131/2013

H starfaði sem deildarstjóri meðgönguverndar hjá HS og fékkst að mestu við mæðravernd. Vegna skipulagsbreytinga hjá stofnuninni var H tilkynnt um breytingar á starfi sínu og verksviði, en breytingarnar fólu m.a. í sér að deild meðgönguverndar var sameinuð fæðingardeild stofnunarinnar. Deildu aðilar um það hvort ákvörðun HS um breytingu á störfum og verksviði H rúmaðist innan heimilda 19. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða hvort H, sem taldi breytingarnar fela í sér niðurlagningu á stöðu hennar, ætti rétt til skaðabóta á grundvelli 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lögin. Ekki var um það deilt að málefnalegar ástæður hefðu búið að baki breytingum á skipulagi HS sem leiddu til breytinga á starfi og verksviði H. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að störf við mæðravernd hefðu ekki verið lögð af við HS með skipulagsbreytingunum heldur færð ásamt starfsmanni við mæðravernd í nýja deild. Málefnaleg sjónarmið hafi búið að baki breytingunum, sem hefðu ekki varðað persónu H. Þótt lagt yrði til grundvallar að H hefði mátt líta svo á að henni hefði verið ætlað að ganga til almennra starfa sem ljósmóðir eftir breytingarnar yrði að líta til þess að H væri menntuð til slíkra starfa, sem hún hefði gegnt um árabil og hefði henni borið að halda við þekkingu sinni á þeim og faglegri færni. Þá var talið rúmast innan heimilda 19. gr. laga nr. 70/1996 að H var með breytingunum svipt mannaforráðum, enda hefðu þau verið óveruleg. Loks var vísað til þess að mánaðarlaun í þeim launaflokki sem hún hefði átt að færast í hefðu verið hærri en laun í þeim flokki sem henni var áður skipað í. Með vísan til þessa var ekki fallist á með H að í breytingunum hefði falist að starf hennar hefði verið lagt niður eða að þær stönguðust með öðrum hætti á við 19. gr. laga. nr. 70/1996. Var Í því sýknað af kröfu H.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. febrúar 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins lauk stefnda, sem er fædd 1945, námi til að verða ljósmóðir á árinu 1967. Hún mun hafa á árinu 1975 tekið til starfa hjá stofnun, sem nú ber heitið Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, og fengist að mestu við mæðravernd. Frá 1997 gegndi hún starfi deildarstjóra meðgönguverndar og heyrði undir hana annar starfsmaður í hlutastarfi, en frá 2001 mun hún ekki hafa sinnt meðfram þessu almennum verkum sem ljósmóðir.

Með bréfi 28. febrúar 2011 tilkynnti Heilbrigðisstofnun Suðurnesja stefndu að ráðgert væri vegna endurskoðunar á skipulagi að breyta störfum hennar og verksviði frá 1. apríl sama ár, en þá yrði lögð niður staða hennar „sem deildarstjóri í 100% starfshlutfalli við mæðravernd í Reykjanesbæ ... og ráðið í eina stöðu yfirljósmóður við fæðingadeild og mæðravernd.“ Sagði þar einnig að fyrirhuguð breyting, sem stefndu væri gefinn frestur til að tjá sig um til 7. mars sama ár, væri gerð með vísan til ráðningarsamnings hennar frá 1. janúar 1997 og 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þessu svaraði Ljósmæðrafélag Íslands með bréfi í þágu stefndu 1. mars 2011, þar sem vísað var til þess að félagið liti svo á að 19. gr. laga nr. 70/1996 næði ekki til þess að starf væri lagt niður og væri „áðurnefnt uppsagnarbréf því markleysa.“ Við þessu brást Heilbrigðisstofnun Suðurnesja með bréfi til stefndu 7. mars 2011, þar sem tilkynnt var að „ákvörðun um niðurlagningu starfs“, sem um ræddi í bréfi 28. febrúar sama ár, væri afturkölluð, en vænta mætti að ný ákvörðun um breytingu á starfi yrði fljótlega tilkynnt stefndu. Því til samræmis ritaði stofnunin bréf til stefndu 18. mars 2011, þar sem greindi frá því að fyrirhuguð væri breyting á skipulagi stofnunarinnar, sem fæli í sér að til yrði full staða yfirljósmóður, en vegna þess yrði störfum stefndu og verksviði breytt þannig frá 1. júlí sama ár að starfsheiti hennar í fullu starfi yrði almenn ljósmóðir. Um heimild til þessa var vísað til ráðningarsamnings stefndu, sem þessu sinni var sagður vera frá 8. október 1998, svo og 19. gr. laga nr. 70/1996. Tekið var fram að stefndu yrði eftir breytinguna raðað í 4. þrep 8. launaflokks stofnanasamnings Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja við ljósmæður í stað 2. þreps 9. launaflokks, sem hún hafi áður verið í. Var stefndu gefinn frestur á að tjá sig um þessar breytingar til 25. mars 2011. Í bréfi Ljósmæðrafélags Íslands til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja 21. mars 2011 var því borið við að hún hafi með síðastgreindu bréfi sínu boðað niðurlagningu á stöðu stefndu, en til slíkrar aðgerðar stæði ekki heimild í 19. gr. laga nr. 70/1996. Jafnframt var vísað til 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við sömu lög, þar sem mælt væri fyrir um bótarétt þeirra, sem hefðu verið í þjónustu ríkisins við gildistöku laganna, ef staða þeirra væri lögð niður eftir þann tíma. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja tilkynnti síðan stefndu 31. mars 2011 að ákveðið hafi verið að breyta störfum hennar og verksviði þannig frá 1. júlí sama ár að staða hennar „sem deildarstjóri við mæðravernd stofnunarinnar í Reykjanesbæ breytist í stöðu almennrar ljósmóður.“ Stefnda ítrekaði í bréfi 31. maí 2011 mótmæli gegn því að 19. gr. laga nr. 70/1996 tæki til fyrirhugaðra breytinga á starfi hennar og teldi hún þær fela í sér niðurlagningu á stöðu, sem veitti henni rétt til biðlauna samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lögin, sbr. 34. gr. þeirra. Krafðist hún þess að fá slík laun greidd í tólf mánuði.

Í málinu liggur fyrir að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja auglýsti vorið 2011 lausa stöðu „deildarstjóra á nýrri sameinaðri deild mæðraverndar og fæðingardeildar“. Stefnda sótti ekki um starfið og var annar ráðinn til að gegna því frá 1. júlí 2011, en hún lét af störfum hjá stofnuninni frá sama tíma án frekari skriflegra tilkynninga en að framan greinir. Stefnda höfðaði mál þetta með stefnu 18. nóvember sama ár og krafðist þess að viðurkennt yrði að hún ætti samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lög nr. 70/1996 rétt til skaðabóta úr hendi áfrýjanda, sem næmu launum í tólf mánuði frá 1. júlí 2011, vegna niðurlagningar stöðu hennar. Sú krafa var efnislega tekin til greina með hinum áfrýjaða dómi.

II

Áfrýjandi ber ekki brigður á að 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lög nr. 70/1996 geti tekið til aðstæðna stefndu þótt hún hafi ekki við gildistöku laganna gegnt stöðu deildarstjóra meðgönguverndar, sem hún telur samkvæmt áðursögðu að lögð hafi verið niður 1. júlí 2011. Þá deila aðilarnir ekki um að málefnalegar ástæður hafi búið að baki áðurgreindum breytingum á skipulagi Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, en þær fólu meðal annars í sér sameiningu tveggja deilda í eina, sem upp frá því heyrði undir einn deildarstjóra og hafði á hendi sömu starfsemi og áður var sinnt í deildunum tveimur, þar á meðal mæðravernd.

Í áðurnefndu bréfi Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja 28. febrúar 2011 var stefndu tilkynnt að fyrirhugað væri að leggja niður stöðu hennar sem deildarstjóri við mæðravernd og var vísað til 19. gr. laga nr. 70/1996 sem heimildar til þess. Stofnunin dró þessa tilkynningu sem áður segir til baka 7. mars sama ár, en beindi síðan nýrri tilkynningu til stefndu 18. sama mánaðar, þar sem fram kom að fyrirhugað væri að breyta störfum hennar og verksviði frá 1. júlí 2011 þannig að „starfsheiti“ hennar yrði almenn ljósmóðir. Áfrýjandi getur ekki verið bundinn af því í máli þessu að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja hafi rætt um niðurlagningu stöðu stefndu í tilkynningunni 28. febrúar 2011, sem síðar var dregin til baka, enda verður við það að miða hvers eðlis þessi ráðstöfun hafi í raun verið. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið gengið út frá því að 19. gr. laga nr. 70/1996 veiti forstöðumönnum ríkisstofnana eða öðrum yfirmönnum þeirra, sem til þess séu bærir, ótvíræða heimild til að breyta störfum og verksviði ríkisstarfsmanna og sé það háð mati þeirra fyrrnefndu hvort tilefni sé til slíkra breytinga, enda séu þær reistar á málefnalegum sjónarmiðum og ekki meira íþyngjandi fyrir starfsmenn en nauðsyn beri til, sbr. meðal annars dóm réttarins 4. maí 2005 í máli nr. 475/2004. Þá er og til þess að líta að hvorki er í 19. gr. laga nr. 70/1996 né 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við þau rætt um breytingu eða niðurlagningu á stöðu, heldur breytingu á starfi eða að það sé lagt niður, sbr. dóm Hæstaréttar 8. júní 2006 í máli nr. 8/2006. Störf við mæðravernd voru ekki lögð af við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja með þeim skipulagsbreytingum, sem komu til framkvæmdar 1. júlí 2011, heldur færð ásamt starfsmanni við mæðravernd í nýja deild, sem varð til með sameiningu tveggja eldri deilda við stofnunina. Sem fyrr segir er ekki deilt í málinu um að málefnaleg sjónarmið hafi búið að baki þessum breytingum, sem sneru því ekki að persónu stefndu. Í fyrrgreindri tilkynningu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja 18. mars 2011 kom fram að breyta ætti störfum og verksviði stefndu, en ekki var gerð frekari grein fyrir inntaki þeirra breytinga en að tiltaka hvert nýtt starfsheiti hennar yrði. Úr því að staðið var þannig að verki getur áfrýjandi ekki með réttu borið því nú við að ætlunin hafi verið að stefnda ynni eftir sem áður að sömu verkefnum við stofnunina eftir 1. júlí 2011, svo sem forstjóri hennar og framkvæmdastjóri hjúkrunar báru um fyrir héraðsdómi, og mátti stefnda því líta svo á að í tilkynningunni hafi falist að henni væri ætlað að ganga til almennra starfa sem ljósmóðir eftir þann tíma. Þó svo að þetta sé lagt til grundvallar verður að gæta að því að stefnda var menntuð til slíkra starfa, sem hún hafði áður gegnt um árabil, og bar henni að halda við þekkingu sinni á þeim og faglegri færni, sbr. nú 9. tölulið 1. mgr. 3. gr. og 2. mgr. 13. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn. Ekki eru efni til að ætla annað en að tekið hefði verið tillit til aldurs stefndu við skiptingu verka milli ljósmæðra við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þannig að álag af starfi hefði ekki íþyngt henni meira en nauðsyn bæri til. Þótt stefnda hefði með þessum breytingum verið svipt mannaforráðum höfðu þau verið óveruleg og rúmast slík breyting innan heimilda 19. gr. laga nr. 70/1996. Að því verður og að gæta að í bréfi stofnunarinnar 18. mars 2011 var stefndu greint frá því hvaða áhrif breytingar á stöfum hennar hefðu á röðun hennar í launaflokk, en fyrir liggur í málinu að mánaðarlaun eftir þeim flokki, sem hún átti að færast í, voru 136 krónum hærri en laun í þeim flokki, sem henni var áður skipað í. Að öllu þessu virtu eru ekki efni til að fallast á með stefndu að breytingarnar á störfum hennar, sem Heilbrigðisstofnun Suðurnesja tilkynnti henni að fyrirhugaðar væru frá 1. júlí 2011, hafi falið í sér að starf hennar hafi verið lagt niður eða því hafi annars verið breytt þannig að stangist á við 19. gr. laga nr. 70/1996. Því til samræmis verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefndu.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefndu, H-kvk-ef K-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.