516/2011

Með nýju aðalskipulagi, sem samþykkt var á árinu 2007, var flugvöllurinn á Ó felldur út af skipulagi en H hafði á árinu 1987 fengið leyfi til byggingar flugskýlis við flugvöllinn. Í málinu krafðist H þess að F leysti til sín flugskýlið og greiddi honum innlausnarverð sem byggði á matsgerð dómkvadds matsmanns. Féllst Hæstiréttur á kröfu H um að F innleysti flugskýlið þar sem breytt skipulag væri ástæða þess að H gæti ekki lengur nýtt það eins og hann ætlaði þegar hann byggði það og breytingin væri til þess fallin að rýra verðgildi flugskýlisins. Á hinn bóginn var hafnað kröfu H um að F væri gert skylt að greiða honum innlausnarverð á grundvelli matsgerðar þar sem sú krafa væri ekki í samræmi við ákvæði 3. mgr. 33. gr. þágildandi skipulagslaga nr. 73/1997 um skyldu matsnefndar eignarnámsbóta til að ákveða kaupverð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2011. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert skylt að innleysa fasteign áfrýjanda, flugskýli með fastanúmer 215-4473 á flugvellinum á Ólafsfirði, ásamt tilheyrandi réttindum og greiða honum 10.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. apríl 2007 til 29. febrúar 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, „gegn kvaðalausu afsali fyrir sömu eign.“ Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér skaðabætur „allt að“ 8.000.000 krónur með vöxtum eins og í aðalkröfu greinir. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með svokölluðu afnotaafsali 14. ágúst 1975 afsalaði stefndi, sem þá hét Ólafsfjarðarkaupstaður, til Flugmálastjórnar ríkisins spildu úr landi Ósbrekku til afnota vegna fyrirhugaðrar gerðar og reksturs flugvallar. Skyldi afnotarétturinn vera að öllu leyti endurgjaldslaus og gilda svo lengi sem flugvöllur væri á þessum stað. Á árinu 1987 sótti áfrýjandi til stefnda um lóð til byggingar flugskýlis við þáverandi flugbraut og var honum veitt leyfi til þess með því skilyrði að haft yrði samráð við flugmálayfirvöld um staðsetningu hússins og skipulag lóðarinnar. Teikningar af flugskýlinu voru samþykktar og með bréfi stefnda 20. maí 1988 var áfrýjanda tilkynnt um samþykkið. Áfrýjandi byggði flugskýlið og var lóðarleigusamningur til 75 ára gerður milli aðila 29. janúar 1993. Samkvæmt gögnum málsins var Ólafsfjarðarflugvöllur tekinn af skrá yfir flugvelli á árinu 2002 og var sú afskráning staðfest með útgáfu Flugmálahandbókar Íslands AIP 28. febrúar 2002 en nokkru áður mun áætlunarflug þangað hafa lagst af.

Hinn 26. júlí 2005 birtist í Morgunblaðinu auglýsing um tillögu að breytingu á aðalskipulagi Ólafsfjarðar 1990-2010, annars vegar til að bregðast við þegar áorðnum breytingum á landnotkun sveitarfélagsins og hins vegar vegna fyrirhugaðra Héðinsfjarðarganga. Er þar greint að meðal helstu breytinga sé aflagning flugvallar. Með nýju aðalskipulagi sem samþykkt var af umhverfisráðherra 4. apríl 2007 var flugvöllurinn felldur út af skipulagi. Áfrýjandi kveðst síðast hafa lent á flugvellinum í ágúst 2006 en um það leyti hófust vegaframkvæmdir vegna Héðinsfjarðarganga sem urðu þess valdandi að ekki var lengur hægt að lenda á flugvellinum. Með sameiningu Ólafsfjarðarbæjar og Siglufjarðarkaupstaðar á árinu 2006 varð til sveitarfélagið Fjallabyggð

II

Áfrýjandi reisir kröfur sínar fyrst og fremst á 1. mgr. 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Þar segir: „Nú veldur gildistaka skipulags því að verðmæti fasteignar lækkar, nýtingarmöguleikar hennar skerðast frá því sem áður var heimilt eða að hún muni rýrna svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður og á þá sá sem sýnt getur fram á að hann verði fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úr sveitarsjóði eða að hann leysi fasteignina til sín.“ Stefndi byggir á því að rekstri flugvallarins hafi verið hætt áður en nýtt aðalskipulag tók gildi. Hafi flugvöllurinn því ekki verið lagður niður vegna breytinga á aðalskipulagi heldur hafi aðalskipulagi verið breytt eftir að rekstri flugvallarins var hætt. Eins og fram er komið hafði áfrýjandi not af flugvellinum sem lendingarstað eftir að rekstri hans var hætt á árinu 2002 alveg þar til framkvæmdir hófust þar í ágúst 2006 við gerð Héðinsfjarðarganga, en óumdeilt er að eftir það var ómögulegt að nýta flugvöllinn sem lendingarstað fyrir flugvélar. Umræddar framkvæmdir við göngin byggðust á hinu breytta aðalskipulagi enda þótt þær hafi hafist áður en skipulagið tók endanlega gildi á árinu 2007. Er því ljóst að gildistaka hins breytta skipulags var ástæða þess að áfrýjandi gat ekki lengur nýtt flugskýlið til að geyma þar flugvélar eins og tilgangur með byggingu þess var. Slík breyting á nýtingu fasteignarinnar er til þess fallin að rýra verðgildi hennar og er því fullnægt skilyrðum framangreinds lagaákvæðis fyrir því að taka til greina kröfu áfrýjanda um að stefndi leysi fasteignina til sín.

Sú krafa áfrýjanda að stefnda verði gert að leysa fasteignina til sín á grundvelli matsgerðar dómkvadds manns er ekki í samræmi við 33. gr. laga nr. 73/1997 en samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skal matsnefnd eignarnámsbóta falið að ákveða kaupverð þegar sveitarstjórn fellst á kröfu um yfirtöku. Verður kröfu áfrýjanda að þessu leyti því hafnað.

Eftir þessari niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, Fjallabyggð, skal innleysa fasteign áfrýjanda, H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef, sem er flugskýli með fastanúmer 215-4473 við flugvöllinn á Ólafsfirði.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.