17/2001

Aðila greindi á um það hvort Í bæri að greiða ríkisábyrgðargjald af lánum teknum hjá Norræna fjárfestingarbankanum eins og sá síðarnefndi væri erlendur aðili í skilningi laga um ríkisábyrgðir. Hæstiréttur féllst á það með héraðsdómi að túlka bæri íslenska ákvæði samningsins um stofnun bankans á þá leið að réttarstaða bankans í einstökum aðildarríkjum skyldi vera sú sama og sambærilegra innlendra lánastofnana. Þótti ekki verða miðað við það að bankinn væri erlendur í skilningi laga um ríkisábyrgðir. Þessi niðurstaða var talin leiða til þess, að ekki þyrfti að fjalla um þá málsástæðu Í, að umdeilt ákvæði laga um ríkisábyrgðir samrýmdist ekki reglum EES-samningsins, en Í hafði farið fram á að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þetta atriði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2001. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 26.732.156 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 15. júlí 1995 til greiðsludags. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Svo sem greinir í héraðsdómi snýst ágreiningur málsaðila um það, hvort stefnda, og áður Iðnlánasjóði, sem lántakanda hafi verið skylt að greiða ríkisábyrgðargjald af lánum teknum hjá Norræna fjárfestingarbankanum í Helsinki eins og sá síðarnefndi væri erlendur aðili í skilningi 1. mgr. 8. gr. laga nr. 37/1961 um ríkisábyrgðir, sbr. lög nr. 65/1988. Í héraðsdómi eru raktar málsástæður aðila um þetta ágreiningsefni, en um málsatvik og fjárhæðir er ekki ágreiningur.

Ríkisstjórnum Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar var heimilað með lögum á hverju þjóðþinganna fyrir sig árið 1976 að fullgilda samning landanna um stofnun Norræna fjárfestingarbankans, sem undirritaður hafði verið í Kaupmannahöfn 4. desember 1975 í einu eintaki á dönsku, finnsku, íslensku, norsku og sænsku. Hlutu ákvæði samningsins þar með lagagildi í hverju landanna og skyldu textarnir allir vera jafngildir.

Í samningnum um stofnun bankans og í samþykktum fyrir hann er markmið hans sagt vera að veita lán og ábyrgðir með bankakjörum og samkvæmt almennum þjóðhagslegum sjónarmiðum með það í huga að hrinda í framkvæmd fjárfestingaráformum og efla útflutning í þágu Norðurlandaþjóða. Í stjórninni eiga sæta 10 menn, 2 frá hverju ríkjanna. Í 5. gr. íslenska texta samningsins segir:

„Bankinn skal njóta sömu réttinda í aðildarríkjum að samningnum og persónur að lögum, sem reka sambærilega starfsemi.

Bankinn skal undanþeginn hvers kyns greiðslu- og útlánaskilyrðum, sem koma í veg fyrir eða íþyngja bankanum við að standa við skuldbindingar sínar.

Eignir og tekjur bankans skulu vera undanþegnar allri beinni skattlagningu.

Bankinn skal undanþeginn stimpilgjöldum og gjöldum til opinberra aðila vegna lánssamninga, þar sem bankinn er skuldari. Ef slík gjöld eru lögð á, skulu þau endurgreidd eftir beiðni.“

Svo sem greint er í héraðsdómi er ekki fullt samræmi milli íslenska textans annars vegar og þeirra dönsku, norsku og sænsku hins vegar um orðalag þessa ákvæðis. Ber að fallast á með héraðsdómi, að þegar litið sé til textans á dönsku, norsku og sænsku beri að túlka íslenska ákvæðið á þann veg að réttarstaða bankans í einstökum aðildarríkjum skuli vera sú sama og sambærilegra innlendra lánastofnana, enda þótt ljóst sé af framangreindu ákvæði að bankinn njóti forréttinda í hverju landanna svo sem með undanþágu frá sköttum og gjöldum. Vegna þessa og þegar virt er hlutverk bankans í hverju aðildarlandanna og í samstarfi þeirra, og þar sem lögin um hann eru sérlög og hljóta því að ganga framar almennum ákvæðum um innheimtu ríkisábyrgðargjalds í eldri og yngri lögum um ríkisábyrgðir, verður ekki við það miðað að bankinn sé erlendur aðili í skilningi 1. mgr. 8. gr. laga nr. 37/1961, eins og henni var breytt með lögum nr. 65/1988. Skuldbindingar gagnvart honum verða því ekki taldar falla undir ákvæðið. Þegar af þessari ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Þarf þá ekki að fjalla um þá málsástæðu stefnda, að 8. gr. laga nr. 37/1961 samrýmist ekki reglum EES-samningsins, sem lögfestur var hér á landi með lögum nr. 2/1993. Hins vegar hafði stefndi tilefni til að fara fram á að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um þetta atriði.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðst sameiginlega eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, Lánasýsla ríkisins, greiði stefnda, Íslandsbanka FBA hf., samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.