29/2019

Kærður var úrskurður Landsréttar en með honum var staðfestur úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu ALC um að því yrði heimilað að fá tilgreint loftfar tekið með beinni aðfarargerð úr vörslum I ohf. og afhent sér. I ohf. hafði fyrir Landsrétti krafist þess að úrskurður héraðsdóms yrði staðfestur um annað en málskostnað en ALC hafði aðallega krafist þess að málinu yrði vísað þaðan frá dómi og til vara staðfestingar úrskurðarins. Í hinum kærða úrskurði hafnaði Landsréttur aðalkröfu ALC en tók að því búnu til endurskoðunar forsendur úrskurðar héraðsdóms sem var svo staðfestur að niðurstöðu til. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ef ALC hefði jafnframt kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti til Landsréttar og krafist þess að breytt yrði niðurstöðu hans hefði orðið að taka úrlausn héraðsdóms um einstakar málsástæður aðilanna til endurskoðunar eftir þeirri meginreglu sem fælist í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að samþykki málsaðili dómkröfur sem gagnaðili beinir að honum verði ekki í dómsúrlausn tekin afstaða til málsástæðna að baki viðkomandi kröfu eða hluta hennar heldur verði niðurstaða reist á samþykki einu og sér. Í skilningi fyrrefnds ákvæðis fólst í varakröfu ALC fyrir Landsrétti samþykki á þeim þætti í dómkröfum I ohf. sem laut að staðfestingu úrskurðar héraðsdóms um að synja ALC um heimild til aðfaragerðar. Hefði því Landsrétti borið að verða við kröfu I ohf. og staðfesta niðurstöðu úrskurðarins um þetta atriði án þess að taka á nokkurn hátt afstöðu til röksemda fyrir henni og leysa einvörðungu úr ágreiningi aðilanna um málskostnað. Var því talið að með hinum kærða úrskurði hefði í verulegum atriðum verið vikið frá réttri meðferð málsins og því óhjákvæmilegt án kröfu að ómerkja úrskurðinn og vísa málinu á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. maí 2019, en kærumálsgögn bárust réttinum 6. júní sama ár. Kæruleyfi var veitt 19. júní 2019 á grundvelli 5. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kærður er úrskurður Landsréttar 24. maí 2019, en með honum var staðfestur úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. sama mánaðar, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að honum yrði heimilað að fá loftfar af gerðinni Airbus A321-211 með skráningarauðkenninu TF-GPA tekið með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila og afhent sér. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Landsrétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað. Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann kærumálskostnaðar.

I

1

WOW air hf. mun hafa verið stofnað í september 2011 og upphaflega verið einkahlutafélag en breytt á síðari stigum í hlutafélag. Starfaði það við farþegaflutninga í flugi og tók í því skyni meðal annars á leigu loftför, sem munu hafa verið tuttugu talsins þegar mest var. Samkvæmt gögnum málsins er sóknaraðili, sem hefur aðsetur í Delaware í Bandaríkjum Norður-Ameríku, dótturfélag Air Lease Corporation, en samstæða þess félags mun leigja út um 370 farþegaflugvélar og vera skipulögð með þeim hætti að sjálfstætt dótturfélag sé rekið um eignarhald að hverju loftfari og útleigu þess.

Sóknaraðili gerði 21. apríl 2016 samning við WOW air ehf. um leigu á farþegaþotu af gerðinni Airbus A321 til átta ára og fékk sóknaraðili afsal fyrir henni frá framleiðanda 5. ágúst sama ár. Farþegaþotan virðist í framhaldi af því hafa verið afhent WOW air ehf. og skráð í loftfaraskrá samgöngustofu, sbr. 9. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir, með auðkenninu TF-GPA. Þar kom fram að sóknaraðili væri eigandi loftfarsins og WOW air ehf. umráðandi þess.

Fyrir liggur að í lok febrúar 2019 hafi WOW air hf. staðið í skuld við varnaraðila að fjárhæð 1.953.625.714 krónur vegna svonefndra notendagjalda í tengslum við starfsemi félagsins á Keflavíkurflugvelli, sbr. 71. gr. laga nr. 60/1998, en svo virðist sem þau gjöld hafi safnast upp með vanskilum allt frá júní 2018. Um þær mundir mun WOW air hf. hafa haft fimmtán farþegaþotur á leigu, þar af sjö frá samstæðu Air Lease Corporation, og virðist fyrrnefnda félagið hafa þá skuldað samstæðunni samtals 16.640.156,30 bandaríkjadali vegna ógreiddrar leigu og notkunar á varahlutum á tímabilinu frá október 2018 til mars 2019.

Air Lease Corporation sendi WOW air hf. tölvubréf 27. mars 2019, þar sem lýst var yfir að fyrrnefnda félagið teldi það síðarnefnda hafa vanefnt skyldur sínar samkvæmt sjö leigusamningum um farþegaþotur, sem gerðir hafi verið í apríl og maí 2016. Þessu fylgdi sóknaraðili síðan eftir með bréfi til WOW air hf. 28. mars 2019, þar sem lýst var yfir riftun á samningi þeirra frá 21. apríl 2016 um leigu á loftfarinu með auðkenninu TF-GPA vegna vanskila á leigugjaldi, samtals 1.505.688,06 bandaríkjadölum, og greiðslum fyrir varahluti að fjárhæð alls 679.823,16 bandaríkjadalir. Með tölvubréfi, sem varnaraðili sendi forstjóra WOW air hf. aðfaranótt 28. mars 2019, var tilkynnt að varnaraðili hafi ákveðið að neyta heimildar samkvæmt 1. mgr. 136. gr. laga nr. 60/1998 til að aftra för loftfarsins TF-GPA þar til áðurgreind skuld félagsins vegna notendagjalda yrði greidd eða trygging sett fyrir henni. Að morgni sama dags mun WOW air hf. hafa tilkynnt samgöngustofu að félagið afsalaði sér flugrekstrarleyfi, sem því hafði verið veitt eftir ákvæðum IX. kafla laga nr. 60/1998. Í framhaldi af því var félagið samkvæmt kröfu stjórnar þess tekið til gjaldþrotaskipta eftir hádegi sama dag. Eftir að það hafði verið gert sendi varnaraðili tilkynningu til sóknaraðila um ákvörðun sína um að aftra för loftfarsins TF-GPA þar til heildarskuld WOW air hf. vegna notendagjalda af öllum farþegaþotum á vegum félagsins yrði greidd eða trygging sett fyrir henni. Samkvæmt gögnum málsins hefur varnaraðili haldið vörslum loftfarsins á Keflavíkurflugvelli allar götur frá því að hann sendi framangreindar tilkynningar.

2

Sóknaraðili krafðist þess fyrir Héraðsdómi Reykjaness 17. apríl 2019 að sér yrði heimilað að fá loftfarið með auðkenninu TF-GPA tekið úr vörslum varnaraðila með beinni aðfarargerð og fengið sér. Krafa þessi var tekin fyrir í þinghaldi 23. sama mánaðar og andmælti varnaraðili því að hún næði fram að ganga. Með úrskurði 2. maí 2019 hafnaði héraðsdómur kröfu sóknaraðila, en kvað svo á að hvor aðili skyldi bera sinn kostnað af málinu. Sá úrskurður var reistur á þeim forsendum að varnaraðila væri heimilt á grundvelli 1. mgr. 136. gr. laga nr. 60/1998 að aftra för loftfarsins og halda þannig vörslum þess svo lengi sem notendagjöld til hans, sem tengdust gagngert þessu tiltekna loftfari, hefðu ekki verið greidd eða trygging sett fyrir þeim. Á hinn bóginn var þar hafnað málsástæðum varnaraðila, sem lutu að því að hann nyti heimildar samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði til að aftra för loftfarsins þar til gerð yrðu skil á heildarskuld WOW air hf. vegna notendagjalda og þá án tillits til þess hvaða loftförum gjöldin tengdust í einstökum atriðum.

Með bréfi 3. maí 2019 krafðist sóknaraðili þess að varnaraðili veitti sér upplýsingar um fjárhæð notendagjalda, sem tengdust fyrrnefndu loftfari og greiða bæri samkvæmt forsendum úrskurðar héraðsdóms „til að leysa TF-GPA úr haldi“. Var tekið fram í bréfinu að samkvæmt útreikningi sóknaraðila, sem styddist við gögn málsins, næmu þessi gjöld 55.457.390 krónum og 229.029 evrum og myndi hann ganga út frá því að sá útreikningur væri réttur ef varnaraðili kæmi ekki öðru á framfæri fyrir lok sama dags. Varnaraðili tók ekki afstöðu til útreikningsins. Lagði sóknaraðili þessar fjárhæðir inn á bankareikninga hans 6. maí 2019 og krafðist þess að fá loftfarið afhent.

3

Varnaraðili kærði framangreindan úrskurð til Landsréttar 3. maí 2019 og krafðist þess að hann yrði staðfestur um annað en málskostnað, sem sóknaraðila yrði gert að greiða sér í héraði og fyrir Landsrétti. Í kæru sinni tók varnaraðili fram að þótt fallist hafi verið í úrskurði héraðsdóms á kröfu hans, sem lyti að heimild til beinnar aðfarargerðar, hafi komið fram „röksemdir og ályktanir í forsendum“ úrskurðarins, sem varnaraðili teldi „ótækt að standi óhaggaðar.“ Af þessum sökum krefðist hann fyrir Landsrétti „staðfestingar á úrskurðarorði hins kærða úrskurðar hvað hina beinu aðfarargerð varðar, en með breyttum forsendum.“ Að auki krefðist hann breytingar á niðurstöðu úrskurðarins um málskostnað.

Fyrir Landsrétti krafðist sóknaraðili þess aðallega að málinu yrði vísað þaðan frá dómi, en til vara að úrskurður héraðsdóms yrði staðfestur. Þá krafðist hann kærumálskostnaðar.

Í hinum kærða úrskurði hafnaði Landsréttur aðalkröfu sóknaraðila, en tók að því búnu til endurskoðunar forsendur úrskurðar héraðsdóms. Taldi Landsréttur að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að varnaraðila hafi verið óheimilt að neyta ákvæðis 1. mgr. 136. gr. laga nr. 60/1998 til að aftra för loftfarsins með auðkenninu TF-GPA vegna ógreiddra notendagjalda, sem WOW air hf. hafi stofnað til vegna hvers kyns starfsemi félagsins á Keflavíkurflugvelli, þar á meðal þjónustu við loftför í eigu annarra en sóknaraðila. Var niðurstaða úrskurðar héraðsdóms því staðfest um annað en málskostnað, en sóknaraðili var dæmdur til að greiða varnaraðila samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

II

Sóknaraðili hefur lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um fyrrgreindar kröfur sínar fyrir Hæstarétti og eru þannig engin efni til að verða við aðalkröfu varnaraðila um að málinu verði vísað héðan frá dómi.

Samkvæmt 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 4. mgr. 150. gr. og 3. mgr. 151. gr. laga nr. 91/1991, var varnaraðila heimilt að kæra úrskurð héraðsdóms til Landsréttar og krefjast þess að úrskurðurinn yrði staðfestur um annað en málskostnað, sem sér yrði dæmdur úr hendi sóknaraðila, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 16. nóvember 2000 í máli nr. 223/2000 og 21. júní 2018 í máli nr. 615/2017, enda svara hagsmunir í máli þessu bersýnilega til hærri fjárhæðar en nemur áfrýjunarfjárhæð samkvæmt 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991. Var því ekki ástæða til að vísa málinu frá Landsrétti, svo sem sóknaraðili gerði þar kröfu um og krefst einnig hér fyrir dómi. Hefði sóknaraðili jafnframt kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti til Landsréttar og krafist þess að breytt yrði niðurstöðu úrskurðarins um að hafna kröfu hans um heimild til aðfarargerðar hefði orðið að taka úrlausn héraðsdóms um einstakar málsástæður aðilanna til endurskoðunar eftir því, sem dómkröfur þeirra hefðu gefið tilefni til, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 23. mars 1999 í máli nr. 94/1999 og 29. ágúst 2013 í máli nr. 387/2013. Í máli þessu stóð á hinn bóginn ekki þannig á, enda kærði sóknaraðili ekki úrskurðinn, heldur krafðist hann þess að úrskurðurinn yrði staðfestur ef Landsréttur yrði ekki við aðalkröfu hans um að málinu yrði vísað þaðan frá dómi.

Eins og mál þetta lá fyrir Landsrétti bar af framangreindum ástæðum að gæta að þeirri meginreglu, sem felst í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991, en þar kemur fram að sæki stefndi þing í héraði og samþykki hann kröfu stefnanda í einu og öllu skuli leggja dóm á mál þeirra í samræmi við þá afstöðu stefnda. Af reglu þessari, sem gildir við meðferð máls fyrir Landsrétti samkvæmt 166. gr. sömu laga og tekið getur hvort heldur til dómkröfu aðila í heild eða eingöngu afmarkaðs hluta af henni sem gagnaðili hans samþykkir, leiðir að í dómsúrlausn verður ekki tekin afstaða til málsástæðna að baki viðkomandi kröfu eða hluta hennar, enda hafi aðilarnir forræði á sakarefninu, heldur verður niðurstaða reist á samþykkinu einu og sér. Gildir þá einu hvort aðili lýsi sig sammála málsástæðum gagnaðila síns eða samþykki kröfu hans af allt öðrum sökum en þeim, sem gagnaðilinn hefur byggt á með málsástæðum sínum. Í skilningi 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 fólst í varakröfu sóknaraðila fyrir Landsrétti samþykki á þeim þætti í dómkröfum varnaraðila, sem laut að staðfestingu niðurstöðu héraðsdóms um að synja sóknaraðila um heimild til aðfarargerðar. Samkvæmt framansögðu bar Landsrétti þegar af þessari ástæðu að verða við kröfu varnaraðila og staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um þetta atriði án þess að taka á nokkurn hátt afstöðu til röksemda hans fyrir henni og leysa síðan einvörðungu úr ágreiningi aðilanna um málskostnað í héraði. Í þeirri úrlausn hefði engu getað breytt hvort röksemdir fyrir niðurstöðu héraðsdóms um önnur atriði kynnu í einhverju að hafa þótt ekki geta staðist.

Af framangreindu leiðir að með hinum kærða úrskurði var í verulegum atriðum vikið frá réttri meðferð málsins. Er því óhjákvæmilegt án kröfu að ómerkja úrskurðinn og vísa málinu á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar. Verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og er málinu vísað á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar.

Varnaraðili, Isavia ohf., greiði sóknaraðila, ALC A321 7237 LLC, 1.000.000 krónur í kærumálskostnað fyrir Hæstarétti.