398/2012

X var ákærður fyrir að hafa áreitt A, sem þá var 11 ára, kynferðislega með því að leggjast við hlið hennar, snerta beran fótlegg hennar með tá á fæti sínum og síðan strjúka henni með hendi, utan klæða, á síðu, maga, nára og fara með höndina að minnsta kosti þrisvar inn á klof hennar. Var hann sakfelldur í héraði og dæmdur til að sæta fangelsi í 7 mánuði. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að fjölskipaður héraðsdómur hefði metið framburð A trúverðugan og yrði ekki haggað við því mati. Hins vegar hefði framburður A ekki þá stoð í öðrum gögnum málsins að nægði, gegn neitun X, til þess að ákæruvaldið hefði axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvíldi samkvæmt 108. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var X því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. maí 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða verði staðfest, en refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að héraðsdómur verði ómerktur, en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2010 til 2. mars 2011, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I

Með bréfi [...] og [...]skrifstofu C 28. október 2010 til lögreglunnar á C var óskað opinberrar rannsóknar á ætluðu kynferðislegu ofbeldi gegn A, fæddri [...]. Í bréfinu kom fram að barnaverndarnefnd á [...] hafi 30. september sama ár borist tilkynning samkvæmt 16. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 um áðurnefnt kynferðisofbeldi. Hafi tilkynnandi sagst eiga dóttur á sama aldri, sem hafi skýrt tilkynnandanum frá því að brotaþoli hafi trúað sér fyrir því að hún hafi verið að gæta barns um nótt sumarið á undan hjá vinafólki foreldra sinna er „maðurinn hafi komið óvænt heim og káfað á henni innan klæða.“ Við könnun málsins af hálfu barnaverndarnefndar hafi verið rætt við foreldra brotaþola og tilkynningin komið þeim algjörlega á óvart. Hafi þau í upphafi viðtals sagt að þau sæju engin merki hjá brotaþola um að hún hafi „orðið fyrir einhverju.“ Við nánari umhugsun sögðust þau þó merkja breytingar á henni, sem þau hafi tengt unglingsárunum. Í viðtalinu hafi verið ákveðið að móðir brotaþola ræddi við hana, en ítrekað hafi verið við móðurina að spyrja brotaþola ekki í þaula um atburðarás heldur einungis hvort eitthvað hafi átt sér stað. Stuttu síðar hafi móðirin hringt á [...]- og [...]skrifstofu og greint frá því að hún hafi spurt brotaþola um hvort einhver hafi áreitt hana. Hafi brotaþoli játað því og sagt það hafa gerst um áramótin þar á undan og hafi ákærði verið þar að verki. Í framhaldinu voru teknar lögregluskýrslur af ákærða og vitnum í nóvember og desember 2010. Skýrsla var tekin af brotaþola fyrir dómi 10. nóvember sama ár. Í framhaldinu var frekari gagna aflað og málið sent ríkissaksóknara sem gaf út ákæru 1. desember 2011. Aðalmeðferð hófst 6. mars 2012 og lauk 29. sama mánaðar. Dómur var kveðinn upp 4. maí 2012.

II

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Enn fremur metur dómari, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. sömu greinar.

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi eru ákærði og brotaþoli ein til frásagnar um það sem gerðist í herbergi ákærða að morgni 1. janúar 2010. Ber þeim um margt saman um atburðarás þar að öðru leyti en því er lýtur að broti því sem ákærða er gefið að sök í máli þessu. Fjölskipaður héraðsdómur mat framburð brotaþola trúverðugan og verður ekki haggað við því mati, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Kemur þá til skoðunar hvort önnur gögn málsins styðji framburð brotaþola, sbr. 2. mgr. 109. laganna.

Samkvæmt vætti sundkennara brotaþola og umsjónarkennara hennar merktu þau að líðan hennar hefði greinilega versnað á árinu 2010. Í framburði brotaþola kom fram að hún hafi skýrt tveimur vinkonum sínum frá umræddum atburði skömmu eftir að hann átti sér stað, en þær voru hvorki yfirheyrðar hjá lögreglu né fyrir dómi.

Brotaþoli gekkst undir sálfræðipróf hjá Barnahúsi í þágu rannsóknar málsins. Í vottorði sálfræðings 3. júní 2011 eru raktar niðurstöður sjálfsmatskvarða. Með sjálfsmatskvörðum er samkvæmt vottorðinu átt við þar til gerða spurningalista þar sem svör og afstaða svarenda við einstökum spurningum eru notuð til að meta líðan yfir ákveðið tímabil. Samkvæmt niðurstöðum slíks kvarða til að kanna sjálfsmat, depurð, kvíða, reiði og truflandi hegðun (Becks listi) mældist brotaþoli með ágætis sjálfsmat, en var langt undir meðaltali á öllum öðrum þáttum. Þá var brotaþoli undir meðaltali á flestum þáttum sem ætlað er að mæla kvíðaeinkenni hjá börnum og unglingum (MASC listi). Jafnframt var farið yfir svonefndan viðbragðalista með brotaþola, en það er listi þar sem tilgreint er 21 atriði eða viðbrögð sem algengt er að þolendur kynferðisbrota á unglingsaldri upplifi. Sem dæmi eru þar nefnd viðbrögð/upplifanir eins og „finn fyrir verkjum í maga, höfði eða annars staðar, finnst þetta vera þeim að kenna, eiga erfitt með svefn, dreymir illa eða fær martraðir, finnst aðrir sjá á þeim hvað kom fyrir þau, upplifa miklar skapsveiflur, skammast sín.“ Kannaðist brotaþoli ekki við neitt af þeim atriðum sem nefnd eru á listanum.

Að virtu því, sem rakið hefur verið, hefur framburður brotaþola ekki þá stoð í öðrum gögnum málsins að nægi, gegn neitun ákærða, til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir samkvæmt 108. gr., sbr. 1. mgr. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Af því leiðir að skaðabótakröfu á hendur honum verður vísað frá héraðsdómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. sömu laga.

Eftir úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður í héraði, eins og hann var þar ákveðinn, felldur á ríkissjóð. Sama gildir um sakarkostnað fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru til hvors um sig með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um fjárhæð málsvarnarlauna og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola skulu vera óröskuð.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, O-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, G-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur.