336/2005

J slasaðist í umferðarslysi í mars 1998 er hún ók fram úr bifreið á Vesturlandsvegi í Kjós, án þess að gæta nægilega að umferð á móti og í veg fyrir aðra bifreið. Féllust L og G á rétt J til bóta úr slysatryggingu ökumanns, sem G, eigandi bifreiðarinnar, hafði tekið hjá L, en töldu að hún yrði að bera hluta tjóns síns sjálfs þar sem hún hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er slysið varð. Talið var, að miða yrði við að J hafi verið fær til að stjórna ökutæki í umrætt sinn, þrátt fyrir stuttan svefn nóttina fyrir slysið. Með framburði vitna þótti sýnt að aksturslag J hafi verið eðlilegt og aðstæður á slysstað almennt hagstæðar til framúraksturs. Þó var talið ljóst að J hafi sýnt af sér gáleysi er hún reyndi framúrakstur í þann mund er bifreið bar að úr gagnstæðri átt. Hins vegar yrðu þessi mistök J ekki talin svo óvenjuleg eða sérstök að gáleysi hennar gæti talist stórkostlegt. Var hún því ekki talin hafa fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 26. júlí 2005. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu stefndu en til vara að krafan verði lækkuð og dráttarvextir í fyrsta lagi reiknaðir frá dómsuppsögu. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi varð umferðarslys að morgni laugardagsins 14. mars 1998 er stefnda ók bifreiðinni JO 285 suður Vesturlandsveg í Kjós og fram úr bifreið án þess að gæta nægilega að umferð á móti og í veg fyrir bifreiðina HO 880 sem ekið var í norður með þeim afleiðingum að árekstur varð. Lést ökumaður bifreiðarinnar HO 880 en stefnda slasaðist lífshættulega. Óumdeilt er að áfrýjandinn G-kk-nf H-kk-nf A-kk-nf var eigandi bifreiðarinnar JO 285 og hafi haft ábyrgðartryggingu og slysatryggingu ökumanns hjá áfrýjandanum Lloyd's of London. Í máli þessu krefur stefnda áfrýjendur um bætur vegna líkamstjóns er hún hlaut í slysinu. Aðila greinir ekki á um hvert tjón hennar var.

Áfrýjendur fallast á þá niðurstöðu héraðsdóms að stefnda njóti réttar til bóta úr slysatryggingu ökumanns. Þeir telja hins vegar að hún hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn og eigi því að bera hluta tjóns síns sjálf samkvæmt 5. gr. skilmála tryggingarinnar, sem rakin er í hinum áfrýjaða dómi, sbr. 20. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga og 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þar sem henni hafi þegar verið greiddir tveir þriðju hlutar tjóns síns eigi hún ekki frekari kröfu og beri því að sýkna áfrýjendur. Áfrýjandinn G-kk-nf H-kk-nf A-kk-nf hefur ekki borið fyrir sig aðildarskort. Ekki er ágreiningur um að stefnda sýndi af sér gáleysi umrætt sinn en stefnda telur að það verði ekki talið stórkostlegt þannig að skerði rétt hennar til bóta.

II.

Í skýrslu sem stefnda gaf lögreglu 26. mars 1998 kom fram að hún hafi verið að skemmta sér í Reykjavík kvöldið áður en slysið varð og fram á nótt en hafi að því búnu ekið til Akraness og sofið í tvær til þrjár klukkustundir áður en hún hélt áleiðis til Reykjavíkur um klukkan sjö að morgni. Hún kvaðst hafa verið vel fyrir kölluð þrátt fyrir skamman svefn, en hún neyti ekki áfengis. Hún sagðist ekki muna eftir slysinu eða akstrinum frá Hvalfjarðarbotni. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi bar stefnda á sömu lund. Stefnda var 22 ára þegar slysið varð. Í álitgerð örorkunefndar kemur fram að hún hafði verið við góða heilsu fyrir slysið og stundað íþróttir. Þegar framangreint er virt verður að fallast á það með héraðsdómi að miða verði við að stefnda hafi verið fær til að stjórna ökutæki, sbr. 1. mgr. 44. gr. umferðarlaga, þrátt fyrir stuttan svefn. Breytir það ekki þessari niðurstöðu að stefnda, sem hlaut lífshættulega áverka, muni ekki eftir slysinu eða akstrinum næstu mínútur þar á undan.

Miðað við framburð vitnisins R-kk-ef E-kk-ef hjá lögreglu virðist stefnda hafa ekið á eðlilegum hraða. R-kk-nf kvaðst hafa ekið á „umferðarhraða“ og hafi stefnda ekið fram úr honum við Brynjudalsá en hann dregið hana uppi á móts við Háls í Kjós. Ók hann á eftir stefndu er slysið varð og sagði hann stefndu hafa ekið „ekki neitt óeðlilega hratt þarna“ og verið „á umferðarhraða“. Vegurinn var beinn á þeim kafla er slysið varð og ekkert sem bannaði framúrakstur eða hindraði útsýn fram á veginn. Þá ber R-kk-þgf og vitninu B-kk-þgf G-kk-þgf, sem stefnda var að reyna að aka fram úr er áreksturinn varð, saman um að aðstæður hafi verið góðar. Umferð hafi verið lítil, gatan hálkulaus og þurr eða því sem næst og veður bjart.

Skýrslum þessara vitna hjá lögreglu ber saman um að stefnda hafi virst ætla að aka fram úr bifreið B-kk-ef og sveigt í því skyni yfir á vinstri vegarhelming örskömmu áður en bifreiðina HO 880 bar að úr gagnstæðri átt. Á uppdrætti lögreglu af vettvangi eru sýnd „dragför/hemlaför“ eftir bifreið þá er stefnda ók og verður að miða við að hún hafi reynt að forðast árekstur með hemlun. Enda þótt aksturslag stefndu fram að slysinu virðist hafa verið eðlilegt og aðstæður á slysstað almennt hagstæðar til framúraksturs er ljóst er að stefndu urðu á mistök er hún reyndi framúrakstur í þann mund er bifreið bar að úr gagnstæðri átt, hvort sem það var vegna þess hún kom ekki auga á bifreiðina eða að hún mat fjarlægðir rangt. Sýndi hún þannig ótvírætt af sér gáleysi við aksturinn. Til þess að gáleysi teljist stórfellt þarf það að vera á mjög háu stigi. Umferðaróhöpp verða oftast vegna þess að ökumenn leggja ekki rétt mat á aðstæður. Verður ekki talið að framangreind mistök stefndu séu svo óvenjuleg eða sérstök að gáleysi hennar geti talist stórkostlegt óháð þeim hörmulegu afleiðingum er af hlutust. Verður því ekki talið að stefnda hafi fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns.

Krafa stefndu um dráttarvexti frá 18. nóvember 2000 til greiðsludags verður tekin til greina með vísan til 1. mgr. 24. gr. þágildandi laga nr. 20/1954, sbr. 3. mgr. greinarinnar eins og henni var breytt með lögum nr. 33/1987.

Í héraðsdómi er misræmi milli forsendna og dómsorðs þar sem héraðsdómari taldi greiðskyldu áfrýjenda óskipta í forsendum en gat þess ekki í dómsorði. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti kom fram að líta bæri svo á að greiðsluskylda hefði verið dæmd óskipt. Samkvæmt framansögðu verður héraðsdómur staðfestur á þann hátt er í dómsorði greinir.

Áfrýjendur verða dæmdir til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður, þó þannig að áfrýjendur, Lloyd's of London og G-kk-nf H-kk-nf A-kk-nf, skulu óskipt greiða stefndu, J-kvk-þgf A-x-x, tildæmda fjárhæð.

Áfrýjendur greiði stefndu óskipt 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.