652/2010

X og Y voru ákærð fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga og lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt sem framin voru í rekstri einkahlutafélagsins A. Á tímabilinu var X stjórnarformaður og framkvæmdastjóri félagsins en Y starfandi framkvæmdastjóri þess. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að í málum sem þessu hefði dæmdri sektarrefsingu samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 verið skipt niður á milli ákærðu þegar fleiri en einn maður er sakfelldur fyrir brot. Þá segir að í málinu kæmi til álita hvort unnt væri að gera Y refsingu á grundvelli stöðuábyrgðar framkvæmdastjóra sem óumdeilt var að X gegndi á þeim tíma sem ákæran tók til. Yrði ekki á það fallist kæmi meðal annars til álita hvort öll fésekt vegna brota yrði lögð á ákærða X einan að uppfylltum refsiskilyrðum. Eins og mál þetta er vaxið yrði að telja að hagsmunir ákærðu rækjust á í svo þýðingarmiklum atriðum að óheimilt hefði verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað til löglegrar meðferðar í héraði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, P-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 22. nóvember 2010 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu en að refsing ákærðu verði þyngd.

Ákærði X krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt 2. lið kafla A í ákæru og 1. og 2. lið kafla B í ákæru. Komi til sakfellingar krefst ákærði þess aðallega að sér verði ekki gerð refsing en til vara að refsing verði milduð og hún skilorðsbundin.

Ákærði Y krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt 2. lið kafla A í ákæru. Komi til sakfellingar krefst ákærði þess aðallega að sér verði ekki gerð refsing en til vara að refsing verði milduð og hún skilorðsbundin.

Ákærðu X og Y var í héraði og fyrir Hæstarétti skipaður einn og sami verjandinn.

Eins og að framan greinir krefjast ákærðu báðir sýknu af ákærulið 2 í A kafla ákæru. Ákærði X meðal annars á þeim grunni að hann hafi ekkert haft að gera með bókhald einkahlutafélagsins A, en ákærði Y einkum á því að hann hafi talið ekkert hafi skort á hjá félaginu að sinnt hafi verið þeim bókhaldsskyldum sem ákæran lýtur að.

Eins og í ákæru greinir er ákærðu meðal annars gefin að sök brot á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Ákærðu krefjast báðir mildunar refsingar hvað þennan lið ákærunnar varðar. Í málum sem þessu hefur dæmdri sektargreiðslu samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, verið skipt niður á milli ákærðu þegar fleiri en einn maður er sakfelldur fyrir brot, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 21. júní 2010 í máli nr. 751/2009.

Stjórnarmenn einkahlutafélaga bera almennt ábyrgð á því, samkvæmt þeirri ábyrgð er stöðu þeirra fylgir, að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Framkvæmdastjórar slíkra félaga, þegar þeir eru ráðnir, bera einnig ákveðna ábyrgð er stöðu þeirra fylgir, sbr. 2. og 3. mgr. 44. gr. laganna. Skal framkvæmdastjóri meðal annars annast daglegan rekstur félags og sjá um að bókhald þess sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti.

Atvik í máli þessu eru ekki með þeim hætti að enginn hafi verið skráður framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins A og ákærði Y í reynd gegnt þeirri stöðu. Í málinu liggur fyrir að ákærði X var skráður stjórnarmaður og framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins og vann að fyrirtækinu. Kemur þá til álita hvort jafnframt er unnt að gera ákærða Y refsingu á grundvelli stöðuábyrgðar framkvæmdastjóra sem óumdeilt er að ákærði X gegndi samkvæmt framansögðu á þeim tíma sem ákæran tekur til. Verði ekki á það fallist og ákærði Y sýknaður af þeim ákæruliðum sem byggja á stöðuábyrgð hans sem framkvæmdastjóra kemur meðal annars til álita hvort öll fésekt vegna brota framinna á þeim uppgjörstímabilum verði lögð á ákærða X einan að uppfylltum refsiskilyrðum.

Eins og mál þetta er vaxið, og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 17. febrúar 2011 í máli nr. 134/2010, verður að telja að hagsmunir ákærðu rekist á í svo þýðingarmiklum atriðum að óheimilt hafi verið að skipa þeim einn og sama verjandann, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og verður af þessum sökum ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu til löglegrar meðferðar í héraði.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði, en rétt er að ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíði þess að efnisdómur gangi þar að nýju.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 313.750 krónur.