303/2001

Deilt var um skaðabótaskyldu Í vegna líkamstjóns er H varð fyrir þegar æfing Slökkviliðs Í fór úr böndunum í desember 1993. Hafði slökkviliðið um tíma ekki ráðið við eldinn og eldtungur staðið að húsi H sem var í einungis 4 metra fjarlægð frá því húsi sem kveikt var í á æfingunni. H þjáðist í kjölfarið af þunglyndi og kvíðaröskun. Talið var að slökkviliðið hefði sýnt af sér gáleysi við undirbúning og framkvæmd æfingarinnar, m.a. með því að kveikja eld í íbúðahverfi án sérstakra verklegra ráðstafana, auk þess sem misbrestur hafði orðið á því að tilkynna H um æfinguna. Af læknisfræðilegum gögnum og framburði í málinu þótti ráðið með öruggri vissu að H hefði orðið fyrir áfallastreituröskun við eldsvoðann og hlotið varanlegt heilsutjón af. Var því sannað að orsakatengsl væru milli atburðarins og heilsutjóns H. Þá þótti umrætt heilsutjón einnig sennileg afleiðing eldsvoðans, þar sem H hefði haft réttmæta ástæðu til að telja sjálfa sig, heimili sitt og eigur í bráðri hættu er hún vaknaði við umræddar aðstæður. Engu máli var talið skipta í því sambandi, þótt svo kynni að verða metið eftir á að henni hafi ekki í raun verið búin raunveruleg hætta. Var Í dæmdur skaðabótaskyldur vegna þess heilsutjóns sem H varð fyrir við eldsvoðann.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. ágúst 2001. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess, að héraðsdómur verði staðfestur og þannig viðurkennd bótaskylda áfrýjanda vegna þess líkamstjóns, er hún varð fyrir 4. desember 1993, þegar eldur „læsti sig í íbúðarhús“ hennar að Norðurvegi 2 á Ísafirði við æfingu Slökkviliðs Ísafjarðar. Þá krefst hún jafnframt málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Fyrir Hæstarétt hafa verið lagðar tvær myndbandsspólur, er sýna umræddan eldsvoða á Ísafirði.

I.

Í héraðsdómi er lýst þeim atburðum að morgni laugardagsins 4. desember 1993, sem eru tilefni viðurkenningarkröfu stefndu á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eins og þar kemur fram efndi slökkviliðsstjórinn á Ísafirði til æfingar í mannlausu timburhúsi við Fjarðarstræti 21 að fengnu leyfi áfrýjanda, eiganda hússins, en veðurskilyrði voru þá talin hagstæð. Íbúar nærliggjandi húsa munu hafa verið látnir vita um fyrirhugaða æfingu daginn áður, en ekki hafði náðst til stefndu og vissi hún ekki, hvað fyrir dyrum stóð. Hún var ein í húsinu á þessum tíma, en sambúðarmaður hennar var á sjó. Eldurinn var tendraður um kl. 10.20 og fór fljótlega úr böndum. Réð slökkviliðið um tíma ekki við eldinn og stóðu eldtungur að húsi stefndu, þegar hún var vakin að boði slökkviliðsstjóra um tíu mínútum síðar og beðin að yfirgefa heimili sitt vegna þessa, en hann hafði þá fengið vitneskju um, að henni hefði ekki verið greint frá fyrirhugaðri æfingu.

Í skriflegri skýrslu slökkviliðsstjóra um atburði segir, að ætlunin hafi verið að hafa eld á takmörkuðu svæði í húsinu nr. 21 við Fjarðarstræti „og senda inn reykkafara og slökkva og kveikja eld aftur o.s.frv.“ Eldurinn hafi hins vegar magnast mjög á skömmum tíma og vindátt breyst, þannig að stefnt hafi í stórhættu fyrir hús stefndu. Vegna bilunar hafi ekki komið vatn frá slökkviliðsbíl nr. 3 í um það bil 15 til 20 mínútur. Á meðan hafi verið notast við vatn frá tankbíl og brunahönum, sem ekki reyndust gefa nóg vatn fyrir slökkviliðsbíl nr. 1, þótt dæla hafi verið sett á brunahanann, og æfingin hafi breyst í martröð fyrir slökkviliðsmenn. Af framburði slökkviliðsstjóra fyrir héraðsdómi verður ráðið, að vegna veðurlags hefði verið þægilegt og óhætt að brenna húsið niður, en „það hafði verið ítrekað við mig að fara að drífa í þessu því húsið var orðið fyrir.“ Stangast þessi framburður hans á við lýsingu skýrslunnar. Í öðru framlagðra myndbanda gefur að líta Fjarðarstræti 21 daginn fyrir brunann og því lýst af tökumanni, sem tengist hvorugum málsaðila svo að vitað sé, að þarna sé húsið, sem eigi að „brenna ... til grunna ...“ næsta dag. Gögn málsins veita þannig ekki óyggjandi vísbendingu um, að hverju hafi í raun verið stefnt með þessari slökkviliðsæfingu.

Í bréfi H-kk-ef S-kk-ef lögreglufulltrúa til lögreglustjórans á Ísafirði 15. desember 1993 kemur fram, að tæki slökkviliðsins hafi brugðist, þegar á reyndi, og vatnsöflun ekki verið sem skyldi auk þess sem vindáttin hefði breyst til hins verra Vegna þessa hafi eldurinn breiðst hratt um húsið, sem hafi verið gisið, og eldtungur teygt sig að húsi stefndu við Norðurveg 2, sem aðeins var í um það bil fjörgurra metra fjarlægð frá Fjarðarstræti 21.

Í vettvangsskýrslu G-kk-ef F-kk-ef lögregluvarðstjóra segir, að mikið eldhaf hafi verið og eldtungur staðið að húsi nr. 2 við Norðurveg, þegar hann hafi komið á vettvang kl. 10.32, skömmu eftir að eldur var tendraður, og hafi hann þá þegar talið mikla hættu stafa af honum. Taldi hann, að eldtungur hefðu leikið um húsið í um það bil 20 mínútur. Í skýrslunni kemur fram, að slökkviliðið hafi náð tökum á eldinum skömmu fyrir kl. 11.00, en þá hafi húsið nr. 21 við Fjarðarstræti verið farið að hrynja. Fram kemur, að rúður hafi sprungið í bifreiðum og fasteignum í næsta nágrenni auk þess sem umtalsverðar skemmdir urðu á íbúðarhúsi stefndu. Loks er gerð grein fyrir breytingum á vindátt og vindstyrk, eins og nánar greinir í héraðsdómi.

Slökkviliðsstjóri lýsti því fyrir héraðsdómi, að slökkviliðsmenn hefðu oft áður æft reykköfun án reyks í Fjarðarstræti 21 og þekktu skipulag hússins. Þetta hefði verið gamalt og gisið timburhús, sem mjög vel hefði loftað í gegnum, og „þegar maður er farinn að skoða málið svona eftir á, þá má segja að þetta var bara mikill eldsmatur í þessu húsi.“

Í málinu er ekkert fram komið um það, að tæki slökkviliðsins hafi verið reynd fyrir hina fyrirhuguðu æfingu eða nokkur sérstakur viðbúnaður hafður í frammi gagnvart næsta nágrenni að því undanskildu, að gengið hafði verið í það verk að láta íbúa vita, þótt ekki hafi náðst til stefndu, en engin gögn eru í málinu um framkvæmd þessa mikilvæga atriðis. Þá hafði verið kallað út varalið slökkviliðsmanna, þannig að 15 voru tiltækir á slökkvistöðinni skammt frá auk þeirra tveggja, sem sendir voru til að kveikja í.

II.

Á það verður að fallast með héraðsdómi, að undirbúning og framkvæmd slökkviliðsæfingarinnar 4. desember 1993 beri að virða í því ljósi, að kveiktur var eldur í gömlu timburhúsi, sem ljóst mátti vera, að væri mikill eldsmatur. Við því varð að búast, að það gæti fuðrað upp, ef eitthvað brygði út af. Héraðsdómur hefur réttilega metið það svo, að ekki hafi verið sýnt fram á, að breytingar á vindátt og vindstyrk hafi verið umfram það, sem varlegt hefði verið að gera ráð fyrir við undirbúning æfingarinnar.

Gera verður ríkar kröfur um varúð til sérfróðra aðila eins og slökkviliðs, þegar jafn hættulegt afl og eldur er leystur úr læðingi af ásettu ráði. Hér verður að líta til þess, að eldur var kveiktur í timburhúsi í íbúðarhverfi án þess að gerðar væru sérstakar verklegar ráðstafanir gagnvart næsta nágrenni, svo sem að loka svæðinu, fjarlægja bifreiðar og aðra lausa muni og verja aðliggjandi hús. Af aðstæðum á vettvangi og gögnum málsins er ljóst, að full þörf hefði verið á því að byrgja glugga í húsi stefndu, sem aðeins var í um fjögurra metra fjarlægð frá eldstaðnum, og breiða yfir það eða norðurgafl þess blautan segldúk eða að minnsta kosti hafa hann til taks. Í áðurnefndri skýrslu slökkviliðsstjóra kemur fram, að ekki hafi tekist að setja segl yfir húsið, eftir að í óefni var komið. Þá liggur ekki fyrir, að sérstaklega hafi verið gengið úr skugga um það fyrir æfinguna, að tæki slökkviliðsins væru í lagi og til þess fallin að nýtast umsvifalaust í baráttu við mikinn eld, sem gera varð ráð fyrir, að þarna gæti orðið. Þegar á reyndi kom svo í ljós, að misbrestur var á því, sem mestu skipti, en það var að tryggja með óyggjandi hætti, að allt fólk í umhverfinu vissi um hina fyrirhuguðu slökkviliðsæfingu og gæti þannig haft varann á. Þegar allt þetta er virt verður að telja, að slökkviliðið á Ísafirði hafi sýnt af sér gáleysi við undirbúning og framkvæmd æfingarinnar og hljóti að axla ábyrgð á því að hafa ekki verið til þess búið að ráða niðurlögum eldsins hratt og örugglega, þegar í óefni stefndi.

Í málinu nýtur ítarlegra læknisfræðilegra gagna um andlega líðan stefndu á næstu sjö árum eftir brunann á Ísafirði og eru þau rakin í héraðsdómi. Er þar einkum að nefna álitsgerð örorkunefndar 4. ágúst 1998, matsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna 29. september 1999 og yfirmatsgerð þriggja dómkvaddra matsmanna 26. september 2000. Af þessum gögnum og framburði annars undirmatsmannsins og eins yfirmatsmanna fyrir héraðsdómi verður ráðið með öruggri vissu, að stefnda hafi orðið fyrir áfallastreituröskun við eldsvoðann og viðvarandi og hamlandi kvíðaröskun og hlotið af þunglyndi án geðrofseinkenna. Af þessu hefur hún samkvæmt niðurstöðu yfirmatsmanna hlotið 20% varanlegan miska og 40% varanlega örorku. Er því sannað, að orsakatengsl séu milli atburðarins og heilsutjóns stefndu.

Stefnda var vakin af starfsmanni Slökkviliðsins á Ísafirði og beðin að yfirgefa heimili sitt, eftir að eldurinn í Fjarðarstræti 21 var kominn úr böndum og eldtungur léku um hús hennar og reykur kominn þar inn, en mikinn reykjarmökk lagði yfir það og nágrennið. Á þeirri stundu var eldhafið magnað og óvíst, hvort slökkviliðinu tækist að verja hús stefndu, en brotalamir voru á varnarviðbúnaði, eins og áður greinir. Er enginn vafi á því, að mikla hættu mátti telja þarna á ferðum, eins og lögregluvarðstjóri lýsti í skýrslu sinni sama dag. Stefnda klæddi sig í snatri og fór upp á efri hæð hússins og lokaði glugga, áður en hún fór út. Fyrir héraðsdómi lýsti hún því, að þá hefðu eldglæringar staðið yfir húsið og hún heyrt kallað í slökkviliðsmenn og þeir beðnir að sprauta vatni, þannig að hún kæmist út úr húsinu. Í framhaldi þessa flutti hún bifreið sína af vettvangi.

Það er ljóst, að stefnda vaknaði við óvæntar og ógnvekjandi aðstæður og við tók hröð og spennuþrungin atburðarás. Eins og þarna háttaði til hafði hún réttmæta ástæðu til að verða skelfingu lostin og telja sjálfa sig, heimili sitt og eigur í bráðri hættu. Engu skiptir í því sambandi, þótt svo kunni að verða metið eftir á, að henni hafi ekki í raun verið búinn lífsháski eða önnur raunveruleg hætta. Verður því að telja, að heilsutjón stefndu sé sennileg afleiðing eldsvoðans í skilningi skaðabótaréttar. Af læknisfræðilegum gögnum í málinu er ljóst, að stefnda bjó við nokkra kvíðaröskun frá fyrri árum og hefur hún þannig verið veikari fyrir áfallastreitu af völdum þessa atburðar en ella hefði verið.

Með hliðsjón af öllu framansögðu verður fallist á, að áfrýjandi sé skaðabótaskyldur vegna þess tjóns, er stefnda varð fyrir á heilsu sinni við brunann á Ísafirði 4. desember 1993. Af gögnum málsins verður ekki ráðið, að eldurinn hafi læst sig í íbúðarhús stefndu, eins og orðalag í kröfugerð hennar gefur til kynna. Það stendur því þó ekki í vegi að fallist verði á viðurkenningarkröfu hennar með breyttu orðalagi í samræmi við staðeyndir málsins.

Ákvörðun héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi skal greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ísafjarðarbær, er skaðabótaskyldur gagnvart stefndu, H-kvk-þgf J-kvk-þgf, vegna þess heilsutjóns, er hún varð fyrir 4. desember 1993 við bruna á Fjarðarstræti 21 á Ísafirði, sem Slökkvilið Ísafjarðar efndi til í æfingaskyni.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

Áfrýjandi skal greiða stefndu 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.