf A-kk-þgf annars vegar og stefnda S-kk-þgf hins vegar ekki saman um tildrög eða framvindu átakanna, auk þess sem ekki er samræmi milli þeirra skýrslna, sem hvert þeirra um sig gaf um atburðinn á mismunandi tímum. Í frumskýrslu lögreglu var haft eftir áfrýjanda að eftir að hún hafi yfirgefið veitingastaðinn, í framhaldi af því að hafa kastað öskubakka í barinn, hafi hún farið aftur inn á staðinn til að „athuga með H-kk-þf“. Hafi hann þá verið í ryskingum við stefnda S-kk-þf og „hafi hún ætlað að skipta sér af því“, en stefndi S-kk-nf þá snúið upp á hönd hennar og hent einhverju í höfuð hennar. Þann 24. nóvember 2000, fimm dögum eftir atburðinn, tók lögregla skýrslu af áfrýjanda í tilefni af því að hún lagði fram kæru á hendur stefnda S-kk-þgf vegna líkamsárásar. Þar kvað áfrýjandi sér hafa orðið litið til baka eftir að hún var komin út af veitingastaðnum og þá séð að stefndi S-kk-nf hafi ráðist aftan að H-kk-þgf og snúið hann niður. Hafi hún þá „farið til þeirra og reynt að toga S-kk-þf ofan af H-kk-þgf, en hann náði taki á hægri hendi hennar“ og snúið illa upp á handlegginn auk þess sem hann henti henni upp að vegg. Hafi höfuð hennar lent í veggnum, en hún einnig fengið hnefahögg í andlit og maga. Á meðan á þessu stóð hafi S-kk-nf haldið H-kk-þgf í gólfinu. Enn gaf áfrýjandi skýrslu hjá lögreglu 3. september 2001. Þar lýsti hún atburðum svo að þar sem hún hafi staðið á gangstéttinni utan veitingastaðarins hafi hún séð inn um útidyrnar að stefndi S-kk-nf hafi ráðist aftan að H-kk-þgf og tekið hann hálstaki, en þeir síðan fallið í gólfið. Hafi hún þá „farið upp tröppurnar og inn í anddyri hússins til að freista þess að fá S-kk-þf ofan af H-kk-þgf.“ Hafi stefndi S-kk-nf þá staðið upp og ráðist að henni. Hafi hann tekið um hægri handlegg hennar, snúið upp á hann og hún fengið áverkana í þeirri atlögu. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi lýsti áfrýjandi þessum atburðum svo að þegar hún var nýkomin út af veitingastaðnum hafi sér snúist hugur og ætlað að athuga hvort ekki væri allt í lagi með H-kk-þf. Þegar hún hafi snúið til baka hafi hún séð hvar S-kk-nf réðist aftan að H-kk-þgf þannig að hann féll. Hafi hún hlaupið upp tröppurnar og ætlað að reyna að hjálpa H-kk-þgf, en S-kk-nf þá verið snöggur að rísa upp, tekið í handlegg sér, snúið upp á hann og skellt sér utan í vegg, en við það hafi hún hlotið áverkana.

Þótt ekki sé fullt samræmi í framangreindum skýrslum áfrýjanda er ljóst af þeim að eftir að hún var komin út af veitingastaðnum sneri hún við, sá að stefndi S-kk-nf og H-kk-nf áttu í átökum og hugðist veita þeim síðarnefnda lið. Hún var því á engan hátt hlutlaus áhorfandi að átökunum, heldur blandaði hún sér í þau. Verður því að líta svo á að hún hafi gerst þátttakandi í handalögmáli, en áfrýjandi og stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. eru sem fyrr segir sammála um að hún hafi orðið fyrir meiðslum sínum í þeim átökum. Þar sem ákvæði laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga setja því ekki skorður að um slíkar ábyrgðartakmarkanir sé samið og slysið verður rakið til þeirrar auknu áhættu, er handalögmálum fylgir, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 1. mars 2001 í máli nr. 397/2000, verður niðurstaða héraðsdóms staðfest og stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. sýknaður af kröfu áfrýjanda um að hún eigi rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni vegna áverka á hægri framhandlegg. Þar sem héraðsdómi hefur ekki verið gagnáfrýjað af hálfu stefnda Sjóvá-Almennra trygginga hf. kemur niðurstaða héraðsdóms um bótaskyldu félagsins vegna áverka á augabrún áfrýjanda ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Rétt er að hver aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda og stefnda S-kk-ef J-kk-ef fyrir Hæstarétti fer svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, J-kvk-ef Þ-kvk-ef S-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðst úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, S-kk-ef J-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 250.000 krónur.