659/2009

K, framkvæmdastjóri, stjórnarformaður og prókúruhafi félagsins X ehf., var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 með því að hafa á árinu 2007 hvorki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum vegna samtals 13.964.644 króna né virðisaukaskatti fyrir félagið samtals 3.013.979 krónum. Í dómi Hæstaréttar segir að ekki væru uppfyllt skilyrði ákvæðis 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um refsilækkun umfram fésektarlágmark, þegar litið yrði til 78. gr. sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga og þess að brot K hefði ekki einskorðaðist við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti. Var K dæmdur til greiðslu 5.500.000 króna en sæta ella fangelsi í 44 daga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. nóvember 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða en að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að sektarfjárhæð samkvæmt hinum áfrýjaða dómi verði lækkuð.

I

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði fundinn sekur um að hafa sem fyrirsvarsmaður X ehf. hvorki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum fyrir hönd félagsins vegna ársins 2007 né á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi félagsins á því ári. Fyrir héraðsdómi var farið með mál ákærða sem játningarmál, sbr. 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var háttsemi hans talin varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt með áorðnum breytingum.

Í ákæru málsins segir meðal annars að málið sé höfðað „á hendur K-kk-þgf G-kk-þgf ... og X ehf. ... fyrirsvarsmaður K-kk-nf G-kk-nf ... fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum framin í rekstri einkahlutafélagsins X, sem ákærði K-kk-nf var framkvæmdastjóri, stjórnarformaður og prókúruhafi fyrir, með því að hafa eigi staðið skil á virðisaukaskattskýrslum fyrir hönd félagsins á árinu 2007, en með þessu var eigi talin fram skattskyld velta á árinu samtals að fjárhæð kr. 13.964.644, og að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfseminni á árinu 2007, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 3.013.979 ...“. Þá segir í ákæru: „Framangreind brot ákærða K-kk-ef samkvæmt ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig: a) 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005. Framangreind brot ákærða X ehf. samkvæmt ákæru teljast varða við: b) 8. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt að því er varðar 1. tölulið ákæru, sbr. tilvitnuð ákvæði í a) lið að framan. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.“

Við þingfestingu málsins í héraði 22. september 2009 var meðal annars bókað að í dóminn væri mættur ákærði K-kk-nf G-kk-nf og með honum G-kk-nf Á-kk-nf hæstaréttarlögmaður, sem dómarinn skipaði sem verjanda hans. Þá segir: „Lögmaðurinn mætir einnig fyrir lögaðilann X ehf.“ Að lokinni kynningu ákærunnar var bókað að „ákærði“ óski eftir fresti til að taka afstöðu til hennar. Næst þegar málið var tekið fyrir 12. október 2009 var gerð sama bókun um mætingu til þings. Síðan var bókað: „Ákærði segir ákæruna ekki vera vefengda og er athugasemd ekki gerð við tölur í henni. Ákærði vekur hins vegar athygli á því að hann hafi greitt þetta þegar á árinu 2008 og skilað virðisaukaskattskýrslum þar að lútandi.“ Sakflytjendur töldu ekki þörf á frekari sönnunarfærslu og í framhaldi af því fór fram málflutningur. Um hann var meðal annars bókað að sækjandi gerði „sömu kröfur og í ákæru“ og krefðist þess að ákæran yrði „leiðrétt þar sem augljós villa sé í kröfugerðinni og sé krafist refsingar yfir ákærða persónulega og einnig X ehf. Beri ákæran þetta líka skýrlega með sér.“ Þá var bókað: „Af hálfu ákærða er því mótmælt að þessi leiðrétting fái að komast að. Verjandinn tekur til máls og gerir þær dómkröfur að ákærða, K-kk-þgf, verði ekki gerð refsing í þessu máli og til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá er þess krafist að ákærði, X ehf. verði sýknaður og til vara dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.“

Í hinum áfrýjaða dómi er sagt að „af hálfu ákærða, X ehf.“ sé því mótmælt að leiðrétting ákærunnar komist að í málinu. Því næst er í dóminum vísað til 1. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008 og talið að samkvæmt því ákvæði verði ekki bætt úr fyrrgreindum galla í ákæru nema með framhaldsákæru. Samkvæmt því varði „refsikrafan einungis ákærða K-kk-nf.“ Í dóminum segir síðar í kafla um málavexti: „Fyrir liggur að ákærði greiddi skatt þann sem hann stóð ekki skil á og skilaði um hann skýrslum áður en mál þetta var höfðað.“ Með vísan til nýlegrar dómaframkvæmdar var ákærði K-kk-nf sýknaður af kröfu um brot gegn 262. gr. almennra hegningarlaga, en jafnframt sagt að „ákærði K-kk-nf og X ehf. hafa því orðið sek um brot það sem lýst er í ákærunni“ sem væri að öðru leyti réttilega heimfært til refsiákvæðis laga nr. 50/1988. Á hinn bóginn verði „með vísan til þess sem áður sagði um refsikröfuna“ ákærða K-kk-þgf einum gerð refsing í málinu. Í dómsorði var ekkert getið um niðurstöðu þessa hvað varðar X ehf., en sagt að „ákærðu greiði óskipt verjanda sínum ... málsvarnarlaun.“

II

Ákæruvaldið unir við heimfærslu til refsiákvæða í héraðsdómi, en krefst þyngingar refsingar. Telur það atvik ekki með þeim hætti að unnt sé að ákveða refsingu undir fésektarlágmarki samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 eða sem nemur tvöfaldri þeirri fjárhæð sem ekki var staðið skil á.

Ákærði byggir í fyrsta lagi á að hafi verið forsenda fyrir því að dæma refsingu í málinu hefði það verið rökréttari niðurstaða héraðsdóms að dæma meðákærða í héraði til refsingar enda hafi félagið notið ávinnings af því að virðisaukaskatti var ekki skilað, en sýkna ákærða af ákærunni sem hafi verið óljós og uppfyllti ekki ákvæði réttarfarslaga um skýrleika. Þar sem héraðsdómur hafi ekki vísað málinu frá dómi verði að sýkna ákærða af ákæruatriðum í stað þess að gefa ákæruvaldinu kost á að gefa út nýja og breytta ákæru. Í öðru lagi kveður ákærði sig og meðákærða í héraði hafa tekið út refsingu með greiðslu álags og dráttarvaxta á vanskilafé. Verði ákærði dæmdur til fésektar feli það í sér tvöfalda refsingu fyrir sama brotið. Líta beri á hann og félagið sem einn aðila í þessu samhengi, enda sé um einkahlutafélag hans að ræða. Um þetta vísar ákærði til 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 og 4. gr. samningsviðauka nr. 7 við mannréttindasáttmála Evrópu með síðari breytingum, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu.

III

Samkvæmt e. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal í ákæru greina svo glöggt sem verða má kröfur um refsingu og önnur viðurlög. Þrátt fyrir ósk ákæruvaldsins um leiðréttingu á ákæru vegna augljósrar stafavillu í einu orði ákærunnar tók héraðsdómur þá ákvörðun að skilja ákæruna svo að refsikrafan hafi einungis varðað annan ákærða og að ekki yrði úr ákæru bætt nema með framhaldsákæru, sbr. 1. mgr. 153. gr. laganna. Í stað þess að láta þetta varða frávísun málsins frá dómi afréð héraðsdómur að hér hafi verið átt við ákærða K-kk-þf en ekki meðákærða X ehf., þótt K-kk-nf sé ekki frekar en félagið nefndur í lok ákærunnar. Þá verður helst ráðið af forsendum héraðsdóms að félagið hafi verið sakfellt en því ekki gerð refsing, þótt þessarar niðurstöðu sé ekki getið í dómsorði, en félagið var dæmt til greiðslu sakarkostnaðar óskipt með ákærða. Eins og rakið er að framan í kafla II fór meðferð málsins í héraði úr böndum. Á hinn bóginn er til þess að líta að niðurstaða héraðsdóms um meðákærða í héraði, X ehf., er ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Því eru ekki efni til að ómerkja héraðsdóm af þessum sökum án kröfu.

IV

Ef fallast ætti á sjónarmið ákærða reist á 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um að ekki skuli leggja oftar en einu sinni refsingu á aðila fyrir sömu háttsemi, myndi það leiða til frávísunar máls frá héraði en ekki sýknu eins og ákærði hefur gert kröfu um. Á hinn bóginn standa rök ekki til þess að álag á vanskilafé, sem stjórnvöld lögðu á X ehf., skuli leiða til slíkrar niðurstöðu.

Niðurstaða héraðsdóms um háttsemi ákærða byggist á játningu hans sem er í samræmi við gögn málsins. Er hún ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Skil höfðu orðið á vangoldnum virðisaukaskatti fyrir útgáfu ákæru og eins og áður segir heimfærði héraðsdómur brot hans ekki undir ákvæði 262. gr. almennra hegningarlaga. Hefur ákærði unnið sér til refsingar eftir ákvæðum 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988.

Í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 er kveðið á um fésektarlágmark sem nema skal tvöfaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin. Fésektarlágmark á þó ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar. Í máli þessu er ákærða gefið að sök og hann fundinn sekur um að hafa ekki á réttum tíma skilað virðisaukaskattskýrslum vegna ársins 2007, en þeim var ekki skilað fyrr en í september 2008. Eru fjárhæðir í ákæru reistar á endurákvörðun ríkisskattstjóra eftir rannsókn á útgefnum sölureikningum og bókhaldi sem ákærði skilaði skömmu áður en skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn sína. Eru því ekki uppfyllt skilyrði ákvæðisins um refsilækkun umfram fésektarlágmark.

Með dómi héraðsdóms Reykjavíkur 16. apríl 2008 var ákærði, sem framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi Blikksmiðju Gylfa ehf., dæmdur til greiðslu 200.000 króna sektar fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í málinu var Blikksmiðja Gylfa ehf. einnig dæmd til sektarrefsingar. Ákvæði 78. gr., sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga leiða ekki til þess að refsing ákærða í þessu máli verði ákveðin lægri en fésektarlágmark sem kveðið er á um í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988.

Samkvæmt framansögðu verður refsing ákærða ákveðin sekt, 5.500.000 krónur, sem honum ber að greiða innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins en sæta ella fangelsi í 44 daga.

Ekki er eru efni til að hrófla við ákvörðun héraðsdóms um sakarkostnað hvað varðar ákærða, en hann verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og greinir í dómsorði.

Það athugast að eins og rakið hefur verið var meðferð málsins í héraði ófullnægjandi þó að það hafi ekki leitt til ómerkingar dómsins.

Dómsorð:

Ákærði, K-kk-nf G-kk-nf, greiði 5.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 44 daga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað hvað ákærða varðar skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 335.995 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, G-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.