328/2010

A ehf. og T ehf., sem áður hét M ehf., voru í reikningsviðskiptum um langt skeið og hinn 10. apríl 2008 afsalaði M ehf. til A ehf. tveimur íbúðum til greiðslu á viðskiptaskuld. T ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 30. júlí 2008. Þb. T ehf. höfðaði mál þetta gegn A ehf. til riftunar á framangreindri greiðslu með vísan til 1. mgr. 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Fyrir Hæstarétti láðist þb. T ehf. að gera einnig kröfu um greiðslu fjárhæðar samhliða kröfu um riftun, eins og gert var í héraði. Hæstiréttur taldi þb. T ehf. allt að einu hafa lögvarða hagsmuni af að fá leyst úr kröfu um riftun, þótt henni fylgdi ekki krafa um greiðslu úr hendi A ehf. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að sá sem hag hefði af riftanlegri ráðstöfun eftir 134. gr. laga nr. 21/1991 skyldi greiða þrotabúi fjárhæð sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hefði orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem næmi tjóni þrotabúsins, sbr. 1. mgr. 142. gr. laganna. Þótt viðskipti félaganna hefðu haldið áfram eftir að greiðslan var innt af hendi gætu ákvæði 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 ekki leitt til þeirrar niðurstöðu að slík viðskipti kæmu í veg fyrir að krafa þb. T ehf. um riftun næði fram að ganga á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laganna og breytti þá engu hvort þau yllu því að skuldastaða hækkaði eða lækkaði. Var krafa þb. T ehf. um riftun á greiðslu til handa A ehf. því tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. maí 2010. Hann krefst þess að rift verði greiðslu á viðskiptaskuld hans við stefnda, samtals að fjárhæð 83.600.000 krónur, sem fram fór með afsölum dagsettum 10. apríl 2008 á tveimur íbúðum að Grandahvarfi 3 í Kópavogi með fastanúmer 229-3999 og 229-4000, en greiðslurnar hafi verið færðar í bókhaldi áfrýjanda 30. apríl 2008. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var bú Tækja, tóla og byggingavara ehf., sem áður hét Mest ehf., tekið til gjaldþrotaskipta 30. júlí 2008. Áfrýjandi höfðaði mál þetta á hendur stefnda 19. mars 2009 og krafðist riftunar á greiðslu eins og að framan greinir, en jafnframt að stefnda yrði gert að greiða sér 83.600.000 krónur með dráttarvöxtum frá 10. apríl sama ár til greiðsludags og málskostnað. Stefndi var sýknaður af þessum kröfum með hinum áfrýjaða dómi. Í áfrýjunarstefnu og greinargerð fyrir Hæstarétti gerði áfrýjandi þær kröfur, sem áður er getið, en ekki kröfu um greiðslu eins og gerð var í héraði. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að hann geti komið þeirri kröfu aftur að í málinu, svo sem hann leitaðist við að gera við munnlegan flutning þess fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi hefur allt að einu lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu um riftun, þótt henni fylgi ekki krafa um greiðslu úr hendi stefnda, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 30. apríl 1998 í máli nr. 309/1997.

Um kröfu sína hefur áfrýjandi vísað aðallega til 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara til 141. gr. sömu laga. Óumdeilt er að stefndi og Mest ehf. voru í reikningsviðskiptum um langt skeið eins og rakið er í héraðsdómi. Hinn 10. apríl 2008 seldi og afsalaði félagið til stefnda framangreindum tveimur íbúðum og var kaupverð þeirra sagt vera samtals 83.600.000 krónur. Afsölum var þinglýst 6. maí sama ár. Frestdagur við gjaldþrotaskipti áfrýjanda er 29. júlí 2008. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á með áfrýjanda að afsöl á þessum tveimur íbúðum hafi verið greiðsla á skuld með óvenjulegum greiðslueyri í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 og að fyrir lægi að greiðslan hafi farið fram innan sex mánaða fyrir frestdag, eða 10. apríl 2008. Á hinn bóginn hafi viðskipti þessara tveggja félaga haldið áfram eftir þann tíma og samkvæmt framlögðum yfirlitum um viðskiptin hafi skuld Mest ehf. við stefnda vegna vöruúttekta á tímabilinu frá 10. apríl 2008 og fram að úrskurði um gjaldþrotaskipti á félaginu numið 99.509.054 krónum, þegar tekið hafi verið tillit til úttekta stefnda á vörum hjá því. Þar sem síðar tilkomin skuld félagsins við stefnda hafi numið hærri fjárhæð en kaupverð íbúðanna komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að ekki væri unnt að fallast á kröfu áfrýjanda um riftun, enda yrði það í andstöðu við meginsjónarmið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Þá taldi héraðsdómur að ákvæði 141. gr. sömu laga breyttu engu um þessa niðurstöðu.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að greiðsla á skuld Mest ehf. við stefnda með afsali fyrir umræddum íbúðum sé riftanleg eftir ákvæðum 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Eftir undirstöðurökum 140. gr. laga nr. 21/1991 verður að miða við að greiðslan hafi farið fram 6. maí 2008, er afsölum var þinglýst. Samkvæmt bókhaldsgögnum beggja félaganna nam skuld Mest ehf. við stefnda á þeim degi hærri fjárhæð en söluverði umræddra íbúða, eða rúmlega 110.000.000 krónum þegar tekið er tillit til víxla, sem félagið hafði samþykkt til greiðslu og stefndi leysti til sín frá viðskiptabanka í lok maí 2008.

Sá sem hag hefur af riftanlegri ráðstöfun eftir 134. gr. laga nr. 21/1991 skal greiða þrotabúi fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins, sbr. 1. mgr. 142. gr. laganna. Þótt viðskipti félaganna hafi haldið áfram eftir að greiðslan var innt af hendi geta ákvæði 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 ekki leitt til þeirrar niðurstöðu að slík viðskipti komi í veg fyrir að krafa áfrýjanda um riftun nái fram að ganga á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laganna og breytir þá engu hvort þau valdi því að skuldastaða hækki eða lækki.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu áfrýjanda fyrir Hæstarétti um riftun á afsölum Mest ehf. 10. apríl 2008 til stefnda fyrir umræddum tveimur íbúðum að Grandahvarfi 3 í Kópavogi.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Rift er afsölum Mest ehf. 10. apríl 2008 til stefnda, Alexanders Ólafssonar ehf., fyrir tveimur íbúðum að Grandahvarfi 3 í Kópavogi með fastanúmer 229-3999 og 229-4000.

Stefndi greiði áfrýjanda, þrotabúi Tækja, tóla og byggingavara ehf., samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.