378/2016

Í málinu krafðist M þess að fellt yrði úr gildi veð sem hún veitti í fasteign sinni með samþykki á veðskuldabréfi útgefnu af syni hennar S. Taldi M að L hf. hefði brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða frá árinu 2001 og af því leiddi að það færi í bága við 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga að L hf. bæri fyrrgreint samþykki fyrir sig. Var vísað til þess að M hefði ritað nafn sitt undir staðfestingu þess efnis að hún hefði kynnt sér efni upplýsingabæklings L hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila. Var því talið að henni hafi átt að vera kunnugt um að greiðslumat hefði verið gert á lántaka og undir henni komið að óska eftir að sjá matið áður en hún veitti samþykki sitt til veðsetningarinnar. Þá var talið að við mat á greiðslugetu S hefði L hf. getað reitt sig að hluta á upplýsingar frá S og að hann hafi haft tilefni til þess að upplýsa L hf. um rangar forsendu greiðslumatsins. Var L hf. sýknað af kröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. maí 2016. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og greinir í héraðsdómi á mál þetta rætur að rekja til þess að sonur stefndu, S-kk-nf Á-kk-nf, óskaði 27. febrúar 2006 eftir láni frá Landsbanka Íslands hf. að fjárhæð 5.000.000 krónur. Í lánsumsókn sagði að veðsett yrði fasteign stefndu að Brennigerði í Skagafirði. Í greiðslumati bankans á lántaka 13. mars 2006 kom fram að mánaðarlegar ráðstöfunartekjur hans væru 535.608 krónur. Áætlaður framfærslukostnaður á mánuði væri 208.594 krónur, en hvorki væri um að ræða rekstrarkostnað bifreiðar né fasteignar. Áætluð greiðslugeta án tillits til skulda væri 327.014 krónur og áætluð greiðslubyrði lána, sem ekki yrðu greidd upp, væri 253.495 krónur hvern mánuð. Þá væri áætluð greiðslubyrði af fyrirhuguðu láni 64.700 krónur á mánuði. Samkvæmt þessu var áætluð greiðslugeta lántaka, að teknu tilliti til skulda, 6.119 krónur og stóðst lántaki þannig greiðslumat. Í greiðslumatinu, sem lántaki undirritaði, sagði undir lið sem bar yfirskriftina „Fyrirvari og forsendur um niðurstöður“ að upplýsingar þær, sem þar kæmu fram, væru að hluta frá honum sjálfum komnar og að því leyti væru forsendur mats á greiðslugetu hans og niðurstöður dregnar af þeim upplýsingum á hans ábyrgð.

Sama dag og greiðslumatið lá fyrir gaf fyrrnefndur S-kk-nf út veðskuldabréf til Landsbanka Íslands hf. að jafnvirði 5.000.000 krónur í tveimur erlendum myntum í tilteknum hlutföllum. Lánið skyldi greiðast upp með einni greiðslu 10. mars 2011, en vaxtagjalddagar voru 19, hinn fyrsti 10. júní 2006. Til tryggingar greiðslu lánsins var veðsett fasteignin Brennigerði í Skagafirði. Undir bréfið rituðu nöfn sín stefnda og eiginmaður hennar sem þinglýstir eigendur áðurnefndrar fasteignar. Jafnframt rituðu þau nöfn sín undir staðfestingu þess efnis að þau hefðu kynnt sér efni upplýsingabæklings Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 var veðskuldabréfinu ráðstafað til áfrýjanda.

Hinn 9. janúar 2009 var gerð skilmálabreyting á veðskuldabréfinu. Þar sagði að þar sem lánið væri í skilum væru útgefandi bréfsins og áfrýjandi ásáttir um þá breytingu á efni þess að vaxtagjalddaga væri frestað til 10. mars 2009. Ritaði stefnda undir skilmálabreytinguna um samþykki sitt fyrir henni sem þinglýstur eigandi umræddrar fasteignar, en fyrir liggur í málinu að stefnda var þá orðin eini eigandi hennar.

II

Í bæklingi Landsbanka Íslands hf. frá maí 2004 um upplýsingar til ábyrgðarmanna og þeirra sem leggja til veðtryggingar kemur meðal annars fram að ábyrgðarmenn skuli kynna sér vandlega fjárhagslega stöðu skuldara áður en ábyrgð er undirrituð. Jafnframt er þar getið samkomulags 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga á milli fjármálafyrirtækja, Neytendasamtakanna og stjórnvalda, sem ætlað er að vanda vinnubrögð við stofnun persónuábyrgða. Þá eru þar talin upp í tíu liðum helstu atriði samkomulagsins.

Svo sem áður greinir ritaði stefnda undir staðfestingu þess efnis að hún hefði kynnt sér efni þessa upplýsingabæklings, en þar með átti henni að vera kunnugt um að greiðslumat hafi verið gert. Var það undir henni komið hvort hún óskaði eftir að sjá matið áður hún veitti samþykki sitt til veðsetningarinnar. Þá er þess að gæta að stefnda undirritaði athugasemdalaust fyrrnefnda skilmálabreytingu í janúar 2009.

Ágreiningslaust er að við greiðslumat á fyrrnefndum lántaka lá ekki fyrir skattframtal hans árið 2006, en þar kom fram að hann hafði eignast bifreið á árinu 2005. Fallast verður á með áfrýjanda að við mat á greiðslugetu lántaka hafi bankinn getað reitt sig að hluta á upplýsingar frá honum, enda var það beinlínis tekið fram í greiðslumati því sem hér um ræðir og lántaki undirritaði. Í matinu kom fram að enginn rekstrarkostnaður væri vegna bifreiðar. Gaf það lántaka tilefni til að upplýsa um bifreiðareign sína, en það lét hann undir höfuð leggjast. Var þessi ætlaða forsenda greiðslumats því ekki þess eðlis að bankanum yrði um hana kennt.

Sem fyrr greinir var í greiðslumatinu lagt til grundvallar að mánaðarlegur framfærslukostnaður lántaka væri 208.594 krónur þrátt fyrir að í viðmiðun bankans væri gert ráð fyrir að hann væri 115.790 krónur fyrir einstakling með tvö börn, en í því sambandi er þess að geta að lántaki bar einungis framfærsluskyldu vegna eins barns. Þá kaus hann að vera metinn sem einstaklingur. Ennfremur lá fyrir í gögnum bankans og lagt til grundvallar greiðslumati að lántaki og sambúðarkona hans greiddu 130.000 krónur á mánuði í húsaleigu, sem áfrýjanda bar að greiða að helmingi. Eru engin efni til vefengja að leigugreiðslur hafi verið innifaldar í framfærslukostnaði lántaka. Að teknu tilliti til þess var framfærslukostnaður ríflega áætlaður í greiðslumatinu.

Loks er þess að gæta að lántaki var sonur stefndu og kom fram í aðilaskýrslu hennar að hún þekkti nokkuð til fjármála hans.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að stefnda hafi sýnt fram á að umrædd veðsetning hennar á jörðinni Brennigerði sé óskuldbindandi vegna þess að ósanngjarnt væri eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þann samning, sem komst á með samþykkinu, fyrir sig samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfum stefndu.

Rétt er að málskostnaður á báðum dómstigum falli niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfum stefndu, M-kvk-ef S-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.