214/2005

Sveitarfélagið D gerði samning við L um kaup á jörðinni S og var F boðið að ganga inn í kaupin með vísan til samningsbundins ákvæðis um forkaupsrétt. F tilkynnti D að hún nýtti sér forkaupsrétt að jörðinni, en gerði fyrirvara við tiltekin atriði í kaupsamningi. Á fundi sveitarstjórnar D tveimur vikum síðar var bókað að sveitarfélagið teldi sig óbundið af forkaupsrétti F þar sem hún hefði ekki greitt kaupverðið, en samkvæmt kaupsamningi bar að inna það af hendi við undirritun kaupsamnings. Var í kjölfarið gefið út afsal til L fyrir jörðinni. Taldi héraðsdómur, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, að þrátt fyrir óverulegan greiðsludrátt hefði F ekki fyrirgert forkaupsrétti sínum þannig að D hefði verið heimilt að ganga frá kaupum við L. Fallist var á kröfu F um viðurkenningu á forkaupsrétti hennar að jörðinni og D gert að gefa út afsal fyrir eigninni til F gegn greiðslu kaupverðs. Ekki var talið að ákvæði í kaupsamningi um greiðslu kostnaðar vegna fjármögnunar D á kaupverði jarðarinnar og annarrar jarðar sem var F óviðkomandi hefði gildi gagnvart henni. Þá var talið að skilyrði í kaupsamningi um að kaupandi skyldi hefja mjólkurframleiðslu á jörðinni og ráðast í uppbyggingu fjóss með það að markmiði væru óskuldbindandi fyrir F.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Áfrýjandinn Dalabyggð skaut málinu til Hæstaréttar 23. maí 2005. Hann krefst þess aðallega að vísað verði frá héraðsdómi kröfu stefndu um að viðurkenndur verði með dómi forkaupsréttur hennar að jörðinni Stóra-Skógi í Dalabyggð og hann sýknaður að öðru leyti af dómkröfum hennar, en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum hennar. Verði fallist á kröfu stefndu um að áfrýjandanum sé skylt að selja henni og afsala jörðinni krefst hann þess að henni verði gert að greiða sér aðallega 58.800.000 krónur, en til vara 57.840.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. september 2004 til greiðsludags, gegn afsali til stefndu fyrir jörðinni ásamt öllum mannvirkjum og öðrum gögnum og gæðum, sem fylgi henni og fylgja beri. Ef ekki verður fallist á framangreinda kröfu um dráttarvexti krefst áfrýjandinn vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. september 2004 til greiðsludags. Auk þessa verði viðurkennt að „skilyrði í 3. mgr. 9. gr. kaupsamnings milli áfrýjanda og ... Lífsvals ehf. verði talið skuldbindandi fyrir stefndu, að undanskildu því að stefnda sé skuldbundin til að hefja mjólkurframleiðslu á jörðinni Skógskoti.“ Í öllum tilvikum krefst áfrýjandinn þess að stefndu verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandinn Lífsval ehf. skaut málinu til Hæstaréttar fyrir sitt leyti 15. júní 2005. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjendum gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt hér fyrir dómi.

Áfrýjandinn Dalabyggð gerði sömu kröfu í héraði og hann hefur nú uppi fyrir Hæstarétti um að vísað verði frá héraðsdómi kröfu stefndu um að viðurkenndur verði með dómi forkaupsréttur hennar að jörðinni Stóra-Skógi. Þessa kröfu reisir hann einkum á því að óumdeilt sé að stefnda hafi átt forkaupsrétt að jörðinni og hafi hann jafnframt virt þann rétt í reynd, en af þeim sökum geti stefnda ekki haft lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm um þetta atriði. Héraðsdómari hafnaði kröfu áfrýjandans um frávísun málsins að þessu leyti með úrskurði 28. febrúar 2005. Í þeim úrskurði var meðal annars vísað til þess að stefnda gæti haft lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningu á forkaupsrétti sínum, ef svo færi að áfrýjandinn yrði sýknaður af kröfu hennar um útgáfu afsals fyrir jörðinni. Verður að fallast á þessi rök og hafna samkvæmt því að vísa þessari kröfu stefndu frá héraðsdómi.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en gjafsóknarkostnað stefndu, en um hann fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, sem rennur í ríkissjóð, en um gjafsóknarkostnað stefndu hér fyrir dómi fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en gjafsóknarkostnað stefndu, F-kvk-ef B-kvk-ef.

Áfrýjendur, Dalabyggð og Lífsval ehf., greiði óskipt í ríkissjóð 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar í héraði með þeirri fjárhæð, sem greinir í hinum áfrýjaða dómi, og fyrir Hæstarétti, 400.000 krónur.