222/2001

O hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem felld var úr gildi ákvörðun skiptastjóra í þrotabúi S ehf. (Þ) um að hafna viðurkenningu á nánar tilteknum kröfum S og J og lagt fyrir hann að úthluta þeim tilteknum fjárhæðum í skjóli sjóðveðréttar í skipinu K fyrir þeim kröfum. Með því að kröfur S og J voru taldar hafa orðið til fyrir upphaf gjaldþrotaskipta gat 5. töluliður 118. gr. laga nr. 21/1991 ekki átt við um þær. Þar sem kröfum þeirra var ekki lýst innan kröfulýsingarfrests samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laganna gátu S og J ekki komið ofangreindum kröfum sínum að við gjaldþrotaskiptin og voru þær þannig niður fallnar gagnvart Þ. Af þeirri niðurstöðu leiddi að sjóveðréttur, sem S og J kunnu að hafa notið, var jafnframt niður fallinn. Var því kröfum S og J hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. júní 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 28. maí 2001, þar sem felld var úr gildi ákvörðun skiptastjóra í þrotabúi Sæunnar Axels ehf. um að hafna viðurkenningu á nánar tilteknum kröfum varnaraðila og lagt fyrir hann að úthluta varnaraðilanum S-x-x C-x-x 166.635 krónum og varnaraðilanum J-kk-þgf K-kk-þgf 274.575 krónum í skjóli sjóveðréttar fyrir þeim kröfum í fiskiskipinu Kristjáni ÓF 51. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að staðfest verði ákvörðun skiptastjórans um að hafna viðurkenningu á kröfum varnaraðila, svo og að hafnað verði kröfu varnaraðila um viðurkenningu á sjóveðrétti fyrir kröfum þeirra í áðurnefndu skipi, sem nú heiti Njarðvík GK 275. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðilar krefjast þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðili dæmdur til að greiða þeim kærumálskostnað.

I.

Fiskiskipið Kristján ÓF 51 mun hafa verið í eigu Sæunnar Axels ehf. og gert út til veiða af því. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 7. desember 1999. Varnaraðilinn S-x-x C-x-x var þá meðal tíu undirmanna á skipinu, en varnaraðilinn J-kk-nf K-kk-nf einn af fimm yfirmönnum. Veðbönd munu hafa hvílt á skipinu umfram gangverð þess og leitaði því skiptastjóri í þrotabúinu tilboða í það eftir ákvæðum 129. gr. laga nr. 21/1991. Barst tilboð frá sóknaraðila, sem bar ábyrgð á einni af áhvílandi veðskuldum, og var það samþykkt á veðhafafundi 17. janúar 2000. Tók sóknaraðili við skipinu næsta dag, en samkvæmt gögnum, sem hann hefur lagt fyrir Hæstarétt, seldi hann skipið öðrum 22. janúar 2000.

Skipverjar á skipinu, þar á meðal varnaraðilar, munu allir hafa lýst kröfum í þrotabú Sæunnar Axels ehf. vegna vangoldinna launa og launa í uppsagnarfresti innan kröfulýsingarfrests, sem lauk 22. febrúar 2000. Innan þess frests var að auki hreyft athugasemdum af hálfu skipverja í bréfum til skiptastjóra 22. desember 1999 og 20. janúar 2000 um að uppgjör úr nánar tilgreindum veiðiferðum skipsins á árinu 1999 væru röng. Var þetta jafnframt ítrekað eftir lok frestsins í bréfi 3. mars 2000. Ekki fengust frekari gögn frá þrotabúinu til að staðreyna réttmæti uppgjöranna, sem skipverjar töldu athugaverð, og leituðu þeir því til Verðlagsstofu skiptaverðs 14. mars 2000 með ósk um að hún legði þeim til gögn um þetta efni. Munu þau gögn hafa síðan fengist 27. apríl sama árs. Í framhaldi af því rituðu lögmenn skipverjanna skiptastjóra bréf 18. maí 2000, þar sem greint var frá þeirri niðurstöðu af athugunum þeirra að aflahlutur skipverjanna hefði verið vanreiknaður um nánar tilteknar fjárhæðir. Sagði í bréfinu að kröfum væri lýst um greiðslu þeirra fjárhæða þótt kröfulýsingarfrestur væri þá liðinn. Þetta var síðan áréttað í kröfulýsingum, sem beint var til skiptastjóra af hálfu yfirmanna á skipinu 24. maí 2000 og af hálfu undirmanna 31. sama mánaðar. Krafa varnaraðilans S-x-x C-x-x var þar sögð að fjárhæð 248.839 krónur, en krafa varnaraðilans J-kk-ef K-kk-ef 441.590 krónur. Þess var og krafist að viðurkenndur yrði forgangsréttur fyrir þessum kröfum samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 og sjóveðréttur í skipinu á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Skiptastjóri í þrotabúi Sæunnar Axels ehf. hélt skiptafund 2. júní 2000 til að fjalla um áðurnefndar kröfur skipverja. Sóknaraðili mótmælti þar að kröfurnar yrðu teknar til greina. Skiptastjórinn lýsti á fundinum þeirri afstöðu sinni að hafnað væri bæði að kröfunum yrði komið að við gjaldþrotaskiptin og að þeim fylgdi sjóveðréttur í Kristjáni ÓF 51. Að kröfu skipverjanna, sem fram kom á skiptafundinum, beindi skiptastjóri ágreiningi um þessi efni til Héraðsdóms Norðurlands eystra 6. júní 2000. Hinn 24. júlí sama árs var þingfest þar fyrir dómi mál um ágreiningsefnin, þar sem allir skipverjarnir fimmtán töldust sóknaraðilar, en Olíufélagið hf. varnaraðili. Úrskurður gekk í málinu fyrir héraðsdómi 29. nóvember 2000 og var hann kærður til Hæstaréttar. Með dómi réttarins 9. febrúar 2001 var úrskurðurinn ómerktur ásamt meðferð málsins fyrir héraðsdómi frá þingfestingu þess og því vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Þegar málið var til meðferðar fyrir héraðsdómi öðru sinni varð að samkomulagi að reka það til að fá eingöngu leyst úr ágreiningi um kröfu eins undirmanns og eins yfirmanns á skipinu. Urðu varnaraðilar þar fyrir valinu, en við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi var fjárhæð upphaflegra krafna þeirra lækkuð, þannig að krafa varnaraðilans S-x-x C-x-x nam 166.635 krónum og varnaraðilans J-kk-ef K-kk-ef 274.575 krónum. Var því þá lýst yfir af sóknaraðila að ekki væri lengur uppi tölulegur ágreiningur milli aðilanna.

II.

Fallist verður á með héraðsdómara að kröfur varnaraðila hafi orðið til fyrir upphaf gjaldþrotaskipta á búi Sæunnar Axels ehf., þannig að 5. töluliður 118. gr. laga nr. 21/1991 geti ekki átt við um þær. Hvorki í þeirri lagagrein né öðrum ákvæðum laganna er að finna undanþágu handa þeim, sem kann að hafa verið ókunnugt um rétt efni kröfu sinnar á meðan fresti var ekki lokið til að lýsa henni, frá þeirri meginreglu, sem greinir í upphafi 118. gr. laga nr. 21/1991, að krafa á hendur þrotabúi falli niður ef henni er ekki lýst fyrir skiptastjóra innan kröfulýsingarfrests samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laganna. Í því efni stoðar varnaraðilum ekki að vísa til þess að kröfum þeirra hafi í reynd verið lýst innan kröfulýsingarfrests með upphaflegri kröfugerð þeirra, sem hafi tekið mið af fyrirliggjandi upplýsingum á þeim tíma, enda var fjárhæð upphaflegu krafnanna önnur og lægri. Samkvæmt þessu geta varnaraðilar ekki komið að við gjaldþrotaskiptin þeim kröfum, sem þeir hafa nú uppi í máli þessu, og eru þær þannig fallnar niður gagnvart þrotabúinu.

Þótt kröfur varnaraðila, sem um ræðir í málinu, kunni að hafa verið þess efnis að þær gætu hafa notið sjóveðréttar í fiskiskipinu Kristjáni ÓF 51 samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 197. gr. siglingalaga, verður ekki horft fram hjá því að slíkur veðréttur gæti aðeins staðið til tryggingar kröfum, sem varnaraðilarnir ættu á hendur þrotabúi fyrrum vinnuveitanda síns og eiganda skipsins, Sæunnar Axels ehf. Samkvæmt áðursögðu eru kröfur, sem varnaraðilar kunna að hafa átt á hendur þrotabúinu og þeir rekja til áðurgreindra atvika, fallnar niður vegna vanlýsingar. Er þá sjálfgefið að sjóveðréttur, sem varnaraðilar kunna að hafa notið, sé jafnframt fallinn niður.

Vegna þess, sem að framan greinir, verður öllum kröfum varnaraðila í málinu hafnað. Verða þeir í sameiningu dæmdir til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er að viðurkenna kröfu varnaraðila, S-x-x C-x-x, að fjárhæð 166.635 krónur og kröfu varnaraðila, J-kk-ef K-kk-ef, að fjárhæð 274.575 krónur við skipti á þrotabúi Sæunnar Axels ehf. og að þær kröfur njóti sjóveðréttar í fiskiskipinu Kristjáni ÓF 51.

Varnaraðilar greiði í sameiningu sóknaraðila, Olíufélaginu hf., samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.