358/2015

X var ákærður fyrir meiriháttar brot gegn skattalögum og 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í sjálfstæðri atvinnustarfsemi sinni skilað efnislega röngum skattframtölum og virðisaukaskattsskýrslum vegna áranna 2005 til 2009 og ekki staðið skil á þeim gjöldum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvað sem liði skýringum sakflytjenda hefði engin niðurstaða fengist á því til hvaða gagna héraðsdómur hefði litið og lagt til grundvallar þegar ætluð heildarvanskil X voru metin. Var því talið að verulegir annmarkar hefðu verið á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. f. og g. liði 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. maí 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af „kröfum ákæruvalds er lúta að því að viðskipti hans með hross á árunum 2005 og 2006 hafi verið framtalsskyld sem rekstrartekjur, sem og að þau hafi átt að bera virðisaukaskatt. Jafnframt er krafist sýknu af refsikröfum ákæruvaldsins er byggjast á því að ákærði hafi vanrækt að standa skil á tekjuskatti, útsvari og virðisaukaskatti vegna ofangreindra viðskipta. Þá er og krafist sýknu af refsikröfum ákæruvalds sem byggðar eru á því að ákærði hafi látið undir höfuð leggjast að halda bókhald og varðveita bókhaldsgögn fyrir ofangreind tímabil vegna umræddra viðskipta. Af hálfu ákærða er og krafist sýknu af refsikröfum ákæruvalds byggðum á því að ákærði hafi vantalið tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn fyrir árið 2007 (þ.e. gjaldárið 2008) sem og að ákærði hafi eigi staðið skil á virðisaukaskatti vegna ársins 2007.“ Að þessu frágengnu er þess krafist að að refsing ákærða verði milduð en ella að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Í málinu er meðal annars deilt um fjárhæð ætlaðra vanskila ákærða vegna greiðslu á tekjuskatti og útsvari annars vegar og virðisaukaskatti hins vegar vegna áranna 2005 til 2009. Í ákæru var miðað við að fjárhæð ætlaðra vanskila næmi alls 57.399.590 krónum. Undir rekstri málsins lagði ákærði fram nokkurn fjölda gagna og freistaði þess á þeim grundvelli að sýna fram á að ætluð vanskil næmu lægri fjárhæð en gengið var út frá í ákæru. Af því tilefni lagði ákæruvaldið fram við upphaf aðalmeðferðar málsins í héraði endurskoðað yfirlit vegna vangoldins tekjuskatts, útsvars og virðisaukaskatts og nam fjárhæð ætlaðra vangreiddra skatta samkvæmt því 53.826.938 krónum. Í forsendum hins áfrýjaða dóms er miðað við að umrædd fjárhæð nemi 52.023.773 krónum og rökstutt með þeim hætti að „Hefur þá verið tekið tillit til hluta af þeim kostnaðargögnum sem ákærði aflaði undir rekstri málsins, svo og reiknings fyrir hestinum [...] frá [...]sem ákærði keypti í maí 2008, ...“ Ekki hefur reynst unnt að staðreyna til hvaða gagna nákvæmlega var litið af hálfu héraðsdóms við ákvörðun þessarar fjárhæðar.

Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hálfu ákæruvaldsins byggt á því, að teknu tilliti til reikninga og gagna sem ákærði hafði lagt fram í héraði, að fjárhæð ætlaðra vanskila næmi í heild 52.558.812 krónum. Af hálfu ákærða var ekki gerð athugasemd við að sú fjárhæð væri í samræmi við þau gögn sem tekið var tillit til í niðurstöðum héraðsdóms þrátt fyrir þann tölulega mismun sem væri fyrir hendi. Af hálfu ákærða var á því byggt að lækka bæri fjárhæð ætlaðra vanskila mun meira en ákæruvaldið fellst á og þá eftir sem áður á grundvelli hinna ýmsu gagna sem hann hefur lagt fram. Byggir ákærði á því að ætluð vanskil nemi 42.711.058 krónum.

Hvað sem líður skýringum sakflytjenda fyrir Hæstarétti hefur engin niðurstaða fengist á því til hvaða gagna héraðsdómur leit þegar lagt var til grundvallar dómi að miða ætluð heildarvanskil ákærða við 52.023.773 krónur. Sú afstaða sakflytjenda að sammælast um það að sú fjárhæð sem ákæruvaldið leggur nú til grundvallar ætluðum vanskilum sé í samræmi við þau gögn sem tekið var tillit til í niðurstöðum héraðsdóms fær því ekki breytt að fyrir hendi er óútskýrður tölulegur munur á þeirri fjárhæð og þeirri tölu sem byggt er á í hinum áfrýjaða dómi og ákærði byggir sem fyrr á því fyrir Hæstarétti að líta beri til allra þeirra sömu gagna og hann gerði undir rekstri málsins í héraði. Það verður hins vegar með engu móti staðreynt á hvaða gögnum héraðsdómur byggði sína tölulegu niðurstöðu.

Samkvæmt því, sem rakið hefur verið, eru svo verulegir annmarkar á samningu hins áfrýjaða dóms, sbr. einkum f. og g. liði 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ekki verður hjá því komist að ómerkja hann af þeim sökum og vísa málinu heim í hérað til dómsálagningar að nýju.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur.