455/2000

B var ákærður fyrir að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis. Lögreglumenn höfðu handtekið B í námunda við bifreið sem ekið hafði verið glannalega skömmu áður. Báru lögreglumenn fyrir dómi að B hefði verið ölvaður er hann var handtekinn. Við lögregluyfirheyrslur neitaði B í fyrstu að hafa verið ökumaður bifreiðarinnar en viðurkenndi það að lokum. Kvaðst hann á hinn bóginn lítið hafa drukkið af áfengi fyrir aksturinn en talsvert eftir að akstrinum lauk. Nokkuð langur tími leið frá handtöku B þar til blóð- og þvagsýni var tekið úr honum. Vegna þess varð ekkert fullyrt um ölvun B á meðan á akstrinum stóð. Var B því sýknaður. Fundið var að því að rökstuðningur héraðsdómara að niðurstöðu hefði ekki verið nægjanlega skilmerkilegur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. desember 2000. Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar og sviptingar ökuréttar.

Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að honum verði dæmd vægustu viðurlög sem lög leyfa.

I.

Svo sem greinir í ákæru var ákærða gefið að sök að hafa aðfaranótt 17. júní 2000 ekið bifreiðinni KI 466 undir áhrifum áfengis frá veitingastað á Flúðum að sundlaug í Þjórsárdal í Gnúpverjahreppi, þaðan eftir Þjórsárdalsvegi og inn á hjólhýsasvæði við Skriðufell og þaðan út í Sandá þar sem hann festi bifreiðina.

Lögreglu barst tilkynning kl. 6.50 sama morgun um að rauðri bifreið af gerðinni MMC Lancer væri ekið mjög glannalega á hjólhýsasvæði við Skriðufell. Komu tveir lögreglumenn á vettvang kl. 7.25 og hófu leit að bifreiðinni. Á afleggjaranum að Ásólfsstöðum sáu þeir bifreiðina í Sandá um það bil hálfan kílómetra frá veginum. Þeir höfðu tal af ákærða og vitninu K-kk-þgf H-kk-þgf, sem voru skammt frá bifreiðinni. Vildi hvorugur þeirra kannast við bifreiðina. Lögregla handtók ákærða og K-kk-þf er í ljós kom við eftirgrennslun lögreglu að ákærði reyndist vera skráður eigandi bifreiðarinnar. Samkvæmt lögregluskýrslu voru þeir handteknir kl. 8.15 og færðir í framhaldi þess á lögreglustöðina á Selfossi. Klukkan 8.55 gaf ákærði þvagsýni og kl. 9.05 var tekið úr honum blóðsýni.

Samkvæmt vottorði Rannsóknastofu í lyfjafræði reyndist magn alkóhóls í þvagsýni vera 2,27‰ en 1,62‰ í blóði.

II.

Ákærði neitar því að hann hafi verið undir áhrifum áfengis er hann ók bifreiðinni í greint sinn. Við yfirheyrslu hjá lögreglu síðdegis 17. júní 2000 neitaði hann í fyrstu að hafa ekið bifreiðinni. Kvaðst hann hafa drukkið tvö til þrjú glös af rauðvíni með mat í Árnesi kvöldið áður og slatta af bjór úr krana og töluvert af eplasnöfsum á sama stað að máltíð lokinni. Hann hafi svo drukkið nokkrar hálfs lítra dósir af bjór í bifreiðinni eftir að hann vaknaði á hjólhýsasvæðinu uns lögregla handtók hann. Síðasta bjórinn hafi hann drukkið eftir að bifreiðin festist í ánni. Við yfirheyrslu að kvöldi sama dags viðurkenndi ákærði að hann hafi verið ökumaðurinn en neitaði hins vegar að hafa verið undir áfengisáhrifum við aksturinn. Kvaðst hann nú hafi drukkið tvo eða þrjá bjóra eftir að hann ók bifreiðinni í ána og festi hana þar. Fyrir dómi sagði ákærði að fyrr um kvöldið hafi hann neytt tveggja rauðvínsglasa, nokkurs bjórs og einhvers af eplasnöfsum á veitingahúsinu Árnesi. Þaðan hafi hann farið um kl. 23.00 um kvöldið og sofnað um það leyti í bifreiðinni. Hafi hann sofið til kl. 5.00 eða 6.00 um morguninn en þá haldið ásamt tveimur félögum sínum af stað á bifreiðinni. Hann hafi ekki drukkið áfengi fyrr en eftir að bifreiðin festist en þá hafi hann drukkið þrjá eða fjóra hálfs lítra bjóra fram til þess að hann var handtekinn.

K-kk-nf H-kk-nf, sem var farþegi í bifreið ákærða í umræddri ferð, staðfesti að ákærði hafi ekið bifreiðinni frá Flúðum og allt þar til hún festist í Sandá. K-kk-nf bar fyrir dómi að hann hafi ekki séð ákærða drekka áfengi fyrr en að akstri loknum. Ákærði hafi þá drukkið „sirka þrjá“ bjóra. Við rannsókn málsins 17. júní sl. bar hann hins vegar að hann hafi ekki séð ákærða drekka áfengi frá því deginum áður þangað til þeir voru handteknir. Hinn farþeginn, G-kk-nf Á-kk-nf, kvaðst hafa séð ákærða drekka eitt rauðvínsglas á veitingastaðnum Árnesi fyrr um kvöldið en annarrar áfengisneyslu ákærða kvaðst G-kk-nf ekki hafa orðið áskynja. Bar hann að fljótlega eftir að bifreiðin festist hefði hann farið að sækja aðstoð til að losa hana. Kvaðst G-kk-nf ekki hafa séð að ákærði hafi þá verið með bjór eða verið farinn að drekka bjór.

L-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf lögreglumaður, sem handtók ákærða að morgni 17. júní, bar fyrir dómi að hann hafi farið á vettvang við annan mann til að svipast um eftir rauðri bifreið af gerðinni MMC Lancer. Þeir hafi þá séð bifreiðina fasta í Sandá og tvo menn á gangi nokkur hundruð metra frá henni í átt að hjólhýsasvæði við Skriðufell. Hafi þeir rætt við mennina sem hafi verið tregir til að gefa upplýsingar um hverjir þeir væru. Það hafi þeir þó gert að lokum og reyndust þar vera á ferð ákærði og vitnið K-kk-nf H-kk-nf. Hafi ákærði þá verið mjög ölvaður. Kvað L-kk-nf sig ekki reka minni til að ákærði hafi þá verið með áfengi. L-kk-nf kvaðst því næst hafa skoðað bifreiðina og vél hennar hafi þá enn verið volg. Sagði hann að talsvert af áfengisumbúðum hafi verið í bifreiðinni, en hann gat ekki um það borið hvort þær voru tómar eða fullar. Þeir hafi kannað símleiðis hver eigandi bifreiðarinnar væri. Þegar í ljós kom að ákærði var eigandinn kvað L-kk-nf þá hafa handtekið ákærða og vitnið K-kk-þf og fært þá á lögreglustöðina á Selfossi.

A-kk-nf Æ-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, kvaðst hafa farið á vettvang umræddan morgun ásamt vitninu L-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf. Bar hann á sama veg um atvik og staðfesti að ákærði hafi verið ölvaður þegar þeir gáfu sig á tal við hann. A-kk-nf treysti sér ekki til að fullyrða hvort ákærði hafi verið með áfengi þegar þeir ræddu við hann.

III.

Við meðferð málsins fór ákæruvaldið fram á, að Rannsóknastofa í lyfjafræði gæfi álit sitt á því hvað álykta mætti um ölvun ákærða kl. 6.50 umræddan morgun út frá blóðsýni, sem tekið var úr honum kl. 9.05 og þvagsýni, sem hann gaf kl. 8.55. Var niðurstaða rannsóknastofunnar sú, að hlutfall etanóls í blóði og þvagi benti til þess að ákærði hefði ekki neytt áfengis svo nokkru næmi í að minnsta kosti 1-2 klukkustundir áður en sýnin voru tekin. Ekki væri hægt að segja með nákvæmni um etanólþéttni í ákærða kl. 6.50 en miðað við hið mikla áfengismagn í blóði og þvagi hans mætti ætla að hann hefði þá verið undir áhrifum áfengis. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf ákæruvaldsins til rannsóknastofunnar 3. janúar 2001 þar sem leitað var eftir því hvort unnt væri að gefa afdráttarlausari svör eða svara með öðru orðalagi fyrra erindi ákæruvaldsins. Í svarbréfi rannsóknastofunnar 19. janúar sama árs, sem jafnframt hefur verið lagt fyrir Hæstarétt, kemur fram að það sé „nánast útilokað að drykkja 2-3 bjóra dugi til að skýra þá etanólþéttni sem mældist í blóði og þvagi.“ Í bréfinu segir ennfremur: „Okkar niðurstaða er sú að vegna þess langa tíma sem leið frá tilkynningu um grunsamlegan akstur til handtöku og annarra óvissuþátta í þessu máli sé ekki hægt að kveða miklu fastar að orði en gert var í upphaflegu áliti rannsóknastofunnar.“

IV.

Óumdeilt er að um kl. 9.00 að morgni 17. júní 2000 hafi alkóhól í blóði og þvagi ákærða verið það sem að framan greinir. Á hinn bóginn er deilt um hvort það verði rakið til drykkju ákærða áður en akstrinum umræddan morgun lauk eða eftir það tímamark.

Framburður ákærða um atvik málsins var óstöðugur um akstur hans og drykkju og tók talsverðum breytingum við lögregluyfirheyrslur. Í fyrstu neitaði hann að hafa ekið bifreiðinni en við síðari yfirheyrslu hjá lögreglu og fyrir dómi viðurkenndi hann að hafa verið ökumaður bifreiðarinnar. Þeir lögreglumenn sem handtóku ákærða báru báðir að við handtöku hafi hann verið ölvaður og vél bifreiðarinnar heit eða volg. Þykir hið síðarnefnda benda til þess að skammur tími hafi þá verið liðinn frá því að akstrinum lauk. Þá kemur fram í áliti Rannsóknastofu í lyfjafræði að nánast útilokað sé að drykkja tveggja til þriggja bjóra dugi til að skýra það vínandamagn sem mældist í blóði og þvagi ákærða. Þykir þetta allt eindregið benda til þess að ákærði hafi ekið undir áhrifum áfengis umræddan morgun.

Í framangreindu áliti rannsóknastofunnar kemur á hinn bóginn fram að vegna þess langa tíma sem leið frá því að lögreglu barst tilkynning um aksturslag ákærða þangað til hann var handtekinn og rannsökuð voru þvag- og blóðsýni úr honum verði ekki fullyrt að ákærði hafi verið undir áhrifum áfengis við aksturinn, þótt ætla megi að svo hafi verið. Frá því lögreglu barst tilkynning um akstur ákærða uns lögregla kom í Þjórsárdal liðu 35 mínútur. Þá hófst leit að ökumanninum. Af lögregluskýrslunni og framburði ofangreindra lögreglumannanna er óljóst hvenær þeir hittu ákærða í fyrra sinnið, en af lýsingu þeirra má ráða að leitin hafi ekki tekið langan tíma. Ekki er fram komið hvort ákærði var þá með áfengi undir höndum. Er ákærði var handtekinn var liðin tæplega ein og hálf klukkustund frá því tilkynning um akstur hans barst lögreglu. Ólíklegt er að ákærði hafi drukkið 1½-2 lítra af sterkum bjór á þessum tíma. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið þykir þó, gegn neitun ákærða og með vísan til 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, varhugavert að telja nægilega sannað að ákærði hafi í greint sinn verið undir áhrifum áfengis við akstur í skilningi 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Verður því að fallast á þá niðurstöðu héraðsdómara að sýkna ákærða af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Í hinum áfrýjaða dómi er rökstuðningur að niðurstöðu ekki nægilega skilmerkilegur. Er þetta í andstöðu við 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991 og aðfinnsluvert.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, S-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur.