748/2012

H krafði S ehf. og T hf. um skaðabætur vegna líkamstjóns er hann varð fyrir við vinnu sína hjá S ehf. H starfaði þar sem bifreiðastjóri auk þess sem hann vann við viðhald hópferðabifreiða. Þegar slysið átti sér stað var H að fjarlægja ryð af þakbrún einnar af bifreiðunum. Vildi slysið til með þeim hætti að stigi sem reistur hafði verið upp að bifreiðinni og H stóð í við verkið, rann til. Féll hann með stiganum og meiddist við fallið. Byggði H á því að sá búnaður sem notaður var við verkið hafi ekki fullnægt öryggiskröfum. Í Hæstarétti var talið að tilhögun við verkið án sérstakra öryggisráðstafana hafi verið óforsvaranleg vegna þeirrar slysahættu sem hún hafði í för með sér. Ekki hafi verið gætt þess öryggis við framkvæmd verksins sem boðið væri í 13. og 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þar sem líta yrði svo á að óvarkárni H við framkvæmd verksins hafi átt þátt í því að stiginn rann til hliðar var H látinn bera 1/3 hluta tjóns síns en S ehf. og T hf. 2/3 þess.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. desember 2012. Hann krefst þess að stefndu greiði sér óskipt 2.684.776 krónur með 4,5% ársvöxtum af 905.240 krónum frá 13. desember 2007 til 14. febrúar 2009, af 2.591.776 krónum frá þeim degi til 14. ágúst 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.684.776 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Áfrýjandi varð fyrir vinnuslysi á verkstæði stefnda Snælands Grímssonar ehf. 13. desember 2007. Á þeim tíma starfaði áfrýjandi sem bifreiðastjóri, auk þess hann vann við viðhald hópferðabifreiða hjá stefnda. Þegar slysið átti sér stað var áfrýjandi að fjarlægja ryð af þakbrún einnar af bifreiðunum. Vildi það til með þeim hætti að stigi, sem reistur hafði verið upp að bifreiðinni og áfrýjandi stóð í við verkið, rann til. Við það féll hann með stiganum og meiddist við fallið. Áfrýjandi gerði lítið úr meiðslunum strax eftir slysið, en þegar heim kom ágerðust verkirnir. Því leitaði hann til læknis sama kvöld og fór síðan á sjúkrahús þar sem í ljós kom að hann hafði hlotið slæmt fótbrot og aðra áverka. Lét áfrýjandi vita daginn eftir að hann kæmist ekki til vinnu af þessum sökum. Stefndi tilkynnti Vinnueftirliti ríkisins þó ekki um slysið fyrr en 22. janúar 2008 og fór engin rannsókn fram á tildrögum þess eða aðstæðum á slysstað.

Að beiðni stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. voru teknar skýrslur af áfrýjanda og tveimur starfsmönnum stefnda Snælands Grímssonar ehf. fyrir héraðsdómi 4. mars 2010. Í skýrslu áfrýjanda kom meðal annars fram að stiginn, sem rann til umrætt sinn, hafi verið úr áli og kvaðst hann sjálfur hafa reist stigann upp við bifreiðina. Aðspurður sagðist áfrýjandi hafa verið búinn að standa í stiganum „kannski svona um tuttugu mínútur“ áður en slysið varð. Hafi hann verið ofarlega í honum og verið með vírbursta og annað tæki til að skrapa málningu af þaki bifreiðarinnar. Áfrýjandi kvaðst hafa verið að beita öðru verkfærinu þegar slysið bar að höndum, en því lýsti hann annars svo: „Ég datt ekki af stiganum heldur rann stiginn til og ég datt ásamt stiganum. Ég gat ekki haldið mér af því að stiginn rann til hliðar og ég datt með stiganum.“ Spurður hvort hann hafi notað stigann áður sagðist áfrýjandi hafa gert það í nokkur skipti.

Vitnið H-kk-nf S-kk-nf, rekstrarstjóri yfir bílaflota stefnda Snælands Grímssonar ehf. og einn af eigendum hans, bar fyrir dómi að hann hafi meðal annars borið ábyrgð á viðhaldi hópferðabifreiða stefnda. Spurður hvaða fyrirmæli vitnið hafi gefið áfrýjanda við framkvæmd verksins svaraði hann: „Sko ég hafði verið sjálfur að vinna í þessu verki, að hreinsa upp þetta ryð og svo þurfti ég að hlaupa eitthvað annað og bað hann um að fara og halda áfram í þessu“. Vitnið sagði að komið hafi til umræðu hjá stefnda að kaupa vinnupall til að nota við þrif og viðhald bifreiðanna eftir að verkstæðið hafi verið stækkað þar sem slíkur pallur hafi þá komist fyrir. Spurður um verklag á staðnum eftir að slysið átti sér stað svaraði vitnið meðal annars: „[V]ið sáum að þarna meiddi sig maður og það var ekki nógu gott þannig að við keyptum vinnupall. Þannig að það var náttúrulega miklu öruggara“.

Í vitnisburði K-kk-ef S-kk-ef, verkstjóra hjá stefnda Snæland Grímssyni ehf., fyrir dómi kom fram að álstiginn, sem notaður var þegar slysið varð, hafi verið nýlegur á þeim tíma. Stiginn hafi verið þannig gerður að unnt hafi verið að draga hann sundur og nota sem tröppu. Rifflað gúmmí hafi verið á fótum stigans. Vitnið kvaðst ekki hafa séð þegar slysið átti sér stað. Þegar hann hafi komið á vettvang hafi áfrýjandi verið staðinn á fætur og stiginn legið við hliðina á bifreið sem hann hafi verið að vinna við.

II

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, meðal annars um framkvæmd vinnu, vinnustaði og vélar, tækjabúnað og fleira. Í 21. gr. sömu laga er kveðið á um að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Eftir 1. mgr. 23. gr. laganna skal verkstjóri beita sér fyrir að starfsskilyrði séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis. Þá skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður samkvæmt 1. mgr. 42. gr. að þar sé gætt fyllsta öryggis. Í II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett hefur verið á grundvelli 47. gr. laganna, er að finna ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Í 4.1.2. gr. viðaukans segir að einungis sé „heimilt að nota stiga við vinnu í hæð þegar unnið er tímabundið verk og þegar ... ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða þess að annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustað sem atvinnurekandi getur ekki breytt.“ Í 4.2.1. gr. er kveðið á um að stigar verði „að vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun.“ Þá er svofellt ákvæði í 4.2.2. gr.: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“ Ennfremur segir í 4.2.3. gr.: „Stigar skulu notaðir þannig að starfsmenn geti jafnan verið stöðugir og haft trygga handfestu.“

Áfrýjandi reisir kröfu sína á hendur stefnda Snælandi Grímssyni ehf. á því að hann hafi bakað sér skaðabótaskyldu vegna þess að sá búnaður sem áfrýjandi notaði er slysið varð hafi ekki fullnægt þeim kröfum um öryggi sem gerðar séu í lögum og reglum, settum samkvæmt þeim. Áfrýjandi hafi unnið verkið, sem fólgið hafi verið í því að skafa ryð af þakbrún hópferðabifreiðar, að beiðni yfirmanns síns, H-kk-ef S-kk-ef, með þeim eina búnaði sem stefndi lagði til verksins. Stiginn sem áfrýjandi stóð í við vinnu sína hafi verið lagður saman og hallað að bifreiðinni. Vegna þess að hann hafi staðið næstum efst í stiganum og haldið á verkfærum hafi yfirmönnum hans mátt vera fullljóst að stórfelld hætta fylgdi þessari verktilhögun.

Stefndi Snæland Grímsson ehf. hafði frjálsa ábyrgðartryggingu sem vinnuveitandi hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. Greinir aðila fyrst og fremst á um hvort stefndu beri bótaábyrgð á fjárhagstjóni áfrýjanda af völdum slyssins. Stefndu gera hins vegar ekki ágreining um þá bótafjárhæð, sem áfrýjandi gerir kröfu um, ef frá er talinn kostnaður við öflun matsgerðar og skattframtala sem þeir telja að fella beri undir málskostnað, venju samkvæmt.

III

Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 hvílir sú skylda á atvinnurekanda að tilkynna til Vinnueftirlits ríkisins án ástæðulausrar tafar slys þar sem starfsmaður verður óvinnufær í einn eða fleiri daga. Sökum þess að stefndi Snæland Grímsson ehf. lét undir höfuð leggjast að tilkynna slysið, sem áfrýjandi varð fyrir, fyrr en rúmum mánuði eftir að það átti sér stað, og engin rannsókn fór sem fyrr segir fram á vegum Vinnueftirlitsins verður að leggja framburð áfrýjanda fyrir héraðsdómi um tildrög slyssins til grundvallar við úrlausn þessa máls, enda er hann einn til frásagnar um hvernig það vildi til.

Óumdeilt er að tilhögunin við að fjarlægja ryð af þakbrún hópferðabifreiða stefnda á verkstæði hans var fólgin í því að reisa álstiga upp við þá bifreið, sem verið var að vinna við, þannig að sá sem verkið vann stóð í stiganum. Stiginn var þeirrar gerðar að nota mátti hann sem tröppu, enda þótt hann hafi verið lagður saman í því tilviki sem hér um ræðir. Gúmmítappar voru undir kjálkum stigans, en ekki verður séð af gögnum málsins að neinn búnaður hafi verið á efri enda hans til að aftra því að hann rynni til hliðar þar sem hann studdist við bifreiðina. Ljóst er af vitnisburði H-kk-ef S-kk-ef, sem var yfirmaður áfrýjanda umrætt sinn, að hann hafði sjálfur verið að vinna við að fjarlægja ryð af bifreiðinni áður en hann bað áfrýjanda um að halda verkinu áfram. Það er því hafið yfir vafa að sá yfirmaður stefnda, sem bar ábyrgð á viðhaldi bifreiða hans, var gjörkunnugur ofangreindri verktilhögun, auk þess sem áfrýjanda stóð ekki annar búnaður til boða en umræddur stigi til að inna verkið af hendi.

Af framburði áfrýjanda má ráða að hann hafi verið búinn að standa við vinnu sína í um það bil 20 mínútur ofarlega í stiganum og með verkfæri í annarri hendinni þegar slysið átti sér stað. Samkvæmt því sem áfrýjandi bar fyrir dómi var orsök slyssins sú að stiginn rann til hliðar. Við það féll hann ekki úr stiganum, heldur með honum og hlaut við fallið þá áverka sem að framan greinir.

Í leiðbeiningum sem Vinnueftirlit ríkisins hefur gefið út um notkun á lausum stigum, tröppum og búkkum og báðir aðilar vitnuðu til við flutning málsins fyrir Hæstarétti kemur meðal annars fram að í sumum tilfellum geti verið gott að hafa festibúnað á stigum að ofan og nota eigi stiga til að vinna úr ákveðið verk í stuttan tíma. Einnig er vakin athygli á því í leiðbeiningunum að þær einingar, sem unnt sé að nota bæði sem tröppur og stiga, geti verið varhugaverðar.

Að virtu öllu því sem að framan greinir verður að fallast á með áfrýjanda að sú tilhögun að reisa stiga upp við hópferðabifreið til nota við það verk að fjarlægja ryð af þakbrún hennar, án þess að gerðar væru sérstakar öryggisráðstafanir, meðal annars til að hindra að stiginn rynni til hliðar, hafi verið óforsvaranleg vegna þeirrar slysahættu sem hún hafði í för með sér. Í því efni skiptir máli að sá, sem verkið vann, þyrfti líklega að teygja sig til beggja hliða, en slíkt jók aftur hættu á að stiginn rynni til hliðar þar sem hann nam við yfirborð bifreiðarinnar. Einnig er til þess að líta að auðvelt hefði verið og tiltölulega útlátalítið fyrir stefnda að útvega hæfilega háan vinnupall til að nota við framkvæmd verksins. Það hefði aukið til muna öryggi þeirra, sem við það unnu, enda var það gert í kjölfar slyssins 13. desember 2007 eins og fram kom í vitnaleiðslum fyrir dómi. Samkvæmt öllu þessu verður að telja að af hálfu stefnda Snælands Grímssonar ehf. hafi ekki verið gætt þess öryggis við framkvæmd verksins sem boðið er í 13. gr. og 37. gr. laga nr. 46/1980. Bera stefndu því bótaábyrgð á tjóni áfrýjanda af völdum slyssins.

Áfrýjandi hafði starfað nokkurn tíma sem bifreiðastjóri hjá stefnda Snæland Grímssyni ehf. þegar hann slasaðist og sinnt þar viðhaldsverkum, meðal annars sams konar verki og því sem hann vann við er slysið varð. Fyrir dómi kvaðst hann hafa notað stigann í nokkur skipti áður. Eins og stiginn var úr garði gerður hlaut áfrýjanda að vera ljóst að hætta gæti verið því samfara að teygja sig um of til annarrar hvorrar handar ef staðið var ofarlega í stiganum. Á áfrýjanda hvíldi samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 skylda til að tilkynna yfirmönnum sínum um þann vanbúnað sem var á vinnuaðstæðum að þessu leyti. Þessari skyldu sinnti hann ekki. Samkvæmt framansögðu verður að líta svo á að óvarkárni áfrýjanda við framkvæmd verksins hafi átt þátt í því að stiginn rann til hliðar. Af þeim sökum verður að leggja nokkra ábyrgð á hann og er hæfilegt að hann beri 1/3 hluta tjóns síns, en stefndu 2/3.

Útlagður kostnaður áfrýjanda vegna matsgerðar og skattframtala, sem aflað var áður en málið var höfðað, telst til sjúkrakostnaðar í skilningi 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt því verður stefndu gert að greiða 2/3 hluta þess kostnaðar.

Eftir þessum málsúrslitum verða stefndu dæmdir til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndu, Snæland Grímsson ehf. og Tryggingamiðstöðin hf., greiði óskipt áfrýjanda, H-x-x T-x-x, 1.789.851 krónu með 4,5 ársvöxtum af 603.493 krónum frá 13. desember 2007 til 14. febrúar 2009, af 1.727.851 krónu frá þeim degi til 14. ágúst 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.789.851 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 1.000.000 krónur.