217/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með dómi Hæstaréttar var X gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar sama lagaákvæðis og var gæsluvarðhaldinu markaður skemmri tími en í úrskurði héraðsdóms. X hafði áður verið úrskurðaður í gæsluvarðhald til 25. mars 2013 klukkan 16. Þann sama dag klukkan 15:50 var X leiddur fyrir dómara. Degi síðar var hinn kærði úrskurður kveðinn upp og X með honum gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að X hefði með þessu verið sviptur frelsi í tæpan sólahring án lagaheimildar. Hefði því verið brotið gegn skýrum fyrirmælum 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Var þetta talið stórlega vítavert.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. mars 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. mars 2013 þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 22. apríl 2013 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara að beitt verði farbanni í stað gæsluvarðhalds, en að því frágengnu að varðhaldinu verði markaður skemmri tími.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði er varnaraðili sakaður um stórfellt fíkniefnabrot sem varðað getur við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hann var handtekinn 3. mars 2013, skömmu eftir að hann kom hingað til lands frá London, en látinn laus síðar þann dag. Með úrskurði héraðsdóms 18. mars 2013 var varnaraðila síðan gert, að kröfu sóknaraðila, að sæta gæsluvarðhaldi til mánudagsins 25. sama mánaðar klukkan 16 á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Sá úrskurður var kærður til Hæstaréttar sem staðfesti hann með dómi 20. mars 2013 í máli nr. 183/2013.

Sóknaraðili krefst þess að gæsluvarðhald yfir varnaraðila verði framlengt, fyrst og fremst með vísan til rannsóknarhagsmuna. Vegna þess hve miklir hagsmunir eru í húfi að mál þetta upplýsist verður fallist á þá kröfu á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, en eins og atvikum er háttað eru önnur og veigaminni úrræði tiltæk til að tryggja nærveru varnaraðila en gæsluvarðhald. Þegar sakborningur sætir frelsissviptingu ber sérstaklega að hraða rannsókn sakamáls. Af þeim sökum verður gæsluvarðhaldi yfir varnaraðila markaður sá tími sem í dómsorði greinir.

Samkvæmt 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 5. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, má engan svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum. Í fyrsta málslið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008 segir að gæsluvarðhald skuli ákveðið með úrskurði dómara þar sem því skuli markaður ákveðinn tími. Eins og áður greinir lauk gæsluvarðhaldi því, sem varnaraðila var upphaflega gert að sæta, mánudaginn 25. mars 2013 klukkan 16. Samkvæmt endurriti úr þingbók var hann leiddur fyrir dómara þann dag klukkan 15.50, en hinn kærði úrskurður ekki kveðinn upp fyrr en þriðjudaginn 26. mars klukkan 14.48. Á tímabilinu frá því að gæsluvarðhaldið rann út, þar til hinn kærði úrskurður var kveðinn upp, var varnaraðili í haldi lögreglu. Í öðrum málslið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008 er svo fyrir mælt að gæsluvarðhald verði ekki framlengt nema til komi nýr úrskurður. Samkvæmt því var varnaraðili sviptur frelsi í tæpan sólarhring án lagaheimildar og með því brotið gegn skýrum fyrirmælum 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Er það stórlega vítavert.

Dómsorð:

Varnaraðili, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 5. apríl 2013 klukkan 16.