354/2004

A höfðu verið dæmdar miskabætur í opinberu máli þar sem ákærði hafði verið sakfelldur fyrir að hafa margoft framið kynferðisbrot gegn A á tilteknu tímabili. Þar sem bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota féllst ekki á að greiða henni nema hluta hámarksbóta samkvæmt lögunum höfðaði hún mál á hendur íslenska ríkinu og bótanefndinni til heimtu þeirrar fjárhæðar sem á vantaði til að ná hámarksfjárhæðinni samkvæmt lögunum jafnframt sem hún krafðist að úrskurður nefndarinnar yrði felldur úr gildi. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að íslenska ríkið, með dómsmálaráðherra í fyrirsvari, færi með aðild að þeim kröfum sem lúta að framkvæmd laga nr. 69/1995. Hefði því ekki verið þörf á að stefna bótanefndinni til sjálfstæðrar málsaðildar við hlið þess. Auk þess hefði A ekki sýnt fram á að hún hefði hagsmuni af því að lögum, að jafnframt úrlausn um greiðslukröfu hennar, yrði leyst sérstaklega úr kröfunni um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Var þessum kröfum því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi. Þá þótti verða að skýra 1. gr. laga nr. 69/1995 þannig að slík framhaldandi röð brota sem um hefði verið að ræða í umræddu sakamáli teldust eitt brot í skilningi laganna. Væri þá nægilegt að broti hefði lokið innan þeirra tímamarka sem lögin miðuðu við til þess að allt tjónið fengist bætt samkvæmt lögunum. Var krafa A því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. ágúst 2004. Hún krefst þess að ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota 4. júlí 2003 í máli nr. 7/2003, verði felld úr gildi og aðallega að stefndi greiði sér 600.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. júlí 2002 til 8. júní 2003 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 160.391 krónu, en til vara að lagt verði fyrir bótanefndina að taka málið til úrlausnar að nýju. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti. Í kröfu áfrýjanda telst felast að ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verði staðfest.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður fyrir Hæstarétti látinn niður falla.

Íslenska ríkið, með dómsmálaráðherra í fyrirsvari, fer með aðild að þeim kröfum sem lúta að framkvæmd laga nr. 69/1995. Ekki var því þörf á að stefna bótanefnd samkvæmt lögunum til sjálfstæðrar málsaðildar við hlið íslenska ríkisins í máli þessu og gildir þá einu, þó að varakrafa áfrýjanda hljóði um að nefndin taki mál hennar til úrlausnar á ný. Aðfararkrafa áfrýjanda um peningagreiðslu úr hendi stefnda íslenska ríkisins er reist á þeirri grunnröksemd, að ákvörðun bótanefndarinnar 4. júlí 2003 sé ekki bindandi gagnvart henni. Verður ekki leyst úr greiðslukröfu áfrýjanda án þess að taka afstöðu til þessarar röksemdar. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að hún hafi hagsmuni af því að lögum, að jafnframt úrlausn um greiðslukröfu hennar, verði leyst sérstaklega úr kröfunni um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Verður því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi kröfum áfrýjanda á hendur bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 og einnig kröfu hennar um að fyrrgreind ákvörðun bótanefndarinnar verði felld úr gildi, sbr. dóm Hæstaréttar í dómasafni réttarins 1997, bls. 350.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 greiðir ríkissjóður bætur vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum. Í dómi Hæstaréttar 8. maí 2003 í máli nr. 4/2003 var ákærði sakfelldur fyrir að hafa frá árinu 1992 til september 1996 margoft framið kynferðisbrot gegn áfrýjanda án þess að leyst væri úr fjölda brotanna eða nánari tímasetningu þeirra. Var þessi háttur í samræmi við það sem talið hefur verið gilda um samfellda brotastarfsemi gegn sama fórnarlambi þegar um brot af þessu tagi ræðir. Þykir verða að skýra 1. gr. laga nr. 69/1995 þannig að slík framhaldandi röð brota teljist eitt brot í skilningi laganna. Er þá nægilegt að broti hafi lokið innan þeirra tímamarka sem lögin miða við, og greint er frá í hinum áfrýjaða dómi, til þess að allt tjónið fáist bætt samkvæmt lögunum. Það þykir styðja þessa niðurstöðu, að engin leið er að skipta miskabótum með málefnalegum hætti niður á einstök tímabil þess heildartíma sem brot hefur staðið yfir.

Áfrýjandi fékk sér tildæmdar miskabætur að fjárhæð 700.000 krónur í fyrrgreindu sakamáli. Hámarksbætur fyrir miska samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 69/1995, að vöxtum meðtöldum, nema 600.000 krónum. Þann 26. ágúst 2003 samþykkti stefndi að greiða 160.391 krónu inn á kröfu áfrýjanda. Krafa hennar verður því tekin til greina með þeirri fjárhæð sem á vantar til að ná hámarksfjárhæðinni samkvæmt lögunum, 439.609 krónum án vaxta.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Um málskostnað og gjafsóknarkostnað fyrir Hæstarétti fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfum áfrýjanda, A, á hendur bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 er vísað frá héraðsdómi.

Kröfum áfrýjanda um að felld verði úr gildi ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 í máli nr. 7/2003, sem tekin var 4. júlí 2003, og um að lagt verði fyrir nefndina að taka málið til úrlausnar að nýju, er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda 439.609 krónur.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.