545/2012

B höfðaði mál gegn E ehf. til heimtu vangoldinna launa í uppsagnarfresti og tiltekinna launatengdra greiðslna í tengslum við starfslok sín hjá félaginu. B hafði sagt upp starfi sínu hjá E ehf. með bréfi og í því tekist á hendur skuldbindingu um bann við samkeppni við E ehf. eins og nánar greindi þar. E ehf. bar því við að B hefði brotið gegn þeirri skuldbindingu, með því að setja sig í samband við erlenda viðskiptamenn E ehf. í þágu I ehf. sem starfaði í samkeppni við E ehf., og því glatað rétti til launa í uppsagnarfresti. Á hinn bóginn greiddi E ehf. B orlofslaun, orlofsuppbót og desemberuppbót. Aðilar deildu um hver hefði samið texta uppsagnarbréfsins um bann við samkeppni og að tilhlutan hvers það hefði verið gert, auk þess sem þá greindi á um merkingu textans. Hæstiréttur taldi, hvað sem liði fyrrgreindum ágreiningsefnum aðila, að leggja yrði til grundvallar að B hefði brotið gegn skilmálanum sem fram kom í uppsagnarbréfi hans og með því glatað rétti til launa í uppsagnarfresti ásamt orlofsfé af þeim. Hæstiréttur hafnaði einnig kröfum B um greiðslu orlofsuppbótar og desemberuppbótar með vísan til þess að eins og málið lægi fyrir virtust þær kröfur eiga rætur að rekja til tímabils innan uppsagnarfrests. Þá var kröfu B um greiðslu orlofslauna vegna tímabils fyrir uppsögn hans vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. ágúst 2012. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins réði stefndi sig haustið 2009 til starfa sem sölumaður hjá áfrýjanda, sem mun hafa fengist við innflutning, sölu, framleiðslu og viðgerðir á netum til fiskveiða og búnaði þeim tengdum. Með bréfi 28. september 2010 sagði stefndi upp starfinu frá næstu mánaðamótum og var uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Í bréfinu sagði meðal annars eftirfarandi: „Jafnframt uppsögninni skuldbindur undirritaður sig til þess að hafa ekki samband við þá birgja sem Egersund Ísland er með samninga við næstu 2 árin.“ Áfrýjandi svaraði þessu með bréfi næsta dag, þar sem staðfest var að uppsögnin hefði borist og tekið fram að hann óskaði ekki eftir vinnuframlagi stefnda á uppsagnarfresti, svo og að stefndi fengi „greidd laun út mánaðarlega á uppsagnartímanum“ með því skilyrði að hann stæði „við það sem stendur í uppsagnarbréfi“. Samkvæmt skýrslu, sem stefndi gaf fyrir héraðsdómi, tók hann í framhaldi af þessu til starfa hjá félagi með heitinu IceBox Company ehf., sem stofnað var á miðju ári 2009 og hann átti hlut í, en það mun hafa á hendi rekstur í samkeppni við áfrýjanda. Fyrir liggur að áfrýjandi hefur ekki greitt stefnda laun í uppsagnarfresti. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda leitaði hann skýringa hjá áfrýjanda þegar greiðsla hafi ekki borist um mánaðamót október og nóvember 2010 og hafi áfrýjandi þá borið því við að stefndi hafi brotið gegn fyrrgreindri skuldbindingu, sem fram kom í uppsagnarbréfi hans, og hann því glatað rétti til launa í uppsagnarfrestinum. Áfrýjandi greiddi á hinn bóginn stefnda 1. nóvember 2010 samtals 296.136 krónur vegna orlofslauna, orlofsuppbótar og desemberuppbótar.

Stefndi höfðaði mál þetta 15. júní 2011 til greiðslu á samtals 2.573.553 krónum auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Samkvæmt málatilbúnaði hans er fjárhæð þessi reist á því að mánaðarlaun hafi numið 461.250 krónum og hann jafnframt notið bifreiðahlunninda, sem metin hafi verið til 93.383 króna á mánuði, en vegna þriggja mánaða uppsagnarfrests eigi hann samkvæmt þessu rétt til greiðslu á 1.663.899 krónum. Þá hafi hann átt inni orlofslaun vegna alls starfstíma síns hjá áfrýjanda, samtals 639.862 krónur, auk 200.832 króna vegna orlofsfjár af launum í uppsagnarfresti. Þessu til viðbótar hafi áfrýjanda borið að greiða orlofsuppbót að fjárhæð 15.860 krónur vegna tímabilsins frá 1. maí til loka ársins 2010 og 53.100 krónur í desemberuppbót fyrir sama ár. Við aðalmeðferð málsins í héraði lækkaði stefndi kröfu sína með tilliti til áðurnefndrar greiðslu frá áfrýjanda 1. nóvember 2010, en vegna reikniskekkju áfrýjanda í hag krafðist stefndi þess að honum yrði gert að greiða sér 2.274.247 krónur og var sú krafa tekin til greina með hinum áfrýjaða dómi.

II

Í málinu vísa aðilarnir hvor á annan um það hver samið hafi þann texta í uppsagnarbréfi stefnda frá 28. september 2010, sem greinir hér að framan, og að tilhlutan hvors það hafi verið gert. Jafnframt greinir þá á um merkingu þessa texta, nánar tiltekið hvort áfrýjandi teljist í skilningi bréfsins hafa verið „með samninga við“ þá eina, sem hafi gert við hann skriflega samninga um einkarétt til að selja vörur frá sér hér á landi, svo sem stefndi heldur fram, eða hvort átt hafi verið við alla þá erlendu vöruseljendur, sem áfrýjandi hafi verið í föstu viðskiptasambandi við, svo sem hann heldur fram. Hvað sem líður þessu ágreiningsefni verður að líta til þess að áfrýjandi hefur lagt fram samning sinn 1. október 2009 við erlent félag með heitinu Vistec Ltd., þar sem honum var veittur einkaréttur til að selja vörur frá því hér á landi næstu tvö árin. Einnig liggur fyrir kynningarefni, sem stefndi sendi í mars 2011 í þágu IceBox Company ehf. til nafngreinds erlends vörusala, en í því var meðal annars að finna talningu á þeim, sem félagið seldi vörur frá, og var Vistec Ltd. getið þar ásamt öðrum. Í skýrslu fyrir héraðsdómi gaf stefndi ekki aðra skýringu á þessu en þá að það hafi verið mistök af sinni hendi að tilgreina þetta erlenda félag í kynningarefninu. Stefndi hefur lagt fram yfirlýsingu frá fyrirtæki, sem veitir IceBox Company ehf. bókhaldsþjónustu, og er þar staðfest að samkvæmt bókhaldsgögnum félagsins hafi það ekki átt viðskipti við erlent félag með heitinu Vistec. Um þetta verður að gæta að því að eftir hljóðan uppsagnarbréfs stefnda 28. september 2010 sneri skuldbinding hans að því að hafa „ekki samband við þá birgja sem Egersund Ísland er með samninga við næstu 2 árin“, en ekki að því að hann myndi ekki stofna til viðskipta við þá. Fyrrgreind skýring stefnda á því hvernig atvikast hafi að Vistec Ltd. hafi ratað inn í talningu þeirra erlendu fyrirtækja, sem IceBox Company ehf. selji vörur frá, í áðurnefndu kynningarefni er með þeim hætti að stefnda hefði staðið næst að afla í málinu staðfestingar á réttmæti þessarar skýringar. Það hefur hann látið ógert. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að stefndi hafi brotið gegn þeim skilmála, sem fram kom í uppsagnarbréfi hans og áfrýjandi vísaði sérstaklega til í fyrrnefndu bréfi 29. september 2010, og með því glatað rétti til launa í uppsagnarfresti ásamt orlofsfé af þeim, sem hann hefur gert kröfu um.

Eins og málið liggur fyrir verður ekki annað séð en að mismunur á þeim fjárhæðum, sem stefndi krefst að fá greiddar vegna orlofsuppbótar og desemberuppbótar, og þeim, sem áfrýjandi greiddi af sömu sökum 1. nóvember 2010, eigi rætur að rekja til tímabilsins frá 1. október til 31. desember sama ár. Með því að hafnað er samkvæmt framansögðu kröfu stefnda um laun í uppsagnarfresti á því tímabili verður jafnframt að hafna þessum liðum í dómkröfu hans.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum virðist áfrýjandi hafa greitt stefnda 1. nóvember 2010 fyrir þann fjölda klukkustunda, sem áfrýjandi teldi stefnda hafa öðlast rétt til orlofslauna fyrir á yfirstandandi orlofsári. Gögn málsins eru á hinn bóginn óskýr um hvort þetta uppgjör hafi verið rétt og hvort stefndi hafi að auki átt ógreidd orlofslaun vegna fyrra tímabils. Reifun málsins að þessu leyti hefur verið ófullnægjandi af hendi beggja aðila. Að því virtu verður að vísa frá héraðsdómi þessum lið í dómkröfu stefnda.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfulið stefnda, B-kk-ef J-kk-ef, um orlofslaun úr hendi áfrýjanda, Egersund Ísland ehf., er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti er áfrýjandi sýkn af kröfu stefnda.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.