558/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni HF og IK um dómkvaðningu matsmanns í máli sem HS hafði höfðað gegn þeim aðallega til viðurkenningar á riftun kaupsamnings um fasteignina B. Fyrir lá að undir rekstri málsins hafði þegar verið aflað tveggja álitsgerða og þriggja matsgerða. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að í samræmi við 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri aðilum í málum sem þessum játaður víðtækur réttur til að afla matsgerða til að færa sönnur á staðhæfingar sínar en að sá réttur takmarkaðist þó af öðrum meginreglum einkamálaréttarfars. Aðilar einkamáls sem þessa yrðu að tefla fram kröfum og öðrum atriðum sem málatilbúnað þeirra varðaði, þ. á m. þeim sönnunargögnum sem þeir vildu reisa hann á, svo fljótt sem kostur væri. Taldi Hæstiréttur að HF og IK hefðu látið undir höfuð leggjast að nýta þann tíma sem þeim gafst til þess að afla þess mats sem þau beiddust nú, enda þótt þau hefðu haft tilefni til þess eins og ráðið yrði af greinargerð þeirra í héraði. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 5. október 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. september 2011, þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krefjast sóknaraðilar þess að varnaraðila verði gert að greiða þeim kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Með hinum kærða úrskurði var synjað beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns, er hafi menntun í hljóðverkfræði, til að mæla hljóð og leggja mat á hvort smellir heyrist í parhúsinu að Blikaási 56 í Hafnarfirði og þá hvert sé umfang þeirra. Fram kemur í úrskurðinum að varnaraðili hafi lagt fram tvær álitsgerðir og að auki aflað undir- og yfirmats dómkvaddra manna til stuðnings kröfum sínum í málinu á hendur sóknaraðilum áður en það var höfðað. Eins og þar er rakið var málið þingfest 22. september 2010. Eftir að kröfu sóknaraðila um frávísun þess var hrundið með úrskurði 7. janúar 2011 var það síðan tekið fyrir fimm sinnum allt til 7. september sama ár þegar varnaraðilar lögðu fyrst fram fyrrgreinda matsbeiðni sína.

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 hafa málsaðilar forræði á sönnunarfærslu í málum eins og því, sem hér um ræðir, og ráða því þar með hvernig þeir færa sönnun fyrir atvikum sem þar er um deilt. Í samræmi við það hefur aðilum að slíkum málum verið játaður víðtækur réttur til að afla matsgerða til að færa sönnur á staðhæfingar sínar. Sá réttur takmarkast hins vegar af öðrum meginreglum einkamálaréttarfars.

Eins og meðal annars verður ráðið af 1. mgr. 80. gr. og 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 skulu aðilar einkamáls tefla fram kröfum og öðrum atriðum, sem varða málatilbúnað sinn, þar á meðal þeim sönnunargögnum sem þeir vilja reisa hann á, svo fljótt sem kostur er. Jafnframt er leitast við að sporna við því í lögunum að aðilar geti upp á sitt eindæmi eða með sammæli sín á milli dregið mál á langinn að óþörfu. Sú meginregla að hraða beri máli eftir föngum styðst ekki einungis við hagsmuni málsaðila, heldur búa einnig að baki henni ríkir almannahagsmunir. Í samræmi við það er mælt svo fyrir í 2. mgr. 102. gr. laganna að aðilar skuli nota fresti, sem dómari ákveður að veita þeim undir rekstri máls, jöfnum höndum til að leita sátta og til að afla frekari gagna, eins og réttilega er tekið fram í hinum kærða úrskurði. Hafa sóknaraðilar látið undir höfuð leggjast að nýta þann langa tíma, sem þeim gafst frá því að frávísunarkröfu þeirra var hrundið, til að afla þess mats, sem þeir beiðast nú, enda þótt þeir hafi þá þegar haft tilefni til þess eins og ráðið verður af greinargerð þeirra í héraði.

Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, H-kk-nf F-kk-nf og I-kvk-nf K-kvk-nf, greiði óskipt varnaraðila, H-kvk-þgf S-kvk-þgf, 250.000 krónur í kærumálskostnað.