659/2008

Hafnað var kröfu B um niðurfellingu öryggisgæslu, en ákveðið þess í stað að hann skyldi sæta breyttri öryggisgæslu með tilgreindum hætti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. nóvember 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 27. nóvember 2008, þar sem hafnað var kröfu um að aflétt yrði öryggisgæslu, sem sóknaraðila var gert að sæta með dómi sakadóms Reykjavíkur 7. maí 1991. Kæruheimild er í 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Af hálfu sóknaraðila er gerð krafa um að öryggisgæslunni verði aflétt. Þá er krafist kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila á árinu 1991 gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi hæli og hefur hann lengst af síðan þá sætt slíkri gæslu á réttargeðdeildinni að Sogni í Ölfusi. Með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands í júní 2000 var inntak öryggisgæslu hans breytt og hún rýmkuð með tilgreindum hætti. Fallist er á það sem fram kemur í hinum kærða úrskurði að uppfyllt séu skilyrði 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um að nauðsynlegt sé vegna réttaröryggis, að gerðar skuli ráðstafanir til að varna því, að háski verði af sóknaraðila. Verður hinn kærði úrskurður staðfestur um að hafna skuli að fella niður öryggisgæslu sóknaraðila.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er ótímabundin og algjör öryggisgæsla ýtrasta úrræði sem aðeins skal beita komi vægari ráðstafanir ekki að notum, svo sem trygging, bann við dvöl á ákveðnum stöðum eða svipting lögræðis, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga. Í ákvæðinu eru ekki tæmandi talin þau vægari úrræði sem grípa má til og hefur verið litið svo á að lausn eða mildun öryggisgæslu megi vera háð skilyrðum. Þá hafa ákvæði 62. gr. að geyma reglu um að dómstólar endurmeti með reglubundnum hætti hvaða úrræðum viðkomandi þurfi að sæta.

Fallist er á með héraðsdómi að nauðsynlegt sé að úrræði eða rýmkun á öryggisgæslu verði ákveðin svo skýrt sem verða má, þannig að viðeigandi stjórnsýsluaðili megi framfylgja þeim og sá sem í hlut á viti sem gleggst hvaða skilyrðum hann þurfi að hlíta. Ber að hafa framangreint í huga þegar ákveðinn er vistunarstaður sóknaraðila. Verður að komast að niðurstöðu um það atriði með tilliti til þeirrar meginreglu að ekki skuli ganga lengra en nauðsyn krefur þegar tekin er afstaða til þeirra kosta sem fyrir hendi eru um vistun sóknaraðila. Við ákvörðun á inntaki þeirrar gæslu sem sóknaraðila ber að sæta verður að líta til þess að sóknaraðili hefur sætt öryggisgæslu á réttargeðdeildinni að Sogni í afar langan tíma og ekki virðast líkur á því að hann nái þar frekari bata á geðheilsu sinni. Þegar litið er til alls framanritaðs þykja skilyrði fyrir hendi til að breyta inntaki öryggisgæslu hans. Er lagt fyrir varnaraðila að sjá til þess að sóknaraðili fái búsetu á sambýli fyrir geðfatlaða eða í öðru sambærilegu viðeigandi búsetuúrræði, með sólarhringsgæslu, samkvæmt mati viðkomandi svæðisskrifstofu í málefnum fatlaðra, sbr. ákvæði VI. kafla laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðra. Að öðru leyti skal standa óhögguð tilhögun á öryggisgæslu sóknaraðila.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Sóknaraðili, B, skal sæta áfram öryggisgæslu, þó þannig að hann dveljist á sambýli fyrir geðfatlaða eða í annarri sambærilegri búsetu með sólarhringsgæslu samkvæmt mati viðkomandi svæðisskrifstofu í málefnum fatlaðra. Að öðru leyti standa óhögguð ákvæði hins kærða úrskurðar um tilhögun á öryggisgæslu sóknaraðila.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 200.000 krónur í kærumálskostnað.