504/2008

Samkvæmt 6. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins er framleiðendum sjávarafurða, öðrum en fiskkaupendum og þeim, sem taka við sjávarafurðum í umboðssölu, gert að greiða 8,4% af samanlögðu hráefnisverði afla, sem þeir taka við af nánar tilgreindum bátum, inn á sérstakan greiðslumiðlunarreikning smábáta hjá G. Í 8. gr. laganna er síðan kveðið á um ráðstöfun þessa fjár í þremur töluliðum, og í hinum þriðja er kveðið á um að 6% fjárhæðarinnar renni til L. V var ekki félagsmaður í L, en gerði út smábáta og féll þar með undir fyrrgreinda greiðsluskyldu. Hann sætti sig ekki við þennan hluta gjaldtökunnar og höfðaði mál á hendur G og L þar sem hann taldi lagaákvæðið meðal annars fara í bága við ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar, þá einkum 72. gr. hennar og 2. mgr. 74. gr. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að samkvæmt  lögum nr. 24/1986 væri V ekki skyldaður til aðildar að L, en lögin legðu á hinn bóginn á hann skyldu til að greiða til L af afurðaverði sínu með sama hætti og félagsmönnum L væri gert. Samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar væri eignarrétturinn friðhelgur en með fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 24/1986 væru eignarréttindi V  skert til hagsbóta fyrir félag, sem hann vildi standa utan við. Aðstaða þessi leiddi til þess að skera yrði úr um hvort uppfyllt væru skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar svo að heimilt væri að skylda V með lögum til að greiða gegn vilja sínum til félags, sem hann ætti ekki aðild að. Fram kemur að greiðsluskylda V samkvæmt 3. tl. 8. gr. laga nr. 24/1986 væri lögð á hann samkvæmt lögum og því uppfyllt hið fyrsta þeirra skilyrða sem þyrfti að vera fyrir hendi samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Við úrlausn um það hvort skilyrði væru uppfyllt að öðru leyti yrði  að líta til þess hvort L hefði lögmæltu hlutverki að gegna, en ef svo væri þyrfti að skera úr um hvort greiðsluskylda annarra en félagsmanna hans væri nauðsynleg svo að hann gæti gegnt því hlutverki í þágu almannahagsmuna eða réttinda annarra. Fram kemur að í tilgreindum lögum væri kveðið á um tiltekin viðfangsefni L. Hlutverk V væri  þannig ekki markað í lögum, heldur væri einungis mælt þar fyrir um tiltekin verkefni í óverulegum mæli. Í málinu hefði engum haldbærum rökum verið stutt að skylda V til að inna af hendi fjárframlög til L væru nauðsynleg svo að L gæti rækt þau viðfangsefni, sem á hann væru lögð með lögum, eða hvernig almannahagsmunir eða réttindi annarra gætu legið að baki því að slík nauðsyn teldist vera fyrir hendi. Loks væri í áðurnefndum ákvæðum laga nr. 24/1986 ekkert kveðið á um með hvaða hætti því fé skyldi varið, sem þannig væri fært frá V  og afhent L. Í raun væri það fært hinum síðastnefnda til frjálsrar ráðstöfunar, en einnig að því leyti skorti á að sýnt væri fram á að skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar væru uppfyllt. Hvað varðaði þá málsvörn L að V gæti ekki sem lögaðili notið verndar þeirra ákvæða stjórnarskrárinnar sem um ræddi, segir í dómi Hæstaréttar að löngum hafi verið viðurkennt að lögaðilar njóti verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í 74. gr. væri   beinlínis fjallað um lögaðila og væru ekki efni til að fallast á að greinarmunur yrði gerður á lögþvinguðum greiðslum þeirra, sem standa utan félaga, eftir því hvort um væri að ræða lögaðila eða einstaklinga, sem kysu að stunda atvinnustarfsemi í eigin nafni. Hæstiréttur taldi því samkvæmt framansögðu að fallast yrði á með V að umrædd lög færu að því leyti í bága við 72. gr. og 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar og að honum væri óskylt að inna af hendi til stefnda L þau fjárframlög, sem kveðið væri á um í 3. tölulið 8. gr. laganna. Kröfugerð V í málinu væri á hinn bóginn verulega áfátt en af þeim sökum var talið að sýkna yrði G og L af öllum kröfum V í málinu og láta málskostnað falla niður á báðum dómsstigum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. september 2008 að fengnu áfrýjunarleyfi 15. sama mánaðar. Dómkröfur hans eru að viðurkennt verði í fyrsta lagi að stefnda Gildi-lífeyrissjóði „sé óheimilt að veita viðtöku inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta hærri fjárhæð af fjármunum áfrýjanda en þarf til ráðstöfunar skv. 1. og 2. tl. 8. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins“, í öðru lagi að sama sé „óheimilt að inna af hendi greiðslur skv. 3. tl. 8. gr.“ laga nr. 24/1986 „til stefnda Landssambands smábátaeigenda, sem því kynni að berast af fjármunum áfrýjanda“ og í þriðja lagi að þeim sama „beri að endurgreiða áfrýjanda allt það fé hans sem kynni að berast inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta umfram það sem þarf til ráðstöfunar skv. 1. og 2. tl. 8. gr.“ laga nr. 24/1986. Áfrýjandi kveðst beina þessum kröfum aðallega að báðum stefndu, til vara að stefnda Gildi-lífeyrissjóði einum, en að því frágengnu að stefnda Landssambandi smábátaeigenda einum. Að auki krefst áfrýjandi þess að stefndu verði sameiginlega gert að greiða sér 143.237 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 29. júlí 2004 til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast hvor fyrir sitt leyti staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt 6. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins með áorðnum breytingum skulu framleiðendur sjávarafurða, aðrir fiskkaupendur og þeir, sem taka sjávarafurðir í umboðssölu, greiða 8,4% af samanlögðu hráefnisverði afla, sem þeir taka við af opnum bátum, þilfarsbátum undir 10 lestum og krókaaflamarksbátum inn á sérstakan greiðslumiðlunarreikning smábáta hjá Lífeyrissjóði sjómanna. Í 8. gr. laganna er í þremur töluliðum kveðið á um ráðstöfun þess fjár, sem safnast inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta samkvæmt 6. gr. Samkvæmt 1. tölulið greiðist 37,5% fjárins til Lífeyrissjóðs sjómanna, samkvæmt 2. tölulið er 56,5% þess varið til greiðslu iðgjalda af slysa- og örorkutryggingu skipverja og af vátryggingu báts, en í 3. tölulið er mælt svo fyrir að 6% renni til stefnda Landssambands smábátaeigenda. Stefndi Gildi-lífeyrissjóður varð til við sameiningu Lífeyrissjóðs sjómanna og Lífeyrissjóðsins Framsýnar 1. júní 2005. Við sameininguna tók stefndi meðal annars við skyldum Lífeyrissjóðs sjómanna samkvæmt lögum nr. 24/1986.

Í málatilbúnaði áfrýjanda kemur fram að hann gerir út smábáta, kaupendur aflans haldi eftir hluta af verði hans samkvæmt 6. gr. áðurnefndra laga og fénu sé síðan ráðstafað eftir reglum 8. gr. þeirra. Áfrýjandi sættir sig ekki við þann hluta gjaldtökunnar, sem ráðstafað er samkvæmt 3. tölulið 8. gr. til stefnda Landssambands smábátaeigenda og er ágreiningur málsaðila bundinn við þau 6% sem þar um ræðir.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2007 var málinu vísað í heild frá dómi vegna annmarka sem þóttu vera á kröfugerð áfrýjanda. Með dómi Hæstaréttar 23. ágúst 2007 í máli nr. 396/2007 var þessi úrskurður felldur úr gildi að því er varðar framangreindar kröfur, sem áfrýjandi gerir nú fyrir Hæstarétti.

II

Áfrýjandi kveðst ekki vera í stefnda Landssambandi smábátaeigenda eða félagi, sem eigi aðild að stefnda, og telur sig ekki þurfa að sæta því að greiða til félags, sem sé honum óviðkomandi. Í málatilbúnaði hans er haldið fram að áðurnefnd lög fari að þessu leyti í bága við ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu og fái ekki staðist. Er þá einkum vísað til fyrri málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að engan megi skylda til aðildar að félagi. Lögbundinni skyldu til að greiða til félags, líkt og hér um ræðir, telur áfrýjandi að verði jafnað til lögþvingaðrar félagsaðildar. Greiðslur áfrýjanda til stefnda Landssambands smábátaeigenda séu í raun sams konar félagsgjald og þeir greiði, sem aðild eigi að stefnda, til að standa undir kostnaði af starfsemi hans. Skilyrði séu ekki uppfyllt til þess að síðari málsliður þessa ákvæðis stjórnarskrárinnar geti átt við um stefnda Landssamband smábátaeigenda. Þá fái lögin ekki heldur staðist gagnvart 72. gr. stjórnarskrárinnar, sem mæli fyrir um friðhelgi eignarréttarins. Lögin kveði á um að fjármunir áfrýjanda séu teknir og afhentir öðrum endurgjaldslaust, en í því felist eignaupptaka í þágu félags, sem geti notað fé hans gegn hugsjónum og baráttumálum hans sjálfs. Áðurnefnd ákvæði laga nr. 24/1986 fái heldur ekki staðist í ljósi 73. gr. stjórnarskrárinnar, en það fari gegn tjáningarfrelsi að einstaklingur þurfi að þola aðild að félagi sem tjái þannig skoðanir og hugsjónir í hans nafni þótt með óbeinum hætti sé. Loks vísar áfrýjandi til 75. gr. stjórnarskrárinnar, en stefndi Landssamband smábátaeigenda vilji stýra því hvernig hann stundi atvinnu sína og hver aðgangur manna sé að auðlindum sjávar. Greiðsluskylda til slíks félags fari einkum í bága við 2. mgr. þessarar greinar stjórnarskrárinnar. Þá heldur áfrýjandi fram að með lögfestingu samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, einkum 10. gr. og 11. gr., með lögum nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu hafi ákvæði 3. töluliðar 8. gr. laga nr. 24/1986 verið numin úr gildi, en líta beri svo á að „öll önnur lög, þótt þau gætu talist sérlög, hafi verið numin úr gildi að því leyti sem þau fóru gegn mannréttindasáttmálanum.“ Þá beri að skýra orðalag 3. töluliðar 8. gr. laga nr. 24/1986 svo að þar sé eingöngu kveðið á um greiðsluskyldu félagsmanna í Landssambandi smábátaeigenda til þess stefnda.

Stefndi Gildi-lífeyrissjóður krefst sýknu vegna aðildarskorts. Hann kveðst hafa haldið sig utan við allan ágreining um lögmæti þess fyrirkomulags á greiðslum samkvæmt lögum nr. 24/1986, sem um ræðir í málinu, en einungis hafa haft yfirumsjón með því. Greiðslum hafi verið miðlað í gegnum greiðslumiðlunarreikning smábáta hjá tilteknum sparisjóði og hann þannig séð um framkvæmdina. Stefndi sé eingöngu milligöngumaður samkvæmt ákvörðun löggjafans, en hann hafi hvorki haldið eftir greiðslum frá áfrýjanda né notið góðs af þeim á nokkurn hátt. Að mati þessa stefnda hefði áfrýjanda verið rétt að beina kröfum sínum að meðstefnda eða íslenska ríkinu sem beri ábyrgð á lagasetningunni sem um ræðir.

Stefndi Landssamband smábátaeigenda mótmælir að áðurnefnd ákvæði laga nr. 24/1986 fái ekki samrýmst þeim greinum stjórnarskrárinnar sem áfrýjandi vísar til. Að því er varðar 74. gr. hennar byggir hann á því að ákvæði síðari málsliðar 2. mgr. hennar eigi hér við og að skilyrði til að kveða á um félagsskyldu séu uppfyllt. Þá sé hæpið að líta svo á að umrædd ákvæði laga nr. 24/1986 feli í sér skyldu til að greiða félagsgjald, heldur verði að telja greiðslurnar vera ígildi skatta, sem lagðir séu á tiltekna þjóðfélagshópa, og sköttunum síðan varið meðal annars til að vinna að hagsmunum þeirra, sem álögunum sæta. Þá bendir stefndi á að áfrýjandi sé lögpersóna en ekki einstaklingur og geti því ekki reist kröfur sínar á 72. til 75. gr. stjórnarskrárinnar. Í þessum greinum hennar sé fjallað um borgaraleg réttindi, sem áskilin séu einstaklingum, en þó sé viðurkennt að á grundvelli slíkra einstaklingsréttinda geti félög, sem menn hafi með sér um hugsjónir sínar, notið þeirra réttinda sem hér um ræðir, svo sem félagafrelsis. Félög eins og áfrýjandi, sem rekin séu í fjárhagslegum tilgangi, séu ekki hugsjónafélög í þeim skilningi og ekki félög í merkingu 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Málatilbúnaður áfrýjanda hafi að geyma tilvísanir í það, sem kallað sé lífsskoðanir hans, og að baráttumál stefnda gangi gegn þeim. Samkvæmt samþykktum fyrir áfrýjanda sé tilgangur félagsins að reka útgerð, fiskverkun og skylda starfsemi, verktakastarfsemi, rekstur fasteigna og lánastarfsemi. Þetta séu þær einu svokölluðu hugsjónir eða lífsskoðanir sem áfrýjandi hafi, en félagið sé ekki stofnað til að vinna að málum sem varða lífsskoðanir eigenda þess.

III

Áður er fram komið að áfrýjandi telur að hin umdeildu ákvæði laga nr. 24/1986 hafi verið numin úr gildi með lögum nr. 62/1994, þar eð þau fari í bága við mannréttindasáttmála Evrópu. Þessi málsástæða er haldlaus með öllu. Hinu sama gegnir um þá röksemd að orðalag 3. töluliðar 8. gr. laga nr. 24/1986 beri að skýra á þann veg að greiðsluskylda til stefnda Landssambands smábátaeigenda takmarkist við þá sem eigi aðild að honum. Orðalagið er þvert á móti skýrt um að sú skylda taki til allra, sem falla undir 6. gr. laganna, óháð félagsaðild að stefnda. Óljós ráðagerð um greiðslur félagsmanna í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi er varð að lögum nr. 24/1986, fær engu breytt í þeim efnum.

Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar má engan skylda til aðildar að félagi, en í síðari málslið sömu greinar segir að með lögum megi þó kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Í lögum nr. 24/1986 felst ekki að áfrýjandi sé skyldaður til að vera í stefnda Landssambandi smábátaeigenda. Á hinn bóginn leggja lögin á hann skyldu til að greiða til þessa stefnda af afurðaverði sínu með sama hætti og félagsmönnum hans er gert. Eignarrétturinn er friðhelgur samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar, en með ákvæðum 6. gr. og 3. töluliðar 8. gr. laga nr. 24/1986 eru eignarréttindi áfrýjanda skert til hagsbóta fyrir félag, sem hann vill standa utan við. Þessi aðstaða leiðir til þess að skera verður úr um hvort skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar séu uppfyllt svo að heimilt teljist að skylda áfrýjanda með lögum til að greiða gegn vilja sínum til félags, sem hann á ekki aðild að. Í athugasemdum með 8. gr. frumvarps, sem varð að lögum nr. 24/1986, eru greiðslur samkvæmt henni nefndar starfsfé handa Landssambandi smábátaeigenda og er ómótmælt að stefndi kosti starfsemi sína með fé, sem fengið er með þessum hætti. Engin efni eru til að virða þessi framlög með öðrum hætti en sem félagsgjöld.

Sú skylda, sem um ræðir í málinu og lögð er á áfrýjanda, er samkvæmt lögum. Er því uppfyllt hið fyrsta þeirra skilyrða sem þurfa að vera fyrir hendi samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Við úrlausn um það hvort skilyrði séu uppfyllt að öðru leyti verður að líta til þess hvort stefndi Landssamband smábátaeigenda hafi lögmæltu hlutverki að gegna, en sé svo þarf að skera úr um hvort greiðsluskylda annarra en félagsmanna hans sé nauðsynleg svo að hann geti gegnt því hlutverki í þágu almannahagsmuna eða réttinda annarra.

Í lögum nr. 24/1986 er ekki kveðið á um hlutverk stefnda Landssambands smábátaeigenda, en í öðrum lögum er að finna ákvæði um tiltekin viðfangsefni sem honum eru falin. Þar er um að ræða 2. mgr. 8. gr. laga nr. 13/1998 um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, 6. gr. laga nr. 6/1996 um Siglingamálastofnun Íslands og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, en með þeim er stefnda falið að tilnefna mann í fyrsta lagi í úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, í öðru lagi í siglingaráð og í þriðja lagi í stjórn Tryggingasjóðs sjálfstætt starfandi einstaklinga. Um önnur lögbundin verkefni þessa stefnda er ekki að ræða. Grundvöllur og hlutverk hans er þannig ekki markað í lögum, heldur er einungis mælt þar fyrir um tiltekin verkefni í óverulegum mæli. Í málinu hefur engum haldbærum rökum verið stutt að skylda áfrýjanda til að inna af hendi fjárframlög til stefnda sé nauðsynleg svo að stefndi geti rækt þau viðfangsefni, sem á hann eru lögð með lögum, eða hvernig almannahagsmunir eða réttindi annarra geti legið að baki því að slík nauðsyn teljist vera fyrir hendi. Loks er í áðurnefndum ákvæðum laga nr. 24/1986 ekkert kveðið á um með hvaða hætti því fé skuli varið, sem þannig er fært frá áfrýjanda og afhent stefnda Landssambandi smábátaeigenda. Í raun er það fært hinum síðastnefnda til frjálsrar ráðstöfunar, en einnig að því leyti skortir á að sýnt sé fram á að skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar séu uppfyllt.

Að framan var getið þeirrar málsvarnar stefnda Landssambands smábátaeigenda að áfrýjandi geti ekki sem lögaðili notið verndar þeirra ákvæða stjórnarskrárinnar, sem um ræðir. Varðandi það er til þess að líta að löngum hefur verið viðurkennt að lögaðilar njóta verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í 74. gr. er beinlínis fjallað um lögaðila og eru ekki efni til að fallast á að greinarmunur verði gerður á lögþvinguðum greiðslum þeirra, sem standa utan félaga, eftir því hvort um er að ræða lögaðila eða einstaklinga, sem kjósa að stunda atvinnustarfsemi í eigin nafni. Áfrýjanda er með 6. gr. og 8. gr. laga nr. 24/1986 sem áður segir gert að inna af hendi fé til stefnda Landssambands smábátaeigenda gegn vilja stjórnar þess fyrrnefnda. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður fallist á með áfrýjanda að umrædd lög fari að því leyti í bága við 72. gr. og 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar og að honum sé óskylt að inna af hendi til stefnda Landssambands smábátaeigenda þau fjárframlög, sem ræðir í 3. tölulið 8. gr. laganna.

IV

Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti gaf áfrýjandi þá skýringu á 1., 2. og 3. lið kröfugerðar sinnar að þeir vísi til framtíðar og sé með þeim leitast við að koma í veg fyrir að fé verði fært frá honum með þeim hætti, sem þar er nánar lýst. Skilja verður 1. og 2. lið kröfugerðarinnar svo að þar sé annars vegar leitað eftir viðurkenningu á því að stefnda Gildi-lífeyrissjóði sé óheimilt að veita viðtöku inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta fé áfrýjanda, sem ætlað sé stefnda Landssambandi smábátaeigenda, og hins vegar að óheimilt sé að greiða þeim síðastnefnda féð svo sem lög nr. 24/1986 mæli fyrir um. Í þessu felst sú þversögn að samkvæmt 2. lið kröfugerðar áfrýjanda ætti stefnda Gildi-lífeyrissjóði að vera óheimilt að ráðstafa fé, sem honum er óheimilt að veita viðtöku samkvæmt 1. lið hennar. Þessi háttur á kröfugerð þarfnast ekki frekari umfjöllunar við og verða stefndu sýknaðir af 1. og 2. lið í kröfu áfrýjanda.

Efni 3. kröfuliðar áfrýjanda er slíkt að það getur ekki snúið að öðrum en stefnda Gildi-lífeyrissjóði þótt áfrýjandi hafi kosið að beina kröfunni að báðum stefndu. Með henni er leitað viðurkenningar á skyldu stefnda Gildis-lífeyrissjóðs til að endurgreiða áfrýjanda fé, sem kynni að berast inn á greiðslumiðlunarreikning smábáta hjá þessum stefnda í framtíðinni og ætlað væri stefnda Landssambandi smábátaeigenda. Varðandi þetta skiptir máli að samkvæmt 6. gr. laga nr. 24/1986 eru það framleiðendur sjávarafurða, aðrir fiskkaupendur og þeir sem taka sjávarafurðir í umboðssölu, sem greiða hluta af hráefnisverði áfrýjanda til stefnda Gildis-lífeyrissjóðs en ekki áfrýjandi sjálfur. Samkvæmt hljóðan kröfuliðarins er áfrýjanda þó ætlað að fá endurgreitt fé, sem hann hefur ekki innt af hendi til stefnda Gildis-lífeyrissjóðs. Eins og krafan er fram borin eru ekki skilyrði til að fallast á skyldu til að endurgreiða fé, sem þannig kann að verða greitt til stefnda Gildis-lífeyrissjóðs, en áfrýjanda hefði verið í lófa lagið að móta kröfu sína með þeim hætti að unnt væri að dæma um rétt hans við þær aðstæður, sem í kröfunni er lýst. Verða stefndu samkvæmt því sýknaðir af þessum lið í kröfugerð áfrýjanda.

Áfrýjandi krefst loks að honum verði greiddar 143.237 krónur með dráttarvöxtum, sem stefndi Landssamband smábátaeigenda hafi móttekið án þess að viðhlítandi lagaheimild lægi að baki þessari tilfærslu fjármuna. Þeirri kröfu beinir hann eins og hinum fyrri að báðum stefndu. Ekki er tölulegur ágreiningur í þessum þætti málsins. Varðandi þetta er þess fyrst að gæta að stefndi Gildi-lífeyrissjóður hefur ekki haldið eftir hjá sér neinu fé áfrýjanda, heldur flutt það áfram af greiðslumiðlunarreikningi smábáta til sparisjóðs, sem hefur meðal annars annast greiðslu til stefnda Landssambands smábátaeigenda. Um grundvöll kröfunnar gegn stefnda Gildi-lífeyrissjóði segir það eitt í málatilbúnaði áfrýjanda að hann hafi ekki mátt taka á móti fé þess síðastnefnda og ráðstafa því til meðstefnda, heldur hafi honum borið að skila því jafnharðan til áfrýjanda. Stefndi fór að lagafyrirmælum við móttöku og ráðstöfun fjárins og eru skilyrði á engan hátt uppfyllt til að fallast á greiðsluskyldu hans gagnvart áfrýjanda. Fjárkrafan á hendur stefnda Landssambandi smábátaeigenda er reist á því að hann hafi tekið við og ráðstafað fjármunum áfrýjanda „með óheimilum hætti“ í félagssjóði sína og hagnýtt sér þá. Heimild í settum lögum stóð til þess að stefndi tæki við fénu og ráðstafaði því og verður krafan ekki tekin til greina á þeim grunni að þessar gerðir hans hafi verið saknæmar eða ólögmætar. Áfrýjandi ber á hinn bóginn á engan hátt fyrir sig að stefnda Landssambandi smábátaeigenda sé skylt að greiða umrædda fjárhæð á grundvelli ólögfestra reglna kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Í málinu reynir því ekki á hvort skilyrði þeirra séu uppfyllt til að taka kröfuna til greina. Þessi stefndi verður því einnig sýknaður af greiðslukröfu áfrýjanda.

Samkvæmt öllu framanröktu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Að því virtu hvernig áfrýjandi hefur hagað kröfugerð sinni í málinu er rétt að hver aðili beri sinn kostnað af rekstri þess á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.