128/2008

Þ sótti um skaðabætur vegna líkamstjóns sem hún hlaut í umferðarslysi 30. september 1998 sem leiddi til þess að hún varð að láta af starfi flugumferðarstjóra. V greiddi henni bætur á grundvelli yfirmatsgerðar sem ákvað varanlega miska hennar 35% og varanlega örorku 40%. Deilt var um hvort tjónið væri þar með að fullu bætt en Þ taldi sig hafa sýnt fram á að raunverulegt tjón hennar væri meira, bæði hvað varðaði missi vinnutekna vegna varanlegrar örorku og skert lífeyrisréttindi. Með vísan til útreikninga tryggingastærðfræðings taldi Þ sig hafa sýnt fram á að reglur skaðabótalaganna sem giltu á tjónsdegi hefðu ekki uppfyllt það markmið að hún fengi tjón sitt að fullu bætt samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til Hæstaréttardóms nr. 311/1997 þar sem lagt var til grundvallar að reglur skaðabótalaga mæltu fyrir um hvernig bætur fyrir tjón skyldu reiknaðar og taldist það fullar bætur í samræmi við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Reglur skaðabótalaganna væru hlutlægar og óumdeilt væri að V hefði bætt tjón hennar samkvæmt ákvæðum laganna eins og þau voru á slysdegi. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna V og B af aðalkröfu Þ. Varakrafa Þ byggði á því að við ákvörðun skaðabóta fyrir varanlega örorku hefði átt að reikna henni hærra hlutfall framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð en þau 6% sem V hefði lagt til grundvallar. Þ taldi að viðmiðið hefði átt að vera 22,9%. Talið var að útreikningar Þ á varakröfu hefðu ekki með réttu sýnt hvert hefði getað hafa verið jafngildi framlags vinnuveitanda hennar í starfi flugumferðarstjóra á þeim tíma er slysið varð. Var varakrafa Þ af þeim sökum talin vanreifuð og var þeim þætti málsins vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. mars 2008. Hún krefst þess aðallega að stefndu verði dæmdir til að greiða sér 30.966.218 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 30. september 1998 til 29. mars 2006 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndu verði dæmdir til að greiða 3.102.643 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 30. september 1998 til 12. júní 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og að áfrýjandi greiði þeim málskostnað fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi sækir í málinu skaðabætur vegna líkamstjóns sem hún hlaut í umferðarslysi 30. september 1998. Slysið leiddi til þess að hún varð að láta af starfi flugumferðarstjóra. Í yfirmatsgerð var varanlegur miski hennar talinn 35% og varanleg örorka 40%. Á grundvelli þess hefur stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greitt henni bætur í samræmi við reglur skaðabótalaga, eins og þær voru á tjónsdegi. Deilt er um hvort tjónið sé þar með að fullu bætt. Telur áfrýjandi sig hafa sýnt fram á það að raunverulegt tjón hennar sé meira, bæði að því er varðar missi vinnutekna vegna varanlegrar örorku og skert lífeyrisréttindi. Það sé því ekki full bætt eins og hún eigi rétt til samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar.

II

Að því er bætur fyrir varanlega örorku varðar leggur áfrýjandi til grundvallar, að við mat á örorkustigi hafi yfirmatsmenn beitt þeirri aðferð, að bera saman ævitekjur í því starfi, sem hún varð að láta af, og í hinu sem hún síðar menntaði sig til. Tryggingastærðfræðingur hafi síðan reiknað út fjártjón hennar á sömu forsendum. Hún bendir jafnframt á að fjárhæð tjóns hennar hefði orðið svipað ef notaður hefði verið margfeldisstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga, eins og henni var breytt með 5. gr. laga nr. 37/1999, sem tók gildi 1. maí 1999. Þetta sýni að reglur skaðabótalaga sem giltu á tjónsdegi hafi ekki uppfyllt það markmið að hún fengi tjón sitt að fullu bætt. Krafa hennar byggi ekki á því, að horfið sé til þeirra útreikningsaðferða sem beitt var fyrir gildistöku skaðabótalaga, heldur hafi verið um að ræða galla á viðmiðum laganna og sé þess krafist að tekið sé tillit til þessa.

Stefndu mótmæla framangreindum málsástæðum áfrýjanda og telja hana byggja kröfur sínar á öðrum grundvelli en lagður sé með skaðabótalögum. Útreikningsaðferðir og forsendur tryggingastærðfræðingsins séu meira í ætt við þær sem stuðst hafi verið við fyrir gildistöku skaðabótalaga og séu ekki í samræmi við gildandi reglur. Fullar bætur séu þær bætur sem ákveðnar séu eftir reglum skaðabótalaga. Þannig hafi verið reiknaðar þær fjárhæðir sem áfrýjanda hafi verið greiddar og eigi hún ekki lögvarinn rétt til frekari bóta.

III

Með skaðabótalögum voru fyrst lögfestar almennar reglur um bætur fyrir líkamstjón. Tilgangur laganna var meðal annars að móta skýrar reglur, draga úr vafa og ósamræmi og greiða fyrir málsmeðferð. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 311/1997, sem birtur er í dómasafni réttarins 1998 bls. 1976 og vísað er til í héraðsdómi, var því hafnað að þágildandi ákvæði skaðabótalaga leiddu til skerðingar á aflahæfi tjónþola þannig að andstætt væri 72. gr. stjórnarskrárinnar. Reglur skaðabótalaga eru hlutlægar og ráðast bætur því ekki af þáttum eins og til dæmis einstaklingsbundnu starfsvali. Óumdeilt er að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hefur bætt tjón áfrýjanda samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga eins og þau voru á slysdegi, þar með talið vegna varanlegrar örorku sem bætt hefur verið að fullu eins og lögmælt er. Um þá aðferð sem beitt er við útreikning aðalkröfu áfrýjanda vegna iðgjaldahluta atvinnurekanda í lífeyrissjóð gildir það sama að hún samræmist ekki ákvæðum skaðabótalaga. Er því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna stefndu af aðalkröfu áfrýjanda.

IV

Varakrafa áfrýjanda byggir á því að við ákvörðun skaðabóta fyrir varanlega örorku beri að reikna henni hærra hlutfall framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð en þau 6% sem stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. lagði til grundvallar við útreikning tjónsins. Áfrýjandi telur að þetta viðmið eigi að vera 22,9%, en fyrir slysið hafi hún átt aðild að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og sé sá háttur hafður þar á, að ekki sé greitt mánaðarlegt framlag vinnuveitenda heldur gildi svokölluð eftirmannsregla. Áfrýjandi fékk mat dómkvadds manns á eingreiðsluverðmæti mismunar á lífeyrisréttindum flugumferðarstjóra annars vegar og hins vegar sérfræðings á tölvusviði miðað til ákveðnar ævitekjur í hvoru tilviki fyrir sig. Var niðurstaða þessa mats 15. nóvember 2005 lögð til grundvallar í aðalkröfu. Áfrýjandi fór þess á leit við sama matsmann 9. október 2007 að hann reiknaði hvert mótframlag atvinnurekanda þyrfti að vera í prósentum talið til lífeyrissjóðs til að „tryggja ... samsvarandi réttindi og hún hefði notið í B deild LSR ef hún hefði starfað sem flugumferðarstjóri út starfsævina.“ Niðurstaða þessa útreiknings, að gefnum þeim forsendum að áfrýjandi sjálf greiddi „4% í aldursháða réttindadeild í almennum lífeyrissjóði og að greitt sé iðgjald af 21,5% hærri launum þangað en hefði verið gert í B deild LSR“, var að „framlag launagreiðanda hefði þurft að vera 22,9%.“ Með þessu telur áfrýjandi sýnt að við útreikning skaðabóta til hennar vegna varanlegrar örorku beri að leggja til grundvallar að iðgjaldahluti atvinnurekanda í lífeyrissjóð vegna hennar hefði orðið 22,9%, en ekki 6% eins og miðað hafi verið við í uppgjöri skaðabóta frá stefndu. Sé tjón hennar af þessum sökum vanbætt sem nemur 3.102.643 krónum.

V

Óumdeilt er að eftir reglum skaðabótalaga, eins og þau voru þegar áfrýjandi varð fyrir líkamstjóni, skyldi við útreikning á missi framtíðartekna telja með framlag atvinnurekanda til lífeyrissjóðs tjónþola, þótt þetta hafi ekki verið tekið berum orðum fram í lögunum. Voru öll tvímæli þar um síðar tekin af með breytingu á 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem gerð var með 6. gr. laga nr. 37/1999. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 264/2004, sem birtur er í dómasafni réttarins 2004 bls. 5049, var því jafnframt slegið föstu að tjónþoli ætti rétt á því að miðað sé við raunverulegt framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð á þeim tíma sem tjón verður. Þótt áfrýjandi byggi varakröfu sína á þeirri forsendu sýnir útreikningur á varakröfu hennar ekki með réttu hvert gæti hafa verið jafngildi framlags vinnuveitanda hennar í starfi flugumferðarstjóra til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins á þeim tíma sem tjón varð. Er varakrafa hennar vanreifuð af þessum ástæðum. Með því að ekki er útilokað að úr þessu megi bæta er rétt að vísa þessum þætti málsins frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Varakröfu áfrýjanda, Þ-kvk-ef H-kvk-ef, um greiðslu á 3.102.643 krónum er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti skal hinn áfrýjaði dómur vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.