514/2008

Samkvæmt 94. gr. laga nr. 90/2003 laga um tekjuskatt er öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi, sem óskað er, allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té.  Á grundvelli þessa ákvæðis úrskurðaði héraðsdómur að V væri skylt að veita R yfirlit yfir hreyfingar á greiðslukortum sem gefin voru út og skuldfærð erlendis, en notuð á Íslandi til úttektar í bönkum eða til greiðslu á vörum og þjónustu á tilteknu tímabili, enda hefði heildarúttekt hvers korts á tímabilinu numið að minnsta kosti 5.000.000 íslenskum krónum. V krafðist þess að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi og reisti kröfu sína meðal annars á því að honum væri óheimilt að afhenda umbeðnar upplýsingar vegna lögboðinnar þagnarskyldu sem á honum hvílir samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í dómi Hæstaréttar sagði að þar sem ákvæði 94. gr. laga nr. 90/2003 fæli í sér skyldu til að veita upplýsingar og telja yrði þau sérákvæði gagnvart ákvæðum 58. gr. laga nr. 161/2002 gengju nefnd ákvæði 94. gr. þeim framar. Vegna áskilnaðar lögmætisreglunnar um að íþyngjandi ákvarðanir stjórnvalda yrðu að byggjast á skýrri lagaheimild réðist skýring á valdheimildum R eingöngu af texta 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 en ekki af ákvæði reglugerðar nr. 373/2001 sem vísað var til af hálfu R. Féllst Hæstiréttur á með R að orðalagið „annarra aðila“ í ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 væri það rúmt að það tæki bæði til nafngreindra og ónafngreindra aðila sem upplýsingagjafi hefði átt samskipti við og hefðu upplýsingar um. Þá var talið að umbeðnar upplýsingar R væru fengnar í yfirlýstum, skýrum og málefnalegum tilgangi og uppfylltu því skilyrði 2. töluliðar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd svo sem nauðsynlegt var. Skilyrði 3. töluliðar sama ákvæðis var einnig talið uppfyllt. Á grundvelli framansagðs voru uppfyllt lagaskilyrði til að taka kröfu R til greina og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. september 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. september 2008. Í úrskurðinum var varnaraðila gert að veita sóknaraðila yfirlit yfir hreyfingar á greiðslukortum sem gefin voru út og skuldfærð erlendis, en notuð á Íslandi til úttektar í bönkum eða til greiðslu á vörum og þjónustu á tímabilinu frá 1. júlí 2006 til og með 30. júní 2007, enda hafi heildarúttekt hvers korts á tímabilinu numið að minnsta kosti 5.000.000 íslenskum krónum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili kröfu sína á 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Heimild hans til að bera kröfuna undir héraðsdóm er að finna í 4. mgr. 94. gr. laganna. Verður ákvæðið skýrt þannig að um meðferð málsins fyrir héraðsdómi fari eftir lögum nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. þeirra.

Varnaraðili reisir kröfu sína á því að honum sé óheimilt að afhenda umbeðnar upplýsingar vegna lögboðinnar þagnarskyldu sem á honum hvíli samkvæmt 1. mgr. 58. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Samkvæmt ákvæðinu hvíli þagnarskylda á varnaraðila um allt það sem hann fær vitneskju um við framkvæmd starfa sinna og varðar viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanna þess nema skylt sé að veita upplýsingar samkvæmt lögum. Þar sem ákvæði 94. gr. laga nr. 90/2003 fela í sér skyldu til að veita upplýsingar og telja verður þau einnig sérákvæði gagnvart ákvæðum 58. gr. laga nr. 161/2002 ganga nefnd ákvæði 94. gr. þeim framar.

Varnaraðili byggir einnig á því að krafa sóknaraðila verði ekki byggð á 94. gr. laga nr. 90/2003 þar sem beðið sé um upplýsingar um ótiltekinn fjölda aðila sem ekki séu nafngreindir. Í því sambandi vísar varnaraðili til forsendna héraðsdóms í hæstaréttarmáli nr. 345/2006, sem dæmt var 8. mars 2007, en þar er sagt að 94. gr. laga nr. 90/2003 muni hafa verið „skýrð svo, eða beitt í framkvæmd með þeim hætti, að upplýsinganna verði krafist frá aðilum eða um aðila sem sérstaklega eru tilgreindir hver og einn.“ Hafi Hæstiréttur staðfest dóminn með vísan til forsendna hans.

Ekki verður fallist á með varnaraðila að fyrrnefndur dómur Hæstaréttar hafi fordæmisgildi í máli þessu enda voru hin tilvitnuðu orð héraðsdóms ekki nauðsynlegur þáttur í röksemdarfærslu fyrir niðurstöðu hans, auk þess sem málið varðaði túlkun á upplýsingaskyldu samkvæmt 92. gr. laga nr. 90/2003.

Sóknaraðili telur sér heimilt að afmarka kröfu sína svo sem hann hefur gert og þurfi hann ekki að nafngreina þá sem upplýsinga er krafist um heldur sé honum heimilt að óska eftir tilviljunarúrtaki. Vísar hann til 3. gr. reglugerðar nr. 373/2001 um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna máli sínu til stuðnings, en þar kemur fram að við val á aðilum sem eftirlit beinist að skuli gæta samræmis og skuli valið gert á hlutlægan hátt eða látið ráðast af tilviljunarúrtaki.

Vegna áskilnaðar lögmætisreglunnar um að íþyngjandi ákvarðanir stjórnvalda verði að byggjast á skýrri lagaheimild hafa ákvæði reglugerðar nr. 373/2001 ekki þýðingu við skýringu á lögbundnum heimildum sóknaraðila til að krefjast aðgangs að gögnum í þágu starfa sinna, enda er ekki vikið að skyldu til að veita upplýsingar í lagaheimild reglugerðarinnar. Ræðst skýring á valdheimildum sóknaraðila af texta 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 en hann hljóðar svo: „Öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, er skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi, sem óskað er, allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila sem beiðninni er beint til eða þau skipti annarra aðila við hann er hann getur veitt upplýsingar um og varða skattlagningu þeirra aðila eða eftirlit með eða rannsókn á henni. Með skattyfirvöldum í þessari grein er átt við skattstjóra, skattrannsóknarstjóra ríkisins og ríkisskattstjóra.“

Fallist er á með sóknaraðila að orðalagið „annarra aðila“ í ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 sé það rúmt að það taki bæði til nafngreindra og ónafngreindra aðila sem upplýsingagjafi hefur átt samskipti við og hefur upplýsingar um.

Varnaraðili reisir kröfu sína einnig á því að tilgangur upplýsingaöflunarinnar sé óljós og ekki hafi verið sýnt fram á að sóknaraðila sé nauðsynlegt að fá allar þessar upplýsingar.

Lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga taka til sérhverrar rafrænnar vinnslu persónuupplýsinga, sbr. ákvæði 3. gr. laganna. Persónuupplýsingar í skilningi laga nr. 77/2000 eru upplýsingar sem beint eða óbeint má rekja til eins tiltekins einstaklings, látins eða lifandi, sbr. 1. tölulið 2. gr. laganna. Ákvæði laga nr. 77/2000 gilda því um upplýsingaöflun samkvæmt 94. gr. laga nr. 90/2003 þegar óskað er eftir aðgangi að rafrænt skráðum persónuupplýsingum. Við afmörkun á kröfu um upplýsingar samkvæmt síðast nefndu laganna ber sóknaraðila þannig að gæta ákvæða 7. gr. laga nr. 77/2000.

Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 77/2000 verða umbeðnar upplýsingar að vera fengnar í yfirlýstum, skýrum og málefnalegum tilgangi. Sóknaraðili kveðst hafa óskað eftir umbeðnum upplýsingum frá varnaraðila og öðrum greiðslukortafyrirtækjum hérlendis en grunur leiki á að aðilar sem séu skattskyldir hér á landi hafi komið eignum og tekjum undan skattlagningu með því að flytja fjármagn og fjármálaumsvif sín úr landi, þótt skattskylda þeirra hérlendis sé óbreytt. Upplýsinganna sé óskað til að viðhafa skatteftirlit sem sé hluti af lögbundnum starfsskyldum sóknaraðila, sbr. 102. gr. laga nr. 90/2003. Fallist er á með sóknaraðila að uppfyllt séu skilyrði 2. töluliðar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 77/2000.

Samkvæmt 3. töluliðar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 77/2000 verða umbeðnar upplýsingar að vera nægilegar, viðeigandi og ekki umfram það sem nauðsynlegt er miðað við tilgang vinnslunnar. Sóknaraðili kveðst hafa afmarkað kröfu sína svo með tilliti til fjárhæða að ekki væri hætta á að ferðamenn féllu inn í þennan hóp eða aðilar sem tímabundið störfuðu hér á landi. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til gagna málsins verður ekki séð að afmörkun á kröfu sóknaraðila brjóti í bága við fyrrnefnt ákvæði.

Samkvæmt framansögðu eru uppfyllt lagaskilyrði til að taka kröfu sóknaraðila til greina og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.