288/2007

B gegndi ásamt nafngreindum manni stöðu matsveins á fiskiskipi í eigu Í. Skiptust þeir á að fara í veiðiferðir og greiddi Í þeim laun í samræmi við samning þeirra sjálfra um það hvernig þeim skyldi skipt milli þeirra. Krafðist B í málinu launa í veikindaforföllum sem hann taldi sig vanhaldinn um. Talið var að B og umræddur maður hafi gegnt stöðu matsveins sameiginlega og að í ljósi þessa yrði litið svo á að Í hefði greitt að fullu laun B í veikindaforföllum í samræmi við ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. maí 2007. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 811.800 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 474.125 krónum frá 15. mars 2005 til 15. apríl sama ár, en af 811.800 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi var ráðinn á árinu 2001 sem matsveinn á fiskiskip stefnda, Snorra Sturluson VE 28. Ráðningin mun hafa verið munnleg. Óumdeilt er að frá upphafi var starfi áfrýjanda hagað þannig að hann fór aðra hvora veiðiferð með skipinu, en var í fríi hina. Á móti honum gegndi starfinu K-kk-nf G-x-x F-x-x, sem fór þá veiðiferð sem áfrýjandi var í fríi, en var sjálfur í fríi meðan áfrýjandi var á sjó. S-kk-nf S-kk-nf er frystitogari og mun hver veiðiferð hafa staðið yfir í um það bil einn mánuð, en nokkurra daga stopp í höfn þess á milli.

Áfrýjandi varð óvinnufær vegna veikinda í lok desember 2004. Af læknisvottorðum, sem voru gefin út meðan hann var enn veikur, verður ráðið að veikindatímabil hafi staðið frá 30. desember 2004 til 2. apríl 2005. Ágreiningur málsaðila varðar uppgjör launa fyrir janúar og febrúar 2005 eins og nánar greinir í II. og III. kafla hér á eftir.

Fram er komið í málinu að frá upphafi skiptust launagreiðslur milli áfrýjanda og K-kk-ef G-kk-ef samkvæmt sérstöku samkomulagi þeirra sjálfra, sem stefndi greiddi launin eftir. E-kk-nf H-kk-nf, útgerðarstjóri stefnda, lýsti þessu fyrirkomulagi nánar í skýrslu fyrir dómi, sem um þetta fellur saman við skýringar áfrýjanda. Í stað þess að hvor um sig nyti allra launa fyrir veiðiferð, sem hann fór í og væri launalaus þess á milli, var launum fyrir allar veiðiferðir deilt upp á milli þeirra. Skipti þar mestu máli að aflahlut matsveins, sem var 1,25, var skipt jafnt þannig að hvor um sig fékk 0,625 aflahlut greiddan fyrir hverja veiðiferð. Aðrar sérstakar greiðslur féllu að meirihluta til í hlut þess, sem fór í veiðiferðina, svo sem fæðispeningar og hlífðarfatapeningar. Skiptin á heildarlaunum matsveins fyrir hverja veiðiferð voru þannig ekki jöfn, þar sem ívið meira kom í hlut þess, sem fór á sjó hverju sinni. Hafa báðir aðilar skýrt þetta á þann veg að með þessu hafi verið leitast við að jafna áhættu, svo sem vegna þess að veiðum gat verið beint að misjafnlega verðmætum fisktegundum hverju sinni. Er fram komið að allmargir skipverjar hafi samið sín á milli um slíka „innbyrðis greiðslumiðlun.“ Kvað E-kk-nf stefnda hafa litið svo á að hann gerði ekki annað en að deila launum milli tveggja manna, sem skiptu einni stöðu, í samræmi við óskir þeirra.

II.

Vegna veikinda K-kk-ef G-kk-ef fór áfrýjandi tvær veiðiferðir í röð í lok árs 2004. Hófst sú fyrri 7. október og lauk þeirri síðari 23. desember 2004. Áfrýjandi veiktist sjálfur 30. desember 2004. Fór K-kk-nf G-x-x í veiðiferð 2. janúar til 3. febrúar 2005, afleysingamaður 8. febrúar til 13. mars sama ár og K-kk-nf G-x-x 18. mars til 17. apríl 2005. Áfrýjandi fór aftur á sjó 22. apríl 2005 eftir að hafa náð sér af veikindum sínum.

Aðila greinir á um hvort áfrýjandi hafi verið í fríi eða frá vinnu vegna veikinda í veiðiferð 2. janúar til 3. febrúar 2005. Áfrýjandi byggir á því að hann hafi verið frá vinnu í janúar vegna veikinda, en hann hafi verið samfellt á sjó næstu tvær veiðiferðir á undan. Það hafi leitt til þess að svokallað skiptimannakerfi hafi raskast á þann veg að í stað þess að vera í fríi í janúar hefði hann átt að vera á sjó þá veiðiferð, en veikindi komið í veg fyrir það. Stefndi heldur hins vegar fram að áfrýjandi hafi samkvæmt skiptimannakerfi átt með réttu að vera í fríi í janúar og K-kk-nf G-x-x að fara í þá veiðiferð, sem hann hafi og gert. Kveður hann forföll ekki breyta greiðslum til sjómanna að því leyti að áðurnefnd „greiðslumiðlun“ haldist eftir sem áður eins og reyndin hafi orðið allan veikindatíma áfrýjanda. Aflahlut vegna veiðiferða 2. janúar til 3. febrúar og 8. febrúar til 13. mars 2005 hafi verið skipt milli áfrýjanda og K-kk-ef G-kk-ef, en að auki hafi afleysingamaður fengið greiddan fullan aflahlut matsveins vegna síðarnefndu veiðiferðarinnar. Kveður stefndi kröfugerð áfrýjanda vera ranga þegar af þessari ástæðu.

Meðal málsgagna eru launaseðlar áfrýjanda fyrir þau tímabil, sem tvær fyrstu veiðiferðirnar á árinu 2005 stóðu yfir. Kemur þar skýrt fram að í þeirri fyrri var áfrýjandi skráður í fríi, en frá vinnu vegna veikinda í þeirri síðari. Áfrýjandi hefur ekki mótmælt að hafa fengið launaseðlana. Honum hefur því verið ljóst frá upphafi að stefndi taldi hann vera í fríi í janúarveiðiferðinni samkvæmt skiptimannakerfi án þess að hreyfa andmælum við því. Eru engin efni til að hrófla við þeirri framkvæmd stefnda eins og málið liggur fyrir.

III.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Kveðst hann hafa átt rétt á „staðgengilslaunum í veikindaforföllum sínum“, að hámarki í tvo mánuði samkvæmt greininni, en stefndi hafi hins vegar einungis greitt um það bil helming af „staðgengilslaunum matsveins á hinu tveggja mánaða tímabili.” Veikindalaunaréttur áfrýjanda miðist við tímabilið frá 2. janúar til 1. mars 2005 og taki þar með yfir eina veiðiferð og hluta af annarri. Áfrýjandi telur ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga fela í sér sérreglu, en samkvæmt henni hafi honum borið að fá greidd á þessu tímabili öll laun, sem fylgdu stöðu matsveins um borð í S-kk-þgf S-kk-þgf og breyti engu um þá niðurstöðu að umrætt skiptimannakerfi hafi verið í gildi á skipinu. Stefndi hafi hins vegar aðeins greitt honum hálfan aflahlut á þessu tímabili og að auki séu vangreiddar aðrar greiðslur samkvæmt kjarasamningi vegna veiðiferðar í janúar. Telur áfrýjandi marga dóma Hæstaréttar allt frá 1985 staðfesta að sá réttur felist í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, sem hann krefst.

Stefndi telur sig hafa gert upp laun við áfrýjanda í samræmi við þann rétt, sem hann eigi samkvæmt áðurnefndu lagaákvæði. Sá síðarnefndi deili einni stöðu með öðrum manni og eigi aðeins rétt og beri um leið aðeins skylda til að fara í aðra hvora veiðiferð. Krafa hans feli hins vegar í sér að hann fái laun eins og hann hafi einn gegnt 100% starfi. Hann yrði þannig mun betur settur en ef hann hefði gegnt starfi sínu óforfallaður. Kveðst stefndi hafa gert upp laun við áfrýjanda fyrir allt veikindatímabilið með hefðbundnum hætti og hann því orðið jafnt settur og hefði hann verið fullfrískur. Telur stefndi skýringar áfrýjanda á ætlaðri sérreglu í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga ekki standast. Efni þeirrar greinar sé sótt í lög nr. 49/1980, en með þeim hafi verið breytt þágildandi sjómannalögum nr. 67/1963. Tilgangurinn hafi verið sá að veita sjómönnum sama rétt til launa í forföllum vegna sjúkdóma og slysa og landverkamenn höfðu áður fengið við setningu laga nr. 19/1979. Telur hann ummæli í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til laga nr. 49/1980 mæla gegn skýringu áfrýjanda á efni greinarinnar. Hið sama eigi við um framsöguræðu ráðherra á Alþingi, er hann mælti fyrir frumvarpinu, þar sem fram komi að „það er ekki beinlínis ætlast til að menn græði fjárhagslega á veikindum, heldur að þeir verði ekki fyrir tapi. Maður, sem slasast í launalausu fríi, fengi annars meiri greiðslur en ef hann slasaðist ekki.“ Stefndi mótmælir loks að dómar Hæstaréttar, sem áfrýjandi vísar til, skipti hér máli enda tilvikin ólík því sem nú sé til úrlausnar. Að því er varði sérstaklega hina elstu þeirra frá árinu 1985 hafi niðurstaða ráðist af ólíkum orlofsrétti sjómanna og landverkamanna, sem hafi fyrst verið jafnaður með lögum eftir það.

IV.

Í málinu reynir á ákvæði 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, en þar segir meðal annars að verði skipverji óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla, sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur, skuli hann „eigi missa neins í af launum sínum í hverju sem þau eru greidd ... þó ekki lengur en tvo mánuði.“ Ákvæðið hefur áður verið skýrt í dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/1993 í dómasafni réttarins 1994, bls. 2514 þannig: „Lagaákvæðið er svo afdráttarlaust, að það verður eigi skilið öðruvísi en svo, í því samhengi, sem hér reynir á, að stefndi eigi rétt til þeirra launa, sem hann hefði fengið greidd fyrir að gegna starfi sínu áfram, ef veikindi hefðu ekki gert hann ófæran til þess.“

Það starf, sem áfrýjandi var ráðinn til að gegna, fólst í því að fara aðra hvora veiðiferð á fiskiskipinu Snorra Sturlusyni. Annar maður gegndi starfinu á móti honum og saman voru þeir í einni stöðu. Samkvæmt ráðningu áfrýjanda var þannig fyrirfram ljóst að hann var í fríi meðan á veiðiferð stóð 2. janúar til 3. febrúar 2005. Hann veiktist 30. desember 2004, en veikindin hindruðu hann ekki í að gegna starfsskyldum sínum fyrr en 8. febrúar 2005 þegar kom að því að hann skyldi hefja störf. Með sama hætti er ljóst, að K-kk-nf G-x-x var ekki staðgengill áfrýjanda vegna veikinda þess síðarnefnda í fyrstu veiðiferð á árinu 2005. Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga átti áfrýjandi rétt á óskertum launum í veikindum frá 8. febrúar til 1. mars 2005. Áður var greint frá launauppgjöri til áfrýjanda vegna veiðiferðar 8. febrúar til 13. mars 2005 og þeirrar næstu á undan vegna „innbyrðis greiðslumiðlunar.“ Að þessu virtu verður fallist á með stefnda að áfrýjandi hafi fengið að fullu greidd laun, sem hann átti rétt til samkvæmt áðurnefndu ákvæði sjómannalaga. Samkvæmt öllu framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.