53/2002

A kvaðst hafa orðið fyrir meiðslum við vinnu sína í verksmiðju O ehf. Var O ehf. kunnugt um þessa staðhæfingu hennar, en lét undir höfuð leggjast að hlutast til um rannsókn á atvikum fyrr en vátryggingafélagið T hf. óskaði eftir því og var þá liðið á fjórða ár frá því þau gerðust. Af þessum sökum varð að leggja til grundvallar frásögn A um aðbúnað og verklag á vinnustaðnum, hvernig hún stóð að verki þegar hún meiddist og að meiðslin hafi hún hlotið við vinnu hjá O hf. Þrátt fyrir þetta þótti ekki verða fram hjá því litið að verk A var einfalt og að ekki hefði verið tilefni til að veita henni sérstakar leiðbeiningar um það. Þá þótti og sýnt að hún hefði getað borið sig öðru vísi að við verkið. Þótti A samkvæmt þessu ekki hafa sýnt nægilega fram á að O ehf. gæti borið skaðabótaábyrgð gagnvart henni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf og A-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. febrúar 2002. Hún krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.383.767 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 31. janúar 1995 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni var veitt fyrir héraðsdómi.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður.

Tryggingamiðstöðinni hf. er stefnt til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi, sem er fædd 1976, kveðst hafa orðið fyrir meiðslum í lok janúar 1995 við vinnu í niðursuðuverksmiðju stefnda, en þar mun hún þá hafa starfað í tæpa þrjá mánuði. Fékkst hún í umrætt sinn við að skera niður gulrófur í vél. Úr vélinni féllu rófubitar ofan í kassa, en þegar hann fylltist hverju sinni bar áfrýjandi hann að sérstöku keri til að tæma hann. Eins og málið liggur fyrir virðist áfrýjandi hafa fengist við þetta á annan vinnudag þegar hún kvaðst hafa orðið fyrir því undir lok síðari dagsins að lyfta kassanum upp til að tæma úr honum, en við það hafi hún skyndilega fengið sáran verk í vinstri öxl og niður í handlegg. Hafi hún misst mátt í handleggnum og kassinn fallið niður. Hún hafi þó harkað af sér og unnið til loka dagsins án þess að greina yfirmönnum frá þessu atviki, enda fljótlega fengið aftur mátt í handlegginn. Kveðst hún hafa átt erfitt með svefn næstu nótt vegna sársauka í öxlinni, en mætt allt að einu til vinnu morguninn eftir. Henni hafi þá verið fengið léttara starf en endranær, en orðið að hverfa frá vinnu út af þrautum. Hafi hún sagt nafngreindum verkstjóra frá meiðslum sínum og hann bent henni á að leita til trúnaðarlæknis stefnda. Ekki hafi henni tekist að fá viðtal við þann lækni og hún því leitað til heimilislæknis síns, sem hún hafi fengið tíma hjá 3. febrúar 1995. Síðastnefndi læknirinn hafi látið henni í té vottorð vegna fjarvista frá vinnu. Það vottorð liggur fyrir í málinu og er þar staðfest að áfrýjandi hafi verið óvinnufær frá 1. til 3. febrúar 1995 vegna vinnuslyss. Áfrýjandi segist hafa skilað þessu vottorði til stefnda, en ekki náð sér á næstu dögum og því verið áfram frá vinnu. Verkstjóri hjá stefnda hafi skömmu síðar átt símtal við hana og sagt henni upp störfum.

Í gögnum málsins kemur fram að nokkur samskipti urðu milli heimilislæknis áfrýjanda og trúnaðarlæknis stefnda í framhaldi af vottorði þess fyrrnefnda 3. febrúar 1995. Meðal annars ritaði trúnaðarlæknirinn bréf til hans 17. febrúar 1995, þar sem fram kom að trúnaðarlæknirinn gæti ekki fallist á að áfrýjandi hafi orðið fyrir vinnuslysi. Greindi þar frá því að áfrýjandi hafi hringt til trúnaðarlæknisins 1. sama mánaðar og tilkynnt um veikindi, en hvorki „minnst á það einu orði né ýjað að því“ að um vinnuslys hafi verið að ræða.

Lögmaður áfrýjanda ritaði stefnda bréf 15. ágúst 1996, þar sem fram kom að hann gætti hagsmuna hennar vegna vinnuslyss hjá stefnda 30. janúar 1995. Áfrýjandi leitaði til örorkunefndar 14. maí 1998 til að fá metna varanlega örorku sína og varanlegan miska vegna þessa atviks. Virðist þetta hafa orðið tilefni þess að réttargæslustefndi hlutaðist til um að lögreglan tæki skýrslur síðari hluta árs 1998 af áfrýjanda, verkstjóra hennar hjá stefnda og tveimur samverkamönnum. Í álitsgerð örorkunefndar 29. júní 1999 var komist að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka áfrýjanda vegna meiðsla, sem hún rakti til vinnuslyss hjá stefnda, væri 10%, en varanlegur miski 12%. Eftir að álitsgerð þessi lá fyrir urðu nokkur bréfaskipti í ágúst og september 1999 milli lögmanns áfrýjanda og réttargæslustefnda, þar sem deilt var um skaðabótaskyldu vegna þessara meiðsla. Töluleg krafa um bætur virðist á hinn bóginn fyrst hafa verið sett fram af áfrýjanda þegar hún höfðaði mál þetta 12. júní 2001.

II.

Í málinu liggur fyrir bréfleg frásögn áfrýjanda, sem dagsett er 13. mars 1996, um atvik að fyrrgreindum meiðslum hennar, en ekki kemur þar fram að hverjum frásögninni var beint eða af hvaða tilefni hún var rituð. Segir þar að áfrýjandi hafi eftir hádegi 30. janúar 1995 orðið fyrir vinnuslysi í starfi hjá stefnda. Hafi þetta gerst þannig að hún hafi verið að losa úr kassa, sem í voru rófubitar, en hann hafi verið um 20 til 30 kg að þyngd. Við þetta „gerðist eitthvað í vinstri handlegg og öxl, sem leiddi til þess að ég varð alveg máttvana í handleggnum.“ Hún hafi samt haldið áfram að vinna þennan dag, en notið aðstoðar vinnufélaga við að lyfta kassanum eftir þetta.

Í bréfi, sem áfrýjandi ritaði 6. mars 1997 til lögmanns síns, sagði meðal annars eftirfarandi: „Slysið skeði um kl. 15:30. Þetta var þannig að ég tek rófur og hakka þær í vél og rófuteningar lenda ofan í gráan aflangan fiskikassa sem er ca. 10 cm fyrir ofan gólfhæð. Ég tók kassann og var að losa hann í kar sem var ca. 2 metra í burtu, ég lyfti kassanum upp og fékk þá skyndilegan verk frá öxl og niður í handlegg. Við þetta varð handleggurinn algjörlega máttlaus og ég missti þar af leiðandi kassann ofan í rófukarið. Þessi kassi hefur ábyggilega verið í kringum 20 kíló, og ég varð að losa hann í hvert skipti sem ég var búin að fylla hann. Ég tel að það hafi tekið um 5 mínútur að fylla kassann.“

Í lögregluskýrslu, sem tekin var af áfrýjanda 15. júlí 1998, kvaðst hún hafa meiðst við vinnu hjá stefnda á þriðjudegi í lok janúar 1995. Hún hafi þá unnið við að tæma plastkassa, sem í voru rófubitar. Hún hafi þurft að lyfta kössunum nánast frá gólfi og upp í „töluverða hæð“ til að tæma úr þeim í stórt ker. Hafi hún verið hafa meiðst við vinnu hjá stefnda á þriðjudegi í lok janúar 1995. Hún hafi þá búin að vinna við þetta frá mánudeginum á undan, en um kl. 15.30 á þriðjudeginum hafi vinstri handleggur hennar „fallið niður og orðið alveg máttlaus.“ Eftir smá stund hafi hún fengið máttinn aftur, en minni en áður var.

Í skýrslu, sem áfrýjandi gaf við aðalmeðferð málsins í héraði, lýsti hún aðstæðum við umrædda vinnu sína þannig að hún hafi sett gulrófur í vél, þar sem þær hafi verið skornar í teninga og þeir síðan fallið ofan í fiskkassa. Hann hafi verið 12 til 15 cm hár og um einn metri að lengd, en engar höldur á honum. Hafi 20 til 30 kg, jafnvel 35 kg af þessum teningum verið látin fara í kassann hverju sinni, sem hafi tekið um fimm mínútur, og hann síðan verið tæmdur. Sjálf hafi hún þó getað ráðið hversu mikið var látið í hann. Hann hafi staðið á bakka, sem hafi verið í um 20 cm hæð frá gólfi. Þaðan hafi hún tekið kassann þegar hann var orðinn fullur og borið um tvo til þrjá metra að 70 til 80 cm háu keri, þar sem hún hvolfdi úr honum. Sagðist hún hafa lyft öðrum enda kassans „alveg yfir höfuðið“ þegar hún losaði úr honum í kerið. Þetta hafi hún gert ein síns liðs og aldrei verið bent á að leita sér aðstoðar, en þegar hún sinnti ekki þessu verki sjálf hafi hún þó á fyrri stigum séð að stundum hafi tveir í sameiningu lyft kassanum upp til tæmingar. Áður en hún hófst handa við þetta verk hafi hún engar leiðbeiningar fengið eða tilsögn og engin hjálpartæki verið á vinnustaðnum. Vinnubrögð hennar hafi verið þau sömu og hún sá aðra beita á undan sér. Henni hafi ekki fundist of mikið á sig lagt með þessu verki, en það „var kannski ekki rétt farið að þessu.“

III.

Eins og áður greinir aflaði áfrýjandi sér vottorðs heimilislæknis 3. febrúar 1995 vegna fjarvista frá störfum hjá stefnda. Í því vottorði kom skýrlega fram að læknirinn teldi áfrýjanda með öllu óvinnufæra frá 1. til 3. þess mánaðar og væri það vegna vinnuslyss. Ljóst er að þetta vottorð barst stefnda, enda varð það tilefni til áðurgreinds bréfs trúnaðarlæknis hans 17. febrúar 1995 til heimilislæknisins. Þótt stefndi kunni að hafa verið ósammála því að áfrýjandi geti hafa meiðst í vinnuslysi, fær það engu breytt um að honum var kunnugt um staðhæfingu hennar þess efnis. Þrátt fyrir þetta lét stefndi undir höfuð leggjast að hlutast til um rannsókn á atvikum að meiðslum áfrýjanda og var ekkert hafst að í því efni fyrr en réttargæslustefndi óskaði eftir lögreglurannsókn þegar liðið var á fjórða ár frá því að þau gerðust. Með þessu var farið á mis við að afla haldbetri gagna en nú liggja fyrir um aðstæður á vinnustaðnum og vinnubrögð, sem þar var beitt, svo og að ganga úr skugga um hvort aðrir en þeir, sem áður er getið, gætu borið um atvik málsins. Af þessum sökum verður að leggja til grundvallar fyrrgreinda frásögn áfrýjanda um aðbúnað og verklag á vinnustaðnum, hvernig hún stóð að verki þegar hún varð fyrir meiðslum og að þau hafi hún hlotið við vinnu hjá stefnda.

Þrátt fyrir það, sem að framan segir, verður ekki litið fram hjá því að verkið, sem áfrýjandi fékkst við, var einfalt. Eins og hún hefur sjálf lýst framkvæmd verksins var ekki tilefni til að veita henni sérstakar leiðbeiningar umfram það, sem ætlast mátti til að henni væri ljóst af almennri starfsreynslu sinni hjá stefnda og af því að hafa fylgst með öðrum við umrædda vinnu. Áfrýjandi skýrði svo sem áður segir frá því fyrir dómi að henni hafi verið kunnugt um að aðrir, sem fengust við þetta verk á undan henni, hafi stundum leitað aðstoðar samstarfsmanna til að tæma úr fyrrnefndum kassa ofan í ker. Jafnframt kvaðst hún hafa sjálf getað nokkru ráðið um hversu mikið var látið safnast í kassann áður en losað var úr honumsem fengust við þetta verk á undan henni, hafi stundum leitað aðstoðar samstarfsmanna til að tæma úr fyrrnefndum kassa ofan í ker. Jafnframt kvaðst hún hafa sjálf getað nokkru ráðið um hversu mikið var látið s. Þegar þessa er gætt verður ekki fallist á með áfrýjanda að sýnt hafi verið nægilega fram á að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð gagnvart henni vegna þeirra meiðsla, sem hún hlaut við störf hjá honum. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Rétt er að aðilar beri hvort sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.