462/2015

Með setningu laga nr. 48/2014 var sett nýtt bráðabirgðaákvæði við lög nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða þar sem fram kom að ákveða skyldi aflahlutdeild til veiða á úthafsrækju og rækju við Snæfellsnes, en veiðarnar höfðu verið öllum frjálsar fiskveiðiárin 2010/2011 til 2013/2014. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu skyldi aflahlutdeildin ráðast að helmingi annars vegar af skráðri aflahlutdeild hvers fiskiskips til veiða á úthafsrækju við lok fiskveiðiársins 2012/2013 og hins vegar af aflareynslu hvers fiskiskips í sams konar veiðum á fiskveiðiárunum 2010/2011 til 2012/2013. E ehf., sem kvaðst hafa byrjað rækjuveiðar á skipi sínu á fiskveiðiárinu 2013/2014, fullnægði hvorugu þessara skilyrða og krafðist í málinu viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í af þeim sökum. Með hliðsjón af markmiði laga nr. 116/2006 og að úthlutun veiðiheimilda myndaði ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra manna yfir þeim var talið að það væri á valdi löggjafans að velja á milli sjónarmiða um hvernig veiðireynsla yrði lögð til grundvallar við úthlutun aflahlutdeilda við stjórn fiskveiða. Slíkt mat löggjafans þyrfti þó ávallt að vera reist á málefnalegum forsendum þannig að ekki færi í bága við jafnræðisreglu og atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, en löggjafinn hefði víðtækt svigrúm til mats að þessu efni. Talið var að málefnalegt hafi verið að miða aflahlutdeild til framtíðar að nokkru leyti við eldri aflahlutdeildir og að nokkru leyti við veiðireynslu þegar tekið væri tillit til þeirra aðstæðna sem verið höfðu á veiðum á úthafsrækju á árunum þar á undan. Þá hafði með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 48/2014 verið litið til þess hvort þeir sem hefðu stundað frjálsar veiðar á úthafsrækju ættu að njóta verndar stjórnarskrárinnar til að halda þeim veiðum áfram. Loks hafði verið boðað fyrir fiskveiðiárið 2013/2014 að frjálsar veiðar væru tímabundið fyrirkomulag. Samkvæmt framansögðu var ekki fallist á með E ehf. að ákvæði laga nr. 48/2014 hefðu farið í bága við stjórnarskrárvarin réttindi hans. Var Í því sýknað af kröfu E ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. júlí 2015. Hann krefst þess að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni sínu „við upphaf fiskveiðiársins 2014/2015 sem fólst í því að hann varð af úthlutun aflahlutdeildar í úthafsrækju og rækju á miðunum við Snæfellsnes“, aðallega vegna ákvæða 1. mgr. 13. gr. laga nr. 48/2014 um breytingu á lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða, en til vara vegna b. liðar sömu málsgreinar, með því að veiðireynsla skips hans Á-kk-ef á Eyri ÞH 205 á fiskveiðiárinu 2013/2014 fram að gildistöku laga nr. 48/2014 hinn 28. maí 2014 hafi ekki haft áhrif á ákvörðun aflahlutdeildarinnar. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi þess jafnframt að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni sínu af því að „ekki var tekið tillit til veiðigetu bátsins Árna á Eyri ÞH 205 og fjárfestingar áfrýjanda, til að bæta upp takmarkaða aflareynslu áfrýjanda.“ Að þessu frágengnu krefst áfrýjandi þess að viðurkennd verði bótaábyrgð stefnda á tjóni sínu af því að hafa ekki fengið úthlutað aflahlutdeild til fyrrgreindra veiða, sem hafi bundið „enda á rétt áfrýjanda til að stunda veiðar á tegundinni á grundvelli 1. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006.“ Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málið á rætur að rekja til þess að við gildistöku laga nr. 116/2006 voru þær rækjuveiðar, sem um ræðir í dómkröfum áfrýjanda, háðar takmörkunum á heildarafla samkvæmt 3. gr. laganna og var því veiðiheimildum úthlutað til einstakra skipa sem aflahlutdeild, sbr. 2. mgr. 8. gr. þeirra. Við ákvörðun veiðiheimilda fyrir fiskveiðiárið 2010/2011 varð á hinn bóginn sú breyting að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákvað ekki takmörkun á heildarafla í þessum fisktegundum og þar með ekki aflamark skipa, sem áttu í þeim aflahlutdeild, sbr. 3. mgr. 8. gr. laga nr. 116/2006, en með því urðu veiðarnar þá frjálsar öllum þeim skipum sem höfðu leyfi til veiða í atvinnuskyni, sbr. 4. gr. og 1. mgr. 8. gr. laganna. Eins var farið að fiskveiðiárin 2011/2012, 2012/2013 og 2013/2014. Með fyrrnefndri 13. gr. laga nr. 48/2014 var sett nýtt bráðabirgðaákvæði við lög nr. 116/2006, þar sem fram kom að ákveða skyldi aflahlutdeild til veiða á úthafsrækju og rækju við Snæfellsnes og hún ráðast að helmingi annars vegar af skráðri aflahlutdeild hvers fiskiskips til veiða á úthafsrækju við lok fiskveiðiársins 2012/2013 og hins vegar af aflareynslu hvers fiskiskips í sams konar veiðum á fiskveiðiárunum 2010/2011, 2011/2012 og 2012/2013. Áfrýjandi, sem kveðst hafa byrjað rækjuveiðar á skipi sínu Árna á Eyri á fiskveiðiárinu 2013/2014, fullnægði hvorugu þessara skilyrða samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu til að fá úthlutað aflahlutdeild til veiða á úthafsrækju og rækju við Snæfellsnes. Hann telur setningu ákvæðisins hafa á ólögmætan hátt valdið sér tjóni, en skilja verður dómkröfur hans svo að í raun leiti hann ekki annars með þeim en viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda af þeim sökum, þótt hann hafi að ástæðulausu gert fleiri kröfur en eina og fellt inn í orðalag þeirra atriði sem varða málsástæður að baki þeim.

Að þessu athuguðu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Eyrarhóll ehf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.