834/2017

M höfðaði mál á hendur K og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna samþykktar bæjarstjórnar K á aðalskipulagi fyrir árin 2012 til 2024. Hafði lóð M í aðalskipulagi 1988 til 2008 verið skilgreind sem útivistarsvæði, í aðalskipulagi 1992 til 2012 sem opið svæði en í aðalskipulagi 2000 til 2012 sem óbyggt svæði. Í aðalskipulagi 2012 til 2024 var lóðin á ný skilgreind sem opið svæði. Byggði M á því að sú flokkun rýrði verðgildi lóðarinnar og að frekar ætti að miða við að landið yrði selt sem byggingarlóðir fyrir íbúðarhúsnæði en að öðrum kosti sem byggingarlóðir fyrir atvinnu- og þjónustustarfsemi. Talið var að ekki yrði við annað miðað en að K hefði, allar götur frá aðalskipulaginu 1988 til 2008, ætlað lóð M og svæðin sem umlykja hana til útiveru. Hefði M ekki tekist sönnun þess að með aðalskipulaginu 2012 til 2024 hefði K breytt skipulagi sínu á þann veg að notkun á lóð M hefði breyst. Miðað við fyrra skipulag hefði hann ekki getað haft væntingar til þess að geta nýtt lóð sína á þann hátt sem dómkröfur hans miðuðu við. Yrði krafa hans því hvorki reist á 1. né 2. mgr. 51. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þá væri ekki annað í ljós leitt en að stjórnsýslumeðferð við undirbúning og samþykkt aðalskipulagsins hefði verið í samræmi við skipulagslög, þar með talið lögbundna aðkomu Skipulagsstofnunar. Hefði M ekki sýnt fram að undirbúningur og samþykkt skipulagsins hefði farið gegn stjórnsýslulögum eða á annan hátt verið ólögmæt. Var K því sýknaður af kröfum M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, H-kk-nf I. J-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf dómstjóri.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. desember 2017. Hann krefst þess að stefndi greiði sér aðallega 464.986.000 krónur, til vara 325.169.000 krónur en að því frágengnu 185.352.000 krónur, í öllum tilvikum með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2014 til 25. janúar 2017, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Dómendur fóru á vettvang 30. október 2018.

I

Fasteignin að Digranesvegi 81 í Kópavogi var eitt sinn hluti jarðarinnar Fífuhvamms í Seltjarnarneshreppi, síðar Kópavogi, og hefur gengið bæði undir nafninu Lækjarhvammur og Hrísar. Ágreiningur var um eignarhald á landinu og var úr honum skorið með dómi Hæstaréttar 18. júní 2009 í máli nr. 626/2008. Í þeim dómi var sögu landsins lýst. Samkvæmt því sem þar kom fram og gögnum þessa máls má rekja tilurð Hrísa eða Lækjarhvamms sem sérstakrar afmarkaðrar spildu úr landi Fífuhvamms til þess er Í-kk-nf B-kk-nf leigði, samkvæmt leigusamningi í mars 1929, hluta úr landi sínu til Ó-kk-ef Þ-kk-ef læknis. Í samningnum kom fram að hin leigða spilda væri ,,ca 5.000 fimm þúsund fermetrar“ að stærð, að hún væri austan megin Kópavogslækjar og að leigusvæðið væri takmarkað af girðingu á tvo vegu en á hina tvo af Kópavogslæk. Leigusamningurinn var til 25 ára með heimild til framlengingar til jafn langs tíma. Þá var ákvæði um brottflutning mannvirkja að leigutíma loknum. Leigutaka var heimilt að framselja rétt sinn samkvæmt samningnum og gerði hann það. Árið 1953 var rétthafi samkvæmt samningnum Þ-kk-nf B-kk-nf og tók hann það ár fé að láni og veðsetti skuldareiganda „húseign mína Hrísa úr Fífuhvammslandi, Kópavogshreppi, Kjósarsýslu með tilheyrandi leigulóðarréttindum.“ Vanskil urðu á greiðslu lánsins og þann 26. maí 1961 var eignin seld nauðungarsölu á uppboði. Kaupandi var I-kk-nf Í-kk-nf, sonur Í-kk-ef B-kk-ef og faðir áfrýjanda. Í endurriti úr uppboðsbók Kópavogs sagði: ,,Vafi er á hvort nokkur lóðarréttindi fylgja eigninni, þar sem því hefur verið haldið fram af umboðsmanni landeiganda, að lóðarsamningur sé niður fallinn, og tekur uppboðskaupandi á sig alla áhættu af þeim vafa.“ I-kk-nf var á þessum tíma einn erfingja að hinum beinu eignarréttindum. Í-kk-nf B-kk-nf lést 31. janúar 1930 og eiginkona hans 17. júlí 1961 og þá eignuðust I-kk-nf og systkini hans Fífuhvammslandið. Með afsali 11. nóvember 1969 seldi I-kk-nf Í-kk-nf umrædda landspildu til sonar síns M-kk-ef, áfrýjanda þessa máls. I-kk-nf var þá eigandi Fífuhvammsjarðarinnar ásamt nokkrum systkinum sínum. Spildan var í afsalinu nefnd Lækjarhvammur og bjó áfrýjandi þar á þessum tíma. Í afsalinu kom fram að afsalsgjafi afsalaði til áfrýjanda húseigninni að Lækjarhvammi með öllu sem henni fylgdi og fylgja bæri, þar með töldum lóðarréttindum.

Með afsali 22. ágúst 1980 seldu eigendur Fífuhvamms, I-kk-nf Í-kk-nf og þau þrjú systkina hans sem ekki höfðu þá þegar fengið arf sinn greiddan, þann hluta landsins sem þau áttu til stefnda. Hið selda var öll jörðin Fífuhvammur, eins og hún var skilgreind í landamerkjalýsingu 30. maí 1890, að undanskildum spildum og húseignum sem nánar voru tilgreindar í afsalinu, meðal annars Hrísar, eign M-kk-ef I-kk-ef. Fasteignin að Digranesvegi 81 er alls 6.603 fermetrar að stærð. Ekki er uppi ágreiningur um mörk eignarinnar. Svo sem áður greinir leiðir áfrýjandi eignarrétt sinn að fasteigninni frá föður sínum, I-kk-þgf Í-kk-þgf, sem aftur leiðir hann frá föður sínum, Í-kk-þgf B-kk-þgf, áður bónda í Fífuhvammi.

Með bréfi þáverandi lögmanns áfrýjanda 16. júlí 2007 til stefnda var þess farið á leit að viðræður yrðu teknar upp um kaup stefnda á lóð áfrýjanda í framhaldi af viðræðum milli aðila í apríl sama ár. Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi hafi talið ýmislegt óljóst varðandi ætluð lóðarréttindi Hrísa. Þeim ágreiningi lauk á þann veg, eins og áður greinir, að með framangreindum dómi Hæstaréttar 18. júní 2009 var því slegið föstu að landspilda sú sem mál þetta varðar væri eign áfrýjanda. Með aðalskipulagi Kópavogs fyrir árin 2012 til 2024, sem samþykkt var í bæjarstjórn stefnda 26. nóvember 2013 og birt í stjórnartíðindum 26. febrúar 2014, var landspilda áfrýjanda flokkuð sem opið svæði. Áfrýjandi byggir á því að sú flokkun rýri verðgildi eignarinnar. Telur hann að fremur eigi að miða við að landið verði selt sem byggingarlóðir fyrir íbúðarhúsnæði en að öðrum kosti sem byggingarlóðir undir atvinnu- og þjónustustarfsemi. Hefur áfrýjandi höfðað mál þetta til heimtu skaðabóta fyrir tjón sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þessarar landflokkunar.

II

Í málinu liggja fyrir gögn um aðalskipulag stefnda sem varða hina umþrættu landspildu. Fyrsta aðalskipulagið sem lagt hefur verið fram í málinu var unnið í gildistíð skipulagslaga nr. 19/1964 og skipulagsreglugerðar nr. 318/1985. Skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 leystu lög nr. 19/1964 af hólmi. Í skipulagsreglugerð nr. 400/1998 var í 4. kafla mælt fyrir um nánar tilgreinda flokka landnotkunar. Eftir gildistöku núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010 var sett ný skipulagsreglugerð nr. 90/2013, þar sem í 6. kafla er mælt fyrir um flokka landnotkunar. Verður nú gerð grein fyrir á hvern hátt lóð áfrýjanda hefur á liðnum árum verið skipað í flokka landnotkunar í aðalskipulagi stefnda.

Í aðalskipulagi fyrir árin 1988 til 2008, sem samþykkt var í bæjarstjórn stefnda 27. febrúar 1990 og birt 21. maí það ár, sagði um notkun á lóð áfrýjanda að um væri að ræða útivistarsvæði. Var svæðið grænt að lit á uppdrætti sem fylgdi aðalskipulaginu en íbúðarsvæði ljósgrá og iðnaðarsvæði dökkgrá. Alls voru flokkar landnotkunar í aðalskipulaginu 15. Lóð áfrýjanda var hluti stærra útivistarsvæðis, sem allt var grænt að lit og teygði sig til norðausturs meðfram Dalvegi í átt að Nýbýlavegi. Til norðurs afmarkaðist svæðið af Hjallahverfinu. Til vesturs skar Digranesvegur svæðið í sundur, en eftir það hélt það áfram í vestur beggja megin við Kópavogslækinn og allt að Hafnarfjarðarvegi. Íþróttasvæði Breiðabliks í Kópavogsdal var samkvæmt skipulaginu hluti af svæðinu, en merkt sem opið svæði til sérstakra nota. Var það dökkgrænt að lit. Aðalgöngustígar voru merktir inn á allt þetta svæði, þar með talin lóð áfrýjanda.

Aðalskipulag fyrir árin 1992 til 2012 var samþykkt í bæjarstjórn stefnda 2. mars 1994 og birt 13. maí það ár. Þar var ekki lengur stuðst við landnotkunarflokkinn útivistarsvæði en í staðinn kominn nýr flokkur sem skilgreindur var sem opið svæði. Féll lóð áfrýjanda í þann flokk, sem og öll þau nærliggjandi svæði er að framan var lýst sem útivistarsvæðum. Svæðið var áfram grænt að lit á uppdrætti sem fylgdi skipulaginu og íbúðarsvæði ljósgrá og iðnaðarsvæði dökkgrá. Landnotkunarflokkar voru samkvæmt skipulaginu orðnir alls 19. Til norðausturs, í námunda við lóð áfrýjanda, var í fyrsta sinn skipulagt nýtt svæði sem féll í flokk sem opið svæði ætlað til sérstakra nota. Var það dökkgrænt að lit, eins og átti við um þann flokk í aðalskipulagi stefnda fyrir árin 1988 til 2008.

Aðalskipulag fyrir árin 2000 til 2012 var samþykkt í bæjarstjórn stefnda 25. febrúar 2002 og birt 30. apríl það ár. Þar var fjöldi landnotkunarflokka aukinn og í fyrsta sinn gerður greinarmunur á opnum svæðum og óbyggðum. Um opin svæði sagði að stefndi vildi tryggja bæjarbúum fjölbreytta aðstöðu til útiveru, leikja og tómstundastarfs. Að því er óbyggð svæði varðaði sagði að markmið stefnda væri að nýta sem best fjölbreytta útivistarmöguleika sem bæjarlandið byði upp á. Tryggja þyrfti með góðum gatna- og stígakerfum milli byggðar og útmerkur að bæjarbúar gætu notið útiveru innan þess. Féll lóð áfrýjanda samkvæmt skipulaginu í þann flokk að vera óbyggt svæði, sem og öll þau nærliggjandi svæði er áður var lýst, að því undanskildu að íþróttasvæði Breiðabliks í Kópavogsdal hafði stækkað og var merkt sérstaklega sem slíkt. Óbyggð svæði voru á uppdrætti ljósgræn að lit en opin svæði ætluð til sérstakra nota dökkgræn sem fyrr. Norðaustan við lóð áfrýjanda var áfram skipulagt svæði sem opið svæði til sérstakra nota, auk þess sem í fyrsta sinn var skipulagt iðnaðarsvæði austan við eign áfrýjanda, þar sem Sorpa fékk síðar aðstöðu. Íbúðarsvæði voru fjólublá að lit á uppdrætti en iðnaðarsvæði áfram dökkgrá. Landnotkunarflokkar í aðalskipulaginu voru 24.

Aðalskipulag fyrir árin 2012 til 2024 var samþykkt í bæjarstjórn stefnda 26. nóvember 2013 og birt 26. febrúar 2014. Þar var áfram stuðst við flokkana óbyggð svæði og opin og lóð áfrýjanda þar skilgreind sem opið svæði. Í skilgreiningu á óbyggðum svæðum sagði að um væri að ræða svæði þar sem hvorki væri gert ráð fyrir búsetu né atvinnustarfsemi, svo sem hálendi, heiðum og afréttum, að mestu án mannvirkja annarra en þeirra sem þjóni útivist, afréttarnotum, öryggismálum og fjarskiptum. Um skilgreininguna var vísað til greinar 6.2.1 í skipulagsreglugerð nr. 90/2013. Skilgreining á opnum svæðum var einnig sögð í samræmi við fyrrnefnda grein reglugerðarinnar, en með þeim væri átt við svæði fyrir útivist, aðallega í tengslum við þéttbýli, með aðstöðu sem almennri útivist tilheyrir, svo sem stígum og áningarstöðum, auk þjónustu sem veitt væri á forsendum útivistar. Að því er Kópavogsdal varðar var því meðal annars lýst að um væri að ræða 28 hektara útivistarsvæði sem næði frá ós Kópavogslækjar og upp með honum austur að Lækjarhjalla. Fjölmargar tengingar væru frá Kópavogsdal í nærliggjandi íbúðarhverfi á Digraneshálsi, Smárahverfi og undir Dalveg og Reykjanesbraut í Lindir. Í Kópavogsdal væri að finna ,,Tjarnargarðinn“, þar sem einnig væru bæjarverndaðir trjálundir, skólagarðar, skátaheimili, nokkur leiksvæði, net vinsælla göngustíga og fjöldi áningarstaða. Landnotkunarflokkar voru samkvæmt skipulaginu alls 27. Opin svæði voru græn að lit, svæði fyrir íbúðarbyggð fjólublá og iðnaðarsvæði dökkgrá.

III

Í hinum áfrýjaða dómi er rakin matsgerð dómkvaddra manna 11. október 2016. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms aflaði áfrýjandi viðbótarmatsgerðar sem unnin var af þeim sömu og annast höfðu fyrra matið. Í niðurstöðu hennar 27. desember 2017 kom fram að í nær öllum tilvikum væri mjög takmarkandi fyrir sölu lóðar að færa hana úr því að vera óbyggt svæði í opið. Vísað var til þess að við endurskoðun aðalskipulags stefnda 2012 til 2024, þegar óbyggð svæði við þéttbýlishluta bæjarins hefðu verið fest í sessi sem opin svæði, hefði nokkrum svæðum sem áður voru merkt óbyggð í aðalskipulagi þó verið breytt í byggingarsvæði. Væri það í þeirri eðlilegu þróun sem ætti sér stað til þéttingar byggðar. Dæmi um slíkt væri Lundarsvæðið við Fossvogsdalinn, svæði við Kópavogstún og nærtækast og mjög sambærilegt viðmiðunardæmi væri nágrannalóðin Seldalur handan Kópavogslækjar. Öll svæði sem merkt hefðu verið opin svæði til sérstakra nota í samræmi við eldri skipulagsreglugerð nr. 400/1998 væru nú á gildandi aðalskipulagsuppdrætti merkt opin svæði í samræmi við gildandi skipulagsreglugerð nr. 90/2013.

Í viðbótarmatsgerðinni sagði ennfremur að í aðalskipulagi stefnda fyrir árin 2012 til 2024 væru óbyggð svæði eingöngu í upplandi Kópavogs en eldri óbyggð svæði í neðri byggðum verið færð undir opin svæði. Lóð áfrýjanda hefði verið breytt úr óbyggðu svæði í opið eins og það væri skilgreint í aðalskipulagi stefnda. Um væri að ræða einhvers konar samheiti fyrir óbyggð svæði, opin svæði og svæði fyrir útivist, það er öll svæði sem nýtt væru til útivistar eða á sambærilegan hátt. Töldu matsmenn að torsótt væri og sjaldgæft að breytt landnýting væri heimiluð á lóðum sem þegar væru skilgreindar sem opin svæði. Þau áhrif sem slík breyting kynni að hafa í för með sér væru að möguleikar til að viðhalda mannvirkjum og búsetu á lóðinni kynnu að virka þrengri og óljósari til viðbótar því að engir formlegir deiliskipulagsskilmálar væru til fyrir lóðina og húseignir á henni. Var það niðurstaða matsmanna að sú staðreynd að landi áfrýjanda hefði verið breytt úr óbyggðu svæði í opið virkaði hamlandi fyrir sölu lóðarinnar á frjálsum markaði. Ekkert markaðsverð væri til á lóðum á opnum svæðum, en þau væru flest í eigu opinberra aðila. Þau svæði sem almennt væru skilgreind sem óbyggð hefðu þann möguleika að fá breytta nýtingu í til dæmis íbúðar- eða atvinnulóðir og gæfi það þeim seljanleika. Þegar óbyggðu svæði hefði verið breytt í opið væru sölumöguleikar landsins á hinn bóginn nær úr sögunni nema til viðkomandi sveitarfélaga og væri engu haldbæru viðmiðunarverði til að dreifa varðandi slíkar sölur.

IV

Málsástæðum aðila og röksemdum að baki kröfum er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins er þar lýst mati dómkvaddra matsmanna sem áfrýjandi reisir dómkröfur sínar á. Svo sem þar er rakið byggir áfrýjandi á því að hann hafi orðið fyrir verulegu tjóni vegna samþykktar bæjarstjórnar stefnda 26. nóvember 2013 á aðalskipulagi Kópavogs fyrir árin 2012 til 2024. Hefur áfrýjandi höfðað málið til heimtu skaðabóta fyrir tjón sitt og byggir hann kröfur sínar aðallega á 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga, til vara á 2. mgr. sömu lagagreinar en að því frágengnu á almennum reglum skaðabóta- og eignaréttar.

Ákvæði 51. gr. skipulagslaga er ætlað að tryggja fasteignareiganda bótarétt vegna sérstakra skerðinga á eignarráðum, sem leiða til verulegs fjárhagslegs tjóns fyrir hann umfram fasteignareigendur í sambærilegri stöðu, án þess þó að eiginlegt eignarnám hafi farið fram. Er mælt fyrir um hlutlæga bótareglu í 1. mgr. 51. gr. laganna.

Samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar skulu sveitarfélög sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákveða. Í 1. gr. skipulagslaga er meðal annars lýst því markmiði þeirra að þróun byggðar og notkun á landinu öllu skuli vera í samræmi við skipulagsáætlanir. Er hlutverk sveitarfélaga, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna, að gera áætlanir sem leiða að lögum til breytinga á ýmsum skyldum og réttindum sveitarfélaga, jafnt sem íbúum þeirra. Í 1. tölulið 2. gr. laganna segir að aðalskipulag sé skipulagsáætlun fyrir tiltekið sveitarfélag þar sem fram kemur stefna sveitarstjórnar um landnotkun, byggðaþróun, byggðamynstur, samgöngu- og þjónustukerfi og umhverfismál í sveitarfélaginu.

Að framan er því lýst hvernig lóð áfrýjanda hefur verið skilgreind í aðalskipulagi stefnda. Í aðalskipulagi 1988 til 2008 var hún skilgreind sem útivistarsvæði. Í aðalskipulagi 1992 til 2012 var lóðin skilgreind sem opið svæði, en í aðalskipulagi 2000 til 2012 sem óbyggt svæði. Í aðalskipulagi 2012 til 2024 var hún á ný skilgreind sem opið svæði. Skilgreiningar þessar byggja á flokkum landnotkunar sem fram koma í skipulagsreglugerðum settum á grundvelli skipulagslaga. Þó svo land áfrýjanda og aðliggjandi svæði falli að einhverju leyti í mismunandi notkunarflokka milli aðalskipulaga eru þessi svæði þrátt fyrir það í öllum tilvikum græn að lit í aðalskipulagsuppdráttum. Lóð áfrýjanda er og hefur ávallt verið órjúfanlega tengd aðliggjandi svæði, sem teygir sig til vesturs, norðurs og austurs út frá landi hans. Verður ekki við annað miðað en að stefndi hafi, allar götur frá aðalskipulaginu 1988 til 2008, ætlað lóð áfrýjanda og svæðin sem umlykja hana til útiveru. Sem fyrr greinir byggir áfrýjandi á því að með aðalskipulaginu 2012 til 2024 hafi stefndi breytt skipulagi sínu á þann veg að notkun á lóð áfrýjanda hafi breyst. Samkvæmt framansögðu hefur áfrýjanda ekki tekist sönnun þess. Miðað við fyrra skipulag gat áfrýjandi ekki haft væntingar til þess að geta nýtt lóð sína á þann hátt sem dómkröfur hans miðast við. Verða kröfur áfrýjanda því ekki reistar á 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga.

Ákvæði 2. mgr. 51. gr. skipulagslaga er, líkt og 1. mgr. hennar, ætlað að tryggja fasteignareiganda bótarétt vegna sérstakra skerðinga á eignarráðum. Ákvæðið mælir fyrir um að ef með skipulagi hefur verið tekin ákvörðun um að tiltekið svæði skuli nýtt til almenningsþarfa, svo sem undir götu eða veg, og slíkt leiði til þess að fasteign verði ekki nýtt eins og eðlilegt er miðað við aðstæður, meðal annars hagnýtingu eigna í næsta nágrenni, eigi sá er geti sýnt fram á tjón af þeim sökum rétt á bótum frá viðkomandi sveitarfélagi. Svo sem áður greinir hefur áfrýjanda ekki tekist sönnun þess að umrætt aðalskipulag hafi á nokkurn hátt breytt áformum stefnda um not á lóð áfrýjanda. Verða kröfur hans því heldur ekki reistar á 2. mgr. 51. gr. skipulagslaga.

Loks reisir áfrýjandi dómkröfur sínar á því að stefndi hafi með samþykkt aðalskipulagsins 2012 til 2024 brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar um jafnræði og óhlutdrægni við meðferð opinbers valds. Þá hafi stefndi með samþykkt aðalskipulagsins skert verðmæti eignar áfrýjanda sem og hagnýtingarmöguleika umfram það sem áfrýjandi þurfi að þola á grundvelli nábýlis- og grenndarréttar. Eins og að framan er rakið samþykkti bæjarstjórn stefnda 26. nóvember 2013 nýtt aðalskipulag fyrir stefnda sem Skipulagsstofnun staðfesti 24. febrúar 2014. Var auglýsing um það sem fyrr segir birt í Stjórnartíðindum 26. sama mánaðar. Ekki er annað í ljós leitt en að stjórnsýslumeðferð við undirbúning og samþykkt aðalskipulagsins 2012 til 2024 hafi verið í samræmi við skipulagslög, þar með talið lögbundna aðkomu Skipulagsstofnunar. Hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að undirbúningur og samþykkt aðalskipulagsins hafi farið gegn stjórnsýslulögum eða á annan hátt verið ólögmæt.

Í málflutningi fyrir Hæstarétti var því lýst yfir af hálfu stefnda að hann gæti ekki tekið land í eigu annars til almenningsþarfa nema á grundvelli samnings við eiganda eða að undangengnu eignarnámi. Þá var því lýst yfir að stefndi hefði ráðist í tilteknar framkvæmdir á lóð áfrýjanda, án þess að fyrir hafi legið samþykki hans eða eignarnám en á þeim tíma hafi stefndi talið sig vera eiganda lóðarinnar. Fram er komið að stefndi lagði göngustíg með bundnu slitlagi sem fór í gegnum syðsta hluta lóðar áfrýjanda. Eins kom stefndi fyrir malarlögðu bílastæði sem að hluta til er á vesturhorni lóðar áfrýjanda og í framhaldi af því göngustíg með bundnu slitlagi niður að Kópavogslæk. Einnig tók stefndi suðausturhluta lóðarinnar undir athafnasvæði Sorpu. Stefndi hefur fjarlægt girðingu af því svæði, en eftir stendur malbikað athafnasvæði, mön og akbraut sem tengist endurvinnslustöðinni. Auk þess mátti sjá við vettvangsgöngu að Sorpa nýtir enn þennan hluta lóðarinnar.

Þær framkvæmdir sem hér er lýst ná í heild sinni yfir tiltölulega stórt svæði lóðar áfrýjanda og hefur stefndi samkvæmt framansögðu ráðist í þær án eignarnáms eða heimildar áfrýjanda. Haldbærar upplýsingar um hvenær ráðist var í þessar framkvæmdir liggja ekki fyrir í málinu, en það mun hafa verið áður en aðalskipulagið 2012 til 2024 var samþykkt og í kjölfarið birt. Hvað sem þessum heimildarlausu framkvæmdum stefnda líður reisir áfrýjandi dómkröfur sínar einvörðungu á því að breyting á aðalskipulagi stefnda 2012 til 2024 hafi leitt til fjártjóns hans og verður dómur því ekki lagður á þær á öðrum grundvelli.

Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.