568/2015

Ráðningarsamningur. Kjarasamningur. Laun. Tómlæti. Málsástæða. Aðfinnslur.

S réði sig til starfa í bakaríi B ehf. í maí 2012 og starfaði þar uns hann lét af störfum í lok júlí 2013. Í málinu krafðist S þess að B ehf. yrði gert að greiða sér mismun á launum sem S hefði annars vegar borið að fá sem menntaður bakari og þeim launum sem hann fékk greidd frá B ehf. og tóku mið af því að hann hefði verið ráðinn til almennra verkamannastarfa. Í dómi Hæstaréttar kom fram að B ehf. yrði að bera hallan af sönnun um efni ráðningarsambandsins þar sem ekki hefði verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við S eins og skylt væri samkvæmt gildandi kjarasamningi, sbr. og tilskipun Evrópusambandsins nr. 91/533/EBE. Þegar litið væri til menntunar S, tilgreiningar á launaseðli hans um starf bakara, svo og að forsvarsmönnum B ehf. hefðu ekki auðnast í skýrslugjöf fyrir dómi að útlista með trúverðugum hætti þann grundvallarmun sem væri á starfssviði bakara annars vegar og aðstoðarmanna þeirra hins vegar, hafði B ehf. ekki tekist að sanna að S hefði verið ráðinn til almennra verkamannastarfa. Var B ehf. því gert að greiða S umkrafða launakröfu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. ágúst 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 2.053.737 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2013 til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Áfrýjandi, sem er með sveinspróf í bakaraiðn, hóf störf í bakaríi stefnda í Vestmannaeyjum í maí 2012 og starfaði þar uns hann lét af störfum um mánaðamót júlí/ágúst 2013. Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur. Á launaseðlum áfrýjanda á umræddu tímabili er tilgreint að um dagvinnu bakara sé að ræða en þar kemur jafnframt fram að til frádráttar komi gjöld sem innt séu af hendi til stéttarfélagsins Drífanda. Óumdeilt er að vorið 2013 ræddi áfrýjandi launamál sín við framkvæmdastjóra stefnda. Kröfum áfrýjanda um kjarabætur var hafnað og í framhaldinu varð að samkomulagi þeirra framkvæmdastjórans að áfrýjandi léti af störfum hjá stefnda eftir þjóðhátíð um sumarið. Þegar til kom hætti áfrýjandi þó í vikunni fyrir þjóðhátíð. Með bréfi MATVÍS, fyrir hönd áfrýjanda, 20. nóvember 2013 voru hafðar uppi kröfur á hendur stefnda um mismun þeirra launa sem áfrýjandi fékk greidd á starfstímanum og launa bakara samkvæmt kjarasamningi MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins. Þeirri kröfu höfnuðu Samtök atvinnulífsins í bréfi, fyrir hönd stefnda, 3. desember 2013. Höfðaði áfrýjandi mál þetta til heimtu kröfu sinnar í nóvember 2014.

Ágreiningur aðila stendur um inntak ráðningarsambands þeirra. Áfrýjandi byggir á því að honum hafi borið að taka laun sem bakara í samræmi við tilvitnaðan kjarasamning MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins en stefndi heldur því fram að áfrýjandi hafi verið ráðinn til almennra verkamannastarfa og notið réttinda sem slíkur á grundvelli kjarasamnings Starfsgreinasambandsins og Samtaka atvinnulífsins auk þess sem hann telur sig eiga gagnkröfu til skuldajafnaðar vegna ætlaðs ólögmæts brotthlaups áfrýjanda úr starfi.

II

Fyrir Hæstarétti hefur stefndi teflt fram þeirri nýju málsástæðu að útreikningur áfrýjanda á launakröfu sinni á grundvelli kjarasamnings MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins sé rangur og of hár og vísar þar um til nánar tilgreindra annmarka. Þessi málsástæða stefnda fær ekki komist að fyrir Hæstarétti, enda standa ekki til þess skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Fyrir liggur að ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur með aðilum en á stefnda hvíldi kjarasamningsbundin skylda til þess að gera slíkan samning, sem aftur byggir á auglýsingu nr. 503/1997 um gildistöku tilskipunar Evrópusambandsins nr. 91/533/EBE frá 14. október 1991 um skyldu vinnuveitanda að skýra launþegum frá samningsskilmálum eða ráðningarfyrirkomulagi. Af þeim ástæðum verður stefndi að bera hallan af skorti á sönnun um efni ráðningarsambandsins. Þegar litið er til menntunar áfrýjanda sem bakara, að á launaseðlum hans var jafnan tilgreind dagvinna bakara, sem og að forsvarsmönnum stefnda auðnaðist ekki í skýrslugjöf fyrir héraðsdómi að útlista með trúverðugum hætti þann grundvallarmun sem væri á starfssviði bakara annars vegar og aðstoðarmanna þeirra hins vegar hefur stefnda ekki tekist að sanna að áfrýjandi hafi verið ráðin til almennra verkamannastarfa í bakaríi hans. Verður þvert á móti lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi verið ráðinn sem bakari og að um starfskjör hans hafi gilt kjarasamningur MATVÍS og Samtaka atvinnulífsins. Þá er óumdeilt að vorið 2013 áttu áfrýjandi og framkvæmdastjóri stefnda viðræður um launakjör þess fyrrnefnda sem ekki náðist samkomulag um að bæta og lét hann af þeim sökum og að beggja ráði af störfum þá um sumarið. Verður sýknukrafa stefnda því ekki heldur reist á ætluðu aðgerðarleysi af áfrýjanda hálfu. Með vísan til þess sem að framan greinir um of seint fram komin mótmæli stefnda við hinni tölulegu kröfugerð verður dómkrafa áfrýjanda tekin til greina að fullu og með dráttarvöxtum eins og krafist er en við vaxtakröfu eru engar athugasemdir gerðar af hálfu stefnda.

Hvað sem öðru líður er gagnkrafa sú sem stefndi hefur haft uppi til skuldajafnaðar vanreifuð en krafan virðist samkvæmt framsetningu sinni bundin við skuldajöfnuð við ógreidda orlofs- og desemberuppbót áfrýjanda og er þar að auki órökstudd tölulega. Kemur hún því ekki til álita til lækkunar dómkröfu áfrýjanda.

Eftir þessum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Í hinum áfrýjaða dómi voru málavextir reifaðir eins og þeir horfðu við frá sjónarhóli hvors málsaðila um sig. Þessi háttur á samningu dóms er í andstöðu við d. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, en þar segir að í dómi skuli greina stutt yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því. Er þetta aðfinnsluvert.

Dómsorð:

Stefndi, Bakstur og veisla ehf., greiði áfrýjanda, S-kk-þgf Þ-kk-þgf, 2.053.737 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2013 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.