252/2014

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem dómkvaddir voru tveir yfirmatsmenn eftir kröfu X og Y í sakamáli ákæruvalds hendur þeim, með skírskotun til þess að héraðsdómari hefði ekki farið að meginreglu 2. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 um að hafa frumkvæði að vali á matsmönnum

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. apríl 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 1. apríl 2014, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að tveir nafngreindir menn yrðu dómkvaddir til að framkvæma yfirmat vegna nánar tilgreindra atriða í tengslum við mál sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm „að leita hæfra matsmanna að höfðu samráði við heilbrigðisyfirvöld eða aðra sérfræðinga hér á landi.“

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með úrskurði héraðsdóms 27. nóvember 2013 var fallist á kröfu varnaraðila um að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að svara tilteknum spurningum vegna matsgerðar Þ-kvk-ef S. S-x-x réttarmeinafræðings 4. mars 2013. Úrskurðinum var ekki skotið til Hæstaréttar.

Samkvæmt 2. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 skulu aðilar kvaddir á dómþing þar sem matsbeiðni er tekin fyrir og skal dómari greina þeim frá því hvern hann hafi í hyggju að kveðja til matsstarfa. Í athugasemdum um ákvæðið í frumvarpi til fyrrgreindra laga kemur fram að vegna þess að aðilar sakamáls hafi ekki forræði á sönnunarfærslu með sama hætti og aðilar að einkamáli sé gengið út frá því að dómari greini málsaðilum frá því hvern hann hafi í hyggju að kveðja til matsstarfa. Þótt aðilar kæmu sér saman um hæfan mann til að taka að sér starfann yrði dómari ekki bundinn af slíku sammæli, þó ekkert mæli á móti því að hann taki tillit til þess eða sjónarmiða aðila að öðru leyti við val á matsmanni. Þrátt fyrir þetta sé aðilum heimilt að mótmæla fyrirætlan dómara um að dómkveðja tiltekinn mann til matsstarfa og yrði dómari, ef til þess kæmi, að leysa úr þvílíkum ágreiningi með úrskurði samkvæmt 133. gr. laganna.

Samkvæmt framansögðu er það meginregla laga nr. 88/2008 að dómari hafi frumkvæði að vali á matsmanni. Af því leiðir að eftir að héraðsdómari féllst á umrædda dómkvaðningu yfirmatsmanna 27. nóvember 2013 bar honum þegar í stað að hefjast handa við að velja menn til starfans. Af gögnum málsins verður á hinn bóginn ráðið að ekkert hafi gerst í því efni fyrr en eftir að verjendur komu upplýsingum á framfæri við héraðsdómara um að þeir hefðu fundið nafngreinda menn á netinu sem þeir lögðu til að yrðu dómkvaddir. Af hálfu sóknaraðila var tillögu verjenda um yfirmatsmenn andmælt með tölvubréfi 30. janúar 2014 með þeim rökum að mennirnir væru ekki hæfir til starfans og að óeðlilegt væri að verjendum væri gefið færi á að „handvelja matsmenn.“ Þrátt fyrir andmælin aðhafðist héraðsdómari ekkert við að finna aðra menn til starfans, heldur boðaði til þinghalds 19. mars 2014 þar sem tekin var fyrir krafa varnaraðila um dómkvaðningu þeirra manna, sem verjendur höfðu bent á eins og áður greinir.

Þar sem ekki var farið eftir fyrrgreindri meginreglu laga nr. 88/2008 við dómkvaðningu yfirmatsmanna ber þegar af þeirri ástæðu að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að dómkveðja hæfa menn til starfans eins og nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008 ber að hraða máli eftir föngum. Eins og áður greinir var umrætt yfirmat heimilað með úrskurði 27. nóvember 2013. Verður að átelja þann drátt sem orðið hefur á dómkvaðningu yfirmatsmanna.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að dómkveðja hæfa og óvilhalla menn til að framkvæma yfirmat vegna matsgerðar Þ-kvk-ef S. S-x-x 4. mars 2013 og svara þeim spurningum sem greinir í yfirmatsbeiðnum.