824/2014

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Í hf. um að bú G yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Í hf. reisti kröfu sína um gjaldþrotaskipti á því að hann ætti fjárkröfu á hendur G á grundvelli skuldabréfs sem hafi verið tryggt með veði í fasteign G, sem seld hefði verið við uppboð, án þess að hafa fengið greitt upp í fjárkröfuna. Talið var að Í hf. hefði sýnt fram á að skilyrðum 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu væri fullnægt og því hefði hið árangurslausa fjárnám, sem Í hf. hafði óskað eftir hjá G, fullt sönnunargildi um ógjaldfærni G. Á hinn bóginn var fallist á andmæli G að fyrirmæli 1. töluliðar 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. stæði kröfu Í hf. í vegi, enda væri fjárkrafa hans nægilega tryggð með veði í annarri fasteign G. Fyrir Hæstarétti vísaði Í hf. til þess að fasteignin hefði eftir að málið var tekið til úrskurðar í héraði verið seld nauðungarsölu þar sem Í hf. hefði lýst fjárkröfu í skjóli tryggingarbréfs sem væri með öllu óviðkomandi þeirri kröfu sem mál þetta snérist um. Taldi Hæstiréttur að um nýja málsástæðu væri að ræða sem fullnægði ekki skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. desember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. nóvember 2014, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að krafa sín um gjaldþrotaskipti verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins var varnaraðili eigandi íbúðar að Naustabryggju 38 í Reykjavík, sem var sett að veði með 1. veðrétti til Lífeyrissjóðs verslunarmanna til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu 28. janúar 2009 að upphaflegri fjárhæð 22.000.000 krónur, með 2. veðrétti til Glitnis banka hf. fyrir skuld samkvæmt skuldabréfi 7. nóvember 2007 upphaflega að fjárhæð 24.000.000 krónur og með 3. veðrétti til Byrs sparisjóðs vegna skuldar samkvæmt skuldabréfi frá 17. ágúst 2009 upphaflega að fjárhæð 10.000.000 krónur. Fasteign þessi var seld nauðungarsölu við uppboð 18. febrúar 2013 og mun Lífeyrissjóður verslunarmanna hafa keypt hana þar með boði að fjárhæð 28.000.000 krónur. Við nauðungarsöluna hafði lífeyrissjóðurinn lýst kröfu vegna fyrrnefnds veðskuldabréfs síns að fjárhæð samtals 32.194.499 krónur, en sóknaraðili, sem var orðinn eigandi veðskuldabréfanna til Glitnis banka hf. og Byrs sparisjóðs, lýsti kröfum að fjárhæð 16.683.017 krónur vegna skuldar á 2. veðrétti og 15.988.372 krónur vegna skuldarinnar á 3. veðrétti. Söluverði eignarinnar mun hafa verið úthlutað þannig að samtals 452.019 krónum var varið til greiðslu sölulauna og lögveðkrafna, en eftirstöðvum þess, 27.547.981 krónu, upp í kröfu Lífeyrissjóðs verslunarmanna samkvæmt skuldabréfinu, sem hvíldi á 1. veðrétti.

Sóknaraðili krafðist þess 26. ágúst 2013 að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kröfu þessa reisti sóknaraðili á því að hann ætti fjárkröfu á hendur varnaraðila samkvæmt fyrrnefndu skuldabréfi frá 7. nóvember 2007, sem hvílt hafði á 2. veðrétti í fasteigninni að Naustabryggju 38, en við nauðungarsölu hennar hafi ekkert fengist greitt upp í kröfuna. Jafnframt vísaði sóknaraðili til þess að annar tilgreindur lánardrottinn hafi fengið gert árangurslaust fjárnám hjá varnaraðila 14. júní 2013. Varnaraðili tók til varna gegn kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti og var henni hafnað með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. janúar 2014, sem var staðfestur með dómi Hæstaréttar 25. febrúar sama ár í máli nr. 117/2014. Var sú niðurstaða reist á því að samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, sbr. 4. gr. laga nr. 60/2010, hafi sóknaraðili aðeins getað haldið uppi á varnaraðila kröfu samkvæmt skuldabréfinu frá 7. nóvember 2007 að því leyti, sem sóknaraðili sýndi fram á að markaðsverð fasteignarinnar að Naustabryggju 38 á þeim degi sem hún var seld nauðungarsölu hefði ekki getað nægt til fullnustu kröfunnar. Taldist sóknaraðili ekki hafa sýnt fram á það í tæka tíð undir rekstri þess máls hvert markaðsverð eignarinnar hafi verið á umræddum tíma.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu leitaði sóknaraðili fjárnáms hjá varnaraðila fyrir kröfu samkvæmt áðurnefndu skuldabréfi frá 17. ágúst 2009, sem hafði hvílt á 3. veðrétti í fasteigninni að Naustabryggju 38. Sóknaraðili kvað fjárhæð þeirrar kröfu nema orðið 17.239.705 krónum, en í skuldabréfinu var meðal annars að finna ákvæði um heimild til aðfarar á grundvelli þess án undangenginnar dómsúrlausnar eða sáttar, sbr. 7. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Við fjárnámsgerðina lagði sóknaraðili meðal annars fram verðmat á fasteigninni frá fasteignasölunni Stakfelli, sem taldi gangverð hennar hafa numið 29.500.000 krónum þann dag sem hún var seld nauðungarsölu. Við gerðina þótti sóknaraðili hafa með þessu sýnt nægilega fram á að markaðsverð eignarinnar hefði ekki getað nægt til fullnustu kröfu hans samkvæmt þessu skuldabréfi, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991, og var því hrundið andmælum varnaraðila gegn framgangi fjárnámsgerðarinnar, sem lutu að þessu. Fjárnáminu var lokið án árangurs 4. apríl 2014.

Sóknaraðili krafðist 22. apríl 2014 gjaldþrotaskipta á búi varnaraðila á grundvelli þessa árangurslausa fjárnáms vegna skuldar þess síðarnefnda samkvæmt skuldabréfinu 17. ágúst 2009, sem sóknaraðili taldi orðna að fjárhæð 18.572.822 krónur. Varnaraðili mótmælti þeirri kröfu fyrir dómi og var mál þetta þingfest af því tilefni 28. maí 2014.

II

Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 getur sá, sem hefur notið réttinda yfir eign sem seld hefur verið nauðungarsölu og ekki fengið þeim fullnægt með öllu af söluverði eignarinnar, aðeins krafist á síðari stigum greiðslu þess, sem stendur eftir af skuldbindingu við sig, að því leyti sem hann sýnir fram á að markaðsverð eignarinnar við samþykki boðs hefði ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Eins og áður greinir lagði sóknaraðili fram við fjárnámsgerðina hjá varnaraðila, sem lokið var 4. apríl 2014, verðmat frá fasteignasölu, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að markaðsverð íbúðar varnaraðila að Naustabryggju 38 hafi numið 29.500.000 krónum þegar hún var seld nauðungarsölu. Í málinu liggur einnig fyrir að Lífeyrissjóður verslunarmanna seldi íbúðina 30. september 2013 fyrir 27.800.000 krónur. Samkvæmt fyrrnefndri kröfulýsingu lífeyrissjóðsins við nauðungarsöluna nam krafa hans, sem hvíldi á 1. veðrétti í íbúðinni, 32.194.499 krónum, en samkvæmt kröfulýsingu sóknaraðila var fjárhæð kröfu hans á 2. veðrétti 16.683.017 krónur. Að auki munu hafa hvílt á íbúðinni með lögveðrétti kröfur að fjárhæð samtals 172.019 krónur, sem gengu framar kröfum með samningsveði. Því hefur á engan hátt verið hnekkt í málinu að fjárhæð þessara krafna hafi verið rétt. Því til samræmis hefði ekkert fengist upp í fjárkröfu sóknaraðila, sem hann styður kröfu sína um gjaldþrotaskipti við í máli þessu, fyrr en fjárhæð samþykkts boðs við nauðungarsölu íbúðarinnar hefði farið upp fyrir 49.049.535 krónur. Með framangreindu verðmati og að teknu tilliti til gagna um sölu íbúðarinnar að Naustabryggju 38 á árinu 2013 hefur sóknaraðili sýnt nægilega fram á að markaðsverð hennar við nauðungarsöluna hafi ekki náð síðastnefndri fjárhæð. Krafa hans á hendur varnaraðila á grundvelli skuldabréfsins 17. ágúst 2009 getur því engri skerðingu sætt vegna ákvæðis 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991. Að öðru leyti hafa engar haldbærar varnir verið færðar fram í málinu gegn þessari fjárkröfu sóknaraðila og hefur fjárnámið, sem gert var 4. apríl 2014, fullt sönnunargildi um ógjaldfærni varnaraðila.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði reisir varnaraðili að auki andmæli sín gegn kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti á því að fyrirmæli 1. töluliðar 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 standi henni í vegi, enda sé fjárkrafa hans nægilega tryggð með veði í fasteign að Naustabryggju 55 í Reykjavík. Í málinu liggur fyrir að varnaraðili setti Byr sparisjóði þá fasteign að veði eftir heimild þinglýsts eiganda hennar með tryggingarbréfi 8. maí 2007, þar sem mælt var svo fyrir að það væri gert til tryggingar hvers konar skuldum varnaraðila við sparisjóðinn eða þann, sem síðar kynni að „eignast bréf þetta á löglegan hátt“, að fjárhæð allt að 30.850.000 krónur, sem bundnar væru vísitölu neysluverðs með grunntölu 268,7. Samkvæmt gögnum málsins verður að leggja til grundvallar að sóknaraðili hafi nú eignast réttindin, sem þetta tryggingarbréf veitti áður Byr sparisjóði, sbr. og 1. mgr. 10. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Eftir hljóðan tryggingarbréfsins voru veðréttindi samkvæmt því ekki bundin við nokkra sérstaka kröfu upphaflega veðhafans eða þess, sem síðar kynni að taka við réttindum hans. Sóknaraðili getur því ekki borið fyrir sig að þessi tryggingarréttindi hafi ekki í skilningi 1. töluliðar 3. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 getað náð til fjárkröfunnar, sem hann reisir kröfu sína um gjaldþrotaskipti á.

Fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðili vísað til þess að fasteignin að Naustabryggju 55 hafi eftir að mál þetta var tekið til úrskurðar í héraði verið seld nauðungarsölu 17. nóvember 2014. Við þá nauðungarsölu hafi hann lýst fjárkröfu í skjóli tryggingarbréfsins frá 8. maí 2007 og sé hún með öllu óviðkomandi þeirri kröfu, sem mál þetta snýst um. Um þennan málatilbúnað sóknaraðila verður að gæta að því að um nýja málsástæðu er að tefla, sem raska myndi grundvelli málsins eins og hann var lagður í héraði ef hún fengi komist að. Að því gættu er ekki fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að taka þessa málsástæðu frekar til úrlausnar. Niðurstaða hins kærða úrskurðar verður því staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Íslandsbanki hf., greiði varnaraðila, G-kk-þgf Á-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.