310/2006

J krafðist þess að Í yrði gert að greiða honum miskabætur þar sem hann hefði saklaus verið látinn sæta gæsluvarðhaldi frá 21. febrúar 2004 til hádegis 27. sama mánaðar. Tildrög málsins eru þau að í sendingu sem barst til landsins og stíluð var á J, fundust 10.102,66 grömm af hassi. J tók við sendingunni á heimili sínu, gegn greiðslu rúmlega 31.000 króna, og virtist sendingin ekki koma honum á óvart. J viðurkenndi að neyta fíkniefna og umbúðir utan af fíkniefnum fundust á heimili hans. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að ekki verið annað séð en að fullt tilefni hafi verið til þess að úrskurða J í gæsluvarðhald þar sem rökstuddur grunur hefði beinst að honum í skilningi 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Einnig var talið, með vísan til atvika málsins, nægjanlega fram komið að J hefði sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á í skilningi 175. gr. laga nr. 19/1991. Ekki var talið að gæsluvarðhaldið hefði staðið lengur en nauðsyn bar til. Var Í sýknað af kröfu J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júní 2006. Hann krefst þess að stefndi greiði sér aðallega 11.000.000 krónur en til vara lægri fjárhæð með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. september 2004 til 23. desember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu áfrýjanda og að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Áfrýjandi krefst bóta samkvæmt 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum, sbr. 175. gr. sömu laga, og reisir kröfuna fyrir Hæstarétti á því að hann hafi saklaus verið látinn sæta gæsluvarðhaldi frá 21. febrúar 2004 til hádegis 27. sama mánaðar. Ríkissaksóknari ákvað 27. september sama ár að fella málið niður þar sem það er fram hefði komið við rannsókn þess væri ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis. Tildrög málsins eru þau að 18. febrúar 2004 stöðvaði tollgæslan á Keflavíkurflugvelli DHL-hraðsendingu stílaða á áfrýjanda frá Nara Bahadur Pun, Kalankhi, Kuleshwor Height, Khatmandu í Nepal. Sendingin var um 34 kíló og var samkvæmt farmskírteini sögð innihalda 21 útskorin skrautmun ætlaðan til gjafa, en munirnir voru ekki taldir hafa viðskiptalegt verðmæti. Sendingin var haldlögð og fengin starfsmönnum fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík, sem komu henni til tæknideildar til rannsóknar, þar sem hún var talin innihalda fíkniefni. Við rannsókn kom í ljós að hass var falið í öllum skrautmununum og var það samtals 10.102,66 grömm. Áfrýjandi var eini maðurinn sem fannst í þjóðskrá með skráðu nafni viðtakanda. Hann hafði áður komið við sögu lögreglunnar vegna lítils háttar fíkniefnabrots.

Að lokinni rannsókn á sendingunni var af hálfu lögreglu svo gengið frá henni að unnt væri að afhenda hana skráðum móttakanda, eins og hún hefði ekki verið opnuð. Í sendinguna var settur hlerunarbúnaður og fengin heimild til að hlera síma áfrýjanda, svo sem nánar er lýst í héraðsdómi. Lögreglumenn gengu síðan inn í sendingarferlið í samvinnu við flutningafyrirtækið. Í héraðsdómi er þessu ferli lýst og afhendingu sendingarinnar til áfrýjanda. Reisir áfrýjandi kröfu sína einnig á því að lögreglan hafi gengið lengra við að afhenda sendinguna, en sendingarferli flutningafélagsins bauð. Með því hafi lögreglan seilst of langt í því skyni að gera áfrýjanda tortryggilegan og þannig brotið gegn 31. gr. laga nr. 19/1991. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að tilraunir lögreglunnar til að hafa upp á viðtakanda sendingarinnar hafi gengið lengra en venjulegt er við afhendingar sendinga sem hraðsendingarfyrirtæki annast. Með vísun til forsenda héraðsdóms verður hann staðfestur um að ósannað sé að lögregla hafi með aðgerðum sínum brotið gegn ákvæði 31. gr. laga nr. 19/1991.

II.

Þegar áfrýjanda hafði fengið skilaboð um að hann ætti sendingu hjá DHL-hraðsendingarþjónustu hringdi hann til fyrirtækisins 20. febrúar 2004 kl. 11.15. Var samtal hans og starfsmanns flutningaþjónustunnar tekið upp og liggur endurrit þess fyrir í gögnum málsins. Honum var þá kynnt að hann ætti þar 33,5 kílóa pakka. Af upptökunni verður ekki merkt að þetta hafi komið honum á óvart. Honum var boðið að sækja pakkann eða að honum yrði ekið til hans. Sagði hann það best að pakkanum yrði komið til hans, „það væri bara helvíti fínt”. Hann upplýsti að hann dveldist á heimilisfanginu, sem skráð væri á sendingunni. Honum var skýrt frá því að einhver aðflutningsgjöld væru af sendingunni. Hann hváði en spurði síðan hvað þau væru mikil og var svarað að þau væru um 31.000 krónur. Hann svaraði þá að það væri í lagi. Starfsmaðurinn og áfrýjandi komu sér síðan saman um að áfrýjandi yrði heima milli eitt og hálf tvö um daginn. Áður en af því varð var hringt í áfrýjanda og heyrðu lögreglumenn að vinkona hans bað hann um að „redda spítti” og sagðist ekki vera að „djóka”. Lögreglumaður fór síðan með sendinguna á uppgefið heimilisfang og var þá áfrýjandi að koma að húsinu með vinkonu sinni, annarri en áður er rætt um, og tók hann við sendingunni, kvittaði fyrir hana og greiddi uppgefinn kostnað. Þegar sendingin var komin inn í íbúð heyrðist af hlerunarbúnaðinum í henni að strax var farið að eiga við pakkann. Endurrit upptökunnar er meðal gagna málsins en hún er ógreinileg þótt skýrt heyrist að karlmannsrödd segir „það hlýtur að vera í kistlinum”, kvenmannsrödd segir „já, já”, karlmannsrödd segir „já” og í framhaldi af því sé bankað í kistilinn. Síðan heyrist sagt „flottur kistill maður geðveikt” en svo er eins og kistillinn sé dreginn eða eitthvað átt við hann. Í framhaldi af þessu réðust lögreglumenn til inngöngu í íbúðina. Við rannsókn í íbúðinni fundust tveir plastpokar sem lögreglan telur vera utan af fíkniefnum. Áfrýjandi viðurkennir að hafa stöku sinnum reykt marihuana.

Áfrýjandi neitaði sekt frá upphafi og bar því við að hann hefði tekið við sendingunni af forvitni og greitt aðflutningsgjöldin þar sem sig hafi ekkert munað um þau. Konan sem með honum var bar hjá lögreglu að sig minnti að áfrýjandi hefði sýnt sér nótur þar sem eitthvað stóð um Nepal. Hún hafi spurt hann hver væri að senda honum pakka frá Nepal og hafi hann ekkert sagst vita um það. Af hálfu lögreglunnar var þessu síðara ekki trúað. Skýringar áfrýjanda við yfirheyrslur hjá lögreglunni þóttu ótrúverðugar og var krafist gæsluvarðhalds yfir honum í þágu rannsóknarhagsmuna samkvæmt a. lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur 21. febrúar 2004 var honum gert að sæta gæsluvarðhaldi til 27. sama mánaðar kl. 16. Kærði hann úrskurðinn til Hæstaréttar en með dómi réttarins 25. febrúar 2004 var hann staðfestur.

Þegar atvik málsins eru virt eftir á, svo sem þeim er lýst hér að framan, verður ekki annað séð en fullt tilefni hafi verið til þess að úrskurða áfrýjanda í gæsluvarðhald þar sem rökstuddur grunur hafði beinst að honum í skilningi 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Ákæra var hins vegar ekki gefin út á hendur honum þar sem ekki þóttu nægar sannanir fram komnar sem nægja myndu til að fella á hann sök. Má því dæma honum bætur samkvæmt 176. gr. laga nr. 19/1991 nema talið verði að fella megi þær niður þar sem áfrýjandi hafi sjálfur valdið eða stuðlað að gæsluvarðhaldinu með hegðun sinni í skilningi niðurlags 175. gr. sömu laga.

III.

Að framan er því lýst að sendingin virtist ekki koma áfrýjanda á óvart þegar hann grennslaðist fyrir um hana hjá DHL-hraðsendingarþjónustu. Hann greiddi aðflutningsgjöld umyrðalaust og tók við sendingunni. Hann réðst strax í að taka hana upp og sá þá að minnsta kosti, hafi það ekki komið fram áður, hvaðan hún var komin og frá hverjum. Af viðbrögðum hans, sem koma fram í upptökum úr hlerunarbúnaði sem komið hafði verið fyrir í sendingunni, verður ekki annað ráðið en hann hafi átt von á henni, hvort sem hann átti það sem upphaflega var fólgið í skrautmununum eða ekki. Hann viðurkenndi að neyta fíkniefna og umbúðir utan af fíkniefnum fundust á heimili hans. Skýringarnar, sem hann gaf á hátterni sínu við skýrslugjöf hjá lögreglu, þar á meðal á ástæðum þess að hann hafi greitt aðflutningsgjöld af sendingunni, voru langsóttar. Verður af því sem hér hefur verið sagt talið nægjanlega fram komið að hann hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á í skilningi 175. gr. laga nr. 19/1991. Áfrýjandi hafði verið yfirheyrður hjá lögreglu áður en hann var leiddur fyrir dómara við meðferð gæsluvarðhaldsmálsins. Rannsókninni var síðan fram haldið og var meðal annars aflað upplýsinga um fjárhag áfrýjanda og viðskipti, hann yfirheyrður og kannað um ferðir Nepalbúa hér á landi. Ekki er annað fram komið en að rannsókninni hafi verið fram haldið, svo sem kostur var, og hafi því gæsluvarðhaldið ekki staðið lengur en nauðsyn bar til. Með því sem að framan er rakið og annars með vísun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber áfrýjanda að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður greiðist úr ríkissjóði eins og nánar er sagt í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, J-kk-nf Ó-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin málflutningslaun lögmanns hans, 300.000 krónur.