384/2012

M höfðaði mál gegn hjúkrunarheimilinu H til heimtu skaðabóta vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar hennar úr starfi sjúkraliða. Reisti M kröfu sína á því að H hefði við uppsögnina ekki gætt fyrirmæla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Vísað var til þess að lög nr. 70/1996 tækju ekki til starfsmanna H samkvæmt efni sínu, þar sem H væri ekki ríkisstofnun. Þá var ekki talið að M hefði tekist sönnun um að engu að síður hefði réttarstaða hennar í starfi hjá H verið sú hin sama og ríkisstarfsmanna, hvorki á grundvelli samnings milli sjúkraliðafélags Íslands og H, sem var útrunninn, né á grundvelli ráðningarsamnings M við H, þar sem ekki var á þeirri málsástæðu byggt í héraði. Þá var ekki talið sýnt að H hefði brotið gegn M með ólögmætum og saknæmum hætti í aðdraganda uppsagnar hennar. Var H því sýknað af skaðabótakröfu M.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. júní 2012. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 2.066.418 krónur með 5,5% ársvöxtum frá 1. júní 2010 til 1. ágúst sama ár, með 5,2% ársvöxtum frá þeim degi til 1. október sama ár, með 4,5% ársvöxtum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, með 3,85% ársvöxtum frá þeim degi til 1. janúar 2011, með 3,7% ársvöxtum frá þeim degi til 20. september sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda og þess að málskostnaður falli niður.

Áfrýjandi er sjúkraliði og hefur lokið framhaldsnámi í öldrunarhjúkrun. Hún var ráðin til starfa hjá stefnda með ráðningarsamningi 14. júlí 1998. Starfaði hún þar uns henni var sagt upp í febrúarmánuði 2010. Í uppsagnarbréfi sem ranglega er dagsett 25. mars 2010, en óumdeilt er að afhent hafi verið áfrýjanda mánuði fyrr, voru skipulagsbreytingar tilgreindar sem ástæða uppsagnar. Þar var og tekið fram að uppsagnarfrestur væri þrír mánuðir, hún fengi greitt til 30. maí 2010 og að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi hennar á uppsagnarfresti.

Áfrýjandi reisir kröfu sína á því að um réttindi sín og skyldur skyldi farið eftir ákvæðum laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Við uppsögnina hafi stefndi ekki gætt ákvæða 43. gr. og 44. gr., sbr. 21. gr., laganna eins og skylt hefði verið. Uppsögnin hafi því verið ólögmæt og eigi hún af þeim sökum rétt til skaðabóta.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 70/1996 taka lögin til hvers manns sem er skipaður, settur eða ráðinn í þjónustu ríkisins til lengri tíma en eins mánaðar, enda verði starf hans talið aðalstarf. Stefndi er í eigu Sjómannadagsráðs og er ekki ríkisstofnun. Lögin taka því ekki til starfsmanna hans samkvæmt efni sínu. Kröfu áfrýjanda um að þau taki engu að síður til sjúkraliða sem starfa hjá hjá stefnda og þar með sín reisti hún í héraði á þremur málsástæðum. Í fyrsta lagi á því að um það hafi verið samið með samningi milli Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda 8. janúar 1993. Í annan stað verði þetta ráðið af yfirlýsingu BHM og BSRB annars vegar og Samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu hins vegar frá 30. júní 2005 um skipun vinnuhóps til að „skila drögum að niðurstöðu um réttindamál fyrir lok janúar 2006“, en niðurstaða þess starfshóps liggi enn ekki fyrir og í þriðja lagi á því að það hafi verið föst venja að sjúkraliðar sem starfa hjá fyrirtækjum sem eiga aðild að Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu njóti sambærilegrar réttarverndar og ríkisstarfsmenn gegn uppsögnum.

Samningur sá frá 8. janúar 1993 sem áfrýjandi reisir kröfu sína í fyrsta lagi á er í átta greinum. Í honum er kveðið á um nánar tiltekin atriði varðandi kjör og réttarstöðu sjúkraliða hjá stefnda, en samningurinn getur þó ekki talist kjarasamningur. Í 5. gr. hans segir: „Um réttindi og skyldur starfsmanna skal farið eftir ákvæðum laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins með síðari breytingum.“ Í 7. gr. segir að um gildistíma og uppsögn samningsins skuli farið eftir ákvæðum laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Loks segir í 8. gr.: „Gildistími þessa samnings er frá 1. október 1992 til 28. febrúar 1993 og fellur þá úr gildi án sérstakrar uppsagnar.“

Enda þótt samningnum hafi þannig með 8. gr. hans fyrirfram verið markaður gildistími telur áfrýjandi að það leiði af 7. gr. samningsins að eftir honum skuli farið uns nýtt samkomulag hafi verið gert. Vísar hann í þeim efnum annars vegar til 2. mgr. 12. gr. laga nr. 94/1986 og hins vegar til þess að á íslenskum vinnumarkaði hafi í framkvæmd gilt sú regla að eftir kjarasamningi sé farið enda þótt fyrirfram umsaminn gildistími sé liðinn þar til nýr kjarasamningur hafi verið gerður eða verkfall hafist. Í 2. mgr. 12. gr. laga nr. 94/1986 segir að renni kjarasamningur út vegna uppsagnar skuli þó eftir honum farið uns nýr kjarasamningur hafi verið gerður. Gildi umrædds samnings fram yfir umsaminn gildistíma hans verður ekki leitt af þessu ákvæði enda er hvorki um kjarasamning að ræða, en ákvæðið varðar aðeins framlengingu á gildistíma slíkra samninga, né á það efnisatriði ákvæðisins við að samningurinn hafi runnið út vegna uppsagnar. Þá verður gildi samningsins umfram umsaminn gildistíma hans ekki heldur leitt af ætlaðri venju um gildistíma kjarasamninga í slíkum tilvikum þegar af þeirri ástæðu að ekki er um kjarasamning að ræða og ágreiningslaust er í málinu að í kjarasamningum Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda sem síðar hafa verið gerðir sé ekki að finna slíkt ákvæði.

Áfrýjandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að það leiði af venju að starfsmenn fyrirtækja sem aðild eiga að Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu njóti við uppsögn réttarstöðu ríkisstarfsmanna. Honum hefur ekki tekist slík sönnun.

Auk framangreindra þriggja málsástæðna reisir áfrýjandi kröfu sína fyrir Hæstarétti á þeirri málsástæðu að í ráðningarsamningnum 14. júlí 1998 sé kveðið á um að um réttindi og skyldur hennar skuli fara eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins með nánar tilteknum hætti. Þar sem áfrýjandi hafði þessa málsástæðu ekki uppi í héraði verður ekki á henni byggt við úrlausn málsins fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að öllu þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, M-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefnda, Hrafnistu, dvalarheimili aldraðra, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.