663/2006

Í kjölfar beiðni skiptastjóra þrotabúsins K ehf. um rannsókn á ætluðu undanskoti eigna félaganna K ehf. og KA ehf. óskaði ríkislögreglustjóri eftir heimild til húsleitar á fjórum stöðum, m.a. á þáverandi heimili U. Í kjölfarið voru kveðnir upp 4 úrskurðir í héraðsdómi þar sem talið var að fyrir lægi rökstuddur grunur um að U hefði skotið undan eignum áðurnefndra félaga. Við leitina á þessum stöðum var lagt hald á ýmsa muni. U óskaði eftir að fá munina afhenta þar sem hann taldi þá sína eign en með bréfi ríkislögreglustjóra var honum tilkynnt að munirnir hefðu þegar verið afhentir skiptastjóra. Ekki var fallist á það með U að leit lögreglu hefði verið andstæð lögum, hins vegar kom ekkert fram um að þegar lögregla afhenti skiptastjóra lausaféð, hefði hún haft undir höndum gögn sem staðfestu að þrotabúin ættu lögmætt tilkall til þess. Jafnframt mátti lögreglu vera kunnugt um að skiptastjóri hefði engan reka gert að því að tryggja rétt þrotabúanna til munanna. Bar því Í bótaábyrgð á því fjárhagslega tjóni, sem gagnáfrýjandi kunni að hafa orðið fyrir af þessum sökum, sbr. a. og b. liðum 176. gr. laga nr. 19/1991. Kröfu U um bætur vegna miska og ætlað tekjutap vegna afurðamissis bifreiðar, sem hald var lagt á, var hafnað. Þá var krafa U um greiðslu vegna halds á ótilgreindum munum vanreifuð og henni því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. desember 2006. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 6. mars 2007. Hann krefst þess aðallega að áfrýjandi greiði sér 6.123.041 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júní 2003 til greiðsludags en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

I.

Eins og fram kemur í héraðsdómi var gagnáfrýjandi framkvæmdastjóri og einn af eigendum Kraftvaka ehf., sem tekið var til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 9. janúar 2003. Húsnæði félagsins hafði verið innsiglað af tollstjóranum í Reykjavík, en í ljós kom að gagnáfrýjandi hafði allt að einu komist þangað inn og höfðu öll bókhaldsgögn ásamt skrifstofu- og tölvubúnaði verið fjarlægð er skiptastjóri kom með honum á staðinn. Kvaðst gagnáfrýjandi hafi flutt bókhaldið og búnaðinn á heimili sitt, en ekkert geta afhent nema bókhaldsmöppur þar sem eignir félagsins hafi verið seldar Kvarða Afli ehf., sem áður hét Kvarði Vélsmiðja ehf. Við nánari könnun skiptastjóra kom í ljós að gagnáfrýjandi og sonur hans höfðu 1. júlí 2002 keypt öll hlutabréf í Kvarða Vélsmiðju ehf. af Kraftvaka ehf. og greitt kaupverðið, 100.000 krónur, með því að skuldajafna við inneign sína hjá síðastnefndu félagi. Þá kom fram að Kvarði Vélsmiðja ehf. hafði sama dag gert samning um kaup á rekstri, birgðum, tækjum og áhöldum Kraftvaka ehf. fyrir 3.650.000 krónur. Af þeirri fjárhæð greiddi kaupandinn 3.000.000 krónur með greiðslu inn á skuld seljandans við tollstjórann í Reykjavík, en 650.000 krónur með „millifærslu á viðskiptareikningi“. Við skýrslutöku hjá skiptastjóra 13. janúar 2003 kannaðist gagnáfrýjandi við að þeir feðgar hafi keypt allt hlutafé í Kvarða Vélsmiðju ehf., en enginn samningur hafi verið gerður um kaupin, einungis hafi verið um færslu í bókhaldi að ræða. Þá kvað hann þá feðga sjálfa hafa metið verðmæti eigna Kraftvaka ehf. við söluna 1. júlí 2002. Skiptastjóri gaf gagnáfrýjanda kost á að láta þessi kaup ganga til baka og veitti honum frest í því skyni, en gagnáfrýjandi tók ekki því boði. Skiptastjóri skipaði nýja stjórn í Kvarða Afli ehf. í febrúar 2003 í skjóli þess að hann væri handhafi alls hlutafjár í félaginu vegna þrotabús Kraftvaka ehf. Þessi nýja stjórn leitaði síðan gjaldþrotaskipta á búi Kvarða Afls ehf. með beiðni 10. mars 2003, sem tekin var til greina 12. sama mánaðar.

Með bréfum skiptastjórans 27. mars og 9. maí 2003 til lögreglunnar í Reykjavík óskaði hann eftir rannsókn á ætluðu undanskoti eigna félaganna Kraftvaka ehf. og Kvarða Afls ehf. Jafnframt óskaði hann með síðarnefnda bréfinu aðstoðar lögreglu við að brigða tilteknum eignum frá gagnáfrýjanda, en þar kvaðst hann mundu höfða riftunarmál í tengslum við kæru sína. Af því tilefni óskaði ríkislögreglustjóri eftir heimild til húsleitar á fjórum stöðum, meðal annars á þáverandi heimili gagnáfrýjanda og tilteknu húsi á Skarðsströnd. Í kjölfarið voru kveðnir upp fjórir úrskurðir í Héraðsdómi Reykjavíkur 16. júní 2003 en í þeim var talið að fyrir lægi rökstuddur grunur um að gagnáfrýjandi hefði skotið undan eignum áðurnefndra félaga og með því kynni hann að hafa gerst sekur um brot gegn 247. gr. og 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við leit sem fram fór á þessum stöðum 18. júní 2003 var lagt hald á ýmsa muni, sem nánar eru tilgreindir í hinum áfrýjaða dómi. Gagnáfrýjandi óskaði eftir að fá munina afhenta 31. október 2003 þar sem hann taldi þá sína eign. Með bréfi ríkislögreglustjóra 10. nóvember sama ár var gagnáfrýjanda tilkynnt að munirnir hefðu þegar verið afhentir skiptastjóra. Málavöxtum er nánar lýst í héraðsdómi, svo og málsástæðum aðila.

II.

Af gögnum málsins og framburði gagnáfrýjanda hjá skiptastjóra og lögreglu er ljóst að gagnáfrýjandi þverskallaðist við að verða við skyldu sinni samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. til að láta skiptastjóra í té bókhaldsgögn og gefa skýringar á hvað um þau og ýmist lausafé áðurnefndra tveggja félaga hafði orðið. Hafði hann sem fyrr segir meðal annars fjarlægt bókhald og eignir Kraftvaka ehf. úr húsnæði félagsins eftir að það hafði verið innsiglað. Jafnframt hafði hann keypt nokkrum dögum áður en bú Kvarða Afls ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta skrifstofubúnað, tölvubúnað og ýmist annað lausafé af félaginu, en það hafði sem fyrr segir keypt flestar eða allar eignir Kraftvaka ehf. rúmu hálfu ári áður. Með vísan til þessa og forsendna héraðsdóms er ekki fallist á með gagnáfrýjanda að leit lögreglu 18. júní 2003, sem um er fjallað í máli þessu, eða haldlagning muna við þá leit hafi verið andstæð lögum. Það sama gildir um leitarúrskurði héraðsdómara 16. sama mánaðar. Eins og nánar er rakið í forsendum héraðsdóms er hins vegar ekkert komið fram um að lögregla hafi, er hún afhenti skiptastjóra umrætt lausafé sem hald var lagt á, haft undir höndum gögn sem staðfestu að þrotabúin ættu lögmætt tilkall til þess. Að auki mátti lögreglu vera kunnugt um að skiptastjóri hafði engan reka gert að því að tryggja rétt þrotabúanna til munanna með ráðstöfunum sem honum voru að lögum tiltækar. Við þessar aðstæður var lögreglu óheimilt að afhenda skiptastjóra hina haldlögðu muni. Ber því aðaláfrýjandi bótaábyrgð á því fjárhagslega tjóni, sem gagnáfrýjandi kann að orðið fyrir af þessu sökum samkvæmt a. og b. liðum 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður því tekin afstaða til einstakra liða í kröfugerð gagnáfrýjanda.

Með vísan til forsendna héraðsdóms er kröfulið gagnáfrýjanda um bætur vegna áætlaðs tekjutjóns hans hafnað.

Gagnáfrýjandi gerir einnig kröfu um greiðslu annars vegar 510.856 króna vegna haldlagningar lögreglu á skrifstofu- og tölvubúnaði og hins vegar 1.401.185 króna vegna haldlagningar á rafvörum og handverkfærum. Taka þessar fjárhæðir mið af tveimur reikningum, sem nánar er lýst í héraðsdómi. Með vísan til forsendna hans er fallist á að ákvörðun bóta verði ekki byggð á þessum reikningum. Önnur gögn hafa heldur ekki verið lögð fram sem skýrt gætu til hvaða einstakra hluta þessir kröfuliðir taka og þá heldur ekki um verðmæti þeirra. Eru þessir kröfuliðir svo vanreifaðir að þeim ber að vísa af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Þá gerir gagnáfrýjandi kröfu um bætur fyrir afnotamissi bifreiðarinnar IZ-012 eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Hann hefur engan reka gert að því að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna afnotamissis bifreiðarinnar og er þessum lið í kröfu hans því hafnað.

Ríkislögreglustjóri tilkynnti gagnáfrýjanda fyrst 10. nóvember 2003 að hinir haldlögðu munir hefðu verið afhentir skiptastjóra, en óumdeilt er að það hafi verið gert 27. ágúst sama ár. Frá þeim tíma lá rannsóknin að mestu niðri uns henni lauk með ákvörðun ríkislögreglustjóra 13. september 2004 um að fella hana niður og var gagnáfrýjanda tilkynnt það sama dag. Er fallist á með héraðsdómi að þessi dráttur á málinu hafi verið úr hófi. Hins vegar eru ekki fyrir hendi skilyrði til að dæma gagnáfrýjanda miskabætur af þessum sökum, hvorki samkvæmt 2. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991 né 26. gr. skaðabótalaga nr 50/1993. Ber því að sýkna aðaláfrýjanda af þeirri kröfu gagnáfrýjanda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu gagnáfrýjanda, U-kk-ef B. E-kk-ef, um greiðslu skaðabóta að fjárhæð samtals 1.912.041 króna er vísað frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi, íslenska ríkið, er að öðru leyti sýkn af kröfu gagnáfrýjanda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 400.000 krónur.