189/2001

Fallist var á, að taka skips af skipaskrá fæli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 22. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga. Litið var svo á, að skipverjinn R hefði rift skiprúmssamningi sínum við Ú hf. er hann neitaði að fylgja skipinu S til nýrra verkefna erlendis. Þar sem S hafði misst rétt til að sigla undir íslenskum fána var R heimil riftun og mátti hann þá vænta þess að halda óskertum ráðningarkjörum í þrjá mánuði í samræmi við 25. gr. sjómannalaga. Enda þótt R hefði tekið boði Ú hf. um skipsrúm á öðru skipi félagsins, var bótaréttur hans samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laganna ekki talinn hafa fallið niður, þar sem réttur þessi er háður lausn skipverja úr tilteknu skiprúmi af ástæðum, sem þar eru greindar. Við ákvörðun bóta var litið til meðallauna R næstu mánuðina fyrir starfslok.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á dómkröfunni og verði málskostnaður þá felldur niður.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Meðal nýrra gagna fyrir Hæstarétti er markaðs- og sölusamningur frá 1. mars 2000 milli annars vegar Nasco ehf. sem umboðsaðila og hins vegar áfrýjanda og UA Limited, Isle of Man, sem skipseiganda. Þar kemur meðal annars fram, að í umboði Vigomeras Co. Ltd. í Litháen útvegar Nasco ehf. skipseiganda gegn greiðslu þóknunar sóknardaga fyrir ms. Svalbak á Flæmingjagrunni og Barentshafi, nánar tiltekið 216 daga á Flæmska hattinum og 35 í Barentshafi á árinu 2000.

Hinn 3. mars 2000 sagði áfrýjandi allri áhöfn Svalbaks ÞH 6 upp störfum, þar á meðal stefnda, sem var vélstjóri á skipinu. Ástæða uppsagnanna var sögð sú, að ákveðið hefði verið að leigja skipið „í erlent verkefni næstu tvö til þrjú ár.“ Ákvörðunin hefði verið tekin í því skyni að styrkja rekstur félagsins í heild og myndi verða unnt að bjóða skipverjum um tíu störf í tengslum við hið nýja verkefni en þó aðallega yfirmönnum. Svalbakur var tekinn af skipaskrá 7. mars 2000 og lét úr höfn á Akureyri 2. apríl sama ár.

Stefndi þekktist ekki boð um að starfa áfram á skipinu. Hann tók hins vegar boði um skiprúm sem vélstjóri á öðru skipi áfrýjanda, Sléttbaki EA 4, og fór fyrstu veiðiferð sína með því 12. apríl 2000. Ekki mun hafa verið gerður skriflegur samningur milli hans og áfrýjanda um þetta skiprúm.

Lögmaður stefnda ritaði áfrýjanda bréf 11. apríl 2000, þar sem hann krafðist bóta með vísun til 1. mgr. 22. gr. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 á þeim forsendum, að áfrýjandi hefði rift skiprúmssamningi við hann með því að taka Svalbak af skipaskrá. Með bréfi lögmanns áfrýjanda 11. maí sama ár var kröfu stefnda hafnað.

Á það verður að fallast að taka skips af skipaskrá feli í sér missi réttar til að sigla undir íslenskum fána í skilningi 1. mgr. 22. gr. sjómannalaga, sbr. og 5. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Fyrrnefnda ákvæðið felur þó ekki í sér sjálfkrafa riftun af hálfu útgerðarmanns heldur veitir það skipverja rétt á að krefjast lausnar úr skiprúmi nema um annað hafi sérstaklega verið samið. Um greiðslu á kaupi, ferðakostnaði og fæðispeningum fer þá sem segir í 25. gr. sjómannalaga.

Líta verður svo á, að stefndi hafi rift fyrri skiprúmssamningi sínum við áfrýjanda, þegar hann neitaði boði hans um að fylgja skipinu til nýrra verkefna erlendis. Þar sem Svalbakur hafði misst rétt til að sigla undir íslenskum fána var stefnda heimil riftun og mátti hann þá vænta þess að halda óskertum ráðningarkjörum í þrjá mánuði í samræmi við ákvæði 25. gr. sjómannalaga. Bótaréttur samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laganna er háður lausn skipverja úr tilteknu skiprúmi af ástæðum, sem þar eru greindar, og fellur ekki niður, þótt hann starfi áfram hjá sama útgerðarmanni á öðru skipi. Á stefndi því rétt á bótum eftir 25. gr. sjómannalaga.

Við ákvörðun bóta samkvæmt þessu lagaákvæði ber að líta til launa stefnda næstu mánuðina fyrir starfslok samkvæmt fyrri skiprúmssamningi, enda er viðmiðun við kjör hans á árunum 1998 og 1999 háð mikilli óvissu vegna mismunandi útgerðarhátta skipsins á þeim árum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 29. nóvember 2001 í máli nr. 197/2001. Verður þá að fallast á það með héraðsdómara, að ekki sé við annað að miða en þau meðallaun, sem stefndi krefur um og ekki hafa sætt tölulegum andmælum. Málinu var ekki gagnáfrýjað til endurskoðunar á ákvörðun héraðsdóms um tímabil greiðslu samkvæmt 25. gr. sjómannalaga og þarf þá ekki að taka afstöðu til upphafstíma hennar. Nemur bótafjárhæð vegna 86 daga því 2.530.464 krónum að meðtöldu orlofi. Frá þessari greiðslu dregur héraðsdómur kauptryggingu á uppsagnarfresti, 336.365 krónur, og hefur sú fjárhæð ekki verið dregin í efa. Þar sem stefndi tók í framhaldi riftunarinnar við öðru starfi á vegum áfrýjanda þykir rétt, að jafnframt komi til frádráttar þær launagreiðslur, sem hann naut á tímabilinu frá 12. apríl til loka uppsagnarfrests 3. júní 2000. Af gögnum málsins verður ráðið, að þær hafi numið að minnsta kosti 1.370.057 krónum, en áfrýjandi hefur þó ekki gert skýra grein fyrir þessum fjárhæðum til frádráttar. Samkvæmt því ber áfrýjanda að greiða stefnda 824.042 krónur með dráttarvöxtum frá 11. maí 2000, eins og nánar greinir í dómsorði.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, svo sem um er mælt í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess, að mál þetta er eitt af þremur samkynja málum, sem lögmaður hans hefur flutt samhliða á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Útgerðarfélag Akureyringa hf., greiði stefnda, R-kk-þgf S-kk-þgf, 824.042 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 11. maí 2000 til 1. júlí 2001 en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.