378/2004

Þ var ráðinn til starfa hjá H með ráðningarsamningi frá 1. ágúst 2003 þar sem kveðið var á um þriggja mánaða uppsagnarfrest en tekið fram að gagnkvæmur uppsagnarfrestur skyldi þó vera einn mánuður fyrstu þrjá mánuði í starfi. Þ var sagt upp starfi 15. október. Talið var með vísan til ráðningarsamningsins og fyrri dóma Hæstaréttar í sambærilegum málum að H hafi verið uppsögnin heimil þar sem hún hafi átt sér stað á reynslutíma en á því tímabili sé hvorum aðila um sig, eðli máls samkvæmt, heimilt að segja upp samningi án þess að tilgreina ástæður. Breyti engu um þá niðurstöðu þótt H hafi tiltekið sérstakar ástæður fyrir uppsögninni, sem að loknum reynslutíma kynnu að hafa fallið undir ákvæði 21. gr. laga nr. 70/1996. Ekki hafi  heldur verið skylt að gefa Þ kost á að tjá sig áður en til uppsagnar kom .

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. september 2004 og krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 4. nóvember 2004. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi greiði sér 1.205.385 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. janúar 2004 til greiðsludags, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Hann krefst og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Með skriflegum ráðningarsamningi á stöðluðu formi réði stjórn aðaláfrýjanda gagnáfrýjanda til starfa 11. júlí 2003 á tæknisviði stofnunarinnar og skyldi ráðningartíminn vera frá 1. ágúst sama árs. Í samningnum kom fram að um starfskjör færi eftir kjarasamningi Félags rafeindavirkja og að laun skyldu greidd samkvæmt launatöflu Rafiðnaðarsambands Íslands og fjármálaráðuneytisins. Þá sagði í samningnum: „Uppsagnarfrestur ótímabundins ráðningarsamnings er þrír mánuðir. Þó skal gagnkvæmur uppsagnarfrestur vera einn mánuður fyrstu þrjá mánuði í starfi.“ Tekið var og fram að um réttindi og skyldur starfsmanns færi eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og skyldu þau liggja til grundvallar gerð samningsins auk nefnds kjarasamnings. Í lok ráðningarsamningsins var sett sérákvæði um greiðslur til gagnáfrýjanda auk grunnlauna. Að síðustu var tekið fram að launaliður samningsins yrði tekinn til endurskoðunar eftir þriggja mánaða starf gagnáfrýjanda og að sérstakt samkomulag væri gert um flutningsstyrk.

Svo sem í héraðsdómi greinir sendi framkvæmdastjóri aðaláfrýjanda gagnáfrýjanda bréf 15. október 2003 þar sem sagði að í ljós hefði komið að verkefni þau er starfinu fylgdu væru að verulegum hluta þess eðlis að þekking hans og starfsreynsla kæmu ekki að haldi. Því hefði verið ákveðið að framlengja ekki samning hans um fast starf er hefðbundnum reynslutíma, þremur mánuðum, lyki 31. október. Lögmaður gagnáfrýjanda svaraði bréfinu fyrir hans hönd 6. nóvember sama árs og taldi að um ólögmæta uppsögn úr starfi væri að ræða. Lýtur ágreiningur málsaðila að þessu. Heldur aðaláfrýjandi því fram að ákvæði 44. gr., sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi ekki þegar starfsmanni er sagt upp á reynslutíma samkvæmt ráðningarsamningi, sbr. 41. gr. laganna. Gagnáfrýjandi heldur því aftur á móti fram að sé starfsmanni sagt upp störfum vegna einhvers þess, er greinir í 21. gr. laganna, verði uppsögnin að fara eftir 44. gr. þeirra, hvort sem hann sé á reynslutíma eða ekki, eins og héraðsdómur hafi fallist á.

II.

Ákvæði VIII. og IX. kafla laga nr. 70/1996 fjalla um ráðningu í starf og starfslok. Í 41. gr. laganna segir að starfsmenn ríkisins, aðrir en embættismenn, skuli ráðnir til starfa ótímabundið með gagnkvæmum uppsagnarfresti. Skuli sá frestur vera þrír mánuðir að loknum reynslutíma, nema um annað sé samið í kjarasamningi.

Reynslutími er hvorki skilgreindur í lögunum né lögskýringargögnum. Í kjarasamningi þeim, sem vísað er til í ráðningarsamningi aðila, segir í 8. kafla að ráðningartími skuli að jafnaði hefjast með þriggja mánaða reynslutíma. Í tveimur dómum Hæstaréttar hefur á þetta hugtak reynt. Í dómi réttarins í máli nr. 296/1999, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 4956, voru sambærileg ákvæði í ráðningarsamningi og hér um ræðir. Var því slegið föstu að starfsmanninum hafi mátt vera fyllilega ljóst að samningurinn gerði ráð fyrir þriggja mánaða reynslutíma. Ekki þótti sýnt fram á að ákvæði 44. gr. laga nr. 70/1996 ætti við og var því ekki talið að skylt hafi verið að veita starfsmanninum kost á að tjá sig áður en til uppsagnarinnar kom, sbr. síðari málslið 1. mgr. 44. gr. Bæri og að líta til þess að uppsögnin fór fram á reynslutíma, en samkvæmt eðli máls hljóti svigrúm aðila til uppsagnar að vera þá rýmra en ella. Var því talið að uppsögn starfsmannsins úr starfi á reynslutíma með eins mánaðar uppsagnarfresti, án annars rökstuðnings en þess að uppsögnin væri gerð á reynslutíma, væri lögmæt samkvæmt 43. gr. laganna. Í dómi réttarins í máli nr. 131/2001, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 3756, voru og sambærileg ákvæði í ráðningarsamningi og hér koma til álita. Samkvæmt ráðningarsamningi átti gagnkvæmur uppsagnarfrestur að vera einn mánuður á þriggja mánaða reynslutíma starfsmannsins í starfi og skyldi uppsögn miðast við mánaðamót. Að þeim reynslutíma loknum átti uppsagnarfresturinn að vera þrír mánuðir. Því var slegið föstu að uppsögnin hefði farið fram innan þess tíma sem starfsmaðurinn var ráðinn til reynslu og var honum því réttilega sagt upp með eins mánaðar fyrirvara.

Með hliðsjón af þessum fordæmum og orðalagi ráðningarsamnings aðila er ljóst að hann gerði ráð fyrir þriggja mánaða reynslutíma. Þennan reynslutíma nota bæði vinnuveitandi og starfsmaður til þess að athuga alla þætti starfsins, faglega þætti sem aðra. Eðli máls samkvæmt er hvorum aðila um sig á reynslutíma heimilt að segja ráðningarsamningi upp með samningsbundnum uppsagnarfresti án þess að tilgreina ástæður. Uppsögn gagnáfrýjanda úr starfi fór fram á þeim tíma, með samningsbundnum uppsagnarfresti. Engu getur hér breytt að aðaláfrýjandi hafi tiltekið sérstakar ástæður fyrir uppsögninni, sem að loknum reynslutíma kynnu að hafa fallið undir ákvæði 21. gr. laga nr. 70/1996. Var heldur ekki skylt að gefa gagnáfrýjanda kost á að tjá sig áður en til uppsagnar kom, sbr. síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laganna.

Samkvæmt framansögðu telst uppsögn gagnáfrýjanda úr starfi hafa verið lögmæt. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda, en rétt er að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Heilbrigðisstofnun Austurlands, er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, Þ-kk-ef Þ-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.