391/2001

J og R keyptu tvær húseignir og verslun af H og E. Eftir afhendingu eignanna reis ágreiningur um efndir kaupsaminganna. H og E höfnuðu fullyrðingum J og R um að gallar hefðu verið á tölvukerfi eða lausafjármunum, sem tengdust hinni seldu verslun. Höfnuðu þau jafnframt að mestu kröfum J og R vegna galla á fasteignunum. Í framhaldi af þessu höfðuðu H og E mál á hendur J og R til heimtu greiðslna sem hin síðarnefndu höfðu haldið eftir. J og R, sem í héraði fengu gagnkröfu sína viðurkennda að nokkru leyti, undu þeirri niðurstöðu um annað en dráttarvexti og málskostnað. H og E áfrýjuðu einnig fyrir sitt leyti til endurskoðunar á héraðsdómi að því er varðaði skaðabætur handa J og R vegna galla á verslunarhúsnæðinu. Fyrir Hæstarétti gerðu H og E einnig kröfu um dráttarvexti af hærri fjárhæðum en þau höfðu gert kröfu um fyrir héraðsdómi. Ekki var fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 til að koma þeirri hækkun á kröfugerð að fyrir Hæstarétti. Þá var talið að slíkur brestur hefði verið á upplýsingagjöf af hendi H og E að óhjákvæmilegt væri að fella á þau skaðabótaskyldu vegna tilgreindra galla á verslunarhúsnæðinu. Niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti var í samræmi við niðurstöðu Hæstaréttar í sambærilegum málum, sem hefur margsinnis verið ítrekuð í dómum á undangengnum áratug. Ekki þóttu efni til að víkja í máli þessu frá þeirri framkvæmd, enda hafði ákvæði síðari málsliðar 7. gr. laga nr. 38/2001 ekki tekið gildi á þeim tíma sem um ræddi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 29. ágúst 2001. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 10. október 2001 og áfrýjuðu þau á ný 15. sama mánaðar með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjenda, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur með þeirri breytingu að dráttarvextir verði dæmdir samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 490.770 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 4.529.376 krónum frá þeim degi til 18. apríl 2001 og af 3.139.943 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 12. september 2001. Í báðum tilvikum krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 7. janúar 2002. Þau krefjast þess að aðaláfrýjendum verði gert að greiða sér 7.960.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10., sbr. 12. gr. vaxtalaga af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 7.960.615 krónum frá þeim degi til 5. apríl 2001, af 9.980.069 krónum frá þeim degi til 21. sama mánaðar, af 9.476.523 krónum frá þeim degi til 23. sama mánaðar og af 8.099.725 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 13. september 2001 og af 4.172.159 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 610.000 krónum, sem komi til frádráttar höfuðstól 21. apríl 2001, 1.389.433 krónum, sem greiddar voru inn á kröfuna 23. sama mánaðar, og 4.668.691 krónu, sem greidd var 13. september 2001. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins virðast gagnáfrýjendur hafa í ágúst 1999 leitað til fasteignasölu um að selja tvær húseignir sínar í þéttbýliskjarna við Laugarvatn, svo og verslun, sem þau ráku í annarri þeirra. Voru þetta nánar tiltekið einbýlishús að Lindarbraut 11, talið byggt á árunum 1964 til 1965 og 155,9 m2 að stærð, og 85,5% af verslunarhúsi að Dalbraut 8, sem mun hafa verið byggt í nokkrum áföngum á árabilinu frá 1962 til 1994. Flatarmál síðarnefnda hússins er talið alls 445,3 m2, en sá hluti þess, sem ekki var í eigu gagnáfrýjenda, tilheyrði Olíufélaginu hf. Verslunin, sem gagnáfrýjendur ráku í sínum eignarhluta, bar heitið H-Sel. Aðaláfrýjendur gerðu 14. september 1999 í einu lagi kauptilboð í fasteignirnar og verslunina. Buðust þau til að greiða samtals 40.000.000 krónur og samþykktu gagnáfrýjendur þetta tilboð.

Í framhaldi af framangreindu voru gerðir þrír skriflegir kaupsamningar um eignirnar 13. október 1999. Tók einn þeirra til verslunarinnar, sem gagnáfrýjendur seldu aðaláfrýjendum fyrir 12.500.000 krónur. Af þeirri fjárhæð átti að greiða með peningum 1.661.394 krónur við undirritun samningsins, 3.000.000 krónur við afhendingu verslunarinnar 1. desember 1999 og 4.038.606 krónur 5. apríl 2000. Fyrir afgangi kaupverðsins, 3.800.000 krónum, áttu aðaláfrýjendur að gefa út skuldabréf, sem bæri nánar tiltekna vexti, til greiðslu með 12 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 10. janúar 2000. Tekið var fram í samningnum að skuldabréfið yrði greiðsla fyrir vörubirgðir í versluninni, sem metnar yrðu á kostnaðarverði, en fjárhæð þess kynni að hækka eða lækka til samræmis við vörutalningu, sem gerð yrði við afhendingu verslunarinnar. Annar samningurinn tók til verslunarhúsnæðisins, sem selt var fyrir 17.700.000 krónur. Af þeirri fjárhæð átti að greiða 1.338.606 krónur með peningum við undirritun kaupsamningsins, en 13.607.958 krónur með hluta andvirðis tiltekinnar fasteignar aðaláfrýjenda í Reykjavík, sem enn einn kaupsamningur var gerður um milli aðilanna sama dag. Að öðru leyti skyldu aðaláfrýjendur greiða kaupverð verslunarhúsnæðisins með því að taka að sér þrjár veðskuldir, sem hvíldu á því, samtals að fjárhæð 2.753.436 krónur. Þriðji kaupsamningurinn var gerður um íbúðarhúsið, sem aðaláfrýjendur keyptu fyrir 9.800.000 krónur. Af þeirri fjárhæð töldust 4.941.402 krónur greiddar með eftirstöðvum andvirðis áðurnefndrar fasteignar aðaláfrýjenda í Reykjavík, en að öðru leyti tóku þau að sér áhvílandi veðskuld að fjárhæð 4.858.598 krónur. Í þessum síðastnefnda samningi var sérstaklega tekið fram að gagnáfrýjendum bæri á sinn kostnað að gera við leka frá þaki íbúðarhússins og í sólstofu, svo og að gera nýjan lóðarleigusamning vegna eignarinnar. Báðar fasteignirnar átti að afhenda aðaláfrýjendum 1. desember 1999. Í kaupsamningnum um verslunina var vísað til þess að aðaláfrýjendur væru um leið að kaupa húsnæðið, sem hún væri rekin í, með sérstökum kaupsamningi og skyldi fyrrnefndi samningurinn skoðast sem hluti af þeim síðarnefnda. Í kaupsamningunum um verslunarhúsnæðið og íbúðarhúsið var síðan getið um aðra kaupsamninga, sem aðilarnir gerðu á sama tíma, þar á meðal um fyrrnefnda fasteign aðaláfrýjenda í Reykjavík, og sagt að þeir skyldu „teljast vera hluti hans“.

Óumdeilt er í málinu að greiðslur, sem fara áttu fram samkvæmt áðurgreindum kaupsamningum fyrir afhendingu eignanna, hafi verið inntar af hendi, svo og að eignirnar hafi verið afhentar og tekið hafi verið við veðskuldum, sem á þeim hvíldu og færast áttu á herðar kaupenda. Ágreiningur reis á hinn bóginn milli aðilanna um efndir kaupsamninganna um eignirnar við Laugarvatn í framhaldi af afhendingu þeirra. Af því tilefni ritaði lögmaður bréf í þágu aðaláfrýjenda til gagnáfrýjenda 31. mars 2000, þar sem greindi meðal annars frá því að tölvukerfi tengt við sölukassa í versluninni H-Seli hafi reynst gallað og ónothæft, gallar hafi verið á ótilgreindum lausafjármunum, sem fylgdu henni, endanlegt uppgjör vegna kaupa á vörubirgðum hafi ekki farið fram vegna skorts á upplýsingum frá gagnáfrýjendum, verslunarhúsnæðið væri hriplekt og ekki hafi verið gert við leka í íbúðarhúsinu, sem þó hafi verið samið um að gagnáfrýjendur skyldu annast. Vitnað var til þess að aðaláfrýjendur hafi aflað úttektar tveggja kunnáttumanna á báðum fasteignunum og skýrslur um hana verið afhentar gagnáfrýjendum. Þess var meðal annars krafist að gagnáfrýjendur létu þegar í stað bæta á sinn kostnað úr göllum á fasteignunum eða veittu ella afslátt af kaupverði, sem næmi viðgerðarkostnaði, en hann væri alls 9.152.000 krónur samkvæmt áðurnefndri úttekt. Var aðaláfrýjendum jafnframt áskilinn réttur til að halda eftir greiðslu að fjárhæð 4.038.606 krónur, sem ætti að inna af hendi 5. apríl 2000 samkvæmt kaupsamningnum um verslunina. Fyrir liggur að vegna ágreinings um andvirði vörubirgða höfðu aðaláfrýjendur ekki á þessu stigi gefið út fyrrnefnt skuldabréf að fjárhæð 3.800.000 krónur til greiðslu kaupverðs þeirra. Þessu var svarað af hendi gagnáfrýjenda með bréfi 27. apríl 2000. Þar var með öllu hafnað að gallar hafi verið á tölvukerfi eða lausafjármunum, sem tengdust hinni seldu verslun. Tekið var fram að í mars 2000 hafi verið farið yfir gögn um talningu á vörubirgðum og nánari grein gerð fyrir verðmæti þeirra, sem teldist alls 3.857.714 krónur, en sú niðurstaða hafi þegar verið kynnt aðaláfrýjendum. Kröfu aðaláfrýjenda vegna galla á verslunarhúsnæðinu væri hafnað og jafnframt í flestum atriðum kröfu út af göllum á íbúðarhúsinu, en þess þó getið að viðgerð, sem gagnáfrýjendur hafi látið vinna á því í samræmi við ákvæði kaupsamnings, hafi ekki reynst fullnægjandi. Buðust þau síðastnefndu til að láta bæta úr því, svo og öðrum nánar tilgreindum galla á íbúðarhúsinu. Á þessum grundvelli var þess krafist að aðaláfrýjendur inntu af hendi umsamda greiðslu, sem var í gjalddaga 5. apríl 2000, og afhentu skuldabréf að fjárhæð 3.857.714 krónur til greiðslu fyrir vörubirgðir, en greiddu einnig afborganir, sem þegar væru fallnar í gjalddaga af þeirri skuld. Þessu öllu höfnuðu aðaláfrýjendur með bréfi til gagnáfrýjenda 20. júní 2000.

Gagnáfrýjendur höfðuðu mál þetta 26. júní 2000. Þau kröfðust þess í héraðsdómsstefnu að aðaláfrýjendur yrðu dæmd til að greiða þeim 7.960.615 krónur, en þar var um að ræða gjaldfelldan höfuðstól skuldabréfs, sem aðaláfrýjendur höfðu ekki gefið út til greiðslu kaupverðs vörubirgða, að fjárhæð 3.857.714 krónur, áfallna vexti af skuldabréfinu frá 1. desember 1999 til 10. janúar 2000, 64.295 krónur, og greiðslu að fjárhæð 4.038.606 krónur, sem inna átti af hendi 5. apríl 2000 samkvæmt kaupsamningnum um verslunina. Af samanlagðri fjárhæð tveggja fyrstnefndu liðanna kröfðust gagnáfrýjendur dráttarvaxta frá 10. janúar 2000, en af stefnufjárhæðinni allri frá 5. apríl sama árs.

Eftir að málið var höfðað leituðu aðaláfrýjendur 28. júlí 2000 dómkvaðningar manna til að meta til verðs nánar tilgreinda galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Þá leituðu aðaláfrýjendur jafnframt eftir dómkvaðningu manns til að meta galla á tölvukerfi verslunarinnar. Matsgerð um síðastgreint efni lá fyrir 21. september 2000. Komst matsmaður þar að þeirri niðurstöðu að kostnaður af nýju tölvukerfi fyrir verslunina yrði á bilinu frá 220.000 til 260.000 krónur eftir því hvaða tegund hugbúnaðar yrði valin. Í matsgerð, sem virðist hafa verið lokið við í byrjun október 2000, töldu matsmenn að viðgerð á þaki á verslunarhúsnæðinu myndi kosta alls 2.260.002 krónur, en kostnaður af viðgerð á lofti innanhúss vegna leka var metinn 90.300 krónur og af viðgerð á leka um plötuskil milli kjallara og aðalhæðar 65.000 krónur, eða samtals 2.415.302 krónur. Í matsgerð frá sama tíma komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að viðgerð vegna leka á þaki íbúðarhússins myndi kosta 283.030 krónur og á sólstofu 144.988 krónur, skápur, sem hulið hafi stýribúnað fyrir heitt vatn í sólstofu, hafi verið tekinn og næmi kostnaður af nýjum 25.000 krónum, ný útidyrahurð á þvottahúsi myndi kosta 80.000 krónur og jafnframt yrði kostnaður af breytingu á hitalögn í sökkli eldhúsinnréttingar 25.000 krónur og af viðgerð gólfs í geymslu 25.000 krónur. Samtals töldu matsmenn þannig að kostnaður af viðgerð galla á íbúðarhúsinu myndi nema 583.018 krónum. Þegar matsgerðir þessar lágu fyrir skiluðu aðaláfrýjendur greinargerð fyrir héraðsdómi, þar sem þau kröfðust sýknu af kröfu gagnáfrýjenda. Var sýknukrafan reist á því að staðreynt hafi verið með úttekt og matsgerðum að gallar væru á umræddum húseignum, svo og að matsgerð hafi leitt í ljós galla á tölvukerfi verslunarinnar. Aðaláfrýjendur lýsti sig á hinn bóginn ósammála niðurstöðum matsmanna um kostnað af viðgerð húseignanna. Kváðust þau í greinargerð sinni myndu leita yfirmats um þá þætti og áskildu sér rétt til að samræma kröfu sína niðurstöðu þess.

Samkvæmt beiðni aðaláfrýjenda voru yfirmatsmenn dómkvaddir 5. janúar 2001 til að meta galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Yfirmatsgerðum var lokið 12. mars 2001. Töldu yfirmatsmenn að kostnaður af viðgerð þaksins á verslunarhúsnæðinu yrði 2.057.939 krónur, af viðgerð á lofti innanhúss 348.048 krónur, af viðgerð á veggjum innanhúss 118.282 krónur og af viðgerð leka í kjallara 132.123 krónur. Samtals væri þannig viðgerðarkostnaður vegna verslunarhúsnæðisins 2.656.392 krónur, en við þá fjárhæð töldu yfirmatsmenn verða að leggja 10% vegna ófyrirséðs kostnaðar og sama hlutfall vegna hönnunar og umsjónar, alls 531.278 krónur, auk þess sem virðisaukaskattur myndi nema 780.979 krónum. Að öllu samanlögðu töldu yfirmatsmenn kostnað af viðgerðum á verslunarhúsnæðinu 3.968.650 krónur. Í yfirmatsgerð vegna íbúðarhússins var kostnaður vegna viðgerða á þaki talinn 279.465 krónur og á sólstofu 167.248 krónur, ný hurð fyrir þvottahús var metin á 103.745 krónur, viðgerð á lögnum í eldhúsi var talin kosta 62.963 krónur og á gólfi í geymslu 21.239 krónur, en kostnaður af skáp til að hylja lagnir í sólstofu var metinn 21.616 krónur. Samtals voru þessir liðir því metnir á 656.276 krónur, en við þetta töldu yfirmatsmenn þurfa að bæta 10% vegna ófyrirséðs kostnaðar og 15% vegna hönnunar og umsjónar, eða alls 164.069 krónum. Virðisaukaskattur var þessu til viðbótar talinn 200.984 krónur, en til frádráttar kæmi endurgreiðsla á skattinum vegna vinnu á byggingarstað, 56.446 krónur. Í heild töldu því yfirmatsmenn að kostnaður af viðgerð galla á íbúðarhúsinu myndi nema 964.883 krónum.

Að fengnum niðurstöðum yfirmatsmanna lögðu aðaláfrýjendur fram bókun í þinghaldi fyrir héraðsdómi 17. apríl 2001, þar sem þau breyttu upphaflegri dómkröfu sinni. Samkvæmt bókun þessari töldu aðaláfrýjendur sig eiga til skuldajafnaðar við gagnáfrýjendur kröfu um „skaðabætur/afslátt“, sem aðaláfrýjendur sundurliðuðu þannig: Vegna galla á tölvukerfi í versluninni H-Seli 220.000 krónur, vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11 samkvæmt yfirmatsgerð 964.883 krónur, en 3.670.249 krónur vegna galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8. Síðastnefndu fjárhæðina studdu aðaláfrýjendur við niðurstöðu yfirmatsmanna, en þó þannig að tekið var tillit til þess að Olíufélagið hf. yrði sem eigandi að 14,5% af fasteigninni að Dalbraut 8 að bera það hlutfall kostnaðar af viðgerð á þaki hússins, 298.401 krónu, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í útreikningi yfirmatsmanna. Þessu til viðbótar töldu aðaláfrýjendur sig eiga rétt á að fá bættan úr hendi gagnáfrýjenda kostnað af matsgerðum, alls 844.041 krónu, svo og áætlaðan kostnað vegna lokunar á versluninni H-Seli meðan á viðgerð hússins stæði, 750.000 krónur. Töldu aðaláfrýjendur gagnkröfu sína þannig samtals að fjárhæð 6.449.173 krónur, sem þau kröfðust skuldajafnaðar á við stefnukröfu. Í framhaldi af þessu sendu aðaláfrýjendur með bréfi 18. apríl 2001 greiðslu til gagnáfrýjenda á 1.389.433 krónum, sem þau fyrrnefndu kváðust líta á sem fullnaðargreiðslu vegna viðskipta þeirra. Við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi viðurkenndu gagnáfrýjendur viðtöku þessarar greiðslu, sem þau töldu innborgun á kröfu sína 23. apríl 2001. Þá féllust gagnáfrýjendur við sama tækifæri á niðurstöðu yfirmatsmanna um kostnað af viðgerð á gólfi geymslu í íbúðarhúsinu, 21.239 krónur, sem þau töldu einnig eiga að skoðast sem innborgun á kröfu þeirra, en við útreikning vaxta teldist hún hafa farið fram 21. apríl 2001. Aðaláfrýjendur kröfðust á hinn bóginn sýknu á grundvelli áðurnefndrar greiðslu sinnar og skuldajafnaðar.

Með hinum áfrýjaða dómi var hafnað fyrrgreindri gagnkröfu aðaláfrýjenda vegna galla á tölvukerfi verslunarinnar. Á hinn bóginn var tekin til greina gagnkrafa þeirra um skaðabætur vegna leka í verslunarhúsnæðinu, sem héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, taldi í einu lagi hæfilega ákveðna 2.800.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, ófyrirséðs kostnaðar og kostnaðar við hönnun og umsjón, svo og þess að nýtt þak kæmi á húsið í stað þaks, sem orðið væri mjög gamalt að hluta til. Þá var einnig tekin til greina gagnkrafa aðaláfrýjenda um skaðabætur vegna hluta þeirra galla á íbúðarhúsinu, sem áður er getið, en fjárhæð bóta var ákveðin í einu lagi 610.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts og framangreindra kostnaðarliða. Gagnkröfu um matskostnað var hafnað sem sérstökum lið í kröfu aðaláfrýjenda, þar sem sá kostnaður ætti undir málskostnað. Þá var gagnkröfu vegna tjóns af lokun verslunarinnar á þeim tíma, sem unnið yrði að viðgerð hússins, hafnað að öllu leyti. Gagnkrafa þeirra var því viðurkennd með alls 3.410.000 krónum, sem kæmu til frádráttar stefnukröfu gagnáfrýjenda, 7.960.615 krónum, og voru aðaláfrýjendur dæmd til að greiða mismuninn, 4.550.615 krónur, ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum og málskostnaði að fjárhæð 250.000 krónur, allt að frádregnum 1.410.672 krónum. Síðastgreind fjárhæð til frádráttar var samtala 1.389.433 króna, sem aðaláfrýjendur greiddu sem áður segir í apríl 2001, og 21.239 króna, sem gagnáfrýjendur höfðu viðurkennt vegna galla á gólfi geymslu í íbúðarhúsi. Við ákvörðun dráttarvaxta í héraðsdómi var tekið tillit til þessara frádráttarliða, en aðaláfrýjendur að öðru leyti dæmd til að greiða vextina af greiðslum samkvæmt kaupsamningi allt til þess tíma, sem niðurstöður yfirmatsmanna lágu fyrir um gagnkröfu þeirra til skuldajafnaðar, að því leyti, sem hún var tekin til greina í hinum áfrýjaða dómi.

Aðaláfrýjendur una framangreindum niðurstöðum héraðsdóms um annað en dráttarvexti og málskostnað. Með bréfi 12. september 2001 greiddu þau gagnáfrýjendum 4.668.691 krónu. Þessi fjárhæð var sundurliðuð þannig að um væri að ræða höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda samkvæmt dómsorði héraðsdóms, 4.550.615 krónur, að frádregnum áðurnefndum 1.410.672 krónum en að viðbættum dráttarvöxtum, 1.528.748 krónum. Við útreikning þessara dráttarvaxta tóku aðaláfrýjendur í meginatriðum mið af því að gagnkrafa þeirra um skaðabætur, sem tekin var til greina í héraðsdómi, kæmi til frádráttar höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda strax á gjalddaga kaupsamningsgreiðslu 1. desember 1999, þegar gefa átti út skuldabréf fyrir kaupverði vörubirgða. Þessu til samræmis gera aðaláfrýjendur þá aðalkröfu fyrir Hæstarétti að þau verði sýknuð af kröfu gagnáfrýjenda á þeim grunni að réttmæt krafa þeirrar síðastnefndu sé með þessu að fullu greidd. Í varakröfu aðaláfrýjenda fyrir Hæstarétti er tekið mið af því að dómsorð héraðsdóms yrðu látin standa óbreytt um höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda, en dráttarvextir yrðu þá dæmdir á sama hátt og lagður var til grundvallar greiðslu aðaláfrýjenda 12. september 2001. Þá krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar á báðum dómstigum, en við ákvörðun hans verði meðal annars tekið mið af kostnaði þeirra af öflun matsgerða til að sanna réttmæti gagnkröfu sinnar, sem héraðsdómur hafi fallist á.

Gagnáfrýjendur hafa sem áður segir áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti. Fyrir Hæstarétti una þau niðurstöðu héraðsdóms um skaðabætur handa aðaláfrýjendum vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11, sem gagnáfrýjendur telja eiga að koma til frádráttar höfuðstól kröfu þeirra eins og innborgun á hann 21. apríl 2001. Gagnáfrýjendur leita á hinn bóginn endurskoðunar á héraðsdómi að því er varðar skaðabætur handa aðaláfrýjendum vegna galla á verslunarhúsnæðinu. Þá leita gagnáfrýjendur einnig endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um dráttarvexti, svo sem ráðið verður af áðurgreindri dómkröfu þeirra fyrir Hæstarétti, þar sem meðal annars er í einstökum atriðum tekin afstaða til þess hvernig þau telji áfallna vexti eiga að leggjast við höfuðstól skuldar. Gagnáfrýjendur leita enn fremur endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað.

Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti urðu aðilarnir sammála um að sú villa hafi verið gerð í hinum áfrýjaða dómi að í fjárhæð skaðabóta vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11, sem eins og áður segir var ákveðin í einu lagi 610.000 krónur, séu innifaldar 21.239 krónur vegna galla á gólfi geymslu, en einnig sé síðastgreind fjárhæð, sem gagnáfrýjendur viðurkenndu sem bætur af þessum sökum, dregin frá dómkröfu þeirra. Af þessum sökum greiddu aðaláfrýjendur 20. febrúar 2002 gagnáfrýjendum 21.239 krónur ásamt dráttarvöxtum, 11.616 krónum, eða samtals 32.855 krónur. Eru aðilarnir sammála um að með þessu hafi umrædd skekkja verið leiðrétt.

II.

Eins og ráðið verður af áðursögðu kröfðust gagnáfrýjendur þess í héraðsdómsstefnu að aðaláfrýjendur yrðu dæmd til að greiða þeim 7.960.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10. gr., sbr. 12. gr. vaxtalaga af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, en af 7.960.615 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Að því er dráttarvexti varðar er fyrrgreind dómkrafa gagnáfrýjenda fyrir Hæstarétti reist sem áður segir á því hvernig þau telja að standa eigi í einstökum atriðum að höfuðstólsfærslu áfallinna dráttarvaxta á grundvelli síðastnefnda lagaákvæðisins. Það fær því á hinn bóginn ekki breytt að gagnáfrýjendur krefjast nú beinlínis dráttarvaxta af hærri fjárhæðum á tilteknum tímabilum en þau gerðu kröfu um fyrir héraðsdómi. Ekki er fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994, til að koma þeirri hækkun á kröfugerð að fyrir Hæstarétti. Verður því dómur felldur að þessu leyti á kröfu gagnáfrýjenda eins og hún var gerð fyrir héraðsdómi.

III.

Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá skýrslum málsaðila og vitna, svo og öðrum framkomnum gögnum, sem varða vitneskju gagnáfrýjenda um leka í verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og upplýsingagjöf þeirra við aðaláfrýjendur um það efni áður en kaup þeirra voru gerð. Með vísan til þess, sem þar segir, eru leiddar nægar líkur að því að gagnáfrýjendum hafi verið kunnugt um langvarandi vandkvæði vegna leka frá þaki hússins, sem ekki hafi verið gert við svo viðunandi væri, og um leka frá steypuskilum í kjallara þess. Eins og sönnun er háttað í málinu verður einnig að fallast á að verulega hafi skort á að gagnáfrýjendur hafi gert aðaláfrýjendum nægilega grein fyrir vitneskju sinni um þessa annmarka á húsinu. Þótt ekki verði litið fram hjá því að aðaláfrýjendur hafi vegna aldurs hússins, byggingarlags þess og þeirra ummerkja eftir leka, sem þau viðurkenna að hafa orðið vör við, haft ástæðu til að kanna frekar sjálf eða fá kunnáttumann til að kanna þakið á húsinu og aðra staði, þar sem vísbendingar gátu verið um leka, var slíkur brestur á viðhlítandi upplýsingagjöf af hendi gagnáfrýjenda að óhjákvæmilegt er að fella á þau skaðabótaskyldu vegna þeirra galla, sem hér um ræðir.

Sem fyrr segir töldu yfirmatsmenn kostnað af viðgerðum á þaki verslunarhússins, á lofti og veggjum innandyra og á steypuskilum við samskeyti útveggja og gólfplötu yfir kjallara samtals nema 3.968.650 krónum. Eins og málið liggur nú fyrir deila aðilarnir ekki um að sameigandi aðaláfrýjenda að húsinu eigi að bera kostnað af viðgerðum á þaki til samræmis við eignarhluta sinn eða sem svarar 14,5%. Þessi hlutdeild sameigandans í kostnaði verður ekki aðeins reiknuð af þeim 2.057.939 krónum, sem yfirmatsmenn komust að niðurstöðu um að væri heildarkostnaður af vinnu, tækjum og efni vegna viðgerða á þakinu, svo sem aðaláfrýjendur lögðu til grundvallar við breytingu á kröfugerð sinni með áðurgreindri bókun fyrir héraðsdómi 17. apríl 2001, heldur einnig af matsliðum vegna ófyrirséðs kostnaðar, hönnunar og umsjónar í tengslum við þennan verkþátt, svo og af virðisaukaskatti. Af þessum sökum ættu því samtals 445.811 krónur að koma til frádráttar niðurstöðufjárhæð yfirmatsmanna vegna hlutdeildar sameigandans í kostnaði af viðgerðum á þakinu. Að þessu virtu eru ekki efni til annars en að telja héraðsdóm hafa tekið hæfilegt tillit til hags aðaláfrýjenda af því að fá nýtt þak á verslunarhúsið í stað gamals, en í því sambandi verður ekki fallist á með gagnáfrýjendum að neinu breyti að einhverjar skekkjur kunni að hafa verið í upplýsingum, sem stuðst var við í niðurstöðu héraðsdóms um aldur þaksins og fengnar voru úr yfirmatsgerð. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að aðaláfrýjendur eigi rétt á skaðabótum að fjárhæð 2.800.000 krónur vegna galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8.

IV.

Aðaláfrýjendum var sem áður segir gert með hinum áfrýjaða dómi að greiða gagnáfrýjendum dráttarvexti af þeim fjárhæðum, sem þeim fyrrnefndu bar að inna af hendi samkvæmt kaupsamningi aðilanna um verslunina H-Sel, frá því að þær urðu gjaldkræfar til 12. mars 2001, þegar yfirmatsgerðir lágu fyrir um galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Frá síðastnefndum degi var aðaláfrýjendum gert að greiða dráttarvexti af skuld sinni samkvæmt kaupsamningnum að frádregnum þeim skaðabótum, sem héraðsdómur ákvað að þau ættu rétt á vegna umræddra galla. Með þessu hefur héraðsdómur ekki fallist á með aðaláfrýjendum að réttur, sem þau kunna að hafa notið samkvæmt almennum reglum kröfuréttar til að stöðva greiðslu fyrir sitt leyti til samræmis við það, sem greiðslu gagnáfrýjenda til þeirra reyndist áfátt, fengi því breytt að aðaláfrýjendur yrðu að greiða dráttarvexti af samningsbundinni skuld sinni fram til þess tíma, sem þau öfluðu viðhlítandi sönnunargagns um annmarka á hinu selda. Þessi niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti er í samræmi við niðurstöðu Hæstaréttar í sambærilegum málum, sem hefur margsinnis verið ítrekuð í dómum á undangengnum áratug. Eru ekki efni til að víkja í máli þessu frá þeirri framkvæmd, enda hafði ákvæði síðari málsliðar 7. gr. laga nr. 38/2001 ekki tekið gildi á þeim tíma, sem hér skiptir máli. Verður niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti því staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir, en þar er tekið tillit til þeirra greiðslna, sem aðaláfrýjendur inntu af hendi eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms og áður er getið.

Við ákvörðun málskostnaðar verður að líta til þess að við höfðun málsins höfðu aðaláfrýjendur haldið að sér höndum með tvær greiðslur samkvæmt kaupsamningi að fjárhæð samtals 7.960.615 krónur. Á þeim tíma höfðu þau ekki aflað sér matsgerða um ætlaða galla á hinum seldu eignum, en þegar upp er staðið fá þau viðurkennda til skuldajafnaðar kröfu um skaðabætur, sem nemur nokkru minna en helmingi þeirrar fjárhæðar, sem þau stóðu ekki skil á. Gagnstætt þessu verður að taka tillit til þess að réttur aðaláfrýjenda til afsláttar eða skaðabóta vegna galla í kaupunum var ekki viðurkenndur af gagnáfrýjendum nema að óverulegu leyti fyrr en að gengnum hinum áfrýjaða dómi. Aðaláfrýjendur kveðast samkvæmt gögnum málsins hafa þurft að bera samtals 844.041 krónu í kostnað í tengslum við mat á þessum göllum. Af þeirri fjárhæð er þóknun yfirmatsmanna, sem niðurstaða þeim í hag um gagnkröfu þeirra er í meginatriðum reist á, 310.000 krónur, en að öðru leyti er þar um að ræða kostnað af úttekt á fasteignum, þóknun dómkvaddra manna vegna þriggja undirmatsgerða og kostnað vegna dómkvaðningar og matsfunda. Af þessu verður séð að verulegur hluti kostnaðarins hefur fallið til vegna aðgerða, sem komu aðaláfrýjendum ekki að haldi, en að auki var leitað yfirmats um liði, sem ekki voru viðurkenndir í gagnkröfu þeirra. Að öllu þessu gættu er rétt að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, J-kk-nf Þ-kk-nf R-kk-nf og R-kvk-nf J-kvk-nf, greiði gagnáfrýjendum, H-kk-þgf S-kk-þgf og E-kvk-þgf A. E-kvk-þgf, 4.550.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 7.960.615 krónum frá þeim degi til 12. mars 2001 og af 4.550.615 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 18. apríl 2001 að fjárhæð 1.389.433 krónur, innborgun 12. september sama árs að fjárhæð 4.668.691 króna og innborgun 20. febrúar 2002 að fjárhæð 32.855 krónur.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.