31/2017

B hf. höfðaði mál á hendur S hf. til heimtu skaðabóta vegna galla á nánar tilgreindum framkvæmdum við fasteign sem hann eignaðist árið 2005. Á hafði verið byggingarstjóri framkvæmdanna frá árinu 2006 fram í maí 2008 og hafði S hf. veitt honum starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra vegna starfa hans. S hf. reisti sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa B hf., sem sett var fram í október 2013, hefði verið höfð uppi eftir að fimm ára gildistíma ábyrgðartryggingar samkvæmt 3. mgr. 51. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 lauk. B hf. taldi á hinn bóginn að miða yrði upphaf frestsins við þann dag sem nýr byggingarstjóri var skráður á verkið í nóvember 2008. Ekki væri unnt að miða við að Á hefði verið laus undan skyldum sínum sem byggingarstjóri fyrr en annar hefði verið skráður á verkið í hans stað líkt og kveðið væri á um í 5. mgr. 51. gr. sömu laga. Í héraði var sakarefni málsins skipt og því einungis tekin afstaða til þess fyrir Hæstarétti hvort krafa B hf. væri fallin niður fyrir fyrningu eða tómlæti. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að Á hefði óskað eftir stöðuúttekt á framkvæmdunum í lok apríl 2008 og gefið út yfirlýsingu um verklok sama dag. Með tilkynningu í lok maí 2008 hefði Á óskað eftir því við byggingarfulltrúa að framkvæmdir yrðu stöðvaðar þar til nýr byggingarstjóri hefði verið skráður á verkið en í tilkynningu kom einnig fram að Á hefði látið af störfum sem byggingarstjóri 15. sama mánaðar. Undir tilkynninguna rituðu bæði Á og verktaki framkvæmdanna. Hefði það því ekki verið á ábyrgð Á að hlutast til um að fá nýjan byggingarstjóra og þá hefði Á heldur ekki borið ábyrgð á því að framkvæmdir væru ekki stöðvaðar eins og skylt var. Var því upphaf fimm ára frestsins miðað við 15. maí 2008 og niðurstaða héraðsdóms um sýknu G hf. staðfest. Með þessari niðurstöðu hefði því verið slegið föstu að ábyrgð S hf. væri niður fallin og hefði því verið óþarfi að taka jafnframt afstöðu til þess hvort krafan hefði fallið niður samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og A-kvk-nf J-kvk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. janúar 2017. Hann krefst þess að hafnað verði að krafa áfrýjanda sé fallin niður vegna fyrningar eða tómlætis. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi og Þyrping hf., sem síðar fékk nafnið Landey hf., gerðu með sér samkomulag á árinu 2005, sem einkum fólst í því að áfrýjandi seldi Þyrpingu hf. iðnaðarhúsnæði í Borgarnesi ásamt tilheyrandi iðnaðar- og athafnalóð og nokkrar fasteignir við Sefgarða og Bygggarða á Seltjarnarnesi fyrir samtals 440.000.000 krónur. Kaupverðið skyldi að hluta greitt með peningum en að mestu leyti með fasteign að Völuteigi 31 í Mosfellsbæ ásamt lóðarréttindum, viðbót við þá lóð og nýbyggingu á lóðinni, sem varð Völuteigur 31 A, og Þyrping hf. skuldbatt sig til þess að reisa og ljúka svo frágangi lóðarinnar. Framkvæmdum mun að mestu hafa verið lokið á fyrri hluta árs 2008. Byggingarstjóri við framkvæmdina var Á-kk-nf I-kk-nf, verkfræðingur, og var sú skipan samþykkt af byggingaryfirvöldum í Mosfellsbæ 4. maí 2006. Byggingarstjórinn óskaði 29. apríl 2008 eftir lokaúttekt á Völuteigi 31 A og gaf út yfirlýsingu um verklok sama dag. Sú úttekt fór ekki fram en fyrir liggur vottorð um stöðuúttekt 15. maí 2008 þar sem gerðar voru þær athugasemdir að eftirtalin fjögur atriði vantaði: ,,Vindfang á fyrstu hæð í sal. Eldhúsinnréttingu á 2 hæð. Reyklúgu í stigahúsi. Lyfuna sjálfa vantar í lyftuhús.“ Í tilkynningu sem rituð var á eyðublað byggingarfulltrúa í Mosfellsbæ óskaði byggingarstjórinn eftir því 27. maí 2008 við byggingarfulltrúann að framkvæmdir yrðu stöðvaðar þar til nýr byggingarstjóri hefði verið skráður á verkið, en í tilkynningunni kom einnig fram að Á-kk-nf I-kk-nf hefði látið af störfum sem byggingarstjóri 15. sama mánaðar. Í tilkynningunni kom einnig fram að hann myndi ljúka við reyklúgu í stigahúsi, sem athugasemd hafði verið gerð við í áðurnefndu vottorði um stöðuúttekt. Undir þessa tilkynningu ritaði byggingarstjórinn og fyrirsvarsmaður Þyrpingar hf. Tilkynningin var einnig árituð af fulltrúa sveitarfélagsins.

Annað vottorð 20. nóvember 2008 um stöðuúttekt liggur fyrir. Þar kom fram að lokið hefði verið við fimm tilgreind atriði, þar með talin þrjú þeirra sem áður var sagt ólokið. Jafnframt voru taldir upp í fimmtán liðum verkþættir sem þá voru sagðir óloknir en meðal þeirra var að lyftu vantaði. Auk þess kom fram að stillingu snjóbræðslukerfa væri ólokið og að hitastýringu, sem samkvæmt teikningu ætti að vera á snjóbræðslukerfi, vantaði.

Enn var gefið út vottorð um stöðuúttekt 28. nóvember 2008 og kom þar fram að nafngreindur maður hefði 13. sama mánaðar verið skráður ,,nýr“ byggingarstjóri ásamt iðnaðarmönnum á verkið. Í þessari úttekt voru sömu athugasemdir sem lutu að snjóbræðslukerfi og áður var getið.

Áfrýjandi taldi fjölmarga galla vera á verki því sem Þyrping hf. átti að vinna samkvæmt samkomulagi þeirra frá árinu 2005. Fékk hann dómkvaddan mann 14. júlí 2008 til að skoða og meta ætlaða galla, aðrar vanefndir og ófrágengna verkþætti og leggja mat á tjón sitt vegna þessa. Matsgerð lá fyrir í mars 2009 og höfðaði áfrýjandi mál á hendur Þyrpingu hf. í júní sama ár til heimtu skaðabóta að fjárhæð 163.721.323 krónur vegna hinna ætluðu vanefnda sem tilgreindar voru í fjölmörgum liðum. Meðal þess sem áfrýjandi krafðist skaðabóta fyrir var snjóbræðslukerfið. Af hálfu Þyrpingar hf. var höfðað gagnsakarmál og í því hafði það félag meðal annars uppi kröfu um greiðslu úr hendi áfrýjanda vegna snjóbræðslukerfisins sem var reist á því að kerfið hefði verið stækkað verulega frá því sem upphaflega var um samið og bæri áfrýjanda því að greiða verklaun fyrir það aukaverk. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem málsaðilar undu að þessu leyti, sagði að óumdeilt væri að ekki hefðu verið settar stýringar á snjóbræðslukerfið, en þær væru hluti af slíkum kerfum og var fallist á bætur vegna þess. Þá voru einnig dæmdar bætur vegna þess að frostlögur á kerfinu væri ekki fullnægjandi og frostþol þess af þeim sökum ekki nægjanlegt. Voru áfrýjanda dæmdar samtals 1.200.000 krónur í skaðabætur vegna þessara liða. Ágreiningi málsaðila, að því leyti sem um hann var dæmt að efni til, lauk með dómi Hæstaréttar 7. desember 2011 í máli nr. 690/2010.

II

Í dómsmáli því, sem áður greinir, sótti áfrýjandi Þyrpingu hf. til greiðslu skaðabóta vegna ætlaðra vanefnda á verksamningi þeirra. Það mál laut því að rétti til skaðabóta innan samninga. Áfrýjandi höfðaði það mál, sem hér er til úrlausnar, á hendur stefnda vegna skaðabótakröfu utan samninga, sem hann telur sig eiga á hendur Á-kk-þgf I-kk-þgf vegna starfa hans sem byggingarstjóra við verkframkvæmdir að Völuteig 31 og 31 A í Mosfellsbæ. Áfrýjandi telur að gallar hafi verið á snjóbræðslukerfi því sem komið var fyrir á lóðinni og reisir kröfu sína á matsgerð dómkvadds manns frá janúar 2015, en þar komst matsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að galli væri á kerfinu þar sem uppsetningu þess og frágangi væri ábótavant og ekki í samræmi við það sem hann taldi vera uppgefnar forsendur. Þá þyrfti að stilla kerfið í heild sinni, en hluti kostnaðar við það fælist í að bæta frostlegi á kerfið. Áfrýjandi beinir kröfu sinni eingöngu að stefnda, er veitti Á-kk-þgf I-kk-þgf starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra vegna þeirra starfa hans, sem hér um ræðir. Áfrýjanda var heimilt að beina kröfu sinni eingöngu að stefnda, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, enda hefur stefndi ekki gert um það kröfu að vátryggingartakanum yrði líka stefnt, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Eins og segir í héraðsdómi ákvað dómari að skipta sakarefni málsins, á þann hátt sem þar greinir. Verður, eins og málið liggur fyrir samkvæmt framansögðu, einungis tekin afstaða til þess hvort krafa áfrýjanda sé niður fallin vegna fyrningar eða tómlætis.

Ábyrgðartrygging byggingarstjóra er lögbundin, sbr. 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sem giltu á þeim tíma er atvik málsins urðu, sbr. og 33. gr. þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Samkvæmt áðurnefndri 3. mgr. 51. gr. skyldi ábyrgðartrygging byggingarstjóra gilda hið skemmsta í fimm ár frá lokum þeirra framkvæmda sem hann stýrði. Í skilmálum ábyrgðartryggingarinnar sagði meðal annars: ,,Vátryggingin tekur til ábyrgðar vegna atvika sem eiga sér stað á vátryggingartímanum og tjón hefur hlotist af. Komi afleiðingar atviks, sem tjón hefur hlotist af og gerst hefur á vátryggingartímanum, ekki í ljós fyrr en vátryggingin er fallin úr gildi, greiðir félagið samt sem áður bætur, þó með þeim takmörkunum að bætur greiðast ekki, ef afleiðingar koma í ljós 5 árum eftir lokaúttekt á mannvirki því, sem vátryggingartaki annaðist byggingarstjórn á og ábyrgð hans tekur til, sbr. 53. gr. byggingarreglugerðar“.

Stefndi reisir sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa áfrýjanda, sem hann setti fram 29. október 2013, hafi verið höfð uppi eftir að áðurnefndum fimm ára fresti lauk. Áfrýjandi telur á hinn bóginn að miða verði upphaf frestsins við þann dag sem nýr byggingarstjóri var skráður á verkið, en það var 13. nóvember 2008. Ekki sé unnt að miða við að Á-kk-nf I-kk-nf hafi verið laus undan skyldum sínum sem byggingarstjóri fyrr en annar hafi verið skráður á verkið í hans stað.

Í 5. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga sagði að ef byggingarstjóri hætti áður en verki væri lokið skyldi það tilkynnt byggingarfulltrúa. Skyldu þá byggingarframkvæmdir stöðvaðar uns nýr yrði ráðinn. Gera skyldi úttekt á þeim verkhluta sem lokið væri og skyldi bæði fyrri byggingarstjóri og sá sem við tæki undirrita hana, ef þess væri kostur, ásamt byggingarfulltrúa. Í 6. mgr. greinarinnar var síðan kveðið á um að ábyrgð nýs byggingarstjóra gagnvart byggingarnefnd takmarkaðist við þá verkþætti sem unnir væru eftir að hann byrjaði störf sín. Ákvæði sama efnis voru í 36. gr. byggingarreglugerðarinnar.

Fyrir liggur að stöðuúttekt á verkinu fór fram 15. maí 2008 að beiðni þáverandi byggingarstjóra, Á-kk-ef I-kk-ef. Undir hana var ritað af hálfu byggingarfulltrúa í Mosfellsbæ. Í tilkynningu á eyðublaði byggingarfulltrúa 27. maí 2008 kom fram að Á-kk-nf I-kk-nf hefði farið af ,,verkinu samkvæmt úttektarskýrslu á verkstöðu dags. 15. maí“ sama ár. Á eyðublaðið var jafnframt ritað að óskað væri eftir því að byggingarframkvæmdir yrðu stöðvaðar þar til nýr byggingarstjóri yrði skráður á verkið. Undir þetta rituðu bæði Á-kk-nf I-kk-nf og fulltrúi Þyrpingar hf. Samkvæmt upphafsákvæði 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga var byggingarstjóri framkvæmdastjóri byggingarframkvæmda. Hann starfaði í þágu þess sem annaðist framkvæmdirnar og hafði að lögum heimild til að gera ýmsar ráðstafanir í þágu hans, svo sem að ráða iðnmeistara. Það var á ábyrgð Þyrpingar hf. sem verktaka að hlutast til um að fá nýjan byggingarstjóra en ekki þess sem réttilega hafði tilkynnt að hann sinnti því starfi ekki lengur og hlutast til um lögbundnar ráðstafanir tengdar verklokum. Þá bar hann heldur ekki ábyrgð á því að framkvæmdir voru ekki stöðvaðar eins og skylt var. Á-kk-nf I-kk-nf bar því einungis ábyrgð á þeim byggingarframkvæmdum sem hann stýrði. Verður því upphaf fimm ára frestsins miðað við 15. maí 2008. Samkvæmt þessu, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms um þessa málsástæðu, verður hann staðfestur um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda. Með þessari niðurstöðu hefur því verið slegið föstu að ábyrgð stefnda, sem eins og áður greinir er einum stefnt í málinu, samkvæmt skilmálum starfsábyrgðartryggingar byggingarstjóra er niður fallin, jafnvel þótt grundvöllur væri fyrir kröfu áfrýjanda. Það var því óþarft að taka jafnframt afstöðu til þess, hvort krafan hefði, hvað sem öðru leið, fallið niður vegna fyrningar samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Borgarplast hf., greiði stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.