272/2012

Ó kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur Í var vísað frá dómi. Í málinu krafðist Ó viðurkenningar á tilteknum heimildum sér einum til handa í netlögum jarðarinnar H. Ó hafði áður borið málið undir dómstóla og hafði því máli jafnframt verið vísað frá á þeim grundvelli að kröfur Ó hefðu ekki beinst að lögmæti tiltekinna athafna eða ákvarðana hans, heldur miðuðu að því að dómstólar kvæðu almennt á um réttarstöðu þá sem fælist í eignarrétti að jörð hans. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Ó hefði að sönnu þrengt dómkröfur sínar og breytt orðalagi þeirra í þessu máli miðað við dómkröfur hans í fyrra málinu, en inntak kröfugerðar hans nú væri eigi að síður hið sama og í því máli. Í kröfugerð Ó nú yrði ekki fremur en í fyrra málinu, greindir þeir efnisþættir sem Ó gæti að öðrum kosti verið heimilt að bera undir dómstóla. Var málatilbúnaður Ó því í andstöðu við 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og frávísunarúrskurður héraðsdóms staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. apríl 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. apríl 2012, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Sóknaraðili er eigandi jarðarinnar Horns I í Hornafirði sem land á að sjó og höfðar hann mál þetta til viðurkenningar á tilteknum heimildum sér einum til handa í netlögum jarðarinnar. Í aðalkröfu miðar sóknaraðili stærð netlaganna við svæði sjávar 115 metra út frá stórstraumsfjöruborði og er kröfugerðin tvíþætt. Annars vegar krefst sóknaraðili viðurkenningar á því að sér sé heimilt að stunda fiskveiðar í atvinnuskyni innan netlaga jarðarinnar án þess „að nota til þess skip sem fengið hefur almennt veiðileyfi, veiðiheimild og/eða sérstakt leyfi til grásleppuveiða“ þrátt fyrir nánar tilgreind lagaákvæði í stefnu til héraðsdóms. Hins vegar krefst hann viðurkenningar á því að varnaraðila sé óheimilt, án leyfis sóknaraðila, að veita almenn veiðileyfi, veiðiheimild og/eða sérstakt veiðileyfi til grásleppuveiða, til fiskveiða í atvinnuskyni innan netlaga jarðar hans þrátt fyrir nánar tilgreind lagaákvæði í stefnu. Fyrsta, önnur, þriðja og fjórða varakrafa sóknaraðila er samhljóða aðalkröfu að öðru leyti en því að netlög eru þar skilgreind með öðrum hætti en í aðalkröfu.

II

Á árinu 2006 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila sem lauk með dómi Hæstaréttar 31. október 2007 í máli nr. 554/2007. Dómkröfur hans í því máli lutu að viðurkenningu á eignarráðum yfir netlögum jarðarinnar Horns I, á stærð þeirra mælt frá stórstraumsfjöruborði, á efnislegum heimildum sem í eignarráðum hans fælust og að honum væri heimilt að nýta auðlindir í netlögunum án þess að þurfa til þess almennt veiðileyfi og veiðiheimild samkvæmt lögum. Í dómi Hæstaréttar í ofangreindu máli kemur fram að ekki verði séð af gögnum málsins að tilefni þeirrar málsóknar sé sérstakur ágreiningur við varnaraðila. Kröfur hans beinist ekki að lögmæti tiltekinna athafna eða ákvarðana varnaraðila heldur miði þær að því að dómstólar kveði almennt á um réttarstöðu þá sem felist í eignarrétti að jörð sóknaraðila. Allt að einu kunni að felast efnisþættir í kröfugerð sóknaraðila sem honum geti verið heimilt að bera undir dómstóla. Kröfugerð sóknaraðila væri hins vegar þannig úr garði gerð að slíkir efnisþættir yrðu ekki greindir í kröfum hans og ekki væri það á verksviði dómstóla að lesa slík atriði úr kröfum á borð við þær sem sóknaraðili hefði gert. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms, sem vísað hafði máli sóknaraðila frá dómi.

III

Gögn máls þessa bera ekki með sér að tilefni málsóknar sóknaraðila nú sé sérstakur ágreiningur hans við varnaraðila um þau atriði sem dómkröfur hans í málinu lúta að. Tilgangur málsóknarinnar nú virðist, eins og í máli nr. 554/2007, aðallega vera að fá fram afstöðu dómstóla til þess hverjar efnislegar heimildir felist í eignarrétti að netlögum sjávarjarða, þar með talinni jörð sóknaraðila. Sóknaraðili hefur að sönnu þrengt dómkröfur sínar og breytt orðalagi þeirra í máli því sem hér er til úrlausnar miðað við dómkröfur hans í máli nr. 554/2007, en inntak kröfugerðar hans nú er eigi að síður hið sama og í því máli, og í kröfugerð sóknaraðila nú verða ekki, fremur en í máli nr. 554/2007, greindir þeir efnisþættir sem sóknaraðila gæti að öðrum kosti verið heimilt að bera undir dómstóla. Þá er þess og að geta að meðal gagna málsins er bréf sjávarútvegsráðuneytisins 21. september 2004 til sóknaraðila, þar sem fram kemur meðal annars sú afstaða ráðuneytisins að „[e]kkert í gildandi lögum eða reglum sviptir eiganda einkarétti til fiskveiða innan netlaga jarðar sinnar. Hins vegar er þess krafist að hann hafi tilskildar aflaheimildir hverju sinni.“

Samkvæmt framansögðu en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Ó-kk-nf A-kk-nf, greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 350.000 krónur í kærumálskostnað.