469/2016

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Þ og Ó um að nauðungarsala á fasteign þeirra yrði ógilt. Þ og Ó höfðu sett fasteign sína að veði með áritun á veðskuldabréf sem HÍ ehf. gaf upphaflega út til F hf. en framselt hafði verið til H ehf. Í málinu byggðu Þ og Ó á því að það væri ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju fyrir H ehf. að bera fyrir sig loforð það sem fólst í veðleyfinu. Í dómi Hæstaréttar var ekki tekið undir það sjónarmið Þ og Ó að það gæti haft þýðingu við úrlausn málsins að ekki hafi farið fram greiðslumat á HÍ ehf. áður en lánið hafði verið veitt, þar sem samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, hefði ekki lagt slíka skyldu á F hf. samkvæmt efni sínu. Við mat á þeim atriðum sem fram kæmu í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 hafði sérstaka þýðingu í málinu að lánið hafði verið veitt til að greiða upp annað lán sem einnig hafði hvílt á eign Þ og Ó og hafði verið í vanskilum. Þá lá fyrir að mismunur lánsins og þeirrar fjárhæðar, sem var í vanskilum, hafði verið greiddur til Þ. Var því talið að Þ og Ó hefðu ekki sýnt fram á að það færi í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 að bera fyrir sig loforðið. Þá var jafnframt talið að þau hefðu ekki leitt að því nægjanleg rök að forsendur hefðu brostið fyrir gildi loforðsins. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 20. júní 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 1. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. júní 2016, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilda nauðungarsölu sem fram fór 1. febrúar 2016 á fasteigninni Eyrarholti 6 í Hafnarfirði, íbúð 0202, fastanúmer 207-4526. Kæruheimild er í 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðilar krefjast þess að áðurgreind krafa þeirra verði tekin til greina. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðilinn Hilda ehf. krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Krafa sóknaraðila er reist á því að það fari í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að varnaraðili beri fyrir sig loforð sóknaraðila sem fólst í því að veita veðleyfi í fasteign sinni að Eyrarholti 6, Hafnarfirði, til tryggingar skuld Hársnyrtistofunnar Ísoldar ehf. samkvæmt skuldabréfi 15. mars 2007 að fjárhæð 12.300.000 krónur. Einkahlutafélagið mun hafa verið að jöfnu í eigu H-kk-ef Ó-kk-ef og M-kvk-ef G-kvk-ef, sonar og tengdadóttur sóknaraðilans Ó-kk-ef. Þá reisa sóknaraðilar kröfu sína einnig á því að forsendur hafi brostið fyrir skuldbindingargildi loforðsins.

Óumdeilt er að lánið samkvæmt skuldabréfinu veitti Frjálsi fjárfestingarbankinn hf., sem varnaraðili leiðir rétt sinn frá, til þess að gera upp skuld samkvæmt skuldabréfi í eigu sama banka, upphaflega að fjárhæð 9.000.000 krónur sem hvíldi á 3. veðrétti í fasteigninni, en það lán mun hafa verið í verulegum vanskilum. Mismunur nýja lánsins og þeirrar fjárhæðar, sem gekk til greiðslu hins eldra, 1.223.316 krónur, var lagður inn á reikning sóknaraðilans Þ-kvk-ef.

Tvívegis voru gerðar skilmálabreytingar á láninu samkvæmt skuldabréfinu 15. mars 2007, auk þess sem önnur skilmálabreytingin var leiðrétt. Þær hafa ekki sérstaka þýðingu í málinu. Þá er upplýst að lánið, sem ágreiningslaust er að hafi verið lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla á þann hátt að í bága fór við 14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, var endurreiknað í samræmi við niðurstöður Hæstaréttar um sambærileg tilvik.

Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. veitti Hársnyrtistofunni Ísold ehf. einnig lán að fjárhæð 5.000.000 krónur samkvæmt skuldabréfi 1. ágúst 2007 og áritaði H-kk-nf Ó-kk-nf það einnig um sjálfskuldarábyrgð sína. Lánið, sem var tryggt með 5. veðrétti í áðurnefndri fasteign sóknaraðila, var veitt til þess að gera upp eldri skuld við Sparisjóð Kópavogs samkvæmt skuldabréfi 8. nóvember 2005, upphaflega að fjárhæð 4.500.000 krónur, sem hvíldi á 4. veðrétti á áðurnefndri fasteign sóknaraðila. Krafa um nauðungarsölu á fasteigninni var ekki reist á skuldabréfinu frá 1. ágúst 2007.

II

Rök sóknaraðila fyrir því að það sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, að varnaraðili beri fyrir sig loforð það, sem fólst í veðleyfinu, eru rakin í hinum kærða úrskurði. Svo sem þar greinir tefla sóknaraðilar fram þeim rökum að það hafi sérstaka þýðingu í þessu sambandi að ekki fór fram greiðslumat á skuldaranum, Hárgreiðslustofunni Ísold ehf., áður en lánið var veitt í mars 2007, en slíkt mat hefði sýnt að félagið hefði enga möguleika haft til þess að greiða skuldina samkvæmt skuldabréfinu. Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, sem gert var af viðskiptaráðherra fyrir hönd stjórnvalda við þáverandi samtök viðskiptabanka og verðbréfafyrirtækja og samtaka sparisjóða fyrir hönd umbjóðenda sinna og við Neytendasamtökin, gilti aðeins um ábyrgðir á skuldbindingum einstaklinga og lagði því ekki samkvæmt efni sínu skyldu á Frjálsa fjárfestingarbankann hf. að leggja mat á greiðslugetu skuldara.

Þegar metið er hvort það fari í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 að bera fyrir sig loforð skal, svo sem gert er í hinum kærða úrskurði, reisa það mat heildstætt á þeim atriðum, sem tiltekin eru í 2. mgr. greinarinnar. Við það mat hefur sérstaka þýðingu að lánið, sem Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. veitti 15. mars 2007, skyldi ganga til að greiða upp eldra lán sama skuldara, sem einnig hvíldi á fasteign sóknaraðila, og var í verulegum vanskilum. Mismunur lánsins og þeirrar fjárhæðar, sem var í vanskilum, var svo greiddur til annars sóknaraðila eins og áður segir. Verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sóknaraðilar hafi ekki sýnt fram á að það fari í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 að bera fyrir sig loforðið. Þá verður einnig staðfest sú niðurstaða að ekki séu leidd nægjanleg rök að því að forsendur hafi brostið fyrir skuldbindingargildi loforðsins.

Með framangreindum athugasemdum verður hinn kærðu úrskurður staðfestur.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.