868/2016

Í málinu deildu K ehf. og L hf. um rétt þess fyrrnefnda til vaxta af inneign vegna endurútreiknings á fimm kaupleigusamningum félagsins. Óumdeilt var að umræddir samningar höfðu falið í sér lán bundin ólögmætri gengistryggingu og höfðu þeir tvívegis verið endurútreiknaðir af þeim sökum, fyrst á árinu 2011 og aftur á árinu 2015. Hafði inneign K ehf. vegna síðari endurútreikningsins verið greidd út til félagsins strax í kjölfar þess að hann fór fram, en inneign félagsins vegna fyrri útreikningsins var ekki greidd fyrr en á árinu 2015. Gerði K ehf. aðallega kröfu um dráttarvexti samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeim fjárhæðum er um ræddi, en til vara krafðist félagið vaxta samkvæmt 8. gr. sömu laga. Héraðsdómur féllst á að K ehf. ætti rétt á dráttarvöxtum af þeirri greiðslu sem fórst fyrir að greiða félaginu eftir endurútreikninginn 2011. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að L hf. hefði lýst því að við endurútreikning slíkra lána hefði hann viðhaft það verklag að tilkynna þegar í stað um útreikninginn og greiða á sama tíma út inneign lántaka. Samkvæmt því hefði bankinn sjálfur litið svo á að honum bæri að hafa frumkvæði að því að endurreikna lán K ehf., tilkynna félaginu um útreikninginn og greiða því fjárhæðina án sérstakrar kröfu þess þar um. Var talið að jafna mætti þeirri aðstöðu við þá sem greindi í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 og var niðurstaða héraðsdóms um rétt K ehf. til dráttarvaxta af hinni vangoldnu greiðslu því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2016. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda um að sér verði gert að greiða stefnda 2.627.934 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. janúar 2011 til 31. mars sama ár, en af 12.108.582 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 16. nóvember 2015 að fjárhæð 12.108.582 krónur. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður á báðum dómstigum.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi gerði stefndi á árunum 2005 til 2007 fimm kaupleigusamninga við SP Fjármögnun hf. vegna kaupa hans á bifreiðum og tækjum við rekstur sinn. Ekki er deilt um að samningarnir hafi falið í sér lán bundin ólögmætri gengistryggingu. Var bú stefnda tekið til gjaldþrotaskipta 10. júní 2010 og á grundvelli samninganna lýsti SP Fjármögnun hf. kröfum að fjárhæð 41.156.887 krónur í búið. SP Fjármögnun hf. mun í kjölfarið hafa sameinast áfrýjanda. Skiptum lauk á búi stefnda 3. maí 2011 samkvæmt 1. mgr. 155. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. án þess að greiðsla fengist upp í lýstar kröfur.

Hinn 5. nóvember 2014 sendi lögmaður sá sem verið hafði skiptastjóri í þrotabúi stefnda bréf til áfrýjanda þar sem hann óskaði eftir að upplýsingar yrðu veittar um stöðu og uppgjör vegna framangreindra lána og 12. mars 2015 tilkynnti hann héraðsdómi að skiptin hafi verið tekin upp á ný með vísan til 164. gr. laga nr. 21/1991, sökum þess að í ljós hafi komið að búið ætti kröfu á hendur áfrýjanda þótt fjárhæð hennar lægi ekki enn fyrir. Áfrýjandi sendi skiptastjóra bréf 26. mars 2015 þar sem fram kom að í kjölfar dóms Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011 hefðu lán SP Fjármögnunar hf. til stefnda verið endurreiknuð. Við útreikning á eftirstöðvum þeirra hefði verið miðað við lægstu óverðtryggðu vexti sem Seðlabanki Íslands birti eftir 10. gr. laga nr. 38/2001. Að gengnum dómum Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 og 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 um gildi fullnaðarkvittana hafi áfrýjandi á hinn bóginn leiðrétt endurútreikninginn þannig að stefnda bæri endurgreiðsla að fjárhæð 12.540.451 króna og yrði sú fjárhæð lögð inn á tilgreindan reikning hjá bankanum.

Eftir frekari fyrirspurnir og bréfasamskipti sendi áfrýjandi skiptastjóra bréf 16. nóvember 2015 með eftirfarandi lýsingu á atvikum: „SP-Fjármögnun reiknaði lánasamninga félagsins með vöxtum Seðlabanka í janúar og mars 2011 í kjölfar niðurstöðu dóma Hæstaréttar 2010 og í samræmi við ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001. SP-Fjármögnun sameinaðist síðan Landsbankanum 06.10.2011. Þann 26.03.2015 leiðrétti Landsbankinn fyrri útreikninga SP-Fjármögnunar á grundvelli fullnaðarkvittana. Við leiðréttan endurútreikning myndaðist inneign að fjárhæð kr. 12.540.451 sem lögð var inn á reikning skiptastjóra þrotabúsins ... að beiðni hans. Við leiðréttan endurútreikning voru dregnar frá inneignir sem myndast höfðu við útreikninga SP-Fjármögnunar 2011 og Landsbankinn taldi að greiddar hefðu verið út miðað við þær skráningar sem var að finna í kerfi SP-Fjármögnunar á umræddum lánum: Kr. 6.611.923 vegna samnings ... sem sögð var greidd út 31.03.2011. Kr. 2.238.945 vegna samnings ... sem sögð var greidd út 31.03.2011. Kr. 632.780 vegna samnings ... sem sögð var greidd út 31.03.2011. Kr. 2.624.934 vegna samnings ... sem sögð var greidd út 31.01.2011. Samtals kr. 12.108.582. Við nánari skoðun á útreikningum SP-Fjármögnunar og útborgunum í kjölfarið, hefur komið í ljós að inneign sem myndaðist við útreikninginn á lánum þrotabúsins 2011, var ekki greidd út. Kraninn ehf. var úrskurðaður gjaldþrota 10.06.2010. Félagið var því undir skiptum þegar SP-Fjármögnun leiðrétti lánin. Vegna mistaka SP-Fjármögnunar var inneignin ekki greidd út. Skiptum á þrotabúinu lauk 03.05.2011. Þann 12.03.2015 ákvað skiptastjóri þrotabúsins að taka skiptin upp með vísan til 164. gr. laga nr. 21/1991. Mistökin eru nú leiðrétt og vangreidd inneign að fjárhæð kr. 12.108.582 verður lögð inn á reikning skiptastjóra þrotabúsins hjá Landsbankanum ... Með vísan til dóms Hæstaréttar nr. 544/2013 mun Landsbankinn ekki reikna vexti á inneignina. Beðist er velvirðingar á mistökunum.“

Stefndi höfðaði mál þetta 23. febrúar 2016 og gerði þá kröfu aðallega að sér yrðu greiddir dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeim fjárhæðum sem honum bar samkvæmt endurútreikningum á fyrrgreindum lánum frá viðmiðunardagsetningum þeirra útreikninga en til vara vextir af sömu fjárhæðum samkvæmt 8. gr. sömu laga. Þá gerði stefndi jafnframt kröfu um greiðslu tiltekinna skaðabóta meðal annars vegna skila á þeim bifreiðum og tækjum sem framangreindir samningar tóku til. Héraðsdómur féllst á kröfur stefnda með þeim hætti sem þar greinir og hefur áfrýjandi unað niðurstöðu héraðsdóms um kröfu stefnda til skaðabóta. Lýtur áfrýjun því einungis að aðal- og varakröfu stefnda um vexti og málskostnað.

II

Málsaðilar deila um hvort þrotabúi stefnda hafi borist tilkynning um leiðréttingar þær sem áfrýjandi gerði 31. janúar og 31. mars 2011 og getið var um í framangreindu bréfi 16. nóvember 2015. Áfrýjandi hefur lýst því að við endurútreikning lána vegna ólögmætrar gengistryggingar hafi hann viðhaft það verklag að tilkynna þegar í stað um útreikninginn og greiða á sama tíma út inneign lántaka. Samkvæmt þessu hefði stefndi, auk bréfsins 16. nóvember 2015, átt að fá að minnsta kosti tvisvar sinnum tilkynningu um endurútreikning umræddra lána, eða 31. janúar 2011 og 31. mars sama ár. Skiptastjóri í þrotabúi stefnda gaf skýrslu fyrir dómi og kvað búinu ekki hafa borist tilkynningar um inneign hjá áfrýjanda vegna útreikninga á árinu 2011. Lauk því skiptum á búi stefnda 3. maí það ár án þess að upplýsingar lægju fyrir um endurútreikninga á umræddum lánum. Þegar litið er til þess og þeirrar staðreyndar að greiðsla fór ekki fram á þeim tíma sem venja var til samkvæmt yfirlýsingu áfrýjanda þar um verður við það miðað að þrotabúið hafi ekki fengið tilkynningar um að því stæði til reiðu greiðsla samkvæmt endurútreikningi lánanna.

Samkvæmt þessu leit áfrýjandi sjálfur svo á að honum bæri að hafa frumkvæði að því að endurreikna lán stefnda, tilkynna honum um útreikninginn og greiða stefnda fjárhæðina í samræmi við það án sérstakrar kröfu hans þar um. Má af þeim sökum jafna þessari aðstöðu við þá sem greinir í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Með vísan til 10. gr., sbr. 28. gr., laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er krafa stefnda ófyrnd.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur á þann hátt sem greinir í dómsorði, en fyrir Hæstarétti voru aðilar sammála um að skilja bæri niðurstöðu héraðsdóms á þann hátt sem hér um ræðir.

Áfrýjandi verður dæmdur til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., greiði stefnda, Krananum ehf., 12.108.582 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.624.934 krónum frá 31. janúar 2011 til 31. mars sama ár, en af 12.108.582 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 16. nóvember 2015 að fjárhæð 12.108.582 krónur.

Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Áfrýjandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.