84/2003

V var ákærður fyrir fíkniefnalagabrot með því að hafa 22. mars 2002 haft í vörslum sínum amfetamín, sbr. 2. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, sem og húsbrot og ölvunarakstur. V játaði þá háttsemi sem honum var gefin að sök, en krafðist sýknu af fyrstnefnda brotinu með vísan til þess að háttsemi hans hafi verið refsilaus þar sem amfetamín hafi á tímabilinu frá 29. júní 2001 til 27. mars 2002 fallið undir 3. gr. laga nr. 65/1974. Talið var að ákæruvaldinu hafi verið rétt að haga ákærunni í samræmi við það, enda hafi dómur Hæstaréttar 11. apríl 2002 í máli nr. 162/2002 tekið af allan hugsanlegan vafa í þessu efni. Af gögnum málsins yrði ekki annað ráðið en að sakflytjendur hafi átt færi á að tjá sig um hvort V kynni með þeirri háttsemi, sem lýst sé í ákæru, að hafa brotið gegn 3. gr. laga nr. 65/1974. Hafi málið verið reifað með tilliti til þessa lagaákvæðis fyrir Hæstarétti. Vörn V hafi því að þessu leyti ekki verið áfátt. Þótt í ákæru hafi ekki verið sérstaklega tilgreint að varsla V á amfetamíni hafi verið án heimildar hafi honum ekki getað dulist af lýsingu á háttsemi hans þar og heimfærslu brots hans til lagaákvæða að sakarefnið tók til óheimillar vörslu hans, enda hafi hann ekki haldið því fram að hann hafi notið undanþágu til hennar. Var þessi annmarki á ákærunni ekki talinn slíkur að hann væri því til fyrirstöðu að háttsemi V yrði felld undir ákvæði 3. gr. framangreindra laga, en refsing við broti gegn því væri vægari en þegar um væri að tefla fortakslaust bann við vörslu samkvæmt 2. gr. laganna, sbr. reglugerð nr. 233/2001 og nú reglugerð nr. 848/2002. Þá var heldur ekki talið að ákæruvaldið hafi brotið gefn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að áfrýja aðeins dómi í máli ákærða til Hæstaréttar, en ekki öðrum sýknudómum. Var V því sakfelldur fyrir heimildarlausar vörslur á amfetamíni, sbr. 3. gr. laga nr. 54/1974. Var og honum gert að greiða 50.000 króna sekt í ríkissjóð og fallist á upptökukröfu ákæruvaldsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 28. febrúar 2003 af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem greinir í 1. tölulið ákæru og honum gert að sæta upptöku á 22,7 grömmum af amfetamíni, tveimur fötum af íblöndunarefni og tveimur vogum.

Ákærði krefst þess að niðurstaða hins áfrýjaða dóms verði staðfest um 1. lið ákæru.

I.

Með ákæru sýslumannsins í Hafnarfirði 6. janúar 2003 var mál þetta höfðað á hendur ákærða og tveimur öðrum nafngreindum mönnum. Þáttur þeirra var síðar greindur frá málinu. Var ákærða gefið að sök í 1. lið ákæru fíkniefnalagabrot með því að hafa 22. mars 2002 haft í vörslum sínum 22,7 grömm af amfetamíni í herbergi sínu að Hringbraut 76, Hafnarfirði, tvær fötur af íblöndunarefni og tvær nánar tilgreindar vogir, ætlaðar til vigtunar á fíkniefnum. Þá var hann sakaður í 2. lið ákæru um húsbrot 20. ágúst sama árs með því að hafa sparkað upp útidyrahurð að íbúð að Suðurgötu 106, Hafnarfirði, og í kjölfar þess farið þangað inn í heimildarleysi ásamt tveimur öðrum mönnum. Loks var hann í 4. lið ákærður fyrir að hafa ekið bifreiðinni OU-671 undir áhrifum áfengis á Fjarðargötu að Bæjartorgi í Hafnarfirði 27. október 2002.

Ákærði hefur játað þá háttsemi sem honum er að sök gefin. Hann unir niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu samkvæmt 2. og 4. lið ákæru. Hann krefst þess hins vegar að verða sýknaður af brotinu í 1. lið með vísan til þess að háttsemi hans, sem þar er lýst, sé honum refsilaus, þar sem amfetamín hafi fallið af skrá um þau efni, sem óheimilt er að flytja inn á íslenskt forráðasvæði, selja þar eða hafa í vörslum við breytingu á reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, sem gerð var með reglugerð nr. 490/2001 og tók gildi 29. júní 2001. Hafi ekki verið bætt úr þessu fyrr en með reglugerð nr. 248/2002 um breytingu á reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, sem tók gildi 27. mars 2002. Verknaðarlýsing í ákæru taki eingöngu til þess að ákærði hafi haft amfetamín í vörslum sínum, sbr. 2. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, en ekki til þess að þær hafi verið án heimildar, sbr. 3. gr. laganna. Af þessum sökum verði 1. liður ákæru, eins og orðalagi hans sé háttað, ekki talinn lýsa refsiverðri háttsemi ákærða.

II.

Eins og lýst er í héraðsdómi kemur fram í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 65/1974 að varsla og meðferð ávana- og fíkniefna, sem talin eru upp í 6. gr. laganna með áorðnum breytingum sé óheimil á íslensku forráðasvæði. Er amfetamín ekki meðal þeirra ávana- og fíkniefna, sem talin eru upp í síðarnefndu greininni. Í 2. mgr. 2. gr. laganna er heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra veitt heimild til að mæla svo fyrir í reglugerð að varsla og meðferð annarra ávana- og fíkniefna, sem sérstaklega mikil hætta er talin stafa af samkvæmt alþjóðasamningum, sé á sama hátt óheimil á íslensku forráðasvæði. Þegar ákærði hafði í vörslum sínum amfetamínið, sem um ræðir í málinu, var í gildi fyrrnefnd reglugerð nr. 233/2001 eins og henni hafði verið breytt með reglugerð nr. 490/2001. Samkvæmt henni var amfetamín ekki flokkað sem efni, sem bannað er á íslensku forráðasvæði eftir 2. mgr. 2. gr. laga nr. 65/1974, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 233/2001, heldur sem efni, sem getið er í fylgiskjali II með alþjóðasamningi um ávana- og fíkniefni frá árinu 1971 með síðari breytingum. Samkvæmt þessu féll amfetamín undir 3. gr. laga nr. 65/1974 á gildistíma þeirrar breytingar á reglugerð nr. 233/2001, sem gerð var með reglugerð nr. 490/2001 uns breyting á henni gekk í gildi með reglugerð nr. 248/2002, eða á tímabilinu 29. júní 2001 til 27. mars 2002, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 11. apríl 2002 í máli nr. 162/2002.

Í 1. lið ákæru var ákærði sem fyrr segir sakaður um að hafa 22. mars 2002 „haft í vörslum sínum“ 22,7 grömm af amfetamíni, tvær fötur af íblöndunarefni og tvær nánar tilgreindar vogir, ætlaðar til vigtunar á fíkniefnum. Eins og að framan greinir var þess ekki getið þar að vörslur hans á amfetamíninu væru „án heimildar“, enda var brot hans þar talið varða við 2. gr. laga nr. 65/1974. Í ljósi þess sem fyrr segir um að amfetamín hafi fallið undir 3. gr. laga nr. 65/1974 á þeim tíma, sem brotið var framið, en ekki 2. gr. laganna, hefði ákæruvaldinu verið rétt að haga ákæru í málinu í samræmi við það, enda var ofangreindur dómur Hæstaréttar í máli nr. 162/2002 kveðinn upp tæpum níu mánuðum áður en ákæra var gefin út, sem tók af allan hugsanlegan vafa í þessu efni.

III.

Í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála segir, að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá, sem í ákæru greinir, né aðrar kröfur á hendur honum. Dæma má þó ákærða áfall, að fullnægðum ákveðnum skilyrðum, þótt minniháttar atriði séu ekki skýrt eða rétt greind í ákæru, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna, en þó aldrei aðrar kröfur en þar koma fram. Getur dómari, ef þurfa þykir, gefið ákæranda og verjanda færi á að tjá sig um sakaratriði að þessu leyti. Samkvæmt sama ákvæði er dómara heimilt með sömu skilyrðum að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en getið er um í ákæru, þó aldrei aðrar kröfur en þar greinir. Málið var rekið og dæmt í héraði í samræmi við 125. gr. laga nr. 19/1991. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að sakflytjendur hafi átt færi á að tjá sig um hvort ákærði kynni með þeirri háttsemi, sem lýst er í ákæru, að hafa brotið gegn 3. gr. laga nr. 65/1974. Fyrir Hæstarétti var málið einnig reifað með tilliti til þessa lagaákvæðis. Vörn ákærða hefur því að þessu leyti ekki verið áfátt. Þótt í ákæru sé ekki sérstaklega tilgreint að varsla ákærða á amfetamíni hafi verið án heimildar gat honum ekki dulist af lýsingu á háttsemi hans þar og heimfærslu brots hans til lagaákvæða að sakarefnið tók til óheimillar vörslu hans, enda hefur hann ekki haldið því fram að hann hafi notið undanþágu til hennar. Að þessu virtu þykir framangreindur annmarki á ákæru ekki vera slíkur að hann sé því til fyrirstöðu að háttsemi ákærða verði felld undir ákvæði 3. gr. framangreindra laga, en refsing við broti gegn því er vægari en þegar um er að tefla fortakslaust bann við vörslu samkvæmt 2. gr. laganna, sbr. reglugerð nr. 233/2001 og nú reglugerð nr. 848/2002.

Ákærði vísar einnig til þess að nokkrir ótilgreindir sýknudómar hafi gengið í héraði vegna sams konar brota og því, sem hér er til umfjöllunar, og framin voru á tímabilinu 21. júní 2001 til 27. mars 2002. Telur hann að það fari gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, að ríkissaksóknari hafi ekki áfrýjað þeim dómum heldur eingöngu dómi í sínu máli. Ákærði hefur engin gögn lagt fram til sönnunar þessari fullyrðingu, en skoraði í greinargerð sinni fyrir Hæstarétti á ákæruvaldið að leggja fram umrædda dóma. Við munnlegan málflutning lagði ákæruvaldið fram fáeina héraðsdóma, þar sem sýknað var af broti vegna vörslu amfetamíns á framangreindu tímabili þegar fortakslaust bann við henni hafði fallið niður. Ákæruvaldið kvað ástæðu fyrir því að dómunum var ekki áfrýjað aðallega þá, að krafa ákæruvalds um upptöku fíkniefna hafi verið tekin þar til greina, en svo væri ekki í máli þessu. Að auki hafi áfrýjun ekki verið nauðsynleg að mati ákæruvalds í þeim málum, þar sem ekki hafi mátt vænta að ákærðu yrði gerð frekari refsing þó til sakfellingar kæmi. Verður ekki fallist á með ákærða að með því að áfrýja dómi í máli þessu, en ekki áðurnefndum dómum, hafi jafnræðisregla stjórnarskrárinnar verið brotin. Samkvæmt framansögðu verður ákærði sakfelldur fyrir heimildarlausar vörslur sínar á margnefndu amfetamíni og brot hans fellt undir 3. gr. laga nr. 65/1974, sbr. reglugerð nr. 233/2001, reglugerð nr. 490/2001 og nú reglugerð nr. 848/2002, og honum gerð refsing eftir 1. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 með áorðnum breytingum.

Ríkissaksónari sendi endurrit héraðsdóms í máli þessu með bréfi 5. mars 2003 til Fangelsismálastofnunar ríkisins. Kemur þar meðal annars fram að ákærði uni dóminum, sem verði áfrýjað að því er varðar 1. lið ákæru en ekki 2. og 4. lið hennar. Þótt ágreiningur málsins snúist einvörðungu um sakarefnið í 1. lið ákæru hefði ákæruvaldið að réttu lagi átt að bíða þess að senda málið til fullnustu að því er varðar þessa þætti ákærunnar svo unnt hefði verið, ef til þess kæmi, að ákveða ákærða refsingu í einu lagi fyrir brotin, sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar sem það var ekki gert verður að ákveða ákærða refsingu fyrir fíkniefnalagabrot hans til viðbótar þeirri sektarrefsingu sem honum var gerð í héraði með hliðsjón af þessu ákvæði. Ákærði var dæmdur 29. maí 2001 fyrir brot gegn 5. mgr. 19. gr. áfengislaga nr. 75/1998 en ekki gerð refsing. Þá gekkst hann undir viðurlagákvörðun 13. september 2001 með greiðslu 130.000 króna sektar fyrir fíkniefnalagabrot 23. febrúar 2000. Með vísan til þess að ákærði hefur áður hlotið refsingu fyrir fíkniefnalagabrot, hann er ungur að aldri og brotið, sem hann er hér sakfelldur fyrir, er ekki stórfellt er refsing hans hæfilega ákveðin 50.000 króna sekt til ríkissjóðs. Skal ákærði greiða hana innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæta ella fangelsi í 12 daga. Eftir kröfu ákæruvalds og samkvæmt þeim lagaákvæðum, sem vísað er til í ákæru, ber að gera upptækt 22,7 grömm af amfetamíni, tvær fötur með íblöndunarefni og tvær vogir, sem hald var lagt á við rannsókn sakarefnisins í 1. lið ákæru.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað, en hvorugur aðilanna krefst endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um þennan þátt málsins.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf Þ-kk-nf W-x-x, greiði 50.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæta ella fangelsi í 12 daga.

Upptækt skal gera 22,7 grömm af amfetamíni, tvær fötur með íblöndunarefni og tvær vogir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur.