549/2007

S krafðist þess að söluverð bréfa í eignarhlut hans í ÍE ehf. til IEI S.A. yrði breytt til hækkunar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986. Hélt S því fram að raunverulegt heildarverðmæti félagsins hafi verið mun meira þegar salan fór fram og söluverð bréfanna því of lágt. Reisti S kröfu sína einnig á því að forsendur fyrir fjárhæð umsamins söluverðs hafi brostið. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að meginreglan væri að samninga bæri að halda. Hefði S ekki tekist að sýna fram á að verðmat D hf., sem lá fyrir þegar gengið var til samninga um sölu hlutafjárins, önnur atvik við samningsgerðina, efni samningsins eða staða samningsaðila hafi valdið því að skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936 væri fullnægt. Þá var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fallast ekki á að forsendur fyrir fjárhæð söluverðsins hafi brostið. Var kröfum S því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. október 2007. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 21.150.000 krónur en til vara 16.450.000 krónur. Í báðum tilvikum er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. september 2005 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með samningi 16. september 2005 seldi áfrýjandi ásamt 10 öðrum hluthöfum í Ísland Express ehf. eignarhlut sinn í félaginu til Iceland Express Investment S.A., Luxembourg. Eignarhlutur áfrýjanda nam 2,35%. Söluverð hans var 25.850.000 krónur og miðaðist við að mat á heildarverðmæti félagsins væri 1.100.000.000 krónur. Áfrýjandi telur að raunverulegt heildarverðmæti þess hafi verið mun meira á þessum tíma og söluverð bréfa sinna hafi því verið of lágt. Krafa hans er reist á því að söluverðinu beri að breyta til hækkunar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986, þar sem það verði að telja ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju. Áfrýjandi reisir kröfu sína einnig á þeirri málsástæðu að forsendur fyrir fjárhæð umsamins söluverðs hafi brostið. Málavöxtum og málsástæðum aðila er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með yfirlýsingu stefnda 5. mars 2007, sem áfrýjandi samþykkti, yfirtók stefndi fjárhagslegar skuldbindingar Iceland Express Investment S.A., Luxembourg vegna yfirfærslu eignarhlutans.

II.

Óumdeilt er að Deloitte hf. gerði óformlegt mat á virði eigin fjár Ísland Express ehf. miðað við stöðu félagsins sumarið 2005 og að það mat lá fyrir þegar gengið var til samninga um sölu hlutafjárins í september það ár. Niðurstaða matsins mun hafa verið að verðmæti hlutafjár félagsins í heild væri um 500.000.000 krónur. Í málflutningi fyrir Hæstarétti lagði áfrýjandi áherslu á að þar sem þetta mat stafaði frá endurskoðendum félagsins hefði það haft mikil áhrif í samningaviðræðum og átt þátt í því að samkomulag náðist um að miða endurgjald bréfanna við að heildarverðmæti félagsins væri 1.100.000.000 krónur. Þetta mat væri hins vegar ekki í samræmi við rekstrarafkomu félagsins fyrstu 10 mánuði ársins 2005, eins og hún hefði verið birt í söluyfirliti KB banka frá því í janúar 2006, en sama endurskoðunarfyrirtæki hefði kannað það rekstraruppgjör. Væri sérstök ástæða til að beita heimild 36. gr. laga nr. 7/1936 vegna þessara atvika við samningsgerðina.

Í þessu sambandi er til þess að líta aðrar tölur höfðu verið nefndar um verðmæti félagsins í tengslum við sölu hluta áfrýjanda. Þegar tveir hluthafar úr minnihlutanum seldu sína hluti í apríllok 2005 miðaðist verð þeirra við að heildarverðmæti hlutafjár félagsins væri 297.734.375 krónur og var áfrýjanda boðin innlausn hluta sinna á því verði í júní 2005. Hins vegar buðust áfrýjandi og félagar hans í ágúst 2005 til að selja hluti sína á verði sem miðaðist við að heildarverðmæti hluta í félaginu væri 2.200.000.000 krónur. Þá er þess að gæta að áfrýjandi mun hafa verið einn af stofnendum Ísland Express ehf. og stjórnarformaður þess frá stofnun og fram til október 2004. Hann var fulltrúi seljenda í stjórn eftir að nýir hluthafar gengu til liðs við félagið með samkomulagi 28. október 2004. Hann tók því þátt í gerð rekstaráætlunar félagsins vegna ársins 2005 í janúar það ár, en hún varð síðar meginforsenda fyrir niðurstöðu hinn dómkvöddu matsmanna, sem töldu verðmæti allra hluta félagsins hafa verið 1.800.000.000 krónur. Þá sat hann stjórnarfundi í félaginu í maí og júní 2005 þar sem rekstrarafkoma þess 2004 og fyrri hluta árs 2005 var meðal annars til umræðu. Vegna starfa sinna fyrir félagið hlaut áfrýjandi því að vera mjög vel kunnugur fjárhagsstöðu þess, rekstarhæfni og framtíðarmöguleikum. Ísland Express ehf. átti sér stutta sögu þegar gengið var til samninga í september 2005 og hafði reksturinn verið í örri þróun. Félagið var ekki skráð og hlaut því að vera veruleg óvissa um verðmæti þess. Við þessar aðstæður gekk áfrýjandi til samninga um verð fyrir hlut sinn og náðist samkomulag er fór bil beggja miðað við þær verðhugmyndir sem aðilar höfðu áður sett fram. Meginreglan er að samninga beri að halda. Verður ekki talið að áfrýjanda hafi tekist að sýna fram á að framangreint verðmat Deloitte hf., önnur atvik við samningsgerðina, efni samningsins eða staða samningsaðila valdi því að skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936 sé fullnægt. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnda, Fons hf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.