407/2005

Dánarbú Þ krafðist greiðslu úr hendi nokkurra erfingja Þ vegna nánar tilgreindra ráðstafana Þ. Sýknað var vegna fjárhæða sem Þ tók sjálfur út af reikningi sínum með aðstoð J, og ráðstafaði til GÞ, GG og E, enda átti sú úttekt sér stað meira en tveimur árum áður en Þ lést og var sannað að hann hafi þá verið heill heilsu og vel áttaður og úttektin verið að hans vilja. Einnig var sýknað af úttektum sem áttu sér stað af reikningi Þ árið 2000 og 2001. D krafðist jafnframt greiðslu á fjárhæð sem GÞ tók út af reikningi Þ í febrúar 2002, þegar Þ lá banaleguna um þremur vikum fyrir andlát hans. Krafan var hvorki á því byggð að Þ hafi á þessum tíma verið orðinn ófær um að taka ákvarðanir um ráðstöfun fjármuna sinna, né heldur á því að um væri að ræða dánarbeðsgjöf í skilningi niðurlagsákvæðis 54. gr. erfðalaga. Talið var, að ekki yrði með vissu ráðið af gögnum málsins að þessi ráðstöfun hafi byggst á ákvörðun Þ sjálfs eða að hann hafi vitað um hana og verið samþykkur henni. GÞ hafi við þessar aðstæður borið að tryggja sönnun fyrir því að svo hafi verið. Var umræddur kröfuliður dánarbúsins því tekinn til greina. Þá krafðist dánarbúið greiðslu á fjárhæð vegna innleggs Þ á óbundinn innlánsreikning á nafni GG í febrúar 1999. Í dómi Hæstaréttar er tekið fram að ráðstöfunin hafi komið að fullu til framkvæmda strax þannig að eignarráðin yfir fénu hafi færst til GG með óafturkallanlegum hætti. Var ekki fallist á að um dánargjöf hafi verið að ræða og var sýknað af þessari kröfu búsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. september 2005. Hann krefst greiðslu á samtals 9.597.212 krónum úr hendi gagnáfrýjenda og stefnda á eftirfarandi hátt:

1. Gagnáfrýjandanum J-kvk-þgf G-kvk-þgf og stefnda, Sparisjóði Vestmannaeyja, verði gert að greiða óskipt aðaláfrýjanda 5.000.000 krónur, þar af 4.000.000 krónur óskipt með gagnáfrýjandanum G-kk-þgf G-kk-þgf, 500.000 krónur óskipt með gagnáfrýjandanum G-kk-þgf Þ-kk-þgf og 500.000 krónur óskipt með gagnáfrýjandanum E-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 og síðar samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2000 til 30. apríl 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

2. Gagnáfrýjandanum G-kk-þgf verði gert að greiða aðaláfrýjanda 2.950.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. laga nr. 25/1987 og síðar samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af 2.000.000 krónum frá 25. ágúst 2000 til 6. september 2001, af 2.600.000 krónum frá þeim degi til 12. febrúar 2002 og af 2.950.000 krónum frá þeim degi til 30. apríl 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

3. Loks verði gagnáfrýjandanum G-kk-þgf gert að greiða aðaláfrýjanda 1.647.212 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. apríl 2004 til greiðsludags.

Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 8. nóvember 2005. Gagnáfrýjendurnir E-kvk-nf og J-kvk-nf krefjast staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað. Þær krefjast málskostnaðar úr hendi aðaláfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjendurnir G-kk-nf og G-kk-nf krefjast sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi, Sparisjóður Vestmannaeyja, krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir ofangreindum þremur kröfuliðum aðaláfrýjanda, sundurliðun þeirra og grundvelli. Fyrri kröfuliðirnir tveir eru, svo sem þar greinir, ýmist á því byggðir að tekið hafi verið fé út af bankareikningi í eigu Þ-kk-ef G-kk-ef án fullnægjandi umboðs frá honum eða að heimild hans hafi skort til að ráðstafa fénu til gagnáfrýjenda á þann hátt sem ágreiningslaust er að gert hafi verið. Í engu tilvikanna er byggt á því að Þ-kk-nf hafi vegna aldurs eða veikinda ekki verið hæfur til að ráðstafa fé sínu. Þriðji kröfuliðurinn er svo á því byggður að um hafi verið að ræða dánargjöf og með því að ekki hafi verið gætt ákvæðis 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962 beri að dæma gagnáfrýjandann G-kk-þf til greiðslu þeirrar fjárhæðar sem þar greinir.

Í héraðsdómi voru gagnáfrýjendur og stefndi sýknaðir af kröfum þeim sem greinir í 1. kröfulið og þeirra hluta 2. kröfuliðar sem gerð er grein fyrir í héraðsdómi undir stafliðunum a. og b. Verða þessar úrlausnir staðfestar með vísan til forsendna héraðsdóms.

Með 2. kröfulið, staflið c. í héraðsdómi, krefst aðaláfrýjandi greiðslu á 350.000 krónum, sem gagnáfrýjandinn G-kk-nf tók út af bankareikningi föður síns 12. febrúar 2002. Krafa þessi er sem fyrr segir ekki á því byggð að Þ-kk-nf heitinn hafi á þessum tíma verið orðinn ófær um að taka ákvarðanir um ráðstöfun fjármuna sinna. Hún er heldur ekki reist á því að um sé að ræða dánarbeðsgjöf í skilningi niðurlagsákvæðis 54. gr. erfðalaga, en ráðstöfun þessi var gerð þegar Þ-kk-nf lá banaleguna á sjúkrahúsi tæpum þremur vikum fyrir andlát sitt. Hvað sem þessu líður verður ekki með vissu ráðið af gögnum málsins að þessi ráðstöfun hafi byggst á ákvörðun Þ-kk-ef sjálfs eða að hann hafi vitað um hana og verið samþykkur henni. Verður fallist á með héraðsdómi að við þessar aðstæður hafi gagnáfrýjandanum G-kk-þgf borið að tryggja sönnun fyrir því að svo hafi verið. Það gerði hann ekki og verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um þennan lið í kröfum aðaláfrýjanda.

Með þriðja kröfulið gerir aðaláfrýjandi kröfu um greiðslu á fjárhæð sem sögð er svara til innistæðu á bankareikningi í eigu gagnáfrýjandans G-kk-ef, miðað við greiðslu Þ-kk-ef heitins inn á þennan reikning 25. febrúar 1999, 1.378.021 krónu, eftir að sú fjárhæð hefur verið framreikuð til jafns við breytingar á vísitölu neysluverðs frá febrúar 1999 til mars 2002, er Þ-kk-nf andaðist. Var í héraðsdómi fallist á með aðaláfrýjanda að um væri að ræða dánargjöf í skilningi 54. gr. erfðalaga og með því að ekki hefði verið gætt formkrafna ákvæðisins var gagnáfrýjandinn G-kk-nf dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda umkrafða fjárhæð.

Í málinu liggur fyrir að féð var samkvæmt beiðni Þ-kk-ef heitins lagt inn á óbundinn innlánsreikning á nafni gagnáfrýjandans G-kk-ef í Sparisjóði Vestmannaeyja á árinu 1999. Þessi ráðstöfun kom að fullu til framkvæmda strax þannig að eignarráðin yfir fénu færðust til G-kk-ef með óafturkallanlegum hætti. Gat hann þá þegar og án samþykkis Þ-kk-ef heitins ráðstafað því að vild. Með vísan til þessa verður ekki fallist á þá úrlausn héraðsdóms að um dánargjöf hafi verið að ræða í skilningi 54. gr. erfðalaga. Verður gagnáfrýjandinn G-kk-nf því sýknaður af þessari kröfu.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda, Sparisjóði Vestmannaeyja, málskostnað fyrir Hæstarétti og gagnáfrýjanda, G-kk-þgf G-kk-þgf, málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður málskostnaður milli aðaláfrýjanda og annarra gagnáfrýjenda í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, G-kk-nf G-kk-nf, er sýkn af kröfu aðaláfrýjanda, dánarbús Þ-kk-ef G-kk-ef, um greiðslu á 1.647.212 krónum með tilgreindum vöxtum. Að öðru leyti er hinn áfrýjaði dómur óraskaður um annað en málskostnað.

Aðaláfrýjandi greiði stefnda, Sparisjóði Vestmannaeyja, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda, G-kk-þgf G-kk-þgf, samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur að öðru leyti niður.