103/2001

T og Á keyptu fasteign af Ó. Samkvæmt kaupsamningi 11. júní 1998 skyldu T og Á greiða 3.000.000 kr. við undirritun samningsins, 3.548.199 krónur ekki síðar en 1. maí 1999 og taka að sér greiðslu sex veðskulda samtals að fjárhæð 7.451.800 kr. Í kauptilboði T og Á var að auki tekið fram að Ó bæri að fá eignina leysta undan kvöð um óðalsréttindi. Eignina átti að afhenda ekki síðar en 1. júlí 1998. Nokkrar tafir urðu á því að T og Á fengju eignina afhenta. Þegar kom að umsamdri greiðslu 1. maí 1999 töldu þau að eignin væri haldin ýmsum annmörkum. Greiddu þau því aðeins hluta af síðari greiðslunni samkvæmt kaupsamningnum inn á bankareikning í nafni Ó. Í framhaldi af því stefndi Ó þeim T og Á þar sem hann krafðist þess að þeim yrði gert annars vegar að greiða sér 4.986.447 kr. og hins vegar að gefa út til sín skuldabréf með veði í eigninni að fjárhæð 501.062 kr. Samanstóð fjárkrafan í fyrsta lagi af síðari greiðslu T og Á samkvæmt kaupsamningnum, í öðru lagi lægri skuldum samkvæmt skuldabréfunum en ráðgert hafði verið, í þriðja lagi vöxtum af skuldabréfunum sem Ó hafði innt af hendi eftir afhendingu eignarinnar og í fjórða lagi ábyrgð Ó á einu skuldabréfanna. Að því er snerti síðasta liðinn tók Ó fram að hann bæri ábyrgð á greiðslu skuldabréfsins, sem væri í vanskilum, og því væri honum nauðsynlegt að krefja T og Á um greiðslu skuldarinnar til að standa við ábyrgð sína. Kröfuna um útgáfu skuldabréfsins kvað hann byggjast á kaupsamningnum. Héraðsdómur vísaði frá dómi kröfu Ó um útgáfu skuldabéfsins og öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans, en dæmdi T og Á til að greiða honum 3.787.677 kr. að teknu tilliti til afsláttar að fjárhæð 1.124.000 kr. vegna afhendingardráttar og galla á eigninni. Fyrir Hæstarétti gerði Ó sömu fjárkröfu og í héraði með þeirri breytingu að frá kröfunni yrðu dregnar 934.277 kr. sem T og Á höfðu innt af hendi vegna fjórða liðar kröfu hans. Í dómi Hæstaréttar segir að Ó hafi ekki gætt þess að kæra til Hæstaréttar niðurstöðu héraðsdóms um að vísa frá öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans. Gætu þeir því ekki komið til álita fyrir Hæstarétti. Að því er snerti fjórða lið fjárkröfunnar tók H-kk-nf fram að umræddur liður hefði verið verulega vanreifaður í héraði og að Ó bæri nú fyrir sig gerbreyttar málsástæður frá þeim, sem hann hélt fram fyrir héraðsdómi. Gætu þær engu breytt um það að með réttu hefði borið að vísa þessum kröfulið frá dómi vegna vanreifunar. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að gagnkrafa T og Á virtist ekki hafa verið gerð fyrr en við munnlegan flutning málsins í héraði. Samkvæmt því hefði ekki verið fullnægt skilyrðum til að koma henni að í málinu, sbr. 1. mgr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Ennfremur lægju engin gögn fyrir í málinu til að leggja mat á málsástæður Ó sem lytu að því að ákvæði VII. kafla jarðalaga um óðalsjarðir ættu ekki við um fasteignina. Ó yrði að bera sönnunarbyrðina fyrir getu sinni til að efna kaupin að þessu leyti og leggja fram viðhlítandi gögn því til stuðnings. Taldi Hæstiréttur slíka annmarka vera á reifun málsins að óhjákvæmilegt væri að vísa því í heild frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. mars 2001. Hann krefst þess að gagnáfrýjendur verði sameiginlega dæmd til að greiða sér 4.986.447 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.622.970 krónum frá 1. maí 1999 til 20. október sama árs og af 4.986.447 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 19. október 2000 að fjárhæð 834.277 krónur. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu héraðsdómi fyrir sitt leyti 23. maí 2001. Þau krefjast sýknu af kröfu aðaláfrýjanda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins á það rætur að rekja til þess að aðaláfrýjanda var við nauðungarsölu 8. janúar 1998 slegin fyrir 9.000.000 krónur fasteign, sem auðkennd er í þinglýsingabók sem „lóð úr Dalsmynni, Kjalarnesi, ca. 8 ha. Íbúðarhús, fjós, fjárhús, votheysgryfja, hlaða, haughús, alifuglahús.“ Fékk hann afsal fyrir henni 28. maí sama árs. Samkvæmt afsalinu greiddi hann hluta kaupverðsins með því að taka að sér veðskuldir, sem fengu að hvíla áfram á eigninni, við fimm nafngreinda kröfuhafa. Meðal þessara skulda voru kröfur samkvæmt tveimur veðskuldabréfum, sem voru gefin út 24. júní 1996 til Fjárfestingarfélagsins Skandia hf. og hvort að upphaflegri fjárhæð 2.400.000 krónur, og kröfur Sparisjóðsins í Keflavík samkvæmt þremur veðskuldabréfum útgefnum 18. júlí sama árs af S-kk-þgf Á-kk-þgf og S-kvk-þgf B-kvk-þgf til G-kvk-ef G-kvk-ef og framseldum af henni til aðaláfrýjanda, sem framseldi þau aftur 28. sama mánaðar umræddum sparisjóði ásamt því að gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir þeim. Upphafleg fjárhæð tveggja þessara veðskuldabréfa mun hafa verið 1.000.000 krónur hvort, en eins þeirra 501.062 krónur.

Gagnáfrýjendur gerðu aðaláfrýjanda tilboð um kaup á framangreindri eign 23. maí 1998, en óumdeilt virðist í málinu að þau hafi gefið sig fram við hann í þessu skyni án þess að eignin hefði áður verið boðin til sölu. Tilboðið var samið af lögmanni, sem starfaði þá í þágu aðaláfrýjanda, en sá síðastnefndi mun hafa vísað gagnáfrýjendum til lögmannsins um þetta verk. Samkvæmt tilboðinu áttu gagnáfrýjendur að greiða fyrir eignina 14.000.000 krónur, þar af 3.000.000 krónur við undirritun kaupsamnings, um 3.450.000 krónur ekki síðar en 1. maí 1999 og samtals um 7.550.000 krónur með því að taka að sér veðskuldir við fimm nafngreinda kröfuhafa. Í tilboðinu var meðal annars tekið fram að „tilboðshafi mun á sinn reikning afla samþykkis fyrir því að leysa jörð þessa úr meintum óðalsréttindum.“ Aðaláfrýjandi áritaði tilboðið samdægurs um samþykki þess.

Skriflegur kaupsamningur var gerður um eignina milli málsaðila 11. júní 1998 og var hann saminn af sama lögmanni og áður var getið. Á sama hátt og ráðgert var í tilboði gagnáfrýjenda skyldu þau greiða 3.000.000 krónur við undirritun samningsins, en 3.548.199,20 krónur áttu þau að greiða með peningum ekki síðar en 1. maí 1999. Veðskuldirnar, sem gagnáfrýjendur áttu að taka að sér, voru sex talsins og sagðar vera að fjárhæð alls 7.451.800,80 krónur. Þær voru tilgreindar þannig í samningnum að ein væri við Stofnlánadeild landbúnaðarins, 673.921,30 krónur, önnur við Lífeyrissjóðinn Framsýn, 157.937 krónur, sú þriðja samkvæmt öðru af áðurnefndum skuldabréfum, sem gefin voru út 24. júní 1996 til Fjárfestingarfélagsins Skandia hf., 2.420.426,30 krónur, sú fjórða samkvæmt sams konar skuldabréfi, 2.419.505,30 krónur, sú fimmta við Sparisjóðinn í Keflavík samkvæmt einu fyrrgreindu skuldabréfi frá 18. júlí 1996, 1.185.834,40 krónur, og sú sjötta við þann sama samkvæmt öðru skuldabréfi frá sama degi, 594.176,50 krónur. Varðandi tvö síðastnefndu skuldabréfin var þess getið í kaupsamningnum að skuld samkvæmt því þeirra, sem hærra var, skyldi greiðast í einu lagi 20. október 1999, en skuldin samkvæmt því lægra í einu lagi sama mánaðardag á árinu 2000. Í samningnum var tekið fram að eignin væri seld „í núverandi ástandi, sem kaupandi hefur rækilega kynnt sér m.a. með tveimur skoðunum og hefur fyrri ábúandi einnig upplýst kaupendur um alla þá galla er hann taldi á eigninni og er kaupverð við þá skoðun miðað.“ Þá var einnig tekið fram að gagnáfrýjendum væri kunnugt um að kaupin væru háð samþykki Reykjavíkurborgar og jarðanefndar, en ekki var getið um þá skyldu aðaláfrýjanda til að fá eignina leysta undan kvöð um óðalsréttindi, sem vikið var að í kauptilboði gagnáfrýjenda. Eignina átti að afhenda ekki síðar en 1. júlí 1998. Afsal fyrir henni skyldi gefið út ekki síðar en 1. maí 1999 eða þegar gagnáfrýjendur hefðu innt af hendi þá fjárhæð, sem samið var um að greiða ætti þann dag. Kaupsamningurinn var áritaður af borgarverkfræðingnum í Reykjavík 21. apríl 1999 um að fallið væri frá forkaupsrétti að eigninni og af jarðanefnd Kjósarsýslu 31. janúar 2000. Eintak kaupsamningsins, sem lagt hefur verið fram í málinu, ber með sér að hann hafi verið afhentur til þinglýsingar 25. ágúst 1998, en af því verður ekki ráðið hvort eða hvenær réttindi gagnáfrýjenda samkvæmt honum hafi verið færð í fasteignabók.

Í málinu er ekki deilt um að gagnáfrýjendur hafi staðið skil á greiðslunni, sem þau áttu að inna af hendi samkvæmt hljóðan kaupsamningsins við undirritun hans. Þá liggur fyrir að Sparisjóðurinn í Keflavík samþykkti með skriflegri yfirlýsingu 9. júní 1998 að gagnáfrýjendur yrðu nýir skuldarar samkvæmt þeim tveimur veðskuldabréfum, sem þau tóku að sér að greiða með kaupsamningnum, en útgefendur skuldabréfanna voru jafnframt leystir undan skuldinni. Á hinn bóginn urðu tafir á því að gagnáfrýjendur fengju umráð eignarinnar, þar sem fyrri íbúar rýmdu hana ekki í tæka tíð, en fyrir liggur að hún var afhent þeim fyrrnefndu um miðbik september 1998. Snemma í maí 1999 munu gagnáfrýjendur hafa borið upp við aðaláfrýjanda að eignin hefði verið haldin ýmsum annmörkum. Þau stóðu ekki skil á greiðslunni, sem samið var um að innt yrði af hendi 1. maí 1999, en stofnuðu á hinn bóginn reikning á nafni aðaláfrýjanda við Búnaðarbanka Íslands hf. hinn 5. þess mánaðar og lögðu inn á hann 1.500.000 krónur, auk 1.000.000 króna 18. júní sama árs. Aðilana greinir á um það hvort þetta hafi verið gert með vitund aðaláfrýjanda eða jafnvel samkvæmt ábendingu þáverandi lögmanns hans. Þeim síðastnefnda barst 1. júlí 1999 skrifleg samantekt gagnáfrýjenda um annmarka, sem þau töldu eignina haldna. Þar var einnig gerð krafa um bætur vegna dráttar á afhendingu eignarinnar og kostnaðar, sem gagnáfrýjendur hafi orðið að bera af því að fjarlægja af henni muni fyrri íbúa, auk þess sem getið var að þau hafi orðið að greiða fasteignagjöld vegna ársins 1998. Í svarbréfi lögmannsins 7. júlí 1999 var tekið fram að aðaláfrýjandi væri reiðubúinn að greiða reikning að fjárhæð 57.000 krónur vegna kostnaðar af brottflutningi muna fyrri íbúa gegn því að fá þann reikning framseldan sér. Jafnframt að aðaláfrýjandi myndi endurgreiða gagnáfrýjendum sinn hluta fasteignagjalda ársins 1998 ef nánari athugun leiddi í ljós að gagnáfrýjendur hefðu greitt þau, auk þess sem aðaláfrýjandi bauðst til að bæta drátt á afhendingu eignarinnar með fjárhæð, sem svaraði 50.000 krónum fyrir hvern mánuð. Kröfu gagnáfrýjenda vegna annmarka á eigninni var á hinn bóginn hafnað með öllu.

Aðaláfrýjandi höfðaði þetta mál með héraðsdómsstefnu 20. janúar 2000. Samkvæmt henni krafðist hann greiðslu á samtals 4.986.447,60 krónum ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum, auk þess sem gagnáfrýjendum yrði gert að gefa út til sín skuldabréf með veði í hinni seldu eign að fjárhæð 501.062 krónur með nánar tilteknum vöxtum og verðtryggingu, sem allt yrði til greiðslu á gjalddaga 20. október 2000, en gegn þessu yrði gefið út afsal fyrir eigninni. Í stefnunni var fjárkrafa aðaláfrýjanda sundurliðuð þannig að 3.548.199,20 krónur væru greiðslan, sem gagnáfrýjendum bar að inna af hendi 1. maí 1999 samkvæmt kaupsamningi aðilanna, 44.729 krónur væru vegna þess að skuldir samkvæmt áðurnefndum tveimur veðskuldabréfum, sem gefin voru út 24. júní 1996 til Fjárfestingarfélagsins Skandia hf., hefðu samtals reynst þeirri fjárhæð lægri en ráðgert var í kaupsamningnum, 30.042 krónur væru vegna vaxta, sem aðaláfrýjandi hefði greitt af sömu skuldum eftir afhendingu eignarinnar, og loks 1.363.477,40 krónur, sem væru vegna „uppgreiðslu á skuldabréfi skv. 5. tl. B. gr. kaupsamnings“. Síðastgreindur liður í kröfunni var skýrður nánar í stefnunni með því að samkvæmt umræddu ákvæði kaupsamningsins hafi gagnáfrýjendum borið að greiða nánar tiltekið skuldabréf á gjalddaga 20. október 1999. Sagði síðan eftirfarandi: „Stefnandi máls þessa er ábyrgðaraðili gagnvart skuldareiganda, Sparisjóðnum í Keflavík, en hann hafði skv. dskj. nr. 30 samþykkt stefndu sem nýja skuldara bréfs þessa. Stefndu greiddu eigi skuldabréf þetta og er nú hafin lögfræðileg innheimta þessarar skuldar og er því stefnanda nauðsynlegt að krefja stefndu um skuld þessa til að standa við ábyrgð sína.“ Krafa um skyldu gagnáfrýjenda til að gefa út veðskuldabréf var rökstudd þannig í stefnunni að hún væri byggð á kaupsamningi aðilanna og fyrrnefndri yfirlýsingu Sparisjóðsins í Keflavík 9. júní 1998 „og skýrir sig sjálf.“

Gagnáfrýjendur tók til varna fyrir héraðsdómi með greinargerð, sem lögð var fram á dómþingi 29. febrúar 2000. Þau kröfðust þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi vegna vanreifunar af hendi aðaláfrýjanda, en til vara kröfuðust þau sýknu. Í greinargerðinni sagði að varakrafan væri reist á sömu sjónarmiðum og aðalkrafa gagnáfrýjenda um frávísun málsins, en þó væri því við að bæta að þegar fyrir lægi niðurstaða dómkvaddra matsmanna um galla á eigninni kæmi fram hvað aðaláfrýjanda kynni að bera af „fé því sem bíður á bankareikningi.“ Tekið var fram í greinargerðinni að ef í ljós kæmi „undir rekstri málsins að hin selda eign sé háð ákvæðum laga um ættaróðul, munu málsástæður á því byggðar verða settar fram.“ Héraðsdómari hafnaði frávísunarkröfu gagnáfrýjenda með úrskurði 4. maí 2000. Að beiðni gagnáfrýjenda voru dómkvaddir 15. júní 2000 tveir matsmenn til að meta til verðs galla á eigninni, sem tilgreindir voru í átta liðum, ásamt hæfilegum bótum þeim til handa vegna dráttar á afhendingu hennar. Í matsgerð 9. október 2000 voru bætur vegna afhendingardráttar metnar 200.000 krónur, en kostnaður af því að bæta úr umræddum göllum var metinn samtals 1.400.000 krónur.

Að framkominni þessari matsgerð lögðu gagnáfrýjendur 18. október 2000 1.600.000 krónur inn á geymslureikning handa aðaláfrýjanda. Þau bættu 171.058 krónum á reikninginn 20. nóvember sama árs. Samkvæmt framlögðum gögnum um geymslureikninginn var fjárhæðin, sem gagnáfrýjendur lögðu á hann, eftirstöðvar „af kaupverði að teknu tilliti til niðurstöðu dómkvaddra matsmanna.“ Sagði enn fremur að féð yrði laust handa aðaláfrýjanda að fullnægðum þeim skilyrðum að hann sanni að „ákvæði laga um ættaróðul séu ekki sölu Dalsmynnis til fyrirstöðu“, svo og að afsal fyrir eigninni yrði gefið út. Þá liggur fyrir að gagnáfrýjendur greiddu 19. október 2000 Sparisjóðnum í Keflavík 934.277 krónur inn á skuld samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi að upphaflegri fjárhæð 1.000.000 krónur, sem var í gjalddaga 20. október 1999.

Með hinum áfrýjaða dómi var kröfu aðaláfrýjanda um útgáfu veðskuldabréfs að fjárhæð 501.062 krónur vísað frá dómi vegna vanreifunar ásamt áðurgreindum kröfuliðum hans um greiðslu á 44.729 krónum og 30.042 krónum. Greiðslukrafa aðaláfrýjanda var að öðru leyti tekin til greina með 4.911.676,60 krónum, en frá henni dreginn afsláttur handa gagnáfrýjendum á grundvelli fimm liða í áðurnefndri matsgerð, að fjárhæð alls 1.124.000 krónur. Voru aðaláfrýjanda þannig dæmdar 3.787.676,60 krónur.

II.

Fyrir Hæstarétti krefst aðaláfrýjandi sem áður segir að gagnáfrýjendur verði dæmd til að greiða sér 4.986.447 krónur. Þessa kröfu sundurliðar aðaláfrýjandi þannig að hann telji gagnáfrýjendum bera að greiða sér 3.548.199 krónur, sem voru í gjalddaga 1. maí 1999 samkvæmt kaupsamningi aðilanna, og 1.363.477 krónur vegna skuldabréfs, sem gagnáfrýjendur tóku þar að sér að greiða Sparisjóðnum í Keflavík, auk áðurnefndra 44.729 króna vegna mismunar á fjárhæð áhvílandi veðskulda og 30.042 króna vegna vaxta, sem aðaláfrýjandi hafi greitt af veðskuldum eftir að eignin var afhent gagnáfrýjendum. Frá þessu dragist 934.277 krónur, sem gagnáfrýjendur greiddu eins og fyrr segir Sparisjóðnum í Keflavík 19. október 2000 vegna framangreinds skuldabréfs. Aðaláfrýjandi unir á hinn bóginn niðurstöðu héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu hans um skyldu gagnáfrýjenda til að gefa út skuldabréf að fjárhæð 501.062 krónur gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni.

Fyrrnefndum kröfuliðum aðaláfrýjanda um greiðslu á 44.729 krónum og 30.042 krónum var sem áður segir vísað frá héraðsdómi með hinum áfrýjaða dómi. Til að koma fram endurskoðun á þeirri niðurstöðu hefði aðaláfrýjandi þurft að kæra til Hæstaréttar ákvæði hans um frávísun eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar í dómasafni 1994, bls. 1293 og 2869, svo og dóma 31. maí 2000 í máli nr. 29/2000 og 10. maí 2001 í máli nr. 421/2000. Með því að þessa hefur ekki verið gætt getur krafa aðaláfrýjanda ekki komið að þessu leyti til álita fyrir Hæstarétti.

Sá liður í kröfu aðaláfrýjanda, sem snýr að skyldu gagnáfrýjenda til að greiða 1.363.477 krónur vegna skuldabréfs, sem þau tóku að sér með kaupsamningi aðilanna að greiða Sparisjóðnum í Keflavík, var eins og áður segir rökstuddur þannig í héraðsdómsstefnu að aðaláfrýjandi bæri ábyrgð á skuldinni, en með því að sparisjóðurinn hefði hafið aðgerðir til innheimtu hennar væri aðaláfrýjanda nauðsynlegt að krefja gagnáfrýjendur um hana „til að standa við ábyrgð sína.“ Fyrir Hæstarétti hefur aðaláfrýjandi á hinn bóginn gert grein fyrir þeim atvikum varðandi þennan kröfulið að með samningi 17. apríl 1998 hafi hann skuldbundið sig gagnvart fyrri eigendum fasteignarinnar til að afhenda þeim öll skuldabréfin, sem þá tilheyrðu Sparisjóðnum í Keflavík og höfðu verið gefin út 18. júlí 1996 með veði í eigninni, þar á meðal umrætt veðskuldabréf, sem var upphaflega að fjárhæð 1.000.000 krónur og með einum gjalddaga 20. október 1999. Við þessa skuldbindingu hafi aðaláfrýjandi staðið og hafi öllum skuldabréfunum, sem hér um ræðir, verið létt af eigninni í framhaldi af því. Þannig hafi gagnáfrýjendur í raun aldrei yfirtekið þessa veðskuld og greitt með því aðaláfrýjanda hluta kaupverðsins. Þau standi þannig enn í skuld við hann, sem þessu nemur, og sé honum nú rétt að krefja þau um peningagreiðslu til efnda á kaupsamningnum í stað skuldbindingar þeirra um yfirtöku veðskuldarinnar. Þótt þessi grundvöllur fyrir umræddum kröfulið aðaláfrýjanda eigi sér að nokkru stoð í gögnum, sem lágu fyrir héraðsdómi, og skýringar, sem nú hafa verið bornar upp, bæti úr þeirri verulegu vanreifun, sem á kröfuliðnum var í héraði, verður ekki horft fram hjá því að aðaláfrýjandi ber nú fyrir sig gerbreyttar málsástæður í þessum efnum frá þeim, sem hann hélt fram fyrir héraðsdómi. Geta þær því engu breytt um það að með réttu hefði borið í héraði að vísa þessum kröfulið frá dómi vegna vanreifunar.

Gagnkröfu gagnáfrýjenda til skuldajafnaðar við kröfu aðaláfrýjanda, sem þau reisa á mati dómkvaddra manna á tjóni vegna afhendingardráttar á fasteigninni og annmarka á henni, var ekki skýrlega haldið fram í greinargerð þeirra í héraði. Matsgerð var lögð fram í þinghaldi í málinu 12. október 2000 eða rúmu hálfu ári á eftir greinargerðinni. Gagnkrafan virðist þó ekki hafa verið gerð fyrr en við munnlegan flutning málsins í héraði 21. nóvember sama árs. Samkvæmt þessu var ekki fullnægt skilyrðum 1. mgr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 til að koma gagnkröfunni að í málinu. Í greinargerð gagnáfrýjenda fyrir héraðsdómi var á hinn bóginn sem áður segir boðað að á síðari stigum yrði haldið uppi málsástæðu varðandi það að hin selda fasteign væri háð reglum um ættaróðul, ef fram kæmu upplýsingar um það efni. Af því, sem liggur fyrir í málinu, verður ekki ráðið hvort af þessu hafi orðið fyrir héraðsdómi. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti hefur málsástæðu á þessum grunni hins vegar verið haldið fram af gagnáfrýjendum og hefur aðaláfrýjandi tekið efnislega til andsvara við henni. Um þetta efni liggur ekki annað fyrir í málinu en athugasemd í framlögðu þinglýsingarvottorði frá sýslumanninum í Reykjavík um að fasteignin sé hluti af ættaróðalinu Dalsmynni á Kjalarnesi, auk þess sem áður segir um ákvæði í kauptilboði gagnáfrýjenda til aðaláfrýjanda 23. maí 1998, þar sem sá síðastnefndi skuldbatt sig til að „leysa jörð þessa úr meintum óðalsréttindum.“ Hafa þannig engin gögn verið lögð fram um hvenær eða hvernig jörðin Dalsmynni kunni að hafa verið gerð að ættaróðali, hvort hún hafi verið færð í skrá sýslumanns um ættaróðul, sbr. nú 2. mgr. 49. gr. jarðalaga nr. 65/1976 með áorðnum breytingum, hvernig skikanum, sem mál þetta varðar, var skipt út úr landi jarðarinnar, hvernig eigendaskipti hafi áður orðið að fasteigninni, sem um ræðir í málinu, í hvaða mæli hún kunni að hafa verið sett að veði fyrir annars konar skuldum en þeim, sem getið er í 57. gr. áðurnefndra laga, og hvort þar hafi verið eða sé enn stundaður landbúnaður. Án slíkra gagna verður ekki lagt mat á málsástæður aðaláfrýjanda, sem lúta að því að ákvæði VII. kafla jarðalaga um óðalsjarðir geti ekki átt við um þann landskika, sem skipt var út úr jörðinni Dalsmynni og kaup aðilanna voru gerð um. Ekki verður horft fram hjá því að gegn mótmælum gagnáfrýjenda verða þau ekki dæmd til að efna skyldu sína við aðaláfrýjanda til að greiða kaupverð fasteignarinnar ef honum er ekki unnt að færa í hendur þeirra eignarrétt að henni vegna ákvæða VII. kafla jarðalaga. Aðaláfrýjandi verður að bera sönnunarbyrði fyrir getu sinni til að efna kaupin að þessu leyti og færa fram viðhlítandi gögn því til stuðnings.

Þegar allt framangreint er virt eru slíkir annmarkar á reifun málsins að óhjákvæmilegt er að vísa því í heild sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.