6/2002

V ehf. vann í þrígang að viðgerðum á fiskiskipi nokkru á árunum 1998, 1999 og 2000, en svo fór að skipið var selt nauðungarsölu á árinu 2001. V ehf. krafðist þess að fá í skjóli haldsréttar úthlutað af söluverði skipsins til greiðslu á kröfu sem félagið taldi að það ætti á eiganda skipsins. Í málinu var óumdeilt að eigandi skipsins fékk það afhent eftir viðgerðirnar sem voru unnar á árunum 1998 og 1999. Talið var að V ehf. gæti ekki notið haldsréttar samkvæmt 200. gr. siglingalaga nr. 34/1985 fyrir kostnaði af þeim viðgerðum þar sem eigandi skipsins hefði fengið það afhent í kjölfar viðgerðanna. Að því er snerti kostnað vegna síðustu viðgerðarinnar tók Hæstiréttur fram að ekkert lægi fyrir um að V ehf. hefði verið falið að vinna að einstökum viðgerðum, sem þessi hluti kröfunnar væri byggður á, hvort eða í hvaða mæli félagið hefði leyst þá vinnu af hendi eða hver afstaða eiganda skipsins til kröfunnar væri. Þótt skipið hefði verið tekið upp í dráttarbraut og staðið þar óslitið um lengri tíma gæti krafa V ehf. vegna kostnaðar af þessu ekki ein og sér notið haldsréttar í því án tengsla við viðgerð, sem farið hefði sannanlega fram í dráttarbrautinni að ósk eiganda skipsins. Var kröfu V ehf. því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. desember 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. janúar sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 21. nóvember 2001, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að hnekkt yrði ákvörðun sýslumannsins á Höfn 10. maí sama árs um að breyta ekki frumvarpi sínu til úthlutunar á söluverði fiskiskipsins Hrafnseyjar SF 8 við nauðungarsölu á þann veg að tekin yrði til greina krafa sóknaraðila um úthlutun á 6.671.549 krónum til greiðslu kröfu í skjóli haldsréttar. Kæruheimild er í 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að frumvarpinu verði breytt þannig að hann fái úthlutað 6.671.549 krónum af söluverði skipsins. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Samkvæmt gögnum málsins ritaði varnaraðili beiðni 17. október 2000 til sýslumannsins á Höfn um nauðungarsölu á fiskiskipinu Hrafnsey, eign Stapakletts ehf., til fullnustu kröfu að fjárhæð 17.054.140 krónur samkvæmt skuldabréfi 11. október 1996, sem tryggt var með 1. veðrétti í skipinu, svo og kröfu samkvæmt skuldabréfi 14. júní 1998, tryggt með 3. veðrétti í því, að fjárhæð 10.429.472 krónur. Sýslumaður tók þessa beiðni fyrir 14. desember 2000 ásamt annarri beiðni um nauðungarsölu á skipinu, sem hafði borist frá Landsbanka Íslands hf. Var þá ákveðið að uppboð myndi byrja á skipinu á nánar tilgreindum tíma 11. janúar 2001. Uppboðið var haldið þann dag. Varnaraðili bauð þar 500.000 krónur í skipið og varð með því hæstbjóðandi. Samkvæmt ákvörðun, sem þá var tekin, var uppboðinu fram haldið 5. febrúar 2001. Þann dag lagði sóknaraðili fram kröfulýsingu, þar sem hann krafðist þess að fá áðurgreinda fjárhæð greidda af söluverði skipsins næst á eftir kröfum, sem nytu sjóveðréttar, en framar öðrum veðkröfum. Þessari kröfu sóknaraðila var þegar mótmælt meðal annars af varnaraðila, en afstaða var ekki tekin til hennar að svo komnu. Við framhald uppboðsins varð varnaraðili aftur hæstbjóðandi með því að bjóða í skipið 9.000.000 krónur. Það boð mun hafa verið samþykkt 6. mars 2001 og fékk varnaraðili afsal fyrir skipinu 29. maí sama árs. Sýslumaður gerði frumvarp til úthlutunar á söluverði skipsins 12. apríl 2001. Samkvæmt því átti fyrst að greiða af söluverðinu sölulaun í ríkissjóð og fimm nánar tilgreindar kröfur, sem nutu lögveðréttar í skipinu, samtals 1.816.445 krónur. Eftirstöðvar söluverðsins, 7.183.555 krónur, áttu að renna til varnaraðila til greiðslu upp í kröfu hans samkvæmt áðurnefndu veðskuldabréfi frá 11. október 1996. Sóknaraðili mótmælti frumvarpinu með bréfi 20. apríl 2001. Sýslumaður hélt fund um mótmælin 10. maí sama árs og hafnaði þeim þar. Sóknaraðili lýsti því þegar yfir að hann vildi leita úrlausnar héraðsdóms um þessa ákvörðun og var mál þetta þingfest af því tilefni 10. júlí 2001.

II.

Samkvæmt gögnum, sem sóknaraðili hefur lagt fram, vann hann á fyrri stigum að viðgerðum á fiskiskipinu Hrafnsey á tímabilinu 29. október til 11. nóvember 1998 og aftur frá 20. ágúst til 15. september 1999. Óumdeilt er að eigandi skipsins fékk það afhent eftir viðgerðirnar í bæði þessi skipti, þótt kostnaður af þeim, sem sóknaraðili kveður hafa verið samtals 4.422.110 krónur, hafi ekki verið greiddur nema að óverulegu leyti.

Fyrir liggur af gögnum málsins að skipið var við bryggju í Hornarfjarðarhöfn óslitið á tímabilinu frá 18. apríl til 4. desember 2000. Á því tímabili eða 24. ágúst 2000 rann haffærisskírteini skipsins út, en það var þá endurnýjað til 20. desember sama árs.

Í málatilbúnaði varnaraðila er greint frá því að hann hafi um miðjan nóvember 2000 fengið upplýsingar um að skipið væri í reiðileysi, þar sem það væri í Hornarfjarðarhöfn. Hafi varnaraðila verið tjáð að skipið lægi undir skemmdum, meðal annars út af frosti, enda hafi ekki verið hiti á því og búið að loka fyrir rafmagn. Af þessu tilefni hafi hann reynt að ná til útgerðarmanns skipsins, en án árangurs. Hann hafi því leitað til Vélsmiðju Hornarfjarðar ehf. til að láta gera nauðsynlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir tjón. Það hafi vélsmiðjan gert og varnaraðili greitt fyrir um 170.000 krónur, en samhliða þessu hafi hann gert ráðstafanir til að fá flýtt þeirri nauðungarsölu á skipinu, sem hann hafði þegar krafist.

Hinn 4. desember 2000 mun eigandi skipsins hafa látið sigla því til Hafnarfjarðar, þar sem það var tekið upp í dráttarbraut sóknaraðila. Um aðdraganda þess skýrði fyrirsvarsmaður sóknaraðila svo frá fyrir héraðsdómi að eigandi skipsins hefði haft samband við sig og beðið um að það yrði tekið til skoðunar og viðgerðar í samræmi við kröfur, sem Siglingastofnun hefði gert. Hefði eigandinn sagt að ekki yrði unnt að greiða kostnað af þessu fyrr en tekist hefði að koma skipinu aftur til veiða. Staðfesti fyrirsvarsmaðurinn jafnframt að sóknaraðili hafi greitt fyrir olíu, sem fengin var á skipið fyrir siglingu þess til Hafnarfjarðar. Hafi það verið gert að ósk eigandans, sem hafi ekki getað keypt olíuna. Kvaðst fyrirsvarsmaðurinn ekki hafa vitað um nauðungarsölu á skipinu á þessu stigi, heldur fengið fyrst vitneskju um hana skömmu áður en uppboði á því var fram haldið.

Samkvæmt yfirliti, sem sóknaraðili hefur lagt fram í málinu, var á tímabilinu frá 4. desember 2000 til 10. febrúar 2001 unnið að því að þvo og lakka botn skipsins, þvo og slípa bol þess, taka stýri af því og öxul úr, svo og að lagfæra skrúfublöð. Á yfirlitinu tilgreinir sóknaraðili kostnað af hverjum þessara liða, en alls er hann sagður vera 988.712 krónur. Að auki er þar greint frá kostnaði af rafmagni samkvæmt mæli, 63.974 krónum, töku skipsins upp í dráttarbraut, 50.000 krónum, og færslu þess þar til hliðar, 196.000 krónum, svo og stöðugjaldi í 68 daga, 25.000 krónum fyrir hvern dag, eða 1.700.000 krónum. Í heild nam áfallinn kostnaður á framangreindu tímabili því 2.998.686 krónum. Þessu til viðbótar kveðst sóknaraðili eiga ógreiddar hjá Stapakletti ehf. eftirstöðvar af kostnaði vegna áðurnefndra viðgerða á árunum 1998 og 1999, alls 3.319.080 krónur. Til samans telur sóknaraðili sig þannig eiga kröfur vegna viðgerða á skipinu að fjárhæð 6.317.766 krónur. Að viðbættum innheimtulaunum lögmanns og kostnaði af hagsmunagæslu við nauðungarsölu skipsins, samtals 353.783 krónum, nemur heildarkrafa sóknaraðila þeim 6.671.549 krónum, sem hann krefst að fá úthlutað af söluverði þess.

III.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða héraðsdómara að sóknaraðili geti ekki notið haldsréttar samkvæmt ákvæði 200. gr. siglingalaga nr. 34/1985 fyrir þeim 3.319.080 krónum, sem hann kveðst eiga ógreiddar vegna kostnaðar af viðgerðum á fiskiskipinu Hrafnsey á árunum 1998 og 1999.

Krafa sóknaraðila vegna kostnaðar af vinnu við skipið frá 4. desember 2000 til þess dags, sem það var selt við framhald uppboðs, samtals 2.998.686 krónur, styðst sem áður segir við yfirlit, sem hann hefur tekið saman. Kostnaðurinn er þar sundurliðaður á einstaka liði, sem áður er greint frá. Þessir liðir eru hins vegar án frekari skýringa og ekki studdir við önnur gögn. Gegn mótmælum varnaraðila liggur ekkert fyrir um að sóknaraðila hafi verið falið að vinna að einstökum viðgerðum, sem um ræðir í yfirlitinu, hvort eða í hvaða mæli hann hafi í raun leyst þá vinnu af hendi eða hver afstaða eiganda skipsins til kröfu hans sé. Um öll þessi atriði var sóknaraðila þó í lófa lagið að færa fram frekari sönnunargögn. Þótt ljóst sé að skipið hafi verið tekið upp í dráttarbraut og hafi staðið þar óslitið um lengri tíma frá 4. desember 2000, getur krafa sóknaraðila vegna kostnaðar af þessu ekki ein og sér notið haldsréttar í því án tengsla við viðgerð, sem farið hefur sannanlega fram í dráttarbrautinni að ósk eiganda skipsins. Verður þannig að fallast á með varnaraðila að þetta yfirlit geti ekki gegn andmælum hans í neinu atriði orðið grundvöllur að viðurkenningu haldsréttar í skipinu fyrir þeim kostnaði, sem þar greinir. Samkvæmt þessu verður jafnframt staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um kröfu sóknaraðila vegna viðgerða á skipinu á tímabilinu frá 4. desember 2000.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður staðfest. Dæma verður sóknaraðila til að greiða varnaraðila kærumálskostnað, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Vélsmiðja Orms og Víglundar ehf., greiði varnaraðila, Byggðastofnun, 100.000 krónur í kærumálskostnað.