393/2015

M ehf. rak fiskvinnslu og lagði bátur S hf. félaginu til afla. Í málinu krafðist þrotabú M ehf. þess að viðurkennd yrði riftun á nánar greindum greiðslum M ehf. til S hf. og að félagið yrði gert að endurgreiða sér samanlagða fjárhæð þeirra. Talið var að þrotabúið hefði engin haldbær rök fært fyrir því að greiðslurnar hefðu verið inntar af hendi fyrr en eðlilegt var. Á hinn bóginn var fallist á að greiðslurnar hefðu skert greiðslugetu M ehf. verulega svo sem fjárhag þess hefði verið háttað og að því leyti farið í bága við 1., sbr. 2. mgr., 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Aftur á móti yrði að taka tillit til þess að S hf. hafði lagt M ehf. til fé í formi skammtímalána og fisk til vinnslu sem ekki hafði verið greitt fyrir að fullu. Voru greiðslur M ehf. taldar venjulegar eftir atvikum og var því ekki fallist á riftun þeirra með vísan til 134. gr. laga nr. 21/1991. Loks var ekki séð að greiðslurnar hefðu á ótilhlýðilegan hátt verið S hf. til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa né að öðrum skilyrðum 141. gr. sömu laga væri fullnægt svo riftun yrði viðurkennd. Var S hf. sýknað af kröfu þrotabús M ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. júní 2015. Hann krefst þess að viðurkennd verði riftun frá 14. maí 2014 á 19 nánar greindum greiðslum Marmetis ehf. til stefnda á tímabilinu frá 18. apríl 2013 til 4. nóvember sama ár samtals 90.500.000 krónur og að stefnda verði gert að greiða sér þá fjárhæð með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júní 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ágreiningslaust er að stefndi og Marmeti ehf. voru nákomnir í skilningi 5. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Bátur stefnda, Örn KE 14, landaði afla hjá Marmeti ehf., sem hóf rekstur fiskvinnslu í febrúar 2013. Félagið keypti einnig afla á fiskmarkaði fyrir vinnslu sína. Bátur stefnda landaði fyrst afla hjá Marmeti ehf. 18. febrúar 2013 og mun hafa gert það síðast um miðjan október sama ár. Stefndi gerði Marmeti ehf. reikning um mánaðamót vegna fisksölu undangengins mánaðar og kom fram á hverjum reikninganna hver gjalddagi hans væri og jafnframt eindagi, sem tilgreindur var sjö dögum eftir gjalddaga. Af gögnum málsins má sjá að Marmeti ehf. greiddi reikningana ekki á eindaga, heldur innti óreglulega af hendi hlutagreiðslur til stefnda. Þá lagði stefndi Marmeti ehf. til rekstrarfé sem hann kveður hafa verið skammtímalán til félagsins. Voru fjárhæðir þessara framlaga verulegar. Vegna vanskila Marmetis ehf. á greiðslum reikninga fyrir landaðan fisk og áðurgreindra framlaga stefnda var félagið í skuld við hann allt frá því í febrúar 2013. Sú skuld hækkaði fljótlega en samkvæmt viðskiptamannabókhaldi stefnda var skuldin í lok febrúar 9.500.789 krónur, í lok mars 40.627.900 krónur, í lok apríl 60.227.518 krónur, í lok maí 64.776.872 krónur, í lok júní 44.276.872 krónur, í lok júlí 66.576.872 krónur, í lok ágúst 82.176.872 krónur, í lok september 91.503.177 krónur, í lok október 77.656.973 krónur og loks um miðbik nóvember er viðskiptum lauk 79.156.973 krónur.

II

Krafa áfrýjanda um riftun tekur til 19 af þeim 23 greiðslum sem Marmeti ehf. innti af hendi til stefnda á tímabilinu frá janúar til nóvember 2013. Reisir hann kröfu sína bæði á því að þær greiðslur hafi verið inntar af hendi fyrr en eðlilegt var og að þær hafi skert greiðslugetu félagsins verulega. Séu greiðslurnar því riftanlegar samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. sömu greinar, þar sem um greiðslur milli nákominna var að ræða. Þá reisir hann riftunarkröfu sína einnig á 141. gr. sömu laga svo sem rakið er í héraðsdómi.

Hið gjaldþrota félag innti greiðslur sínar af hendi eftir eindaga þeirra reikninga sem um ræðir, oft löngu síðar og þá einungis með hlutagreiðslum. Ekki kom fram á greiðsluskjölum, að frátöldu einu tilviki, hvort verið væri að greiða inn á reikninga vegna fiskkaupa eða endurgreiða skammtímalán, sem stefndi kveðst sem fyrr segir hafa veitt félaginu. Þá ber einnig að líta til þess, sem að framan er lýst, að Marmeti ehf. var jafnan í verulegri skuld við stefnda og fóru innborganir félagsins aldrei á tímabilinu nærri því að greiða að marki niður skuldina. Hefur áfrýjandi engin haldbær rök fært fyrir því að greiðslurnar hafi verið inntar af hendi fyrr en eðlilegt var.

Á hinn bóginn verður fallist á að greiðslur Marmetis ehf., sem um ræðir, hafi skert greiðslugetu félagsins verulega svo sem fjárhag þess var háttað og að því leyti farið í bága við 1., sbr. 2. mgr., 134. gr. laga nr. 21/1991. Á þetta einkum við um þær greiðslur sem félagið innti af hendi til stefnda í október 2013, en er leið á þann mánuð hætti stefndi að mestu reglulegri starfsemi sinni. Síðasta löndun Arnar KE 14 hjá Marmeti ehf. mun hafa verið 13. þessa mánaðar. Aftur á móti verður að taka tillit til þess að stefndi lagði Marmeti ehf. til fé og hélt því áfram í október og byrjun nóvember þetta ár, samtals 16.500.000 krónur í þeim tveimur mánuðum. Auk þess nam reikningur vegna löndunar í september 13.726.305 krónum og í október 3.153.796 krónum eða samtals 16.880.101 krónu. Þótt sjá megi af gögnum málsins að skuld Marmetis ehf. við stefnda hafi lækkað frá 2. október úr 98.003.177 krónum í 79.156.973 krónur 16. nóvember, þegar félagið var hætt rekstri að mestu, ber að líta til þess að skuldin var 20. september þetta ár 77.776.872 krónur en hækkaði svo í byrjun október, vegna áðurnefnds reiknings fyrir landaðan fisk í september og framlaganna frá stefnda, í þær 98.003.177 krónur sem áður greinir. Af framangreindu er ljóst að skuld Marmetis ehf. við stefnda var nánast hin sama 16. nóvember 2013 og hún var 20. september sama ár.

Samkvæmt framanröktu verða greiðslur þær sem áfrýjandi krefst riftunar á taldar venjulegar eftir atvikum og verða ekki metnar sjálfstætt án tillits til reikninga frá stefnda fyrir landaðan afla báts hans og framlaga hans í formi skammtímalána til rekstrar hins gjaldþrota félags. Þótt eingöngu væri miðað við reikninga vegna landaðs afla Arnar KE 14 liggur fyrir að skuld Marmetis ehf. vegna þess, að teknu tilliti til allra greiðslna félagsins til stefnda, var um 16.000.000 krónur þegar yfir lauk. Með vísan til alls framangreinds verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna því að greiðslurnar séu riftanlegar á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991.

Þá verður hvorki talið, með vísan til þess sem áður greinir, að greiðslurnar hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa né að öðrum skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 sé fullnægt svo riftun verði viðurkennd. Skiptir máli í því sambandi að stefndi tapaði 79.156.973 krónum á viðskiptum sínum við Marmeti ehf. þá tíu mánuði sem þau stóðu og hefur sú krafa verið samþykkt sem almenn krafa í þrotabúið. Er það næst hæsta krafan í þeim flokki í kröfuröð á eftir kröfu móðurfélags Marmetis ehf., Unga ehf., sem nam 361.725.284 krónum. Samkvæmt gögnum málsins eru samþykktar almennar kröfur í þrotabúið 599.011.192 krónur auk 115.191 evru.

Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, þrotabú Marmetis ehf., greiði stefnda, Sólbakka hf., 700.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.