826/2014

Í tengslum við rekstur máls fyrir Hæstarétti krafðist X þess í fyrsta lagi að tiltekin vitni skyldu gefa skýrslu fyrir héraðsdómi í þeim tilgangi að varpa ljósi á framkvæmd símahlerunar við rannsókn málsins. Krafan var fyrst og fremst reist á því að fram hefðu komið nýjar upplýsingar um framkvæmdina en fyrir lá að tekin höfðu verið upp símtöl X við verjanda sinn. Í öðru lagi krafðist X þess að tiltekin vitni skyldu leidd fyrir héraðsdóm í því skyni að varpa ljósi á atvik er lytu að breytingu á réttarstöðu A við rannsókn málsins. Í hinum kærða úrskurði var fallist á fyrri kröfu X en þeirri síðari hafnað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að upptökurnar af símtölum X við verjanda sinn myndu ekki koma á neinn hátt til álita þegar leyst yrði úr sakamálinu á hendur honum sem til meðferðar væri fyrir Hæstarétti, sbr. 1. mgr. 85. gr. og 4. mgr. 136. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af þeim sökum hefði það enga þýðingu að upplýst yrði frekar um framkvæmd upptakanna og var því sá hluti hins kærða úrskurðar felldur úr gildi með vísan til 3. mgr. 110. gr. sömu laga. Hvað varðaði síðari kröfu X lágu fyrir í málinu upplýsingar um af hverju réttarstöðu A hefði verið breytt. Hæstiréttur staðfesti því þann hluta hins kærða úrskurðar, enda væri skýrslutaka af vitnunum um það atriði bersýnilega tilgangslaus til sönnunar

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. desember 2014 og bárust réttinum kærumálsgögn 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. desember 2014 þar sem meðal annars var fallist á kröfu varnaraðila um að tiltekin vitni skyldu gefa skýrslu fyrir héraðsdómi í tengslum við rekstur máls fyrir Hæstarétti „í þeim tilgangi að varpa ljósi á framkvæmd símhlerana hjá Embætti sérstaks saksóknara“. Gerir sóknaraðili þá kröfu að þessi hluti úrskurðarins verði felldur úr gildi. Að auki krefst hann staðfestingar á þeim hluta úrskurðarins þar sem því var hafnað að tekin yrði skýrsla af vitnum „er varða ákvörðun sérstaks saksóknara um breytingu á réttarstöðu A“ í því máli sem til meðferðar er fyrir Hæstarétti. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Varnaraðili kærði úrskurðinn til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 12. desember 2014. Krefst hann þess að tekin verði til greina krafa sín um að heimilað verði að fram fari skýrslutaka af tveimur tilteknum vitnum fyrir héraðsdómi „í því skyni að varpa ljósi á atvik er lúta að breytingu á réttarstöðu A við rannsókn“ þess máls sem til meðferðar er fyrir Hæstarétti. Kæruheimild er í q. lið 1. mgr., sbr. c. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Varnaraðili unir á hinn bóginn þeim hluta hins kærða úrskurðar þar sem hafnað var kröfu hans um afhendingu gagna varðandi áðurgreinda ákvörðun sérstaks saksóknara.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði var 12. desember 2013 kveðinn upp dómur í héraði í máli varnaraðila og þriggja annarra manna þar sem þeir voru sakfelldir og dæmdir til refsingar fyrir brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Hefur þeim dómi verið áfrýjað til Hæstaréttar. Fyrir liggur að við rannsókn málsins voru að minnsta kosti fjögur símtöl varnaraðila við verjanda sinn tekin upp á grundvelli dómsúrskurða um heimild til hlustunar á símtöl við síma varnaraðila samkvæmt 81. gr., sbr. 83. og 84. gr. laga nr. 88/2008. Sóknaraðili hefur viðurkennt að umrædd símtöl hafi verið tekin upp vegna mistaka og upptökunum ekki verið eytt þegar í stað. Krafa varnaraðila um að nafngreindir menn, sem störfuðu hjá embætti sérstaks saksóknara meðan málið var þar til rannsóknar, verði leiddir fyrir dóm til skýrslugjafar er fyrst og fremst á því reist að fram hafi komið nýjar upplýsingar um framkvæmd hlustunar á síma við rannsóknina. Sú framkvæmd hafi falið í sér gróft brot gegn grundvallarréttindum varnaraðila. Hinar nýju upplýsingar geri það að verkum að nauðsynlegt sé, í tengslum við rekstur málsins fyrir Hæstarétti á hendur honum, að leita sönnunar um framkvæmd hlustunarinnar með vitnaleiðslum.

Meðal grundvallarréttinda manns, sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi, er að hann fái notið aðstoðar löglærðs verjanda og geti óhindrað ráðgast við hann án þess að aðrir fylgist með þeim samskiptum. Í samræmi við það er kveðið svo á um í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 88/2008 að verjanda sé heimilt að tala einslega við skjólstæðing sinn um hvað eina sem mál hans varðar. Samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 85. gr. laganna er skylt að eyða þegar í stað upptökum af símtölum ef í ljós kemur að þau hafa að geyma samtöl sakbornings við verjanda sinn. Jafnframt er svo fyrir mælt í 4. mgr. 134. gr. laganna að óheimilt sé að leggja fram í sakamáli gögn ef þau hafa að geyma upplýsingar um það sem sakborningi og verjanda hans hefur farið á milli. Af þessum ákvæðum leiðir að ekki verður byggt á slíkum gögnum af hálfu ákæruvalds í máli sem það kann að höfða á hendur sakborningnum.

Samkvæmt framansögðu munu þær upptökur af samtölum varnaraðila við verjanda sinn, sem áður er vísað til, ekki koma á neinn hátt til álita þegar leyst verður úr sakamálinu á hendur honum sem til meðferðar er fyrir Hæstarétti. Af þeim sökum hefur það enga þýðingu við úrlausn þess máls að upplýst verði frekar um hvernig staðið var að framkvæmd upptakanna við rannsókn málsins. Verður kröfu varnaraðila því hafnað með vísan til 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 og sá hluti hins kærða úrskurðar felldur úr gildi.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að hafna kröfu varnaraðila um að leiða vitni varðandi ákvörðun sérstaks saksóknara um breytingu á réttarstöðu A í því máli sem til meðferðar er fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi sá hluti hins kærða úrskurðar þar sem fallist var á að tiltekin vitni skyldu gefa skýrslu fyrir héraðsdómi „í þeim tilgangi að varpa ljósi á framkvæmd símhlerana hjá Embætti sérstaks saksóknara“. Úrskurðurinn er að öðru leyti staðfestur.