489/2006

Árið 1993 gerðu Í og S með sér samkomulag um að Í tæki að sér að byggja fjöleignarhús, en S var einkahlutafélag sem stofnað hafði verið til að standa að því að reisa slíkt hús, sem sérstaklega tæki mið af þörfum aldraðra, á lóðinni Þorragötu 5-9. Skyldi verkið byggt á teikningum A. Í samkomulaginu var vísað til gagna frá A er skyldu lögð til grundvallar. Í þeim kom fram að sérstaklega skyldi vandað til verksins og var í því efni meðal annars fjallað um utanhúsklæðningu. Þar kom og fram að verkið væri ekki fullhannað. Í og S gerðu síðar á árinu samning þar sem nánar var kveðið á um verkið. Þar kom meðal annars fram að það skyldi unnið í samræmi við byggingarreglugerð og ákvæði viðeigandi staðla og annarra reglna sem gilda um framkvæmdir sem þessar og að Í væri ábyrgt fyrir að eftir þeim yrði farið. Í samningum var og kveðið á um að Í skyldi bjóða félögum í S einstakar íbúðir í húsinu til kaups en gæti selt öðrum þær íbúðir sem félagsmenn hefðu ekki keypt innan tiltekins tíma. Í blaðaauglýsingu þar sem íbúðir fjöleignarhússins voru boðnar til sölu var tekið fram að húsið væri mjög vandað að allri gerð og meðal annars yrði það klætt að utan með viðhaldsfríu efni. Á sömu lund voru lýsingar á  húsinu í söluyfirlitum frá fasteignasölu sem hafði milligöngu um sölu íbúða þar fyrir Í. Um haustið 2001 kom í ljós að utanhúsklæðning var farin að bila. Að beiðni Þ, sem er húsfélag umrædds fjöleignarhúss, voru dómkvaddir menn til þess að meta nánar tilgreinda ætlaða galla á byggingunni. Matsmenn töldu að skemmdir væru komnar fram í klæðningunni, þar sem kjarninn í plötum hennar hefði víða losnað frá ályfirborði þeirra. Væri endingartími klæðningarinnar ekki í samræmi við það sem við hefði mátt búast. Ekki væri hægt að gera við þessar skemmdir og fælust úrbætur í því að fjarlægja allar plöturnar og klæða húsið að nýju fullnægjandi plötum. Jafnframt bentu þeir á með vísan til bréfs Brunamálastofnunar að óheimilt hefði verið að nota brennanlegan vindpappa undir klæðninguna. Í bréfi Brunamálastofnunar kom jafnframt fram að klæðningin hefði verið notuð á mun stærra hús en óhætt var talið. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að Þ væri réttur aðili að málinu enda vörðuðu kröfur húsfélagsins ætlaða galla á sameign allra í fjöleignarhúsinu. Í öllum kaupsamningum um einstakar íbúðir í húsinu var vísað til fyrrnefnds samnings milli Í og S og fylgiskjala með honum þar sem fram kom að sérlega skyldi vandað til byggingarinnar og að klæðningin skyldi vera viðhaldsfrí. Þá voru hliðstæð ákvæði í fyrrnefndu söluyfirliti og auglýsingu. Var í ljósi þessa talið að Í hefði við sölu íbúða í húsinu ábyrgst að klæðningin hefði góða endingu. Það hefði hún ekki haft í reynd. Bæri Í bótaábyrgð á að eignin hefði þannig ekki áskylda kosti. Jafnframt var ljóst að klæðningin fullnægði ekki kröfum reglugerðar um brunavarnir og brunamál. Bar Í einnig af þeim sökum skaðabótaábyrgð á því tjóni sem af hlaust. Ekki var fallist á þá mótbáru Í að samningar Í við S leystu hann undan bótaábyrgð. Fyrir lá að enda þótt ákveðnar forsendur um hönnun hússins hefðu legið fyrir við samningsgerð þeirra hefði lokahönnun þess verið í höndum Í og hann ábyrgst að opinberum reglum yrði fylgt. Þ hafði einnig uppi kröfur um skaðabætur vegna galla við stálstoðir, tæringar í bárujárnsklæðningu neðan á svölum hússins og reykræstingar í stigahúsum þess. Féllst Hæstiréttur á bótaábyrgð Í vegna allra þessara galla. Ekki var fallist á málsástæðu Í um að hluti af kröfu Þ væri fyrndur. Fallist var á að leggja fyrrnefnda matsgerð til grundvallar tölulegri niðurstöðu um kostnað við að bæta úr þeim göllum sem Í væri ábyrgur fyrir að öðru leyti en því að ekki væri sýnt fram á að Í skyldi bera kostnað við nýja vindvörn. Þá var tekið tillit til 60% endurgreiðslu af virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað og þess að nýtt efni kæmi í stað gamals.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. september 2006. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa gagnáfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 9. nóvember 2006. Hann krefst þess aðallega að aðaláfrýjandi greiði sér 58.257.300 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. nóvember 2004 til greiðsludags en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Að því frágengnu krefst hann þess að aðaláfrýjandi greiði sér 15.000.000 krónur með dráttarvöxtum eins og í aðalkröfu. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Reykjavíkurborg mun á sínum tíma hafa úthlutað Bandalagi háskólamanna lóð við Þorragötu nr. 5 til 9 í Reykjavík. Bandalagið mun hafa afhent Skildinganesi ehf. lóðina, en það félag var stofnað til að sjá um byggingu á fjöleignarhúsi fyrir hluthafa, þar sem hönnun skyldi miðast aðallega við þarfir aldraðra. Með bréfi 11. desember 1992, sem sent var aðaláfrýjanda og tveimur öðrum verktökum, var óskað eftir að viðtakendur gerðu áætlun um byggingarkostnað fjöleignarhúss á lóðinni. Skyldi miðað við skjal með fyrirsögninni „verklýsing/nokkrar magntölur“ frá Arkþingi ehf. og teikningu af byggingarsvæðinu með tölum um jarðvegsdýpi. Í bréfinu kom meðal annars fram að Skildinganes ehf. myndi taka að sér að gera rammasamning við verktaka um bygginguna en verktakinn síðan gera samning við hvern íbúðarkaupanda. Var tekið fram að æskilegt væri „að gerð sé sérstök grein fyrir efnisvali ef skýringar þykja óljósar og einnig ef hugsað er um aðrar lausnir en lýsingin gerir grein fyrir.“ Í skjalinu „verklýsing/nokkrar magntölur“ frá Arkþingi ehf., sem til var vitnað í bréfinu, er í inngangskafla meðal annars tekið fram að húsið sé steypt í hólf og gólf „einangrað að utan og klætt með varanlegum og viðhaldsfríum plötum.“ Þá kom þar fram að reynt hafi verið að gera húsið „eins viðhaldsfrítt og tök eru á.“ Í verklýsingarþætti skjalsins er tekið fram að verktaki kosti hönnun verksins. Að því er varðar frágang utanhúss segir meðal annars um klæðningu og einangrun: „Húsið verður einangrað og klætt að utan. Einangrað verður með 100 mm steinull á fúavarða grind. Utan á grind og pappa verður klætt með „Alucobud“ eða Trespa G2 plötum 6 mm. Loftræst verður milli einangrunar og klæðningar. Vindpappi verður notaður sem vindvörn.“ Verktakarnir þrír sendu hver um sig Skildinganesi ehf. umbeðna kostnaðaráætlun á grundvelli verklýsingarinnar og er bréf aðaláfrýjanda þar að lútandi dagsett 17. desember 1992. Í framhaldi af því gengu Skildinganes ehf. og aðaláfrýjandi til samninga um verkið. Gerðu þeir 5. apríl 1993 samkomulag um að aðaláfrýjandi tæki að sér „að hanna og byggja fjölbýlishús fyrir Skildinganes hf. Skal verkið byggt á teikningum Arkþings hf.“ Í samkomulaginu var listi yfir gögn er til grundvallar skyldu lögð og var fyrrgreint skjal Arkþings ehf. „verklýsing/nokkrar magntölur“ þeirra á meðal. Þá var í samkomulaginu svofellt ákvæði: „Verkið er ekki fullhannað og eru aðilar sammála um það að ÍSTAK hf. skuli vinna að því við hönnun að haga vali efnis og aðferða þannig að gæði verði fullnægjandi, en kostnaður innan framangreinds kostnaðarramma. Hönnunin verður unnin í nánu samráði við fulltrúa Skildinganess hf.“ Meðal gagna málsins eru fundargerðir tveggja hönnunarfunda, sem haldnir voru í lok maí og byrjun júní 1993 og fulltrúar Skildinganess ehf., Arkþings ehf. og aðaláfrýjanda sóttu meðal annarra. Á þeim báðum er bókað að teikningar arkitekta „af utanhússklæðningu miðist við „ALUCOBOND eða samsvarandi“ álklæðningu.“ Þann 15. júní 1993 gerðu Skildinganes ehf. og aðaláfrýjandi síðan samning um verkið. Í 1. gr. hans er svofellt ákvæði: „ÍSTAK hf. tekur að sér alla hönnun, byggir og selur félagsmönnum í Skildinganesi hf., 36 íbúðir, með tilheyrandi sameign í sambýlishúsi við Þorragötu 5-9 í Reykjavík auk 24 bílskúra á 1. hæð hússins og 16 stæða í bílskýli á hlaði hússins. ÍSTAK hf. hefur þegar hafið hönnun byggingarinnar og stefnt er að því að framkvæmdir við byggingu hússins hefjist sem fyrst.“ Í 2. gr. voru talin upp í sex liðum þau gögn, sem verkið skyldi unnið í samræmi við og skyldu þau jafnframt teljast hluti af samningnum. Þeirra á meðal voru arkitektateikningar Arkþings ehf., fyrrgreint samkomulag 5. apríl 1993 ásamt fylgiskjölum og 3. útgáfa ÍST-30 staðalsins. Þá sagði í greininni: „Verkið skal unnið í samræmi við byggingarreglugerð og ákvæði viðeigandi staðla og annarra reglna sem gilda um framkvæmdir sem þessar og er ÍSTAK hf. ábyrgt fyrir því að eftir þeim sé farið.“ Í 4. gr. samningsins var kveðið á um að gera skyldi kaupsamning um hverja íbúð milli einstakra félagsmanna í Skildinganesi ehf. sem kaupenda og aðaláfrýjanda sem seljanda og skyldi samningurinn vera hluti af viðkomandi kaupsamningi. Tækist Skildinganesi ehf. ekki að útvega kaupendur að einhverjum íbúðum innan sextán vikna frá undirritun samningsins væri aðaláfrýjanda heimilt að selja þær til annarra. Aðaláfrýjandi og Arkþing ehf. gerðu síðan með sér samning 1. og 2. júlí 2003 um að síðarnefnda félagið tæki að sér „að vinna öll nauðsynleg arkitektastörf“ vegna byggingarinnar.

Í málinu liggja frammi tvö söluyfirlit frá Eignamiðluninni hf. vegna íbúða sem aðaláfrýjandi bauð til sölu í húsinu, annað frá desembermánuði 1993. Í þeim báðum er tekið fram að húsið sé „steypt í hólf og gólf, einangrað að utan og klætt með varanlegum viðhaldsfríum plötum (alucobud).“ Þann 9.október 1994 birtist auglýsing í Morgunblaðinu þar sem íbúðir í húsinu voru boðnar til sölu. Í fyrirsögnum er tekið fram að íbúðirnar séu glæsilegar og húsið vandað. Undir fyrirsögninni „frágangur“ segir: „Húsið er mjög vandað að allri gerð, m.a. verður það klætt að utan með viðhaldsfríu efni.“ Í málinu hafa verið lagðir fram kaupsamningar sem aðaláfrýjandi gerði um einstakar íbúðir. Er sú framlagning nokkuð óskipuleg og allmargir samningar lagðir fram tvisvar sinnum. Alls sýnast kaupsamningar um 32 íbúðir vera meðal gagna málsins. Þeir elstu eru dagsettir 12. ágúst 1993, en í þeim mánuði voru gerðir kaupsamningar um 15 íbúðir. Yngsti samningurinn er frá 15. janúar 1996. Í öllum samningunum er vitnað til verksamnings Skildinganess ehf. og aðaláfrýjanda 15. júní 1993 og hann talinn hluti viðkomandi kaupsamnings. Í 24 samninganna er kveðið á um að viðkomandi íbúð skuli í síðasta lagi afhent 15. desember 1994 en aðrir samningar kveða á um afhendingu síðar. Af þeim samningum sem fyrir liggja bera sjö með sér að vera gerðir fyrir milligöngu Eignamiðlunarinnar hf. og í þremur þeirra er bein yfirlýsing um að húsið sé klætt með varanlegum viðhaldsfríum plötum. Ágreiningslaust er að fyrsta íbúðin í húsinu var afhent í nóvember 1994. Lokaúttekt fór fram 10. ágúst 1995.

Í september 2001 var haldinn fundur hjá gagnáfrýjanda þar sem fram kom að utanhúsklæðning væri farin að bila og í framhaldi þess áttu sér stað viðræður milli aðila þar sem fram komnar skemmdir í klæðningu voru ræddar. Leitað var til framleiðanda „alucobond“ klæðningarinnar, sem taldi handvömm við uppsetningu hennar meginorsök framkominna galla. Er svar hans 21. mars 2002 nánar rakið í héraðsdómi. Með bréfi framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda 1. september 2003 var því hafnað að óvönduð vinnubrögð hefðu verið viðhöfð við klæðninguna. Hinn 30. janúar 2004 voru að beiðni gagnáfrýjanda dómkvaddir tveir menn til að leggja mat á nánar tilgreinda ætlaða galla á byggingunni. Skiluðu þeir matsgerð sinni 14. september 2004. Niðurstöðum hennar eru gerð rækileg skil í hinum áfrýjaða dómi. Stefna í málinu var birt aðaláfrýjanda 29. október 2004. Að beiðni aðaláfrýjanda voru 7. apríl 2005 dómkvaddir menn til að leggja mat á fjögur nánar tilgreind atriði. Skiluðu þeir matsgerð sinni í nóvember 2005. Í héraðsdómi er gerð stuttlega grein fyrir niðurstöðum hennar. Þar er og lýst málsástæðum aðila.

II.

Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína aðalleg á því að húsið að Þorragötu 5-9 hafi verið haldið nánar tilgreindum göllum, sem aðaláfrýjandi beri skaðabótaábyrgð á sem seljandi íbúða í húsinu á grundvelli reglna um fasteignakaup, sbr. 42. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Telur hann kröfu sína takmarkaða við þá galla sem fram hafi komið á sameign allra í húsinu. Aðaláfrýjandi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því gagnáfrýjandi sé ekki réttur aðili að málinu sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður þeirri málsástæðu hans hafnað.

Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína í einstökum liðum á niðurstöðu fyrrgreindrar matsgerðar 14. september 2004. Krefst hann í fyrsta lagi 42.761.660 króna vegna galla í klæðningu hússins, undirgrind hennar og vindpappa. Niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um þennan þátt er nánar lýst í héraðsdómi. Í stuttu máli er það álit þeirra að telja verði eðlilegt að loftræst klæðning úr áli endist að minnsta kosti í 35 til 40 ár, en eftir að hafa skoðað nokkur hús klædd „alucobond“ klæðningu telja þeir líklegan endingartíma hennar á höfuðborgarsvæðinu 15 til 20 ár. Varðandi notkun á „alucobond“ klæðningu með tilliti til brunamála vísa matsmenn til bréfs yfirverkfræðings Brunamálastofnunar 2. júní 1994 þar sem segir að telja megi víst að klæðningin sé í lagi utan á einbýlishús og samsvarandi byggingar en notkun klæðningarinnar á stærri hús sé háð samþykki Brunamálastofnunar hverju sinni. Á húsinu við Þorragötu hafi álþynnur víða losnað frá kjarna á „alucobond“ plötunum. Í sumum tilvikum sé skemmdin mjög sýnileg en síður í öðrum. Ekki sé með óyggjandi hætti hægt að fullyrða hvað þessu valdi en líklega eigi tæring í álinu hlut að máli. Telja matsmenn verulegan ágalla á samloðun álþynna og kjarna „alucobond“ klæðningarinnar. Ekki sé hægt að gera við þessar skemmdir og muni þær ekki ganga til baka heldur aukast. Telja þeir ekki að vinnubrögð við uppsetningu klæðningarinnar hafi valdið á henni skemmdum ef frá er talið að tæring sé fram komin við skrúfur klæðningarinnar sem líklega hefði ekki komið fram ef gúmmí- eða plastskinna hefði verið notuð undir skrúfuhausana. Leggja þeir til að úrbætur felist í að fjarlægja allar plöturnar og klæða húsið nýjum fullnægjandi plötum. Á undirgrind telja matsmenn þá ágalla að útloftunarbil vanti eða sé ekki nægjanlegt þar sem krossviður sé á veggsúlum, úthornum, súlum milli bílskúrshurða og á útbyggingum á austurhlið. Felist úrbætur í að fjarlægja skemmdan krossvið og trélista og útbúa fullnægjandi loftunarbil á fyrrgreindum svæðum. Að því er vindpappann varðar telja matsmenn, með vísan til bréfs yfirverkfræðings Brunamálastofnunar, að óheimilt hafi verið að nota hann undir útveggjaklæðninguna. Leggja þeir til að úr því verði bætt með því að fjarlægja pappann og setja í hans stað nýja vindvörn úr 9 mm gifsi.

Að umfjöllun í I. kafla hér að framan má vera ljóst að í samningum aðaláfrýjanda og Skildinganess ehf. frá 5. apríl 1993 og 15. júní sama ár og þeim gögnum sem þar er vísað til er við það miðað að sérlega skuli vandað til byggingarinnar og að klæðning útveggja hússins skuli vera „viðhaldsfrí“ og endingargóð. Í öllum kaupsamningum aðaláfrýjanda og einstakra íbúðarkaupenda, sem fram hafa verið lagðir í málinu, er vísað til samningsins frá 15. júní 1993 sem hluta af viðkomandi kaupsamningi. Þá var í söluyfirlitum og auglýsingu Eignamiðlunarinnar hf., eins og að framan var rakið, tekið fram að útveggjaklæðning væri varanleg eða viðhaldsfrí og beint ákvæði þess efnis er í að minnsta kosti þremur kaupsamninganna. Þegar til alls þessa er litið verður að telja að aðaláfrýjandi hafi ábyrgst að útveggjaklæðningin hefði góða endingu. Af niðurstöðum framangreindrar matsgerðar er ljóst að svo var ekki. Ber aðaláfrýjandi því skaðabótaábyrgð á því tjóni sem af hlaust, nema annað verði talið leiða af lögskiptum hans og Skildinganess ehf., sbr. síðari umfjöllum. Breytir engu í þessum efnum þótt viðkomandi klæðning hafi á byggingartíma hússins almennt verið talin með því besta sem völ var á, sbr. niðurstöðu matsgerðar í nóvember 2005. Þá er í ljós leitt með fyrrgreindri matsgerð að ekki voru fullnægjandi útloftunarbil á þar greindum svæðum á undirgrind klæðningarinnar. Á aðaláfrýjandi sem byggði húsið sök á þeim ágalla og ber skaðabótaábyrgð á tjóni er af hlaust.

Á byggingartíma hússins giltu lög nr 41/1992 um brunavarnir og brunamál og reglugerð nr. 269/1978 um sama efni. Samkvæmt grein 10.2.1 í reglugerðinni skyldi yfirborð útveggja fjölbýlishúsa ekki vera lakara frá „brunateknisku“ sjónarmiði en á klæðningu í flokki 1. Í inngangskafla reglugerðarinnar, sem fjallar um skilgreiningar, segir um klæðningu í flokki 1 að þær eigi að hafa sömu „brunateknisku“ eiginleika og byggingarefni í A-flokki, en það skyldi samkvæmt ákvæðum inngangskaflans vera „nánast óbrennanlegt“. Meðal gagna málsins er sem fyrr greinir tölvubréf yfirverkfræðings Brunamálastofnunar til innflytjanda „alucobond“ klæðningarinnar 2. júní 1994. Þar kemur fram að ekki sé á grundvelli framlagðra gagna hægt að flokka klæðninguna formlega í samræmi við þágildandi ákvæði reglugerðar nr. 269/1978, en þó megi „telja víst að klæðningin sé í lagi utan á einbýlishús (þau geti mest verið tvær hæðir og kjallari) og aðrar samsvarandi byggingar sem veðurkápa yfir óbrennanlega einangrun. Notkun klæðningarinnar á stærri hús sé háð samþykki Brunamálastofnunar ríkisins í hverju tilviki. Ekki er heimilt að nota tjörupappa eða annað brennanlegt efni sem vindþéttingu undir ALUCOBOND klæðninguna, heldur skal nota gifs eða annað óbrennanlegt efni.“ Fram kemur í bréfi Brunamálastofnunar 3. nóvember 2003 að stofnunin hafi að beiðni gagnáfrýjanda gert úttekt á utanhúsklæðningu hússins að Þorragötu 5 til 9. Er á það bent að klæðningin hafi verið notuð á mun stærra hús en óhætt var talið, notuð hafi verið brennanleg vindvörn, sem óheimilt sé og að notaðir hafi verið timburlistar til að mynda loftun klæðningarinnar. Er það niðurstaða stofnunarinnar að klæðningin hafi ekki uppfyllt þær reglur sem gilt hafi á byggingartíma hússins og að hún hafi ekki verið viðurkennd af Brunamálastofnun til þessarar notkunar. Verður fébótaábyrgð aðaláfrýjanda vegna ágalla á utanhúsklæðningunni því einnig á því reist að hún hafi hvergi nærri fullnægt kröfum reglugerðar nr. 269/1978, enda verði ekki talið að lögskipti hans og Skildinganess ehf. leiði til annars.

Aðaláfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu af bótakröfu vegna ágalla á utanhúsklæðningunni meðal annars á þeirri málsástæðu að Skildinganes ehf. hafi gert það að skilyrði við gerð verksamnings að farið yrði að tillögum Arkþings ehf. um byggingu hússins. Hann verði því hvorki gerður ábyrgur fyrir vali á „alucobond“ klæðningunni né vali á tjörupappa sem vindvörn undir hana þar sem gert hafi verið ráð fyrir þessari lausn áður en hann kom að verkinu og þess krafist af verkkaupa að henni yrði fylgt. Vísar hann í þeim efnum meðal annars til greinar 20.8 í ÍST 30:1988 en þar segir að krefjist verkkaupi þess að notað sé nafngreint efni beri verktaki ekki ábyrgð á því að það henti til notanna nema honum hafi verið ljóst eða mátt vera ljóst að efnið hentaði ekki. Að framan eru rakin lögskipti Skildinganess ehf. og aðaláfrýjanda í tengslum við verksamningsgerð. Af þeim er ljóst að í gögnum Arkþings ehf. sem verktökum, þar á meðal aðaláfrýjanda, voru kynnt í árslok 1992 þegar leitað var eftir verðhugmyndum þeirra, var gert ráð fyrir að utan á grind og pappa yrði „klætt með „Alucobud“ eða Trespa G2 plötum 6 mm.“ Af þeim sömu gögnum er þó einnig ljóst að verkið var ekki fullhannað og að gert var ráð fyrir að verktaki kostaði hönnun. Þá var í bréfi til verktakanna 11. desember 1992 gert ráð fyrir að verktakar gerðu sérstaka grein fyrir efnisvali ef skýringar þættu óljósar eða hugsað væri um aðrar lausnir en lýsing gerði ráð fyrir. Með samkomulagi Skildinganess ehf. og aðaáfrýjanda 5. apríl 1993 tók aðaláfrýjandi meðal annars að sér hönnun hússins og þar var sérstaklega tekið fram að verkið væri ekki fullhannað og aðilar væru sammála um að aðaláfrýjandi skyldi vinna að því við hönnun að haga vali efnis og aðferða þannig að gæði yrðu fullnægjandi en kostnaður innan ráðgerðs ramma. Með verksamningnum 15. júní 1993 tók aðaláfrýjandi meðal annars að sér „alla hönnun“ fjöleignarhússins og þar var tekið fram að verkið skyldi unnið í samræmi við byggingarreglugerð og ákvæði viðeigandi staðla og annarra reglna sem gildi um framkvæmdir sem þessar og að aðaláfrýjandi væri ábyrgur fyrir því að eftir þeim yrði farið. Aðaláfrýjandi réði síðan Arkþing ehf. í júlíbyrjun 1993 til að vinna „öll nauðsynleg arkitektastörf“ við bygginguna. Þegar til alls þessa er litið verður ekki talið í ljós leitt að tiltekin útfærsla á útveggjaklæðningu hafi verið gerð að skilyrði af hálfu Skildinganess ehf. Vissulega voru uppi af hálfu félagsins ráðagerðir um að nota „alucobond“ eða hliðstæða klæðningu, en aðaláfrýjandi tók að sér hönnun hússins og af framangreindu verður ráðið að hann gat haft áhrif á val efnis og tók á sig ábyrgð á því að reglum og stöðlum yrði fylgt við byggingu hússins. Verður því ekki fallist á að samningar aðaláfrýjanda við Skildinganes ehf. leysi hann undan bótaábyrgð vegna ágalla á klæðningu hússins.

Gagnáfrýjandi gerir í annan stað kröfu um 403.200 krónur í bætur vegna þess að frágangur við nokkrar stálstoðir undir svölum hússins hafi verið ófullnægjandi. Í matsgerð kemur fram að við frambrún svala sé perlumöl og moldarkenndur jarðvegur við 16 stoðir. Telja matsmenn þennan frágang óheppilegan. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, taldi þennan frágang ófullnægjandi og ekki hefðbundinn. Verður fallist á niðurstöðu hans um að aðaláfrýjandi beri fébótaábyrgð vegna þessa galla.

Í þriðja lagi krefst gagnáfrýjandi 2.524.500 króna í bætur vegna tæringar í bárujárnsklæðningu neðan á svölum hússins. Í matsgerð kemur fram að veruleg tæring sé í sinkhúð bárujárnsins og það sé sums staðar farið að ryðga. Telja matsmenn ekkert komið fram um að plöturnar séu gallaðar, en ending þeirra við þessar aðstæður sé þó ekki lengri en raun beri vitni. Fallist er á það með héraðsdómi að plötur þessar teljist hluti af utanhúsklæðningu hússins og að aðaláfrýjandi beri á því fébótaábyrgð að ending þeirra hafi ekki verið í samræmi við það sem áskilið var við sölu íbúða í húsinu.

Loks hefur aðaláfrýjandi uppi kröfu um 750.000 krónur í bætur vegna þess að reykræsting í stigahúsum fullnægi ekki kröfum byggingarreglugerðar. Með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á að aðaláfrýjandi sé bótaábyrgur vegna þessa.

Í héraði hafði gagnáfrýjandi uppi þá málsástæðu að af 2. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda leiddi að kröfur vegna fasteignakaupa fyrndust á 10 árum og þar sem upphaf fyrningarfrests kröfu gagnáfrýjanda ætti að miða við gerð einstakra kaupsamninga teldist hluti kröfu hans fyrndur. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti féll gagnáfrýjandi frá þeirri málsástæðu að upphaf fyrningarfrestsins skyldi miðast við kaupsamningsgerð, en taldi að þess í stað skyldi miðað við afhendingu einstakra íbúða. Eins og nánar er rakið í I. kafla hér að framan var fyrsta íbúðin í húsinu afhent í nóvembermánuði 1994. Var 10 ára fyrningarfrestur því ekki liðinn er fyrningu var slitið með höfðun málsins 29. október 2004. Þrátt fyrir framangreint telur aðaláfrýjandi að 10 ára fyrningarfrestur eigi ekki við um kröfur vegna allra ofangreinda galla. Bendir hann á að samkvæmt grein 30.0 í ÍST 30:1988 taki verktaki ábyrgð á verkinu í eitt ár frá því hann skilaði því af sér. Komi í ljós leyndir gallar á verkinu sem ekki hafi verið unnt að sjá fyrir lok ábyrgðartíma skuli verktaki samkvæmt grein 30.6 svara skaðabótum ef gallarnir stafa af ásetningi eða gáleysi hans sjálfs eða starfsmanna hans og fari um fyrningu á þeim skaðabótakröfum eftir ákvæðum laga nr. 14/1905. Þar sem telja verður alla ofangreinda galla leynda og önnur skilyrði greinar 30.6 eru uppfyllt verður þessari málsástæðu hafnað og krafa gagnáfrýjanda talin ófyrnd.

III.

Eins og að framan greinir reisir gagnáfrýjandi kröfu sína tölulega á niðurstöðu matsgerðar 14. september 2004. Héraðsdómur lagði matsgerðina til grundvallar að öðru leyti en því að hann taldi ekki sýnt fram á að kostnaður við nýja vindvörn félli á aðaláfrýjanda. Verður fallist á þá niðurstöðu. Að því gættu er það niðurstaða matsgerðarinnar að kostnaður við að bæta úr þeim göllum sem aðaláfrýjandi er ábyrgur fyrir nemi samtals 53.835.800 krónum. Ekki hefur þá verið tekið tillit til þess að 60% af virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingastað fæst endurgreiddur eða samtals 4.624.069 krónur. Þá þykir mega fallast á það mat héraðsdóms að hæfilegt tillit verði tekið til þess að nýtt efni kemur í stað gamals með því að lækka það sem þá stendur eftir um tæpan þriðjung. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, Ístak hf., greiði gagnáfrýjanda, Þorragötu 5, 7 og 9, húsfélagi, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.