57/2001

G vann við ræstingar og gangavörslu í skóla í eigu R. G varð fyrir slysi er hún gekk inn í eina af ræstingargeymslum skólans og steig með öðrum fæti í opna lúgu sem var í gólfi geymslunnar, með þeim afleiðingum að hún hrasaði og hlaut áverka á vinstra hné og bak. Hafði yfirmaður G gengið á undan inn í geymsluna og stigið til hliðar við lúguna án þess að aðvara G um að lúgan væri opin. Í máli sem G höfðaði á hendur R og íslenska ríkinu krafðist hún bóta fyrir líkamstjón sem hún hlaut af þessum sökum. Hæstiréttur taldi ósannað að umbúnaðar lúgunnar hefði verið óforsvaranlegur þannig að slysið mætti rekja til vanbúnaðar á skólahúsnæðinu. Aftur á móti hefði yfirmaður G, sem hefði séð að lúgan væri opin, hlotið að vita að G gengi fast á hæla hennar inn í geymsluna. Hefði yfirmanninum borið að vara G við þeirri hættu sem af því stafaði að lúgan var opin. Taldi Hæstiréttur að R bæri skaðabótaábyrgð á þessu gáleysi starfsmanns síns og að ekki yrði ráðið af gögnum málsins að aðstæður hefði verið með þeim hætti að G hefði mátt verjast því að stíga í opna lúguna. Íslenska ríkið var hins vegar sýknað af kröfu G þar sem störf hennar voru ekki talin tengjast stjórn eða daglegri umsjón skólastjóra samkvæmt 21. gr., 30. gr. og 34. gr. þágildandi grunnskólalaga nr. 49/1991sem voru í gildi er slysið varð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. febrúar 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 7. mars 2001. Hún krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda og gagnstefnda verði í sameiningu gert að greiða sér 1.887.855 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 14. september 1993 til 6. desember 1998, frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 11. febrúar 1999 að fjárhæð 236.970 krónur. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar héraðsdóms. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnstefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti.

I.

Gagnáfrýjandi vann við ræstingar og gangavörslu við Selásskóla, sem er í eigu aðaláfrýjanda, er hún varð fyrir slysi 14. september 1993. Steig hún með öðrum fæti í lúgu, sem er í gólfi í einni ræstingargeymslu skólans, með þeim afleiðingum að hún hrasaði. Við fallið lenti hún með vinstra hnéð á kanti gatsins og hlaut áverka á hnéð og bak.

Fyrir dómi skýrðu gagnáfrýjandi og A-kvk-nf K-kvk-nf H-kvk-nf, sem var ræstingarstjóri og umsjónarmaður skólans, svo frá að þær hafi farið inn í geymsluna til að kanna birgðir ræstingarvara, sem geymdar voru þar í hillum. Gekk A-kvk-nf á undan en gagnáfrýjandi á eftir henni. Ber gagnáfrýjandi að hún hafi ekki séð opið og því stigið niður um það.

Þegar rannsókn á slysinu hófst í febrúar 1997 tók lögregla ljósmyndir af geymslunni og mældi lúguna. Stærð geymslunnar var ekki mæld en ljóst er að hún er lítil og þröng. K-kvk-nf H. T-kvk-nf, þáverandi skólastjóri, kom á vettvang í kjölfar slyssins. Bar hún fyrir dómi að geymslan væri um 1½ m á breidd og um 2½ m á lengd. Sagði hún að lýsing hafi verið í geymslunni, sem væri gluggalaus. Gögn málsins bera með sér að einn til tveir metrar séu frá inngöngudyrum að lúgunni. Þegar komið er inn um dyrnar eru hillur til beggja handa. Ágreiningslaust er að lúgan og frágangur hennar var með sama hætti er slysið varð. Opið er 50 cm á breidd og 110 cm á lengd, en tæplega tveir metrar eru frá gólfi geymslunnar og niður í svokallaðan lagnakjallara, sem liggur þar undir. Farið er niður í kjallarann um lúguna á lausum stiga. Er lúgunni lokað með hlera, sem lyft er upp frá þeirri hlið sem snýr að dyrunum og hallað að vegg sem er gegnt þeim. Óumdeilt er í málinu að gagnáfrýjandi sá ekki lúguna og vissi ekki að hún var opin. Þá ber aðilum málsins einnig saman um að óupplýst sé hver hafi skilið lúguna eftir opna.

II.

Geymslan, sem slysið varð í, heyrir til fjórða og síðasta áfanga skólabyggingarinnar. Er óumdeilt að þeir verktakar, sem önnuðust byggingu áfangans, luku honum nokkrum vikum áður en slysið bar að höndum og var starfsemi þar hafin. Var frágangi lúgunnar í geymslunni því lokið á þeim tíma sem slysið varð. Ljósrit af ljósmyndum af vettvangi eru óskýrar og verður hvorki berlega séð af þeim né öðrum gögnum hvernig umbúnaði lúgunnar og umgjörð var háttað. Þannig verður til dæmis ekki greint hvort litur gólfs og veggja fellur að umgjörðinni. Ekkert er þannig fram komið í málinu, sem styður þá fullyrðingu gagnáfrýjanda að endanlegur umbúnaður lúgunnar hafi verið óforsvaranlegur af hálfu verktakanna eða aðaláfrýjanda sem húseiganda. Gegn þessari niðurstöðu standa hvorki ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum með síðari breytingum né reglugerða samkvæmt þeim lögum, sem gagnáfrýjandi vísar til í málatilbúnaði sínum. Samkvæmt þessu er ósannað að slys gagnáfrýjanda verði rakið til vanbúnaðar á skólahúsinu.

III.

Svo sem fyrr greinir voru gagnáfrýjandi og ræstingarstjórinn í þann mund að kanna vörubirgðir í geymslunni er slysið varð. Fyrir dómi lýsti gagnáfrýjandi aðdraganda þess nánar á þann veg að þær hafi farið saman inn í geymsluna og hafi A-kvk-nf farið á undan sér, en gagnáfrýjandi gengið fast á eftir henni. A-kvk-nf hafi stigið óhikað yfir gatið á gólfinu, en hún stigið beint ofan í gatið og náð að grípa í A-kvk-þf, sem hafi náð að stöðva hana og hjálpa henni „upp“. Aðspurð um það hvort A-kvk-nf hafi stigið yfir lúguna sagði gagnáfrýjandi: „Ja gatið er um leið og maður kemur inn og hún fer skáhallt yfir en ég sem sagt sá ekki og steig ofan í.“ Hún kvaðst ekki hafa séð að lúgan var opin. Gagnáfrýjandi ræsti í öðrum hluta skólabyggingarinnar og minntist þess ekki að hafa komið áður inn í geymsluna. A-kvk-nf bar á sama veg og gagnáfrýjandi um komu þeirra í geymsluna. Sagðist hún hafa séð að lúgan var opin þegar hún kom inn í geymsluna „og ég var ekki að loka neitt, fór bara, sneiddi framhjá.“ Kvað hún gagnáfrýjanda, sem ekki hafi séð að lúgan var opin, hafa komið „eiginlega á eftir mér um leið“. Hún hafi talið að verktakarnir, sem önnuðust byggingu þessa áfanga, hefðu verið þarna niðri og því hafi hún ekki lokað lúgunni.

Fyrrnefndur ræstingarstjóri var yfirmaður ræstingarfólks skólans og starfsmaður aðaláfrýjanda eins og gagnáfrýjandi. Hún gekk á undan gagnáfrýjanda inn í þrönga geymslu. Sá hún að lúgan var opin og hlaut að vita að gagnáfrýjandi gekk fast á hæla hennar. Bar henni við þessar aðstæður að vara gagnáfrýjandi við þeirri hættu sem af því stafaði að lúgan var opin. Á þessu gáleysi starfsmanns síns ber aðaláfrýjandi skaðabótaábyrgð, enda var hún við störf er lúta að verkefnum hennar sem starfsmanns aðaláfrýjanda þegar slysið varð.

Skólastjóri var á þessum tíma forstöðumaður grunnskóla, stjórnaði og bar ábyrgð á starfi hans undir yfirstjórn menntamálaráðuneytis, sbr. 21. gr. þágildandi laga um grunnskóla nr. 49/1991. Í 30. gr. laganna kom fram að dagleg umsjón og umráð skólamannvirkja í eigu sveitarfélaga skyldi vera í höndum skólanefnda í umboði sveitarstjórnar og skólastjóra í umboði menntamálaráðuneytis. Samkvæmt 34. gr. laganna réði sveitarstjórn eða skólanefnd í umboði hennar þá starfsmenn skólans er teldust starfsmenn sveitarfélaga í samráði við skólastjóra og lutu starfsmenn þessir stjórn skólastjóra við dagleg störf í skólanum. Þau störf, sem gagnáfrýjandi og yfirmaður hennar voru að sinna umrætt sinn, vörðuðu ekki atriði er lutu að ofangreindri stjórn skólastjóra í umboði menntamálaráðuneytis. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu gagnstefnda af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnað þeirra á milli, en rétt er að málskostnaður milli þeirra falli niður fyrir Hæstarétti.

Aðaláfrýjandi telur að slysið verði rakið til gáleysis gagnáfrýjanda, sem ekki hafi sýnt þá aðgát sem af henni mátti krefjast við þessar aðstæður. Eins og lýst er að framan og aðilar málsins eru sammála um byrgði A-kvk-nf gagnáfrýjanda sýn á lúguna í þann mund er gagnáfrýjandi steig í hana og féll á hnéð. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að aðstæður hafi verið með þeim hætti að gagnáfrýjandi hafi mátt verjast því að ganga í opið á gólfinu. Verður hún því ekki látin bera hluta tjóns síns sjálf.

IV.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er ekki ágreiningur um örorkumat það sem gagnáfrýjandi byggir kröfu sína á. Aðaláfrýjandi hefur ekki mótmælt kröfu gagnáfrýjanda að öðru leyti en því að hann telur að hún eigi ekki rétt á bótum vegna tímabundins atvinnutjóns. Í niðurstöðu örorkumatsins kemur fram að tímabundið atvinnutjón gagnáfrýjanda hafi verið 100% í einn mánuð. Er þar frá því greint að gagnáfrýjandi hafi leitað til heilsugæslunnar í Grafarvogi og síðan verið frá vinnu í nokkra daga. Henni hafi svo verið vísað til nafngreinds bæklunarskurðlæknis og hún komið til hans á stofu 26. október 1993. Í vottorði þess læknis frá 23. október 1997 kemur fram að gagnáfrýjandi hafi fyrst leitað til hans ofangreindan dag og þrívegis eftir það, en þar er þess ekki getið hvort hún var frá vinnu vegna slyssins. Hún mun hafa leitað til heimilislæknis síns í kjölfar þess, en um það nýtur engra gagna í málinu. Í örorkumatinu var eftirfarandi haft eftir gagnáfrýjanda um tímabundið atvinnutjón hennar: „Hún missti úr vinnu nokkra daga en hóf síðan starf að nýju þótt hún hefði talsverð óþægindi. Hún var þá gengin með barn sjö mánuði og hætti hún síðan starfi einum mánuði áður en til stóð vegna afleiðinga slyssins. Hún hafði hugsað sér að vinna til nóvemberloka. Hún eignaðist barnið síðan 2. desember 1993. Þannig missti E-kvk-nf einn mánuð úr vinnu vegna slyssins.” Virðist örorkumatið að þessu leyti ekki byggt á öðrum gögnum en viðtölum við gagnáfrýjanda. Hún bar fyrir dómi að hún hafi verið frá vinnu í nokkra daga eftir slysið. Kvaðst hún hafa hætt störfum mánuði fyrir áætlað upphaf barnsburðarleyfis vegna afleiðinga slyssins. Um þessa staðhæfingu nýtur hvorki framburðar yfirmanna hennar né annarra gagna. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kom fram að gagnáfrýjandi byggir kröfu sína um tímabundið atvinnutjón á því að hún hafi misst laun í þennan mánuð. Eins og að framan greinir skortir gögn um þessa fullyrðingu gagnáfrýjanda. Hefur hún því ekki sýnt fram á að hún eigi rétt til bóta vegna tímabundins atvinnutjóns fyrir þetta tímabil og verður kröfu hennar um þær því hafnað.

Að öðru leyti en að framan greinir verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um þá fjárhæð, sem aðaláfrýjanda ber að greiða gagnáfrýjanda, svo og um vexti.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um sýknu gagnstefnda, íslenska ríkisins, af kröfu gagnáfrýjanda, E-kvk-ef H-kvk-ef. Málskostnaður milli þeirra í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Aðaláfrýjandi, Reykjavíkurborg, greiði gagnáfrýjanda 1.760.679 krónur með 2% ársvöxtum frá 21. október 1995 til 6. desember 1998, frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 11. febrúar 1999 að fjárhæð 236.970 krónur.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 650.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.