70/2009

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega sökum áhrifa fíkniefna, og fyrir að hafa ekið bifreiðinni sviptur ökurétti í tvö skipti. Í málinu lá fyrir matsgerð geðlæknis þar sem fram kom að refsing myndi ekki bera árangur gagnvart X. Af þeim sökum var X ekki gerð sérstök refsing með vísan til 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í matsgerðinni kom jafnframt fram hvaða búsetuúrræði kæmi helst til greina X til handa í framtíðinni. Þar sem ekki var talið að háski stafaði af X, og eins og málið lá fyrir dóminum, þótti ekki efni til þess að ákveða um sérstakar ráðstafanir samkvæmt VII. kafla almennra hegningarlaga.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. febrúar 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Ákærði krefst þess aðallega að refsing hans verði látin niður falla, en til vara mildunar refsingar.

Ákærða er í máli þessu gefið að sök að hafa 1. ágúst og 28. september 2008 ekið bifreið sviptur ökurétti og í fyrra sinnið undir áhrifum fíkniefna. Ákærði játaði sök við þingfestingu málsins og var farið með það samkvæmt 125. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. nú 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hann var dæmdur í fangelsi í einn mánuð og sviptur ökurétti ævilangt. Ákærði unir niðurstöðu héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og verður hún staðfest.

Fyrir liggja ýmis gögn um geðhagi ákærða. Hinn 27. mars 2009 var T-kk-nf Z-kk-nf geðlæknir dómkvaddur að beiðni ríkissaksóknara til að meta geðhagi ákærða. Hann skilaði matsgerð 17. september 2009 með þeirri niðurstöðu að ákærði eigi við alvarlegan geðklofasjúkdóm að stríða með miklum aðsóknarhugmyndum, ofheyrnum og hugsanatruflunum. Þó sé ekkert sem styðji að ákærði hafi 1. ágúst eða 28. september 2008 verið ófær til að stjórna gerðum sínum vegna sjúkdómsins. Á hinn bóginn hafi ástand ákærða umrædda daga verið með þeim hætti að 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 hafi átt við hann þá. Taldi læknirinn heldur engar líkur vera á því að ákærða hefði batnað eftir það. Mat hann það svo að það væri „borin von“ að refsing í formi fangelsisvistar gæti borið árangur. Geðlæknirinn var einnig beðinn um að meta hvort einhverjar ráðstafanir væru nauðsynlegar vegna réttaröryggis til að varna því að háski yrði af ákærða. Kvaðst læknirinn telja að besta úrræði ákærða til handa væri „vernduð búseta þar sem hægt er að fylgjast með líkamlegu og andlegu ástandi hans og tryggja það að hann haldi áfram að fá geðlyf.“ Þá sagði ennfremur: „Að mati undirritaðs eru ekki líkur á því að háski verði af X þannig að eins og málin standa er öruggari gæsla ekki fýsileg, en auðvitað gæti komið til þess að hann þyrfti að leggjast inn á geðdeild ef ástand hans versnar tímabundið. Ekkert bendir til þess í sjúkrasögu X að hann sé til lengri tíma hættulegur öðrum. Langvarandi efnaneysla hans og skortur á sjúkdómsinnsæi geta í sjálfu sér orðið til þess að lífslíkur hans séu töluvert minnkaðar. Að mati undirritaðs er ekki líklegt að vistun á hæli eins og getið er um í 62. og 63. gr. almennra hegningarlaga ... komi að gagni.“

Fram er komið að ákærði sé nú á vergangi í Hollandi. Læknirinn hitti ákærða ekki er hann vann að matinu. Það er byggt á sjúkraskrá ákærða, auk þess sem læknirinn átti samtal við föður hans. Þrátt fyrir þetta er bæði af hálfu ákærða og ákæruvalds byggt á matsgerðinni við meðferð málsins fyrir Hæstarétti. Að henni virtri og öðrum gögnum málsins verður talið að nægilega sé fram komið að refsing muni ekki bera árangur gagnvart ákærða. Verður honum því ekki gerð refsing, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga. Í framangreindri matsgerð er að finna umfjöllun um hagi ákærða og bent á hvaða búsetuúrræði komi helst til greina honum til handa í framtíðinni. Á hinn bóginn er eins og áður segir ekki talið að háski stafi af honum. Með hliðsjón af því og eins og málið liggur fyrir dóminum þykja eigi efni til þess að ákveða um sérstakar ráðstafanir samkvæmt VII. kafla almennra hegningarlaga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest, en rétt er að áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, B-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur.