404/2008

Þ, G og S kröfðust þess að ákvörðun sýslumannsins á Seyðisfirði 14. maí 2008 um skráningu afsals dags. 10. desember 1918 inn á tilgreindar eignir yrði felld úr gildi og að tilgreind yfirlýsing sem þinglýst var á sömu eignir 20. maí 2008 yrði afmáð af eignunum. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, segir að mál þetta sæti úrlausn dómsins samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Í slíku máli yrði úr því skorið hvort leiðrétting þinglýsingastjóra á grundvelli 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga hafi verið réttmæt eins og málið horfði við honum en ekki yrði skorið úr um efnisatvik að baki skjali eða um réttarstöðu síðari rétthafa að eignunum á grundvelli grandleysis þeirra um hin leiðréttu mistök. Var talið að mistök hefðu orðið hjá embætti sýslumannsins á Seyðisfirði eftir að afsalinu frá 1918 var þinglýst á jörðina A og skilyrði 1. mgr. 27. gr. þinglýsingarlaga, fyrir sýslumann að leiðrétta þau mistök, því uppfyllt. Þá var ekki fallist á að 1. mgr. 27. gr. þinglýsingarlaga yrði ekki beitt til að leiðrétta mistök um rangar færslur sem orðið hefðu fyrir gildistöku laganna. Höfðu framangreindar ákvarðanir sýslumannsins á Seyðisfirði því verið lögmætar og var kröfu Þ, G og S hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júlí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 2. júlí 2008, þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Seyðisfirði 14. maí sama ár um að færa afsal frá 10. september 1918 og efnisatriði þess í fasteignabók vegna jarða sóknaraðila, Arnórsstaða I og II og Arnórsstaðaparts, svo og ákvörðun sýslumanns 20. maí 2008 um að þinglýsa á þessar jarðir yfirlýsingu varnaraðilans íslenska ríkisins 11. desember 2007 um staðfestingu á framsali vatnsréttinda til varnaraðilans Landsvirkjunar. Kæruheimild er í 5. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978, sbr. 1. gr. laga nr. 6/1992. Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný, en til vara að framangreindar kröfur verði teknar til greina. Í báðum tilvikum krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast hvor fyrir sitt leyti að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og þeim dæmdur kærumálskostnaður óskipt úr hendi sóknaraðila.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði ákvað sýslumaðurinn á Seyðisfirði 14. maí 2008 að verða við kröfu varnaraðilans Landsvirkjunar um að leiðrétta færslur í fasteignabók vegna jarða sóknaraðila, Arnórsstaða I og II og Arnórsstaðaparts, á þann hátt að tekið yrði þar fram að í afsali varnaraðilans íslenska ríkisins fyrir þeim 10. september 1918 til Þ-kk-ef J-kk-ef, sem sóknaraðilar munu leiða rétt sinn frá, hafi verið „undanskildir fossar svo og námar, sem eru í jörðu eða síðar kunna að finnast þar, svo og alt vatnsafl og notkunaraðstaða þess í landi jarðarinnar.“ Upplýsingar um þessi efnisatriði í afsalinu munu ekki áður hafa komið sérstaklega fram í fasteignabók. Þá ákvað sýslumaður jafnframt 20. maí 2008 að þinglýsa yfirlýsingu landbúnaðarráðherra 11. desember 2007, þar sem staðfest var að varnaraðilinn íslenska ríkið sem eigandi vatnsréttinda í landi þessara jarða hafi framselt þau varnaraðilanum Landsvirkjun til eignar. Með bréfum 23. maí og 16. júní 2008 leituðu sóknaraðilar úrlausnar Héraðsdóms Austurlands um þessar ákvarðanir sýslumanns og var leyst úr kröfum þeirra um þær báðar með hinum kærða úrskurði. Þótt héraðsdómari hafi ekki í forsendum úrskurðarins tekið berum orðum afstöðu til röksemda sóknaraðila, sem lutu að því að í yfirlýsingunni 11. desember 2007 hafi varnaraðilinn íslenska ríkið framselt víðtækari réttindi en undanskilin hafi verið í afsali hans 10. september 1918, eru ekki efni til að verða við kröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar, enda getur yfirlýsingin ekki leitt til aðilaskipta að öðrum réttindum en þeim, sem þessi varnaraðili naut samkvæmt þinglýstum heimildum. Að þessu gættu verður hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans varðandi þau atriði málsins, sem til úrlausnar geta komið í dómsmáli, sem rekið er eftir ákvæðum 3. gr. þinglýsingalaga.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Þ-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf R-kvk-nf E-kvk-nf og S-kk-nf Ó-kk-nf, greiði óskipt varnaraðilum, íslenska ríkinu og Landsvirkjun, hvorum fyrir sig 150.000 krónur í kærumálskostnað.