381/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni HSV hf. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í máli sem HSO hf. hafði höfðað á hendur HSV hf. vegna ágreinings um túlkun á samningi félaganna um lífeyrisskuldbindingar. Héraðsdómur rakti stuttlega ágreining aðilanna um atvik málsins og vísaði til þess að það myndi fyrst reyna á þær málsástæður HSV hf. er vörðuðu EES-reglur ef fallist væri á það með félaginu að atvik málsins væru með þeim hætti sem það héldi fram. Öflun sýnilegra sönnunargagna væri hins vegar ólokið og viðbúið að við aðalmeðferð málsins myndi sönnunarfærsla að verulegu leyti snúast um þennan ágreining félaganna. Gæti þá fyrst orðið tilefni til að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Hæstiréttur taldi ekki ástæðu til þess að hnekkja þessu mati héraðsdóms, meðal annars með vísan til þess að bæði félögin hefðu áskilið sér rétt til þess að leiða vitni við aðalmeðferð málsins til sönnunar um málsatvik. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. júní 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. maí 2017 þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við mál sem varnaraðili rekur á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að beiðni hans verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Með lögum nr. 100/1974 um Hitaveitu Suðurnesja var mælt fyrir um stofnun ,,fyrirtækis“ með sama heiti. Stofnendur voru ríkissjóður Íslands og fimm sveitarfélög á Suðurnesjum. Tilgangur Hitaveitu Suðurnesja skyldi vera að virkja jarðhita í Svartsengi og annars staðar á Reykjanesi ef hagkvæmt þætti, að reisa og reka orkuver, aðveitur og orkudreifikerfi og annast sölu til notenda, sem og að nýta með öðrum hætti jarðgufu og heitt grunnvatn. Í 2. mgr. 2. gr. laganna sagði að sameigendur bæru ,,einfalda óskipta ábyrgð“ á skuldbindingum fyrirtækisins, en innbyrðis skyldi ábyrgð skiptast eftir eignarhlutföllum. Með lögum nr. 10/2001 um stofnun hlutafélags um Hitaveitu Suðurnesja var kveðið á um að heimilt væri að sameina Hitaveitu Suðurnesja og Rafveitu Hafnarfjarðar og stofna hlutafélag um reksturinn og skyldi félagið bera nafn fyrrgreinda fyrirtækisins. Í 2. gr. laganna var mælt fyrir um eignarhlut ríkissjóðs í félaginu svo og þeirra sex sveitarfélaga er áttu hluti í því. Hlutafélagið skyldi samkvæmt 1. mgr. 8. gr. taka við einkarétti fyrirtækjanna tveggja til starfrækslu hita- og/eða rafveitu. Hlutafélag, sem stofnað var með heimild í lögunum, tók til starfa 1. apríl 2001, en samkvæmt 13. gr. þeirra skyldi félagið yfirtaka allar eignir, réttindi og skuldir og skuldbindingar fyrirtækjanna tveggja.

Frá upphafi starfsemi Hitaveitu Suðurnesja hf. mun félagið hafa efnt að fullu með greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóð og viðbótariðgjalda þær lífeyrisskuldbindingar sem urðu til á starfstíma þess. Á félaginu hvíldi á hinn bóginn ábyrgð vegna áunninna lífeyrisréttinda starfsmanna sem unnu hjá fyrirtækinu áður en hlutafélagið tók til starfa.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var ákveðið á árinu 2008 að skipta Hitaveitu Suðurnesja í tvö sjálfstæð hlutafélög, HS Veitur hf., sóknaraðila málsins, sem annast skyldi dreifingu á raforku og heitu og köldu vatni, en annar rekstur skyldi vera eftir í upprunalegu félagi, varnaraðila málsins, sem gefið var núverandi heiti. Hluthafar í varnaraðila fengu sama hlutfall hluta í sóknaraðila og þeir áttu í varnaraðila og stjórnendur beggja félaganna voru á fyrstu árunum hinir sömu.

Með verksamningi 7. ágúst 2009 og viðauka við hann 26. ágúst 2011 var meðal annars samið um að hlutdeild sóknaraðila í lífeyrisskuldbindingu þeirri, sem til var stofnað í rekstri Hitaveitu Suðurnesja fyrir 1. apríl 2001, skyldi vera 60%. Kjarni ágreiningsins í málinu er hvort þessi skilmáli sé skuldbindandi fyrir sóknaraðila. Á árinu 2014 sömdu málsaðilar einnig um það að tilteknir starfsmenn varnaraðila, 85 að tölu, skyldu frá 1. janúar 2015 verða starfsmenn sóknaraðila. Samningar þessu tengdir eru ekki til úrlausnar í málinu.

II

Varnaraðili höfðaði málið 9. nóvember 2016 á hendur sóknaraðila og gerir þá kröfu að viðurkennt verði með dómi að viðauki 26. ágúst 2011 við verksamning aðila frá 7. ágúst 2009, þar sem kveðið var á um að hlutur sóknaraðila ,,í breytingum á reiknuðum lífeyrisssjóðskuldbindingum [varnaraðila], umfram greiddar hækkanir á lífeyrisskuldbindingum, skuli vera 60%, sé lögmætur og bindandi milli aðila.“

Sóknaraðili krefst sýknu og reisir þá kröfu sína meðal annars á rökum er lúta að tilteknum atvikum sem hann telur að leggja eigi til grundvallar í málinu. Er þar einkum um að ræða að krafa varnaraðila miði við að honum beri að axla þá lífeyrissjóðsskuldbindingu sem um ræðir, án þess að hann fái nokkurt endurgjald í staðinn. Þessa forsendu sóknaraðila telur varnaraðili ranga.

Spurningar þær, sem sóknaraðili óskar eftir að lagðar verði fyrir EFTA-dómstólinn þegar leitað verði ráðgefandi álits hans eru, að frátaldri þeirri fyrstu sem lýtur að gildissviði 1. mgr. 59. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, reistar á framangreindri forsendu hans um að ekkert endurgjald komi fyrir þá lífeyrissjóðsskuldbindingu sem honum sé ætlað að taka á sig. Í ljósi þess að öflun sýnilegra sönnunargagna í héraði er ekki lokið og að báðir málsaðilar hafa áskilið sér rétt til þess að leiða vitni við aðalmeðferð málsins til sönnunar um málsatvik er ekki ástæða til að hnekkja því mati héraðsdóms að hvað sem öðru líði sé við svo búið ekki tilefni til þess að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á þeim atriðum, sem fram koma í spurningum sóknaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.