454/2015

S krafði V hf. um bætur vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir á árinu 2011 er hann missti meðvitund við akstur bifreiðar sinnar. Voru aðilar sammála um að vegna óvenjulegra aðstæðna hjá S á árunum 2009 og 2010 bæri við útreikning bóta fyrir varanlega örorku að meta árslaun hans sérstaklega eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en deildu um hvaða viðmið bæri að leggja til grundvallar. Í aðalkröfu sinni miðaði S við meðaltekjur hans á árunum 2004 til 2006 við eigin atvinnurekstur sem fólst í útseldum akstri vörubifreiðar. Tóku þær tekjur mið af reiknuðu endurgjaldi og hagnaði af rekstrinum öll árin. Þá hafði S uppi varakröfur sem reiknaðar voru eftir meðaltekjum tilgreindra fagstétta. V hf. taldi aftur á móti að ákveða ætti bæturnar miðað við launatekjur S á árinu 2008 sem hann fékk greiddar frá því einkahlutafélagi er tók við atvinnurekstri S í ársbyrjun 2007 án tillits til arðgreiðslu sem S fékk frá félaginu á árinu 2008. Hafði V hf. innt af hendi greiðslu til S í samræmi við það en S veitt henni viðtöku með fyrirvara um frekari bætur. Talið var að leggja bæri til grundvallar bótunum meðallaun iðnaðarmanna á slysárinu 2011 enda yrði því slegið föstu að S hefði á árunum 2004 til 2008 ekki haft lægri tekjur en því næmi þegar litið væri til þess að hluti hagnaðar af atvinnurekstri hans á því tímabili hefði verið tilkominn vegna vinnuframlags hans sjálfs. Var V hf. því gert að greiða S nánar tilgreinda fjárhæð.

Lagaákvæði:

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júlí 2015. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara að þær verði lækkaðar. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að hann verði látinn niður falla.

Gagnáfrýjandi skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar 28. september 2015. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 31.389.715 krónur, með 4,5% ársvöxtum frá 12. maí 2012 til 27. september 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Að þessu frágengnu krefst hann þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 18.270.343 krónur, en að því frágengnu 12.165.551 krónu, í báðum tilvikum með sömu vöxtum og áður greinir. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

I

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi varð gagnáfrýjandi fyrir slysi 12. maí 2011 þegar hann missti meðvitund við akstur bifreiðar sinnar. Bifreiðin var tryggð lögbundinni slysatryggingu ökumanns hjá aðaláfrýjanda og hefur hann viðurkennt að bera bótaábyrgð á slysinu. Aðilar hafa náð samkomulagi um uppgjör skaðabóta fyrir tjónið að frátöldum bótum fyrir varanlega örorku. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á heimild aðaláfrýjanda til að skuldajafna ógreiddum iðgjöldum gegn skaðabótum. Gagnáfrýjandi unir þeirri niðurstöðu og taka kröfur hans mið af því.

Aðilar eru sammála um að bætur til gagnáfrýjanda fyrir varanlega örorku hans verði ekki reiknaðar eftir 1. mgr. 7. gr. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Telja þeir að vegna óvenjulegra aðstæðna hjá gagnáfrýjanda á árunum 2009 og 2010 beri að meta árslaun hans sérstaklega eftir 2. mgr. sömu greinar en deila um hvaða viðmið beri að leggja til grundvallar. Í aðalkröfu sinni miðar gagnáfrýjandi við meðaltekjur hans á árunum 2004 til 2006 við eigin atvinnurekstur sem fólst í útseldum akstri vörubifreiðar. Taka þær tekjur mið af reiknuðu endurgjaldi og hagnaði af rekstrinum öll árin. Verði ekki á þetta fallist hefur gagnáfrýjandi uppi varakröfur sem reiknaðar eru eftir meðaltekjum tilgreindra fagstétta. Aðaláfrýjandi telur aftur á móti að ákveða eigi bæturnar miðað við launatekjur gagnáfrýjanda á árinu 2008 sem hann fékk greiddar frá því einkahlutafélagi er tók við atvinnurekstri gagnáfrýjanda í ársbyrjun 2007. Við þann útreikning tók aðaláfrýjandi ekki tillit til arðgreiðslu sem gagnáfrýjandi fékk frá félaginu á árinu 2008. Hefur aðaláfrýjandi innt af hendi greiðslu til gagnáfrýjanda í samræmi við þetta en henni var veitt viðtaka með fyrirvara um frekari bætur.

II

Þótt ekki verði talið að hagnaður af atvinnurekstri gagnáfrýjanda verði að öllu leyti rakinn til vinnuframlags hans sjálfs er til þess að líta að hann hafði ekki starfsmenn í sinni þjónustu ef frá eru taldar skammtíma ráðningar vegna orlofs hans. Því má gera ráð fyrir að allnokkur hluti hagnaðarins verði rakinn til vinnuframlagsins, en nánari gagna nýtur ekki við í málinu um hvernig hagnaðurinn skiptist eftir vinnu gagnáfrýjanda og annarri starfsemi á hans vegum. Þá skiptir ekki máli þótt hagnaðurinn hafi á árinu 2008 verið greiddur sem arður einkahlutafélags sem tók við rekstrinum, enda fer uppgjör skaðabóta vegna líkamstjóns fram á einkaréttarlegum grundvelli og óháð því hvernig standa ber skil á tekjum til skatts eftir reglum opinbers réttar. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á það með aðaláfrýjanda að reikna beri bætur fyrir varanlega örorku aðeins eftir framtöldum launatekjum á árinu 2008.

Á það verður hins vegar ekki fallist með gagnáfrýjanda að tekjur hans á árunum 2004 til 2006 séu líklegri mælikvarði á framtíðartekjur hans en þau laun sem hann hafði vegna sama atvinnurekstrar á árunum 2007 og 2008. Með þessu móti verður ekki valið það tímabil sem tjónþola er hagfelldast en litið með öllu fram hjá lægri tekjum á öðru og síðara tímabili. Jafnframt er til þess að líta að atvinnurekstur gagnáfrýjanda fólst ekki aðeins í vinnu hans sjálfs heldur einnig í útleigu á vörubifreið sem hann nýtti við reksturinn. Eins og áður segir verður því ekki lagt til grundvallar að allur hagnaður af rekstrinum á fyrrgreindu tímabili sé til kominn vegna vinnuframlags hans sjálfs, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 24. febrúar 2011 í máli nr. 405/2010. Samkvæmt þessu verður að hafna aðalkröfu gagnáfrýjanda. Að þessu frágengnu kemur til skoðunar hvort bætur til gagnáfrýjanda verða ákveðnar á öðrum grundvelli eftir þeim kröfum sem teflt er fram í málinu.

Með varakröfu sinni krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms en þar voru bætur fyrir varanlega örorku miðaðar við meðalheildarlaun manns með 3. eða 4. stig vélstjórnar á slysárinu 2011 eftir kjarakönnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands fyrir Félag vélstjóra og málmtæknimanna sem fram fór á því ári. Þótt gagnáfrýjandi hafi lokið námi í vélstjórn á árinu 1980 liggur fyrir að hann hefur ekki starfað að neinu marki í þeirri grein. Þykja upplýsingar um laun vélstjóra því ekki líklegur mælikvarði um framtíðartekjur gagnáfrýjanda ef slysið hefði ekki orðið. Þess utan verður við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku ekki stuðst við almennan mælikvarða sem ráðinn er af kjarakönnun stéttarfélags meðal félagsmanna sinna. Þessi krafa gagnáfrýjanda verður því heldur ekki tekin til greina.

Í sínum ítrustu varakröfum miðar gagnáfrýjandi árslaun við meðallaun iðnlærðra verkstjóra eða meðallaun iðnaðarmanna á slysárinu 2011 samkvæmt launarannsókn Hagstofu Íslands. Svo sem fram er komið hafði gagnáfrýjandi ekki mannaforráð í sínum atvinnurekstri og verður því ekki miðað við fyrri mælikvarðann. Aftur á móti þykir ekki varhugavert að leggja þann síðari til grundvallar bótum fyrir varanlega örorku enda verður því slegið föstu að gagnáfrýjandi hafi á árunum 2004 til 2008 ekki haft lægri tekjur en því nemur þegar litið er til þess að hluti hagnaðar af atvinnurekstrinum á því tímabili er til kominn vegna vinnuframlags hans sjálfs. Samkvæmt þessu verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda 12.165.551 krónu með vöxtum eins og krafist er og greinir í dómsorði.

Aðaláfrýjanda verður gert að greiða málskostnað í héraði eins og í dómsorði greinir en ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað verður staðfest.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti fer eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Vörður tryggingar hf., greiði gagnáfrýjanda, S-kk-þgf S-kk-þgf E-kk-þgf, 12.165.551 krónu með 4,5% ársvöxtum frá 12. maí 2012 til 27. september 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði 800.000 krónur í málskostnað í héraði sem renni í ríkissjóð. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.