755/2017

B, sem starfað hafði sem heilsugæslulæknir, höfðaði mál á hendur Í og krafðist mismunar annars vegar á því sem hann hafði fengið greitt fyrir svokallaðar gæsluvaktir á nánar tilgreindu tímabili og hins vegar því sem hann hefði borið úr býtum hefðu greiðslur til hans vegna þeirra verið miðaðar við hærra vaktaálag. Í fylgiriti, sem var hluti af ráðningarsamningi B, var skýrlega mælt fyrir um að laun hans fyrir gæsluvaktir skyldu miðuð við ákvæði kjarasamnings um 0 til 9% álag. Ekki væri byggt á því í málinu að Í hefði vanefnt ráðningarsamning B að þessu leyti og yrði að auki að gæta að því að B hafði fengið að hluta hærri greiðslur fyrir gæsluvaktir en áskilið var í samningnum. Í kjarasamningi Í við Læknafélag Íslands hefði ekki verið mælt fyrir um hvernig skipa ætti gæsluvöktum sem þessum í álagsflokka af þeirri nákvæmni að unnt væri að slá því föstu að ákvæði um þetta efni í ráðningarsamningi B hefðu stangast á við lágmarkskjör sem hann átti að njóta samkvæmt kjarasamningi. Yrði krafa B um greiðslu frekari launa fyrir gæsluvaktir því hvorki reist á ráðningarsamningi hans né kjarasamningi. Var Í því sýknaður af kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma M-kk-nf S-kk-nf hæstaréttardómari, G-kk-nf G-kk-nf settur hæstaréttardómari og E-kk-nf T-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. desember 2017. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér aðallega 53.045.366 krónur en til vara 40.186.532 krónur, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júní 2016 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að fjárhæð kröfu áfrýjanda verði lækkuð og falli þá málskostnaður niður.

I

Samkvæmt gögnum málsins hefur áfrýjandi starfað sem læknir við Heilsugæslu Vopnafjarðar frá árinu 1988, upphaflega sem annar tveggja lækna en einn frá 1996. Frá árinu 1999 mun starfsemin þar hafa heyrt undir Heilbrigðisstofnun Austurlands, en að auki munu eiga undir þá stofnun fjórar heilsugæslustöðvar á Djúpavogi, Egilsstöðum og Seyðisfirði og í Fjarðabyggð. Bæði á Egilsstöðum og í Fjarðabyggð munu um lengri tíma hafa starfað fleiri en einn læknir hverju sinni, en á Djúpavogi og Seyðisfirði aðeins einn á hvorum stað eins og á Vopnafirði.

Frá 1. febrúar 2006 munu starfskjör áfrýjanda og annarra lækna, sem starfað hafa á vegum Heilbrigðisstofnunar Austurlands, hafa farið á hverjum tíma eftir kjarasamningi stefnda við Læknafélag Íslands, þar á meðal um atriði varðandi vinnutíma og vinnutilhögun, og verður ekki annað séð af fyrirliggjandi gögnum en að ákvæði einstakra samninga um þau atriði hafi verið efnislega á sama veg allt fram til 1. janúar 2016. Í þeim var að finna meðal annars skilgreiningar á dagvinnu og yfirvinnu ásamt lýsingu á vinnutilhögun „utan dagvinnu á sjúkrahúsum og heilsugæslu“. Við þær stofnanir skyldi vera fast vaktafyrirkomulag, sem tæki mið af vinnuálagi á hverri deild og skipt væri á einstaka lækna, þar á meðal vegna gæsluvakta utan dagvinnutíma. Læknum á slíkum vöktum hafi ekki verið skylt að halda til á viðkomandi stofnun á meðan þær stæðu yfir, en þeim hafi á hinn bóginn borið að sinna útkalli til starfa. Tekið var fram að fyrir gæsluvaktirnar skyldi greitt „samkvæmt fyrirfram metnu vinnuálagi“ og yrði því „ekki greitt sérstaklega fyrir mælt vinnuframlag á hverri vakt fyrir sig.“ Fyrir þessar vaktir átti að greiða laun, sem tækju mið af starfsönnum eftir röðun í sjö mismunandi flokka. Fóru launin stighækkandi milli flokka og var sá fyrsti ætlaður fyrir 0 til 9% álag, annar flokkurinn 10 til 19%, sá þriðji 20 til 29%, sá fjórði 30 til 39%, fimmti flokkurinn 40 til 49%, sá sjötti 50 til 59% og loks sá sjöundi 60 til 69%. Í kjarasamningunum var að litlu leyti mælt fyrir um hvernig raða ætti gæsluvöktum í þessa flokka.

Áfrýjandi gerði nýjan ótímabundinn ráðningarsamning við Heilbrigðisstofnun Austurlands 11. júní 2009 um stöðu yfirlæknis í fullu starfi við Heilsugæslu Vopnafjarðar og Hjúkrunarheimilið Sundabúð. Í samningnum, sem var einfaldur í sniðum, kom fram að hann fæli í sér endurnýjun á eldri samningi og var þar mælt fyrir um fjárhæð grunnlauna og röðun áfrýjanda í launaflokk, auk nokkurra atriða almenns eðlis. Í samningnum var þó einnig vísað til þess að nánar væri kveðið á „um ráðningarkjör í fylgiriti með ráðningarsamningi.“ Í því fylgiriti, sem áfrýjandi undirritaði ásamt viðsemjanda sínum, voru fyrirmæli um margvísleg atriði í tengslum við launakjör áfrýjanda, þar á meðal að laun fyrir gæsluvaktir skyldu miðast við „0-9% álag“. Ekki verður séð af gögnum málsins að gerður hafi verið skriflegur samningur um breytingar á ráðningarkjörum áfrýjanda frá því, sem kveðið var á um í þessum skjölum.

Í málinu liggja fyrir launaseðlar áfrýjanda fyrir tímabilið frá ársbyrjun 2012 til ársloka 2015. Í launaseðlum frá 2012 og 2013 var greint á milli launa áfrýjanda fyrir annars vegar 90% starf sem læknir við Heilsugæslu Vopnafjarðar og hins vegar 10% starf við Hjúkrunarheimilið Sundabúð. Grunnlaun og laun fyrir yfirvinnu vegna beggja þátta voru þau sömu en grunnlaunum skipt hlutfallslega. Á launum fyrir gæsluvaktir á hvorum stað, sem eftir einingatölum um fjölda vaktstunda skiptust einnig í fyrrgreindum hlutföllum, var á hinn bóginn munur. Af héraðsdómsstefnu má ráða að þessi munur á laununum hafi komið til af því að gæsluvaktir við heilsugæsluna hafi verið felldar undir flokk fyrir 0 til 9% álag, en gæsluvaktir við hjúkrunarheimilið undir 10 til 19% álag. Í byrjun árs 2014 leið þessi tvískipting í launaseðlum undir lok og voru launin upp frá því tilgreind í einu lagi til ársloka 2015 eins og þau stöfuðu öll frá störfum við heilsugæsluna. Greiðslum fyrir gæsluvaktir var þó áfram skipt í tvennt án frekari skýringa, þar sem annars vegar voru tiltekin laun fyrir 90% af heildartölu eininga vegna vaktstunda, sem ákveðin fjárhæð var greidd fyrir, og hins vegar 10% af heildartölunni, sem hærri fjárhæð kom fyrir. Af héraðsdómsstefnu verður aftur ráðið að þetta hafi tengst sömu skiptingu á gæsluvöktum milli álagsflokka og áður var getið. Þessi munur á álagsflokkum átti sér ekki stoð í samningum um störf áfrýjanda.

Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi í fjölda ára átt í viðræðum og að nokkru í deilum við Heilbrigðisstofnun Austurlands sökum þess að greiðslur til lækna innan vébanda hennar fyrir gæsluvaktir hafi verið felldar undir mismunandi álagsflokka eftir fyrrgreindum ákvæðum kjarasamninga. Í þessu sambandi hefur áfrýjandi meðal annars vísað til þess að heilsugæslulæknir á Seyðisfirði, sem eins og áfrýjandi sinni umdæmi sínu einn, hafi fengið greitt fyrir gæsluvaktir samkvæmt flokki fyrir 30 til 39% álag, en bæði sé það umdæmi minna að flatarmáli en umdæmi áfrýjanda og fámennara. Þá hafi læknar á Egilsstöðum og í Fjarðabyggð, sem séu fleiri en einn á hvorum stað, fengið greiðslur, sem miðast hafi við 40 til 49% álag. Telur áfrýjandi sig ekki hafa fengið viðhlítandi skýringar á þessum mun, sem stríði gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og einnig réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Í máli þessu, sem áfrýjandi höfðaði 27. júní 2016, krefst hann á þeim grunni greiðslu sem hann kveður svara til mismunar annars vegar á því, sem hann hafi í raun fengið fyrir gæsluvaktir á tímabilinu frá 1. júlí 2012 til 31. desember 2015, og hins vegar því, sem hann hefði borið úr býtum hefðu gæsluvaktir hans verið felldar aðallega undir 40 til 49% álag, sem verði 53.045.366 krónur, en til vara 30 til 39% álag, sem verði 40.186.532 krónur.

II

Um framangreindan grundvöll, sem áfrýjandi hefur lagt að málsókn sinni, er til þess að líta að í fylgiritinu, sem áður var getið og var hluti af ráðningarsamningi hans við Heilbrigðisstofnun Austurlands frá 11. júní 2009, var skýrlega mælt fyrir um að laun hans fyrir gæsluvaktir skyldu miðuð við ákvæði kjarasamnings um 0 til 9% álag. Ekki er á því byggt að stefndi hafi vanefnt ráðningarsamning áfrýjanda að þessu leyti og er þess að auki að gæta að hann fékk að hluta hærri greiðslur fyrir gæsluvaktir en áskildar voru í samningnum. Í fyrirliggjandi kjarasamningum stefnda við Læknafélag Íslands, sem að nokkru var lýst hér að framan, var ekki mælt fyrir um hvernig skipa ætti gæsluvöktum sem þessum í álagsflokka af þeirri nákvæmni að unnt sé að slá því föstu að ákvæði um þetta efni í ráðningarsamningi áfrýjanda hafi stangast á við lágmarkskjör, sem hann átti að njóta samkvæmt kjarasamningi, sbr. 24. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Verður krafa áfrýjanda um greiðslu frekari launa fyrir gæsluvaktir því hvorki reist á ráðningarsamningi hans né kjarasamningi.

Þótt áfrýjandi hafi sem fyrr segir skírskotað til þess í málatilbúnaði sínum að ekki hafi verið gætt jafnræðis milli sín og ýmissa annarra lækna á starfsvæði Heilbrigðisstofnunar Austurlands um röðun gæsluvakta í álagsflokka, svo og að sú röðun hafi að því er hann varðar ekki verið reist á málefnalegum forsendum, verður ekki fram hjá því horft að samið var um þetta atriði í ráðningarsamningi áfrýjanda og var það því ekki háð einhliða ákvörðun vinnuveitanda hans. Í engu hefur verið byggt á því í málinu að stefndi geti borið skaðabótaskyldu gagnvart áfrýjanda vegna atvika í tengslum við skipan starfskjara hans að þessu leyti.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda. Eftir atvikum er þó rétt að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.