478/2017

S höfðaði mál á hendur K ehf. og krafðist þess aðallega að viðurkenndur yrði réttur hans til að skuldajafna kröfu sem hann hafði lýst við slit K ehf. á móti kröfu K ehf. á hendur S samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 378/2014. Deildu aðilar um hvort bréf slitastjórnar K ehf. um að hafna kröfunni hefði borist S, sbr. 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var að K ehf. hefði nægilega sýnt fram á, meðal annars með staðfestingu á afhendingu bréfs til S, að S hefði verið upplýstur um þá afstöðu slitastjórnarinnar að hafna kröfunni. Ágreiningslaust var að S andmælti ekki afstöðu slitastjórnarinnar í samræmi við 1. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Hefði höfnun á kröfu S því verið endanleg, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, enda ætti undantekningarákvæði 3. töluliðar 118. gr. laganna ekki við í málinu. Var K ehf. því sýknaður af aðalkröfu S. Til vara krafðist S að viðurkenndur yrði réttur hans til að skuldajafna tveimur kröfum sem samþykktar höfðu verið við slit K ehf. á móti kröfu K ehf. samkvæmt fyrrnefndum dómi. Var varakrafan einvörðungu reist á því að kröfurnar hefðu verið samrættar. Talið var að þótt ástæða hefði verið til hefði S ekki stutt kröfuna frekari rökum, eins og hvernig hún horfði við ákvæðum 1. mgr. 100. gr., sbr. 5. tölulið 1. mgr. 28. gr. og 2. mgr. 149. gr. laga nr. 21/1991. Af þeim sökum væri krafan svo vanreifuð að vísa bæri henni frá héraðsdómi án kröfu, sbr. d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. júlí 2017. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara „að viðurkenndur verði með dómi skuldajöfnuður kröfu áfrýjanda samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 378/2014, að frátalinni kröfu vegna málskostnaðar, og kröfu stefnda á hendur áfrýjanda, samþykktri af slitastjórn áfrýjanda, á grundvelli skuldabréfa útgefnum af forvera áfrýjanda 5. mars 2004, ISIN nr. XS0187935472, upphaflega að höfuðstól 100.000.000 krónur og 8. mars 2004, með ISIN nr. XS0187935126, upphaflega að höfuðstól 120.000.000 krónur, þann 26. febrúar 2015.“ Í því tilviki krefst stefndi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi lýsti stefndi kröfu við slit áfrýjanda 25. ágúst 2009 á grundvelli skuldabréfs sem gefið var út 10. nóvember 2003 að fjárhæð 40.000.000 krónur. Í málinu liggur fyrir bréf slitastjórnar áfrýjanda 23. júní 2010 til stefnda þar sem fram kom að honum væri, með vísan til 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., tilkynnt að kröfunni væri hafnað að svo stöddu þar eð ekki hefði reynst mögulegt að staðreyna eignarhald á skuldabréfinu, meðal annars vegna þess að „blocking númer“ hefði ekki verið tilgreint í kröfulýsingunni. Sagði þar einnig að kröfuhafafundur yrði haldinn 21. september 2010 þar sem fjallað yrði um skrá yfir lýstar kröfur og afstöðu slitastjórnarinnar að því leyti sem hún lægi fyrir og að uppfærð kröfuskrá yrði aðgengileg þeim, sem lýst hefðu kröfum á hendur áfrýjanda, á vefsvæði hans 14. sama mánaðar. Var jafnframt minnt á rétt kröfuhafa til að koma að mótmælum sínum, sbr. 1. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, og tekið fram að nauðsynlegt væri að koma að slíkum mótmælum eigi síðar en á áðurgreindum fundi. Í niðurlagi bréfsins sagði að yrði afstöðu slitastjórnarinnar ekki mótmælt í síðasta lagi á fundinum mætti vænta að hún yrði talin endanlega samþykkt samkvæmt 3. mgr. 120. gr. sömu laga. Óumdeilt er að stefndi mótmælti ekki afstöðu slitastjórnarinnar innan frestsins.

Með dómi Hæstaréttar 26. febrúar 2015 í máli nr. 378/2014 var stefnda gert að greiða áfrýjanda 26.302.546 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum vegna gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamnings sem gerður var á árinu 2005. Hinn 31. mars 2015 lýsti stefndi yfir skuldajöfnuði þeirrar kröfu sem mál þetta fjallar um á móti kröfu áfrýjanda samkvæmt dóminum. Hafnaði áfrýjandi skuldajöfnuði með bréfi 23. september 2015 á þeim grundvelli að afstöðu slitastjórnarinnar til fyrrgreindu kröfunnar hefði ekki verið mótmælt innan tilskilins frests. Væri sú afstaða að hafna kröfunni því endanleg og hún af þeim sökum ekki tæk til skuldajafnaðar.

Slitameðferð stefnda, með frestdegi 15. nóvember 2008, var lokið með nauðasamningi 23. desember 2015 og átti stefndi samkvæmt honum kröfu á hendur áfrýjanda að fjárhæð 125.508.210 krónur. Með bréfi til stefnda 14. janúar 2016 lýsti áfrýjandi yfir skuldajöfnuði kröfu sinnar samkvæmt áðurnefndum dómi við kröfu stefnda samkvæmt nauðasamningnum. Stefndi mótmælti skuldajöfnuði með bréfi 21. sama mánaðar og vísaði til þess að krafan hefði þegar verið greidd með skuldajöfnuði samkvæmt yfirlýsingunni 31. mars 2015. Því svaraði áfrýjandi með bréfi 17. febrúar 2016 þar sem hann vísaði til fyrrgreindrar yfirlýsingar sinnar um skuldajöfnuð. Mál þetta var síðan höfðað af stefnda 8. apríl sama ár.

II

Aðilar deila um hvort bréf slitastjórnar áfrýjanda 23. júní 2010 um afstöðu hennar til kröfu stefnda hafi borist honum. Samkvæmt 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 bar slitastjórn að tilkynna hlutaðeigandi kröfuhafa með minnst viku fyrirvara áður en kröfuhafafundur var haldinn til að fjalla um skrá um lýstar kröfur ef ekki var fallist á að viðurkenna kröfuna að öllu leyti eins og henni var lýst. Tilkynningu þessa bar að senda með sannanlegum hætti og því ber áfrýjandi sönnunarbyrði fyrir að hún hafi borist stefnda.

Fyrir liggur staðfesting um afhendingu á bréfi frá Íslandspósti ohf. þar sem fram kom að áfrýjandi afhenti á póstmiðstöð 30. júní 2010 sendingu, sem berast átti til Akureyrar, og að hún hafi verið afhent degi síðar. Ekki sagði hver væri viðtakandi sendingarinnar en á staðfestingunni var sendingarnúmer. Á svokölluðum sendingarlista slitastjórnar áfrýjanda, sem er á meðal gagna málsins, er að finna lista yfir sendingar hennar á tímabilinu 29. júní til 30. júní 2010 auk viðtökunúmera. Kom þar fyrir sama númer og var á áðurnefndri staðfestingu. Þar fyrir aftan var viðtakandi tilgreindur „Lögmannsstofan ... b.t. Á-kk-nf P-kk-nf“ en hann hafði sem lögmaður stefnda lýst umræddri kröfu. Samkvæmt þessu barst lögmanni stefnda sending frá áfrýjanda rúmri viku eftir dagsetningu bréfsins. Í greinargerð sinni fyrir Hæstarétti heldur stefndi því fram að sendingin hafi borist. Hún hafi þó einungis haft að geyma tilkynningar um afstöðu slitastjórnarinnar til fimm annarra krafna sem hann lýsti einnig við slitin en enga tilkynningu um þá kröfu sem mál þetta lýtur að. Kröfuskrá var birt á vefsvæði slitastjórnar 14. september 2010 og var aðgengileg stefnda þar frá þeim tíma. Stefndi sótti ekki kröfuhafafund sem haldinn var 21. sama mánaðar. Hinn 3. desember 2010 hélt slitastjórn áfrýjanda annan kröfuhafafund en á þeim fundi var mætt af hálfu stefnda og lögð fram skrifleg mótmæli við afstöðu slitastjórnar til fimm krafna hans. Var á þeim fundi birt uppfærð kröfuskrá þar sem tilgreind var afstaða slitastjórnarinnar til þeirra krafna. Auk þess kom þar fram sú afstaða að hafna þeirri kröfu, sem mál þetta fjallar um, svo sem verið hafði jafnframt á kröfuskránni sem lá fyrir fyrri kröfuhafafundinum. Á fundinum 3. desember gafst stefnda því sérstakt færi á að kynna sér hvort afstaða til kröfunnar lægi fyrir og eftir atvikum mótmæla henni á þeim grundvelli að tilkynning um afstöðu til hennar hefði ekki borist sér og þannig ekki verið gætt fyrirmæla 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefndi hafi fyrst í stefnu í máli þessu, þegar liðið var hátt á sjötta ár frá því að kröfuhafafundurinn 21. september 2010 var haldinn, borið því við að bréfið um afstöðu slitastjórnarinnar hafi ekki borist sér. Að þessu öllu virtu verður talið að áfrýjandi hafi sýnt nægilega fram á að stefndi hafi verið upplýstur um þá afstöðu slitastjórnarinnar að hafna kröfunni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. febrúar 2011 í máli nr. 387/2010.

Ágreiningslaust er að stefndi andmælti ekki afstöðu slitastjórnar í samræmi við 1. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Höfnun kröfu stefnda var því endanleg, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, enda á undantekningarákvæði 3. töluliðar 118. gr. laganna ekki við í máli þessu, sbr. dóma réttarins 25. ágúst 2014 í máli nr. 462/2014 og 29. apríl 2016 í máli nr. 225/2016. Verður áfrýjandi því sýknaður af aðalkröfu stefnda.

Varakrafa stefnda um að honum hafi verið heimilt að skuldajafna kröfu sinni samkvæmt skuldabréfunum, sem gefin voru út 5. og 8. mars 2004, á móti kröfu áfrýjanda á grundvelli dóms Hæstaréttar í máli nr. 378/2014 er einvörðungu reist á því að kröfurnar hafi verið samrættar. Þótt ástæða væri til hefur stefndi ekki stutt varakröfu sína frekari rökum, eins og hvernig hún horfir við ákvæðum 1. mgr. 100. gr., sbr. 5. tölulið 1. mgr. 28. gr. og 2. mgr. 149. gr. laga nr. 21/1991. Af þeim sökum telst krafan svo vanreifuð að vísa ber henni frá héraðsdómi án kröfu, sbr. d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Kaupþing ehf., er sýkn af aðalkröfu stefnda, Stapa lífeyrissjóðs.

Varakröfu stefnda er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.