361/2003

B tók að sér fyrir G og S tilteknar breytingar á fiskiskipi samkvæmt tilboði. Gaf B út reikning fyrir tilboðsfjárhæðinni en að auki tvo reikninga vegna aukaverka. Greiddu G og S tilboðsfjárhæðina og hluta af reikningum B fyrir aukaverkin án þess að tengja þá greiðslu við tiltekna reikningsliði. Kom fyrst fram hjá þeim undir rekstri málsins að þeir viðurkenndu hluta aukaverkanna, en ekki þóttu þeir hafa skýrt með fullnægjandi hætti hver sérstaða þeirra reikningsliða sem þeir viðurkenndu væri gagnvart öðrum sem þeir viðurkenndu ekki. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu G og S á reikningum B. Í málinu höfðu G og S uppi gagnkröfur vegna nánar tiltekinna galla sem þeir töldu hafa verið á verkinu. Þóttu kröfur þeirra ýmist ekki rökstuddar með fullnægjandi hætti eða studdar nægjanlegum gögnum og var þeim því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 10. september 2003. Þeir krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða þeim 633.152 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. febrúar 2001 til 1. júlí sama ár, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og greinir í héraðsdómi gerði stefndi áfrýjendum tilboð 31. október 1998 um að taka að sér verk við nánar tilteknar breytingar á fiskiskipi þeirra síðarnefndu, sem nú heitir Jón Valgeir ÍS 11, gegn greiðslu á samtals 3.744.000 krónum. Áfrýjendur tóku þessu tilboði og munu hafa komið skipinu til stefnda 27. nóvember 1998, en fengið það afhent á ný 19. ágúst 1999 að verki loknu. Í síðastnefndum mánuði gaf stefndi út reikning á hendur áfrýjandanum S-kk-þgf fyrir þeirri fjárhæð, sem tilboð stefnda hafði hljóðað á. Sagði í reikningnum að um væri að ræða breytingar á skipinu, vélbúnaði, tanki og raflögn samkvæmt tilboði. Í sama mánuði gerði stefndi annan reikning á hendur áfrýjandanum að fjárhæð 527.400 krónur fyrir vinnu í 293 klukkustundir við ýmis nánar tiltekin verk við skipið. Loks gaf stefndi út þriðja reikninginn á þann sama í september 1999, þar sem vísað var í fjórar tölusettar nótur og heildarfjárhæð þeirra sögð vera 1.328.050 krónur. Óumdeilt er að áfrýjendur greiddu stefnda í sex áföngum á tímabilinu frá 26. nóvember 1998 til 26. ágúst 1999 samtals 4.300.000 krónur vegna þessa verks eða 556.000 krónum meira en fjárhæð tilboðs hans frá 31. október 1998. Þeir hafa á hinn bóginn mótmælt því að standa í frekari skuld við stefnda vegna eftirstöðva reikninga hans, sem nema 1.299.450 krónum og eiga rætur að rekja til aukaverka við breytingar á skipinu. Mál þetta, sem stefndi höfðaði á hendur áfrýjendum til heimtu á heildarfjárhæð reikninga sinna, 5.599.450 krónum, að frádregnum áðurnefndum greiðslum, var þingfest fyrir héraðsdómi 11. janúar 2001.

Fyrir héraðsdómi kröfðust áfrýjendur sýknu af dómkröfu stefnda með því að ekki hafi verið samið um aukaverk í tengslum við þær breytingar, sem hann tók að sér að gera á skipi þeirra, og fyrirvarar um greiðslu frekari verklauna hafi hvorki komið fram meðan á verkinu stóð né við afhendingu reiknings stefnda fyrir fjárhæð tilboðs hans. Hafi áfrýjendur því talið þann reikning gerðan til endanlegs uppgjörs vegna verksins. Auk þessa höfðuðu áfrýjendur gagnsök fyrir héraðsdómi 8. febrúar 2001 til heimtu skaðabóta að fjárhæð samtals 8.373.668 krónur vegna galla, sem þeir töldu vera á verki stefnda, og rekstrartjóns, sem rakið yrði til þessa og afhendingardráttar á verkinu. Kröfðust áfrýjendur þess að gagnkröfunni yrði eftir atvikum varið til skuldajafnaðar við fjárhæð, sem þeim kynni að vera gert að greiða stefnda í aðalsök í héraði. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi féllu áfrýjendur frá kröfuliðum um skaðabætur vegna rekstrartjóns og lækkuðu auk þess kröfu um bætur vegna galla á verki stefnda í 1.201.160 krónur.

Mál þetta var dómtekið að lokinni aðalmeðferð í héraði 16. apríl 2003. Við uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms 10. júní 2003 var gætt ákvæða síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var krafa stefnda þar tekin að fullu til greina, en gagnkröfu áfrýjenda með öllu hafnað.

Fyrir Hæstarétti hafa áfrýjendur lýst því yfir að þeir viðurkenni sex nánar tiltekna liði í kröfu stefnda um greiðslu fyrir aukaverk, samtals 1.194.000 krónur. Frá því telja áfrýjendur að draga eigi 70.000 krónur, en þá fjárhæð hafi stefndi sparað af verkþáttum innan tilboðs síns vegna aukaverka, sem komu að hluta í staðinn. Upp í mismuninn, 1.124.000 krónur, hafi áfrýjendur greitt fyrrnefndar 556.000 krónur og standi þá eftir sem inneign stefnda 568.000 krónur. Áfrýjendur hafa leiðrétt reikningsskekkju í gagnkröfu sinni um skaðabætur og lækkað hana þannig í 1.201.152 krónur. Telja þeir inneign stefnda eiga að koma þar til skuldajafnaðar, þannig að út komi fjárhæð dómkröfu þeirra fyrir Hæstarétti, 633.152 krónur.

II.

Reikningar stefnda vegna aukaverka við skip áfrýjenda voru sem fyrr segir samtals að fjárhæð 1.855.450 krónur og dagsettir í ágúst og september 1999, en ekki liggur nánar fyrir hvenær þeim var komið á framfæri við áfrýjendur. Af greiðslunum, sem þeir inntu af hendi á tímabilinu fram til 26. ágúst 1999, gengu sem áður segir alls 556.000 krónur upp í þessa reikninga stefnda. Því hefur ekki verið haldið fram undir rekstri málsins að áfrýjendur hafi með þessu gert upp tiltekna liði í reikningunum.

Í bréfi til stefnda 23. mars 2000 komu fram mótmæli áfrýjenda við því að þeim bæri að standa skil á eftirstöðvum reikninga hans. Sagði þar meðal annars að áfrýjendur teldu „að svo stöddu ekki einsýnt að öll umrædd aukaverk hafi verið umbeðin, þau hafi farið fram eða að þau hafi ekki verið eða átt að vera innifalin í upphaflegu tilboði“. Þessu svaraði stefndi með bréfi 27. apríl 2000, þar sem hann meðal annars kvaðst taka fram að „öll aukaverk sem unnin voru við bátinn og aukabúnaður, sem í hann var settur var framkvæmt að beiðni eða með samþykki S-kk-ef J-kk-ef, ef frá er talinn stálkjölur sá, er ég setti undir bátinn og taldi nauðsynlegan vegna stöðugleika hans.“ Gerði stefndi í framhaldi af þessu grein fyrir helstu atriðunum í aukaverkunum ásamt því til samanburðar hvað innifalið hafi verið í einstökum liðum tilboðs hans. Því virðast áfrýjendur ekki hafa svarað fyrr en í máli þessu. Í þinghaldi í héraði 19. desember 2001 leituðu þeir dómkvaðningar matsmanns til þess meðal annars að láta uppi álit um hver væri „réttmæt fjárhæð verkkaups matsþola vegna þeirra aukaverka sem viðurkennd eru“, svo og að hve miklu leyti lækka ætti verkkaup vegna þátta í tilboði stefnda, sem fallið hafi niður vegna aukaverka. Lá þá fyrir að áfrýjendur viðurkenndu þá sex liði í kröfu stefnda vegna aukaverka, sem áður er getið og námu samtals 1.194.000 krónum. Í matsgerð 28. mars 2002 var komist að þeirri niðurstöðu að fjárhæð einstakra liða í kröfu stefnda vegna aukaverka, sem áfrýjendur viðurkenndu, væri ýmist réttmæt eða lægri en matsmaðurinn hefði talið eðlilega. Gat hann þess að þetta „undirverð“ kynni að geta skýrst af staðhæfingu stefnda á matsfundi um að tillit hafi verið tekið til liða, sem ráðgerðir voru í tilboði hans en ekki þurfti að leysa af hendi, þegar reikningar voru gerðir vegna aukaverka. Að þeirri skýringu frágenginni taldi matsmaðurinn að kostnaður stefnda af þessum verkliðum, sem féllu niður, hefði orðið 70.000 krónur.

Í aðilaskýrslu stefnda fyrir héraðsdómi lýsti hann aðdragandanum að gerð tilboðs síns þannig að áfrýjandinn S-kk-nf hafi rætt við sig í síma og beðið um áætlun um hvað endursmíð á skipinu Jóni Valgeiri myndi kosta. Hafi stefndi „skrifað niður ... tilboð um ákveðin verk“, sem hann hafi sent og fengið svo til baka áritað um samþykki af báðum áfrýjendum. Hafi verið vitað fyrir fram að tilboðið væri ekki tæmandi um það, sem gera þyrfti, og hafi stefndi því gefið áfrýjendum „verð í ákveðna hluti.“ Hafi stefndi ekki treyst sér til að gera tilboðið nákvæmara, enda hafi þá ekki legið ljóst fyrir hvað yrði gert. Hvorugur áfrýjenda kom fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar til að lýsa atvikum að þessu leyti. Eins og að framan greinir stóðu þeir í ágúst 1999 skil á hluta af fjárhæð reikninga stefnda vegna aukaverka, en tengdu þá greiðslu þó ekki á nokkurn hátt við tiltekna reikningsliði. Kom fyrst fram af þeirra hendi undir rekstri málsins að þeir viðurkenndu hluta aukaverkanna, en ekki hefur verið skýrt svo að viðhlítandi sé hver sérstaða þeirra liða sé í samanburði við þá, sem ekki eru viðurkenndir. Áfrýjendur leituðu ekki álits matsmanns, sem þeir fengu dómkvaddan samkvæmt áðursögðu, á því hvort liðirnir í reikningum stefnda, sem þeir hafa ekki viðurkennt, hefðu átt að teljast innifaldir í tilboði hans frá 31. október 1998 eða hver hefðu verið eðlileg verklaun fyrir þá. Að þessu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, sem kveðinn var upp með sérfróðum meðdómsmönnum, verður staðfest niðurstaða hans um að áfrýjendum beri að greiða stefnda eftirstöðvar reikninga hans vegna aukaverka.

III.

Áfrýjendur telja sig sem fyrr segir eiga gagnkröfu á stefnda að fjárhæð samtals 1.201.152 krónur. Kröfu þessa skýra þeir á þann hátt að í fyrsta lagi hafi stefnda orðið á mistök við framkvæmd verksins, sem um ræðir í málinu, þar sem breytingar á skipi áfrýjenda hafi valdið því að rúmtala þess hafi hækkað, en af þeim sökum hafi staðið til að aflaheimildir þess yrðu felldar niður. Til að leysa þetta hafi áfrýjendur orðið að láta breyta skipinu í þilfarsskip, en kostnaður af því hafi numið 582.811 krónum. Í öðru lagi hafi verið gallar á frágangi stefnda á svokölluðum síðustokkum, en viðgerð þeirra hafi kostað 458.341 krónu. Í þriðja lagi hafi sjálfstýring, sem stefndi setti í skipið, reynst ónothæf, en samkvæmt matsgerðinni, sem áfrýjendur öfluðu fyrir héraðsdómi, sé kostnaður af nýrri 160.000 krónur.

Varðandi fyrstnefnda liðinn í gagnkröfu áfrýjenda liggja fyrir í málinu ýmis gögn um mælingar á skipi þeirra, bæði frá því áður en stefndi vann að breytingum á því og eftir þann tíma. Í bréfi Fiskistofu til áfrýjandans S-kk-ef 16. febrúar 2000 var vísað til upplýsinga frá Siglingastofnun um að skipið Jón Valgeir ÍS 11 hefði verið endurbyggt að verulegu leyti og rúmtala þess aukist um 1,5 m3. Samkvæmt 10. mgr. ákvæðis XXIII til bráðabirgða við lög nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða með áorðnum breytingum væri óheimilt að breyta skipi af þessum toga þannig að rúmtala þess ykist nema flutt væri á það veiðileyfi af öðru slíku skipi, sem væri fyrir þrefaldri rúmtölu stækkunarinnar. Veiðileyfi hafi ekki verið flutt á þennan hátt á skip áfrýjenda og væru því brostnar forsendur fyrir leyfi þess til veiða í atvinnuskyni. Var áfrýjendum veittur frestur til 1. mars 2000 til að gera athugasemdir vegna þessa eða fullnægja framangreindu skilyrði. Í málatilbúnaði áfrýjenda er sem fyrr segir á því byggt að þeir hafi orðið að bregðast við þessu með því að breyta skipinu og krefja þeir stefnda um greiðslu skaðabóta af þeim sökum. Ekki hafa komið fram viðhlítandi skýringar af hendi áfrýjenda á því hvers vegna orðið hafi að breyta skipinu fremur en að grípa til annarra úrræða vegna þeirra atvika, sem hér um ræðir, en í málatilbúnaði stefnda fyrir héraðsdómi er staðhæft að áfrýjendum hefði verið unnt að kaupa auknar veiðiheimildir fyrir skipið á 50.000 krónur fyrir hverja rúmlest. Þá er jafnframt til þess að líta að samkvæmt fundargerð frá matsfundi 7. mars 2002 benti matsmaður, sem dómkvaddur var sem fyrr segir að beiðni áfrýjenda, aðilunum á að upplýsingarnar frá Siglingastofnun, sem Fiskistofa hafi stutt framangreint erindi við, hafi fyrir „hrein mistök“ Siglingastofnunar verið rangar og leiðréttar við skoðun skipsins á Ísafirði í febrúar 2000. Um þetta atriði, sem matsmaðurinn ítrekaði í munnlegri skýrslu fyrir héraðsdómi, hafa áfrýjendur ekki aflað frekari gagna. Að öllu þessu virtu hafa þeir ekki fært haldbær rök fyrir þessum lið í kröfu sinni, sem verður því hafnað.

Annar liðurinn í gagnkröfu áfrýjenda er sem fyrr segir reistur á því að gallar hafi verið á verki stefnda að því leyti að frágangur á síðustokkum á skipi þeirra hafi verið ófullnægjandi. Styðja áfrýjendur þetta við skýrslu starfsmanns Siglingastofnunar um skoðun á skipinu á Ísafirði 6. apríl 2000, en þá munu hafa staðið yfir framkvæmdir við breytingu þess í þilfarsskip og virðast síðustokkar um leið hafa verið endurgerðir. Af skýrslu þessari verður ekki ráðið svo að nægilegt sé hvaða annmarkar hafi átt að vera á verki stefnda, hvert umfang þeirra gæti hafa verið eða hvað gera hefði þurft til að ráða bót á þeim. Er þessi liður í kröfu áfrýjenda því ekki studdur viðhlítandi gögnum og verður honum hafnað.

Þriðja liðnum í gagnkröfu áfrýjenda verður hafnað með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms.

Samkvæmt framangreindu er gagnkröfu áfrýjenda á hendur stefnda hafnað með öllu.

IV.

Í héraðsdómsstefnu var byggt á því að krafa samkvæmt reikningum stefnda, samtals 5.599.450 krónur, hafi fallið í gjalddaga 1. janúar 2000. Áðurnefndar greiðslur áfrýjenda til stefnda á samtals 4.300.000 krónum höfðu allar verið inntar af hendi fyrir þann dag. Eru því engin efni til annars en að dæma stefnda eingöngu mismuninn á þeim fjárhæðum eða 1.299.450 krónur með dráttarvöxtum svo sem í dómsorði greinir.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Áfrýjendur, G-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf J-kk-nf, greiði í sameiningu stefnda, B-kk-þgf H-kk-þgf, 1.299.450 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. janúar 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjendur greiði í sameiningu stefnda samtals 850.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.