427/2012

X var sýknaður af ákæru um meiri háttar eignaspjöll með því að hafa valdið spjöllum á og svipt lögmæta eigendur yfirráðum yfir landspildu, sökum þess að vafi lék á um eignarrétt að spildunni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 14. júní 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd.

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi. Til vara krefst hann sýknu af kröfu ákæruvaldsins, en að því frágengnu refsimildunar.

I

Í ákæru eru ákærða gefin að sök stórfelld eignarspjöll samkvæmt 2. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 „með því að hafa í júní 2010, sem bóndi á bænum A í [...], valdið spjöllum á - og svipt lögmæta eigendur yfirráðum yfir u.þ.b. 0,72 hektara spildu sem er hluti af landi nr. 178681 sem liggur að jörðinni A, og er í þinglýstri eigu B, C og D, en ákærði færði ca. 165 metra langa landamerkjagirðingu, sem afmarkaði landspilduna frá landi A, um það bil 50 metra til austurs, og stækkaði land sitt sem því nam. Hann gróf auk þess tæplega 190 metra langan skurð frá norðri til suðurs í landspilduna sem hann yfirtók, vestan nýja girðingarstæðisins, og plægði restina af yfirteknu landspildunni í sundur.“

Ákærði heldur því fram að um hafi verið að ræða framkvæmdir á eignarlandi sínu sem honum hafi verið heimilar.

II

Með kaupsamningi 29. júní 1994 keypti ákærði jörðina A af föður sínum E. Kaupverð var 8.800.000 krónur en hluti af þeirri greiðslu skyldi verða „með 50 fm fullbúnu timburhúsi sem afhendist 1/12 94 ásamt 7,5 ha. landsspildu, sbr. meðfylgjandi uppdrátt ... kr. 4.200.000,-“. Við kaupin var einungis hluti landspildunnar, sem undanþegin skyldi sölunni, afmarkaður frá jörðinni með girðingu, en dregin var lína á framangreindan uppdrátt sem sýna átti mörkin og virðist hann ekki hafa verið hnitasettur. Þá um haustið munu faðir ákærða og mágur, með vitund ákærða, hafa reist girðingu og var lega hennar að líkindum í samræmi við línu þá sem dregin hafði verið á uppdrættinum. Í skriflegri yfirlýsingu feðganna 24. janúar 1995 var, með vísan til kaupsamningsins, staðfest að faðir ákærða hefði „fengið afhenta landspildu 7,5 ha. að stærð ásamt íbúðarhúsi sbr. uppdrátt sem fylgdi kaupsamningnum.“ Hinn 25. ágúst 1995 afsalaði faðir ákærða til áðurnefndra dætra sinna „7,5 ha. landspildu ... í landi A, [...], ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber þ.m.t. 50 fm. hús sem á landspildunni stendur. Nánar er um að ræða landspildu sem undanskilin var við sölu jarðarinnar A til sonar míns, X, sbr. meðfylgjandi uppdrátt.“ Afsal fyrir jörðinni var gefið út til ákærða 20. ágúst 1997 „að undanskildu eftirtöldu: Um 50 m2 timburhúsi (heilsárshúsi), ... sem byggt var á jörðinni 1994 ásamt ferhyrntri lóð kringum húsið sem afmarkast þannig; ... Þá er einnig undanskilin 7,5 ha. landspilda samkvæmt uppdrætti sem fylgdi kaupsamningi aðila, dags. 29. júní 1994.“ Í yfirlýsingu föður ákærða 19. maí 1998, er hann nefndi viðauka við afsal, sagði meðal annars: „Með afsali útgefnu 25. ágúst 1995 afsalaði ég undirritaður ... til dætra minna ... 7,5 ha. landspildu í landi A í [...] ásamt 50 fm. húsi sem samkvæmt afsalinu var vegna misskilnings sagt standa á landspildunni. Nánar var um að ræða landspildu sem undan var skilin við sölu jarðarinnar til sonar míns X. Ofangreint hús stendur hinsvegar ekki á framangreindri landspildu heldur á sérstakri lóð sem einnig var undanskilin við sölu jarðarinnar til sonar míns, X sbr. afsal dags. 20. ágúst 1997. ... Hér með staðfestist að afsalið til dætra minna sem útgefið var 25. ágúst 1995 átti einnig að taka til ofangreindrar lóðar og er lóðinni því hér með afsalað til þeirra.“

Með bréfi 27. ágúst 1998 staðfesti landbúnaðarráðuneytið þá skiptingu á jörðinni A „sem fram kemur í afsali dags. 20. ágúst 1997“ þar sem ákærða var afsöluð jörðin „ásamt mannvirkjum, gögnum og gæðum að undanskildum nánar tilgreindum landspildum, sbr. og meðfylgjandi teikningu dags. 6. mars 1998.“ Virðist síðastgreind teikning sambærileg framangreindum uppdrætti sem vísað var til við kaup ákærða á jörðinni.

Ákærði kvaðst hafa látið gera svokölluð túnkort, að líkindum í september 2009, vegna fyrirhugaðrar ræktunar á landi sínu norðan og vestan við landspildu systra sinna. Hafi þá komið í ljós að væri miðað við girðingu sem lokið var við að reisa haustið 1994 teldist land systra hans 8,22 hektarar eða 0,72 hekturum stærra en um hefði verið samið. Af þeim sökum hafi hann fært girðinguna á þann hátt sem greinir í ákæru og síðan grafið þann skurð sem um ræðir og plægt landið. Ákærði kvaðst ekki hafa haft samráð við systur sínar um framkvæmdirnar þar sem samkomulag þeirra í millum hafi ekki verið gott á þessum tíma. Í kjölfar framkvæmdanna lögðu systur hans fram kæru til lögreglu og höfðuðu jafnframt einkamál á hendur honum með kröfu um að viðurkenndur yrði eignaréttur þeirra að spildu þeirri sem um ræðir í ákæru, samhliða því að krefjast aðfaragerðar til að fá aðgang að neysluvatni.

Með kaupsamningi og afsali 9. júlí 2012 seldu systur ákærða honum „fasteignina A land [...], [...], sem er einbýlishús úr timbri alls 50,5 fermetrar skv. fasteignaskrá, byggt árið 1994 ásamt tilheyrandi eignarlóðarréttindum og öllu sem eigninni fylgir og fylgja ber og A land [...],[...], sem er eignarlóð 7,5 hektarar skv. fasteignaskrá.“ Samkvæmt sérstöku samkomulagi systkinanna „um lok ágreinings“ gerðu sama dag skyldu systurnar fella niður framangreind einkamál sem og „önnur ágreiningsmál er hafa verið milli aðila og varða jörðina A eða tilfæringar henni tengdar, svo sem vatnslagnir, girðingar, gróður, umferðarrétt og annað sem upp hefur komið á undanförnum árum og sem snertir ofangreindar eignir sem X kaupir af systrunum.“

III

Ákærði reisir aðalkröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi einkum á því að telja megi að ekki sé lengur fyrir hendi krafa systra hans um að sakamál yrði höfðað á hendur honum. Þá séu rannsóknargögn lögreglu ekki skýr um hvort umþrætt 0,72 hektara landspilda hafi nokkru sinni komist í eigu systra ákærða. Gögn málsins bera hvorki með sér að slík afturköllun hafi komið fram áður en dómur var kveðinn upp í héraði, eins og áskilið er í 2. mgr. 144. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, né er það gert að skilyrði málshöfðunar fyrir brot gegn 2. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga að brotaþoli krefjist hennar. Þá lúta önnur rök fyrir frávísunarkröfu ákærða að efnisvörnum málsins. Verður henni því hafnað.

Af hálfu málsaðila er við það miðað að á uppdrátt þann sem vísað er til í framangreindum kaupsamningi 29. júní 1994 og afsali 20. ágúst 1997 hafi eiginkona ákærða dregið fríhendis línu frá norðri til suðurs er afmarka átti landið frá þeirri spildu sem undanskilin skyldi vera sölunni. Þá er fram komið að það hafi hún gert eftir mælingar þeirra hjóna samhliða kaupunum. Við rannsókn málsins fékk lögregla A-kk-þf G-kk-þf A-kk-þf verkfræðing til þess meðal annars að hnitasetja núverandi og fyrra girðingarstæði og reikna út hvort misræmi væri á milli orða kaupsamningsins 29. júní 1994 og uppdráttar sem honum fylgdi um stærð landspildu þeirrar sem undanþegin átti að vera við kaup ákærða á jörðinni. Samkvæmt greinargerð verkfræðingsins 27. október 2011, sem hann staðfesti fyrir dómi og ekki er vefengd af aðilum málsins, er uppdrátturinn ekki í samræmi við orð kaupsamningsins að þessu leyti. Verði miðað við girðingarstæðið, eins og það var áður en ákærði færði girðinguna, var spilda sú sem systur ákærða kveða að komist hafi í sína eigu 25. ágúst 1995 rúmlega 8,2 hektarar í stað þeirra 7,5 hektara sem kaupsamningur og afsal kvað á um. Þótt ákærði hafi hvorki hreyft andmælum við því að girðingin var reist á árinu 1994, í samræmi við útlínur afmörkunar á uppdrætti er fylgdi kaupsamningi hans um jörðina, né andmælt í 15 ár legu girðingarinnar þá verður samkvæmt framansögðu og að virtri 108. gr. laga nr. 88/2008 við það miðað að slíkur vafi hafi verið á eignarrétti umþrættrar 0,72 hektara spildu að sönnun skorti um það grunnskilyrði 257. gr. almennra hegningarlaga að hún hafi verið í eigu annarra en ákærða er hann réðist í þær framkvæmdir sem í ákæru greinir. Verður ákærði því sýknaður af kröfu ákæruvalds.

Eftir þessum úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti lagður á ríkissjóð. Niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð málsvarnarlauna verjanda ákærða verður staðfest. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti verða ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvalds.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði sem ákveðin voru í héraðsdómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, M-kk-ef G-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur.