437/2009

E krafðist skaðabóta úr hendi T, H og L vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi. Ágreiningur aðila laut að ákvörðun um fjárhæð skaðabóta fyrir varanlega örorku af völdum slyssins. E hafði fengið bætur fyrir varanlega örorku ákveðnar og greiddar á grundvelli 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem árslaun hans, samkvæmt skattframtölum síðustu þriggja ára fyrir slysdag, voru lægri en þau lágmarksviðmið er þar greinir. H taldi hins vegar að

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 4. ágúst 2009. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast þeir lækkunar kröfunnar, hún beri 4,5% ársvexti frá 31. desember 2003 til dómsuppsögudags í Hæstarétti og dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags og að málskostnaður falli niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 28. ágúst 2009 og krefst þess nú aðallega að aðaláfrýjendur verði sameiginlega dæmdir til að greiða sér 38.642.694 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 1. júlí 2003 til 22. desember 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags allt að frádregnum 2.802.918 krónum, sem sé eingreiðsluverðmæti bóta úr almannatryggingum og frá lífeyrissjóði, og 4.636.256 krónum sem greiddar hafi verið 13. október 2008. Til vara krefst hann lægri fjárhæðar úr hendi aðaláfrýjenda. Þá krefst hann staðfestingar á málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og að aðaláfrýjendum verði sameiginlega gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt.

I

Ágreiningslaust er að gagnáfrýjandi hefur fengið bætt tímabundið tjón sitt vegna líkamstjóns er hann varð fyrir í umferðarslysi 1. júlí 2002, svo og bætur fyrir varanlegan miska, sem metinn var til 35 stiga. Ekki er ágreiningur með málsaðilum um að varanleg örorka gagnáfrýjanda vegna líkamstjónsins sé 60%. Ágreiningur þeirra snýst um tvö atriði, sem bæði tengjast ákvörðun á fjárhæð skaðabóta fyrir hina metnu varanlegu örorku. Annars vegar deila þeir um, hvort leggja beri til grundvallar lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða hvort ákvarða beri árslaun sérstaklega samkvæmt heimild í 2. mgr. sömu greinar. Hins vegar, ef árslaun verða ákveðin sérstaklega að kröfu gagnáfrýjanda, er deilt um hvort hann þurfi að una því að árslaun takmarkist af fyrirmælum 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um hámarksárslaun.

II

Árslaun gagnáfrýjanda, svo sem þau koma fram á skattframtölum hans fyrir síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið, eru undir þeim lágmarksárslaunum sem tilgreind eru í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Telja aðaláfrýjendur að miða beri árslaun hans við lágmarksárslaun og hefur gagnáfrýjandi fengið greiddar skaðabætur fyrir varanlega örorku sína vegna slyssins, sem ákveðnar voru á þeim grundvelli. Hefur hann lýst því yfir fyrir Hæstarétti að ekki sé ágreiningur um að bætur séu að fullu greiddar ef fallist verði á sjónarmið aðaláfrýjenda um árslaunaviðmiðun.

Eins og gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi telur gagnáfrýjandi að árstekjur, eins og þær eru tíundaðar á skattframtölum hans, gefi ekki rétta mynd af raunverulegum árstekjum sem hann ,,hafði skapað á síðustu þremur árum fyrir slysið“. Gagnáfrýjandi kveðst í fjölda mörg ár fyrir slysið hafa unnið þýðingarmikla og verðmæta hugvitsvinnu sem uppfinningarmaður. Hann hafi aflað sér viðurkenninga og verðlauna á því sviði. Verðmæti þessarar vinnu komi ekki fram í skattframtölum. Í málinu liggja fyrir upplýsingar um fjölda tækja til nota í landbúnaði, sem gagnáfrýjandi kveðst hafa fundið upp og hannað og einnig liggja fyrir upplýsingar um að vélsmiðjan Vélaboði ehf., sem hann er meðeigandi að, hafi um langt skeið framleitt landbúnaðartæki, sem fundið hafi verið upp og hannað af gagnáfrýjanda. Gagnáfrýjandi telur að árslaun hans í skilningi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi að meta sérstaklega samkvæmt 2. mgr. sömu greinar þannig að metið verði verðmæti þeirrar vinnu, sem hann hafi lagt fram til uppfinninga og hönnunar á síðustu þremur almanaksárum fyrir slysið. Að beiðni hans var dómkvaddur maður til þess að meta árslaunin sérstaklega og skyldi hann eftir athugun á skýrslum um hugvitsstörf gagnáfrýjanda leggja mat á ,,verðmæti sköpunarvinnu hans á síðustu þremur árunum fyrir slysið umreiknað til árslauna síðustu þrjú árin fyrir slysdag. Matsmaður meti verðmæti og upphæð árslauna miðað við ætlað vinnuframlag, verðmæti vinnunnar og viðskiptaverðmæti þeirra tækja sem matsbeiðandi skapaði.“

Í matsgerð hins dómkvadda manns er gerð grein fyrir því að einkum séu tveir kostir við mat á verðmæti vinnuframlags gagnáfrýjanda. Annars vegar að meta fjölda vinnustunda, sem til uppfinninga og hönnunar á þeim hefur farið, en hins vegar að meta markaðsverðmæti uppfinninga, miðað við að ákveðið hlutfall þeirra fari í framleiðslu og sölu á markaði. Telur matsmaðurinn að síðarnefnda leiðin sé sú sem fara beri í tilviki gagnáfrýjanda og kemst að þeirri niðurstöðu að árslaun væru 12.000.000 krónur ef þau yrðu ákveðin sérstaklega á þeim forsendum. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti lagði gagnáfrýjandi fram skjal, unnið af þeim manni sem dómkvaddur var, er fól í sér breytingu á tilteknum forsendum matsgerðarinnar og breytingar á útreikningum, sem af þessu leiddi. Skjalið er lagt fram að liðnum þeim fresti sem tilgreindur er til að ljúka gagnaöflun fyrir Hæstarétti í 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, án þess að skilyrði ákvæðisins til slíkrar skjalaframlagningar séu fyrir hendi. Verður því ekki litið til skjalsins við úrlausn málsins.

Gagnáfrýjandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðbótalaga um að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður sem valdi því að lágmarksárslaun 3. mgr. sömu greinar séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans. Hann hefur freistað þess að færa sönnur á þetta með áðurnefndri matsgerð. Upplýst er að gagnáfrýjandi hefur til fjölda ára gefið sig að uppfinningum og hönnun á tækjum sem ætluð eru til nota við landbúnað. Hann hafi fyrst unnið til verðlauna fyrir slíka hugvitsvinnu á árinu 1989 og fengið fjölda viðurkenninga og jákvæðra umsagna síðan. Er fjölda uppfinninga og hönnunar á þeim lýst í málatilbúnaði gagnáfrýjanda.

Þótt ekki verði efast um að gagnáfrýjandi hafi lagt mikla vinnu og kunnáttu í uppfinningar og hönnun þeirra tækja sem um ræðir og frekari vinna við þessi hugverk hans gæti skapað tekjur til frambúðar, liggur fyrir að hann hefur ekki haft beinar tekjur af uppfinningum sínum, hönnun þeirra eða framleiðslu að öðru leyti en því að hann hefur haft laun frá Vélboða ehf. sem framleitt hefur meðal annars mykjudreifara sem gagnáfrýjandi hefur fundið upp. Matsgerð dómkvadds manns, sem áður greinir, er ekki að neinu leyti reist á slíkum upplýsingum og getur því ekki verið sönnun um áhrif hugverka gagnáfrýjanda og hönnunar á þeim á árstekjur hans. Gagnáfrýjandi hefur samkvæmt þessu ekki sannað að aðstæður hans síðustu þrjú almanaksár fyrir slys hafi verið svo óvenjulegar að árstekjur hans, eins og þær eru tilgreindar á skattframtölum, séu ekki líklegur mælikvarði á framtíðartekjur hans. Ber því að sýkna aðaláfrýjendur af kröfu gagnáfrýjanda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda verður staðfest á þann hátt sem í dómsorði greinir. Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, Tryggingamiðstöðin hf., Hópbílar hf. og Lýsing hf., skulu vera sýknir af kröfu gagnáfrýjanda, E-kk-ef M-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans á báðum dómstigum, samtals 1.500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.