267/2005

Verktakafyrirtæki tók að sér að slá upp parhúsi í Garðabæ samkvæmt samningi við S, en B tók að sér að vera byggingarstjóri. S hélt því fram að verulegir gallar væru á verkinu, en verktakafyrirtækið var tekið til gjaldþrotaskipta síðla árs 2001. Beindi S skaðabótakröfu að B einvörðungu á þeim grunni að B bæri ábyrgð á göllum sem byggingarstjóri við verkið. Fyrir lá að verulegir gallar voru á verkinu samkvæmt mati dómkvaddra manna, en miðað var við matsgerð þeirra um umfang gallanna. Ekkert þótti fram komið í málinu um að S hafi komið í veg fyrir að B gæti bætt úr göllum á verkinu, svo sem B hélt fram. Þá voru heldur engin rök til þess að sýkna bæri B vegna þess að S hafi ekki freistað þess að halda eftir greiðslum til handa vertökunum vegna galla á verkinu, enda hafi S ekki verið það skylt. Aðila greindi á um hversu víðtæk ábyrgð byggingarstjóra væri og hvort B bæri sem byggingarstjóri skaðabótaábyrgð gagnvart S vegna þeirra galla sem matsgerð leiddi í ljós. Þegar ákvæði skipulags- og byggingarlaga voru virt og litið til forsögu þeirra og tilgangs, sem og matsgerðar sem staðreyndi óvenju umfangsmikla galla á verkinu, varð að virða það byggingarstjóra til vanrækslu að hafa látið slík vinnubrögð viðgangast. Var B því ábyrgur gagnvart S vegna þess tjóns sem af hlaust.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. júní 2005. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafan verði lækkuð og málskostnaður felldur niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Eins þar kemur nánar fram tóku S.I. verktakar ehf. að sér að slá upp tveggja hæða parhúsi að Hraunási 10-12 í Garðabæ samkvæmt samningi við stefnda 6. desember 2000. Jafnframt tók áfrýjandi, sem er húsasmíðameistari, að sér að vera byggingarstjóri. Kom hann í stað B-kk-ef S-kk-ef samkvæmt yfirlýsingu 18. desember 2000. Var þá búið að steypa sökkla og botnplötu hússins. Áfrýjandi mun hafa verið eigandi S.I. verktaka ehf. að hálfu á móti eiginkonu E-kk-ef I-kk-ef er vann við verkið ásamt áfrýjanda. Stefndi heldur því fram að verulegir gallar hafi verið á verki S.I. verktaka ehf. Bú S.I. verktaka ehf. mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta síðla árs 2001. Beinir stefndi skaðabótakröfu að áfrýjanda einvörðungu á þeim grunni að hinn síðarnefndi beri ábyrgð á göllum sem byggingarstjóri við verkið.

Áfrýjandi reisir mál sitt í fyrsta lagi á því að ósannað sé að stefndi hafi orðið fyrir tjóni. Fram er komið að S.I. verktakar ehf. luku ekki verkinu á þeim tíma sem kveðið var á um í framangreindum samningi, auk þess sem verulegir gallar voru á því samkvæmt mati dómkvaddra manna. Á matsgerð þeirra eru ekki formgallar og hefur henni ekki verið hnekkt. Verður því við hana miðað um umfang galla á verkinu. Er efni matsgerðarinnar ítarlega rakið í héraðsdómi en gallarnir fólust annars vegar í miklum skekkjum á veggjum og við plötuskil og hins vegar voru sum gluggaop ekki í samræmi við teikningar. Ekkert er heldur fram komið í málinu sem styður þá fullyrðingu áfrýjanda að stefndi hafi komið í veg fyrir að áfrýjandi gæti bætt úr göllum á verkinu, sem þeim sem honum var fullkunnugt um. Verður raunar ekki ráðið af gögnum málsins að áfrýjandi hafi tilkynnt stefnda að hann hygðist bæta úr verkinu. Af því sem er fram komið í málinu um samskipti stefnda við S.I. verktaka ehf. meðan á byggingartíma stóð verður ekki talið að greiðslur stefnda til S.I. verktaka ehf. vegna verksins hafi gefið áfrýjanda ástæðu til þess að ætla að ekki yrðu hafðar uppi kröfur vegna galla á því. Standa heldur engin rök til þess að sýkna beri áfrýjanda vegna þess að stefndi freistaði þess ekki að halda eftir greiðslum til handa S.I. verktökum ehf. vegna galla á verkinu, enda var stefnda það ekki skylt.

II.

Aðila greinir á um hversu víðtæk ábyrgð byggingarstjóra sé og hvort áfrýjandi beri sem byggingarstjóri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnda vegna galla þeirra sem matsgerð leiddi í ljós.

Með skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 eru lagðar umfangsmiklar skyldur á byggingarstjóra. Þannig skal byggingarstjóri samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laganna vera við stjórn framkvæmda við hvert mannvirki og samkvæmt upphafsákvæði 3. mgr. greinarinnar er hann framkvæmdastjóri þeirra. Sérstaklega er tekið fram í þeirri málsgrein að hann beri ábyrgð á að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Er hér vísað til þeirra fyrirmæla, almennra og sérstaka, sem lög og reglugerðir setja um byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð þar á meðal fyrirmæla byggingarreglugerðar nr. 441/1998, en þar er til dæmis það ákvæði í 118. gr. að tryggt skuli að framkvæmdir séu með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Þá eru ýmsar sérstakar skyldur lagaðar á byggingarstjóra varðandi þá iðnmeistara sem að framkvæmdum koma. Skal hann samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laganna ráða þá í upphafi verks með samþykki eiganda eða samþykkja ráðningu þeirra og sama gildir um uppsögn iðnmeistara. Ber iðnmeistari ábyrgð samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laganna gagnvart byggingarstjóra og eiganda byggingarframkvæmda á að þeir verkþættir, sem hann tekur að sér að hafa umsjón með, séu unnir í samræmi við viðurkennda verkhætti, samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Þá skal byggingarstjóri, samkvæmt 3. mgr. 44. gr. laganna, áður en byggingarframkvæmir hefjast undirrita yfirlýsingu um ábyrgð sína og tilkynna byggingarfulltrúa nöfn iðnmeistara. Er byggingarstjóri samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laganna skyldur til að hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu er gildi að minnsta kosti fimm ár frá lokum þeirra framkvæmda er hann stýrði.

Ákvæði laga nr. 73/1997 um byggingarstjóra leystu af hólmi ákvæði V. kafla byggingarlaga nr. 54/1978, en með þeim voru fyrst í lög leidd ákvæði um byggingarstjóra. Samkvæmt 16. gr. þeirra laga var heimilt „að hafa einn ábyrgan aðila“ við gerð hvers mannvirkis er nefndist byggingarstjóri. Sagði í athugasemdum frumvarps um þetta ákvæði að byggingarstjóri væri ábyrgur gagnvart húsbyggjanda og byggingaryfirvöldum og yrði tengiliður allra iðnmeistara, sem störfuðu við framkvæmdina. Ákvæði núgildandi laga má um sumt rekja til byggingarlaganna frá 1978, til dæmis varðandi verksvið hans. Önnur ákvæði núgildandi laga voru nýmæli þar á meðal að skylt væri að hafa byggingarstjóra við stjórn framkvæmda hvers mannvirkis og að hann skyldi hafa ábyrgðartryggingu. Athugasemdir með frumvarpi því sem síðar varð að lögum nr. 73/1997 eru ekki margorðar um tilganginn með breytingunum. Þar segir þó að með þeim séu hertar til muna reglur um byggingarstjórn.

Þegar framangreind ákvæði skipulags- og byggingarlaga eru virt og litið til forsögu þeirra og tilgangs verður að telja að með þeim séu lagðar skyldur á byggingarstjóra til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum þeim sem hann stýrir, þar á meðal með því að iðnmeistarar þeir sem að verkinu koma fyrir hans atbeina sinni sínum skyldum og að framkvæmdin sé með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Vanræki byggingarstjóri þessa umsjónar- og eftirlitsskyldu sína með saknæmum hætti getur hann orðið skaðabótaskyldur gagnvart eiganda mannvirkis vegna tjóns sem af því hlýst.

Í matsgerð hinna dómkvöddu manna kemur fram í kaflanum um vettvangsskoðun að í ljós hafi komið að margt hafi farið úrskeiðis. Oft verði „einhver áföll í uppslætti sem þessum en ekki svo víðtæk sem í þessu verki.“ Þetta sé hægt að lagfæra með auknu ákasti í múr og múrbroti. Þá segir að skekkja í gluggum sé víða mjög mikil, þannig að saga þurfi þá lausa og festa að nýju. Múrvinna að utan sé mikið vandmál því skekkjur séu miklar. Ljóst er af þessari lýsingu að gallar á uppslætti hússins að Hraunási 10-12 voru mun meiri en eðlilegt eða venjulegt getur talist og að því fari fjarri að við framkvæmdina hafi verið gætt fullnægjandi faglegra vinnubragða. Verður að virða það byggingarstjóra til vanrækslu að hafa látið slík vinnubrögð viðgangast og er hann því ábyrgur gagnvart stefnda vegna þess tjóns sem af hlaust. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda, S-kk-þgf S-kk-þgf, 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.