500/2010

S hf. höfðaði mál gegn sjóðnum J, sem starfaði samkvæmt lögum nr. 69/2003 um Póst- og fjarskiptastofnun, og krafðist greiðslu dráttarvaxta af framlagi úr sjóðnum til S hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála yrði leitt að máli skyldi að meginreglu beint að íslenska ríkinu þótt það varðaði atriði, sem heyrði undir sérstaka stofnun þess, eða sjóð, enda væri ekki mælt á annan veg í lögum eða viðkomandi stofnun eða sjóður lyti sjálfstæðri stjórn. J hefði ekki lögbundið heiti og ekki væru í lögum fyrirmæli um stjórn hans né starfsemi. J gæti því ekki átt réttindi eða borið skyldur í skilningi fyrri málsliðar 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Engu breytti þótt fjárhagur J kynni í reikningshaldi ríkisins að vera skilinn frá Póst- og fjarskiptastofnun eða að hann hefði „sjálfstætt fjárlaganúmer“ eins og S hf. hafði bent á. Eins og málatilbúnaði S hf. var háttað þótti ekki unnt að líta svo á að hann beindi málinu að íslenska ríkinu, enda hefðu varnir J meðal annars gagngert lotið að því að sýkna bæri hann vegna sérstakra aðstæðna sem vörðuðu hann. Málinu var því vísað frá héraðsdómi af sjálfsdáðum vegna brests á aðildarhæfi J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. ágúst 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 163.233.277 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2007 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 26. febrúar 2009 að fjárhæð 163.233.277 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Eins og lýst er í héraðsdómi á málið rætur að rekja til þess að áfrýjandi sótti til Póst- og fjarskiptastofnunar 14. október 2004 um framlag úr „jöfnunarsjóði vegna alþjónustu“, svo sem hann var nefndur í upphafi umsóknarinnar, en vísað var þar til 21. gr. laga 81/2003 um fjarskipti sem stoð fyrir henni. Ágreiningur reis milli áfrýjanda og Póst- og fjarskiptastofnunar um tilkall þess fyrrnefnda til framlagsins, sem ekki fékkst leyst úr fyrr en 10. október 2007 með úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála, sem starfar samkvæmt 13. gr. laga nr. 69/2003 um Póst- og fjarskiptastofnun, en þar var mælt fyrir um að kostnaður áfrýjanda vegna svokallaðrar alþjónustukvaðar á árinu 2005 væri ákveðinn 163.233.277 krónur. Með bréfi 18. febrúar 2008 krafðist áfrýjandi greiðslu þeirrar fjárhæðar frá stefnda, en til að standa undir henni hafði jöfnunargjald samkvæmt 3. mgr. 22. gr. laga nr. 81/2003 verið hækkað með 1. gr. laga nr. 143/2007, sem tóku gildi 29. desember 2007. Óumdeilt er að áfrýjandi hafi fengið framangreinda fjárhæð greidda 26. febrúar 2009 án vaxta. Í málinu leitar hann dóms um skyldu stefnda til að greiða dráttarvexti af fjárhæðinni frá þeim degi þegar mánuður var liðinn frá því að úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála kvað upp fyrrgreindan úrskurð 10. október 2007.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 4. nóvember 2009 og beindi því samkvæmt upphafsorðum héraðsdómsstefnu að „Póst- og fjarskiptastofnun ... f.h. Jöfnunarsjóðs alþjónustu.“ Í sérstökum kafla í stefnunni var aðild að málinu skýrð á eftirfarandi hátt: „Í máli þessu er Póst- og fjarskiptastofnun stefnt til varnar f.h. Jöfnunarsjóðs alþjónustu en Póst- og fjarskiptastofnun er vörslu- og umsýsluaðili sjóðsins samkvæmt 22. gr. laga nr. 81/2003 um fjarskipti. Sjóðurinn sem slíkur nýtur aðildarhæfis, enda afmarkaður sjóður þótt hann sé í vörslum Póst- og fjarskiptastofnunar. Þá er fjárhagur stefnda aðskilinn frá fjárhag Póst- og fjarskiptastofnunar og hefur sjóðurinn sjálfstætt fjárlaganúmer. Þá er og ljóst að greiðsluskylda sú sem mál þetta lýtur að, hvílir raunar að lögum á Jöfnunarsjóði alþjónustu, en ekki á Póst- og fjarskiptastofnun. ... Ljóst er hins vegar að Póst- og fjarskiptastofnun er í fyrirsvari fyrir stefnda, enda hefur Póst- og fjarskiptastofnun að lögum ákvörðunarvald um hagsmuni sjóðsins. Í samræmi við framangreint hefur Póst- og fjarskiptastofnun t.d. sem slík verið aðili að þeim stjórnsýslumálum sem hafa lotið að ágreiningi um greiðsluskyldu jöfnunarsjóðsins, greiðslu fjárframlaga úr honum o.fl., aukinheldur sem Póst- og fjarskiptastofnun hefur komið fram út á við fyrir hönd sjóðsins. ... Í samræmi við allt framangreint er Póst- og fjárskiptastofnun stefnt f.h. Jöfnunarsjóðs alþjónustu.“ Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var sérstaklega ítrekað af hálfu áfrýjanda að dómkröfum í því væri beint að Jöfnunarsjóði alþjónustu, en ekki að Póst- og fjarskiptastofnun.

Af 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður leitt að máli skuli að meginreglu beint að íslenska ríkinu þótt það varði atriði, sem heyri undir sérstaka stofnun þess eða sjóð, enda sé ekki mælt á annan veg í lögum eða viðkomandi stofnun eða sjóður lúti sjálfstæðri stjórn. Samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 81/2003 skal innheimta af fjarskiptafyrirtækjum, sem starfrækja fjarskiptanet eða þjónustu, jöfnunargjald í hlutfalli við bókfærða veltu þeirra vegna slíkrar starfsemi og rennur gjaldið „í jöfnunarsjóð í vörslu Póst- og fjarskiptastofnunar“, en því skal varið til greiðslu fjárframlaga vegna alþjónustu og sértækrar fjarskiptaþjónustu samkvæmt VI. kafla laganna. Um þennan sjóð, sem hefur ekki lögbundið heiti, eru ekki frekari fyrirmæli í lögunum, hvorki að því er varðar stjórn hans né starfsemi. Hann getur því ekki átt réttindi eða borið skyldur í skilningi fyrri málsliðar 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 og breytir þar engu þótt fjárhagur hans kunni í reikningshaldi ríkisins að vera skilinn frá Póst- og fjarskiptastofnun eða hann hafi „sjálfstætt fjárlaganúmer“, svo sem áfrýjandi hefur vísað til. Eins og málatilbúnaði áfrýjanda hefur verið háttað er ekki unnt að líta svo á að hann beini máli þessu í reynd að íslenska ríkinu og fella á það dóm á þeim grunni, enda hafa varnir stefnda meðal annars gagngert lotið að því að sérstakar aðstæður varðandi hann standi því í vegi að skylda til greiðslu dráttarvaxta verði felld á hann. Að þessu virtu er óhjákvæmilegt að vísa máli þessu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi vegna brests á aðildarhæfi stefnda.

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.