824/2017

K krafði V hf. um skaðabætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi. Fyrir lá að K gegndi á slysdegi 60% starfi við L en utan þeirrar vinnu kvaðst hún hafa gegnt ólaunuðum störfum á heimili sínu og eiginmanns síns ásamt því að sinna með honum verkum við búskap, sem þau höfðu ekki tekjur af. Deildu aðilar um hvort K ætti rétt á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku til heimilisstarfa, sem reiknaðar yrðu á grundvelli launa sem hún hefði borið úr býtum fyrir fullt starf við L, sbr. 3. mgr. 1. og 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Talið var að við ákvörðun á fjártjóni af þeim toga, sem K hafði orðið fyrir en ekki þegar fengið bætt, yrði að miða við verðmæti vinnu við heimilisstörf. Ekkert lægi fyrir um hvert hefði verið umfang slíkra starfa K en ólaunuð störf við búskap gætu ekki talist til heimilisstarfa í skilningi 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Þá yrði fjártjón vegna ófærni til heimilisstarfa ekki ákveðið á grundvelli endurgjalds fyrir launað hlutastarf utan heimilis. Hvað varðaði bætur fyrir ófærni til heimilisstarfa vegna varanlegrar örorku væri heldur ekki unnt að styðjast við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga enda hefði K sinnt hlutastafi utan heimilis um langt árabil. Var því talið að K hefði þurft að reisa útreikning á fjárhæð beggja liða dómkröfu sinnar á sérstöku mati á verðmæti þeirrar vinnu sem hún hafði lagt af mörkum til heimilisstarfa. Þar sem það hefði ekki verið gert væri kröfugerð K ekki byggð á viðhlítandi grunni og var málinu því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma M-kk-nf S-kk-nf hæstaréttardómari og landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. desember 2017. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 13.117.343 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.499.599 krónum frá 10. desember 2013 til 10. desember 2014 og af 13.117.343 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af síðastnefndri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni 2.932.641 krónu miðað við 10. desember 2014 og 5.113.181 krónu 25. október 2016. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi varð áfrýjandi, sem er fædd 1955, fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 10. desember 2013. Aðilana greinir ekki á um að hún hafi að fullu verið óvinnufær af þessum sökum frá slysdegi til 24. febrúar 2014 og aftur frá 10. mars til 10. desember sama ár, heilsufar hennar hafi orðið stöðugt síðastnefndan dag, varanlegur miski hennar af völdum slyssins nemi 22 stigum og sé varanleg örorka hennar 50%, allt eins og komist var að niðurstöðu um í örorkumati 10. mars 2016, sem aðilarnir leituðu sameiginlega eftir. Þá er óumdeilt að stefndi beri með stoð í samningi um slysatryggingu ökumanns bótaábyrgð gagnvart áfrýjanda vegna afleiðinga slyssins.

Fyrir liggur að áfrýjandi hafi á slysdegi gegnt 60% starfi við Landspítala, svo sem hún hafi gert frá árinu 2007, en fram að því hafi hún allt frá árinu 1991 verið þar í hlutastarfi ef frá séu talin tvö tímabil 1997 og 1998, alls innan við fimm mánuði að lengd, þegar hún hafi verið í fullu starfi. Utan þessarar vinnu kveðst áfrýjandi hafa gegnt ólaunuðum störfum á heimili sínu og eiginmanns síns ásamt því að sinna með honum verkum til eigin þarfa við búskap, sem þau hafi ekki haft tekjur af. Vegna þessara aðstæðna telur áfrýjandi sig eiga rétt á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku, sem reiknaðar verði á grundvelli launa sem hún hefði borið úr býtum fyrir fullt starf við Landspítala, sbr. 3. mgr. 1. gr. og 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi telur á hinn bóginn áfrýjanda ekki eiga í þessum efnum tilkall til bóta, sem taki mið af öðru en raunverulegum launatekjum hennar fyrir störf við Landspítala. Hún hafi notið launa fyrir 60% starf frá þeim vinnuveitanda á öllu tímabilinu, sem hún hafi tímabundið verið óvinnufær, og eigi því ekki rétt til frekari greiðslu á þeim grunni. Þá hafi stefndi greitt henni samkvæmt uppgjöri, sem hún hafi samþykkt með fyrirvara 24. október 2016, þjáningabætur ásamt bótum fyrir varanlegan miska og varanlega örorku að fjárhæð samtals 7.469.231 krónu auk vaxta og þóknunar lögmanns, en með því hafi fullar bætur verið greiddar. Af þeirri fjárhæð hafi bætur fyrir varanlega örorku numið 4.739.991 krónu. Þær hafi verið reiknaðar eftir meðaltali rauntekna áfrýjanda frá Landspítala síðustu þrjú ár fyrir slysdag, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en frá þeim hafi síðan verið dregin 40% af eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum, sem áfrýjandi hafi notið og muni njóta til 67 ára aldurs samkvæmt útreikningi tryggingarstærðfræðings, alls 2.932.641 króna, sbr. 4. mgr. 5. gr. sömu laga.

Fyrir Hæstarétti stendur ágreiningur aðilanna um tvö atriði varðandi höfuðstól kröfu áfrýjanda. Annars vegar hvort hún eigi tilkall til frekari bóta vegna tímabundins atvinnutjóns, þar sem heimilisstörf hennar verði metin hlutfallslega til sömu launa og hún naut fyrir vinnu sína hjá Landspítala. Hins vegar hvort meta skuli árslaun hennar sérstaklega vegna óvenjulegra aðstæðna þrjú síðustu ár fyrir slysið og tekið þá mið af launum, sem hún hefði fengið hjá sama vinnuveitanda fyrir fullt starf. Á hinn bóginn stendur ekki lengur deila milli aðilanna um frádrátt eingreiðsluverðmætis örorkulífeyris áfrýjanda frá bótum hennar fyrir varanlega örorku og fellir hún sig þannig við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að því leyti.

II

Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skal verðmæti vinnu við heimilisstörf lagt að jöfnu við launatekjur við ákvörðun bóta, bæði fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku. Gildir þetta hvort sem tjónþoli hefur ekki gegnt launuðu starfi utan heimilis eða verið í hlutastarfi, sbr. dóma Hæstaréttar 14. október 1999 í máli nr. 153/1999 og 7. júní 2001 í máli nr. 451/2000. Eftir hljóðan fyrrnefnds lagaákvæðis verður fjártjón í slíkum tilvikum miðað við verðmæti vinnu við heimilisstörf og breytir þá engu hvort tjónþoli hafi þurft að bera kostnað af því að annar leysti af hendi þá vinnu í sinn stað, sbr. dóm réttarins 10. febrúar 2000 í máli nr. 362/1999. Að þessu gættu hefur því áfrýjandi ekki fengið bætt að fullu tjón sitt af slysinu 10. desember 2013 með því að fá annars vegar óskert laun úr hendi vinnuveitanda síns fyrir 60% starf á tímabili tímabundinnar óvinnufærni og hins vegar bætur frá stefnda vegna varanlegrar örorku, sem tóku mið af meðaltekjum hennar fyrir þetta hlutastarf á þriggja ára tímabili.

Svo sem greinir hér að framan verður við ákvörðun á fjártjóni af þeim toga, sem áfrýjandi hefur orðið fyrir en ekki þegar fengið bætt, að miða við verðmæti vinnu við heimilisstörf. Í málinu liggur ekkert fyrir um hvert hafi verið umfang slíkra starfa áfrýjanda, sem eins og áður segir gegndi 60% launuðu starfi utan heimilis ásamt því að sinna ólaunuðum störfum við búskap, en þau síðarnefndu geta ekki talist til heimilisstarfa í skilningi 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Að auki verður fjártjón vegna ófærni til heimilisstarfa ekki ákveðið á grundvelli endurgjalds fyrir launað hlutastarf utan heimilis, en um það er ekki að finna fordæmi í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar 14. október 1999, þar sem ekki var uppi ágreiningur um slíkar forsendur fyrir útreikningi dómkröfu svo sem þar var tekið fram. Að því er varðar bætur fyrir ófærni til heimilisstarfa vegna varanlegrar örorku er heldur ekki unnt í tilviki þessu að styðjast við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem áfrýjandi hefur lagt til grundvallar, enda hafði hún samkvæmt áðursögðu sinnt hlutastarfi utan heimilis um langt árabil og aðstæður hennar að þessu leyti því ekki óvenjulegar síðustu þrjú ár fyrir slysdag. Óhjákvæmilega hefði því áfrýjandi þurft að reisa útreikning á fjárhæð beggja liða dómkröfu sinnar á sérstöku mati á verðmæti þeirrar vinnu, sem hún hafi í framangreindu ljósi lagt af mörkum til heimilisstarfa. Með því að það hefur ekki verið gert er kröfugerð áfrýjanda ekki byggð á viðhlítandi grunni og verður af þeim sökum að vísa málinu frá héraðsdómi án kröfu.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði verður ákveðinn eins og gert var í hinum áfrýjaða dómi, en um þann kostnað hennar fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, K-kvk-ef R-kvk-ef, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar í héraði, 600.000 krónur, og fyrir Hæstarétti, 750.000 krónur.