514/2010

Á krafðist skaðabóta úr hendi S hf. og Í vegna tjóns sem hann varð fyrir í árekstri á Reykjanesbraut 23. maí 2008 milli jeppabifreiðar Á og fólksflutningabifreiðar sem báðum var ekið í suðurátt. Þegar áreksturinn varð hafði ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar beygt út á vinstri akrein með það fyrir augum að aka fram úr jeppabifreiðinni, en á sama tíma beygði ökumaður jeppabifreiðarinnar henni inn á vinstri akrein þar sem hann hugðist aka inn á Nickel-svæðisveginn. Í héraði voru S hf. og Í taldir bera bótaábyrgð á helmingi tjóns Á. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að á þeim stað þar sem ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar ákvað að aka fram úr jeppabifreiðinni var vegurinn merktur hálfbrotinni línu auk þess sem þar voru gatnamót. Ríkar kröfur hvíldu því á ökumanni fólksflutningabifreiðarinnar og bar honum að fullvissa sig um að skilyrðum væri örugglega fullnægt svo að aka mætti fram úr á eða við vegamót. Var héraðsdómur því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 31. ágúst 2010. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast þeir þess að sök verði skipt með þeim hætti að „meirihluti sakar verði lagður á stefnda“ auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að „hluti af sökinni verði lagður á áfrýjanda.“ Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi varð árekstur á milli jeppabifreiðarinnar VB 347 og fólksflutningabifreiðarinnar ZK N06 á Reykjanesbraut 23. maí 2008 við vegamót svokallaðs Nickel-svæðisvegar. Báðum bifreiðunum var ekið suður Reykjanesbraut í átt til Reykjavíkur og var jeppabifreiðin á undan. Þegar ökumaður jeppabifreiðarinnar tók vinstri beygju til norðurs og hugðist aka inn á Nickel-svæðisveginn til Keflavíkur í Reykjanesbæ var fólksflutningabifreiðinni ekið í sömu mund yfir á vinstri vegarhelming, þar sem ætlun ökumannsins var að aka fram úr jeppabifreiðinni og varð þá árekstur á milli bifreiðanna.

Stefndi reisir kröfu sína á því að ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar hafi ekki sýnt af sér nægilega aðgæslu í akstri og eigi því sök á árekstrinum. Hann hafi brotið ákvæði 1. mgr. 20. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þar sem honum hafi borið að aka hægra megin fram úr jeppabifreiðinni í umrætt sinn þar sem ökumaður jeppabifreiðarinnar hafi greinilega undirbúið vinstri beygju. Þá hafi ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar ekki sýnt þá aðgæslu sem honum hafi borið við framúraksturinn, en leyfilegur hámarkshraði á veginum sé 90 km á klukkustund og vegurinn hafi verið merktur hálfbrotinni línu þar sem áreksturinn varð, en samkvæmt 23. gr. reglugerðar nr. 289/1995 um umferðarmerki og notkun þeirra gefi slík merking til kynna að varhugavert sé að aka yfir hana og óheimilt nema með sérstakri varúð. Loks hafi ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar farið fram úr jeppabifreiðinni við vegamót og brotið með því 22. gr. umferðarlaga. Þá hafi hann heldur ekki sýnt sérstaka aðgát við vegamótin eins og honum hafi borið samkvæmt 1. mgr. 25. gr. umferðarlaga. Stefndi byggir á því að Nickel-svæðisvegurinn hafi á þeim tíma verið notaður til að aka frá Reykjanesbraut niður í Keflavík og þá ekki síst að Reykjaneshöll og vísar í því sambandi til loftmyndar sem sýni að endinn á Nickel-svæðisveginum tengdist vegakerfi Keflavíkur við Reykjaneshöll.

Áfrýjendur reisa kröfu sína á því að ökumaður jeppabifreiðarinnar eigi alla sök á árekstrinum þar sem hann hafi beygt í veg fyrir fólksflutningabifreiðina með villandi aksturslagi og án þess að gefa stefnumerki. Ökumanni fólksflutningabifreiðarinnar hafi verið heimilt að taka fram úr á umræddum stað þar sem bann 22. gr. umferðarlaga um framúrakstur á vegamótum hafi ekki átt við þar sem ekki hafi verið um að ræða vegamót í skilningi ákvæðisins. Áfrýjendur vísa í því sambandi til tölvupósts frá Vegagerðinni 4. desember 2009 þar sem fram kemur að neðri hluti Nickel-svæðisvegarins hafi orðið hluti af gatnakerfi Keflavíkur rétt fyrir 1960 en það sé sá hluti Keflavíkurvegar sem liggi frá Reykjaneshöll að Hafnargötu. Efri hluti Nickel-svæðisvegarins liggi að því svæði sem nafngreint fyrirtæki eigi og að verið sé að leggja nýjan Keflavíkurveg. Upplýst sé að Nickel-svæðisvegurinn, þar sem hann tengist Reykjanesbraut, sé ekki þjóðvegur. Ennfremur vísa áfrýjendur til tölvubréfs frá framkvæmdastjóra umhverfis- og skipulagssviðs Reykjanesbæjar 1. september 2009 þar sem fram kemur að vegurinn hafi verið lagður vegna viðhalds hersins á olíusvæði hans á svokölluðu Nickel-svæði. Sá hluti vegarins, sem komi upp á Reykjanesbraut, sé í eigu ríkisins, það er 30 metra helgunarsvæði frá Reykjanesbraut. Neðra Nickel-svæðið sé í eigu fyrrgreinds fyrirtækis, sem ætli að byggja upp hverfi á þessum stað. Ekki sé gert ráð fyrir því að þessi vegur tengist því hverfi. Vegurinn sé ekki hluti af vegakerfi Reykjanesbæjar.

II

Í 2. gr. umferðarlaga er vegur skilgreindur sem vegur, gata, götuslóði, stígur, húsasund, brú, torg, bifreiðastæði eða þess háttar, sem notað er til almennrar umferðar. Skilgreining vegamóta er þar sem vegir mætast eða skerast eða vegur greinist. Samkvæmt myndum sem lagðar hafa verið fram er Nickel-svæðisvegurinn með bundnu slitlagi þar sem hann tengist Reykjanesbraut og frágangur vegamóta með hefðbundnu sniði. Á þessum vegamótum er stöðvunarmerki á Nickel-svæðisveginum. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 289/1995 skal setja slík merki um stöðvunarskyldu við vegamót þar sem ökumönnum ber skilyrðislaust að nema staðar og veita umferð á vegi sem ekið er inn á eða yfir forgang. Stefndi hefur haldið því fram að á þeim tíma er áreksturinn varð hafi vegurinn verið notaður til almennrar umferðar frá Reykjanesbraut og til Keflavíkur í Reykjanesbæ. Ekki verður annað séð af framlagðri loftmynd en að hindrunarlaust hafi verið unnt að aka veginn niður að Reykjaneshöll og út á Flugvallarveg. Að þessu athuguðu verður lagt til grundvallar að Nickel-svæðisvegurinn hafi verið notaður til almennrar umferðar á þeim tíma er áreksturinn varð og að mót hans og Reykjanesbrautar hafi talist vegamót í skilningi 2. gr. umferðarlaga. Í ljósi tenginga vegarins við gatnakerfi Reykjanesbæjar verður ekki talið að um heimreið eða svipaðan veg hafi verið að ræða.

Eins og áður segir var stöðvunarmerki á Nickel-svæðisveginum á vegamótum við Reykjanesbraut. Um umferð af Nickel-svæðisvegi yfir á Reykjanesbraut giltu því ákvæði 2. mgr. 25. gr. umferðarlaga. Af því leiðir að undantekning d. liðar 1. mgr. 22. gr. gilti frá bannreglu greinarinnar um framúrakstur við vegamótin.

III

Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. umferðarlaga skal aka vinstra megin fram úr ökutæki. Þó skal aka fram úr ökutæki hægra megin, ef ökumaður þess beygir til vinstri eða undirbýr greinilega vinstri beygju.

Samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laganna gildir sú meginregla að óheimilt er að aka fram úr öðru ökutæki rétt áður en komið er að vegamótum eða á þeim. Frá þeirri meginreglu er í sömu málsgrein að finna undantekningarheimildir. Ekki má nýta þessar undantekningarheimildir nema skilyrði til framúraksturs hafi verið fyrir hendi. Þá skal ökumaður að öðru leyti viðhafa sérstaka aðgát við vegamót, sbr. 1. mgr. 25. gr. sömu laga. Af þessu leiðir, að ríkar varúðarkröfur verða gerðar til þess, sem nýta vill sér undantekningarheimild frá hinni skýru meginreglu. Ber honum að fullvissa sig um, að skilyrði séu örugglega uppfyllt, svo að framúrakstur á eða við vegamót megi eiga sér stað, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar frá 15. desember 1994 í máli nr. 280/1992, sem birtur er í dómasafni réttarins 1994 á bls. 2787, og frá 28. nóvember 1996 í máli nr. 80/1996, sem birtur er í dómasafni réttarins sama ár á bls. 3781.

Reykjanesbraut, þar sem slysið varð, er fjölfarinn vegur og er leyfilegur hámarkshraði 90 km á klukkustund. Á þeim stað sem ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar ákvað að aka fram úr jeppabifreiðinni var vegurinn samkvæmt framlögðum ljósmyndum merktur hálfbrotinni línu, en slík merking gefur til kynna að varhugavert sé að aka yfir hana og óheimilt nema með sérstakri varúð, sbr. 23. gr. reglugerðar nr. 289/1995. Eins og áður segir voru þar að auki vegamót þar sem ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar reyndi að aka fram úr jeppabifreiðinni. Ríkar varúðarkröfur hvíldu því samkvæmt framansögðu á ökumanni fólksflutningabifreiðarinnar og bar honum að fullvissa sig um, að skilyrðum væri örugglega fullnægt, svo að aka mætti fram úr á eða við vegamótin. Þegar áreksturinn varð hafði ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar beygt út á vinstri akrein Reykjanesbrautar þar sem ætlun hans var að taka fram úr jeppabifreiðinni við vegamótin. Í sömu mund beygði ökumaður jeppabifreiðarinnar henni inn á vinstri akrein þar sem ætlun hans var að aka inn á Nickel-svæðisveg. Í skýrslu rannsóknardeildar lögreglustjórans á Suðurnesjum 30. júní 2008 kemur fram að ummerki á vettvangi gefi til kynna að árekstur hafi orðið með ökutækjunum við miðlínu vegarins og að jeppabifreiðin hafi verið að hálfu á hvorri akrein en fólksflutningabifreiðin hafi að mestu eða öllu leyti verið á þeirri akrein sem ætluð sé umferð í gagnstæða átt. Ákomustaður á jeppabifreiðinni svo og hemlaför og önnur ummerki, sem sjást á ljósmyndum af vettvangi, styðja þessa niðurstöðu.

Þegar framangreint er virt ásamt forsendum hins áfrýjaða dóms verður að telja að báðir ökumenn hafi með aksturslagi sínu átt sök á árekstrinum. Verður því ekki fallist á kröfur áfrýjenda en aðalkrafa stefnda um staðfestingu hins áfrýjaða dóms tekin til greina. Eftir þessum úrslitum verða áfrýjendur dæmdir til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er óraskaður.

Áfrýjendur, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Íslandsbanki fjármögnun, greiði óskipt stefnda, Áhugamannafélaginu Golíat, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.