791/2013

I var ákærður fyrir brot gegn vopnalögum með því að hafa borið tvo hnífa á almannafæri og brot gegn valdstjórninni og tilraun til sérstaklega hættulegrar líkamsárásar með því að hafa hótað lögreglumönnum A og B líkamsmeiðingum, kastað hníf í lögreglumanninn A og ráðist með ofbeldi á lögreglumennina C og D. Voru síðargreindu brotin talin varða við 1. mgr. 106. gr. og 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi héraðsdóms kom fram, með vísan til niðurstöðu dómskvadds matsmanns, að ekki væri ástæða til að efast um sakhæfi I og voru brot hans talin sönnuð. Var I því sakfelldur og gert að sæta fangelsi í 12 mánuði. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að I hefði viðhaft þá háttsemi sem greindi í ákæru að öðru leyti en því að talið var ósannað að I hefði framið brot gegn vopnalögum. Kom fram í því sambandi að ekki yrði af myndum, sem fylgdu gögnum málsins, ráðið með fullri vissu að blöð á fyrrgreindum hnífum næðu þeim 12 cm sem áskildir væru í a. lið 2. mgr. 30. gr. laganna. Var I því sýknaður af þeim hluta ákærunnar. Hvað önnur brot varðaði kom fram í dómi réttarins að I hefði borið skynbragð á eðli umræddra afbrota og verið fær um að stjórna gerðum sínum þegar hann hótaði viðkomandi lögreglumönnum og veittist að þeim með stórhættulegu móti. Var því fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að I væri sakhæfur og refsing hans ákveðin fangelsi í níu mánuði. Með vísan til matsgerðar hins dómkvadda matsmanns um geðheilbrigði ákærða, haga ákærða og óhæfilegs dráttar á meðferð málsins hjá lögreglu og ákæruvaldi var á hinn bóginn talið rétt að fresta fullnustu refsingarinnar í þrjú ár. Var sú frestun bæði bundin almennu skilorði 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga og því skilyrði að ákærði sætti á skilorðstímanum sérstöku eftirliti, sbr. 3. mgr. 57. gr. sömu laga.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. desember 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að hann verði sýknaður af I. og III. kafla ákæru. Að því frágengnu krefst hann þess að sér verði ekki gerð refsing eða ákvörðun hennar frestað skilorðsbundið, en ella verði hún milduð.

Sakargiftir í ákæru á hendur ákærða 19. nóvember 2012 eru raktar í héraðsdómi. Í 1. lið I. kafla hennar er ákærða gefið að sök brot gegn 1. mgr. 30. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga nr. 16/1998 með því að hafa borið tvo hnífa á almannafæri 10. apríl 2011. Hnífum þessum er óverulega lýst í gögnum málsins, en af þeim eru þó málsettar ljósmyndir. Af þeim myndum verður ekki ráðið með vissu að blöð á hnífum þessum nái þeim 12 cm, sem áskildir eru í a. lið 2. mgr. 30. gr. vopnalaga til þess að þeir geti átt undir ákvæði þeirra. Þegar af þessari ástæðu verður ákærði sýknaður af sökum samkvæmt þessum lið ákærunnar. Að öðru leyti en þessu verður með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hafi viðhaft þá háttsemi sem í ákæru greinir.

Undir rekstri málsins í héraði var dómkvaddur matsmaður til þess að meta sakhæfi og ástand ákærða á þeim tíma sem atvik þau er í ákæru greinir áttu sér stað. Í samræmi við 2. mgr. 130. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála gaf matsmaðurinn S-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf geðlæknir munnlega skýrslu um niðurstöðu sína fyrir dómi. Sú skýrslugjöf var ekki eins markviss og æskilegt hefði verið en af svörum matsmannsins má þó ráða, að þá er atvik það sem um ræðir í I. kafla ákæru átti sér stað, kunni 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að hafa átt við um ástand ákærða. Svo hafi hins vegar ekki háttað til í þeim tilvikum sem greinir í II. og III. kafla ákæru. Þá kom fram í svörum matsmannsins að refsing kunni að bera árangur en best mundi þó ákærða farnast yrði hann undir eftirliti geðsviðs og héldi sig frá vímuefnum.

Með ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga eru sett þröng skilyrði fyrir sakhæfisskorti og hvílir ekki á ákæruvaldinu að hnekkja staðhæfingum ákærða um að svo hafi staðið á fyrir honum. Verða andlegir annmarkar og geðveiki að vera á háu stigi til þess að slíkt ástand leiði til refsileysis og maður alls ekki verið fær um að hafa stjórn á gerðum sínum þegar hann vann verkið, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 13. október 2011 í máli nr. 198/2011. Ákærði kom fyrir dóm en neitaði að svara spurningum sem lutu að sakarefni málsins. Í málinu liggur hins vegar fyrir greinargóður framburður þriggja lögreglumanna sem báru um líkamsárás þá sem ákærða er gefin að sök í I. kafla ákæru. Að þeim framburði virtum, öðrum gögnum málsins, sem og því að tilvitnað mat dómkvadds geðlæknis á sakhæfi ákærða er ekki vafalaust, er nægilega fram komið að ákærði bar skynbragð á eðli þeirra afbrota sem hann er ákærður fyrir og að hann hafi að því marki verið fær um að stjórna gerðum sínum þegar hann hótaði viðkomandi lögreglumönnum og veittist svo að þeim með stórhættulegu móti.

Með vísan til þessa verður fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að ákærði sé sakhæfur og heimfærslu brota hans til refsiákvæða. Að teknu tilliti til þeirra brota, sem ákærði er sakfelldur fyrir, er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í níu mánuði. Um hana verður að öðru leyti að líta til þess að brot ákærða voru framin 10. apríl 2011, 13. ágúst sama ár og loks 11. september 2012. Ákæra var síðan gefin út 19. nóvember 2012. Dómur í héraði var ekki kveðinn upp fyrr en 29. nóvember 2013 en málsmeðferð dróst þó vegna öflunar gagna um geðheilsu ákærða og mats á sakhæfi hans. Ríkissaksóknari gaf út áfrýjunarstefnu 12. desember 2013 en málsgögn voru ekki afhent Hæstarétti fyrr en 2. júlí 2014. Þessi dráttur á meðferð málsins hjá lögreglu og ákæruvaldi hefur ekki verið skýrður. Þegar þessa er gætt og höfð hliðsjón af mati hins dómkvadda geðlæknis og högum ákærða sjálfs, eins og þeim er lýst í héraðsdómi, er rétt að fresta fullnustu refsingar hans í þrjú ár frá uppsögu þessa dóms. Skal sú frestun bæði bundin almennu skilorði 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga og því skilyrði að ákærði sæti á skilorðstímanum sérstöku eftirliti, umsjón og eftir atvikum meðferð geðlæknis samkvæmt 1. tölulið 3. mgr. 57. gr. sömu laga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Eftir framangreindum úrslitum málsins er rétt að ákærði beri helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið af málsvarnarlaunum verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Að öðru leyti skal áfrýjunarkostnaður greiðast úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, I-x-x V-x-x, sæti fangelsi í níu mánuði en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og sæti að auki eftirliti, umsjón og eftir atvikum meðferð geðlæknis á skilorðstímanum samkvæmt 1. tölulið 3. mgr. 57. gr. sömu laga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem samtals nemur 523.598 krónum að meðtöldum málsvarnarlaunum verjanda hans, K-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónum, en að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.