169/2004

X var ákærður fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa stungið Y með hnífi vinstra megin í brjósthol með þeim afleiðingum að hún hlaut stungusár sem gekk inn í brjósthol, brot á rifbeini og loft lak undir húð. X, Y og Z höfðu setið að drykkju á aðfangadag í íbúð Y og voru öll undir áhrifum áfengis og lyfja. Um kvöldið hringdi Z í lögreglu og tilkynnti að Y hafi verið stungin með hníf og árásarmaðurinn væri farinn af vettvangi. Er lögregla kom á vettvang var X með blóð á nefi og blóðkám var einnig á framanverðum bol, sem hann klæddist. Z var blóðug á höndum og andliti. Mikil óreiða og óþrifnaður var í íbúðinni. Blóðug skæri fundust á stofugólfinu þar sem Y lá. Samkvæmt niðurstöðu DNA rannsóknar reyndist blóðið vera úr Y. Gat Y ekki borið af eigin raun hver stakk hana, en minnist þess þó að hafa verið að rífast við Z skömmu áður en atlagan átti sér stað. Framburður Z um málsatvik var mjög á reiki. Þannig bar hún fyrst að ókunnugur maður hafi verið að verki, en dró síðan þann framburð til baka og kvað X vera sökudólginn. Við meðferð málsins fyrir dómi kvað hún svo annan nafngreindan mann hafa verið í íbúðinni, en sagðist ekki vita hvenær hann fór. Á þennan mann hafði hún ekki minnst í skýrslum sínum við lögreglurannsókn. Hans var heldur ekki getið í framburði annarra. Samkvæmt niðurstöðu DNA rannsóknar fannst saman við blóð Y, sem var á umræddum skærum, minni háttar magn af DNA, sem komið var frá öðrum karlmanni en ákærða. Af læknisvottorðum og framburði lækna, sem höfðu afskipti af Y, varð ekki ráðið hvort Y var stungin með skærum eða hníf. X hvorki neitaði né játaði að hafa framið verknaðinn en bar við minnisleysi. Ekki var talið unnt að draga þann framburð í efa þegar litið var til ástands hans. Var ekki talin komin fram lögfull sönnun þess að X hafi framið verknaðinn, sem hann var ákærður fyrir. Var hann því sýknaður af kröfu ákæruvalds í málinu. Var miskabótakröfu Y því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 27. apríl 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða og þyngingar á refsingu. Jafnframt krefst ákæruvaldið þess að höfuðstóll miskabóta, sem ákærða var með héraðsdómi gert að greiða Y, verði hækkaður í 1.000.000 krónur.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara sýknu. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess að bótakröfu Y verði aðallega vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

I.

Ákærði krefst ómerkingar hins áfrýjaða dóms á þeirri forsendu að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum. Ákvæðið felur í sér heimild til að ákveða að þrír héraðsdómarar skuli skipa dóm í máli ef sýnt þykir, að niðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Ræðst nauðsyn þessa úrræðis af aðstæðum hverju sinni.

Í máli þessu er ákærða gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás á Y með því að hafa að kvöldi 24. desember 2002 á heimili hennar stungið hana með hníf vinstra megin í brjósthol með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Þegar lögregla kom á vettvang lá Y upp við sófa á gólfi íbúðarinnar og kom síðar í ljós við læknisrannsókn að hún hafði verið stungin með eggvopni. Á vettvangi voru auk brotaþola ákærði og Z. Voru þau öll ölvuð og í annarlegu ástandi. Bar Z þá við lögreglumenn að ókunnur maður hefði verið hér að verki og mun ákærði hafa tekið undir það. Þessa staðhæfingu dró hún til baka seinna um kvöldið. Síðar við rannsóknina var framburður hennar á þann veg að hún hafi lent í átökum við Y. Hún hafi kallað í ákærða sem hafi komið henni til aðstoðar. Ákærði hafi í framhaldi þess stungið Y. Hún hafi eftir stunguna séð hann með blóðugan hníf í hendinni og hann beðið hana að losa sig við hnífinn. Hún hafi því hent hnífnum fram af svölum íbúðarinnar. Í skýrslum sínum fyrir lögreglu kvaðst Y ekki vita hver stakk hana en telja að það hafi verið ákærði, þar sem hún efaðist um að Z hefði gert það. Ákærði, sem þá bjó á heimili Y, kvaðst hafa drukkið áfengi og tekið inn lyf umrætt sinn og ekkert muna eftir þegar Y var stungin. Hann minntist þess þó að hafa annað hvort haldið á hnífnum eða dregið hann úr sárinu. Z hafi síðan tekið hnífinn og farið með hann út á svalir. Við yfirheyrslurnar bar Y og Z saman um að ekki hafi verið öðrum til að dreifa í íbúðinni en þeim og ákærða er atburðurinn varð, enda hafi A, sem kom með Z fyrr um daginn á heimili Y, verið farinn. Er þetta í samræmi við vætti vitna, sem yfirheyrð voru hjá lögreglu. Í héraðsdómi eru rakin þau sönnunargögn, sem aflað var við lögreglurannsóknina, meðal annars læknisvottorð og niðurstaða DNA rannsóknar á tilteknum fatnaði ákærða og Z, blóðugum hníf, sem lögregla fann í garði við húsið samkvæmt ábendingu Z og blóðugum skærum, sem fundust á stofugólfi íbúðarinnar.

Ákærði er sakaður um líkamsárás, sem getur varðað hann fangelsi allt að 16 árum ef sök er sönnuð. Hann neitaði sakargiftum við þingfestingu málsins. Þegar jafnframt er litið til þess hvernig áðurgreindum framburði ákærða og vitna var háttað við rannsókn málsins var full ástæða til að skipa dóminn þremur héraðsdómurum, enda lá fyrir að niðurstaða málsins hlaut að verulegu leyti að ráðist af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Þrátt fyrir þessa annmarka þykir ekki rétt, eins og málið liggur fyrir, að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað.

II.

Fram kemur í gögnum málsins að Z hringdi í fjarskiptamiðstöð lögreglu og tilkynnti að Y hefði verið stungin með hníf og árásarmaðurinn væri farinn af vettvangi. Er lögregla kom á vettvang var ákærði með blóð á nefi og blóðkám var einnig á framanverðum bol, sem hann klæddist. Z var blóðug á höndum og andliti. Mikil óreiða og óþrifnaður var í íbúðinni. Blóðug skæri fundust skammt frá sófa á stofugólfinu þar sem Y lá. Samkvæmt niðurstöðu DNA rannsóknar reyndist blóðið vera úr Y. Má sjá af ljósmyndum tæknideildar lögreglu af skærunum að blóðið nær um þrjá cm upp á egg þeirra.

Z og ákærði tjáðu lögreglu á vettvangi að ónafngreindur maður hefði ráðist á Y og veitt henni áverkann. Gaf Z nokkuð nákvæma lýsingu á manninum. Sem fyrr segir viðurkenndi hún skömmu síðar að hafa átt upptökin af því að spinna upp þessa frásögn. Ákærði hafi svo tekið undir með henni. Z kvaðst hafa gert þetta til að verja ákærða, sem henni þætti vænt um. Vísaði hún í framhaldi af því lögreglu á áðurnefndan hníf, sem hún sagðist hafa hent út af svölunum út í garðinn að beiðni ákærða. Hnífurinn fannst í garðinum á stað, sem gat komið heim og saman við frásögn hennar. Blóð var á hnífnum, sem reyndist vera úr Y samkvæmt niðurstöðu DNA rannsóknarinnar. Er haft eftir Z í frumskýrslu lögreglu að þær Y hafi verið að þrasa og Y rifið í hár hennar. Z hafi því kallað á ákærða að hjálpa sér og hafi ákærði þá stungið Y, sem hafi sleppt takinu á hárinu og fallið í gólfið. Z hafi ekki séð ákærða gera þetta, en séð hann með hnífinn í hendinni. Í skýrslu sinni hjá lögreglu daginn eftir lýsti Z aðdraganda þess að þær Y lentu í handalögmálum á þann veg, að Y hafi verið afbrýðisöm út í sig, en Z og ákærði hafi áður átt í ástarsambandi. Y hafi ráðist á sig, rifið í hárið á sér og ekki sleppt takinu þrátt fyrir að Z öskraði og því hafi hún kallað á ákærða sér til hjálpar. Hann hafi komið og staðið við hlið þeirra. Y hafi þá sleppt takinu og fallið milli sófa og borðs. Ákærði hafi þá verið með hnífinn blóðugan í hendi. Hún hafi hent hnífnum að beiðni hans fram af svölunum og í framhaldi þess gætt að Y. Nokkuð hafi blætt úr sárinu og hún þurrkað það með peysu sinni. Hún kvaðst ekki vita ástæðu þess að ákærði stakk Y. Í skýrslu 13. janúar 2003 bar Z í meginatriðum á sama veg. Sagði hún að þær Y hafi ekki verið „miklar vinkonur“ þar sem Z og ákærði hafi verið í „einhverju sambandi sl. sumar”. Þær hafi setið í sófa í stofunni og meðal annars talað um samband þeirra og ákærða. Hafi Y sagt að hún væri hrifin af öðrum manni og hafi hún sagt ákærða frá þessu þennan sama dag. Ákærði hafi verið sár og grátið út af þessu. Y hafi svo skyndilega rifið í hár hennar. Z hafi kallað á ákærða, sem hafi verið í eldhúsinu eða á salerninu, en hún hafi ekki heyrt þegar hann kom. Hún hafi strax áttað sig á því er Y hneig niður og hún sá blóð á vinstri síðu hennar að ákærði hafði stungið Y, þótt hún hafi ekki séð það. Aðspurð kvaðst hún ekki muna eftir að hafa séð áðurnefnd skæri. Verið gæti þó að hún hefði notað þau til að klippa bolinn utan af Y, en minntist þess þó ekki. Í skýrslu sinni fyrir dómi bar Z að ákærði hafi komið og stungið Y þegar þær áttu í átökum í sófanum. Ákærði hafi verið í stofunni en farið fram í eldhús og náð í hnífinn. Hún hafi séð hann stinga Y. Hún minntist þess ekki að hafa kallað á hann sér til aðstoðar. Sagðist hún hafa hent hnífnum fram af svölunum, en neitaði því að ákærði hefði beðið hana um það. Hún minntist þess ekki að hafa sagt á vettvangi að einhver ókunnugur maður hefði ráðist á Y, en bar hins vegar nú að einhver „[...]“ hafi einnig verið þarna. Nánar aðspurð sagði hún að hann hafi verið í íbúðinni þegar hún kom þangað ásamt A, en kvaðst ekki muna hvort hann var farinn þegar ráðist var á Y með hnífnum. Þessi maður hafi hins vegar engan þátt átt í því.

Eins og í héraðsdómi greinir kemur fram í frumskýrslu að Y hafi sagt við lögreglumenn á vettvangi að ákærði hafi veitt henni áverkann. Við yfirheyrslu hjá lögreglu og fyrir dómi kvaðst hún ekki vita hver hafi verið hér að verki þar sem minni sitt væri gloppótt vegna áfengisdrykkju, en þau hafi öll setið að sumbli. Sagði hún í skýrslu sinni hjá lögreglu tveimur dögum eftir atburðinn að Z og A hafi komið í heimsókn til þeirra X um tvöleytið þennan dag. Aðrir hafi ekki komið í íbúðina. A hafi farið um fjögurleytið. Þær Z hafi farið að rífast í kjölfar þess að Z fór að ræða um þann tíma sem hún og ákærði voru saman. Ákærði hafi blandað sér í rifrildið, en jafnframt hafi sér fundist hann gera lítið úr sér. Hún hafi sagt eitthvað um Z sem reitti hann til reiði. Næst myndi hún eftir sér þar sem hún lá á gólfinu. Hún hafi ekki gert sér grein fyrir hver hefði stungið hana og aldrei séð neitt vopn, en fyndist að hún hefði verið stungin með skærum. Efaðist hún um að Z hefði stungið sig og taldi að ákærði hefði gert það. Sagði hún í lok skýrslunnar að hún hefði ekki trúað því að ákærði gæti gert þetta. Framburður Y var á sama hátt í skýrslu hennar hjá lögreglu 21. janúar 2003. Aðspurð minntist hún þess hvorki að hafa sagt við lögreglu á vettvangi að ákærði hefði stungið hana né að hún hefði rifist eða verið í átökum við Z. Hún sagðist muna eftir að A hafi farið, næst myndi hún óljóst eftir sér í eldhúsinu þar sem hún var að huga að matseld, en svo ekki fyrr en hún lá særð á stofugólfinu og var að kalla á Z. Hún minntist þess að skærin hafi legið á borðinu fyrir framan sófann á aðfangadag. Framburður Y fyrir dómi var í meginatriðum á sama veg og við rannsóknina. Kvaðst hún ekkert muna eftir sér eftir að Z kallaði á X er þær voru í átökum í sófanum. Aðspurð um það hvort hún vissi hver hefði stungið sig sagði hún að Z hefði ekki gert það. Kvaðst hún álykta svo þar sem Z hafi sagst hafa hlúð að sér eftir atlöguna og getið þess að ákærði hafi beðið hana að henda hnífnum. Sjálf gæti hún ekki borið um hvort ákærði eða Z hafi stungið hana, en ljóst er af framburði hennar að hún taldi að öðrum væri ekki til að dreifa.

Ákærði hefur ekki kannast við að hafa framið þann verknað sem hann er sakaður um í málinu. Hann hefur borið við minnisleysi vegna mikillar ölvunar og lyfjaneyslu. Í frumskýrslu er haft eftir honum þegar hann hafði fallið frá frásögninni um að ókunnur maður hafi verið að verki, að Y hafi skyndilega hnigið niður fyrir framan sig í stofunni af ókunnum ástæðum. Framburður hans var að öðru leyti samhengislaus. Við rannsókn málsins hjá lögreglu og fyrir dómi kvaðst hann muna mjög óljóst eftir atburðum dagsins eftir að þau Z og A komu í heimsókn þar sem hann hafi farið í „blackout“. Þó sagðist hann minnast þess að hafa stumrað yfir Y og haldið utan um hana þar sem hún hafi þá legið á milli stofu og gangs. Honum fyndist sem hann hafi annaðhvort dregið umræddan eldhúshníf úr sárinu eða haldið á honum. Hann hafi séð blóð á hluta hnífsblaðsins. Þá hafi Z staðið skammt frá sér og horft á hnífinn eins og í leiðslu. Í framhaldi af því hafi hún tekið hnífinn úr höndum hans og farið með út á svalir. Hann hafi spurt hana hvað hún væri að gera og bent á að hnífurinn væri sönnunargagn, en hún skellt skollaeyrum við því og hent hnífnum fram af svölunum. Hann kvaðst telja sig ráma í að þau Z hafi reynt að leita að hnífnum í garðinum. Hann kvaðst heldur ekki minnast þess að hafa séð umrædd skæri. Ákærði kvaðst hafa séð stungusárið þegar sjúkralið kom og hafi föt Y þá verið mjög blóðug. Hann sagðist ekki vita hver væri ástæða atlögunnar og minntist þess ekki að hafa rifist við Y eða sakað hana um að daðra við aðra karlmenn, enda væri það ólíkt sér. Ákærði kvaðst að öðru leyti ekkert muna eftir aðdraganda árásarinnar, en sagði ótrúlegt að hann hefði verið hér að verki, þótt hann gæti ekkert um það fullyrt vegna ástands síns. Aðspurður um þá frásögn á vettvangi að ókunnugur maður hefði ráðist á Y sagði ákærði að hann hefði heyrt Z segja þetta og vel megi vera að hann hafi tekið undir það þar sem hann hefði ekki vitað betur.

III.

Fram er komið að ákærði, Y og Z sátu að drykkju síðdegis umræddan aðfangadag og voru öll undir áhrifum áfengis og lyfja. Kemur fram í niðurstöðu matsgerða, sem nánar er lýst í héraðsdómi, að ætla megi að Z hafi verið undir verulega slævandi áhrifum áfengis og lyfja og ákærði mjög slævður og hugsanlega ósjálfbjarga vegna neyslu áfengis og lyfja. Er þetta í samræmi við lýsingu í frumskýrslu lögreglu á ástandi þeirra á vettvangi, en þar kemur fram að ákærði hafi verið ölvaður, þvoglumæltur og drafandi og átt erfitt með að halda jafnvægi, en Z talsvert ölvuð og þvoglumælt.

Ljóst er af framburði ákærða, Z og Y að atvik málsins eru mjög óljós. Þannig hefur brotaþolinn Y ekki getað borið af eigin raun um hver stakk hana. Hún minnist þess þó að hafa verið að rífast við Z skömmu áður en atlagan átti sér stað. Kemur það heim og saman við framburð A, sem hefur borið hjá lögreglu og fyrir dómi að hann hafi fljótlega farið úr íbúðinni vegna rifrildis þeirra. Framburður Z um málsatvik er mjög á reiki eins og rakið hefur verið. Þannig bar hún fyrst að ókunnugur maður hefði verið hér að verki, en dró síðan þann framburð til baka og kvað ákærða vera sökudólginn. Við meðferð málsins fyrir dómi sagði hún svo mann sem kallaður er „[...]“ hafa verið í íbúðinni eftir að þau A komu þangað, en sagðist ekki vita hvenær hann fór. Á þennan mann hafði hún ekki minnst í skýrslum sínum við lögreglurannsókn. Hans er heldur ekki getið í framburði annarra. Samkvæmt niðurstöðu DNA rannsóknar fannst saman við blóð Y, sem var á umræddum skærum, minni háttar magn af DNA, sem komið var frá öðrum karlmanni en ákærða. Af læknisvottorðum og framburði lækna, sem höfðu afskipti af Y, verður ekki ráðið hvort hún var stungin með skærum eða hníf. Ákærði hefur hvorki neitað né játað að hafa framið verknaðinn en borið við minnisleysi. Sá framburður verður ekki dreginn í efa þegar litið er ástands hans sem fyrr er lýst. Þegar allt framangreint er virt er ljóst að ekki er fram komin lögfull sönnun þess að ákærði hafi framið þann verknað, sem hann er ákærður fyrir, sbr. 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991. Ber því að sýkna hann af kröfu ákæruvalds í málinu. Eftir þessum málsúrslitum verður miskabótakröfu Y vísað frá héraðsdómi, sbr. 1. málslið 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvalds.

Kröfu Y um miskabætur er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með þar talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 400.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns Y í héraði, B-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur.