454/2001

X var ákærður fyrir að hafa framið kynferðisbrot gegn stjúpdóttur sinni, A, um árabil, þegar A var á aldrinum 9-14 ára. A lagði kæru sína fram hjá lögreglu er hún var orðin 27 ára gömul. Var framburður A talinn einkar trúverðugur, og naut hann að nokkru stuðnings í gögnum málsins og framburði vitna, en framburður X var metinn ótrúverðugur. Var X sakfelldur fyrir samræði við A á ýmsum stöðum á árunum 1983 til 1987. Eins og atferlinu var háttað var litið á það sem framhaldandi röð brota, sem lokið hefði á árinu 1987. Þar sem hámarksrefsing vegna brota X var 12 ára fangelsi, bæði samkvæmt þágildandi og núgildandi hegningarlögum, skyldu brot hans fyrnast á 15 árum samkvæmt 81. gr. hegningarlaga. Voru brot ákærða ekki talin fyrnd. Litið var svo á að X hefði gerst sekur um alvarleg kynferðisbrot gagnvart A sem staðið hefðu yfir í langan tíma er hún var ung að aldri. X hefði misnotað gróflega vald sitt yfir henni og þannig brugðist trúnaðarskyldum sínum gagnvart henni. Talið var að honum hefði mátt vera ljóst hve alvarlegar afleiðingar atferli hans hlaut að hafa fyrir líf og sálarheill A. Var refsing hans ákveðin fangelsi í 5 ár og sex mánuði. Þá voru A dæmdar miskabætur úr hendi X.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. desember 2001 eftir ósk ákærða og krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða, en þyngingar á refsingu. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða A 4.200.000 krónur í skaðabætur auk vaxta og kostnaðar eins og greinir í ákæru málsins.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en ella verði hann sýknaður af refsi- og bótakröfum. Komi til sakfellingar krefst hann mildunar refsingar.

I.

Ómerkingar- og heimvísunarkrafa ákærða er á því reist að rannsókn málsins hafi ekki verið sem skyldi þar sem ekki hafi verið kölluð til vitni sem hugsanlega hefðu getað borið um atvik málsins, án þess að slík vitni séu nafngreind. Einnig hefði verið rétt að rannsókn færi fram á kæranda og ákærða.

Þegar litið er til þess, hve langt er síðan atvik þau, sem kæruefni málsins lýtur að, eiga að hafa átt sér stað, er ljóst að mjög er örðugt um sönnunarfærslu. Þykir ekki liggja fyrir að frekari vitnayfirheyrslur hafi verið líklegar til að varpa betra ljósi á sakarefni. Ákærði og kærandi komu fyrir héraðsdómara, sem hafa ekki talið nauðsynlegt að efna til sérfræðilegra rannsókna á geðheilsu eða sálrænum högum þeirra. Eins og málið liggur fyrir þykja ekki efni til að hagga því mati. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á ómerkingar- og heimvísunarkröfu ákærða.

II.

Í héraðsdómi er greint frá atvikum málsins. Úrslit þess ráðast fyrst og fremst af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Í héraðsdóminum er rakinn framburður A um ætlað kynferðislegt athæfi ákærða gagnvart sér á árunum 1982 til 1987, þegar hún var á aldrinum 9 - 14 ára. Kæru sína lagði hún fram hjá lögreglu 2. júní 2000, er hún var orðin 27 ára gömul. Ákærði hefur frá upphafi neitað öllum sakargiftum, eins og rakið er í héraðsdómi. Þá er þar sagt frá framburði móður og systur stúlkunnar, sem dómurinn telur veita framburði hennar stuðning um ákveðin atvik. Einnig liggja fyrir gögn til staðfestingar frásögn hennar um ferð til læknis, er hún var tæplega 14 ára gömul, vegna gruns um þungun, en samkvæmt framburði móðurinnar fór hún þá ferð með ákærða og vissi móðirin ekki um hana fyrr en eftir á. Við sönnunarmat héraðsdóms er og litið til framburðar tveggja vitna, sem bera að stúlkan hafi, eftir að á hana var gengið, sagt þeim frá kynferðislegri misneytingu af hálfu ákærða. Sagði hún öðru vitninu frá þessu á árinu 1993, en hinu 1998.

Héraðsdómur, sem skipaður var þremur embættisdómurum, hefur metið framburð stúlkunnar einkar trúverðugan, eins og nánar er lýst í niðurstöðu dómsins. Þar er ekki tekin bein afstaða til framburðar ákærða í heild en dómurinn metur fráleitar skýringar hans á ástæðum þess að stúlkan kærir hann nú. Verður að telja að framburður ákærða hafi verið metinn ótrúverðugur.

Þegar gögn málsins í heild eru virt þykir ekkert hafa fram komið, sem gefur tilefni til að draga í efa mat héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi og öðru því, sem fyrir liggur. Verður sakarmat dómsins staðfest, en samkvæmt því er ákærði sakfelldur fyrir samræði við stúlkuna á ýmsum stöðum á árunum 1983 til 1987, eins og nánar er lýst í héraðsdómi og ákæru. Eins og atferlinu var háttað verður að líta á það sem framhaldandi röð brota, sem samkvæmt ákæru verður að miða við að lokið hafi á árinu 1987. Er atferli ákærða réttilega heimfært til refsiákvæða í héraðsdómi og er þar gerð grein fyrir þeim breytingum, sem urðu á viðeigandi ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með lögum nr. 40/1992. Hámarksrefsing vegna brota ákærða var 12 ára fangelsi bæði fyrir og eftir þá breytingu, sbr. áður 1. mgr. 200. gr. en nú 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Brotin fyrnast á 15 árum samkvæmt 81. gr. laganna, sbr. áður 5. gr. laga nr. 20/1981 og nú 1. gr. laga nr. 63/1998. Samkvæmt því eru brot ákærða ekki fyrnd.

Ákærði gerðist sekur um alvarleg kynferðisbrot gagnvart A, sem stóðu yfir í langan tíma er hún var ung að aldri. Hann misnotaði gróflega vald sitt yfir henni, en hann var stjúpfaðir hennar og brást þannig trúnaðarskyldum sínum gagnvart henni. Mátti honum vera ljóst hve alvarlegar afleiðingar atferli hans hlaut að hafa fyrir líf og sálarheill telpunnar. Að þessu virtu þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 5 ár og sex mánuði.

Eins og fram kemur í héraðsdómi er ljóst af því, sem fram hefur komið hjá A og vitnum, að umræddir atburðir hafa orðið henni þungbærir. Hin alvarlegu brot ákærða voru til þess fallin að valda mikilli röskun á högum hennar, heilsu og tilfinningalífi. Engin sérfræðileg gögn hafa þó verið lögð fram í málinu um þetta til frekari stuðnings bótakröfu hennar. Að því virtu verður niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð miskabóta staðfest, en rétt þykir að þær beri dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá því að ákærða var kynnt bótakrafan, eins og nánar segir í dómsorði. Jafnframt verður ákærði dæmdur til að greiða réttargæslumanni stúlkunnar þóknun fyrir Hæstarétti eins og þar greinir.

Staðfesta ber ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og réttargæslulaun. Dæma ber ákærða til greiðslu áfrýjunarkostnaðar eins og segir í dómsorði

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 5 ár og sex mánuði.

Ákærði greiði A 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 11. febrúar 2001 til 1. júlí sama ár, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Staðfest eru ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og réttargæslulaun.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað sakarinnar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur, og réttargæsluþóknun til S-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 50.000 krónur.