12/2007

Í málinu deildu aðilar um landamerki landspildna sem skipt var út úr jörðinni Miðdal II. Í málinu greindi aðila meðal annars á um hvort miða ætti við orðalag í afsali fyrir eign áfrýjenda eða við uppdrátt af eigninni er fylgdi afsalinu, en uppdrátturinn bar ekki með sér að hafa verið þinglýstur. Þegar litið var til þess meðal annars að uppdrátturinn var gerður í tilefni af sölu til þess aðila sem áfrýjendur leiddu rétt sinn frá og að samkvæmt framburði vitnis hefði verið gerður áður en þinglýsing afsalsins fór fram, var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sýkna stefnda af kröfum áfrýjenda. Áður en áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar höfðu þau greitt stefnda málskostnað samkvæmt hinum áfrýjaða dómi án fyrirvara um málsskot. Greiðsla áfrýjenda var ekki talin fela í sér viðurkenningu á kröfu stefnda um landamerkin, heldur var hún til fullnustu kröfu sem leiddi af úrslitum málsins í héraði. Gat hún því ekki svipt áfrýjendur heimild til áfrýjunar um annað en það sem hún fól beinlínis í sér. Var fallist á kröfu stefnda um að vísa bæri frá Hæstarétti kröfu áfrýjenda um málskostnað í héraði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 5. janúar 2007 og krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þau verði sýknuð af kröfu stefnda. Í báðum tilvikum krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega að kröfum áfrýjenda verði að öllu leyti eða hluta vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst stefndi í báðum tilvikum málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í málinu deila aðilar um merki milli landspildna í þeirra eigu, sem skipt var út úr jörðinni Miðdal II, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Hafa allmörg ný skjöl verið lögð fyrir Hæstarétt, en meðal þeirra er viðskiptakvittun Landsbanka Íslands hf. 17. október 2006 fyrir greiðslu áfrýjandans B-kk-ef E-kk-ef á 750.000 krónum inn á bankareikning stefnda. Er fram komið að með þessu hafi áfrýjandinn gert upp við stefnda málskostnað samkvæmt hinum áfrýjaða dómi. Reisir stefndi aðalkröfu sína á því að áfrýjun héraðsdóms sé ósamrýmanleg því að málskostnaður hafi verið greiddur án fyrirvara um málskot. Því beri að vísa málinu frá Hæstarétti, en að minnsta kosti þeirri kröfu að stefnda verði gert að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði.

Áfrýjendur hafa greint frá ástæðu þess að greiðslan var innt af hendi, en með henni hafi þau ætlað að koma í veg fyrir að á dæmdan málskostnað félli aukakostnaður að óþörfu meðan ákvörðun um áfrýjun lægi ekki fyrir. Á því tímamarki hafi þau ekki notið aðstoðar lögmanns. Sá ágreiningur, sem dómsmálið er sprottið af, birtist í kröfu um viðurkenningu á nánar tilgreindum merkjum milli landareigna málsaðila. Áðurnefnd greiðsla áfrýjandans B-kk-ef fól ekki í sér viðurkenningu á kröfu stefnda um landamerkin, heldur var hún til fullnustu kröfu sem leiddi af úrslitum málsins í héraði. Getur hún ekki svipt áfrýjendur heimild til áfrýjunar um annað en það, sem hún fól beinlínis í sér. Verður aðalkröfu stefnda samkvæmt því hafnað að öðru leyti en því er varðar kröfu áfrýjenda um greiðslu málskostnaðar í héraði.

II.

Aðalkrafa áfrýjenda um vísun málsins frá héraðsdómi er meðal annars reist á því að ekki hafi verið leitað sátta í málinu fyrir milligöngu sýslumanns samkvæmt 6. gr. laga nr. 41/1919 um landamerki o.fl. með áorðnum breytingum. Stefndi hafi þess í stað höfðað málið fyrir héraðsdómi og ekki gætt að því að „það voru aðilar allt umhverfis þrætuspilduna sem áttu hagsmuna að gæta“. Er sérstaklega vísað til þess að með þeirri staðsetningu merkja, sem ákveðin var með héraðsdómi, hafi fallið til stefnda spilda, sem tilheyri einum þessara nágranna. Því hafi borið að vísa málinu frá héraðsdómi af sjálfsdáðum. Þá hafi átt að hafa héraðsdóm fjölskipaðan, eins og venja sé í landamerkjamálum, þótt sá annmarki einn og sér valdi ekki frávísun. Áfrýjendur höfðu uppi frávísunarkröfu í héraði, en féllu frá henni við meðferð málsins. Skýra þau þá ráðstöfun þannig að hún hafi verið tengd því að héraðsdómari myndi leita sátta, sem hann hafi ekki gert þegar til kom.

Í þinghaldi fyrir héraðsdómi 16. desember 2005 lýsti þáverandi lögmaður áfrýjenda yfir að fallið væri frá kröfu um frávísun málsins. Ekki kemur fram í bókun í þingbók að það sé tengt eða bundið skilyrðum um síðari sáttaumleitan dómara, en í þinghaldi 8. nóvember sama ár hafði verið fært til bókar að sættir væru reyndar með aðilum án árangurs. Sú aðstaða, sem greinir í 6. gr. laga nr. 41/1919, er ekki fyrir hendi í málinu. Dómur í því bindur ekki aðra en aðila þess, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og getur staðhæfing sem kom fyrst fram fyrir Hæstarétti um að farið hafi verið lítillega inn á nágrannaeign með kröfulínu stefnda ekki varðað frávísun málsins þótt rétt kynni að reynast. Samkvæmt þessu er hafnað aðalkröfu áfrýjenda um að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Þá er ekki skylt að hafa héraðsdóm fjölskipaðan í landamerkjamáli og ekki hefur verið bent á sérstaka þörf á því í þessu tilviki, en af þeim sökum getur ekki komið til álita að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

III.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir margs kyns gögnum, sem aðilarnir hafa lagt fram í málinu, en meðal þeirra eru afsöl fyrir nokkrum spildum úr landi Miðdals II og uppdrættir. Áfrýjendur eignuðust landspildu sína við Myrkurtjörn með ódagsettu afsali, sem móttekið var til þinglýsingar 7. júlí 1971. Telja þau að landamerkjum hennar sé lýst samhljóða og með skýrum hætti í öllum afsölum, sem gerð hafi verið um hana, allt frá því spildunni var skipt út úr landi áðurnefndrar jarðar með afsali til H-kk-ef B-kk-ef 2. september 1963. Þrátt fyrir skýrt orðalag í afsölum hafi héraðsdómari kosið að styðjast frekar við uppdrátt af spildunni, sem ekki hafi verið þinglýst með afsali 1963 og stangist á við það sem segi í því. Greinir aðilana á um hvort uppdrættinum hafi verið þinglýst svo sem hann hefur verið varðveittur af sýslumanni ásamt samriti afsals. Ekki sé vísað til uppdráttar í afsali 1963 og áðurnefndur uppdráttur sé ódagsettur og ómerktur. Telja áfrýjendur að ritaður samningstexti gildi samkvæmt almennum skýringarreglum öðru framar og í þessu máli geti skýr texti í afsali ekki vikið fyrir óundirritaðri og vefengdri teikningu.

Mörkum landspildu áfrýjenda er lýst í afsali 2. september 1963. Um þau segir meðal annars: „Norðausturmörk. Lína hugsast dregin frá áðurnefndri girðingu umhverfis land S-kk-ef T-kk-ef í suðurátt norðaustanvert í melöldu austanvert við Myrkurtjörn 200 m í suðurátt, en frá endapunkti þeirrar línu ræður suðausturmörkum brotin lína fyrst 50 m í suðvesturátt í stefnu á sumarbústað G-kk-ef S-x-x ...“. Á margnefndum uppdrætti eru dregnar línur umhverfis Myrkurtjörn, þar á meðal lína austan við tjörnina í stefnu á bústað G-kk-ef S-x-x og er ekki fram komið að ágreiningur sé um hana. Frá nyrðri enda þeirrar línu er önnur dregin í norðvestur að þáverandi fjárgirðingu S-kk-ef T-kk-ef sem endapunkti og við hana er skráð vegalengdin 215 metrar. Ef sama lína er framlengd að merkjum lands S-kk-ef, eins og þau voru ákveðin 1955, er ómótmælt að lengd hennar væri yfir 400 metrar samtals. Sú skýring áfrýjenda að landspilda þeirra nái að markalínunni frá 1955 samræmist að þessu leyti alls ekki texta afsalsins 2. september 1963 um 200 metra lengd þessarar línu. Að sama skapi fellur sú tilgreining vegalengdar nær saman við það, sem nefndur uppdráttur ber með sér.

J-kk-nf H-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi, en hann er sonur H-kk-ef B-kk-ef og var 17 ára gamall þegar faðir hans fékk afsal fyrir spildunni sem nú tilheyrir áfrýjendum. Hann kannaðist við umræddan uppdrátt, sem sýnir merkjalínur umhverfis Myrkurtjörn. Kvað hann móður sína hafa gert uppdráttinn, en hún hafi á þeim tíma unnið á Raforkumálastofnun við gerð teikninga. Teikningin hafi verið gerð í framhaldi af mælingu á vettvangi, sem hann hafi sjálfur tekið þátt í að gera með seljandanum, líklega á árinu 1964 eða 1965. Vitnið kvaðst ekki hafa sjálfur framvísað afsalinu til þinglýsingar, en í fórum foreldra hans hafi teikningin jafnan fylgt því. Afsal föður hans var móttekið til þinglýsingar 13. maí 1966 og heldur stefndi fram að teikningin hafi þá fylgt afsalinu. Framburður vitnisins rennir stoðum undir að uppdrátturinn hafi verið gerður í tengslum við sölu landsins til H-kk-ef B-kk-ef og áður en afsalinu var þinglýst 1966. Er einnig til þess að líta að skjalið stafar frá þeim, sem upphaflega öðlaðist rétt yfir spildunni, en frá honum leiða áfrýjendur rétt sinn. Uppdrátturinn styður málatilbúnað stefnda andstætt því sem áfrýjendur halda fram.

Áfrýjendur bera fyrir sig að niðurstaða héraðsdóms um merki sé ekki á sama stað og fjárgirðing S-kk-ef T-kk-ef stóð áður. Staðhæfing stefnda um að girðingarstæðinu sé fylgt við kröfugerð standist því ekki, heldur hafi verið farið inn á óumdeilt land áfrýjenda. Hafa þau lagt fyrir Hæstarétt teikningu sem á að sýna þessar línur, þar sem nokkuð skilur á milli þeirra syðst á svæðinu en bilið minnkar þegar norðar dregur. Þessari málsástæðu var ekki hreyft í héraði, sem áfrýjendum var þó í lófa lagið að gera, heldur þvert á móti lýst yfir í greinargerð þeirra að óumdeilt væri að á kröfulínu stefnda „var á seinni árum fjárgirðing.“ Við þessa yfirlýsingu eru áfrýjendur bundin, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991, og kemur þessi málatilbúnaður þeirra ekki frekar til álita.

Samkvæmt öllu því, sem að framan er rakið, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjendum verður gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu áfrýjenda, B-kk-ef E-kk-ef og S-kvk-ef Á. Á-kvk-ef, um greiðslu málskostnaðar fyrir héraðsdómi er vísað frá Hæstarétti.

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur greiði óskipt stefnda, G-kk-þgf D-kk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.