688/2015

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um að H yrði leystur frá störfum sem verjandi X.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. október 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðili yrði leystur frá störfum sem verjandi X í nánar tilgreindu sakamáli og annar skipaður í hans stað. Kæruheimild er í d. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hans verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði er til rannsóknar hjá lögreglu stórfellt fíkniefnalagabrot. Í þágu rannsóknar málsins hafa fjórir menn setið í gæsluvarðhaldi og verið í einangrun, en varnaraðili var skipaður verjandi eins þeirra. Fjallað hefur verið um rannsókn málsins í fjölmiðlum og í Fréttablaðinu 6. október 2015 var eftirfarandi haft eftir varnaraðila: „Skjólstæðingur minn lýsir yfir sakleysi sínu. Hann hefur aldrei komist í kast við lögin og veit ekkert hverjir hinir einstaklingarnir eru“. Vegna þessara ummæla krafðist sóknaraðili þess að varnaraðili yrði leystur frá verjandastörfum en þeirri kröfu var hafnað með hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt 3. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 skal áður en verjandi er skipaður eða tilnefndur gefa sakborningi kost á að benda á lögmann til að fara með þann starfa. Skal að jafnaði fara eftir ósk sakbornings við skipun eða tilnefningu verjanda. Þessi réttur sakbornings er varinn af c. lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, en þar segir að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli fá að halda uppi vörnum „með aðstoð verjanda að eigin vali.“ Réttur sakbornings til að fá verjanda skipaðan eða tilnefndan að eigin vali sætir þó þeirri takmörkun að heimilt er með atbeina dómara að leysa verjanda frá störfum og skipa annan í hans stað, ef ætla má að verjandi muni hindra eða hafi hindrað rannsókn máls með ólögmætum hætti eða hafi brotið gegn starfsskyldum sínum á annan hátt, sbr. 2. mgr. 34. gr. laga nr. 88/2008.

Þegar metið er hvort verjanda verði vikið frá störfum á þessum grundvelli er þess að gæta að sú ráðstöfun felur í sér takmörkun á mikilvægum rétti sakaðs manns, sem er liður í því að tryggja honum réttláta málsmeðferð, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskráinnar. Að því gættu verður þessari heimild ekki beitt nema verjandi hafi hindrað eða tiltekin líkindi standi til að hann muni hindra rannsókn svo einhverju máli skipti fyrir hana. Að sama skapi verður brot gegn starfsskyldum að öðru leyti að vera þess eðlis að það geti að einhverju marki haft áhrif á málsmeðferðina.

Á verjanda sakbornings hvílir meðal annars þagnarskylda samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 88/2008. Tekur sú skylda ekki aðeins til þess sem sakborningur hefur trúað honum fyrir um afstöðu sína til þess brots sem um er að tefla heldur einnig annarra atriða sem verjandi hefur komist að í starfa sínum og ekki eru almenningi þegar kunn. Nær þagnarskyldan til allra þeirra atriða sem leynt eiga að fara samkvæmt lögum, venju eða eðli máls.

Varnaraðili hefur staðfest að fyrrgreind ummæli hans í Fréttablaðinu hafi réttilega verið eftir honum höfð. Með þeim upplýsti hann almenning um afstöðu skjólstæðings síns til sakargifta og annarra sakborninga. Þetta voru upplýsingar sem ekki höfðu komið fram opinberlega og var ekki hægt að útiloka að þær gætu haft áhrif á aðra sem rannsóknin gat tekið til. Tók sú þagnarskylda sem hvílir á varnaraðila því til þessara atriða. Á hinn bóginn hefur sóknaraðili ekki leitt nægar líkur að því að þær upplýsingar sem varnaraðili veitti geti í þessu tilviki að virtu efni þeirra haft þau áhrif fyrir rannsóknina að næg efni séu til að takmarka rétt sakbornings til að ráða verjanda sínum og víkja honum frá störfum. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.