247/2005

X var ákærður fyrir ýmis brot samkvæmt tveimur ákærum. Þegar málið var tekið fyrir í héraði játaði X brot samkvæmt einum lið annarrar ákærunnar en neitaði sakargiftum að öðru leyti án þess að honum hefði gefist færi á að ráðfæra sig við verjanda sinn. Við aðalmeðferð málsins var verjandi X mættur en ekki hann sjálfur. Hann var síðan sakfelldur í héraði fyrir brot samkvæmt annarri ákærunni en sýknaður að öðru leyti. Talið var dómara hafi við fyrirtöku málsins verið rétt að vekja athygli X á því að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnin í því þinghaldi fyrst verjandi hans var ekki viðstaddur. Þá hafi dómurum borið að fresta aðalmeðferð og hlutast til um að ákærði yrði færður fyrir dóminn til skýrslugjafar, enda hafði hann ekki átt þess áður kost að tjá sig á viðhlítandi hátt um sakarefnin. Vegna þessara annmarka á meðferð málsins var héraðsdómur ómerktur að því er varðaði umrædda ákæru og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 31. maí 2005 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvaldsins sem krefst staðfestingar héraðsdóms.

Ákærði krefst aðallega að 3. og 4. lið ákæru 8. nóvember 2004 ásamt bótakröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verði sýknaður af þessum ákæruliðum. Þá krefst hann sýknu af 5. lið ákærunnar. Til þrautavara krefst hann þess að refsing verði milduð.

I.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Þar kemur fram að málið gagnvart ákærða hafi verið rekið samkvæmt tveimur ákærum 8. nóvember 2004 og 10. janúar 2005. Í síðari ákærunni var honum gefið að sök að hafa staðið að því ásamt tveimur mönnum öðrum að hóta nafngreindum manni og hans nánustu lífláti og líkamsmeiðingum. Héraðsdómur sýknaði ákærða af þeirri sök. Ákæruvaldið unir dómi að því leyti. Samkvæmt fyrri ákærunni, sem ein er hér til meðferðar, var ákærða í 3. lið gefin að sök hegningarlagabrot með því að hafa 3. nóvember 2004 ásamt tveimur mönnum öðrum farið yfir girðingu inn á sundlaugarsvæði íþróttamiðstöðvarinnar í Y farið í heitan pott, brotið upp glugga á þreksal stöðvarinnar og tekið þaðan tvö 10 kílóa handlóð og tvö lyftingabelti og haft á brott með sér. Í 4. lið fyrir hegningarlagabrot með því að hafa aðfaranótt 22. október sama ár brotið upp glugga á suðurhlið leikskóla í bænum, farið þar inn og tekið þaðan „alla íhluti úr tveimur tölvum“, harðan disk og brennara úr þriðju tölvunni, stafræna myndavél ásamt minniskorti, eitt lyklaborð og tvær tölvumýs. Í 5. lið var hann loks sakaður um brot á vopnalögum með því að hafa átt á heimili sínu óskráða loftskammbyssu með magasíni án þess að hafa fengið til þess skotvopnaleyfi.

II.

Vörn ákærða byggist aðallega á því að málsmeðferð í héraði hafi verið svo ábótavant að ekki verði lagður efnisdómur á málið. Gerð er sú athugasemd við ákæru að hún uppfylli ekki skilyrði c. liðs 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, þar sem ætluðu broti sé lýst á almennan hátt sem hegningarlagabroti en ekki getið um heiti þess eða það frekar skilgreint. Í héraðsdómi segir að ákæran sé ekki svo nákvæm sem skyldi, en þar sé þó rakið nokkuð ítarlega í hverju brotin séu fólgin og vísað til þess undir hvaða hegningarlagaákvæði þau falli. Verði að telja að brotunum sé nægjanlega lýst. Verður að fallast á það að málinu verði ekki vísað frá héraðsdómi af þessum sökum.

Mál vegna ákæru 8. nóvember 2004 var þingfest 11. janúar 2005. Var þá bókað að ákærði hafi boðað forföll vegna sjómannsstarfa. Hann sótti hins vegar þing 18. sama mánaðar og óskaði eftir því að sér væri skipaður verjandi og var það gert. Verjandinn var ekki mættur á þinginu en engu að síður var ákærði látinn taka afstöðu til sakarefna ákærunnar án þess að honum væri fyrst leiðbeint um það að hann gæti látið það bíða þar til verjandinn mætti til þings. Bókað var að ákærði játaði brot samkvæmt 3. lið ákærunnar og hann féllist á bótakröfu vegna skemmda sem hann og félagar hans hefðu valdið. Jafnframt að hann hafi neitað brotum samkvæmt 4. og 5. lið ákærunnar. Málinu var síðan frestað ótiltekið. Næst var það tekið fyrir 31. janúar sama ár og þá sameinað máli samkvæmt ákæru 10. janúar 2005, sem getið er um hér að framan. Ákærði var ekki mættur í þessu þinghaldi. Sameinuð málin voru síðan tekin fyrir 2. febrúar 2005 og þá bókað að verjandi ákærða hefði boðað forföll en jafnframt að í samráði við hann væri aðalmeðferð boðuð 8. mars 2005. Aðalmeðferð fór síðan fram þann dag fyrir þremur héraðsdómurum og hafði enginn þeirra komið að málinu fyrr. Þá gáfu skýrslur þeir sem fyrir sökum voru hafðir með ákærða í ákæru 10. janúar 2005, svo og tveir lögreglumenn í Y sem komu að máli ákærða samkvæmt þeirri ákæru, sem hér er til meðferðar. Ákærði var hins vegar ekki mættur og var bókað að ekki hefði náðst til hans en sækjandi og verjandi væru sammála um að málið yrði flutt án þess að hann kæmi fyrir dóm til skýrslugjafar og var gagnaöflun lýst lokið. Upplýst var þó að hann væri staddur á heimili sínu í Y þótt þess væri ekki getið hvernig sú vitneskja væri fengin. Engar upplýsingar er að fá af gögnum málsins um það hvort og þá hvernig hann hafi verið boðaður til aðalmeðferðar.

Dómara þeim sem tók málið fyrir 18. janúar 2005 og skipaði ákærða verjandi hefði verið rétt að vekja athygli hans á því að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnin í því þinghaldi fyrst verjandi hans var þar ekki mættur. Samkvæmt 4. mgr. 129. gr. laga nr. 19/1991 á ákærði rétt á að fá að vera viðstaddur aðalmeðferð máls og samkvæmt 3. mgr. sömu greinar skal taka skýrslu af ákærða næst á eftir því að ákærandi gerir grein fyrir ákæru og hvaða gögnum hún er studd. Bar dómurum að fresta aðalmeðferð og hlutast til um að ákærði yrði færður fyrir dóminn til skýrslugjafar, enda hafði hann ekki áður átt þess kost að tjá sig á viðhlítandi hátt um sakarefnin. Þar sem meðferð málsins var þannig í verulegum atriðum ábótavant verður ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóm að því er varðar ákæru 8. nóvember 2004 og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Sakarkostnaður í héraði býður endanlegs dóms.

Áfrýjunarkostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði, en við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómsorð:

Héraðsdómur varðandi ákæru 8. nóvember 2004 skal vera ómerkur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

Áfrýjunarkostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.