472/2011

F kól á fingrum og tám við störf hjá L ehf. og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu fyrirtækisins auk viðurkenningar á rétti til bóta úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu þess hjá T hf. Aðila greindi á um túlkun 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvorki yrði ráðið af orðalagi ákvæðisins né lögskýringargögnum að með því hefði verið lögfest hlutlæg ábyrgðarregla vinnuveitanda á tjóni sem starfsmenn hlytu í starfi sínu. Á hinn bóginn taldi Hæstiréttur að skort hefði á lögboðnar leiðbeiningar til F og að verkstjórn hefði verið áfátt af hálfu L hf. Bæri fyrirtækið því skaðabótaábyrgð á tjóni F, en ekki hefði verið sýnt fram á að F skyldi bera hluta tjóns síns sjálfur á grundvelli stórkostlegs gáleysis eða ásetnings. Einnig var talið með vísan til læknisvottorðs, sem ekki hafði verið hnekkt, að tjón F yrði rakið til skyndilegs og utanaðkomandi atburðar í skilningi fyrrnefndrar slysatryggingar. Var því einnig viðurkenndur réttur F til bóta úr tryggingunni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. ágúst 2011. Hann krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda, Löndunar ehf., vegna líkamstjóns er áfrýjandi varð fyrir við vinnu hjá stefnda 18. mars 2010. Einnig krefst áfrýjandi viðurkenningar á rétti sínum til bóta úr slysatryggingu launþega, sem stefndi, Löndun ehf., hafði hjá stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi, Löndun ehf., krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., sem áfrýjandi hefur einnig stefnt til réttargæslu vegna fyrri kröfu sinnar, krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi var við vinnu hjá stefnda, Löndun ehf., miðvikudaginn 17. og fimmtudaginn 18. mars 2010 við löndun á frosnum fiski úr frystitogurum. Samkvæmt tilkynningu stefnda miðvikudaginn 24. mars 2010 til Vinnueftirlitsins hófst vinna áfrýjanda síðarnefnda daginn klukkan 7 og lauk 13.40. Segir í tilkynningunni að áfrýjandi hafi þá horfið á braut án þess að láta neinn vita. Áfrýjandi leitaði á Slysa- og bráðadeild Landspítala háskólasjúkrahúss klukkan 14.56 sama dag með mikla verki í fingrum. Kom í ljós kal á þremur fingrum vinstri handar og tveimur á þeirri hægri. Er haft eftir áfrýjanda að hann hafi unnið við löndun daginn áður í tuttugu og fimm stiga frosti í tólf tíma og verið með mikla verki í fingrum að kvöldi þess dags. Þá er haft eftir áfrýjanda að hann hafi verið við sömu vinnu þann dag sem hann leitaði á slysadeild og byrjað að finna fyrir verk í fingrum um hádegið, en verkstjóri hafi sagt sér að hann væri í vinnu og ætti að halda áfram. Eftir viðeigandi læknismeðferð var í aðgerð á áfrýjanda 27. apríl 2010 tekinn af hluti löngutangar vinstri handar og einnig tekið af beini fjærkjúku beggja baugfingra og hægri löngutangar. Þá var gerð yfirborðshreinsun á tám og fjarlægð nögl af tá hægri fótar. Önnur aðgerð var gerð 22. júní 2010 og báðar löngutengur styttar lítillega.

II

Af hálfu áfrýjanda er á því byggt að með 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og þeim lögum var breytt með 1. gr. laga nr. 124/2009, sem gildi tóku 30. desember 2009, hafi verið leidd í lög hlutlæg ábyrgðarregla vinnuveitenda á líkamstjóni sem starfsmenn hljóta í starfi sínu. Hvorki verður ráðið af orðalagi ákvæðisins né lögskýringargögnum með því að slík regla hafi þá verið lögfest. Hvílir því á áfrýjanda að sanna að líkamstjón það, sem óumdeilt er að hann hlaut fyrrgreindan dag, verði rakið til saknæmrar athafnar eða athafnaleysis sem stefndi, Löndun ehf., beri ábyrgð á.

Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í störfum sínum á þann hátt að ekki stafi hætta af. Jafnframt segir í 1. mgr. 65. gr. laganna að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað og skal hún meðal annars fela í sér mat á áhættu, sbr. 65. gr. a, og áætlun um heilsuvernd, sbr. 66. gr. laganna. Þá segir í 3. gr. reglugerðar nr. 433/1997, um ráðstafanir til að bæta öryggi og hollustuhætti starfsmanna í afleysingarstarfi eða tímabundnu starfi, að áður en slíkur starfsmaður er ráðinn skuli veita honum upplýsingar um hvort starfinu fylgi sérstök áhættuaukning. Í bréfi Vinnueftirlitsins 3. október 2011 kemur fram að stefnda hafi verið gefin fyrirmæli um að gera skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað (áhættumat) í eftirlitsheimsókn 28. apríl 2006. Sömu fyrirmæli hafi verið gefin 8. febrúar 2007. Í heimsókn 21. mars 2011 hafi eftirlitsmanni verið tjáð að stefndi væri búinn að gera áhættumat, en Vinnueftirlitinu hafi ekki enn borist tilkynning þess efnis.

Áfrýjandi réð sig greint sinn tímabundið í vinnu hjá stefnda. Af vætti S-kk-ef S-kk-ef, framkvæmdastjóra stefnda, og H-kk-ef Þ-kk-ef U-kk-ef, verkstjóra, verður ekki ráðið að áfrýjanda hafi verið gerð sérstaklega grein fyrir þeirri hættu sem gæti fylgt því að vinna í miklum kulda, en samkvæmt gögnum málsins var frostið í lest togara þess, er unnið var í þann dag sem áfrýjanda kól, 25-30°C. Þá liggur ekki fyrir í málinu að áfrýjandi hafi fengið sérstakar leiðbeiningar um hvernig hann ætti að bera sig að við vinnu í þessum mikla kulda. Áðurnefndur S-kk-nf hefur borið að hann hafi afhent áfrýjanda prjónavettlinga og yfirvettlinga með gripi er hinn síðarnefndi kom til vinnu að morgni 18. mars 2010, en áfrýjandi heldur því fram að hann hafi fengið afhenta loðfóðraða gúmmívettlinga. Kannaðist S-kk-nf við að slíkir vettlingar væru notaðir hjá stefnda, en ekki við það verk sem hér um ræðir. Hins vegar vissi hann ekki hvort áfrýjandi notaði síðarnefndu vettlingana við vinnu fyrrgreindan dag. Vitnið P-kk-nf K-kk-nf, starfsmann hjá stefnda, minnti að áfrýjandi hafi notað „hanska eins og hver annar.“ Vitnið kannaðist við vettlinga sömu tegundar og áfrýjandi kveðst hafa notað, en þeir séu ekki notaðir í frystilestum. Geri slíkir vettlingar ekkert gagn við þær aðstæður, safni svita og hafi ekkert grip. Þá bar vitnið að áfrýjandi hafi verið mjög hægur til vinnu og farið upp úr lestinni og niður „í tíma og ótíma“. Hafi vitnið bent áfrýjanda á að „það væri nú kannski bara sniðugra að reyna að koma niður og vinna sér til hita.“ Einnig kom fram hjá vitninu að gert hafi verið kaffihlé um klukkan 9.30 um morguninn, en eftir það hafi verið unnið sleitulaust þar til vinnu lauk um klukkan 14.

Áfrýjandi var óvanur að vinna við þær aðstæður sem um ræðir í máli þessu. Af þeim sökum var sérstök þörf á að uppfræða hann um þá hættu sem því fylgdi að vinna í svo miklum kulda. Verður ráðið af gögnum málsins að skort hafi á að stefndi hafi sinnt því lögboðna hlutverki sínu. Einnig eru áhöld um hvaða vettlinga áfrýjandi hafi notað þann dag sem hann kól. Þá hefur verkstjóri stefnda viðurkennt að hann hafi ekki gætt þess sérstaklega eða fylgt eftir að áfrýjandi notaði viðeigandi vettlinga, en áfrýjandi fullyrðir sem fyrr greinir að honum hafi verið látnir í té loðfóðraðir gúmmívettlingar. Starfsmaður stefnda hefur eins og áður segir borið að slíkir vettlingar séu ekki notaðir í frystilestum þar sem þeir geri þar ekkert gagn. Gat sami starfsmaður ekki fullyrt að áfrýjandi hafi notað hefðbundna vinnuvettlinga stefnda í frystilestum, heldur minnti hann að svo hefði verið. Liggur því ekki ljóst fyrir hvora tegund vettlinganna áfrýjandi notaði umrætt sinn og verður stefndi að bera hallann af þeim sönnunarskorti.

Áfrýjandi hefur samkvæmt öllu framansögðu leitt í ljós að skort hafi á lögboðnar leiðbeiningar til hans af hálfu stefnda og einnig að verkstjórn hafi verið áfátt af hans hálfu. Jafnframt hefur áfrýjandi sýnt fram á orsakatengsl milli þessarar saknæmu vanrækslu stefnda og líkamstjóns síns.

Kemur þá til skoðunar hvort áfrýjandi hafi átt þátt í að hann varð fyrir líkamstjóni greint sinn. Í 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga segir að verði starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu skerðist ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar hans, nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Hvílir sönnunarbyrði um það á stefnda og hefur sú sönnun ekki tekist. Verður því fallist á kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda vegna líkamstjóns þess er áfrýjandi hlaut 18. mars 2010.

III

Er áðurnefndur tjónsatburður varð 18. mars 2010 var í gildi kjarasamningsbundin slysatrygging launþega sem stefndi, Löndun ehf., hafði keypt hjá stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf. Gerir áfrýjandi kröfu um viðurkenningu á rétti sínum til bóta úr þeirri tryggingu. Samkvæmt skilmálum vátryggingarinnar var með orðinu slys átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem ylli meiðslum á líkama vátryggðs og gerðist sannanlega án vilja hans. Í málinu deila aðilar um hvort fullnægt sé því skilyrði skilmálanna að skyndilegur utanaðkomandi atburður hafi valdið kali áfrýjanda greint sinn.

Í vottorði J-kk-ef R-kk-ef, sérfræðings í handarskurðlækningum, 21. nóvember 2010 kemur fram að honum sýnist að áfrýjandi hafi unnið í nokkuð jöfnu frosti í töluverðan tíma. Án efa hafi áfrýjandi fundið jafnt og þétt fyrir eðlilegum áhrifum þess, svo sem fölva í húð, dofa og sársauka. Að einhverjum tíma liðnum, þegar kalið náði niður í dýpri vefi, sé sennilegt að sársaukinn hafi minnkað eða horfið á því svæði. Dofi og verkur í höndum og fótum hafi þó án efa verið áfram til staðar því kalið hafi eingöngu verið á mjög takmörkuðum hluta útlimanna. Að mati læknisins sé ómögulegt að áfrýjandi hafi á einhvern hátt getað gert sér grein fyrir því hvenær kuldi var að breytast yfir í kal og klingi engar viðvörunarbjöllur við slíkt. Séu umskiptin úr kulda yfir í kal því óvænt og ekki fyrirsjáanleg frekar en þegar skurður verður við vinnu með hníf.

Stefndi hefur ekki leitast við að sýna fram á að kal áfrýjanda sé að rekja til sjúkdóms eða annars innra ástands í líkama hins síðarnefnda. Áðurnefndu læknisvottorði hefur ekki verið hnekkt og verður það því lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Samkvæmt þessu er fallist á með áfrýjanda að líkamstjón það, sem hann hlaut greint sinn, hafi orðið vegna utanaðkomandi atburðar í skilningi vátryggingarskilmálanna og að þann atburð hafi borið að höndum er kuldi breyttist skyndilega yfir í kal. Er því fallist á kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á rétti hans til bóta úr áðurnefndri tryggingu.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2. málsliðar 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verða stefndu dæmdir til að greiða áfrýjanda óskipt 750.000 krónur í málskostnað í héraði, er renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 750.000 krónur. Samkvæmt framangreindum lagaákvæðum, sbr. 166. gr. laganna, verða stefndu einnig dæmdir til að greiða óskipt áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Löndun ehf., er skaðabótaskyldur vegna líkamstjóns er áfrýjandi, F-x-x D-x-x C-x-x, varð fyrir við vinnu hjá stefnda 18. mars 2010.

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda til bóta úr slysatryggingu launþega, sem stefndi, Löndun ehf., hafði hjá stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., vegna fyrrgreinds líkamstjóns áfrýjanda.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt 750.000 krónur í málskostnað í héraði, er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 750.000 krónur.

Stefndu greiði áfrýjanda óskipt 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.