249/2000

"Hver sjóðfélagi sem lætur af starfi og hefur greitt iðgjald til sjóðsins og orðinn er 65 ára að aldri á rétt á árlegum eftirlaunum úr sjóðnum í hlutfalli við iðgjaldagreiðslutíma. Upphæð lífeyris er hundraðshluti af launum fyrir fullt starf í þeirri stöðu sem sjóðfélaginn gegndi síðustu fimm árin og skal endurmeta laun fyrstu fjögurra áranna til verðlags á því síðasta með vísitölu neysluverðs. Skulu eftirlaunin nema 2,125% fyrir hvert iðgjaldagreiðsluár í fullu starfi..."

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. júní 2000. Krefst hann viðurkenningar á því að gagnáfrýjandi „hafi unnið sér rétt til lífeyrisréttinda sem svari til 41,5% af þeim launum, sem eftirmaður hans hafði þann 31. desember 1997, eins og áfrýjandi viðurkennir.“ Að öðru leyti krefst aðaláfrýjandi sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði til Hæstaréttar 17. ágúst 2000 á hendur aðaláfrýjanda og íslenska ríkinu til réttargæslu. Hann krefst þess aðallega, að viðurkennt verði með dómi að tilgreind ákvæði í 36. gr. reglugerðar nr. 669/1997 fyrir Lífeyrissjóð bankamanna séu ólögmæt gagnvart sér, eins og nánar greinir í héraðsdómi. Þá krefst hann þess að viðurkennt verði að hann hafi áunnið sér lífeyrisréttindi í Lífeyrissjóði bankamanna sem svari til 41,5% af launum, sem á hverjum tíma fylgi því starfi sem hann gegndi síðast hjá Seðlabanka Íslands. Loks er þess krafist að málskostnaðarákvörðun héraðsdóms verði staðfest og að aðaláfrýjandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi gerir engar kröfur á hendur réttargæslustefnda, sem lætur málið ekki til sín taka fyrir Hæstarétti.

I.

Málavextir og málsástæður eru ítarlega rakin í héraðsdómi. Ágreiningur aðila varðar efni réttinda gagnáfrýjanda hjá aðaláfrýjanda eftir breytingar sem gerðar voru á skipulagi lífeyrissjóðsins og tóku gildi 31. desember 1997. Gagnáfrýjandi vann hjá aðildarfyrirtækjum sjóðsins frá 1957 til ágúst 1980, er hann fór til annarra starfa. Aðaláfrýjandi er samtryggingarsjóður sem rekinn er sem sjálfseignarstofnun. Hafa gilt um hann reglugerðir sem staðfestar hafa verið af fjármálaráðuneyti. Núverandi reglugerð er nr. 669/1997 fyrir Lífeyrissjóð bankamanna, en áður gilti um sjóð þennan reglugerð og útlánareglur frá 1988 fyrir eftirlaunasjóð starfsmanna Landsbankans og Seðlabankans. Fyrir skipulagsbreytingarnar báru aðildarfyrirtæki sjóðsins ábyrgð á skuldbindingum hans í hlutfalli við aðild þeirra að sjóðnum. Við breytingarnar skuldbundu þau sig til að gera upp skuldir sínar við sjóðinn. Tók það loforð til allra skuldbindinga sjóðsins, eins og þær voru reiknaðar við breytingarnar, en eftir þær var að því stefnt að ábyrgð aðildarfyrirtækjanna félli niður. Áttu eignir sjóðsins eftir það uppgjör að nægja fyrir skuldbindingum hans.

II.

Fallast má á það með héraðsdómi að vanda hefði mátt betur undirbúning og framkvæmd skipulagsbreytinganna í lok árs 1997 en þær verði ekki ógiltar af þeim sökum. Þá er tekið undir það með héraðsdómi að sá réttur sem gagnáfrýjandi hafði áunnið sér við þetta tímamark njóti verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar, svo sem því var breytt með 10. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995. Greinir aðila ekki á um þetta, heldur hitt hvort breyta mátti aðferð við að verðtryggja réttindi sjóðfélaga til framtíðar litið miðað við þetta tímamark. Þar sem hér er um samtryggingarsjóð að ræða bar að fara eins með réttindi allra sjóðfélaga, sem eins stóð á um. Þar sem ekki er annað fram komið en að breytingin hafi verið almenn að þessu leyti og tekið til allra sjóðfélaga ber að fallast á það með héraðsdómi að gagnáfrýjandi hafi ekki sýnt fram á, að breytingar á reglugerðinni frá svokallaðri eftirmannsreglu til verðtryggingar lífeyrisréttinda samkvæmt vísitölu neysluverðs séu óskuldbindandi gagnvart honum. Verður aðalkrafa gagnáfrýjanda ekki tekin til greina.

Varakrafa gagnáfrýjanda er við það miðuð að hann eigi að njóta þess hlutfalls lífeyris af launum sem tekið var upp með 11. gr. reglugerðar nr. 669/1997, eða 2,125% fyrir hvert ár sem hann greiddi í sjóðinn. Mælt er fyrir um réttindi gagnáfrýjanda eftir áðurgreinda breytingu í 15. gr. reglugerðarinnar. Er þar sérstaklega vitnað til 11. gr. um réttindi hans. Hvergi í reglugerðinni er þess getið að annað eigi að gilda um réttindi þeirra sem látið hafa af störfum af öðrum ástæðum en elli og örorku en þeirra, sem greiddu í sjóðinn á sama tíma og þeir og héldu áfram störfum hjá bönkunum. Er það einnig í samræmi við eiginleika sjóðsins sem sameignarsjóðs og þeirrar samtryggingar sem leiða má af reglum hans. Með þessari athugasemd en annars með vísun til rökstuðnings héraðsdóms ber að taka varakröfuna til greina.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Samkvæmt þessari niðurstöðu er rétt að aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar er ákveðið í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, Lífeyrissjóður bankamanna, greiði gagnáfrýjanda, S-kk-þgf M. A-kk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.