156/2002

J höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu þar sem hann krafðist þess að úrskurður yfirskattanefndar í máli hans yrði felldur úr gildi. Héraðsdómari vísað málinu frá dómi á þeim grundvelli að sex mánaða frestur til að höfða málið samkvæmt 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt væri liðinn. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms. Í dómi Hæstaréttar segir að ákvæði 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 séu skýr og ótvíræð og ekki á valdi málsaðila að semja um lengri frest en þar sé mælt fyrir um. Geti sá fyrirvari, sem J hafi gert um lögmæti skattsins er hann stóð skil á honum, engu breytt í þessu sambandi. Þá verði hvorki fallist á að ákvæðin séu svo óskýr né fresturinn svo skammur að það stríði gegn 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, eins og henni var breytt með 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 eða 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. mars 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. apríl sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. mars 2002, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Til vara krefst hann þess að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður.

I.

Mál þetta á rætur að rekja til endurákvörðunar skattstjórans í Reykjanesumdæmi 16. desember 1996 á virðisaukaskatti sóknaraðila árið 1993. Af hálfu sóknaraðila var endurákvörðunin kærð 3. janúar 1997 til skattstjóra sem staðfesti hana með úrskurði 10. mars sama árs. Sóknaraðili skaut úrskurðinum 8. apríl 1997 til yfirskattanefndar sem vísaði kærunni frá að svo stöddu með úrskurði nr. 627 frá 27. ágúst sama árs. Með bréfi 29. september 1997 fór sóknaraðili þess á leit að skattstjóri tæki málið upp að nýju, en hinn síðarnefndi hafnaði þeirri beiðni 10. október sama árs. Að fenginni niðurstöðu skattstjóra óskaði sóknaraðili eftir því með bréfi 3. nóvember 1997 að yfirskattanefnd endurupptæki úrskurð nefndarinnar í málinu. Með úrskurði nr. 881 frá 30. september 1998 féllst yfirskattanefnd á beiðni sóknaraðila um að endurupptaka málið, en hafnaði kröfu hans um breytingu á virðisaukaskatti árið 1993.

Sóknaraðili höfðaði mál þetta 7. september 2001 þar sem hann krafðist þess að áðurnefndur úrskurður yfirskattanefndar nr. 881 frá 30. september 1998 yrði felldur úr gildi. Þá krafðist hann þess að varnaraðila yrði gert að greiða sér 1.893.605 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum frá 10. september 1997 til greiðsludags auk málskostnaðar. Með hinum kærða úrskurði vísaði héraðsdómari málinu frá á þeim grundvelli að frestur til að höfða málið samkvæmt 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt hafi verið liðinn.

II.

Krafa sóknaraðila um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi er reist á því að í bréfi fjármálaráðuneytisins 29. júní 2001 sé bent á að honum sé heimilt að leggja málið undir úrlausn dómstóla. Telur sóknaraðili að hann hafi mátt skilja bréfið svo að varnaraðili myndi ekki bera fyrir sig að frestur til að höfða málið samkvæmt 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 væri liðinn. Ákvæðið eigi heldur ekki við í málinu þar sem það gildi aðeins um ákvörðun á virðisaukaskatti samkvæmt 25. gr. laga nr. 50/1988, en ekki endurákvörðun samkvæmt 26. gr. sömu laga með áorðnum breytingum. Ákvæðið brjóti enn fremur í bága við 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, eins og henni hafi verið breytt með 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu með áorðnum breytingum. Þá vísar sóknaraðili til þess að hann hafi greitt umræddan virðisaukaskatt með 1.593.605 krónum 10. september 1997 með fyrirvara um lögmæti skattsins og áskilnaði um endurheimtu hans. Krafa hans sé í eðli sínu krafa um endurgreiðslu ofgreidds fjár, sem fyrnist á fjórum árum samkvæmt ákvæðum laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, og geti ákvæði 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 ekki skert endurkröfurétt hans að því leyti. Auk þess feli ákvæðið aðeins í sér verklagsreglu, sem skattyfirvöld hafi ítrekað virt að vettugi.

Varnaraðili reisir kröfu sína um að hinn kærði úrskurður verði staðfestur á því að málshöfðunarfrestur 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 hafi verið liðinn er sóknaraðili höfðaði málið. Sóknaraðili hafi ekki mátt skilja áðurnefnt bréf fjármálaráðuneytisins á þann hátt að varnaraðili myndi ekki bera fyrir sig að málshöfðunarfrestur væri liðinn, enda sé það ekki á færi málsaðila að semja um slíkt. Þá mótmælir varnaraðili því að umræddur frestur brjóti í bága við 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994.

III.

Í máli þessu er deilt um heimild sóknaraðila til að bera úrskurð yfirskattanefndar nr. 881 frá 30. september 1998 undir úrlausn dómstóla. Með úrskurðinum hafnaði nefndin að fella niður þá hækkun á virðisaukaskatti sóknaraðila árið 1993, sem leiddi af endurákvörðun skattstjóra 16. desember 1996. Í 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 er kveðið á um að bera megi ágreining um skattskyldu og skatthæð undir dómstóla, enda hafi áður verið úrskurðað um hann af yfirskattanefnd. Það skuli þó gert innan sex mánaða frá því að yfirskattanefnd úrskurði í málinu. Ákvæðið á við um endurákvörðun skattstjóra á virðisaukaskatti samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1988, sbr. dóm Hæstaréttar, sem birtur er í dómasafni 1998 bls. 829. Sóknaraðili höfðaði mál þetta 7. september 2001 svo sem áður er getið. Samkvæmt því var frestur sóknaraðila til að bera úrskurð nefndarinnar undir dómstóla löngu liðinn er hann höfðaði málið. Ákvæði 5. mgr. 29. gr. laga nr. 50/1988 eru skýr og ótvíræð og ekki á valdi málsaðila að semja um lengri frest en þar er mælt fyrir um. Sá fyrirvari, sem sóknaraðili kveðst hafa gert um lögmæti skattsins er hann stóð skil á honum, getur engu breytt í þessu sambandi. Þá verður hvorki fallist á að ákvæði 5. mgr. 29. gr. laganna séu svo óskýr né fresturinn svo skammur að það stríði gegn 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, eins og henni var breytt með 8. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 eða 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, J-kk-nf V-kk-nf Ó-kk-nf, greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 40.000 krónur í kærumálskostnað.