779/2016

Ú, sem átti aflahlutdeild í skötusel, krafðist þess að viðurkennt yrði að Í bæri skaðabótaábyrgð á tjóni sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna ólögmætrar úthlutunar á aflamarki í þeirri fisktegund fiskveiðiárin 2009/2010, 2010/2011 og 2011/2012. Með nánar tilteknum breytingarlögum var bætt við lög nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða bráðabirgðaákvæðum sem heimiluðu ráðherra úthlutun á aflaheimildum í skötusel umfram heildarafla sem úthlutað hafði verið samkvæmt 3. gr. laganna. Taldi Ú að lagasetningin og framkvæmd á grundvelli hennar hefði brotið gegn rétti sínum, sem varinn væri af 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar, til að fá úthlutað án endurgjalds aflamarki af viðbótarveiðiheimildunum í samræmi við aflahlutdeild sína í skötusel. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með framangreindri viðbótarúthlutun á aflamarki hefði ekki falist breyting á hlutdeild Ú í afla sem úthlutað var eftir 3. gr. laga nr. 116/2006. Hefði Ú því ekki sætt takmörkunum með þeim breytingarlögum sem um ræddi þannig að farið hefði gegn 72. eða 75. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í þegar af þeirri ástæðu sýknað af kröfu Ú.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 14. september 2016. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 26. október 2016 og áfrýjaði hann öðru sinni 22. nóvember sama ár. Hann krefst þess að viðurkennt verði að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem áfrýjandi varð fyrir vegna ólögmætrar úthlutunar á aflamarki í skötusel fiskveiðiárin 2009/2010, 2010/2011 og 2011/2012. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða ákveður ráðherra að fengnum tillögum Hafrannsóknarstofnunar með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Eftir gögnum málsins hafa slíkar takmarkanir gilt um veiðar á skötusel frá því á fiskveiðiárinu 2001/2002. Áfrýjandi sem átti aflahlutdeild í skötusel fékk úthlutað á grundvelli hennar aflamarki af heildarafla í þeirri fisktegund á grundvelli framangreinds lagaákvæðis meðal annars á fiskveiðiárunum 2009/2010, 2010/2011 og 2011/2012. Með lögum nr. 22/2010 og lögum nr. 70/2011 var bætt við lög nr. 116/2006 bráðabirgðaákvæðum þar sem mælt var fyrir um heimild ráðherra til að úthluta aflaheimildum í skötusel á nefndum fiskveiðiárum umfram heildarafla sem úthlutað hafði verið samkvæmt 3. gr. laga nr. 116/2006, en þær heimildir skyldu seldar og þeim þannig úthlutað án tillits til aflahlutdeilda í þeirri fisktegund og aflamarks á grundvelli þeirra. Með stoð í reglugerðum settum samkvæmt framangreindum bráðabirgðaákvæðum úthlutaði Fiskistofa veiðiheimildum fyrir samtals 2.750 tonnum af skötusel á framangreindum fiskveiðiárum. Áfrýjandi telur þessa lagasetningu og framkvæmd stefnda á grundvelli hennar hafa brotið gegn rétti sínum, sem varinn sé af 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar, til að fá úthlutað án endurgjalds aflamarki af þessum viðbótarveiðiheimildum í samræmi við aflahlutdeild sína í skötusel.

Í 1. gr. laga nr. 116/2006, sbr. áður 1. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Þá segir að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögunum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Aflaheimildir á grundvelli laganna eru þannig aðeins varanlegar í þeim skilningi að þær verða hvorki felldar niður né þeim breytt nema með lögum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 6. apríl 2000 í máli nr. 12/2000. Í skjóli valdheimilda sinna getur Alþingi því kveðið nánar á um réttinn til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann frekara gjald vegna breyttra sjónarmiða um ráðstöfun þeirrar sameignar íslensku þjóðarinnar sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.

Með fyrrgreindri viðbótarúthlutun á aflamarki í skötusel fólst engin breyting á hlutdeild áfrýjanda í afla sem úthlutað var eftir 3. gr. laga nr. 116/2006. Samkvæmt því og með vísan til þess sem að framan greinir sætti áfrýjandi ekki takmörkunum með lögum nr. 22/2010 og lögum nr. 70/2011 sem fóru gegn 72. gr. eða 75. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Útgerðarfélagið Glófaxi ehf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.