580/2006

Deilt var um hvort eignarhlut í A hafi verið ráðstafað með jörðinni Hlíðartungu við nauðungarsölu hennar og tilheyrði þannig B og H eða hvort hann væri ennþá í eigu BK. Við nauðungarsölu jarðarinnar á uppboði 12. desember 2002 var lagt fram bréf af hálfu A þar sem gerð var krafa um að gætt yrði hagsmuna A varðandi nauðungarsöluna. Í bréfinu kom fram að einn eignarhlutur í A fylgdi jörðinni Hlíðartungu. Taldi Hæstiréttur að vegna þessa hefði B, sem varð hæstbjóðandi við uppboðið og gerðist þannig kaupandi að jörðinni, mátt líta svo á að A hafi með þessu tekið af tvímæli fyrir sitt leyti um að eignarhlutur í A fylgdi jörðinni við nauðungarsölu hennar. B og H höfðu vegna deilunnar greitt með fyrirvara fyrir vatn úr A en kröfðust endurgreiðslu. Óumdeilt var að eigendur A áttu rétt á að fá 10 mínútulítra af heitu vatni úr veitunni án endurgreiðslu. Þar sem B og H áttu eignarhlut í A var fallist á endurgreiðslukröfu þeirra.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 14. september 2006 að fengnu áfrýjunarleyfi. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 1. nóvember 2006 og var áfrýjað öðru sinni 9. sama mánaðar. Áfrýjandi krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins gerðu eigendur og ábúendur 34 jarða og íbúðarhúsa í Ölfusi stofnsamning 8. ágúst 1988 fyrir áfrýjanda, sem skyldi hafa með höndum nýtingu jarðhita í landi Gljúfurárholts og hitaveitu til þessara fasteigna. Jafnframt var ráðgert að eigendur eða ábúendur annarra lögbýla á veitusvæðinu gætu síðar orðið eigendur að áfrýjanda með greiðslu, sem svaraði til hlutdeildar í framreiknuðum stofnkostnaði, svo og að áfrýjandi gæti selt öðrum en félagsmönnum heitt vatn, en eigendur áfrýjanda áttu rétt á að fá tíu mínútulítra af heitu vatni án sérstakrar greiðslu.

Meðal þeirra jarða, sem komið var fram fyrir við stofnun áfrýjanda, var Hlíðartunga, sem á þeim tíma var í eigu ríkisins, en ábúandi þar var T-kk-nf B. H-kk-nf. Óumdeilt virðist vera í málinu að T-kk-nf hafi gert þessar ráðstafanir án afskipta eiganda jarðarinnar og innt af hendi stofnframlag til áfrýjanda vegna hennar. T-kk-nf fékk afsal fyrir jörðinni frá landbúnaðarráðherra 18. maí 1998, en í því skjali var í engu vikið að atriðum, sem vörðuðu áfrýjanda. Með samningi 8. júlí sama ár keypti K-kk-nf B-kk-nf jörðina „ásamt öllu því sem eigninni fylgir og fylgja ber, þar meðtalin hitaveituréttindi svo og öllum mannvirkjum“ og fékk hann afsal fyrir eigninni 17. mars 1999, þar sem hinu selda var lýst á sama veg. K-kk-nf gaf síðan út afsal fyrir jörðinni 31. maí sama ár til B-kk-ef K-kk-ef og var því þar lýst á sama hátt og áður var getið að henni fylgdu „hitaveituréttindi“. Jörðin var seld nauðungarsölu á uppboði 12. desember 2002, þar sem stefndi B-kk-nf Á-kk-nf varð hæstbjóðandi. Í framlögðu endurriti úr gerðabók sýslumanns um nauðungarsöluna er ekki vikið að því hvort réttindi gagnvart áfrýjanda hafi fylgt í kaupunum og var það heldur ekki gert í afsali sýslumanns fyrir jörðinni 16. júlí 2003 til stefnda B-kk-ef, en hann gaf út afsal 28. ágúst sama ár til stefndu H-kvk-ef Ó-kvk-ef G-kvk-ef fyrir hálfri jörðinni.

Í framhaldi af kaupum stefndu á Hlíðartungu reis ágreiningur um hvort eignarhlut í áfrýjanda hafi verið ráðstafað með jörðinni við nauðungarsölu hennar og tilheyrði þannig stefndu eða hvort hann væri enn í eigu B-kk-ef K-kk-ef, svo sem áfrýjandi hélt fram. Í bréfi til áfrýjanda 16. júní 2003 tók stefndi B-kk-nf fram að hann teldi sig eiga rétt á að fá heitt vatn frá áfrýjanda til Hlíðartungu á þeim kjörum, sem eigendur áfrýjanda ættu að njóta, en vegna afstöðu þess síðastnefnda yrði hann að kaupa vatn úr veitunni meðan leyst yrði úr ágreiningi þeirra og greiða fyrir það með fyrirvara um endurheimtu.

Bú B-kk-ef K-kk-ef mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 15. janúar 2004. Áfrýjandi gerði þrotabúinu tilboð 20. október 2004 um að leysa til sín hlut í félaginu, sem hann taldi þrotabúið eiga, með því að greiða mismun á framreiknuðu stofnverði vegna Hlíðartungu í veitunni, 1.910.102 krónum, og skuld þrotamannsins vegna kaupa á vatni, 1.685.221 krónu, eða 224.881 krónu. Þrotabúið samþykkti þetta tilboð 3. nóvember 2004 og liggur ekki annað fyrir en að það hafi þessu til samræmis afsalað eignarhlutanum til áfrýjanda.

Aðalfundur áfrýjanda var haldinn 27. maí 2004, þar sem samþykkt var tillaga um að heimila stjórn félagsins að ganga til samninga við Orkuveitu Reykjavíkur um kaup á eignum þess og rekstri, svo og um að slíta félaginu ef af kaupunum yrði með ráðstöfun hreinna eigna þess til eigenda. Samningur tókst um kaupin 29. október 2004 og var kaupverð samtals 88.000.000 krónur, sem inna átti af hendi með tveimur greiðslum, annars vegar við afhendingu þess selda og hins vegar 1. maí 2005. Áfrýjandi mun þegar hafa greitt út hluta kaupverðsins til eigenda félagsins, en ekki liggur fyrir hvaða ráðstafanir hafi að öðru leyti verið gerðar vegna fyrirhugaðra slita þess.

Stefndu höfðuðu mál þetta með stefnu 26. apríl 2005 og kröfðust þess að áfrýjanda yrði gert að greiða þeim samtals 2.419.063 krónur. Þessa kröfu sundurliðuðu stefndu þannig að annars vegar væri um að ræða endurgreiðslu á 162.653 krónum, sem þau hafi innt af hendi til áfrýjanda á tímabilinu 17. desember 2003 til 25. nóvember 2004 vegna kaupa á heitu vatni, og hins vegar greiðslu á 2.256.410 krónum, sem þau teldu vera hlutdeild sína vegna Hlíðartungu í söluverði eigna áfrýjanda til Orkuveitu Reykjavíkur eða 1/39 hluta þess. Með hinum áfrýjaða dómi var síðarnefnda hluta kröfunnar vísað frá vegna vanreifunar á fjárhæð hans, en áfrýjanda gert að greiða fyrrnefnda hlutann.

II.

Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá meginatriðunum í stofnsamningi áfrýjanda og samþykkta fyrir hann, sem varðað geta álitaefni um hvort ætlast hafi verið til að eignarhlutur í félaginu myndi fylgja þeim jörðum og öðrum fasteignum, sem þar var getið við tilgreiningu á stofnendum þess, eða hvort eignarhlutir yrðu hverju sinni í höndum þeirra manna, sem stóðu að stofnun félagsins, eða leiddu rétt sinn frá þeim, óháð eignarrétti að fasteignunum. Í þessum gögnum var hvorki skýrlega mælt fyrir um þetta né lagt bann við því að eignarhlutir kæmust í hendur annarra en eigenda þessara fasteigna. Eins og áður var getið liggur á hinn bóginn fyrir í málinu að T-kk-nf B. H-kk-nf, sem stóð sem ábúandi Hlíðartungu ásamt öðrum að stofnun áfrýjanda, ráðstafaði berum orðum eignarhluta sínum í félaginu í afsali fyrir jörðinni 17. mars 1999 til K-kk-ef B-kk-ef, sem gerði það sama í afsali til B-kk-ef K-kk-ef 31. maí sama ár. Stefndi B-kk-nf tók við eignarrétti að jörðinni úr hendi B-kk-ef við nauðungarsölu og fékk afsal fyrir henni 16. júlí 2003. Við nauðungarsölu jarðarinnar á uppboði 12. desember 2002 var lagt fram bréf áfrýjanda frá 10. sama mánaðar, þar sem sagði meðal annars: „Fyrir hönd Austurveitu ... geri ég kröfu um, að gætt verði hagsmuna Austurveitu varðandi nauðungaruppboð á jörðinni Hlíðartungu ... 12. desember 2002. Austurveita hefur selt heitt vatn til upphitunar og annars brúks í Hlíðartungu, enda er Hlíðartunga tengd veitukerfi Austurveitu, og einn eignarhlutur í Austurveitu fylgir jörðinni.“ Stefndi B-kk-nf, sem varð hæstbjóðandi við uppboðið og gerðist þannig kaupandi að jörðinni, mátti líta svo á að áfrýjandi hafi með þessu tekið af tvímæli fyrir sitt leyti um að eignarhluti í félaginu fylgdi jörðinni við nauðungarsölu hennar, enda var þessi afstaða áfrýjanda í samræmi við fyrri yfirlýsingu hans frá 7. maí 2002, sem getið er í héraðsdómi. Þegar af þessari ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Austurveita, Ölfusi, greiði stefndu, B-kk-þgf Á-kk-þgf og H-kvk-þgf Ó-kvk-þgf G-kvk-þgf, samtals 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.