328/2003

Deilt var um hvaða tekjuviðmiðun skyldi lögð til grundvallar uppgjöri bóta vegna varanlegrar örorku V, sbr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Ekki var talið að lagaskilyrði væru uppfyllt til að meta árslaun V sérstaklega eftir 2. mgr. 7. gr. laganna. Með því að miða uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku V við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna var VÍS hf. talið hafa bætt V það tjón hans að fullu. Kröfum V var samkvæmt því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Héraðsdómi var áfrýjað 22. ágúst 2003. Áfrýjendur krefjast aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

I.

Stefndi varð fyrir slysi 11. janúar 2001 þegar áfrýjandinn K-kk-nf ók aftan á bifreið hans á Suðurlandsbraut við gatnamót Kringlumýrarbrautar í Reykjavík. Hlaut stefndi við þetta líkamstjón og hefur honum verið metinn 10% varanlegur miski og 15% varanleg örorka. Áfrýjendur viðurkenna bótaskyldu sína vegna atviksins og ekki er ágreiningur um mat á örorku eða miskastigi stefnda. Aðilarnir deila hins vegar um það hvaða tekjuviðmiðun skuli lögð til grundvallar uppgjöri bóta vegna varanlegrar örorku stefnda, sbr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum.

Áfrýjandinn Vátryggingafélag Íslands hf. greiddi stefnda 3.696.395 krónur 18. júlí 2002 í bætur fyrir líkamstjón hans af völdum slyssins, en þar af voru 2.578.988 krónur fyrir varanlega örorku. Við ákvörðun þeirrar fjárhæðar voru lögð til grundvallar árslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og þeirri grein hafði verið breytt með 6. gr. laga nr. 37/1999. Gefur áfrýjandinn þá skýringu að ef miðað hefði verið við reglu 1. mgr. 7. gr. laganna um meðalatvinnutekjur stefnda sjálfs þrjú síðustu árin fyrir þann dag er tjón varð, hefðu bætur orðið mun lægri en með því að beita reglu 3. mgr. 7. gr. um lágmarks launaviðmiðun. Forsendur séu hins vegar ekki fyrir hendi til að meta árslaun stefnda sérstaklega samkvæmt reglu 2. mgr. 7. gr. laganna. Stefndi tók við bótagreiðslunni með fyrirvara um tekjuviðmiðun vegna varanlegrar örorku. Í málinu krefst hann þess að launin verði metin samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og að þá verði miðað við meðallaun verkmanna síðasta árið fyrir slysið. Var krafa hans tekin til greina í héraðsdómi. Málsástæður aðilanna eru nánar raktar í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Stefndi hefur frá árinu 1996 haft atvinnu af því að reka eigin leigubifreið til fólksflutninga. Er í héraðsdómi gerð grein fyrir því hvaða tekjur hann hefur reiknað sér af þessari starfsemi, en öll árin fram að slysdegi voru launin mjög lág og verulega undir þeirri lágmarkstekjuviðmiðun, sem 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hefur að geyma. Fjárhagsleg afkoma í rekstri stefnda sýndi ýmist lítils háttar tap eða hagnað, eins og kemur fram í héraðsdómi. Á árunum 1992 til 1996 starfaði hann við akstur leigubifreiða sem launþegi í þágu annarra og verður ráðið af framlögðum skattframtölum stefnda að laun hans hafi þá verið svipuð og síðar varð við rekstur eigin leigubifreiðar.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skulu árslaun tjónþola metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans en sá, sem fæst með því að beita aðalreglu 1. mgr. 7. gr. um meðalatvinnutekjur tjónþola sjálfs síðustu þrjú árin fyrir þann dag er tjón varð. Við mat á því hvort heimilt sé að beita ákvæði 2. mgr. 7. gr. laganna í tilviki stefnda verður að líta til þess hvort aðstæður hans hafi á einhvern hátt verið óvenjulegar að því er tekjuöflun varðar, þannig að annar mælikvarði teljist réttari en hans eigin tekjur. Hvorki er fram komið að einhverjar breytingar, sem máli skipta, hafi orðið á atvinnuhögum stefnda eftir að hann hóf sjálfstæðan rekstur fram að slysdegi né að sveiflur hafi orðið í tekjuöflun hans á þessum tíma. Verður þvert á móti ráðið af framlögðum skattframtölum og meðfylgjandi rekstrarreikningum fyrir umrædd ár að tekjur fyrir seldan akstur leigubifreiðar hans hafi aukist jafnt en hægt milli ára og hinu sama gegnir um reiknað endurgjald til stefnda, sem nam 960.000 krónum fyrir árið 2000. Er ekki borið við af hálfu stefnda að breyting á tekjuöflun hans í þessum rekstri til hins betra hafi verið fyrirsjáanleg. Samkvæmt þessu eru lagaskilyrði ekki uppfyllt til að meta árslaun stefnda sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Verður heldur ekki fallist á þá skýringu hans að heimilt sé að beita lagaákvæðinu óháð því hvort óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi.

Regla 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga tryggir öllum tjónþolum lágmarksbætur fyrir líkamstjón úr hendi hins skaðabótaskylda. Getur hún samkvæmt því einnig tekið til þeirra, sem stunda sjálfstæðan rekstur, svo sem átti við um stefnda. Með því að miða uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku hans við lágmarkslaun samkvæmt framangreindu lagaákvæði hefur áfrýjandinn Vátryggingafélag Íslands hf. bætt stefnda það tjón hans að fullu. Verða áfrýjendur samkvæmt því sýknaðir af kröfu stefnda.

Rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefnda verður staðfest. Um gjafsóknarkostnað hans fyrir Hæstarétti fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjendur, K-kk-nf V-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., eru sýknir af kröfu stefnda, V-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun lögmanns hans, 250.000 krónur.