638/2013

S hf. krafðist þess að viðurkennt yrði að þrír fjármögnunarleigusamningar sem hann hafði gert við L hf. væru að efni til lánssamningar og að ákvæði þeirra um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla væru ólögmæt og óskuldbindandi fyrir sig. Í niðurstöðu Hæstaréttar var að efni til fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hafna fimm af sex málsástæðum S hf. Að því er varðaði þá málsástæðu S hf. að um hefði verið samið í upphafi viðskipta að félagið eignaðist vélar og tæki gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma vísaði Hæstiréttur til þess að kynningarefni L hf. um fjármögnunarleigusamninga yrði ekki skýrt svo að það hefði veitt viðskiptamanni fyrirvaralausan kauprétt að leigutíma loknum, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Þá réði það ekki úrslitum þótt óumdeilt væri að S hf. hefði alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamninga um á tilteknu tímabili. Þótti S hf. ekki hafa sannað að samið hefði verið um í upphafi viðskipta að hann yrði að loknum grunnleigutíma samninganna þriggja og gegn greiðslu lokagjalds eigandi þeirra véla og tækja sem samningarnir tóku til. Var því niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. staðfest.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. september 2013. Hann krefst þess að viðurkennt verði að fjármögnunarleigusamningar aðila nr. 135776 frá 11. ágúst 2006, nr. 140007 frá 20. mars 2007 og nr. 145687 frá 1. febrúar 2008, séu að efni til lánssamningar og að ákvæði þeirra um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla séu ólögmæt og óskuldbindandi fyrir áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samningar þeir, sem áfrýjandi krefst viðurkenningar á að séu lánssamningar en ekki leigusamningar, bera allir heitið ,,fjármögnunarleigusamningur“. Sá fyrsti, sem gerður var 11. ágúst 2006 og tók til Cat 365C beltagröfu, mælti fyrir um að grunnleigutími væri 36 mánuðir, næsti frá 20. mars 2007 tók til ,,Cat 323D m/hraðtengi og skóflu“ með 45 mánaða grunnleigutíma og hinn þriðji frá 1. febrúar 2008 var um Cat D9T jarðýtu og hafði 59 mánaða grunnleigutíma. Áfrýjandi reisir mál sitt á því að þar sem um hafi verið að ræða lánssamninga séu ákvæði þeirra um tengingu greiðslu við gengi tilgreindra erlendra gjaldmiðla ,,ólögmæt og óskuldbindandi.“

Efni hvers af samningunum þremur skiptist í tvo hluta. Hinn fyrri hafði að geyma sérstaka skilmála sem lutu að þeirri vél eða tæki sem var andlag samningsins meðal annars leigugrunni, grunnleigutíma og tilhögun leigugreiðslna en í hinum síðari voru almennir skilmálar. Samningarnir voru að uppbyggingu og efni samhljóða með frávikum sem vörðuðu þá vél eða tæki sem hver samningur tók til svo sem um leigugreiðslur og leigutíma. Efni samninganna er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur jafnframt fram var það hið sama og þess samnings sem var grundvöllur ágreinings sem skorið var úr í dómi Hæstaréttar 24. maí 2012 í máli nr. 652/2011.

Áfrýjandi teflir einkum fram sex málsástæðum til stuðnings kröfu sinni og eru þær tíundaðar í héraðsdómi. Þar er fimm þeirra hafnað og er að efni til fallist á niðurstöðu dómsins um það.

Áfrýjandi telur að mál þetta sé ekki sambærilegt því sem áðurnefndur dómur Hæstaréttar tekur til að því leyti að í öllum þeim þremur tilvikum, sem hér um ræðir, hafi verið um það samið í upphafi viðskipta að áfrýjandi ,,eignaðist vélar og tæki gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma.“ Því til stuðnings bendir hann á að í öllum tilvikunum hafi hann keypt vélarnar eða tækin við lok grunnleigutíma gegn greiðslu lokagjalds. Sú hafi líka alltaf verið raunin í þeim 77 fjármögnunarleigusamningum sem áfrýjandi hafi gert við stefnda og lokið hafi verið á árunum 2004 til 2012. Þá bendir áfrýjandi á að í yfirlitum stefnda um áramótastöðu fjármögnunarleigusamninga hafi svonefnt lokagjald verið tilgreint en það sé sú fjárhæð sem áfrýjanda hafi borið að greiða fyrir vél eða tæki að loknum grunnleigutíma. Þetta sýni að um hafi verið samið að hann eignaðist tækin gegn greiðslu þessarar fjárhæðar við samningslok. Hann bendir einnig á að árum saman hafi stefndi kynnt fjármögnunarleigusamninga svo að viðsemjandi félagsins ætti kost á að kaupa vél eða tæki að grunnleigutíma loknum. Þannig hafi til dæmis kynning á fjármögnunarleigu á heimasíðu stefnda 15. nóvember 2006 um þetta atriði hljóðað svo: ,,Í lok grunnleigutíma tekur við ótímabundin framhaldsleiga, en jafnframt átt þú kost á að kaupa tækið af Lýsingu á umsömdu verði, sem er yfirleitt 3% af upphaflegum leigugrunni.“ Þá leiði af túlkunarreglum samningaréttar að skýra verði samningana, sem stefndi samdi einhliða, áfrýjanda í vil ef vafi leikur á um efni þeirra. Áfrýjandi kveður aðra viðskiptamenn stefnda hafa með sama hætti átt rétt á því að kaupa vél eða tæki við lok grunnleigutíma. Hefur hann lagt fram undirritaðar yfirlýsingar nokkurra þeirra þess efnis. Loks vísar áfrýjandi til framburðar vitnanna S-kk-ef H-kk-ef, Ó-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef og G-kvk-ef Ó-kvk-ef fyrir héraðsdómi en þau hafi öll um lengri tíma gegnt stjórnunarstörfum hjá stefnda. Rakið er úr framburði þeirra í héraðsdómi.

Í samningunum þremur var svofellt ákvæði í 12. grein: ,,Leigutími er tilgreindur í 4. og 6. gr. Leigutaki getur ekki sagt leigusamningi þessum upp á grunnleigutíma. Að loknum grunnleigutíma framlengist hann ótímabundið skv. 6. gr. Leigutaki getur sagt hinum framlengda leigusamningi upp skriflega með 1 mánaðar fyrirvara, enda skili hann þá tafarlaust hinu leigða.“ Í 34. gr. samninganna var kveðið á um það að breytingar á þeim mætti einungis gera með skriflegum viðauka, undirrituðum af samningsaðilum. Óumdeilt er að þeim þremur samningum, sem málið varðar, var ekki breytt að því leyti sem hér skiptir máli, með þeim hætti sem þarna var mælt fyrir um. Kynningarefni stefnda um fjármögnunarleigusamninga verður ekki skýrt svo að það hafi veitt viðskiptamanni fyrirvaralausan rétt til að kaupa leigumun að grunnleigutíma loknum án þess að til þyrfti að koma sérstakt samþykki stefnda. Því síður gat það falið í sér skyldu viðskiptamanns til þess að kaupa tækið. Framburður vitnanna H-kk-ef J-kk-ef, P-kk-ef B-kk-ef M-kk-ef og A-kk-ef S-kk-ef K-kk-ef fyrir héraðsdómi, sem efnislega er gerð grein fyrir í dóminum, var á þann veg að samþykki stefnda hefði alltaf þurft að koma til svo viðskiptamaður fengi að kaupa vél eða tæki sem fjármögnunarleigusamningur tók til.

Þá ræður það ekki úrslitum um sönnun fyrir þessari málsástæðu áfrýjanda þótt óumdeilt sé að hann hafi alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamning um og lokið var á árunum 2004 til 2012.

Samkvæmt framansögðu, einnig að teknu tilliti til framburðar þeirra S-kk-ef H-kk-ef, Ó-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef og G-kvk-ef Ó-kvk-ef, hefur áfrýjandi ekki sannað að svo hafi verið um samið í upphafi viðskipta samkvæmt þeim þremur samningum, sem málið varðar, að hann yrði að loknum grunnleigutíma og gegn greiðslu lokagjalds eigandi þeirra véla og tækja sem þeir taka til. Þegar af þessum ástæðum verður niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Suðurverk hf., greiði stefnda, Lýsingu hf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.