165/2006

X var ákærður fyrir áfengislagabrot með því að hafa sem framkvæmdastjóri H ehf. látið birta auglýsingar á áfengum bjór í tveimur dagblöðum. Var brotið talið varða við 20., sbr. 27. gr. áfengislaga nr. 75/1998, sbr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í tveimur nánar tilgreindum dómum hefði verið mörkuð sú stefna að minni kröfur séu gerðar til að höfundur teljist hafa nafngreint sig í skilningi 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 þegar auglýsingar eiga í hlut en ella gildir um annað efni. Tekið var fram að þær auglýsingar sem ákæra varðaði bæru hvorki með sér nafn höfundar né auglýsanda. Þá var ekki talið að í þeim væru auðkenni sem beint eða óbeint vísuðu til X eða þess fyrirtækis sem hann er framkvæmdastjóri hjá, en svo hafði verið í þeim auglýsingum sem fjallað var um í tilvitnuðum dómum. Var þar af leiðandi ekki talið að X hefði nafngreint sig í merkingu fyrrgreinds ákvæðis og hann því ekki talinn bera refsiábyrgð á efni auglýsinganna. Var samkvæmt því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 13. mars 2006 af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákveðin refsing.

Ákærði krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur.

I.

Með ákæru 1. nóvember 2005 var ákærði sakaður um áfengislagabrot með því að hafa sem framkvæmdastjóri A ehf. látið birta auglýsingar á áfengum bjór af tegundinni Faxe Premium í tilteknu tölublaði F2, sem gefið var út 22. desember 2004 og dreift með Fréttablaðinu þann dag, og í tilteknu tölublaði DV, sem gefið var út 30. desember sama ár. Er brotið talið varða við 20., sbr. 27. gr. áfengislaga nr. 75/1998, sbr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt.

Þær auglýsingar sem ákæran beinist að eru eins. Taka þær yfir heila opnu og sýna ungt fáklætt par í faðmlögum en dvergvaxinn mann í víkingaklæðum klifra upp bak stúlkunnar til að losa um festingar á brjóstahaldi hennar. Neðan til á vinstri hluta myndflatarins er mynd af efri hluta af hvítri dós með grænu, rauðu og gylltu merki sem á er andlitsmynd af manni með víkingahjálm og áletrunin „FAXE Premium“ og má á merkinu einnig meðal annars greina orðin „Faxe Brewery“ og „beer“. Neðst hægra megin á myndfletinum standa orðin „Besti vinurinn“ og með mun smærra letri „Léttur öllari“.

Samkvæmt 2. gr. áfengislaga telst áfengi hver sá neysluhæfur vökvi, sem í er að rúmmáli meira en 2,25% af hreinum vínanda. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. sömu laga eru hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum bannaðar og samkvæmt 2. mgr. greinarinnar er það meðal annars talin auglýsing ef sýndar eru í máli eða myndum áfengistegundir í tilkynningu til almennings vegna markaðssetningar. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar tekur bannið með sama hætti til auglýsinga sem eingöngu fela í sér firmanafn eða firmamerki áfengisframleiðanda. Þó er þeim sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja enda megi augljóst vera að um óáfenga drykki sé að ræða í skilningi laganna og ekki vísað til hinnar áfengu framleiðslu.

Framburður ákærða fyrir héraðsdómi er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Þar er einnig lýst ljósmyndum, sem teknar voru í þágu rannsóknar málsins af framleiðsluvörum með vörumerkinu FAXE sem á boðstólum voru hér á landi. Eins og þar kemur fram var um að ræða þrjár tegundir af áfengum bjór sem seldur var hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og eina af óáfengum bjór sem til sölu var í tiltekinni verslun í Reykjavík. Af þessum myndum er ljóst að aðeins ein þessara drykkjartegunda ber vöruheitið FAXE Premium og er það bjór með 4,6% vínandastyrkleika. Er útlit dósa með þessum bjór nákvæmlega eins og dósar þeirrar, sem mynd birtist af í fyrrgreindum auglýsingum og að framan er lýst. Vöruheiti óáfenga drykkjarins, sem ákærði bar í héraði að innihéldi 0,05% af vínanda, var FAXE Free. Hann var í silfruðum dósum með vörumerki í bláum og gylltum litum og að því leyti ólíkur dósinni í auglýsingunum. Þannig er fullljóst að framleiðsluvaran, sem myndin í auglýsingunum sýndi, var áfengi í merkingu 2. gr. áfengislaga og að ákvæði síðari hluta 3. mgr. 20. gr. laganna um heimild til að nota firmanafn áfengisframleiðanda í tengslum við auglýsingu óáfengra drykkja á ekki við um auglýsingarnar. Breytir engu þar um þótt orðin „léttur öllari“ hafi birst neðst í auglýsingunum, enda verður ekki talið að þau hafi skýra merkingu í málinu og er raunar viðurkennt af ákærða að um „skemmtiyrði“ hafi verið að ræða sem tekið gæti jafnt til áfengra drykkja sem óáfengra. Birting framangreindra auglýsinga braut því í bága við bann 20. gr. áfengislaga við áfengisauglýsingum.

II.

Í ákæru er varðandi heimfærslu brots ákærða til refsiákvæða, auk tilvísana til ákvæða áfengislaga, vísað til 15. gr. laga nr. 57/1956. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar ber höfundur efnis, sem birtist í blöðum á borð við þau sem birtu umræddar auglýsingar, refsiábyrgð á efninu ef hann hefur nafngreint sig og er auk þess annað hvort heimilisfastur hér á landi þegar ritið kemur út eða undir íslenskri lögsögu þegar mál er höfðað. Ef enginn slíkur höfundur hefur nafngreint sig ber útgefandi rits eða ritstjóri ábyrgðina, því næst sá sem hefur ritið til sölu eða dreifingar og loks sá sem annast hefur prentun þess eða letrun, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Auglýsingar teljast til þess „efnis rits“, sem undir greinina fellur, sbr. dóma Hæstaréttar í dómasafni 1963, bls. 1 og 1999, bls. 781.

Í skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi kemur fram að hann sé framkvæmdastjóri A ehf. og beri sem slíkur ábyrgð á auglýsingamálum fyrirtækisins. Hafi hann séð um að kaupa umræddar auglýsingar. Fyrirtækið hafi skilað auglýsingunum til fjölmiðlanna en þær hafi að uppistöðu til komið fullhannaðar erlendis frá. Starfsmenn blaðanna hafi séð um að koma íslenskum texta inn á auglýsingarnar en sá texti hafi verið „hugmyndasmíð“ ákærða. Verður að þessu virtu að telja ákærða höfund auglýsinganna í merkingu 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956.

Hæstiréttur hefur í þeim tveimur dómum sem að framan er vísað til markað þá stefnu að minni kröfur séu gerðar til að höfundur teljist hafa nafngreint sig í skilningi 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 þegar auglýsingar eiga í hlut en ella gildir um annað efni. Auglýsingar þær sem ákæra í máli þessu varðar bera hvorki með sér nafn höfundar né auglýsanda. Á bjórdós þeirri sem birtist í auglýsingunum kemur fram vörumerkið FAXE, en það var skráð hér á landi 29. júlí 1992. Er eigandi þess skráður Bryggerigruppen A/S, Fakse í Danmörku. Í auglýsingum þessum eru þannig, andstætt því sem gilti um auglýsingar þær sem um var fjallað í áður tilvitnuðum dómum, engin auðkenni sem beint eða óbeint vísa til ákærða eða fyrirtækis þess, A ehf., sem hann er framkvæmdastjóri hjá. Verður þar af leiðandi að telja að ákærði hafi ekki nafngreint sig í merkingu 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 og beri því ekki refsiábyrgð á efni auglýsinganna. Samkvæmt því verður að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti á þann hátt er í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 498.000 krónur.