539/2007

R var ákærður fyrir brot gegn 3. og 4. mgr. 202. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með nánar tilgreindri háttsemi gegn fjórum stúlkum og fyrir vörslur á barnaklámi. Var R sakfelldur fyrir verulegan hluta þeirrar háttsemi sem honum var gefin að sök en sýknaður af vörslum á barnaklámi. Við ákvörðun refsingar R var litið til þess að hann nýtti sér yfirburði aldurs og reynslu gagnvart fjórum ungum stúlkum sem hann vissi að stóðu höllum fæti. Voru brot hans ítrekuð og alvarleg og brotavilji hans einbeittur. Þá var litið til þess að ákærði var starfandi lögmaður á þeim tíma sem brotin voru framin og voru því einkar ljósir þeir mikilsverðu hagsmunir er brot hans beindust að. Þótti refsing R hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár. Þá þótti R með háttsemi sinni hafa bakað sér skyldu til greiðslu miskabóta til stúlknanna sem þóttu hæfilega ákveðnar á bilinu 300.000 til 1.000.000 krónur. R var jafnframt sviptur réttindum til að vera héraðsdómslögmaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 1. október 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, sviptingu réttinda hans til að vera héraðsdómslögmaður og upptöku. Þá er krafist þyngingar refsingar og þess að ákærði verði dæmdur til að greiða A 2.000.000 krónur, B 1.500.000 krónur, C 800.000 krónur og D 500.000 krónur, í öllum tilvikum auk nánar tilgreindra vaxta og dráttarvaxta.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu um refsingu og upptöku en til vara að refsing verði lækkuð. Þá krefst hann þess aðallega að kröfu um sviptingu atvinnuréttinda verði vísað frá dómi en til vara að hann verði sýknaður af þeirri kröfu. Hann krefst þess einnig að bótakröfum A, B, C og D verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfum þeirra en að því frágengnu að þær verði lækkaðar. Þá er þess einnig krafist aðallega „að dómur þessi ásamt héraðsdómi verði ekki birtur á Internetinu en til vara að allar persónuupplýsingar verði afmáðar, jafnt í Hæstaréttar- sem og í héraðsdómi, þ.m.t. nöfn, gælunöfn, fyrirtækjaheiti, heimilisföng, bílnúmer, símanúmer og annað sem tengir ákærða og fjölskyldu hans við málið.“

Síðasti þáttur kröfugerðar ákærða varðandi birtingu dómsúrlausna lýtur ekki að niðurstöðu um efni máls, sem birtast skal í dómsorði. Þessi krafa er því ekki tæk til meðferðar fyrir dómi og mun ekki sæta frekari umfjöllun.

I.

Í 1. lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa í tvö skipti í júlímánuði 2005 tælt stúlkuna A, sem þá var 14 ára, með þeim hætti sem þar er nánar lýst til að hafa við sig kynferðismök. Áður en grunur beindist að ákærða var tekin skýrsla af stúlkunni fyrir dómi 2. september 2005 á grundvelli a. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Fór skýrslutakan fram í Barnahúsi undir stjórn dómara sem kvaddi nafngreindan starfsmann Barnahúss sér til aðstoðar við skýrslutökuna, sbr. 7. mgr. 59. gr. laganna. Skipaði dómarinn hinum óþekkta ætlaða sakborningi verjanda, sem var viðstaddur skýrslutökuna. Verjandi ákærða hefur fyrir Hæstarétti gert athugasemdir við þessa framkvæmd. Af myndbandsupptöku og endurriti af skýrslu stúlkunnar verður ekki annað ráðið en skýrslutakan hafi verið með eðlilegum hætti. Verður ekki talið að það horfi til réttarspjalla þótt stúlkan hafi farið í viðtalsmeðferð hjá öðrum sérfróðum starfsmanni Barnahúss, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 196/2002, sem birtur er á bls. 3009 í dómasafni 2002. Full ástæða var til þess í þágu rannsóknar málsins að taka skýrslu af stúlkunni án tafar. Ákærði átti þess kost að beina kröfu til héraðsdóms um að stúlkan yrði leidd til vitnis á ný ef hann taldi þess þörf, sbr. 2. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991. Það gerði hann ekki og braut málsmeðferðin því ekki að þessu leyti gegn rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt d. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Í héraðsdómi gætir ónákvæmni í umfjöllun um rannsókn varðandi fastanúmer farsíma sem fundust í vörslum ákærða. Þá er framburður stúlkunnar fyrir dómi um það hversu mikið ákærði hafi greitt henni fyrir kynferðismökin í fyrra skiptið ekki skýr. Hún sagðist fyrst hafa fengið 15.000 krónur, leiðrétti sig strax og taldi það hafa verið 10.000 krónur en játaði síðan í beinu framhaldi spurningu um að hún hafi fengið 20.000 krónur í hvort skipti. Hvorugt þessara atriða breytir neinu um niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt þessum lið sem staðfest verður með vísan til forsendna hans með framangreindum athugasemdum. Þegar litið er heildstætt á háttsemi ákærða gagnvart stúlkunni verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að í henni hafi falist tæling og brot hans verði því réttilega heimfært undir 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II.

Í 3. lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa í um 15 skipti frá hausti 2005 til vors 2006 tælt stúlkuna B, sem þá var 15 ára, með þeim hætti sem þar er lýst til að hafa við sig kynferðismök. Við upphaf rannsóknar var tekin skýrsla af stúlkunni fyrir dómi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991 áður en grunur beindist að ákærða. Var lögmanni falið að gæta hagsmuna óþekkts sakbornings við skýrslutökuna. Ákærði krafðist þess ekki að stúlkan yrði aftur leidd til vitnis og verður því með vísan til umfjöllunar um 1. lið ákæru ekki talið að með þessu hafi verið brotið gegn rétti hans.

Í framburði C fyrir dómi, sbr. 4. lið ákæru, lýsti hún upphafi samskipta sinna við ákærða þannig að hún, sem verið hafi vinkona B, hafi haft vitneskju um að B hafi fengið greiðslu frá ákærða fyrir kynlífsathafnir. Hafi C þurft fé til kaupa á fíkniefnum og því fengið símanúmer ákærða hjá B. Styður þessi framburður C niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt þessum lið ákæru. Sá ágalli er á umfjöllun héraðsdóms um framburð vitna að ekki er alltaf gerður glöggur munur á því hvað fram kom við skýrslutöku hjá lögreglu og hvað fyrir dómi. Á þetta einkum við um umfjöllun héraðsdóms um skýrslur E. E staðfesti lögregluskýrslu sína fyrir dómi og hefur þessi galli því ekki áhrif á niðurstöðu héraðsdóms. Í framburði F fyrir héraðsdómi kvaðst hún aðspurð ekki muna hvort þær B hafi sagt til aldurs er þær hittu ákærða fyrst, en bætti því svo við að hún haldi að B hafi sagst „vera átján eða sautján.“ Ekki verður séð af skýrslu B fyrir dómi að þetta hafi borið á góma. Hún var 15 ára þegar þessir atburðir gerðust. Af svokölluðum MSN-samskiptum ákærða við D, sbr. 5. og 6. lið ákæru, verður glögglega ráðið að ákærða var kunnugt um dvöl B á Stuðlum, sem er meðferðarstöð fyrir unglinga, rekin á grundvelli barnaverndarlaga. Gat honum því ekki hafa dulist ungur aldur B. Ákærði er eins og að framan segir sakaður um að hafa tælt B til að hafa við sig kynferðismök í um 15 skipti. Framburður hennar um þetta atriði er ekki með öllu glöggur. Hún sagðist sennilega hafa hitt hann „svona 15 sinnum, 15 eitthvað þannig.“ Síðan sagðist hún hafa hitt hann þrisvar, fjórum eða fimm sinnum í mánuði en kvaðst þó ekki muna það. F kvað í skýrslu hjá lögreglu ákærða og B hafa hist margoft. Verður ákærði með vísan til forsendna héraðsdóms en að teknu tilliti til framangreindra athugasemda sakfelldur fyrir að hafa í nokkur skipti átt kynferðismök við stúlkuna með þeim hætti er í ákæru greinir. Þegar litið er heildstætt á háttsemi ákærða gegn stúlkunni verður fallist á með héraðsdómi að í henni hafi falist tæling og brot hans verði því réttilega heimfært undir 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

III.

Niðurstaða héraðsdóms varðandi 4. lið ákæru verður staðfest með vísan til forsendna hans.

Í 5. og 6. lið ákæru er ákærði sakaður um kynferðisbrot í janúar og febrúar 2006 gegn D, þá 15 ára gamalli. Skýrsla var tekin af stúlkunni fyrir dómi 19. júlí 2006 við upphaf rannsóknar samkvæmt a. lið 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991. Var lögmaður fenginn til að gæta hagsmuna óþekkts sakbornings. Ákærði krafðist þess ekki við meðferð málsins fyrir héraðsdómi að stúlkan yrði aftur kölluð fyrir dóm og var réttur hans til að leggja spurningar fyrir vitni því ekki brotinn, sbr. það sem segir í umfjöllun um 1. og 3. lið ákæru hér að framan. Í MSN-samskiptum ákærða og stúlkunnar kemur ítrekað fram að honum var kunnugt um vistun hennar á Stuðlum. Gat honum því ekki dulist ungur aldur hennar. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans staðfest um sakfellingu samkvæmt þessum ákæruliðum og heimfærslu til refsiákvæða.

IV.

Ákærða er í 7. lið ákæru gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa 12. september 2005 haft í vörslum sínum fimm myndbandspólur, sem sýni börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Umræddar spólur eru með kínverskri áletrun og bera ekki með sér hvert efni þeirra er. Ákærði reisir varnir sínar á því að honum hafi ekki verið kunnugt um að spólurnar geymdu barnaklám, enda hafi hann ekkert getað séð á þeim er hann hafi reynt að horfa á þær eftir kaup 1991. Þáverandi sambúðarkona ákærða, sem kveðst hafa fest kaup á þessum spólum ásamt fleirum með hliðstæðri áletrun, staðfesti þetta fyrir dómi. Við meðferð málsins hefur verið sannreynt að efni á þessum spólum verður ekki greint í öllum gerðum myndbandstækja. Þykir varhugavert að fullyrða að ákærða hafi verið ljóst efnið á spólum þessum. Skortir því skilyrði til að refsa honum fyrir vörslur þeirra, sbr. 18. gr. almennra hegningarlaga. Verður hann því sýknaður af þessum ákærulið.

Í 8. og 9. lið ákæru er ákærði sakaður um kynferðisbrot með því að hafa 12. september 2005 haft í vörslum sínum barnaklámefni, nánar tilgreint ljósmyndir á hörðum diskum á tveim tölvum á heimili og vinnustað sínum, sem sýni börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Myndir þessar fundust á tímabundnum netskrám í tölvunum. Í skýrslu lögreglunnar um skoðun tölvugagna kemur fram að endurheimt hafi verið skjöl sem eytt hafði verið og tengdust vefsíðum með tölvupóstþjónustu. Af skýrslunni verður hins vegar ekki ráðið að endurheimta hafi þurft þær ljósmyndir sem ákært er fyrir í þessum tveimur liðum. L-kk-nf G. K-kk-nf rannsóknarlögreglumaður, er skýrsluna ritaði, kom fyrir héraðsdóm. Framburður hans um það hvort myndunum hafði verið eytt og þurft hafi að endurheimta þær er ekki glöggur, en helst er að skilja að svo hafi verið þar sem myndir á tímabundnum netskrám eyðist sjálfkrafa að ákveðnum tíma liðnum eða þegar þrengist um geymslurými í tölvu. Í niðurstöðu héraðsdóms er við það miðað að myndirnar hafi að stofni til verið á tímabundnum netskrám sem endurheimtar hafi verið. Ákærði reisir varnir sínar fyrir Hæstarétti á því að myndunum hafi verið eytt en lögreglu tekist að endurheimta þær með sérstökum aðferðum. Var því ekki andmælt í málatilbúnaði ákæruvaldsins. Verður að túlka óskýrleika í þessu efni ákærða í hag og miða við það að myndunum hafi verið eytt fyrir 12. september 2005 og þær því ekki aðgengilegar ákærða þann dag. Með því að beita hafi þurft sérstökum aðferðum við endurheimtu myndanna verður ekki fullyrt að þær hafi verið í vörslum ákærða umræddan dag og verður því eins og ákæru er háttað að sýkna hann af sakargiftum samkvæmt þessum tveimur liðum.

V.

Ákærði nýtti sér yfirburði aldurs og reynslu gagnvart fjórum ungum stúlkum sem honum var ljóst að stóðu höllum fæti og áttu við erfiðleika að stríða. Brot hans eru alvarleg og brotavilji hans einbeittur. Hélt hann brotum áfram eftir að honum var kunnugt um að grunur beindist að honum vegna þess athæfis er um ræðir í 1. lið ákæru. Að þessu gættu verður ákvörðun héraðsdóms um refsingu ákærða staðfest með vísan til forsendna hans. Þá verður ákvæði héraðsdóms um að svipta ákærða lögmannsréttindum staðfest með vísan til forsendna hans.

Þar sem ákærði er samkvæmt framansögðu sýknaður af sakargiftum í 7., 8. og 9. lið ákæru verður að hafna kröfu ákæruvaldsins um upptöku á fimm myndbandsspólum og tveimur tölvum, en til þess er að líta að krafa um upptöku á tölvunum hefur ekki sérstaklega verið studd þeim rökum að ákærði hafi nýtt þær til samskipta í tengslum við brot sín.

Héraðsdómur verður staðfestur með vísan til forsendna hans að því er varðar bætur til A, C og D, svo og um vexti af þeim. Bætur handa B eru hæfilega ákveðnar 1.000.000 krónur, en um vexti af þeim fer samkvæmt því sem nánar segir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans og þóknun réttargæslumanna brotaþola fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um refsingu ákærða, R-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef, sviptingu réttinda hans til að vera héraðsdómslögmaður og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði er sýkn af kröfum ákæruvaldsins um upptöku.

Héraðsdómur skal vera óraskaður um greiðsluskyldu ákærða gagnvart A, C og D. Ákærði greiði B 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2006 til 14. nóvember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.527.450 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 933.750 krónur, og þóknun skipaðra réttargæslumanna brotaþola, S-kvk-ef G-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur, J-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur, og Á-kvk-ef Ó-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur.