650/2012

M keypti stofnfjárbréf í SPRON hjá SPRON verðbréfum hf. 25. júlí 2007 og greiddi fyrir þau 5.000.005 krónur. Þann 21. ágúst 2007 samþykkti stjórn SPRON að breyta sparisjóðnum í hlutafélag og eignaðist M hlutabréf í félaginu í stað stofnfjárbréfanna. Þann 23. júní 2009 var SPRON hf. tekið til slitameðferðar og lýsti M kröfu við slitin að fjárhæð 8.552.498 krónum, sem svaraði til kaupverðs stofnfjárbréfanna auk dráttarvaxta og kostnaðar. Samkvæmt kröfulýsingu M var krafa hans „skv. riftun og endurkröfu á greiðslu stofnbréfa í SPRON“. Þá kom fram að M hefði einnig sent fyrrverandi stjórnarformanni félagsins riftunar- og endurkröfu, en í ljós kom að formaðurinn hafði átt stofnfjárbréfin sem M keypti 25. júlí 2007. Slitastjórn SPRON hf. hafnaði kröfu M og var þeim ágreiningi vísað til úrlausnar héraðsdóms. Í málinu hélt M því fram að SPRON hf. hefði borið ábyrgð á saknæmri háttsemi formannsins, auk fleiri starfsmanna, á grundvelli húsbóndaábyrgðar í tengslum við sölu stofnfjárbréfanna. Talið var að M gæti ekki beint kröfu um riftun kaupanna og endurgreiðslu kaupverðsins að SPRON hf. þar sem bréfin hefðu ekki verið keypt af sparisjóðnum. Þá þótti kröfulýsing M ekki fullnægja ákvæðum lokamálsliðar 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 en í henni hafði í engu verið greint frá því að höfð væri uppi krafa um skaðabætur úr hendi SPRON hf. vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna félagsins. Að auki þótti ljóst að verðbréfamiðlarar sem komu að kaupum M á stofnfjárbréfunum, voru samkvæmt gögnum málsins starfsmenn SPRON verðbréfa hf. en ekki SPRON. Þá var talið að ætluð háttsemi stjórnarformannsins, gæti í engu fallið undir ábyrgð SPRON, þar sem sala formannsins á stofnfjárbréfum hans var störfum hans hjá félaginu með öllu óviðkomandi. Var kröfu M því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. október 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. september 2012, þar sem hafnað var að viðurkenna nánar tilgreinda kröfu, sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að við slit varnaraðila verði krafa hans að fjárhæð 5.000.005 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum frá 26. júlí 2007 til greiðsludags viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins lét Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis frá sér fara fréttatilkynningu 17. júlí 2007, þar sem greint var meðal annars frá því að stjórn sparisjóðsins hafi samþykkt þann dag að undirbúa breytingu hans í hlutafélag og óska eftir skráningu þess í kauphöll. Hafi ráðgjafarfyrirtækið Capacent metið markaðsvirði sparisjóðsins miðað við 31. mars 2007, en á grundvelli þess mats ættu 85% hlutafjár í hlutafélaginu að falla til stofnfjáreigenda í honum og 15% til sjálfseignarstofnunar, sbr. þágildandi 74. gr. og 76. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Ráðgert væri að markaði fyrir stofnfjárbréf í sparisjóðnum yrði lokað 7. ágúst 2007 og myndi stjórn hans ekki samþykkja framsal á þeim upp frá því, en eftir það yrði næst unnt að eiga viðskipti með eignarhluti í sparisjóðnum í formi hlutabréfa eftir skráningu hlutafélagsins í kauphöll. Væri stefnt að því að sú skráning fengist í september 2007. Á fundi stofnfjáreigenda í sparisjóðnum 21. ágúst 2007 var samþykkt tillaga um staðfestingu samrunaáætlunar hans og varnaraðila og „þar með að breyta Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis í hlutafélag“, svo sem komist var að orði í fundargerð, en ráðagerðir um skráningu félagsins í kauphöll munu hafa gengið eftir í framhaldi af því.

Samkvæmt fundargerð frá stjórnarfundi í sparisjóðnum 9. ágúst 2007 höfðu 5,4% stofnfjár í honum skipt um hendur á tímabilinu frá 24. júlí 2007 fram að lokun markaðar fyrir stofnfjárbréf 7. ágúst sama ár og hefði stofnfjáreigendum þá fjölgað um 200, þannig að heildarfjöldi þeirra væri orðinn rúmlega 1.700. Sóknaraðili var eftir gögnum málsins meðal þeirra, sem gerðust stofnfjáreigendur á þessu tímabili. Í því skyni hafði hann leitað 25. júlí 2007 til SPRON verðbréfa hf., sem hafði á hendi markað fyrir stofnfjárbréf í sparisjóðnum, en þau munu ekki hafa verið skráð á skipulegum verðbréfamarkaði. Samkvæmt endurriti af hljóðrituðu símtali, sem sóknaraðili átti þá við tiltekinn verðbréfamiðlara, óskaði sá fyrrnefndi eftir því að gert yrði fyrir sig tilboð í stofnfjárbréf á genginu 5,05 og miðað við að heildarkaupverð yrði 5.000.000 krónur. Á grundvelli þessa tilboðs komust á kaup 26. sama mánaðar um 17,78244 stofnfjárhluti, sem hver var að nafnverði 25.000 krónur, en það var framreiknað með stuðlinum 2,20509 og taldist þannig nafnverðið alls 980.297 krónur. Samkvæmt kvittun frá SPRON verðbréfum hf. voru þessir hlutir keyptir á áðurnefndu gengi og var því verð þeirra 4.950.500 krónur, en við þá fjárhæð bættust 49.505 krónur vegna þóknunar. Sóknaraðili greiddi kaupverðið, 5.000.005 krónur, inn á bankareikning SPRON verðbréfa hf. 30. júlí 2007. Í samræmi við samþykktir sparisjóðsins voru eigendaskipti að stofnfjárbréfum í honum, sem tóku samanlagt til 512.710.756 stofnfjárhluta, borin undir stjórn hans á fyrrnefndum fundi 9. ágúst 2007 og voru þau samþykkt þar í einu lagi, en meðal þeirra viðskipta voru framangreind kaup sóknaraðila. Eftir samruna sparisjóðsins við varnaraðila fékk sóknaraðili hlutabréf í félaginu að nafnverði 198.883 krónur í stað stofnfjárbréfanna, sem hann hafði samkvæmt áðursögðu keypt í júlí 2007.

Fjármálaeftirlitið tók 21. mars 2009 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék félagsstjórn frá störfum og skipaði honum skilanefnd í samræmi við 100. gr. a. laga nr. 161/2002, eins og þeim hafði verið breytt með lögum nr. 125/2008. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði varnaraðila slitastjórn 23. júní 2009 samkvæmt 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009, og birti hún innköllun til skuldheimtumanna 22. júlí sama ár. Samkvæmt gögnum málsins hafði sóknaraðili allt frá 9. mars 2009 ítrekað krafið varnaraðila um upplýsingar um hver hafi verið viðsemjandi hans í fyrrgreindum kaupum á stofnfjárbréfum og fékk hann loks svar við því frá slitastjórn 2. september sama ár. Þar kom fram að seljandinn hafi verið H-kvk-nf P-kvk-nf, sem hafði verið formaður stjórnar Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis og síðan varnaraðila fram til aðalfundar 27. febrúar 2008. Að fengnum þessum upplýsingum sendi sóknaraðili bréf til seljanda stofnfjárhlutanna 15. september 2009, þar sem hann lýsti yfir riftun kaupanna og krafðist endurgreiðslu á kaupverðinu, sem hann kvað hafa verið 5.000.000 krónur, auk dráttarvaxta og kostnaðar, en að þessu meðtöldu nam krafan samtals 8.552.498 krónum. Þá ritaði sóknaraðili kröfulýsingu á hendur varnaraðila 16. september 2009, þar sem hann gerði kröfu um greiðslu sömu fjárhæðar, sem fengi stöðu í réttindaröð við slit varnaraðila samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, en með kröfulýsingunni fylgdu kvittun fyrir greiðslu kaupverðs stofnfjárhlutanna og afrit af framangreindu bréfi til seljanda þeirra. Í kröfulýsingunni gerði sóknaraðili að öðru leyti grein fyrir kröfu sinni á eftirfarandi hátt: „Krafan er skv. riftun og endurkröfu á greiðslu stofnbréfa í SPRON, en þau kaup áttu sér stað þann 26.07.2007. Upplýst hefur verið með tölvupósti dags. 02.09.2009 frá slitastjórn Spron að viðsemjandi kröfuhafa þann 26.07.2007 var H-kvk-nf P-kvk-nf, stjórnarmaður í Spron. Kröfuhafi hefur gert riftunar- og endurkröfu á hendur stjórnarmanni sparisjóðsins, sem mun væntanlega verða borin undir dómstóla.... Áskilinn er réttur til að gera nánari grein fyrir kröfunni síðar og koma að gögnum henni til frekari stuðnings á síðari stigum.“ Í skrá um lýstar kröfur á hendur varnaraðila, sem mun hafa verið lögð fram á kröfuhafafundi 17. mars 2010, hafnaði slitastjórn kröfu sóknaraðila og kom hann á framfæri mótmælum gegn þeirri afstöðu 16. sama mánaðar. Með því að ekki tókst að jafna ágreining um viðurkenningu kröfunnar beindi slitastjórn honum til héraðsdóms 17. janúar 2011 og var mál þetta þingfest af því tilefni 11. maí sama ár.

II

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila reisir hann kröfu sína á því að nánar tilteknir menn, sem varnaraðili hafi borið ábyrgð á sem vinnuveitandi, hafi sýnt af sér saknæma háttsemi í tengslum við fyrrgreind kaup á stofnfjárbréfum í Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis. Í því sambandi vísar sóknaraðili til þess að í áðurnefndu verðmati Capacent 23. maí 2007 hafi verið uppi „efasemdir um ágæti SPRON“ og gerðir fyrirvarar um „matsverð bankans“, en þetta mat hafi ekki verið birt almenningi fyrr en í desember 2009. Um verðmatið hafi viðsemjanda sóknaraðila á hinn bóginn verið kunnugt sem stjórnarformanni í sparisjóðnum þegar kaupin um stofnfjárbréfin voru gerð, þar á meðal „að verðmat Capacent stæðist ekki“, og hafi stjórnarformaðurinn þannig búið yfir „mikilvægum innherjaupplýsingum.“ Stjórn sparisjóðsins hafi verið skylt að sjá til þess að öll viðskipti stjórnenda með stofnfjárbréf yrðu tilkynnt regluverði, en viðsemjandi sóknaraðila hafi ekki sinnt þeirri skyldu við sölu á sínum bréfum, ekki hafi verið fyllt út eyðublað um sölu stofnfjárbréfa, viðskiptin hafi ekki verið færð í svonefnda samskiptaskrá regluvarðarins og hafi stjórnarformaðurinn ekki vikið af stjórnarfundi 9. ágúst 2007 þegar eigendaskipti að stofnfjárbréfum voru samþykkt. Verðbréfamiðlari, sem hafði milligöngu um viðskipti sóknaraðila, hafi viðurkennt fyrir dómi að sér hafi verið kunnugt um að viðsemjandinn væri stjórnarformaður sparisjóðsins, en hann hafi ekki látið regluvörð vita um þau. Þá hafi einn og sami regluvörður gegnt „sömu starfsskyldum gagnvart innherjum og verðbréfamiðlara“. Á þessu öllu hafi varnaraðili borið húsbóndaábyrgð.

Í kröfulýsingu sóknaraðila kom sem áður segir fram að krafan, sem mál þetta varðar, væri um „riftun og endurkröfu á greiðslu stofnbréfa í SPRON“. Sóknaraðili keypti ekki stofnfjárbréfin af Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis og gat hann því ekki beint kröfum um riftun kaupanna og endurgreiðslu kaupverðsins að varnaraðila. Án tillits til þess að kröfulýsing sóknaraðila fullnægði ekki ákvæðum lokamálsliðar 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 og þar hafi í engu verið greint frá því að höfð væri uppi krafa um skaðabætur úr hendi varnaraðila vegna saknæmrar háttsemi manna, sem hann bar ábyrgð á sem vinnuveitandi, verður að gæta að því að verðbréfamiðlarar, sem komu einn eða fleiri að kaupum sóknaraðila, voru samkvæmt gögnum málsins starfsmenn SPRON verðbréfa hf. en ekki Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Óumdeilt virðist vera í málinu að regluverði í þjónustu sparisjóðsins, sem mun einnig hafa sinnt því starfi fyrir SPRON verðbréf hf., hafi hvorki verið tilkynnt um viðskipti stjórnarformanns sparisjóðsins við sóknaraðila né af öðrum sökum kunnugt um þau. Ætluð háttsemi stjórnarformannsins, sem sóknaraðili telur varða skaðabótaskyldu samkvæmt áðursögðu, gæti í engu fallið undir þá ábyrgð, sem varnaraðili bar á gerðum stjórnarformannsins vegna rækslu starfa hans, en sala á stofnfjárbréfum hans var þeim störfum með öllu óviðkomandi. Þegar af þessum ástæðum verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hafnað er að viðurkenna kröfu að fjárhæð samtals 8.552.498 krónur, sem sóknaraðili, M-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, lýsti við slit varnaraðila, Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað skal vera óraskað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.