50/2006

S greindist með heilaæxli þegar hún var á ferðalagi í Bandaríkjunum og gekkst þar undir bráðaaðgerð þar sem æxlið var fjarlægt. Hlaut S varanlegt heilsutjón vegna þessa. Áður en hún lagði upp í ferðalagið hafði hún leitað til lækna hér á landi. Taldi hún að mistök hefðu verið gerð þar sem enginn læknanna greindi meinið og krafðist skaðabóta úr hendi íslenska ríkisins, vegna lækna á kvennadeild Landspítala og heimilislæknis, og sérfræðilæknis sem hún leitaði til. Talið var að læknum á kvennadeild Landspítala hafi ekki verið gefin nein mistök að sök, en ekki hafi á þeim tíma komið fram neinar sérstakar kvartanir sem ekki hafi mátt rekja til meðgöngu S. Heimilislæknirinn og sérfræðilæknirinn hafi ekki haft skráningar lækna á kvennadeild undir höndum. Í ítarlegum sjúkraskrárfærslum heimilislæknisins hafi ekkert komið fram um að S hafi kvartað undan höfuðverk eða öðrum einkennum sem gætu stafað frá höfði. Þá hafi það heldur ekki komið fram í sjúkraskrárfærslum sérfræðilæknisins. Var því talið að S bæri sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi greint frá höfuðverk en þá sönnunarbyrði hafi hún ekki axlað. Var ekki talið að læknarnir hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi við skoðun og meðferð á S og var því sýknað af kröfu hennar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. janúar 2006. Hún krefst þess að stefndu verði í sameiningu gert að greiða sér 48.102.376 krónur með 4,5% ársvöxtum af 13.332.030 krónum frá 4. febrúar 2000 til 1. ágúst 2003, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 48.102.376 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndi íslenska ríkið krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og málskostnaður fyrir Hæstarétti felldur niður.

Stefndi H-kk-nf H-kk-nf krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu.

Samkvæmt áfrýjunarstefnu öðlaðist áfrýjandi íslenskt ríkisfang meðan málið var rekið fyrir héraðsdómi og tók þá upp nafnið S-kvk-nf R-kvk-nf.

I

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjandi á ferðalagi í Bandaríkjunum þegar hún var lögð 4. febrúar 2000 inn á sjúkrahús vegna meðvitundarleysis. Rannsókn leiddi í ljós æxli í höfði hennar og gekkst hún rakleitt undir bráðaaðgerð, þar sem það var fjarlægt. Af þessu hefur áfrýjandi hlotið varanlegt heilsutjón, en samkvæmt álitsgerð örorkunefndar 14. desember 2004, sem ekki er ágreiningur um í málinu, telst varanlegur miski hennar 55% og varanleg örorka 100%. Áður en áfrýjandi lagði upp í þetta ferðalag hafði hún leitað til lækna hér á landi vegna einkenna, sem hún telur að rekja hafi mátt til æxlisins í höfði hennar, fyrst á kvennadeild Landspítalans á meðan hún var barnshafandi, en þar gaf hún sig fram á bráðaþjónustu 5. febrúar 1999 til skoðunar vegna höfuðverkja. Því næst leitaði hún á heilsugæslustöð á Seltjarnarnesi, þar sem hún átti viðtöl við nafngreindan heimilislækni 12. október og 23. desember 1999, og loks á læknastofu stefnda H-kk-ef, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum, 16. desember sama ár, en til hans fór hún eftir ábendingu heimilislæknisins. Enginn þessara lækna greindi mein áfrýjanda og telur hún að þar verði mistökum um kennt. Stefndi H-kk-nf, sem hafi keypt starfsábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda, sé skaðabótaskyldur gagnvart henni af þeim sökum ásamt stefnda íslenska ríkinu, sem beri ábyrgð á verkum starfsmanna sinna á kvennadeild Landspítalans og heilsugæslustöðinni á Seltjarnarnesi.

Áfrýjandi höfðaði mál þetta með stefnu 30. apríl 2003, þar sem hún krafðist skaðabóta að fjárhæð 31.450.549 krónur óskipt úr hendi stefndu. Undir rekstri málsins öfluðu stefndi íslenska ríkið og réttargæslustefndi fyrrnefndrar álitsgerðar örorkunefndar um tjón áfrýjanda, sem þar var talið meira en komist hafði verið að niðurstöðu um í örorkumati, sem stefnukrafa tók mið af. Til samræmis við þetta hækkaði áfrýjandi dómkröfu sína í það horf, sem greint var að framan varðandi kröfugerð fyrir Hæstarétti.

Eftir að stefndi H-kk-nf hafði tekið til varna fyrir héraðsdómi fékk hann dómkvadda tvo sérfræðinga á sviði heila- og taugalækninga til að meta í sex liðum nánar tiltekin atriði varðandi heilsubrest áfrýjanda og þá meðferð, sem hún hafi fengið hjá stefnda. Frá niðurstöðum matsgerðar þessara sérfræðinga 30. desember 2004 er greint í hinum áfrýjaða dómi. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, sýknaði báða stefndu af kröfu áfrýjanda. Eftir áfrýjun héraðsdóms og að liðnum fresti til gagnaöflunar fyrir Hæstarétti gaf dómurinn áfrýjanda kost á því samkvæmt 1. mgr. 160. gr., sbr. 2. mgr. 46. gr. og 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að fá dómkvadda yfirmatsmenn til að leggja mat á sömu atriði og um ræddi í fyrirliggjandi matsgerð. Því til samræmis leitaði áfrýjandi dómkvaðningar yfirmatsmanna 7. nóvember 2006. Yfirmatsgerð 6. október 2008 hefur verið lögð fyrir Hæstarétt ásamt endurriti af skýrslum, sem yfirmatsmenn gáfu fyrir héraðsdómi 26. nóvember sama ár. Í meginatriðum urðu niðurstöður yfirmatsmanna á sama veg og í undirmatsgerð og gerist þess því ekki þörf að rekja þær hér.

II

Svo sem áður var getið leitaði áfrýjandi á heilsugæslustöð 12. október 1999 og fékk þar viðtal við heimilislækni. Í svokölluðum samskiptaseðli, sem gerður var sama dag, sagði að tilefni fyrir komu áfrýjanda hafi verið verkur í hægri mjöðm. Í lýsingu heimilislæknisins á sjúkrasögu áfrýjanda, sem þar kom fram, sagði að hún hafi fjórum mánuðum áður eignast barn, sem tekið hafi verið með keisaraskurði í mænudeyfingu. Seint á meðgöngu eða í kring um fæðingu hafi áfrýjandi fengið óþægindi í hægri mjöðm og gengið af því tilefni til sjúkraþjálfara. Hún hafi fundið til þessara óþæginda af og til, stundum verið hölt og „fundið í tvígang stutt dofaköst, sem bæði hafa byrjað í fætinum og færst ýmist upp eða niður eftir fætinum, hálfgerður vöðvakrampi með þessu og í annað skiptið fengið dofatilfinningu alveg upp í eyra hæ. megin yst á eyranu og þetta varað eingöngu í nokkrar sekúndur. Hún er greinilega sjálf hrædd um að þetta geti verið eitthvað slæmt, s.s. fyrirboði heilablóðfalls eða því um líkt. Einnig minnist hún á MS.“ Í framhaldi af þessu var greint frá skoðun, sem heimilislæknirinn hafi gert á áfrýjanda, og þess getið að hann hafi bent henni á stefnda H-kk-þf „ef hún vill láta athuga þetta eitthvað nánar.“ Í reit á seðlinum fyrir greiningu læknisins voru færð orðin „pain in limb“. Næsta dag ritaði heimilislæknirinn læknabréf, sem beint var til stefnda H-kk-ef með þeirri skýringu að sá fyrrnefndi hefði bent áfrýjanda á að panta tíma hjá honum, en þar voru áðurgreind atriði jafnframt tekin upp á sama hátt og þau komu fram á samskiptaseðlinum.

Leggja verður til grundvallar í málinu að stefndi H-kk-nf hafi haft þetta læknabréf undir höndum þegar áfrýjandi leitaði til hans á læknastofu 16. desember 1999. Við það tækifæri skráði stefndi meðal annars í sjúkraskrá að áfrýjandi hafi fætt barn sex mánuðum fyrr, en „síðan krampar í hæ. fæti og á í erfiðleikum m. að hreyfa tær fótar í nokkrar klst. á eftir. Fundið f. verk hæ. í mjóbaki frá sama tíma. Er hjá sjúkraþj. Sj.þj. hefur rétt pelvis og við það hurfu verkir. Fær krampa á 11/2 vikna fresti. Vara í < 1 mín. Beygir sig þá niður og þá líður krampinn hjá. Getur svo ekki hreyft tær - hefur ekki stjórn á þeim.“ Um skoðun á áfrýjanda var eftirfarandi fært: „Palpaum móts við a-e-x. spinu. Minnkaður kraftur í dorsiflexion um hæ. ökla og eins í tám. Refl. eðlil. og skyn eðlil. Minnkaður kraftur þ. gengur á hæl + hliðum fótar.“ Loks sagði um ályktun stefnda: „Brjósklos þar til annað sannast.“ Fyrir liggur að áfrýjandi fór í framhaldi af þessu að tilhlutan stefnda í segulómun af hrygg 30. desember 1999. Með ómuninni fannst ekki brjósklos, en slitbreytingar í baki munu hafa greinst. Óumdeilt er að áfrýjandi og stefndi áttu símtal 7. janúar 2000 um þessa niðurstöðu rannsóknarinnar og ákveðið hafi verið að hún kæmi aftur til viðtals hjá honum 8. febrúar sama ár eftir ferðalag hennar til Bandaríkjanna, sem mun hafa byrjað 14. janúar 2000.

Í málatilbúnaði áfrýjanda er haldið fram að hún hafi greint bæði heimilislækninum og stefnda H-kk-þgf frá því að hún hafi allar götur frá því að hún gekk með barn sitt fundið fyrir miklum höfuðverkjum, sem stundum hafi staðið dögum saman, ásamt því að segja þeim frá vandamálum varðandi hægri fótlegg. Svo sem ráðið verður af framansögðu var í sjúkraskrárfærslum beggja læknanna greint í nokkru máli frá atriðum, sem tengdust einkennum í fótlegg áfrýjanda, svo og mjöðm og baki, en á hinn bóginn gat hvorugur þeirra um að áfrýjandi hafi sagt frá höfuðverkjum. Héraðsdómur, sem eins og fyrr greinir var skipaður sérfróðum meðdómsmönnum, komst að þeirri niðurstöðu að sjúkraskrárfærslur heimilislæknisins hafi verið ítarlegar og fullnægt í öllu kröfum, sem gerðar séu í þeim efnum með 2. gr. reglugerðar nr. 227/1991 um sjúkraskrár og skýrslugerð varðandi heilbrigðismál. Þá taldi héraðsdómur að sjúkraskrárfærslur stefnda H-kk-ef hafi fullnægt sömu kröfum, þótt skráning þar hafi verið knappt orðuð. Þessu mati hefur áfrýjandi ekki hnekkt. Þegar litið er til þess að í hvorugum þessum færslum var getið um að áfrýjandi hafi greint frá höfuðverkjum verður ekki komist hjá því að fella á hana sönnunarbyrði fyrir því að svo hafi hún gert. Þá sönnunarbyrði hefur áfrýjandi ekki axlað. Líta verður svo á að héraðsdómur hafi ekki talið að frásögn í sjúkraskrárfærslum heimilislæknisins um að áfrýjandi hafi lýst fyrir honum ótta við að heilsubrestur hennar gæti verið fyrirboði heilablóðfalls eða svokallaðs MS sjúkdóms hafi falið í sér slíkar vísbendingar um einkenni í höfði að honum eða stefnda H-kk-þgf hefði verið rétt að haga gerðum sínum eins og áfrýjandi hefði getið slíkra einkenna berum orðum. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, S-kvk-ef R-kvk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 1.500.000 krónur.