494/2004

A voru í opinberu máli dæmdar tilteknar bætur ásamt vöxtum og dráttarvöxtum vegna líkamsárásar sem hún varð fyrir. Gerði hún kröfu um greiðslu bótanna til bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995. Viðurkenndi nefndin að A ætti rétt á greiðslu höfuðstóls bótanna frá Í ásamt almennum vöxtum en hafnaði því að A ætti kröfu á hendur Í varðandi dæmda dráttarvexti. Krafðist A í málinu annars vegar að framangreind ákvörðun nefndarinnar yrði felld úr gildi og hins vegar að Í yrði dæmt til greiðslu kröfunnar ásamt dæmdum dráttarvöxtum. Talið var að ekki yrði leyst úr fjárkröfu A án þess að taka afstöðu til þess hvort ákvörðun bótanefndar væri bindandi gagnvart henni og hefði hún því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr þeirri kröfu  sérstaklega og var kröfunni vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi. Um fjárkröfuna var talið að það væri meginregla að bætur sem ríkið greiddi á grundvelli laga nr. 69/1995 væru í samræmi við niðurstöðu dóms sem dæmdi brotamann bótaskyldan og væri sú meginregla orðuð í 1. mgr. 11. gr. laganna. Þegar litið var til orðalags nefndrar lagagreinar, lögskýringargagna og þess að ákvörðun um dráttarvexti er hluti af efnisdómi var talið að Í væri skylt að greiða hina umkröfðu dráttarvexti og var fjárkrafa A því tekin  til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2004. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa stefndu verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gafsóknar sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

I.

Í stefnu til héraðsdóms krafðist stefnda þess að felld yrði úr gildi ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota í máli nr. 103/2002 og að áfrýjandi yrði dæmdur til að greiða sér 433.300 krónur með almennum vöxtum samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 frá 28. apríl 2001 til 1. júlí sama ár og samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 7. janúar 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. síðarnefndu laganna frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 496.955 krónum sem áfrýjandi greiddi stefndu 7. apríl 2003. Héraðsdómur féllst á kröfu stefndu og dæmdi vexti og dráttarvexti í samræmi við framangreint orðalag kröfugerðar hennar. Stefnda krefst samkvæmt framansögðu staðfestingar á þeim dómi. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var framangreind kröfugerð stefndu skýrð svo að með almennum vöxtum samkvæmt lögum nr. 25/1987 væri átt við vexti samkvæmt 7. gr. þeirra, en með almennum vöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 væri átt við vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. þeirra.

Fjárkrafa stefndu er reist á þeim rökum að ákvörðun bótanefndar í framangreindu máli sé ekki bindandi gagnvart henni. Verður ekki leyst úr fjárkröfunni án þess að taka afstöðu til þeirra raka. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að hún hafi hagsmuni af því að lögum að fá jafnframt sérstaklega leyst úr kröfunni um að ákvörðunin verði felld úr gildi. Verður því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi kröfu stefndu um að fyrrgreind ákvörðun bótanefndar verði felld úr gildi.

II.

Stefndu voru með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. október 2002 dæmdar 433.300 krónur í bætur úr hendi manns sem með dóminum var meðal annars sakfelldur fyrir líkamsárás gegn henni. Var hann dæmdur til að greiða stefndu nánar tilgreinda vexti af þessari fjárhæð til 7. janúar 2002, en dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Var þessi niðurstaða um skaðabætur staðfest með dómi Hæstaréttar 27. febrúar 2003 í máli nr. 536/2002, en hvorugur málsaðila gerði kröfu um endurskoðun héraðsdóms um þann þátt málsins. Stefnda mun með bréfi 22. október 2002 hafa farið þess á leit við bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995 að skaðabætur þær sem dómfellda var með fyrrgreindum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur gert að greiða henni yrðu greiddar úr ríkissjóði og hlaut málið númerið 103/2002 í málaskrá nefndarinnar. Nefndin varð við beiðni stefndu með ákvörðun 10. mars 2003 en ákvað þó að höfuðstóll tildæmdra bóta skyldi ekki bera dráttarvexti, heldur vexti samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 25/1987 frá 28. apríl 2001 til 1. júlí sama ár og samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Greiddi áfrýjandi stefndu í samræmi við það 496.955 krónur 7. apríl 2003. Stefnda fór þess á leit 27. maí 2003 að nefndin endurskoðaði afstöðu sína þar sem hún ætti kröfu á greiðslu dráttarvaxta af höfuðstól bótanna frá 7. janúar 2002 til samræmis við það sem ákveðið var með fyrrgreindum dómi. Nefndin hafnaði því 16. júlí 2003.

Samkvæmt lögum nr. 69/1995 greiðir ríkissjóður þolendum afbrota bætur vegna tjóns er af afbroti leiðir að uppfylltum nánar tilteknum skilyrðum. Í athugasemdum með frumvarpi því, sem síðar varð að lögum nr. 69/1995, segir að dómur um bætur frá tjónvaldi verði almennt bindandi fyrir bótanefnd og að samkvæmt frumvarpinu gildi sú meginregla að samræmi sé milli kröfu tjónþola á hendur brotamanni og kröfu gagnvart ríkissjóði. Þá segir í athugasemdunum að þegar dómur hafi gengið um bótakröfuna sé almennt miðað við að bætur verði greiddar í samræmi við niðurstöðu hans. Þessi meginregla er þannig orðuð í 1. mgr 11. gr. laganna að þegar bótakröfu hefur verið ráðið til lykta með dómi, skuli greiða bætur með þeirri fjárhæð sem ákveðin var í dómi. Í lok málsgreinarinnar er þó um frávik frá þessu vísað til ákvæða 7. gr., 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr 10 gr. laganna. Lýtur engin þeirra undantekninga sem þar er vísað til að tildæmdum dráttarvöxtum, en af 2. mgr. 7. gr. sést að gert er ráð fyrir því að greiðsluskylda ríkissjóðs taki meðal annars til vaxta.

Þegar litið er til orðalags 1. mgr. 11. gr. laga nr. 69/1995, framangreindra lögskýringargagna og þess að ákvörðun dóms um vexti af tildæmdum höfuðstól, þar með taldir dráttarvextir, er hluti af efnisdómi verður að telja að áfrýjanda sé skylt að greiða stefndu dráttavexti af margnefndum höfuðstól skaðabótanna í samræmi við dóm Hæstaréttar 27. febrúar 2002 í máli nr. 536/2002. Niðurstaða héraðsdóms um fjárkröfu stefndu verður því staðfest með þeim hætti er í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Kröfu stefndu, A-kvk-ef S-kvk-ef K-kvk-ef, um að felld verði úr gildi ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 í máli nr. 103/2002, er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu 433.300 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 28. apríl 2001 til 1. júlí sama ár og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 7. janúar 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. þeirra laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 496.955 krónum sem greiddar voru 7. apríl 2003.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar 200.000 krónur.