250/2017

L höfðaði mál á hendur G og krafðist ógildingar á tiltekinni ákvörðun sveitarstjórnar G frá 2015 og viðurkenningar á gildi fyrri ákvörðunar byggingarfulltrúa frá árinu 2005. Þá krafðist L viðurkenningar á bótaskyldu G allt að tilgreindri fjárhæð. Með hinum kærða úrskurði var fyrstu dómkröfu L vísað frá dómi vegna skorts á samaðild samkvæmt 18. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá var annarri og þriðju dómkröfu L einnig vísað frá dómi á grundvelli þess að þær uppfylltu ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt hin umþrætta ákvörðun hefði einnig beinst að sameigendum L og þar með stofnað til skyldna þeirra allra, þá þyrfti ekki sameiginlegan atbeina þeirra til að fullnægja skyldunum. Hefði samaðild L og sameigenda hans samkvæmt 18. gr. laga nr. 91/1991 því ekki verið nauðsynleg. Samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 myndi efnisdómur um afdrif þessara skyldna hins vegar aðeins hafa áhrif að lögum gagnvart þeim sem ættu aðild að málinu og yrði aðalkrafa L tekin til greina, myndu þær skyldur sem leiddu af hinni umþrættu ákvörðun því eftir sem áður hvíla á sameigendum L. Yrði ekkert ráðið af málatilbúnaði hans hvaða lögvarða hagsmuni hann gæti haft af því að afla dóms sem hefði ekki víðtækari áhrif en þessi. Þaðan af síður yrði ráðið af málatilbúnaði hans hvaða hagsmuni hann gæti haft af dómi um viðurkenningu á gildi ótilgreindrar ákvörðunar byggingarfulltrúa frá árinu 2005. Væri málið því ekki dómtækt um fyrstu og aðra dómkröfu L vegna vanreifunar. Þá væri umfangi viðurkenningarkröfu L um bótaskyldu G ekki nægilega lýst, auk þess sem hún væri háð þeirri forsendu að fyrsta dómkrafa hans yrði tekin til greina. Var hinn kærði úrskurður samkvæmt því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. apríl 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 6. apríl 2017 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst þess einnig „að málskostnaður í héraði falli niður eða verði stórlega lækkaður og kærumálskostnaður í Hæstarétti falli niður.“

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins fékk sóknaraðili ásamt B-kk-þgf R-kk-þgf L-kk-þgf og S-kk-þgf H-kk-þgf L-kk-þgf afsal 17. nóvember 2005 fyrir sumarhúsalóð í Grímsnes- og Grafningshreppi, sem auðkennt var sem Illagil 21. Í afsalinu kom fram að eignarhlutur sóknaraðila í lóðinni væri 80%, en sameigendur hans ættu hvor fyrir sitt leyti 10%. Sóknaraðili fékk 1. nóvember 2010 afsal fyrir eignarhlut B-kk-ef R-kk-ef, en 20. febrúar 2016 afsalaði sóknaraðili þessum eignarhlut aftur til þess sama. Á tímabilinu milli þessara tveggja afsala var eignarhlutur sóknaraðila í lóðinni því 90% og hlutur S-kk-ef H-kk-ef sem fyrr 10%.

Sóknaraðili átti í framhaldi af afsalinu frá 17. nóvember 2005 samskipti við byggingarfulltrúa uppsveita Árnessýslu, meðal annars með umsóknum 22. júní 2006 um tímabundið leyfi til að reisa svonefnt aðstöðuhús á lóðinni og 10. september sama ár um heimild til að byggja kjallara undir fyrirhugað sumarhús. Í síðarnefndu umsókninni tók sóknaraðili fram að búið væri „að grafa fyrir kjallaranum, þjappa undirlag og setja niður rotþró, eins og við töluðum um“ og vænti hann þess að „endanlegar teikningar“ bærust byggingarfulltrúa fyrir lok ársins. Sóknaraðila var síðan veitt byggingarleyfi 26. júní 2007 vegna sumarhúss á lóðinni í samræmi við uppdrætti sem lagðir hefðu verið fyrir.

Í málatilbúnaði sóknaraðila er því lýst að byggingarfulltrúi hafi munnlega veitt honum þær heimildir, sem leitað var eftir með áðurnefndum umsóknum á árinu 2006. Einnig hafi byggingarfulltrúi lagt til að jarðefnum, sem grafin yrðu upp vegna framkvæmda við sumarhúsið, yrði komið snyrtilega fyrir innan lóðarinnar í stað þess að flytja þau brott. Hafi orðið að samkomulagi að uppgröfturinn yrði nýttur til að gera svonefnda jarðvegsmön á svæði á lóðinni, sem hafi skemmst vegna umferðar í tengslum við framkvæmdirnar, og yrði hún grædd upp á tiltekinn hátt. Í málinu liggur fyrir bréf þáverandi byggingarfulltrúa til sóknaraðila 8. september 2015, þar sem þessi lýsing á samskiptum þeirra er efnislega staðfest.

Með bréfi 14. júní 2010 báru eigendur nærliggjandi sumarhúsalóðar fram kvörtun við sóknaraðila „vegna hóls (haugs) úr uppgreftri ... á lóðinni Illagili 21 rétt við lóðarmörk“ milli landa þeirra. Í bréfi byggingarfulltrúa til sóknaraðila 23. nóvember 2010 var greint frá því að þeir sömu hafi leitað atbeina hans af þessu tilefni, svo og að svofelld bókun hafi verið gerð á fundi skipulags- og bygginganefndar varnaraðila 18. sama mánaðar: „Að mati nefndarinnar hefur mön á lóð nr. 21 áhrif á ásýnd og umhverfi. Eiganda lóðar er gert að fjarlægja mönina innan 90 daga frá staðfestingu sveitarstjórnar á þessari samþykkt.“ Með þessu hófst ágreiningur milli sóknaraðila og varnaraðila, sem lýst er í einstökum atriðum í hinum kærða úrskurði. Svo fór að eftirfarandi bókun var gerð á fundi skipulagsnefndar varnaraðila 11. júní 2015: „Með bréfi byggingarfulltrúa dags. 9. apríl 2015 var óskað eftir viðbrögðum eigenda lóðarinnar Illagils 21 ... um ákvörðun skipulagsnefndar um að fjarlægja þurfi jarðvegsmön á lóðinni vegna áhrifa hennar á ásýnd og umhverfi ... Nefndin telur ekki að hægt sé að líta svo á að þáverandi byggingarfulltrúi hafi heimilað að gengið yrði frá uppgreftri hússins með þeim hætti sem gert var þó svo að hann hafi mælst til þess að uppgröfturinn yrði nýttur innan lóðar. Nefndin samþykkti á fundi þann 16. október 2014 að fjarlægja bæri mönina þar sem hún hefði áhrif á ásýnd og umhverfi frá aðliggjandi lóðum. Skv. X. kafla laga um mannvirki nr. 160/2010 er lóðarhafa gert að fjarlægja mönina fyrir 1. ágúst 2015 að viðlögðum dagsektum kr. 100.000 fyrir hvern dag sem verkið dregst fram yfir þann tíma.“ Fyrir liggur í málinu að bréf frá 9. apríl 2015, sem vísað var til í framangreindri bókun, var sent bæði sóknaraðila og þáverandi sameiganda hans að lóðinni, S-kk-þgf H-kk-þgf L-kk-þgf, en einungis hafði verið brugðist við því af hálfu sóknaraðila. Bókunin var samþykkt á fundi sveitarstjórnar varnaraðila 16. júní 2015, en sóknaraðila var ekki tilkynnt um það fyrr en með bréfi 26. ágúst sama ár og var þá tekið fram að frestur til að fjarlægja mönina að viðlögðum dagsektum hafi verið framlengdur til 10. október á því ári. Í samhljóða bréfum, sem byggingarfulltrúi sendi sóknaraðila og S-kk-þgf H-kk-þgf 5. febrúar 2016, var meðal annars greint frá því að skipulagsnefnd hafi 28. september 2015 og sveitarstjórn 7. október sama ár áréttað fyrrgreinda afstöðu, en enn væri frestur „lóðarhafa“ til aðgerða framlengdur til 1. júní 2016.

Af gögnum málsins verður ráðið að hvorki hafi sóknaraðili né sameigendur hans að sumarhúsalóðinni að Illagili 21 orðið við þeirri skyldu, sem varnaraðili kvað á um með fyrrgreindum hætti. Þess í stað höfðaði sóknaraðili mál þetta 12. maí 2016 og krafðist þess að ákvörðun sveitarstjórnar varnaraðila frá 16. júní 2015 yrði felld úr gildi, viðurkennt yrði „að fyrri ákvörðun byggingarfulltrúa haldi gildi sínu frá árinu 2005“ og viðurkennd yrði bótaskylda varnaraðila „allt að fjárhæð kr. 784.350“. Með hinum kærða úrskurði var málinu sem fyrr segir vísað frá dómi.

II

Ákvörðun sveitarstjórnar varnaraðila 16. júní 2015, sem sóknaraðili krefst að felld verði úr gildi, beindist að „lóðarhafa“ að Illagili 21. Þótt orðið lóðarhafi hafi þar verið haft í eintölu verður að gæta að því að í aðdraganda ákvörðunarinnar var bæði sóknaraðila og S-kk-þgf H-kk-þgf L-kk-þgf, sameiganda hans að lóðinni, kynnt ákvörðun skipulagsnefndar varnaraðila um að fjarlægja yrði jarðvegsmön af henni og þeim gefinn kostur á að láta uppi afstöðu sína. Að sama skapi var bréfum 5. febrúar 2016 um ákvörðun sveitarstjórnarinnar beint að þeim báðum. Eins og áður greinir voru sóknaraðili og S-kk-nf H-kk-nf eigendur lóðarinnar fram til 20. febrúar 2016 þegar B-kk-nf R-kk-nf L-kk-nf eignaðist á ný hlut í henni. Verður því að leggja til grundvallar að þessi ákvörðun hafi beinst að báðum sameigendunum í öndverðu og síðan þeim öllum eftir framsal eignarhluta, svo og að hún hafi stofnað til skyldna sem nú hvíli á þeim öllum. Þær skyldur lúta samkvæmt áður sögðu að því annars vegar að fjarlægja jarðvegsmönina fyrir tiltekinn tíma og hins vegar að greiða dagsektir ef það yrði ekki gert í tæka tíð. Þótt sameigendurnir beri allir þessar skyldur þarf ekki sameiginlegan atbeina þeirra til að fullnægja þeim, annarri eða báðum. Af 18. gr. laga nr. 91/1991 leiðir því ekki nauðsyn á að sameigendurnir höfði sem samaðilar mál gegn varnaraðila til að hnekkja ákvörðun um þessar skyldur. Til þess verður á hinn bóginn að líta að samkvæmt 1. mgr. 116. gr. sömu laga hefði efnisdómur um afdrif þessara skyldna aðeins áhrif að lögum gagnvart þeim, sem ættu aðild að viðkomandi máli. Yrði dómkrafa sóknaraðila um ógildingu ákvörðunar sveitarstjórnar varnaraðila tekin til greina fengi það af þessum sökum engu breytt um að skyldur samkvæmt þeirri ákvörðun myndu eftir sem áður hvíla á sameigendum sóknaraðila. Af málatilbúnaði hans verður ekkert ráðið um hvaða lögvarða hagsmuni hann gæti haft af því að afla dóms sem hefði ekki víðtækari áhrif en þessi. Í þeim málatilbúnaði er enn síður að sjá skýringu á því hvaða hagsmuni sóknaraðili geti haft af dómi um viðurkenningu á gildi ótilgreindrar ákvörðunar byggingarfulltrúa á árinu 2005, en slík viðurkenning gæti hvorki varðað ein út af fyrir sig réttarstöðu sameigenda sóknaraðila né verður séð hvaða sjálfstæða tilgangi hún ætti að þjóna ef efnisdómur gengi um ógildingu ákvörðunarinnar frá 16. júní 2015. Vegna þessa er málið sökum vanreifunar ekki tækt til dóms um fyrstu tvær kröfur sóknaraðila.

Með þriðju dómkröfu sinni leitar sóknaraðili sem áður segir dóms um viðurkenningu á bótaskyldu varnaraðila „allt að fjárhæð kr. 784.350“. Þótt sóknaraðili hljóti með þessu að ætlast til að dómur gengi um slíka skyldu varnaraðila gagnvart sér er umfangi hennar ekki lýst á nægilega ákveðinn hátt með því að tiltaka hverju hámark hennar gæti numið. Að auki verður að skilja málatilbúnað sóknaraðila á þann veg að krafa þessi sé háð þeirri forsendu að fyrsta dómkrafa hans yrði tekin til greina, en samkvæmt áðursögðu getur ekki til þess komið í málinu.

Á grundvelli alls þess, sem að framan segir, verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, L-kk-nf H-kk-nf, greiði varnaraðila, Grímsnes- og Grafningshreppi, 350.000 krónur í kærumálskostnað.