843/2014

X var ákærður fyrir fimm líkamsárásir gegn fyrrum sambýliskonu sinni, A, sem talin voru varða við 1. mgr. 217. gr. og 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. I. kafla ákæru, stórfelldar ærumeiðingar í hennar garð sem taldar voru varða við 233. gr. b. sömu laga, sbr. II. kafla ákæru, svo og þjófnað með því að hafa í tvígang millifært í heimildarleysi í gegnum heimabanka A peninga af bankareikninga hennar inn á eigin reikning, sbr. III. kafla ákæru. Hæstiréttur taldi sannað að X hefði gerst sekur um líkamsárásir samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 gagnvart A samkvæmt 1. og 3. tölul. I. kafla ákæru. Héraðsdómur hafði sýknað X af ákæru um líkamsárás samkvæmt 2. tölul. I kafla ákærunnar og kom sú niðurstaða ekki til endurskoðunar fyrir réttinum. Þá var X sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 4. tölul. sem varðaði einnig við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. sömu laga samkvæmt 5. tölul. I. kafla ákærunnar, en um það sagði í dómi Hæstaréttar að þótt ekki væri fram komið að áverkar A hefðu haft varanlegar líkamlegar afleiðingar fyrir hana væri aðferð X, sem þá var á sokkaleistunum, við árásina sérstaklega hættuleg í ljósi þess að við spörk hans hefði höfuð A slegist utan í járnfót eða grind rúms. Í II. kafla ákærunnar voru X gefnar að sök stórfelldar ærumeiðingar annars vegar með þeim líkamsárásum sem greindi í I. kafla ákærunnar og hins vegar með því að hafa ítrekað móðgað og smánað A á sambúðartíma þeirra með því að tala niðrandi til A og um fjölskyldumeðlimi hennar. Hvað síðargreinda háttsemi varðaði taldi Hæstiréttur að hvorki yrði nægilega afmarkað hvernig X hefði almennt móðgað og smánað A, þannig að því yrði slegið föstu að það yrði metið sem stórfelldar ærumeiðingar, né væri getið hvaða orð X yrði gefið að sök að hafa látið falla í þessu samhengi. Var X því sýknaður af ákærunni að þessu leyti. Á hinn bóginn var af framkomu X í garð A og ummælum hans í hennar garð talið að leggja bæri til grundvallar að ásetningur hans með þeirri háttsemi, sem hann var sakfelldur fyrir í I. kafla ákæru, hefði ekki aðeins verið sá að beita A líkamlegu ofbeldi heldur einnig móðga hana og smána og var sú háttsemi hans því einnig metin sem stórfelldar ærumeiðingar í merkingu 233. gr. b. almennra hegningarlaga. Með því að háttsemi X sem hann hafði gerst sekur um varðaði við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga bar að miða fyrningarfrest brotanna við síðargreinda ákvæðið og voru brot X samkvæmt 1. og 3. tölul. I. kafla ákærunnar því ekki fyrnd við útgáfu hennar. Loks var X sakfelldur fyrir þjófnað vegna einnar millifærslu samkvæmt III. kafla ákæru, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga, en niðurstaða héraðsdóms um sýknu af ákæru vegna hinnar millifærslunnar kom ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Við ákvörðun refsingar X var litið til 78. gr. almennra hegningarlaga vegna hluta brotanna en að öðru leyti til 77. gr. sömu laga, auk þess sem tillit var tekið til 3. mgr. 70. gr. laganna. Var refsing X ákveðin fangelsi í 15 mánuði, skilorðsbundið að hluta, og honum gert að greiða A 800.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. nóvember 2014 af hálfu ákæruvaldsins. Hann krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru vegna þeirrar háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 3. tölulið I. kafla ákæru og 7. tölulið III. kafla hennar en að héraðsdómur verði staðfestur að öðru leyti um sakfellingu ákærða. Þá er þess krafist að refsing verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum í 4. tölulið I. kafla ákæru, II. kafla hennar og 7. tölulið III. kafla. Hann unir sakfellingu samkvæmt 5. tölulið I. kafla ákærunnar, en krefst mildunar á refsingu. Þá krefst hann lækkunar á dæmdum miskabótum til brotaþola. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2011 til 17. apríl 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms að sannað sé að ákærði hafi framið þau brot sem hann er ákærður fyrir í 1. og 3. tölulið I. kafla ákæru, en niðurstaða dómsins í fyrra tilvikinu er reist á framburði ákærða og brotaþola, sem hafa næga stoð í gögnum málsins. Jafnframt er fallist á heimfærslu brotanna til refsiákvæðis.

Þá er fallist á niðurstöðu dómsins um sakfellingu ákærða fyrir brot samkvæmt 4. tölulið I. kafla ákærunnar, sem réttilega er fært til refsiákvæðis. Ákærði hefur játað þá háttsemi sem hann er ákærður fyrir í 5. tölulið sama kafla. Hann kvaðst hafa sparkað tvívegis í höfuð brotaþola í svefnherbergi sínu 7. febrúar 2013, en þá hafi hann verið á sokkaleistunum og ekki sparkað fast. Í héraðsdómi er lagt til grundvallar að áverkar á höfði brotaþola bendi til þess, sem svo í ákæru greinir, að höfuðið hafi slegist í eitthvað sem brotaþoli kveður hafa verið rúmgrind eða rúmfót. Áverkunum er lýst í héraðsdómi í samræmi við vottorð læknis sem hafði brotaþola til meðferðar í framhaldi af atlögunni. Þótt ekki sé fram komið að áverkarnir hafi haft varanlegar líkamlegar afleiðingar fyrir brotaþola var aðferð ákærða við árásina sérstaklega hættuleg í ljósi þess að við spörk hans slóst höfuð brotaþola utan í járnfót eða járngrind rúms. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að brotið verði fellt undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II

Í II. kafla ákæru eru ákærða gefnar að sök stórfelldar ærumeiðingar gegn brotaþola með því að hafa með þeirri háttsemi sem lýst er í 1. til 5. tölulið í I. kafla ákærunnar ítrekað móðgað og smánað brotaþola auk þess sem ákærði hafi móðgað og smánað hana ítrekað á sambúðartíma þeirra á tímabilinu 2010 til desember 2011 með því að tala niðrandi til hennar og um fjölskyldu hennar.

Fallist er á með héraðsdómi að ekki verði nægilega afmarkað hvernig ákærði hafi almennt móðgað og smánað brotaþola ítrekað á framangreindu tímabili með því að tala niðrandi til hennar og um fjölskyldu hennar, þannig að því verði slegið föstu að það verði metið sem stórfelldar ærumeiðingar, svo sem áskilið er í 233. gr. b. almennra hegningarlaga. Í ákæru er þess heldur ekki getið hvaða orð ákærða er gefið að sök að hafa látið falla í þessu samhengi. Hann verður því ekki sakfelldur fyrir þessa háttsemi.

Sannað er á hinn bóginn, meðal annars með framburði nágranna ákærða og brotaþola að sambúð þeirra var afar stormasöm. Nágrannarnir bera að mikill hávaði hafi verið frá íbúð þeirra og oftar en ekki hafi það verið ákærði sem viðhafði hávaða, blótsyrði og ógeðfelld orð í garð brotaþola. Þá bera þeir, eins og lýst er í héraðsdómi, að þegar ákærði gerðist sekur um þá háttsemi, sem 1. og 3. töluliður I. kafla ákærunnar tekur til, hafi hann samhliða ítrekað móðgað og smánað brotaþola í orðum. Af framkomu ákærða í garð brotaþola og ummælum hans í hennar garð er ekki varhugavert að leggja til grundvallar að ásetningur hans með þeirri háttsemi, sem hann er sakfelldur fyrir í I. kafla ákæru, hafi ekki aðeins verið sá að beita brotaþola líkamlegu ofbeldi heldur einnig að móðga hana og smána. Með þessum athugasemdum er fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að meta beri þessa háttsemi hans einnig sem stórfelldar ærumeiðingar er varði við 233. gr. b. almennra hegningarlaga.

Með því að háttsemi ákærða, sem hann hefur gerst sekur um, samkvæmt 1. og 3. tölulið I. kafla ákæru varðar bæði við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga leiðir af 4. mgr. 81. gr. laganna að miða ber fyrningarfrest brotanna við ákvæði 233. gr. b. sem geymir þyngri refsimörk, en þau eru allt að tveggja ára fangelsi. Voru því brot ákærða samkvæmt 1. og 3. tölulið I. kafla ákæru ekki fyrnd þegar hún var gefin út 14. janúar 2014.

Háttsemi sú, sem ákærða er gefin að sök í 7. tölulið III. kafla ákæru, og hann hefur játað, fólst í því að hann notfærði sér vitneskju um aðgangsorð að heimabanka brotaþola og ráðstafaði einhliða 119.000 krónum af reikningi hennar 7. febrúar 2013 inn á eigin reikning, án hennar heimildar. Þurfti hann engan atbeina viðskiptabanka brotaþola til þessarar ráðstöfunar. Varðar háttsemi hans við 244. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði greiddi samkvæmt gögnum málsins 109.000 krónur til baka inn á reikning brotaþola daginn eftir.

III

Ákærði er sakfelldur í málinu fyrir að hafa í þremur tilvikum gerst brotlegur við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, í einu tilviki við 2. mgr. 218. gr. og í öllum fjórum við 233. gr. b. í sömu lögum. Þá er hann sakfelldur fyrir brot á 244. gr. laganna. Eins og í héraðsdómi greinir var ákærði með tveimur dómum í júní 2012 dæmdur til að sæta samtals 90 daga fangelsi og ævilangri ökuréttarsviptingu. Við ákvörðun refsingar verður tekið tillit til 78. gr. almennra hegningarlaga að því leyti sem varðar brot samkvæmt 1. og 3. tölulið I. kafla ákæru og að hluta vegna brota á 233. gr. b. en að öðru leyti til 77. gr. laganna. Þá verður tekið tillit til 3. mgr. 70. gr. þeirra við ákvörðun refsingar. Verður ákærði dæmdur í fangelsi í 15 mánuði, en fresta skal fullnustu 12 mánaða af refsingunni enda haldi hann almennt skilorð á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Brotaþoli krefst 800.000 króna í miskabætur úr hendi ákærða. Í málinu liggja fyrir vottorð lækna um áverka þá sem hún hlaut af atlögum ákærða, sem hann er sakfelldur fyrir. Þá hafa verið lögð fyrir Hæstarétt vottorð heimilislæknis 20. febrúar 2015 um slæma andlega líðan brotaþola og umsögn sálfræðings við Sjúkrahúsið á Akureyri 16. mars 2015 um viðtöl við brotaþola og mat á afleiðingum brota ákærða sem um ræðir. Í niðurstöðukafla umsagnarinnar kemur fram að brotaþoli glími við alvarlegar andlegar afleiðingar brotanna og þurfi að gangast undir langvarandi meðferð hjá sálfræðingi. Með vísan til þessa er kröfu brotaþola um miskabætur í hóf stillt og verður hún tekin til greina að fullu. Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um vexti og dráttarvexti á kröfuna enda stofnaðist krafan í heild fyrst 7. febrúar 2013.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og verða fjárhæðir sem þar eru ákveðnar staðfestar.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo og ferðakostnað réttargæslumannsins, allt eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði en fresta skal fullnustu 12 mánaða af refsingunni og sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð samkvæmt 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði brotaþola, A, 800.000 krónur með vöxtum eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði með þeim fjárhæðum sem greinir í héraðsdómi.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 883.807 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 620.000 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur, og ferðakostnað hennar, 30.200 krónur.