201/2003

K krafði D um greiðslu eftirstöðva kaupverðs og dráttarvaxta vegna tiltekinna viðskipta. Fyrir Hæstarétti var ekki ágreiningur um hverjar væru eftirstöðvar kaupverðs en aðila greindi á um dráttarvexti. Af hálfu D var sótt þing við þingfestingu málsins í héraði en þingsókn féll síðar niður án þess að varnir kæmu fram af hálfu félagsins. D gagnáfrýjaði málinu á grundvelli 4. mgr. 96. gr. eml. Gegn mótmælum K komust kröfur og málsástæður D ekki að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. eml. Frá upphafi viðskipta, sem stóðu í nærfellt tvö og hálft ár, voru vörusendingar frá K afhentar D án greiðslu kaupverðs en D greiddi síðan K eftirá. Með hliðsjón af gögnum málsins var ekki talið að gjalddagi einstakra reikninga hafi verið umsaminn eða fyrirfram ákveðinn. Fór því um upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt 3. mgr. 9. gr. þágildandi vaxtalaga. K krafði farmflytjandann F jafnframt um greiðslu eftirstöðva og dráttarvaxta vegna viðskiptanna þar eð hann hefði afhent vörur til D í heimildarleysi án þess að krefjast greiðslu. Farmflytjandinn F krafðist sýknu af kröfu K m.a. á grundvelli þess að krafan væri fyrnd samkvæmt 29. gr. laga nr. 24/1982, en K taldi hinn skamma fyrningarfrest þess ákvæðis ekki taka til kröfunnar og væri hún því ófyrnd. Talið var að 29. gr. tæki til krafna er stöfuðu af óheimilli afhendingu farms án heimtu greiðslu fyrir hana samkvæmt fylgibréfi. Þá varð ekki annað ráðið af reglum félags vöruflytjenda, sem K taldi að gilda ættu í viðskiptum aðila, en að þær væru til fyllingar ákvæðum laga nr. 24/1982 varðandi ábyrgð flytjanda en kæmu ekki í stað þeirra. Samkvæmt því var F sýknaður af kröfum K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. maí 2003. Endanlega krefst hann þess að gagnáfrýjandinn Dagsverk ehf. verði dæmdur til að greiða sér 8.960.849 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 23. september 1996 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum samtals að fjárhæð 8.570.850 krónur, sem komi til frádráttar kröfunni miðað við nánar tilgreinda innborgunardaga. Þá verði gagnáfrýjandinn Flytjandi hf. dæmdur til að greiða sér 8.897.569 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 25. september 1996 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum samtals að fjárhæð 8.507.570 krónur, sem komi til frádráttar kröfunni miðað við nánar tilgreinda innborgunardaga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi gagnáfrýjenda.

Gagnáfrýjandinn Dagsverk ehf. áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 13. ágúst 2003. Endanleg kröfugerð hans er á þá leið aðallega að krafa aðaláfrýjanda verði lækkuð þannig að hún beri ekki dráttarvexti fyrr en frá málshöfðun, en til vara að niðurstaða héraðsdóms um upphafstíma dráttarvaxta verði staðfest. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandinn Flytjandi hf. áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 1. ágúst 2003. Hann krefst sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi lækkaði við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kröfu sína á hendur gagnáfrýjandanum Dagsverki ehf. um 19.370 krónur. Er eftir það ekki ágreiningur um skyldu Dagsverks ehf. til að greiða aðaláfrýjanda 389.999 krónur, en aðila greinir á um greiðslu dráttarvaxta.

Af hálfu gagnáfrýjandans Dagsverks ehf. var sótt þing við þingfestingu málsins í héraði en þingsókn féll síðar niður án þess að varnir kæmu fram af hálfu félagsins. Hefur það gagnáfrýjað málinu á grundvelli 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Aðaláfrýjandi mótmælti við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að kröfur og málsástæður þessa gagnáfrýjanda kæmust að með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994. Af hálfu Dagsverks ehf. er því haldið fram að niðurfelling þingsóknar í héraði hafi verið afsakanleg. Hafi hún stafað af þeim misskilningi að Dagsverk ehf. hafi ekki talið þörf á að halda uppi vörnum af sinni hálfu þar sem ljóst hafi verið að meðstefndi Eimskip innanlands hf., nú Flytjandi hf., myndi taka til varna. Ekki verður talið að skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 með síðari breytingum sé fullnægt og koma málsástæður gagnáfrýjandans Dagsverks ehf. því ekki til álita fyrir Hæstarétti.

Krafa aðaláfrýjanda á hendur Dagsverki ehf. lýtur að skuld vegna kaupa þess síðarnefnda á hjólbörðum og fylgihlutum. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi varðar krafan 132 reikninga, sem aðaláfrýjandi gaf út vegna þessara viðskipta á nærfellt tveggja og hálfs árs tímabili frá september 1996 til mars 1999.

Ekki nýtur í málinu skriflegra samninga aðila um greiðslukjör vegna þessara viðskipta. Hið selda var sent til Dagsverks ehf. á Egilsstöðum, oftast með bifreiðum forvera gagnáfrýjandans Flytjanda hf. Vegna flestra reikninganna hefur aðaláfrýjandi lagt fram fylgibréf og svonefnda C-gíróseðla. Samkvæmt framlögðum gögnum verður þó ekki séð að fylgibréf eða C-gíróseðlar hafi fylgt 30 reikninganna og með tveimur til viðbótar voru ekki fylgibréf og enn öðrum tveimur fylgdu ekki C-gíróseðlar.

Af hálfu aðaláfrýjanda var í héraði lagður fram bæklingur Landvara, félags íslenskra vöruflytjenda, um gírókröfur. Meðal efnis í bæklingnum eru reglur í 50 greinum um kröfusendingar í landflutningastarfsemi undir heitinu „Gírókröfur Landvara“, sem aðaláfrýjandi telur að gilt hafi varðandi flutning á hjólbörðunum. Eru í 5. kafla reglnanna ákvæði þess efnis að þegar gírókrafa sé sótt skuli flytjandi taka við greiðslu og sé honum að því búnu heimilt að afhenda viðtakanda sendinguna. Bendir form fylgiganga með sendingunum til þess að fyrrnefndum reglum hafi verið ætlað að gilda í viðskiptum aðila og hafi aðaláfrýjandi því miðað við að vörurnar yrðu staðgreiddar. Í þessu sambandi er þess þó að gæta að í 2. kafla reglananna eru ítarleg ákvæði um frágang skjala vegna slíkra sendinga, sem sendanda er ætlað aða annast, og samkvæmt ákvæðum 1. kafla falla þær sendingar einar undir reglurnar, sem fullnægja þessum kröfum. Verður ekki betur séð en að í öllum tilvikum skorti allnokkuð á að þessum fyrirmælum hafi verið fylgt.

Þá er einungis í fjórum þeirra fylgibréfa, sem aðaláfrýjandi hefur lagt fram, útfylltur sá reitur, sem ætlaður er fyrir kröfufjárhæð er innheimta skyldi hjá móttakanda, en slíkt er forsenda þess að flytjandi geti gert greiðslu að skilyrði fyrir afhendingu vöru samkvæmt 12. gr. laga nr. 24/1982 um flutningssamninga og ábyrgð við vöruflutninga á landi.

Samkvæmt því sem að framan er rakið verður ekki með ótvíræðum hætti ráðið af frágangi framlagðra skjala með vörusendingunum hvort aðaláfrýjandi hafi miðað við að þær yrðu ekki afhentar nema gegn staðgreiðslu. Á það er á hinn bóginn að líta að af gögnum málsins er ljóst að alveg frá upphafi viðskipta aðila voru sendingarnar afhentar gagnáfrýjandanum Dagsverki ehf. án greiðslu kaupverðs, en gagnáfrýjandinn greiddi síðan aðaláfrýjanda eftirá vegna viðskiptanna. Verður ekki betur séð en að aðaláfrýjandi hafi látið það átölulaust og haldið áfram að senda vörur með óbreyttum hætti. Var honum þó í lófa lagið að ráða með hvaða hætti vörur yrðu afhentar. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að hann hafi áskilið sér greiðslu vaxta meðan á viðskiptum aðila stóð. Var Dagsverk ehf. fyrst krafið um greiðslu 7. apríl 2000, meira en ári eftir að viðskiptum aðila lauk. Verður að fallast á það með héraðsdómara að með hliðsjón af gögnum málsins verði ekki talið að gjalddagi vegna einstakra reikninga hafi verið umsaminn eða fyrirfram ákveðinn. Breytir engu þar um þótt að í 13 fylgibréfanna sé áritun um að ekki megi afhenda viðkomandi vörusendingu nema gegn greiðslu, enda verður ekki séð að hann hafi fylgt því eftir. Fer því um upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt 3. mgr. 9. gr. þágildandi vaxtalaga og reiknast dráttarvextir frá 7. maí 2000 eins og nánar greinir í dómsorði.

Gagnáfrýjandinn Dagsverk ehf. verður dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

II.

Eimskip innanlands hf. var sameinað Flytjanda hf. með samrunaáætlun 17. febrúar 2003, sem staðfest hefur verið af báðum félögunum. Eimskip innanlands hf. var afskráð 30. maí 2003 og hefur Flytjandi hf. tekið við aðild þess að málinu.

Gagnáfrýjandinn Flytjandi hf. reisir sýknukröfu sína meðal annars á þeirri málsástæðu að krafa aðaláfrýjanda sé fyrnd enda gildi um hana fyrningarfrestur samkvæmt 29. gr. laga nr. 24/1982, sem hafi verið löngu liðinn er mál þetta var höfðað.

Aðaláfrýjandi telur að hinn skammi fyrningarfrestur í 29. gr. laga nr. 24/1982 taki ekki til kröfu sinnar á hendur Flytjanda hf. og sé hún því ófyrnd. Byggir hann það í fyrsta lagi á því að ákvæðið taki ekki til annarra krafna en þeirra, er rísa af reglum III. kafla laganna um ábyrgð vegna meðferðar farms og ábyrgð vegna tjóns, sem hlýst af völdum dráttar við flutning farms. Greinin eigi því ekki við um kröfu er rísa kann vegna þess að flytjandi afhendi vöru án þess að heimta kröfu samkvæmt fylgibréfi eða öðrum fylgigögnum sendingar. Í 12. gr. laga nr. 24/1982 eru efnisákvæði um skyldur flytjanda varðandi afhendingu vöru gegn greiðslu samkvæmt fylgibréfi. Enda þótt ekki séu í lögunum sérstök ákvæði um skilyrði bótaskyldu flytjanda ef hann sinnir ekki þessum skyldum verður að telja að kröfur, sem til verða vegna slíkra vanefnda, rísi á grundvelli laganna í merkingu 29. gr. þeirra.

Í öðru lagi byggir aðaláfrýjandi í þessu efni á því að í samskiptum aðilanna hafi gilt reglur Landvara um gírókröfur en í því felist að fyrningarreglur 29. gr. laga nr. 24/1982 taki hvað sem öðru líði ekki til kröfu hans á hendur Flytjanda hf., enda séu ákvæði laganna undanþæg. Bendir hann á að í framangreindum upplýsingabæklingi Landvara um gírókröfur sé sérstakur kafli með leiðbeiningum fyrir vöruflytjendur. Sé flytjendum þar meðal annars bent á að hafa í huga að innheimta á gírókröfum sé ekki flutningastarfsemi heldur fjármálaþjónusta.

Eins og að framan er rakið er meðal efnis í fyrrgreindum bæklingi reglur um gírókröfur Landvara. Er í 10. kafla reglnanna fjallað um ábyrgð flytjanda í 36. gr. til 38. gr. Segir í 36. gr. að „flytjandi gírókröfu“ beri „ábyrgð á því sem flutt er“ og hafi „réttarstöðu samkvæmt lögum nr. 24/1982.“ Verður ekki annað af reglunum ráðið en að þær séu til fyllingar ákvæðum laga nr. 24/1982 varðandi ábyrgð flytjanda en komi ekki í stað þeirra. Telst krafa aðaláfrýjanda á hendur gagnáfrýjandanum Flytjanda hf. samkvæmt öllu framansögðu hafa verið fyrnd þegar málið var höfðað. Verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur að því er varðar gagnáfrýjandann Flytjanda hf.

Rétt er að aðaláfrýjandi og gagnáfrýjandinn Flytjandi hf. beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandinn Dagsverk ehf. greiði aðaláfrýjanda, Kaldaseli ehf., 389.999 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 7. maí 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandinn Dagsverk ehf. greiði aðaláfrýjanda samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður varðandi gagnáfrýjandann Flytjanda hf.

Málskostnaður milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjandans Flytjanda hf. fyrir Hæstarétti fellur niður.