350/2004

Þ starfaði hjá Garðyrkjuskóla ríkisins að rannsóknarverkefni, sem hún hugðist fá viðurkennt til doktorsprófs við landbúnaðarháskóla í Svíþjóð. Var um að ræða hálft starf með tímabundnum samningum. Endir var bundinn á ráðningu Þ með vísan til þess að ekki hefðu fengist styrkir til verkefnisins. Á sama tíma sótti Þ um starf hjá garðyrkjuskólanum ásamt karlmanni sem fékk starfið. Hélt hún því fram að garðyrkjuskólinn hefði vanefnt samning hennar um doktorsverkefnið auk þess sem henni hefði verið mismunað eftir kynferði við stöðuveitinguna og krafðist skaðabóta af því tilefni. Í Hæstarétti var tekið fram Þ hefði aldrei fengið bindandi fyrirheit frá sænska skólanum um að verða tekin í doktorsnámið auk þess sem hún hefði aldrei verið formlega skráð til þess. Gæti íslenska ríkið ekki borið ábyrgð gagnvart Þ á því að hún varð ekki innrituð í doktorsnám. Þá var fallist á með héraðsdómi að Þ hefði ekki leitt líkur að því að henni hefði verið mismunað eftir kynferði við umrædda stöðuveitingu. Var ríkið sýknað af kröfum Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 2004. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.304.144 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. nóvember 2003 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Héraðsdómur var kveðinn upp 11. maí 2004. Fyrir liggur, að áfrýjandi óskaði eftir áfrýjunarleyfi með bréfi til Hæstaréttar 2. júní 2004. Bréfinu fylgdi áfrýjunarstefna tilbúin til útgáfu svo sem kveðið er á um í 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vegna mistaka var þess ekki gætt við móttöku erindis áfrýjanda, að leyfis var ekki þörf til áfrýjunar málsins. Kom þetta ekki í ljós fyrr en 18. ágúst 2004 en þá var almennur áfrýjunarfrestur samkvæmt 1. mgr. 153. gr. liðinn. Áfrýjunarstefnan var þá gefin út.

Skýra verður framangreind ákvæði laga nr. 91/1991 svo að málinu teljist hafa verið áfrýjað innan áfrýjunarfrests, sbr. dóm Hæstaréttar í dómasafni réttarins 1999, bls. 2056.

Áfrýjandi er ólöglærð og hefur flutt mál sitt sjálf á báðum dómstigum. Kröfugerð hennar í héraði var ekki að öllu leyti í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991, þar sem hluta málsástæðna var blandað inn í dómkröfuna. Er hún hafði fengið leiðbeiningar um þetta fyrir Hæstarétti samkvæmt 4. mgr. 101 gr., sbr. 166. gr. laganna, lagfærði áfrýjandi kröfugerð sína í það horf sem að framan greinir. Afstaða verður tekin til málsástæðna áfrýjanda eftir því sem efni málsins standa til.

II.

Í forsendum hins áfrýjaða dóms er því lýst er áfrýjandi var ráðin í 50% starf hjá Garðyrkjuskóla ríkisins 1. júlí 1999 og starfaði þar að rannsóknarverkefni, sem hún hugðist fá viðurkennt til doktorsprófs við landbúnaðarháskóla í Svíþjóð. Liggur fyrir í málinu, að skólastjóri Garðyrkjuskóla ríkisins þekkti til við sænska skólann og aðstoðaði áfrýjanda við að hrinda þessum fyrirætlunum í framkvæmd. Jafnframt var aflað styrkja til verkefnisins hér innanlands, aðallega frá Rannsóknarráði Íslands (RANNÍS). Stefndi kveður styrkina hafa verið forsendu fyrir að unnt væri að ráða áfrýjanda til starfsins hjá garðyrkjuskólanum á þann hátt sem gert var.

Af málsgögnum er ljóst, að áfrýjandi fékk aldrei bindandi fyrirheit frá sænska skólanum um að verða tekin í doktorsnámið og var aldrei formlega skráð til þess. Stefndi gaf áfrýjanda heldur ekki nein loforð um þetta enda var það ekki á hans færi. Styrkir fengust til verkefnisins fram til ársloka 2001 og dugðu þeir til að greiða hluta kostnaðar við það þetta tímabil. Þegar ekki tókst að afla styrkja árin 2002 og 2003 kveður stefndi hafa orðið ljóst, að ekki yrði unnt að halda áfram ráðningu áfrýjanda við Garðyrkjuskóla ríkisins.

Staðið hafði verið þannig að ráðningu áfrýjanda að skólanum, að hún var ráðin í 50% starf með tímabundnum samningum, fyrst til 31. desember 1999, en síðan með nýjum samningum til árs í senn, síðast til 31. desember 2002. Þann 29. nóvember 2002 ritaði skólastjóri Garðyrkjuskóla ríkisins áfrýjanda bréf og sagði þar meðal annars, að ný umsókn um styrk til verkefnis áfrýjanda væri til umfjöllunar hjá RANNÍS og væri svars að vænta í janúar-febrúar 2003. Sæi skólinn sér ekki annað fært en að bíða með hefðbundna endurnýjun hins tímabundna ráðningarsamnings fyrir árið 2003. Þar sem hin tímabundna ráðning hefði verið endurnýjuð nokkrum sinnum mætti líta svo á að áfrýjandi hefði öðlast meiri réttindi en fælust í tímabundinni ráðningu. Því væri skólinn reiðubúinn til að veita henni þriggja mánaða uppsagnarfrest. Var um þetta vísað til 1. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Væri samkvæmt þessu ekki unnt að veita henni framhaldsráðningu til lengri tíma en 28. febrúar 2003, eins og komist var að orði í bréfinu.

Í janúar 2003 auglýsti Garðyrkjuskóli ríkisins laust til umsóknar starf verkefnisstjóra þróunarverkefna í grænmetisframleiðslu. Tvær umsóknir munu hafa borist um starfið, frá áfrýjanda og karlmanni, sem ráðinn var. Garðyrkjuskólinn sendi áfrýjanda bréf 10. febrúar 2003, þar sem henni var tilkynnt að starfið hefði verið veitt öðrum umsækjanda og skýrðar ástæður þess að hann var valinn.

III.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er dómkrafa áfrýjanda tvíþætt. Í fyrsta lagi krefst hún greiðslu á 4.953.256 krónum vegna „einhliða riftunar loforðsskuldbindingar“ um að rannsóknarverkefni hennar leiddi til doktorsgráðu. Kemur fram í málflutningi hennar að hún telji stefnda hafa vanefnt „löggerningsígildi“ um doktorsverkefni sitt. Er fjárhæð kröfunnar miðuð við launin sem hún fékk fyrir 50% starf síðasta mánuðinn í starfi, 112.574 krónur. Hún margfaldar þessa fjárhæð með 44, sem er fjöldi þeirra mánaða frá 1. júlí 1999 til loka febrúar 2003, sem hún starfaði hjá Garðyrkjuskóla ríkisins. Kveðst hún þennan tíma hafa innt af hendi fullt vinnuframlag fyrir vinnu sína en aðeins fengið hálf laun. Miðast krafan við leiðréttingu á því. Í annan stað krefst áfrýjandi bóta að fjárhæð 1.350.888 krónur fyrir að hafa ekki verið ráðin í stöðuna sem auglýst var í janúar 2003. Segir hún þetta vera sex mánaða laun náttúrufræðings með samsvarandi menntun og starfsreynslu og hún hafi. Með vali karlmanns í þessa stöðu fremur en hennar telur hún að brotinn hafi verið á sér réttur samkvæmt lögum nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi haft uppi málsástæður, sem ekki verður séð af framlögðum skjölum eða endurritum að hún hafi haft uppi í héraði. Stefndi hefur mótmælt slíkum nýjum ástæðum. Koma þær því ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti.

IV.

Stefndi getur ekki borið ábyrgð gagnvart áfrýjanda á því að hún varð ekki innrituð í doktorsnám við hinn sænska skóla. Um þá innritun réð stefndi engu og samskipti aðila verða ekki túlkuð svo að hann hafi gefið henni loforð um að tryggja henni þetta. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur.

Áfrýjandi, Þ-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.