471/2005

L, sem hlaut alvarleg líkamsmeiðsl í umferðarslysi 6. janúar 2003, krafði V meðal annars um bætur fyrir tímabundna örorku, varanlega örorku og varanlegan miska auk þjáningarbóta. V studdi kröfu sína um sýknu við 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem kveðið er á um að draga skuli frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns greiðslur sem tjónþoli fær úr almannatryggingum. Talið var að skýra yrði ákvæðið á þann hátt að frá skaðabótum skuli draga þær bætur úr almannatryggingum sem stafa beinlínis af sama slysi og skaðabætur eru greiddar fyrir. Var hafnað þeirri málsástæðu V að allur réttur L til bóta hjá Tryggingastofnun ríkisins fyrir 75% örorku ætti að koma til frádráttar í bótauppgjöri hans við L, óháð því að hluti bótaréttar hennar stafaði af öðrum slysum en því sem hún varð fyrir 6. janúar 2003. Ekki lá fyrir hvaða rétt L kynni að hafa öðlast til greiðslna úr almannatryggingum vegna afleiðinga slyssins 6. janúar 2003 einu út af fyrir, en dómkvaddir matsmenn töldu að til þess mætti rekja einkenni hennar, sem metin yrðu til 11 stiga af 15, sem þyrfti til að örorka næmi 75%. Þótt hugsanlegar bætur úr almannatryggingum, sem miðaðar yrðu við lægra örorkustig, gætu átt að koma til frádráttar bótum til L úr hendi V, hafði félagið ekki krafist lækkunar á kröfu L á þeim grunni. Var krafa L um bætur fyrir fyrrnefnda kröfuliði því tekin til greina, en öðrum kröfuliðum hafnað með vísan til forsendna héraðsdóms.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. nóvember 2005. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 29.399.070 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 6. janúar 2003 til 24. september 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum samtals 4.381.121 krónu, sem stefndi innti af hendi með sex nánar tilgreindum greiðslum til áfrýjanda. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni var veitt fyrir héraðsdómi.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Áfrýjandi lenti í umferðarslysi 6. janúar 2003 og hlaut við það alvarleg líkamsmeiðsl. Voru tveir menn dómkvaddir til að meta meðal annars varanlega örorku hennar vegna slyssins og er matsgerð þeirra dagsett 22. september 2004. Var niðurstaða þeirra sú að áfrýjandi hafi verið algerlega óvinnufær frá slysdegi til 30. apríl 2004 og að varanleg örorka hennar vegna slyssins væri 60%. Þá hafi áfrýjandi hlotið 50% varanlegan miska af slysinu og verið veik og rúmföst frá 6. til 10. janúar 2003, en veik án þess að vera rúmföst frá þeim degi til 30. apríl 2004. Loks hafi varanleg örorka hennar til heimilisstarfa orðið 40%. Ekki er ágreiningur um niðurstöður þessarar matsgerðar.

Í málinu krefur áfrýjandi stefnda á grundvelli 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum um bætur fyrir tímabundna örorku, varanlega örorku og varanlegan miska auk þjáningabóta. Þá krefst hún einnig bóta fyrir varanlega örorku til heimilisstarfa, annað fjártjón og breytingar á stöðu og högum. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna þrem síðasttöldu kröfuliðum áfrýjanda.

Fjárhæðir þeirra kröfuliða áfrýjanda, sem eftir standa, viku að nokkru frá fyrirliggjandi útreikningum stefnda á sömu liðum. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hálfu áfrýjanda lýst yfir að fallist væri á niðurstöður stefnda um fjárhæð einstakra liða. Nemur krafa hennar samkvæmt því 2.155.203 krónum fyrir tímabundið tekjutjón, 478.600 krónum í þjáningabætur, 2.834.750 krónum fyrir varanlegan miska og 13.627.454 krónum fyrir varanlega örorku eða samtals 19.096.007 krónum. Áfrýjandi krefst greiðslu þeirrar fjárhæðar að frádregnum áðurnefndum innborgunum stefnda á alls 4.381.121 krónu.

II.

Stefndi styður kröfu sína um sýknu við ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum, en samkvæmt 1. málslið þess dragast frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns meðal annars greiðslur, sem tjónþoli fær úr almannatryggingum. Telur stefndi að reikna megi með að áfrýjanda verði metin 75% örorka samkvæmt reglum Tryggingastofnunar ríkisins, en samkvæmt því eigi hún rétt á örorkulífeyri, barnalífeyri, tekjutryggingu og örorkuuppbót. Hefur stefndi aflað útreiknings tryggingastærðfræðings á höfuðstólsverðmæti slíkra greiðslna til áfrýjanda í framtíðinni og teljist það vera 23.204.000 krónur. Eftir að sú fjárhæð hafi verið lækkuð um þriðjung vegna eingreiðsluhagræðis og skattfrelsis bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt skaðabótalögum standi eftir 15.470.000 krónur. Með þeirri fjárhæð og greiðslum stefnda til áfrýjanda sé tjón hennar fullbætt og eigi hún ekki kröfu á bótum umfram það.

Áfrýjandi mótmælir þessum rökum stefnda. Telur hún sig eiga kröfu á hann um slysabætur samkvæmt vátryggingasamningi og geti stefndi ekki knúið hana til að beina stærstum hluta kröfunnar að öðrum. Þá byggir hún á því að sá réttur til bóta, sem hún kunni að eiga úr almannatryggingum, stafi ekki eingöngu af slysinu 6. janúar 2003, heldur sé hann að hluta vegna annarra slysa, sem hún hafi áður orðið fyrir. Stefndi geti ekki lagt saman afleiðingar allra slysanna og komist að þeirri niðurstöðu að bætur fyrir 75% örorku áfrýjanda samkvæmt reglum Tryggingastofnunar ríkisins eigi að öllu leyti að koma til frádráttar við uppgjör bóta fyrir slysið, sem málið varðar.

Í áðurnefndi matsgerð 22. september 2004 kom fram að vegna umferðarslyss 14. september 1997 hafi áfrýjanda áður verið metinn 10% varanlegur miski og jafn há varanleg örorka. Ennfremur sagði þar að vegna umferðarslyss, sem áfrýjandi varð fyrir 7. september 2002, hafi henni verið metinn 7% varanlegur miski og 5% varanleg örorka. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi fékk stefndi dómkvadda tvo lækna sem matsmenn til að svara tilteknum spurningum um örorku áfrýjanda samkvæmt „reglum og stöðlum“ Tryggingastofnunar ríkisins. Í matsgerð þeirra 9. maí 2005 kom meðal annars fram að samkvæmt örorkumatsstaðli Tryggingastofnunar ríkisins þurfi 15 stig til að örorka verði metin 75%, sbr. reglugerð nr. 379/1999 um örorkumat. Einkenni áfrýjanda, sem rekja mætti til slyssins 6. janúar 2003, mátu þeir til 11 stiga, en einkenni, sem stafi af öðru slysi, til 4 stiga. Sagði í matsgerðinni að þessi einkenni áfrýjanda væru í neðstu mörkum þess, sem þyrfti til 75% örorkumats samkvæmt reglum og stöðlum Tryggingastofnunar ríkisins. Einkennin, er rekja mætti til slyssins 6. janúar 2003, nægi ekki ein sér til 75% örorkumats, en áfrýjandi hafi verið svo á sig komin fyrir þann tíma að talsvert vantaði upp á að hún næði stigafjölda, sem nægði til 75% örorkumats. Telur stefndi sannað með þessu að áfrýjandi eigi þann rétt til bóta úr almannatryggingum, sem haldið sé fram. Engu skipti þótt hluti af 75% örorku hennar stafi af öðrum slysum en því, sem hann er krafinn um bætur fyrir í málinu, en það slys hafi orðið „kveikjan“ að því að réttur hennar varð virkur.

Skýra verður 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga á þann hátt að frá skaðabótum skuli draga þær bætur úr almannatryggingum, sem stafa beinlínis af sama slysi og skaðabætur eru greiddar fyrir. Er hafnað þeirri málsástæðu stefnda að allur réttur áfrýjanda til bóta hjá Tryggingastofnun ríkisins fyrir 75% örorku eigi að koma til frádráttar í bótauppgjöri hans við áfrýjanda, óháð því að hluti bótaréttar hennar stafar af öðrum slysum en því, sem hún varð fyrir 6. janúar 2003. Ekki liggur fyrir hvaða rétt áfrýjandi kann að hafa öðlast til greiðslna úr almannatryggingum vegna afleiðinga slyssins 6. janúar 2003 einu út af fyrir sig, en svo sem áður var getið töldu dómkvaddir matsmenn að til þess mætti rekja einkenni hennar, sem metin yrðu til 11 stiga af 15, sem þyrfti til að örorka næmi 75%. Þótt hugsanlegar bætur úr almannatryggingum, sem miðaðar yrðu við lægra örorkustig, gætu átt að koma til frádráttar bótum til áfrýjanda úr hendi stefnda, hefur hann ekki krafist lækkunar á kröfu hennar á þeim grunni, en hann ber sönnunarbyrði fyrir réttmæti frádráttar frá bótum, sem hann er réttilega krafinn um. Ber við svo búið að hafna því að krafa áfrýjanda sæti lækkun vegna bótaréttar hennar úr almannatryggingum. Af þessum sökum verða fyrrnefndir fjórir liðir í kröfu áfrýjanda teknir til greina með vöxtum eins og nánar segir í dómsorði, en dráttarvextir verða dæmdir frá 24. október 2004 er mánuður var liðinn frá því að áfrýjandi beindi bótakröfu til stefnda.

Stefndi verður dæmdur til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og nánar segir í dómsorði. Áfrýjandi naut gjafsóknar í héraði og verður gjafsóknarkostnaður hennar ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði áfrýjanda, L-kvk-þgf B-kvk-þgf R-kvk-þgf, 19.096.007 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 6. janúar 2003 til 24. október 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda á 150.000 krónum 16. apríl 2003, 150.000 krónum 4. júlí sama árs, 100.000 krónum 4. mars 2004, 150.000 krónum 6. júní sama árs, 1.500.000 krónum 1. október sama árs og 2.331.121 krónu 2. nóvember 2004.

Stefndi greiði í ríkissjóð 750.000 krónur í málskostnað í héraði.

Stefndi greiði áfrýjanda 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 750.000 krónur.