254/2016

Aðilar deildu um hvort að skuldbinding A ehf. á grundvelli tiltekins viðskiptasamnings hefði verið lán í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Var tekið fram að í viðskiptasamningi aðila hefði hvorki verið að finna yfirlýsingu A ehf. um að hann stæði í skuld við L hf. né að hann myndaði kröfuréttindi L hf. á hendur A ehf. heldur hefði samningurinn aðeins sett ramma utan um lánsviðskipti milli þeirra. Var talið að hver lánshluti sem A ehf. hefði tekið innan lánsheimildarinnar hefði verið sjálfstætt lán. Vísað var til þess, varðandi þá lánshluta sem ágreiningur málsins fjallaði um, að A ehf. hefði í öllum tilvikum óskað eftir lánum í Bandaríkjadölum, fjárhæðin hefði ekki verið tilgreind í íslenskum krónum og vextir verið tilgreindir Libor. Var því talið að lán A ehf. hefðu verið gild lán í erlendum gjaldmiðli og L hf. sýknað af kröfu A ehf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf B-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. apríl 2016. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 195.426.247 krónur, en til vara 155.513.403 krónur, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. júní 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerðu áfrýjandi og Landsbanki Íslands hf. með sér viðskiptasamning 15. febrúar 2007. Á forsíðu samningsins var hann tilgreindur sem “Kr. 400.000.000,-VIÐSKIPTASAMNINGUR UM REIKNINGSLÁNALÍNU TIL ELDSNEYTISKAUPA OG TIL FJÁRMÖGNUNAR VIÐSKIPTAKRAFNA.“ Samkvæmt 2. grein samningsins skyldi bankinn hafa til reiðu fyrir áfrýjanda reikningslánalínu að fjárhæð 400.000.000 krónur. Innan þeirra marka skyldi áfrýjanda vera heimilt að taka lán hjá bankanum í öllum algengum erlendum gjaldmiðlum sem bankinn átti viðskipti með. Þá kom fram í grein 3.1 í samningnum að hver lánshluti sem áfrýjandi tæki innan lánsheimildar reikningslánalínunnar teldist vera sjálfstætt lán. Þá var í 4. grein samningsins fjallað um form og efni lánsbeiðna sem fylgja skyldi beiðni um einstaka lánshluta og samkvæmt grein 5.1 skyldu vaxtakjör hvers lánshluta vera LIBOR vextir eins og þeir ákvörðuðust fyrir viðkomandi gjaldmiðil og hvert vaxtatímabil hverju sinni auk vaxtaálags.

Viðaukar voru síðar gerðir við viðskiptasamninginn án þess að breytt væri eðli skuldbindingarinnar að öðru leyti en því að í október 2008 var áfrýjanda veitt heimild til að taka einnig lán í íslenskum krónum á grundvelli samningsins og voru vaxtakjör hvers lánshluta í íslenskum krónum REIBOR vextir í samræmi við lengd vaxtatímabils hverju sinni að viðbættu álagi. Stefndi hefur tekið við réttindum og skyldum Landsbanka Íslands hf. samkvæmt viðskiptasamningnum.

II

Í málinu snýst ágreiningur aðila um það hvort skuldbinding áfrýjanda á grundvelli framangreinds viðskiptasamnings hafi verið lán í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Reisir áfrýjandi kröfu sína á því að það síðarnefnda eigi við um samning aðila og eigi hann því kröfu á hendur stefnda um endurgreiðslu á því sem hann hafi ofgreitt af þeim sökum. Í málatilbúnaði sínum hefur áfrýjandi haldið því fram að stefndi hafi á fundi aðila 21. júní 2011 viðurkennt að lánsskuldbinding samkvæmt viðskiptasamningnum í heild væri ólögmætt gengistryggt íslenskt lán. Er fallist á það með héraðsdómi að ósannað sé að svo hafi verið.

Í dómum sínum um hvort lán sé í erlendri mynt eða lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla hefur Hæstiréttur fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringu á texta þeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengist undir. Þegar sú textaskýring tekur ekki af skarið um hvers efnis skuldbindingin er hefur verið litið til atriða sem lúta að því hvernig skuldbindingin hefur verið efnd og framkvæmd að öðru leyti.

Í þeim viðskiptasamningi sem hér um ræðir var hvorki að finna yfirlýsingu áfrýjanda um að hann stæði í skuld við bankann né að hann myndaði kröfuréttindi bankans á hendur áfrýjanda heldur setti samningurinn aðeins ramma um lánsviðskipti milli þeirra með ákvæðum um beiðni um lán, útborgun þess, vexti af því og endurgreiðslu. Í samningnum sjálfum var ekki tekið fram í hvaða gjaldmiðli lánin skyldu vera en tekið fram að áfrýjanda væri heimilt að taka lán hjá bankanum í öllum algengum erlendum gjaldmiðlum og að tiltaka skyldi í lánsbeiðni í hvaða gjaldmiðli hver lánshluti skyldi vera. Í hverri lánsbeiðni áfrýjanda, sem bankinn samþykkti í verki með útborgun lána, fólust hinir eiginlegu lánssamningar, sbr. það sem sagði í grein 3.1. samningsins að hver lánshluti sem áfrýjandi tæki innan lánsheimildar reikningslánalínunnar teldist vera sjálfstætt lán.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hefur stefndi viðurkennt að hluti þeirra lána sem áfrýjandi tók á grundvelli viðskiptasamningsins hafi verið íslensk og bundin ólögmætri gengistryggingu og hefur hann endurreiknað þau lán og endurgreitt áfrýjanda í samræmi við það. Lýtur ágreiningur máls þessa ekki að þeim lánum.

Samkvæmt þeim lánsbeiðnum, sem varða þá lánshluta sem ágreiningur máls þessa fjallar um og áfrýjandi undirritaði, óskaði hann í öllum tilvikum eftir lánum í Bandaríkjadölum, án þess að fjárhæðin væri þar tilgreind í íslenskum krónum, auk þess sem vextir eru þar tilgreindir sem LIBOR vextir í samræmi við það að um erlent lán væri að ræða. Var skuldbinding áfrýjanda samkvæmt því í Bandaríkjadölum og verður lagt til grundvallar að lán þessi hafi verið gild lán í hinum erlenda gjaldmiðli. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Atlantsolía ehf., greiði stefnda, Landsbankanum hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.