120/2009

Þ og G kröfðust þess að viðurkennt yrði að þau væru eigendur að orkunýtingarrétti vatns á jörðinni A, þar með talið orkunýtingarrétti sem næmi skertu vatnsrennsli um jörðina vegna Kárahnjúkavirkjunar. Þ og G eignuðust jörðina með afsali í apríl 2000. Jörðin hafði verið eigu Í en verið seld og afsöluð árið 1918. Þ og G byggðu meðal annars á því af nánar tilgreindum ástæðum að afsalið gæti ekki falið í sér að vatnsafli hefði verið haldið eftir í eigu Í. Ekki var fallist á fyrrgreinda málsástæðu Þ og G þar sem afsalið bæri það skýrlega með sér að kveðið hefði verið á um vatnsafl og notkun þess í landi jarðarinnar væri undanskilið við söluna. Þá var ennfremur hafnað málsástæðu Þ og G um að vegna 18. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 ættu réttindi afsalshafa að ganga framar réttindum íslenska ríkisins. Eftir að héraðsdómur gekk í málinu var kveðinn upp í Hæstarétti dómur í máli nr. 562/2008, en í honum var því hafnað að vatnsréttindi, sem skilin höfðu verið frá jörð, teldust til ítaksréttinda í skilningi laga nr. 113/1952 um lausn ítaka af jörðum. Taldi Hæstiréttur að vatnsréttindi, sem fjallað væri um í þessu máli, væru sama marki brennd. Með vísan til forsendna héraðsdóms um önnur atriði málsins var niðurstaða hans staðfest og Í og L sýknuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 12. mars 2009. Þau krefjast þess aðallega að viðurkennt verði að þau séu eigendur að orkunýtingarrétti vatns á jörðinni Arnórsstöðum I og II, þar með talið orkunýtingarrétti sem nemi skertu vatnsrennsli um jörðina vegna Kárahnjúkavirkjunar. Til vara krefjast áfrýjendur að viðurkennt verði að réttur þeirra samkvæmt afsali fyrir jörðinni frá 6. apríl 2000, sem þinglýst var 28. september sama ár, gangi framar rétti stefnda íslenska ríkisins samkvæmt afsali frá 10. september 1918, sem þinglesið var 25. júlí 1923. Til þrautavara krefjast áfrýjendur að viðurkennt verði að réttur þeirra til jarðarinnar, sem þau taki í óslitinni framsalsröð frá afsali 5. september 1937 sem þinglýst var 11. október sama ár, gangi framar rétti stefnda íslenska ríkisins samkvæmt fyrrnefndu afsali. Að þessu frágengnu krefjast áfrýjendur þess að viðurkennt verði að þau séu eigendur að orkunýtingarrétti vatns á jörðinni, þar á meðal sem nemi skertu vatnsrennsli um hana vegna Kárahnjúkavirkjunar, að öðru leyti en því sem vatnsafl er í fossum. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eftir að héraðsdómur gekk í máli þessu var kveðinn upp í Hæstarétti dómur 14. maí 2009 í máli nr. 562/2008, en í honum var því hafnað að vatnsréttindi, sem skilin höfðu verið frá jörð, teldust til ítaksréttinda í skilningi laga nr. 113/1952 um lausn ítaka af jörðum. Vatnsréttindi, sem fjallað er um í þessu máli, eru sama marki brennd. Með vísan til forsendna héraðsdóms um önnur atriði málsins verður niðurstaða hans staðfest.

Áfrýjendum verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Þ-kk-nf S-kk-nf og G-kvk-nf R-kvk-nf E-kvk-nf, greiði í sameiningu stefndu, íslenska ríkinu og Landsvirkjun, hvorum fyrir sig 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.