675/2014

B krafðist þess að M og K yrðu svipt forsjá dóttur sinnar. Í dómi héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, kom m.a. fram að M og K ættu bæði langa sögu um neyslu fíkniefna, auk þess sem K hefði glímt við geðrænan vanda, átröskun og geðhvarfasýki. Þá hefði M átt við andlega erfiðleika að stríða og verið greindur með þunglyndi, kvíða og áfallaröskun. Væri forsjárhæfni þeirra mjög skert vegna þessa. Þá kom fram að aðilarnir hefðu haft lítil samskipti við barnið og væru frumgeðtengsl því ekki til staðar. Á hinn bóginn lægi fyrir að barnið hefði tengst fósturforeldrum sínum afar vel. Var með vísan til þessa, og þess að önnur úrræði höfðu ekki borið árangur, talið að uppfyllt væru skilyrði 29. gr. barnaverndarlaga til að svipta M og K forsjá barnsins. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms staðfest og tekið fram að til þess yrði að líta að barnið hefði ekki verið í umsjá M og K frá því það var nokkurra vikna gamalt. Það væri 16 mánaða gamalt og hefði aðlagast vel þar sem það dveldi í tímabundnu fóstri og myndað geðtengsl við fósturforeldra. Brýnir hagsmunir barnsins stæðu því til þess að þau tengsl yrðu ekki rofin. Þá var ekki fallist á það með M og K að ómerkja bæri dóm héraðsdóms með vísan til þess að einn dómari málsins hefði, í samræðum dómara og lögmanna um mögulegar sættir, látið falla ummæli sem bentu til þess að niðurstaða lægi þá þegar fyrir og að dómarinn væri þar með ósjálfstæður í dómstörfum. Var í því sambandi tekið fram að þar sem bæði dómarar málsins í héraði og B teldu frásögn og upplifun lögmanna M og K hvað þetta varðaði ekki rétta M og K sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða. Þá sönnunarbyrði hefðu þeir ekki axlað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttardómari og I-kvk-nf E-kvk-nf og K-kk-nf A-kk-nf settir hæstaréttardómarar.

Áfrýjandinn M skaut málinu til Hæstaréttar 16. október 2014. Áfrýjandinn K áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 6. mars 2015 að fengnu áfrýjunarleyfi. Þau krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, til vara að að þau verði sýknuð af kröfum stefnda, en að því frágengnu að forsjársviptingu verði markaður skemmri tími. Í öllum tilvikum krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

I

Af hálfu áfrýjenda beggja er höfð uppi krafa um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun til nýrrar og löglegrar málsmeðferðar á þeirri forsendu að við aðalmeðferð málsins, sem hófst 5. september 2014, hafi dómari, í samræðum dómara og lögmanna um mögulegar sættir, látið falla ummæli sem hafi mátt skilja á þann veg að niðurstaða lægi þá þegar fyrir og vakið ótta áfrýjenda um að dómstóllinn væri ekki sjálfstæður og óvilhallur. Í kjölfarið kröfðust áfrýjendur þess að allir dómarar málsins vikju sæti á grundvelli g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þeirri kröfu hafnaði héraðsdómur með úrskurði uppkveðnum 8. september 2014. Svo sem þar er rakið er ekki aðeins ágreiningur um það hvort sú umræða sem átti sér stað í umrætt sinn hafi verið eðlilegur þáttur í sáttaumleitan dómsins eða ekki, sbr. 106. gr. laga nr. 91/1991, heldur er jafnframt deilt um það hvað sagt var nákvæmlega við umrætt tilefni og af hverjum, en í greinargerðum til Hæstaréttar halda báðir áfrýjenda því fram að þar hafi verið um að ræða meðdómandann G-kvk-þf E-kvk-þf. Af forsendum tilvitnaðs úrskurðar frá 8. september 2014 verður ráðið að dómarar málsins í héraði telja frásögn og upplifun lögmanna áfrýjenda af því sem fram fór í umræddu þinghaldi ekki rétta og hefur stefndi lýst sömu skoðun í greinargerð til Hæstaréttar, en fyrir hinu gagnstæða verða áfrýjendur að bera sönnunarbyrði. Hana hafa þeir ekki axlað og er kröfu þeirra um ómerkingu hins áfrýjaða dóms því hafnað.

II

Fallist er á það með héraðsdómi að áfrýjendur geti ekki vegna fjölþættra erfiðleika sinna farið með forsjá barnsins. Jafnframt því verður að líta til þess að barnið hefur ekki verið í umsjá þeirra frá því það var nokkurra vikna gamalt, en það er nú 16 mánaða og hefur aðlagast vel þar sem það dvelur í tímabundnu fóstri og myndað tengsl við fósturforeldra. Standa brýnir hagsmunir barnsins til þess að þau tengsl verði ekki rofin, en við barnavernd ber jafnan að taka upp það ráð sem barni er fyrir bestu í samræmi við grundvallarreglu barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti verður ekki dæmdur. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, M og K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, 700.000 krónur til hvors um sig.