37/2012

þar sem ákveðið var að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál H ehf. á hendur Á. Hæstiréttur féllst á að nægilega væri fram komið í málinu að 11. og 13. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið gætu haft þýðingu þegar leyst yrði úr kröfum H ehf. á hendur V. Voru því fimm nánar tilgreindar spurningar lagðar fyrir EFTA-dómstólinn.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. janúar 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2011, þar sem héraðsdómari ákvað að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál það er varnaraðili rekur á hendur sóknaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram er varnaraðili íslenskt fyrirtæki sem hefur með höndum innflutning áfengis til Íslands, meðal annars frá ríkjum innan Evrópska efnahagssvæðisins. Sóknaraðili fer á hinn bóginn með einkaleyfi til smásölu á áfengi á Íslandi, sbr. 10. gr. áfengislaga nr. 75/1998.

Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að á fyrri hluta árs 2010 synjaði sóknaraðili ósk varnaraðila um að taka til reynslusölu þrjá áfenga cider-drykki sem varnaraðili flytur inn. Um er að ræða drykkina Tempt 2, Tempt 7 og Tempt 9 sem allir eru í áldósum, 4,5% að áfengisstyrkleika, framleiddir í Danmörku og löglega markaðssettir þar. Ágreiningslaust er að drykkirnir eru framleiðsluvörur sem falla undir gildissvið II. hluta samningsins um Evrópska efnahagssvæðið (EES-samningsins). Synjun sóknaraðila byggðist á því að umbúðir drykkjanna samræmdust ekki vöruvalsreglum hans nr. 631/2009, eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði, en þær reglur voru settar af sóknaraðila og staðfestar af fjármálaráðherra, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 883/2005 um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Sú reglugerð var sett með heimild í lögum nr. 63/1969 um verslun með áfengi og tóbak. Reglugerð nr. 883/2005 hefur verið leyst af hólmi með reglugerð nr. 756/2011 um sama efni, sbr. 16. gr. laga nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak.

Þá liggur og fyrir samkvæmt gögnum málsins að sóknaraðili setti um svipað leyti það skilyrði fyrir að taka í sölu sex aðra áfenga drykki sem varnaraðili flytur inn, að umbúðir þeirra drykkja skyldu merktar sérstaklega með límmiða þar sem skýrt kæmu fram orðin „áfengur drykkur“, en slík merking er ekki á upprunalegum umbúðum drykkjanna. Annars vegar eru tveir drykkir sem framleiddir eru á Bretlandi og löglega markaðssettir þar á glerflöskum, það er drykkirnir Caribbean Kick og Diabolo Ice, en áfengisstyrkleiki þeirra er 4%. Hins vegar er um að ræða fjóra drykki sem framleiddir eru á Spáni og löglega markaðssettir þar án slíkrar merkingar. Virðist ágreiningslaust með málsaðilum að tveir þessara drykkja, það er drykkurinn Sangría Siesta sem er á fernu og drykkurinn Don Simon Sangría sem er á plastflösku, falli undir vöruhugtak II. hluta EES-samningsins. Hinir tveir drykkirnir eru rauðvínstegundin Tinto de Verano Don Simon og hvítvínstegundin Blanco de Verano don Simon, en þessir drykkir sem eru að áfengisstyrkleika 3,9% og 4,5% eru báðir markaðssettir á plastflöskum. Ágreiningslaust er að tveir síðastnefndu drykkirnir falla ekki undir vöruhugtak II. hluta EES-samningsins.

II

Af gögnum málsins má ráða að ákvarðanir sóknaraðila sem lýst er í kafla I hér að framan hafa það í för með sér annars vegar, að varnaraðili á þess ekki kost að bjóða fyrrnefnda þrjá áfenga cider-drykki til sölu í áfengisverslunum sóknaraðila hér á landi, nema því aðeins að skipt sé um umbúðir eða þeim breytt. Hins vegar leiðir það af ákvörðun sóknaraðila, að varnaraðili getur með sama hætti ekki boðið til sölu sex aðrar vörutegundir í verslunum sóknaraðila, nema því aðeins að auðkenna vörurnar sérstaklega í samræmi við kröfur sóknaraðila og umfram það sem fram kemur á upprunalegum umbúðum þeirra. Af þessum sex vörutegundum virðast fjórar falla undir gildissvið EES-samningsins eins og áður segir.

Í málatilbúnaði sínum heldur varnaraðili því meðal annars fram, að framangreind afstaða sóknaraðila sé andstæð EES-samningnum sem samkvæmt 2. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið hefur lagagildi hér á landi. Leitar varnaraðili í málinu ógildingar á fyrrgreindum synjunum og krefst skaðabóta vegna meints tjóns af þeirra völdum og beinir kröfum sínum að sóknaraðila. Er á því byggt af hálfu varnaraðila að synjun sóknaraðila feli í báðum tilvikum í sér tæknilega viðskiptahindrun og þar með ráðstöfun sem hafi áhrif samsvarandi magntakmörkunum, en slíkar ráðstafanir séu bannaðar samkvæmt 11. gr. EES-samningsins. Verða þær að mati varnaraðila í hvorugu tilvikinu réttlættar með vísan til 13. gr. EES-samningsins.

Að virtu því er að framan greinir en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á þá niðurstöðu hans að nægilega sé fram komið í málinu, að hin tilvitnuðu ákvæði EES-samningsins geti haft þýðingu þegar leyst er úr kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila og þar með á úrslit málsins. Samkvæmt þessu verður ekki haggað því mati héraðsdómara að næg efni séu til að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í málinu um þann þátt þess sem tengist skýringu og túlkun EES-samningsins. Verður þeim spurningum sem vísað er til EFTA-dómstólsins hagað á þann veg sem í dómsorði greinir.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Leitað er ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á eftirfarandi:

1. Fer það í bága við 11. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið ef ríkisfyrirtæki, sem hefur einkarétt til smásölu áfengis í samningsríki, er heimilt á grundvelli laga eða stjórnvaldsfyrirmæla að synja að taka í sölu áfengi, sem er löglega framleitt og markaðssett í öðru samningsríki, á þeirri forsendu að umbúðir og áletranir vörunnar feli í sér gildishlaðnar eða ómálefnalegar upplýsingar eða gefi til kynna að áfengi auki líkamlega, andlega, félagslega eða kynferðislega getu, en skírskoti ekki einungis til vörunnar, gerðar hennar eða eiginleika?

2. Fer það í bága við 11. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið ef samningsríki setur í lög eða stjórnvaldsfyrirmæli reglur er leiða til þess, að á umbúðum áfengra drykkja skuli greinilega koma fram að um áfengi sé að ræða, og að ríkiseinkasala geti synjað að taka slíka vöru til sölu ef umbúðir vörunnar fullnægja ekki þeim kröfum?

3. Skiptir máli þegar fyrstu og annarri spurningu að framan er svarað, hvort lögin eða stjórnvaldsfyrirmælin ná jafnt til innlendra og erlendra vörutegunda?

4. Ef talið er að fyrirkomulag á borð við það sem lýst er í fyrstu og/eða annarri spurningu feli í sér magntakmörkun eða ráðstöfun sem hafi sambærileg áhrif í skilningi 11. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, þá er óskað svara við því hvort slíkt fyrirkomulag geti engu að síður talist réttlætanlegt með vísan til 13. gr. samningsins.

5. Ef fyrirkomulag eins og það, sem greinir í fyrstu og annarri spurningu og byggir á laga- eða stjórnvaldsfyrirmælum, er talið fara í bága við 11. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, er óskað svara við því hvort EFTA-dómstóllinn telji að fullnægt sé skilyrðum fyrir skaðabótaskyldu vegna brota á EES-samningnum að því marki sem EFTA-dómstóllinn leggur mat á það atriði.

Kærumálskostnaður fellur niður.