357/2002

G stefndi D til greiðslu á skuld vegna margháttaðs framlags síns og endurbóta á fasteign sem D keypti ásamt I á árinu 1992, en G taldi sig hafa keypt eignina að hálfu til móts við D. Var sá hluti kröfu G, sem reistur var á vinnuframlagi hans, fallinn niður fyrir fyrningu, en D gert að greiða honum þá liði kröfunnar sem voru sannaðir með framburði vitna og skjallegum sönnunargögnum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og A-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 24. maí 2002, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 10. júlí sama árs. Hann áfrýjaði öðru sinni 6. ágúst 2002 með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Hann krefst þess aðallega að gagnáfrýjandi verði dæmd til að greiða sér 2.902.415 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. júní 1997 til 1. júlí 2001, en 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og vertryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjandi verði dæmd til að greiða sér 1.050.000 krónur með dráttarvöxtum eins og í aðalkröfu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 14. október 2002. Hún krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur um annað en málskostnað, sem verði felldur niður, og að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað fyrir Hæstarétti.

I.

Svo sem rakið er í héraðsdómi er deila málsaðila sprottin af kaupum á íbúðarhúsi á jörðinni Skeggjastöðum í Mosfellsbæ á árinu 1992 ásamt bílskúr, hesthúsi, fjórum skemmum og um þriggja hektara landspildu. Samkvæmt kaupsamningi, sem dagsettur er 22. desember 1992, voru gagnáfrýjandi og I-kk-nf G-kk-nf kaupendur og kaupverðið 9.100.000 krónur. Af málatilbúnaði aðilanna verður engu að síður ráðið að kaupin hafi í raun verið ráðin í september 1992 og óumdeilt er að seljandinn, Hagkaup h/f, afhenti kaupendum þá eignirnar. Átti gagnáfrýjandi frumkvæði að því að þær voru keyptar og vakti aðaláfrýjandi áhuga I-kk-ef á því að taka þátt í kaupunum, en þeir voru kunningjar.

Á þeim tíma, sem hér um ræðir, var náið samband með málsaðilum og bjuggu þau saman á Skeggjastöðum á árinu 1993 frá janúar fram á sumar eða haust þegar slitnaði upp úr sambandi þeirra. Flutti aðaláfrýjandi þá úr íbúð í húsinu, sem þau höfðu búið í. Á sama tíma bjuggu í annarri íbúð í húsinu áðurnefndur I-kk-nf og kona hans, V-kvk-nf Þ-kvk-nf.

Þegar kaupin voru gerð var íbúðarhúsið í slæmu ástandi og þarfnaðist endurbóta. Réðust málsaðilar ásamt I-kk-þgf og V-kvk-þgf fljótlega eftir afhendingu eignanna í viðgerðir á íbúðarhúsinu auk þess sem nokkuð var unnið við útihúsin. Kveðst aðaláfrýjandi hafa unnið mikið við þær sjálfur ásamt I-kk-þgf, sem sé trésmiður. Hafi aðaláfrýjandi jafnframt lagt út fyrir efni og öðrum kostnaði í tengslum við framkvæmdirnar og að auki innt af hendi í þrjú skipti greiðslur samkvæmt kaupsamningi til seljanda eignanna. Vinnu annarra manna við viðgerðirnar kveðst hann í nokkrum tilvikum hafa greitt með svokallaðri skiptivinnu, en sjálfur sé hann rafvirki og hafi getað greitt þeim með vinnu við raflagnir. Kveðst aðaláfrýjandi hafa tekið þátt í framkvæmdunum fram á mitt ár 1993. Samkomulag hafi verið með þeim fjórum, sem að þessu stóðu, um að hvert þeirra skyldi eiga fjórðung í eignunum, en af hagkvæmnisástæðum hafi málsaðilar ákveðið að hans nafn kæmi ekki fram í kaupsamningnum.

Gagnáfrýjandi mótmælir því að nokkurt samkomulag hafi verið gert um að aðaláfrýjandi skyldi eiga í nefndum fasteignum með henni og I-kk-þgf. Taki kaupsamningurinn þar af öll tvímæli, en samkvæmt honum séu þau tvö síðastnefndu kaupendur. Hún viðurkennir hins vegar að aðaláfrýjandi hafi innt af hendi 200.000 króna kaupsamningsgreiðslu um haustið 1993, sem þó hafi verið gert í hennar óþökk. Þá hafi hann innt af hendi 100.000 - 120.000 krónur vegna efniskaupa. Kröfu hans hafi hún mætt með gagnkröfu og skuldajöfnuði vegna skemmda, sem aðaláfrýjandi hafi unnið á eignum hennar síðla hausts 1993 eftir að slitnaði upp úr sambandi þeirra.

Eftir þetta kom í ljós að ekki var lengur áhugi fyrir hendi hjá gagnáfrýjanda og I-kk-þgf að eiga saman áðurnefndar fasteignir. Keypti gagnáfrýjandi hlut hans í þeim samkvæmt kaupsamningi 18. ágúst 1994 fyrir 5.309.329 krónur. Fékk hún afsal fyrir hinu keypta 14. mars 1995.

Aðaláfrýjandi heldur fram að gagnáfrýjandi skuldi sér vegna margháttaðs framlags hans við kaupin og endurbætur á eignunum. Verði ekki fallist á aðalkröfu hans, sem reist sé á samantekt hans um kostnað, beri að leggja til grundvallar verðmat að baki kaupverðinu í samningi gagnáfrýjanda og I-kk-ef, en nettóverðmæti helmings eignanna í þeim kaupum hafi verið 2.100.000 krónur. Eigi aðaláfrýjandi með réttu tilkall til fjórðungs af nettóverðmæti allra eignanna og taki fjárhæð varakröfu hans mið af því. Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er að öðru leyti nánar lýst í héraðsdómi.

II.

Meðal málsskjala er ódagsettur listi, sem aðaláfrýjandi reisir kröfu sína að hluta á, og ber fyrirsögnina „Skeggjastaðir“. Leitast hann við að sýna fram á með honum hver sá kostnaður hafi verið, sem hann sjálfur, I-kk-nf og gagnáfrýjandi hafi hvert um sig haft af fasteignakaupunum, rekstri eignanna og viðgerðum á þeim á tímabilinu frá október 1992 til hausts 1993. Þessi samantekt um kostnað leiði í ljós að vinnuframlag hans og beinar greiðslur, sem þar komi fram, hafi samtals numið 1.706.735 krónum. Aðaláfrýjandi hefur einnig lagt fram annan ódagsettan lista, sem ber fyrirsögnina „Skeggjastaðir íbúð Óttar-Dísa“, þar sem einnig er talinn upp ýmis kostnaður, sem hann hafi haft af sömu ástæðum, samtals að fjárhæð 1.195.680 krónur. Alls nema þessar tvær fjárhæðir aðalkröfu hans í málinu.

Aðaláfrýjandi gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að fyrrnefndi listinn hafi verið færður jafnóðum og kostnaður vegna fasteignanna féll til. Hafi V-kvk-nf annast þessa samantekt í samvinnu við hin þrjú, en með þessu hafi verið að því stefnt að á hreinu væri hvað aðaláfrýjandi, I-kk-nf og gagnáfrýjandi legðu hvert um sig fram vegna fasteignanna. Allir reikningar hafi verið færðir inn í möppu, sem þau áttu öll aðgang að, sem og listanum sjálfum. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við þetta. Við skýrslugjöf fyrir dómi lýstu bæði I-kk-nf og V-kvk-nf þessu á sama veg og aðaláfrýjandi og töldu þær tölur vera réttar, sem kæmu fram á listanum um kostnað hvers og eins. Framburður gagnáfrýjanda um tilurð listans var ekki afdráttarlaus. Hins vegar neitaði hún eindregið að aðaláfrýjandi hefði greitt aðrar kaupsamningsgreiðslur en þá, sem var á gjalddaga í ágúst 1993 að fjárhæð 200.000 krónur. Ekki fengust svör við því hvaða aðra liði í kröfugerð aðaláfrýjanda hún viðurkenndi, samtals að fjárhæð 100.000 - 120.000 krónur, svo sem áður var getið.

Að því er varðar síðarnefnda listann er komið fram að hann varð ekki til jafnóðum og kostnaður féll til. Kvaðst V-kvk-nf hafa fært hann eftir upplýsingum aðaláfrýjanda og taldi hún það hafa verið gert eftir að slitnaði upp úr sambandi málsaðila. Er það ekki vefengt af hálfu aðaláfrýjanda. Sá munur er jafnframt á þessum tveimur kostnaðaryfirlitum að margir liðir í hinu fyrrnefnda eru studdir kvittunum eða öðrum fylgiskjölum, en aðeins fáir liðir í hinu síðarnefnda eru studdir slíkum gögnum.

III.

Gagnáfrýjandi ber fyrir sig að hvað sem öðru líði sé krafa aðaláfrýjanda fyrnd. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sá hluti kröfunnar, sem reistur er á vinnuframlagi aðaláfrýjanda, sé fallinn niður fyrir fyrningu, sbr. 1. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Verður jafnframt staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að aðra liði í kröfu aðaláfrýjanda beri að meta sem peningalán og að sá hluti kröfunnar sé ófyrndur, sbr. 2. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905.

Með framburði vitna og skjallegum sönnunargögnum hefur aðaláfrýjandi sannað réttmæti þeirra kröfuliða, sem fram koma í fyrrnefnda listanum, sem ber fyrirsögnina „Skeggjastaðir“. Það á þó ekki við um greiðslur hans fyrir rafmagn, samtals að fjárhæð 44.151 króna, en aðaláfrýjandi, sem bjó sjálfur á Skeggjastöðum á þessum tíma, hefur ekki sýnt fram á að þessar greiðslur tengist öðru en heimilisrekstri. Þá er tveimur liðum, samtals að fjárhæð 661.665 krónur, lýst svo að vegna galla í fasteignunum hafi seljandinn veitt afslátt af kaupverðinu, en kaupendur skyldu þá sjálfir bæta úr göllunum. Það hafi aðaláfrýjandi og I-kk-nf gert með vinnuframlagi sínu og efniskaupum og nemi hlutur hins fyrrnefnda þessari fjárhæð. Sá hluti þessara kröfuliða, sem er fyrir vinnuframlag er fyrndur, en með því að ekki er greint á milli efnis og vinnu verður ekki komist hjá að hafna þessum liðum. Krafa aðaláfrýjanda, sem reist er á þessum lista, verður samkvæmt þessu að öðru leyti tekin til greina með 1.000.919 krónum.

Listi með fyrirsögninni „Skeggjastaðir íbúð Óttar-Dísa“ var ekki gerður í samvinnu allra, sem hlut áttu að máli, jafnharðan og kostnaðurinn féll til og sá hluti kröfu aðaláfrýjanda, sem á honum er reistur, er ekki studdur gögnum nema að litlu leyti. Hefur aðaláfrýjanda ekki tekist sönnun um réttmæti þessa hluta kröfu sinnar nema að því er varðar nokkra liði. Verður samkvæmt því tekinn til greina kröfuliður fyrir múrverk samkvæmt tveimur reikningum, samtals að fjárhæð 120.000 krónur, en sannað er með framburði vitnis að aðaláfrýjandi greiddi fyrir verkið með peningum og skiptivinnu og má telja kröfu hans fyrir skiptivinnu til ígildis peningagreiðslu. Kröfuliður vegna greiðslu fyrir steypusögun er að hluta sannaður með reikningi að fjárhæð 35.000 krónur og kröfuliðir fyrir niðurrif á skemmum o. fl. að fjárhæð 42.000 krónur og fyrir efni í glugga að fjárhæð 18.200 krónur eru einnig sannaðir með framburði vitna og reikningum. Kröfuliðir samkvæmt þessum lista, sem teknir eru til greina, nema því alls 215.200 krónum.

Samkvæmt öllu framanröktu verður niðurstaða málsins sú að krafa aðaláfrýjanda er tekin til greina með samtals 1.216.119 krónum. Ber krafan dráttarvexti eins og krafist er. Sýknukrafa gagnáfrýjanda, sem studd er við skuldajöfnun, er ósönnuð með öllu og breyta ný skjöl, sem hún hefur lagt fyrir Hæstarétt, engu um það.

Gagnáfrýjandi skal greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, D-x-x D-x-x F-x-x A-x-x, greiði aðaláfrýjanda, G-kk-þgf Ó-kk-þgf S-kk-þgf, 1.216.119 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. júní 1997 til 1. júlí 2001 og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.