204/2010

Í héraðsdómi var J sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A og B, með því að hafa sem starfsmaður á meðferðarheimili, á tímabilinu frá janúar til mars 2008, haft í frammi nánar tilgreinda kynferðislega háttsemi gagnvart stúlkunum, sem vistaðar voru þar á vegum barnaverndaryfirvalda. Héraðsdómur sakfelldi fyrir brot sem greind höfðu verið í 2., 4. og 5. lið ákæru á hendur honum og beindust gegn A, en einnig að hluta fyrir brot sem greint hafði verið í 3. lið ákæru og beindist gegn B. Voru brotin talin varða við 197. gr. og 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í Hæstarétti var ekki fallist á kröfu J um frávísun málsins frá héraðsdómi, eða ómerkingu. Talið var að gegn eindreginni neitun J væri ekki komin fram nægileg sönnun þess að hann hafi gerst sekur um þau brot sem lýst var í 2., 3 og 5. lið ákæru og var hann því sýknaður af þeim. Á hinn bóginn var fallist á með héraðsdómi að sannað væri að J hefði framið þann verknað sem lýst var í 4. tl. ákærunnar og beindist gegn A, enda væri hann studdur framburði A og B sem væri efnislega samhljóða í öllum meginatriðum. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að þegar J framdi brotin var hann starfsmaður á vistheimili fyrir unglinga sem þar áttu að njóta skjóls. Hann hafi áunnið sér traust og trúnað A, sem hann vissi að hafði átt við mjög erfið vandamál að etja. Yrði að meta honum þetta til refsiþyngingar. Var refsing J talin hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá þótti J hafa bakað sér skyldu til að greiða A skaðabætur að fjárhæð 1.250.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 1. mars 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, en refsing hans þyngd.

A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2008 til 14. júní 2009, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

B hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Líta verður svo á að hún krefjist staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til dómsálagningar á ný. Að því frágengnu krefst hann sýknu, en ella að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess að bótakröfum verði vísað frá dómi, en að öðrum kosti verði þær lækkaðar.

I

Með ákæru 28. september 2009 voru ákærða gefin að sök kynferðisbrot gegn A, fæddri [...] 1992 og B, fæddri [...] 1990, með því að hafa sem starfsmaður á meðferðarheimilinu C á tímabilinu frá janúar til mars 2008 haft í frammi nánar tilgreinda kynferðislega háttsemi gagnvart stúlkunum, sem hafi verið vistaðar á heimilinu af barnaverndaryfirvöldum. Í ákærunni var nánar gerð grein fyrir sakargiftum á hendur ákærða í sex liðum, sem allir varða ætluð brot gegn A að undanskildum 3. lið, en þau brot voru talin beinast gegn B. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af sakargiftum í 1. og 6. lið, en á hinn bóginn sakfelldur fyrir brotin sem greind eru í 2., 4. og 5. lið og að hluta í 3. lið, eins og nánar verður lýst síðar. Voru brot hans talin varða við 197. gr. og 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Ákæruvaldið unir niðurstöðu héraðsdóms, bæði um sýknu og sakfellingu ákærða, en krefst þyngingar á refsingu.

Eins og málið liggur fyrir Hæstarétti er ákærði í 2. lið borinn sökum um að hafa í starfsmannaherbergi á meðferðarheimilinu snert brjóst og kynfæri A innanklæða og látið hana hafa við sig munnmök, í 3. lið í sama herbergi reynt að káfa innan klæða á brjóstum B og látið hana fróa sér, í 4. lið látið A í sama herbergi fróa sér, haft við hana munnmök, látið hana hafa við sig munnmök og haft við hana samræði og loks í 5. lið í herbergi sem sú síðastnefnda dvaldist í látið hana hafa við sig munnmök og haft við hana samræði.

II

Aðalkrafa ákærða um frávísun málsins frá héraðsdómi er reist á því að í héraðsdómi hafi ekki legið fyrir fullnægjandi gögn og upplýsingar um sjúkrasögu, þroska og andlegt ástand brotaþolans A eins og það hafi verið áður en ætluð brot voru framin. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð fjölmörg gögn um sjúkrasögu og andlega hagi A, meðal annars frá barnaverndarnefnd D og barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Þá byggir ákærði þessa kröfu einnig á því að tilgreindir sérfræðingar á barna- og unglingageðdeild Landspítalans, sem ritað hafi greinargerð um brotaþolann B 28. febrúar 2005, hafi ekki gefið skýrslu eða vottorð við meðferð málsins um andlegt ástand hennar eða þroska. Rannsókn lögreglu hafi einnig verið ábótavant. Þannig hafi misræmi verið í framburði brotaþola um „ýmis atvik“ og útlit ákærða gefið tilefni til frekari athugana.

Ekki eru efni til að vísa málinu frá héraðsdómi vegna framangreindra atriða, en að því leyti sem þau kynnu að varða úrlausn málsins yrði ákæruvaldið að bera hallann af þeim annmörkum, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ákærði reisir kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms á því að niðurstaða hans um sönnunargildi munnlegs framburðar brotaþola sé röng. Hæstiréttur endurmetur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Ekki eru efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til meðferðar að nýju, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, enda verður við efnisúrlausn málsins leyst úr því hvort framburður brotaþola og eftir atvikum önnur sönnunargögn séu með þeim hætti að nægi til að sakfella ákærða.

III

Málsatvik eru ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram greindi A í mars 2009 sálfræðingi og fósturföður sínum frá ætluðum brotum ákærða gegn sér á almennan hátt, en lýsti þeim ekki nánar. Ekki er til að dreifa öðrum sönnunargögnum sem veita framburði stúlkunnar viðhlítandi stoð, en dagbókarfærslur hennar sem gerðar voru löngu eftir ætlaða atburði geta ekki stutt hann. Þótt ýmis atriði í framburði ákærða bendi til þess að hann greini ekki rétt frá í skýrslum sínum, er ekki gegn eindreginni neitun hans fram komin nægileg sönnun þess að hann hafi gerst sekur um þau brot sem lýst er í 2. og 5. lið ákæru og verður hann því sýknaður af þeim.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að sakfella ákærða fyrir brot, sem greinir í 4. lið ákæru, svo og um heimfærslu þeirra til refsiákvæða.

Í 3. lið ákæru er ákærði sakaður um brot gegn B. Í héraðsdómi var hann sakfelldur fyrir að hafa reynt að káfa innan klæða á brjóstum stúlkunnar og látið hana fróa sér, eins og getið var hér að framan. Í niðurstöðu héraðsdóms er rakinn framburður stúlkunnar fyrir dómi í byrjun apríl 2008 og á ný við aðalmeðferð málsins. Af honum er ljóst að stúlkan hefur ekki verið sjálfri sér samkvæm um verknað ákærða. Þannig hefur hún slegið úr og í um það hvort ákærði hafi reynt að káfa á brjóstum hennar eða káfað á þeim. Í fyrri skýrslu sinni bar hún að ákærði hafi látið hana fróa sér og hafa „smá“ munnmök við sig. Í þeirri síðari sagði hún að ákærði hafi ,,reynt að þukla“ á sér og reynt „að fara hérna inn á peysuna“. Aðspurð í sömu skýrslu um hvort „eitthvað meira kynferðislegt“ hefði gerst á milli þeirra svaraði hún því fyrst neitandi, en sagðist síðan ekki minnast þess. Þegar henni var bent á fyrri framburð sinn um að ákærði hafi látið hana fróa sér og spurð hvort hún minntist þess svaraði hún því játandi. Hún neitaði því aðspurð að hafa haft munnmök við ákærða. Þótt héraðsdómur hafi metið framburð stúlkunnar trúverðugan verður ekki framhjá því litið að hann hefur verið mjög á reiki um sakarefnið. Að því virtu og gegn eindreginni neitun ákærða hefur ákæruvaldinu ekki tekist að færa fram fullnægjandi sönnun á sekt ákærða samkvæmt þessum lið ákæru, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008, og verður ákærði því sýknaður af honum. Því til samræmis verður skaðabótakröfu B vísað frá héraðsdómi.

Ákærði er samkvæmt framangreindu sakfelldur fyrir gróf kynferðisbrot gegn stúlkunni A, sem þá var nýorðin 16 ára. Hann framdi brotin á meðan hann var starfsmaður á vistheimili fyrir unglinga, sem þar eiga að njóta skjóls. Ákærði hafði áunnið sér traust og trúnað stúlkunnar, sem hann vissi að hafði átt við mjög erfið vandamál að etja. Verður þetta virt honum til refsiþyngingar. Á hinn bóginn hefur ákærði hreinan sakaferil. Er refsing hans ákveðin fangelsi í 2 ár.

Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur til handa A og vexti af þeim verða staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest, þó þannig að þóknun skipaðs réttargæslumanns B greiðist úr ríkissjóði. Ákærða verður gert að greiða að helmingi áfrýjunarkostnað málsins, þar á meðal af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþolans A, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf D-kk-nf, sæti fangelsi í 2 ár.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu A er staðfest.

Einkaréttarkröfu B er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð að öðru leyti en því að þóknun skipaðs réttargæslumanns B, 313.750 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði greiði að helmingi áfrýjunarkostnað málsins, sem er samtals 634.613 krónur, en þar af eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 439.250 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþolans A, Þ-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.