234/2005

Aðilar höfðu lengi deilt um óskipta sameign þeirra á jörðinni K og ýmsar tilraunir verið gerðar til skiptingar hennar. Tilgangur málshöfðunar GHG, var sá að koma fram slitum á sameigninni á þann hátt að hann fengi skipt út úr jörðinni nánar tilgreindri spildu í samræmi við eignarhluta sinn. Í stefnu var stærð spildunnar nánar tilgreind, án þess þó að greint væri frekar frá verðmæti landsins. Var sá annmarki ekki talin varða frávísun málsins. Talið var, að játa yrði GHG því úrræði að leita atbeina dómstóla til slita á sameigninni. Kröfugerð hans lyti á hinn bóginn að því að dómstólar skiptu umræddri spildu út úr sameigninni, í stað þess að gera kröfu til viðurkenningar á rétti hans til skiptingar sameignarinnar með slíkum hætti, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. GHG hafi ekki borið því við í málinu að ákvæði skipulags- og byggingalaga, sem áskildi samþykki sveitarstjórnar fyrir skiptingu jarða, bryti gegn vernd eignarréttar samkvæmt stjórnarskrá, eða skýrt með haldbærum hætti hverja lögvarða hagsmuni hann hefði af því að fá dóm í málinu í samræmi við kröfugerð sína að virtu synjunarvaldi sveitarstjórnar samkvæmt ákvæðinu. Þá hafi engin viðhlítandi grein verið gerð fyrir því hverju máli ákvæði jarðalaga skiptu fyrir úrlausnarefnið. Að virtu öllu þessu voru þeir annmarkar á málatilbúnaði GHG að ekki varð komist hjá því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um frávísun málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. maí 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. júní sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. maí 2005, þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðilarnir G-kk-nf G-kk-nf, A-kvk-nf M. G-kvk-nf, H-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og S-kvk-nf G-kvk-nf hafa einnig kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 26. maí 2005 og krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um annað en málskostnað. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Ó-kk-nf S. G-kk-nf krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili stefndi Reykjavíkurborg fyrir héraðsdóm til réttargæslu. Lagði réttargæslustefndi fram greinargerð í málinu, en hefur ekki látið það til sín taka fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins hafa aðilar lengi deilt um óskipta sameign þeirra á jörðinni Króki á Kjalarnesi og ýmsar tilraunir verið gerðar til skiptingar hennar, en óumdeilt er að sóknaraðili á 52,083% af landi jarðarinnar. Málavöxtum er nánar lýst í hinum kærða úrskurði, sem og kröfum aðila og málsástæðum. Tilgangur málshöfðunar sóknaraðila er að koma fram slitum á umræddri sameign á þann hátt, að hann fái skipt út úr jörðinni nánar tilgreindri spildu í samræmi við eignarhluta sinn. Í stefnu er stærð spildunnar sem sóknaraðili krefst að skipt verði út úr jörðinni nánar tilgreind, án þess þó að greint sé frekar frá verðmæti landsins. Ekki verður fallist á það með varnaraðilum að krafa sóknaraðila sé að þessu leyti svo vanreifuð að varði frávísun. Grundvöllur málatilbúnaðar sóknaraðila er ljós í aðalatriðum og hefur varnaraðili teflt fram vörnum sínum í samræmi við það. Verður ekki fallist á að sóknaraðila hafi borið skylda til að leita eftir mati dómkvadds manns um andvirði einstakra hluta jarðarinnar, fyrr en ljóst var að varnaraðilar féllust ekki á kröfu hans að þessu leyti, enda áskildi sóknaraðili sér rétt til frekari framlagningar gagna í stefnu. Eru ekki næg efni til að telja þennan annmarka á reifun sóknaraðila fyrir kröfugerð sinni svo verulegan, að ekki hefði mátt bæta úr honum við meðferð málsins með öflun frekari sönnunargagna um verðmæti landsins.

Samkvæmt meginreglu eignaréttar getur hver sameigenda krafist slita á sameign, ef unnt er að skipta henni án þess að tjón hljótist af. Langvarandi ágreiningur hefur verið milli málsaðila um umrædda sameign þeirra eins og áður greinir og hefur ekki fengist úrlausn um skiptingu hennar. Einn varnaraðila krafðist árið 1996 nauðungarsölu á jörðinni samkvæmt 8. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Ágreiningi um söluna var vísað til héraðsdóms og staðfesti hann ákvörðun sýslumanns um að stöðva söluna, þar sem gerðarbeiðandinn hafi ekki sýnt fram á að skilyrði 2. mgr. 8. gr. laganna, um að eigninni verði ekki skipt milli eigenda án verulegs tjóns eða kostnaðar, væri fyrir hendi. Úrskurðurinn var ekki kærður til Hæstaréttar.

Með vísan til framangreinds, sem og 72. gr. stjórnarskrárinnar, verður að játa sóknaraðila því úrræði að leita atbeina dómstóla til slita á sameigninni, og verður hann talinn hafa af því lögvarða hagsmuni að leggja ágreining um það undir dómstóla. Eins og mál þetta er lagt fyrir dómstóla krefst sóknaraðili þess að sameign hans og varnaraðila verði slitið og hann fái skipt út úr óskiptu landi jarðarinnar spildu samkvæmt nánar tilgreindum hnitum, sem lýst er í aðal- og varakröfu hans. Að því frágengnu krefst hann þess að fá skipt út spildu, sem að mati dómsins nemi eignarhluta hans. Lýtur kröfugerð hans þannig að því að dómstólar skipti tilteknu landi út úr sameigninni með nánar tilgreindum hætti í stað þess að gera kröfu til viðurkenningar á rétti hans til skiptingar sameignarinnar með slíkum hætti, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 30. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 er meðal annars óheimilt að skipta jörðum nema samþykki sveitarstjórnar komi til, en fyrir liggur að hið umþrætta landsvæði er innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. Kemur fram í greinargerð réttargæslustefnda að um það sé fjallað í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar 2001-2024 og að gert sé ráð fyrir íbúðabyggð í að minnsta kosti hluta landsins, en ekki hafi verið ráðist í gerð deiliskipulags fyrir svæðið. Hefur sóknaraðili ekki borið við í málinu að umrætt ákvæði laga nr. 73/1997 brjóti gegn vernd eignarréttar samkvæmt stjórnarskrá eða skýrt með haldbærum hætti hverja lögvarða hagsmuni hann hafi af því að fá dóm í málinu í samræmi við kröfugerð sína að virtu synjunarvaldi sveitarstjórnar samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði. Þá er engin viðhlítandi grein gerð fyrir því hverju máli ákvæði jarðalaga nr. 81/2004 kunna að skipta fyrir úrlausnarefnið, sbr. einkum 3. gr. og II. og IV. kafli laganna. Að virtu öllu framansögðu eru þeir annmarkar á málatilbúnaði sóknaraðila að ekki verði komist hjá að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.