791/2017

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi sem reis við opinber skipti til fjárslita milli M og K vegna slita á óvígðri sambúð. Deildu aðilarnir aðallega um skiptingu á fasteign og einkahlutafélagi sem skráð var jafnt í eigu þeirra. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að eftir almennum reglum fjármunaréttar gildi sú meginregla við fjárslit að þinglýstar eignarheimildir og opinber skráning eigna veiti líkindi fyrir eignarrétti. Leiddi af þeirri reglu að sá sem héldi því fram að í slíkri skráningu fælust ekki réttar upplýsingar bæri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu. Kom fram að kaupin á fasteigninni hefðu verið að stærstum hluta fjármögnuð með framlögum frá M. Samkvæmt því var talið óhjákvæmilegt að víkja frá þinglýstum eignarheimildum hvað fasteignina varðaði. Þá var meðal annars með vísan til þeirrar fjárhagslegu samstöðu sem var með M og K á sambúðartímanum lagt til grundvallar að M bæri 80% eignarhlutdeild í umræddri fasteign en K 20%. Hins vegar var talið að M hefði ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að efni væru til að víkja frá skráningu hlutafjár í einkahlutafélaginu í fyrirtækjaskrá og kom félagið því til jafnra skipta.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, K-kk-nf A-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. desember 2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. nóvember 2017 þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi aðilanna í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna slita á óvígðri sambúð. Kæruheimild var í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess í fyrsta lagi að við fjárslitin verði viðurkennt að fasteignin [...] í Reykjavík, fastanúmer [...], og félagið A ehf., kt. [...], séu eignir hans að öllu leyti, í öðru lagi að staðfest verði niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi kröfu varnaraðila um að skipta skuli jafnt öðrum eignum aðila á viðmiðunardegi skipta og í þriðja lagi að staðfest verði niðurstaða hins kærða úrskurðar um varakröfu varnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 12. desember 2017. Endanleg aðalkrafa hennar lýtur að því í fyrsta lagi að við fjárslit aðila komi fasteignin [...] í Reykjavík til jafnra skipta, í öðru lagi að staðfest verði niðurstaða hins kærða úrskurðar um að við fjárslitin komi félagið A ehf. til jafnra skipta og í þriðja lagi að ágreiningur um „aðrar eignir aðila á viðmiðunardegi skiptanna verði tekinn til efnisúrlausnar og ákveðinn þannig að eignunum verði skipt til helminga án tillits til þess hvernig skráningu eigna er hagað.“ Til vara kefst hún þess að sóknaraðili fái við fjárskiptin í sinn hlut 11.000.000 krónur, uppreiknaðar með verðlagsvísitölu til greiðsludags en að öðru leyti skuli skipta jafnt öllum eignum þeirra á viðmiðunardegi, þar með talið fasteigninni að [...] og félaginu A ehf. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Með hinum kærða úrskurði var vísað frá héraðsdómi kröfu varnaraðila um að aðrar eignir aðilanna en fasteignin að [...] og félagið A ehf. skyldu koma til jafnra skipta milli þeirra. Varnaraðili krefst þess ekki fyrir Hæstarétti að þessu frávísunarákvæði hins kærða úrskurðar verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfuna til efnismeðferðar heldur krefst hún efnisúrlausnar um hana fyrir Hæstarétti. Með því að heimild brestur til málskots í slíku skyni verður þessari kröfu varnaraðila af sjálfsdáðum vísað frá Hæstarétti, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 7. júní 2006 í máli nr. 273/2006 og 29. apríl 2008 í máli nr. 191/2008.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði ber við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar að líta á sambúðarfólk sem tvo sjálfstæða einstaklinga og gildir þá sú meginregla að hvor aðili tekur þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist meðan á sambúðinni stóð. Eftir almennum reglum fjármunaréttar gildir sú meginregla við fjárslit að þinglýstar eignarheimildir og opinber skráning eigna veita líkindi fyrir eignarrétti. Leiðir af þeirri reglu að sá sem heldur því fram að í slíkri skráningu felist ekki réttar upplýsingar ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu.

Staðfest er með skírskotun til forsendna sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að við úrlausn málsins sé ekki unnt að líta til samkomulags þess sem varnaraðili byggir á að hún og sóknaraðili hafi gert í upphafi sambands síns um jafna skiptingu eigna kæmi til sambúðarslita.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að félagið A ehf. skuli koma til jafnra skipta milli sóknaraðila og varnaraðila við fjárslit þeirra.

Á sambúðartíma sínum festu sóknaraðili og varnaraðili í jöfnun hlutföllum kaup á fasteigninni að [...] í Reykjavík með kaupsamningi 13. mars 2013. Í hinum kærða úrskurði er nánar rakið hvernig staðið var að fjármögnun þeirra kaupa. Af því sem þar kemur fram má ljóst vera að kaupin voru að stærstum hluta fjármögnuð með framlögum frá sóknaraðila en að takmörkuðu leyti frá varnaraðila. Samkvæmt þessu er fallist á með héraðsdómi að sóknaraðili hafi sýnt fram á að eignamyndun í fasteigninni hafi að mestu leyti orðið til vegna framlaga hans og er því við fjárslitin óhjákvæmilegt að víkja frá þinglýstum eignarheimildum hvað þessa eign varðar.

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði kynntust aðilar málsins árið 2011, hófu samband stuttu seinna, voru í skráðri sambúð frá janúar 2013 til sambúðarloka í janúar 2017 og töldu saman fram til skatts tekjuárin 2012 til 2016. Þá eignuðust þau saman barn sem fætt er í júní 2016 og héldu á sambúðartímanum sameiginlegt heimili með þremur börnum hans og tveimur börnum hennar úr fyrri samböndum beggja. Af gögnum málsins sést að þau stóðu bæði straum af kostnaði vegna sameiginlegs heimilishalds og framfærslu barnanna á sambúðartímanum. Á árinu 2015 hættu þau bæði störfum hjá fyrirtækinu [...] þar sem þau störfuðu áður og unnu eftir það fyrst og fremst að verkefnum hjá félaginu A ehf. sem þau höfðu stofnað saman haustið 2014 og höfðu tekjur sínar frá því félagi. Tekjur sóknaraðila voru öllu meiri en varnaraðila enda vann hann fyrst og fremst utan heimilis en hún sinnti heimilinu meðfram vinnu hjá A ehf. Átti hún hún með framlagi sínu þátt í þeirri eignamyndum sem varð í fasteigninni að [...] á sambúðartímanum og á til samræmis við það rétt til hlutdeildar í þeirri eignamyndum. Samkvæmt því sem hér var rakið og í ljósi þeirrar fjárhagslegu samstöðu sem var með aðilum á sambúðartímanum verður lagt til grundvallar að sóknaraðila beri 80% eignarhlutdeild í umræddri fasteign en varnaraðila 20%.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu um skiptingu eignarinnar að [...] í Reykjavík og félagsins A ehf. við fjárslit aðila er staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að ekki séu efni til að taka afstöðu til varakröfu varnaraðila.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Viðurkennt er að við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila, M, og varnaraðila, K, beri sóknaraðila 80% eignarhlutdeild í fasteigninni að [...] í Reykjavík og varnaraðila 20% en að félagið A ehf. skuli koma til jafnra skipta milli þeirra.

Vísað er frá Hæstarétti kröfu varnaraðila um að aðrar eignir hennar og sóknaraðila skuli koma til jafnra skipta.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.