287/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um kröfu E hf. við slit S hf. Krafa E hf. var til komin vegna þess að E hf., N hf. og B yfirtóku tilteknar skuldbindingar S hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 17. apríl 2009. E hf. taldi raunvirði eignanna, sem áttu að mæta áðurgreindum skuldbindingum, hafa verið lægra en bókfært virði þeirra og því ekki jafnverðmætar hinum yfirteknu skuldbindingum. Félagið hefði þannig verið vanhaldið í lögskiptunum. Í hinum kærða úrskurði, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans í Hæstarétti, kom fram að E hf. hefði fært fullnægjandi sönnur á að munur hefði verið á verðmæti þeirra skuldbindinga sem E hf. tók að sér að greiða fyrir S hf. og raunvirði þeirra eigna sem S hf. afhenti félaginu sem gagngjald. Bæri fyrrnefnda félaginu að greiða E hf. umræddan mismun. Þá var talið að S hf. bæri ennfremur að greiða E hf. það sem upp á vantaði í uppgjöri fyrrnefnda félagsins við N hf. og B, en E hf. hafði tekið að sér að greiða þann mismun. Var því fallist á að E hf. ætti fjárkröfu á hendur S hf. og kröfu félagsins skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest og tekið fram í því sambandi að ekki yrði talið að breytt kröfugerð E hf. í héraði hefði falið í sér nýjar málsástæður.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. apríl 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. mars 2014, þar sem krafa sóknaraðila að fjárhæð 2.737.798.407 krónur var samþykkt í réttindaröð við slit varnaraðila sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess aðallega að fyrrgreindri kröfu hans ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verði skipað í réttindaröð sem veðkröfu samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991. Til vara krefst hann staðfestingar hins kærða úrskurðar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 8. apríl 2014. Hann krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og öllum kröfum sóknaraðila hafnað, en til vara að krafa sóknaraðila verði einungis viðurkennd að fjárhæð 370.805.515 krónur og skipað í réttindaröð sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit sín. Í báðum tilvikum krefst hann „málskostnaðar“.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins í héraði 30. janúar 2014 lagði sóknaraðili fram bókun vegna breyttrar kröfugerðar sinnar. Samkvæmt henni lækkaði hann kröfu sína úr 10.036.074.467 krónum í 2.737.798.407 krónur. Skýrði hann breytta kröfu sína svo, að hún væri mismunur á yfirteknum innstæðum og yfirteknum eignum samkvæmt yfirliti, sem sett var fram í bókuninni. Í kröfulýsingu var ekki tekið tillit til yfirtekinna eigna, enda kom þar fram að miðað væri við að fjárhæð kröfunnar svaraði til fulls endurgjalds fyrir yfirteknar innstæðuskuldbindingar. Kom þar fram að óvissa væri um verðmæti yfirtekinna eigna og útreikningum og viðræðum um þær ekki lokið. Við aðalmeðferð málsins var bókað af hálfu dómara að í andmælum varnaraðila við athugasemdum sóknaraðila við málflutningsræðu hans í héraði hefði komið fram að ef skilja bæri ,,viðbót sóknaraðila við kröfulýsingu sína, að bæta við skuldbindingum Arion banka og Byrs, sem nýja málsástæðu þá mótmæli hann henni sem of seint fram kominni.“

Í kröfulýsingu var eingöngu miðað við yfirteknar innstæðuskuldbindingar sóknaraðila og sú krafa sett fram án frádráttar svo sem áður greinir. Í framangreindri bókun hefur sóknaraðili tekið tillit til skuldbindinga, sem Arion banki hf. og Byr sparisjóður, síðar Íslandsbanki hf., yfirtóku, en sóknaraðili hefur undir rekstri málsins yfirtekið þær skuldbindingar með uppgjöri við bankana tvo. Er það gert á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009, sem mælir fyrir um að innbyrðis uppgjör Seðlabanka Íslands, Arion banka hf. og Byrs, síðar Íslandsbanka hf., eigi að fara fram og í framhaldi af því skil á mismun til varnaraðila ef mismunur sé honum í hag. Krafa sóknaraðila hefur frá öndverðu einkum verið reist á þeirri málsástæðu að varnaraðili eigi að halda honum skaðalausum af þeirri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins að hann skuli yfirtaka tilteknar eignir og skuldir varnaraðila. Með vísan til þess og hins að í hinni breyttu kröfugerð fólst lækkun kröfunnar verður ekki talið að sóknaraðili hafi reist kröfu sína á nýjum málsástæðum eftir breytingu á kröfugerðinni.

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.