424/2016

S höfðaði mál gegn L hf. til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir þegar stofnfé, sem hún keypti í Sparisjóði Vestmannaeyja árið 2007 en var breytt í hlut í L hf. árið 2015, reyndist verðminna en hún hefði mátt gera ráð fyrir. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þær hömlur sem hefðu verið á viðskiptum með stofnfjárhluti í sparisjóðnum samkvæmt samþykktum hans leiddu til þess að umrædd kaup hefðu ekki verið viðskipti með fjármálagerning, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, og ekki fallið undir gildissvið laganna eins og því væri lýst í 1. gr. þeirra. Sparisjóðurinn hefði starfað á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og hefðu ákvæði þeirra meðal annars gilt um skyldur hans, sbr. einkum 19. gr., en af henni leiddi að sjóðnum hefði borið við kynningu á stofnfjáraukningunni og sölu stofnfjárins að fara að í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði. Með hliðsjón af tilkynningum Sparisjóðs Vestmannaeyja til S í aðdraganda kaupanna og atvikum málsins að öðru leyti var talið að S hefði ekki fært sönnur að því að tjón hennar yrði rakið til þess að stofnfjárhluturinn hefði við kaupin ekki svarað til þeirra kosta sem hún hefði mátt gera ráð fyrir, sbr. 21. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, eða að önnur atvik sem L hf. bæri ábyrgð á hefðu orsakað tjón hennar. Var L hf. því sýknað af kröfum S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. júní 2016. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér aðallega 4.479.340 krónur, en til vara 3.820.952 krónur, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. júní 2015 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi kveðst hafa verið eigandi stofnfjár í Sparisjóði Vestmannaeyja frá árinu 1991, en þá mun hafa verið fjölgað í hópi stofnfjáreigenda. Hún hafi þá, og þegar atvik málsins gerðust, haft litla reynslu af fjárfestingum, verðbréfa- og lánsviðskiptum. Í skýrslu fyrir dómi upplýsti áfrýjandi að hún ræki eldsneytis- og matsölu í Vestmannaeyjum og væri umboðsmaður fyrir fyrirtækið N1 hf.

Sparisjóður Vestmannaeyja sendi stofnfjáreigendum í sjóðnum bréf 26. júlí 2007. Í upphafi þess sagði að stjórn sparisjóðsins hefði spurnir af því að haft hafi verið samband við einhverja stofnfjáreigendur í honum í því skyni að falast eftir stofnfé þeirra. Jafnframt sagði að stjórnin hefði um nokkurt skeið unnið að stefnumótun varðandi ,,framtíðarsýn“ sjóðsins. Meðal hugmynda væri að auka verulega stofnfé sparisjóðsins og myndu þáverandi stofnfjáreigendur hafa forkaupsrétt að aukningunni. Þá sagði: ,,Stjórnin hefur ákveðið að halda fund stofnfjáreigenda í Sparisjóðnum í haust eins og s.l. ár og kynna þar m.a. árshlutauppgjör og þá stefnumótunarvinnu sem nú er unnið að.“ Annað bréf var sent stofnfjáreigendum 25. september sama ár þar sem fram kom að stjórn sjóðsins væri samdóma um að styrkja þyrfti hann sem allra fyrst til þess að hann yrði betur í stakk búinn til að takast á við þær breytingar sem framundan væru. Þá sagði í bréfinu að til að efla og styrkja sparisjóðinn í harðnandi samkeppni á íslenskum fjármálamarkaði hefði stjórnin ,,samþykkt að leggja til við fund stofnfjáreigenda sem boðaður hefur verið þriðjudaginn 9. október nk. að heimild verði veitt til þess að auka stofnfé“ um allt að 1.000.000.000 krónur. Tekið var fram að ef tillagan yrði samþykkt hygðist stjórnin nýta hluta þeirrar heimildar ,,allt að 350 milljónir króna fyrir næstu áramót.“

Á fundi stofnfjáreigenda sem haldinn var framangreindan dag mættu 52 þeirra en að auki höfðu 13 veitt öðrum umboð til að taka þátt í fundinum fyrir sína hönd. Var því mætt fyrir 65 af 70 stofnfjáreigendum. Á fundinum var kynnt uppgjör sparisjóðsins vegna fyrri helmings ársins 2007. Samkvæmt því sem sagði í fundargerð kom þar meðal annars fram að hagnaður tímabilsins væri 273.160.793 krónur og að eigið fé sjóðsins 30. júní 2007 hefði verið 1.511.401.867 krónur. Bókað var að engar fyrirspurnir eða umræður hefðu orðið um uppgjörið. Á fundinum var því næst fjallað um og síðar samþykkt tillaga meirihluta stjórnar um heimild til að auka stofnfé sparisjóðsins á þann hátt sem að framan greinir. Áfrýjandi, sem mætti á fundinn, kveðst hafa greitt tillögunni atkvæði sitt.

Sparisjóðurinn leitaði til Fjármálaeftirlitsins 11. október 2007 og lýsti þeirri skoðun sinni að fyrirhugað útboð á stofnfé sjóðsins væri undanþegið lýsingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti. Fjármálaeftirlitið staðfesti þessa afstöðu 26. sama mánaðar. Sparisjóðurinn tilkynnti stofnfjáreigendum þar á meðal áfrýjanda 7. nóvember sama ár að stjórn hans hefði ákveðið að nýta þá heimild sem henni hefði verið veitt til hækkunar stofnfjár um 350.000.000 krónur. Stofnfjáreigendur ættu forgangsrétt til þess að skrá sig fyrir hlutum og væri áskriftartíminn frá 14. nóvember til 5. desember 2007. Áfrýjandi ætti, eins og aðrir stofnfjáreigendur, rétt á því að skrá sig fyrir stofnfé að nafnverði 5.000.000 krónur. Ef einhverjir stofnfjáreigendur nýttu ekki rétt sinn myndi réttur annarra stofnfjáreigenda aukast hlutfallslega sem því næmi. Enginn gæti þó eignast meira en 5% af heildarstofnfé sjóðsins. Eindagi kaupverðs yrði 14. desember 2007. Með bréfinu fylgdi eyðublað fyrir umsókn um stofnfé sem áfrýjandi fyllti út. Merkti hún þar við í reit til merkis um að hún óskaði eftir hámarksrétti til kaupa á stofnfé. Fyrir liggur að allir 70 stofnfjáreigendur í sparisjóðnum nýttu að fullu rétt sinn til kaupa. Áfrýjandi tók lán að fjárhæð 5.150.000 krónur hjá Glitni banka hf. til greiðslu stofnfjárins. Af því tilefni gaf hún út skuldabréf til bankans 12. desember 2007 að tilgreindri fjárhæð og ritaði eiginmaður hennar á skuldabréfið sem sjálfskuldarábyrgðarmaður. Hún setti einnig ,,stofnfjárbréf“ sín að handveði til bankans til tryggingar greiðslu skuldarinnar. Áfrýjandi fékk arð af stofnfjáreign sinni, 707.700 krónur, 2. maí 2008 vegna rekstrarársins 2007. Um frekari arðgreiðslur var á hinn bóginn ekki að ræða.

Staða Sparisjóðs Vestmannaeyja versnaði verulega í kjölfar fjármálaáfalla haustið 2008 og var leitast við að endurskipuleggja fjárhag hans í framhaldi af því. Stofnfé mun hafa verið lækkað 21. júní 2010 úr 357.000.000 krónum í 100.000.000 krónur og svo hækkað aftur í 996.589.000 krónur, án þess að áfrýjandi eða aðrir stofnfjáreigendur hafi notið forkaupsréttar. Fjármálaeftirlitið ákvað 29. mars 2015, að beiðni stjórnar sparisjóðsins, að taka yfir vald stofnfjáreigendafundar í sjóðnum og að stefndi skyldi sama dag taka yfir rekstur, eignir og skuldbindingar sjóðsins. Taldist sparisjóðnum slitið þennan dag. Yfirtakan skyldi gerð í samræmi við samkomulag hans og stefnda frá deginum áður, en þá var stofnfé sjóðsins metið með nánar tilgreindum hætti. Það skyldi þó endanlega ákveðið með mati endurskoðunarfyrirtækis og upphaflegt mat leiðrétt til samræmis við það. Stofnfjárhlutur áfrýjanda var endanlega metinn á 476.590 krónur sem breytt var í hluti í stefnda.

Áfrýjandi ásamt fleiri stofnfjáreigendum í sparisjóðnum leitaði til lögmanna til þess að athuga réttarstöðu sína. Á árinu 2012 og næstu árum þar á eftir rituðu lögmenn á þeirra vegum nokkur bréf til sjóðsins og Fjármálaeftirlitsins til að afla upplýsinga og skýringa.

II

Áfrýjandi höfðaði málið 24. júní 2015 til ,,innheimtu skaðabóta“. Í héraðsdómsstefnu segir að málið sé reist á því að saknæm og ólögmæt háttsemi starfsmanna Sparisjóðs Vestmannaeyja sem og galli á hinum keyptu stofnfjárbréfum hafi valdið því að hún hafi orðið fyrir miklu fjárhagslegu tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Aðalkrafa hennar nemi þeim afborgunum, vöxtum og öðrum kostnaði sem hún hafi greitt af láni því sem hún tók hjá Glitni banka hf. vegna stofnfjárkaupanna, að frádregnu metnu virði hluta hennar í stefnda, sem hún fékk við yfirtökuna, og þeirri arðgreiðslu sem hún fékk í maí 2008. Miðar hún þessar fjárhæðir ekki við allan stofnfjárhlut sinn, heldur þann hluta sem við bættist í desember 2007. Varakrafan er miðuð við að áfrýjanda verði bætt tjón sem svarar til kaupverðs stofnfjárhluta hennar að frádregnu matsvirði hlutarins í stefnda og þeirrar arðgreiðslu sem hún naut.

Til stuðnings kröfu sinni teflir árýjandi fram málsástæðum sem lúta í fyrsta lagi að því að fulltrúar Sparisjóðs Vestmannaeyja hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi. Þeir hafi haft milligöngu um að hún hafi aukið hlut sinn og sagt að um væri að ræða trausta og áhættulausa fjárfestingu sem í versta falli gæti leitt til þess að stofnfjárhlutur hennar tapaðist. Áfrýjandi kveðst vera áhættufælin og grandvör að eðlisfari. Það hefði verið forsenda af hennar hálfu að hún bæri enga persónulega ábyrgð vegna kaupa á stofnfénu. Hún kveður að um hafi verið að ræða verðbréfaviðskipti og útboð stofnfjárins hafi fallið undir 7. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Á sparisjóðnum hafi hvílt skyldur samkvæmt þeim lögum. Hún kveðst myndu hafa talist almennur fjárfestir samkvæmt 11. tölulið 1. mgr. 2. gr. sömu laga en dregur í efa að sparisjóðurinn hafi sinnt þeirri lagaskyldu að flokka hana svo sem boðið var í 21. gr. laganna. Hún byggir í þessu sambandi á því að sparisjóðurinn hafi brotið gegn hinni almennu reglu 5. gr. nefndra laga um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti. Starfsmenn sparisjóðsins hafi einnig brotið gegn fyrirmælum 1. mgr. 14. gr. laganna um að veita greinargóðar upplýsingar um þá fjárfestingu sem um ræddi og þá áhættu sem í því hafi falist fyrir áfrýjanda að velja hana. Sparisjóðurinn hafi ekki aflað sér upplýsinga um þekkingu og reynslu áfrýjanda til þess að geta metið hvort fjárfestingin hentaði henni, svo sem skylt var samkvæmt 16. gr. laga nr. 108/2007. Í stað þess hafi sjóðurinn lagt áherslu á að þátttaka í stofnfjáraukningunni væri áhættulaus. Á stefnda hvíli að sanna að þessum lögbundnu skyldum hafi verið sinnt en það hafi hann ekki gert. Áfrýjandi byggir einnig á því að sparisjóðurinn hafi starfað á grundvelli laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Sjóðurinn hafi með háttsemi sinni brotið gegn reglu 19. gr. þeirra laga um að viðhafa heilbrigða viðskiptahætti við stofnfjáraukninguna. Þá hafi fyrirmæli laganna og samþykkta sjóðsins um útgáfu stofnfjárbréfa, form þeirra og efni verið brotin í veigamiklum atriðum. Áfrýjandi bendir á að sparisjóðurinn hafi ekki gefið út stofnbréf vegna þess stofnfjár sem hún skráði sig fyrir, hvorki rafrænt né með árituðu stofnfjárskírteini. Telur hún að það leiði til þess, samkvæmt lögjöfnun frá ákvæðum laga nr. 2/1995 um hlutafélög, að sparisjóðurinn og stefndi geti ekki borið fyrir sig áskriftina. Áfrýjandi telur að meta verði háttsemi sparisjóðsins með hliðsjón af því að hann hafi í ríkum mæli brotið lögbundnar skyldur um upplýsingagjöf og vandaða fjármálaþjónustu í aðdraganda stofnfjáraukningarinnar. Eigi þessi atriði hvert fyrir sig og sameiginlega að leiða til skaðabótaábyrgðar stefnda.

Í öðru lagi vísar áfrýjandi til reglna um bæði rangar og brostnar forsendur sem legið hafi til grundvallar þátttöku hennar í stofnfjáraukningunni og brot Sparisjóðs Vestamannaeyja á lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hún hafi talið að til þess kæmi ekki að hún yrði persónulega ábyrg fyrir skuldbindingum og arðgreiðslur af stofnfjáreign hennar myndu duga til þess að greiða afborganir og vexti af skuldabréfinu. Hún kveður þessi atriði renna enn frekari stoðum undir skaðabótaábyrgð stefnda.

Í þriðja lagi vísar áfrýjandi til ,,ógildanleika“ og ósanngirni en í stefnu segir að hún krefjist þó ,,ekki ógildingar á kaupsamningi um stofnfjárkaup eða lánsamningi hjá Glitni, en byggir þess í stað á ógildanleika og ósanngirni þeirra sem málsástæðum fyrir skaðabótakröfu sinni. Þessi ógildanleiki og ósanngirni stafar af og sýnir enn fremur fram á hina ólögmætu og saknæmu háttsemi stefnda.“ Þau atriði sem renni stoðum undir ógildingu séu að Sparisjóður Vestmannaeyja hafi beitt ólögmætri nauðung, sbr. 29. gr. laga nr. 7/1936, í viðleitni sinni til að þvinga áfrýjanda til að auka stofnfé sitt. Jafnframt hafi sjóðurinn svikið loforð, sbr. 30. gr. sömu laga, um að hún myndi ekki bera persónulega áhættu af fjárfestingu sinni. Þá eigi 33. og 36. gr. laganna við og vísar áfrýjandi í því sambandi til þeirra atriða sem áður greinir, en einnig til þess að atvik sem síðar hafi komið til hafi leitt til þess að í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 hafi endurskipulagning fjárhags sparisjóðsins verið nauðsynleg sem rýrt hafi stórlega verðmæti stofnfjárins.

Í fjórða lagi vísar áfrýjandi til ákvæða laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og þess að stofnfjárhlutur hennar hafi verið gallaður vegna þess að hann hafi ekki haft þá eiginleika sem sparisjóðurinn hafi lofað að hann hefði. Eigi hún rétt til skaðabóta samkvæmt 40. gr. laganna. Beri stefndi hlutlæga ábyrgð á beinu tjóni hennar en einnig á óbeinu tjóni hennar þar sem allt tjónið verði rakið til saknæmrar háttsemi starfsmanna sjóðsins.

Í fimmta lagi tekur áfrýjandi fram að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu sé fullnægt.

Loks vísar áfrýjandi til reglna um sérfræðiábyrgð sem hún telur gilda og eigi að leiða til enn strangara sakarmats þegar skaðabótaábyrgð stefnda sé metin.

III

Stefndi telur enga þörf hafa verið á útboðslýsingu vegna stofnfjáraukningarinnar. Áfrýjandi hafi sjálf stutt að stofnfé Sparisjóðs Vestmannaeyja hafi verið aukið og greitt tillögu um það atkvæði sitt á fundi stofnfjáreigenda að aflokinni kynningu á hálfsársuppgjöri fyrir sjóðinn. Allir 70 stofnfjáreigendurnir hafi nýtt sér að fullu rétt sinn til að auka við stofnfé sitt. Stefndi mótmælir því að sparisjóðsstjórinn eða aðrir fulltrúar sjóðsins hafi hvatt áfrýjanda eða latt til þátttöku í stofnfjáraukningunni. Öllum stofnfjáreigendum hafi verið frjálst að ákveða sjálfir hvort þeir tækju þátt í aukningunni. Sparisjóðurinn hafi ekki staðið fyrir neinni ráðgjöf í því efni. Arðgreiðslur séu ekki ákveðnar fyrirfram, hvað þá til margra ára í senn. Þær séu ákveðnar á aðalfundi hverju sinni. Engin fjárfesting sé áhættulaus og hafi áfrýjanda verið það ljóst. Stefndi geti enga ábyrgð borið á samskiptum áfrýjanda við Glitni banka hf. og eftirfarandi samningi hennar um lán frá bankanum og sjálfskuldarábyrgð maka hennar á láninu.

Stefndi hafnar því að sparisjóðurinn hafi í aðdraganda stofnfjáraukningarinnar brotið gegn lögum nr. 108/2007 eða reglugerð nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja. Hann hafnar því einnig að vanhöld á útgáfu stofnfjárbréfa geti varðað hann skaðabótaskyldu. Slík skylda verði heldur ekki reist á væntingum eða hugrenningum áfrýjanda um að hún myndi ekki þurfa að bera persónulega ábyrgð á skuldbindingum sem hún stofnaði til vegna kaupa á stofnfé. Þá geti sjónarmið að baki ógildingarreglum laga nr. 7/1936 ekki átt við í málinu. Tómlæti áfrýjanda leiði einnig til þess að hún geti ekki haft uppi kröfu um skaðabætur átta árum eftir að viðskiptin áttu sér stað.

Stefndi mótmælir einnig að stofnfjárhlutur sá sem áfrýjandi skráði sig fyrir hafi verið gallaður í skilningi laga nr. 50/2000 og að hún geti reist rétt til skaðabóta á 40. gr. þeirra laga. Hann kveður allar staðhæfingar sem áfrýjandi reisi kröfu sína á ósannaðar. Hvort sem áfrýjandi hafi þegið ráðgjöf eða ekki um að rétt væri að auka stofnfjárhlut sinn geti síðar til komin lækkun stofnfjárins ekki leitt til skaðabótaábyrgðar.

Þá mótmælir stefndi því að orsakatengsl séu milli lántöku áfrýjanda hjá Glitni banka hf. og ætlaðs tjóns sem hún krefst bóta fyrir í málinu.

Hvað sem öðru líði sé ætluð krafa áfrýjanda niður fallin fyrir fyrningu, hvort sem við eigi lög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda eða lög nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

IV

Svo sem áður greinir höfðaði áfrýjandi mál þetta til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir þegar stofnfé, sem hún keypti í Sparisjóði Vestmannaeyja, reyndist verðminna en hún hafi mátt gera ráð fyrir. Áfrýjandi hefur ekki rift samningi um kaupin, en við yfirtöku stefnda á eignum og skuldbindingum sparisjóðsins eignaðist hún hlut í stefnda í stað stofnfjárins. Í stefnu áréttar hún að ekki sé heldur krafist ógildingar á samningnum. Þótt málatilbúnaður áfrýjanda sé ekki glöggur og hún tefli öðrum þræði fram röksemdum sem miða við að krafa hennar sé um skaðabætur utan samninga, verður að leggja til grundvallar að krafan sé um skaðabætur innan samninga, sem hún styður jafnframt rökum um saknæmi og ólögmæti, meðal annars til stuðnings ætluðum rétti sínum til skaðabóta fyrir óbeint tjón. Hið sama á við um sjónarmið sem tengjast röngum og brostnum forsendum svo og þau sem búa að baki ógildingarreglum laga nr. 7/1936. Verður einnig að skýra tilvísun áfrýjanda til reglna um sérfræðiábyrgð svo að eins og málið sé vaxið styðji þær að ríkar kröfur beri að gera til sparisjóðsins um fagleg vinnubrögð við stofnfjáraukninguna og sölu stofnfjár. Verður því leyst úr málinu á þeim grundvelli að krafist sé skaðabóta vegna vanefnda sparisjóðsins á samningi um kaupin, enda getur áfrýjandi ekki lagt þann grundvöll að máli sínu að bæði sé miðað við að hún geti átt rétt til skaðabóta utan samninga og innan.

Með samningi sínum við Sparisjóð Vestmannaeyja nýtti áfrýjandi forgangsrétt sinn sem stofnfjáreigandi til þess að kaupa það viðbótarstofnfé, sem hún átti rétt til. Aðrir stofnfjáreigendur sem voru í sömu stöðu og hún nýttu sér líka allir sama rétt. Í 9. gr. samþykkta sparisjóðsins, eins og þær voru eftir breytingar sem gerðar voru á fundi stofnfjáreigenda 9. október 2007, sagði: ,,Sala eða annað framsal stofnfjárhlutar í Sparisjóðnum er óheimil nema með samþykki sparisjóðsstjórnar“. Þessar takmarkanir á ráðstöfunarrétti stofnfjárhluta voru í samræmi við 1. mgr. 64. gr. laga nr. 161/2002 eins og ákvæðið var á þessum tíma. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skyldi sparisjóðurinn, ef stjórnin synjaði um samþykki fyrir sölu stofnfjárhlutar, innleysa hlutinn eftir reglum 65. gr. laganna.

Þær hömlur sem voru á viðskiptum með stofnfjárhluti í Sparisjóði Vestmannaeyja leiddu til þess að kaup áfrýjanda á stofnfé í desember 2007 voru ekki viðskipti með fjármálagerning, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 2. gr. laga nr. 108/2007, og falla ekki undir gildissvið laganna eins og því er lýst í 1. gr. þeirra. Sparisjóðurinn starfaði á grundvelli laga nr. 161/2002 og giltu ákvæði þeirra meðal annars um skyldur hans, sbr. einkum 19. gr., en af henni leiddi að sjóðnum bar við kynningu á stofnfjáraukningunni og sölu stofnfjárins að fara að í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði.

Áfrýjandi hafði átt stofnfé í Sparisjóði Vestmannaeyja lengi þegar henni var kynnt 26. júlí 2007 að áform væru uppi sem gætu leitt til þess að stofnfé sparisjóðsins yrði aukið og hvaða ástæður lægju til þess. Tveimur mánuðum síðar var henni tilkynnt bréflega að boðað væri til fundar stofnfjáreigenda sem fram skyldi fara 9. október sama ár og að þar yrði lögð fram tillaga um aukningu stofnfjár. Af báðum bréfunum verður sú ályktun dregin að á þessum tíma hafi verið óvissa um stöðu sparisjóða og samkeppni á íslenskum fjármálamarkaði færi harðnandi. Á fundinum var reikningsuppgjör sparisjóðsins fyrir fyrri hluta ársins kynnt. Áfrýjandi heldur því ekki fram að upplýsingar í reikningsuppgjörinu hafi verið rangar eða ófullnægjandi um rekstur eða efnahag sparisjóðsins. Hún hefur heldur ekki fært sönnur að því að hún hafi verið beitt þrýstingi af hálfu sparisjóðsins til að auka stofnfé sitt eða að sjónarmið að baki öðrum ógildingarreglum laga nr. 7/1936 geti átt hér við. Henni hlaut að vera ljóst að hún gæti ekki reist kaupin á þeirri forsendu að alltaf yrði slíkur arður af rekstri sparisjóðsins að hlutdeild hennar í arðinum myndi nægja til þess að greiða niður þær fjárskuldbindingar sem hún stofnaði til vegna kaupanna. Áfrýjanda hlaut einnig að vera ljóst að arður yrði ekki greiddur nema samkvæmt ákvörðun aðalfundar sparisjóðsins hverju sinni og þá í samræmi við afkomu undanfarandi rekstrarárs. Henni hlaut því að vera ljóst að til þess gæti komið að hún þyrfti að greiða skuld sína vegna stofnfjárkaupanna óháð arðgreiðslum, enda ósannað að sparisjóðurinn hafi gefið henni tilefni til að ætla að hún myndi ekki bera persónulega ábyrgð á skuldinni.

Mat á því hvort stofnfjárhluturinn hafi haft þá eiginleika sem áfrýjandi gat gert kröfu til verður að miða við það tímamark þegar kaupin áttu sér stað í desember 2007, sbr. 21. gr. laga nr. 50/2000, enda ósannað að sparisjóðurinn hafi ábyrgst einhverja eiginleika hlutarins til frambúðar eða orsakir þess að verðmæti hlutarins féll haustið 2008 hafi verið vegna vanefnda sjóðsins. Verður því slegið föstu að eiginleikar stofnfjárhlutarins hafi við kaupin svarað til væntinga, sem áfrýjandi mátti gera til hans, enda var greiddur umtalsverður arður til hennar vegna rekstrarársins 2007.

Samkvæmt framansögðu hefur áfrýjandi ekki fært sönnur að því að tjón hennar verði rakið til þess að stofnfjárhluturinn hafi við kaupin ekki svarað til þeirra kosta sem hún mátti gera ráð fyrir eða að önnur atvik sem stefndi beri ábyrgð á hafi orsakað tjón hennar. Á það bæði við um aðal- og varakröfu hennar. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.