321/2002

E krafðist þess að bú J yrði tekið til gjaldþrotaskipta. E var ekki talinn hafa sýnt nægilega fram á að hann ætti þá fjárkröfu á hendur J, sem hann studdu kröfu sína um gjaldþrotaskipti við. Var kröfu E því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. júlí 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2002, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hans um gjaldþrotaskipti verði tekin til greina, en til vara að úrskurður héraðsdómara verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður.

I.

Af málatilbúnaði aðila verður ráðið að á árinu 1987 hafi varnaraðili hafið störf sem framkvæmdastjóri sóknaraðila. Sóknaraðili ásamt Endurmenntun rafiðna mun um árabil hafa staðið straum af kostnaði við rekstur Rafiðnaðarskólans, ásamt því að annast reksturinn fram til 1993 eða 1994 þegar sérstök stjórn tók við rekstri skólans. Mun varnaraðili þá hafa orðið skólastjóri við Rafiðnaðarskólann og þegið þaðan laun, en eftir sem áður verið framkvæmdastjóri sóknaraðila.

Varnaraðili lét af framangreindum störfum í upphafi árs 2002. Kveður sóknaraðili þá hafa komið í ljós að varnaraðili hafi allar götur frá árinu 1994 greitt sjálfum sér fé af tékkareikningi sóknaraðila, alls 31.850.343 krónur. Segir sóknaraðili að svo virðist sem varnaraðili hafi með þessu verið að taka sér laun fyrir störf sem framkvæmdastjóri sóknaraðila, þótt Rafiðnaðarskólinn hafi tekið við hlutverki sóknaraðila og varnaraðili verið þar á fullum launum. Þessu hafi varnaraðili leynt fyrir sóknaraðila, enda sá fyrrnefndi einn haft ráðstöfunarheimild yfir tékkareikningnum, sem endurskoðanda Rafiðnaðarskólans hafi aldrei verið kunnugt um. Úttektir varnaraðila hafi verið misjafnar milli ára, launabókhald ekki haldið og launaskýrslur ekki gerðar, opinber gjöld hafi ekki verið staðgreidd af þessu fé og það ekki verið talið fram til skatts. Sóknaraðili kveðst telja sýnt að varnaraðili hafi tekið sér þetta fé án nokkurrar heimildar.

Með beiðni til sýslumannsins í Reykjavík 28. febrúar 2002 leitaði sóknaraðili kyrrsetningar á eignum varnaraðila til tryggingar endurgreiðslu á fyrrgreindum 31.850.343 krónum ásamt dráttarvöxtum og kostnaði. Sýslumaður tók beiðnina fyrir 6. mars 2002 og reis þá ágreiningur milli aðilanna, meðal annars um hvort skilyrðum væri fullnægt fyrir kyrrsetningu og að hvaða marki varnaraðili ætti eignir, sem kyrrsettar yrðu. Gerðinni var lokið sama dag með því að kyrrsettur var eignarhluti varnaraðila í nafngreindu einkahlutafélagi, sem sýslumaður mat að andvirði 5.000.000 krónur, en að öðru leyti varð gerðin árangurslaus, eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði. Í framhaldi af þessu lagði sóknaraðili fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur 11. mars 2002 kröfu um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Jafnframt mun sóknaraðili hafa höfðað mál á hendur varnaraðila til staðfestingar á kyrrsetningunni.

Varnaraðili tók fyrir héraðsdómi til varna gegn kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti. Ber varnaraðili meðal annars fyrir sig að aðilarnir hafi gert samning 10. febrúar 1988 um kjör hans vegna starfs framkvæmdastjóra hjá sóknaraðila og hafi þeim samningi aldrei verið sagt upp, þótt hann hafi orðið skólastjóri Rafiðnaðarskólans á árinu 1994 og fengið upp frá því greidd laun fyrir það starf. Á síðari stigum hafi þessu til viðbótar verið gert munnlegt samkomulag um greiðslur fyrir yfirvinnu frá 1. janúar 1996 að telja. Samkvæmt þessum samningum hefðu laun varnaraðila vegna starfa hjá sóknaraðila einum á tímabilinu frá 1994 til loka árs 2001 átt að nema 53.932.308 krónum, þar af 33.977.138 krónum ef aðeins yrði stuðst við upphafleg launakjör hans samkvæmt samningnum frá 10. febrúar 1988. Varnaraðili hafi ekki getað fengið þessi laun reglulega vegna efnahags sóknaraðila og greiðslurnar því orðið misjafnar milli ára. Varnaraðili andmælir því sérstaklega að laun sín vegna starfs skólastjóra Rafiðnaðarskólans hafi einnig átt að teljast greiðsla fyrir störf sem framkvæmdastjóri sóknaraðila, enda um tvo sjálfstæða lögaðila að ræða og verkefnin fyrir hvorn þeirra í mörgum atriðum ólík.

II.

Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði lét héraðsdómari niðurstöðu sína um að hafna kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti ráðast af því einu að ekki hafi verið fullnægt skilyrðum til að ljúka kyrrsetningu hjá varnaraðila án árangurs. Af þeim sökum var ekki tilefni til að taka þar afstöðu til málsástæðna varnaraðila, sem lúta að því að sóknaraðili eigi enga kröfu á hendur honum. Að þessu gættu eru engin efni til að verða við fyrrgreindri varakröfu sóknaraðila fyrir Hæstarétti um ómerkingu hins kærða úrskurðar, sem reist er á því að héraðsdómari hafi að þessu leyti ranglega farið með málið.

III.

Svo sem að framan greinir deila aðilarnir meðal annars um hvort samningar milli þeirra hafi staðið til þess að frá árinu 1994 myndi varnaraðili samhliða starfi skólastjóra Rafiðnaðarskólans gegna starfi framkvæmdastjóra sóknaraðili gegn greiðslu sérstakra launa, en varnaraðili ber því við eins og áður segir að þau ættu samanlagt að hafa numið hærri fjárhæð en hann greiddi sér af tékkareikningi sóknaraðila á tímabilinu frá 1994 til 2001. Framlögð gögn í málinu taka ekki af skarið um þetta efni. Þegar málið var tekið fyrir í héraði 20. júní 2002 krafðist sóknaraðili þess að fá að leiða sex nafngreinda menn fyrir dóm til að gefa skýrslur við aðalmeðferð málsins, auk þess sem hann gerði kröfu um að varnaraðili kæmi sjálfur fyrir dóm til að gefa aðilaskýrslu. Þessu andmælti varnaraðili. Með úrskurði 24. sama mánaðar hafnaði héraðsdómari ranglega kröfum sóknaraðila um skýrslutökur af vitnum fyrir dómi og var sá úrskurður ekki kærður til Hæstaréttar. Eins og málið liggur af þessum sökum fyrir er varhugavert að telja sóknaraðila hafa sýnt nægilega fram á að hann eigi þá fjárkröfu á hendur varnaraðila, sem krafa um gjaldþrotaskipti er studd við. Að því gættu verður að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað, en rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.