200/2001

B var sakfelldur fyrir peningaþvætti samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa á rúmlega tveggja ára tímabili, í 66 skipti, tekið við samtals 12.106.500 krónum frá S og skipt þessum peningum fyrir S í erlenda mynt í íslenskum peningastofnunum, enda þótt hann vissi að peningarnir væru afrakstur S af fíkniefnasölu hans og að S hyggðist nota þá til frekari fíkniefnakaupa í útlöndum. Refsing B þótti hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi. Átalið var að rannsókn málsins hjá lögreglu fyrir útgáfu ákæru hefði ekki verið sem skyldi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Rikissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 7. maí 2001 og krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða, en þyngingar á refsingu hans.

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara, að refsing hans verði verulega milduð og skilorðsbundin.

I.

Frumrannsókn máls þessa hófst af hálfu efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra í nóvember 1999. Var ákærði yfirheyrður 9. desember 1999 að viðstöddum verjanda sínum. Honum voru þá kynnt gögn frá skattrannsóknarstjóra varðandi tekjur sínar árin 1997-1999. Jafnframt var honum kynnt að gjaldeyrisviðskipti í hans nafni hefðu verið könnuð, en niðurstaða þeirrar athugunar hefði verið sú, að frá 12. maí 1997 til 26. maí 1999 hefði hann keypt erlendan gjaldeyri í 68 skipti fyrir samtals 12.168.700 krónur samkvæmt yfirliti efnahagsbrotadeildar, sem lá frammi við yfirheyrsluna. Síðan segir í skýrslunni að ákærði hafi verið spurður, „eftir að honum hafa verið kynnt þau gögn er liggja að baki framangreindrar samantektar, hvort hann staðfesti að hafa gert þau viðskipti sem samantektin vísar til.“ Kvaðst hann staðfesta að hafa keypt umræddan gjaldeyri. Af hálfu verjanda ákærða var hins vegar fullyrt í málflutningi fyrir Hæstarétti, ómótmælt af hálfu ákæruvalds, að engin undirgögn hafi á þessum tíma legið fyrir með umræddu yfirliti, sem unnið hafði verið eftir upplýsingum frá Seðlabanka Íslands. Ber málið heldur ekki með sér að þessi gögn hafi legið fyrir, heldur þvert á móti, að þeirra hafi verið aflað síðar og voru þau ekki lögð fram með ákæru málsins við þingfestingu þess. Var þeirra aflað undir meðferð málsins í héraði, einkum eftir endurupptöku þess.

Auk ákærða var yfirheyrt við frumrannsóknina eitt vitni, sem tekið hafði við peningasendingu frá ákærða til Spánar. S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, sem ákærði sagði í skýrslu sinni að hefði beðið sig um að kaupa mest allan umræddan gjaldeyri, var aldrei yfirheyrður við rannsókn þessa og lá ekkert fyrir um afstöðu hans til fullyrðingar ákærða við útgáfu ákæru.

Átelja verður þá rannsóknarhætti, sem hér voru viðhafðir og voru til þess fallnir að torvelda meðferð málsins fyrir dómi. Þar sem úr þessu var bætt undir meðferðinni og ekki verður talið að það hafi háð vörn af hálfu ákærða, eru ekki næg efni til að vísa málinu ex officio frá héraðsdómi.

II.

Ákærði bar þegar við upphaf rannsóknar og við aðalmeðferð málsins að hann hefði keypt umræddan gjaldeyri fyrir S-kk-þf Þ-kk-þf G-kk-þf. Eftir að S-kk-nf Þ-kk-nf hafði komið fyrir dóm og neitað þessu að verulegu leyti dró ákærði í land og kvað hugsanlegt að hann hefði keypt eitthvað fyrir aðra. Héraðsdómur taldi hinn nýja framburð ákærða ótrúverðugan og hafnaði honum. Hefur ekkert komið fram, sem gefur tilefni til að ætla að það mat orki tvímælis. Þá er og staðfest niðurstaða héraðsdóms um þann framburð ákærða að hann hafi ekki skrifað undir allar þær umsóknir um gjaldeyri, sem frammi liggja í málinu.

Af hálfu ákærða er fyrir Hæstarétti einnig vísað til þess, að ekki liggi fyrir umsóknir hans í öllum þeim tilvikum, þar sem fyrir liggja kaupnótur banka með nafni hans. Á síðustu árum þekkist það í bönkum, að ekki sé ætíð krafist sérstakrar umsóknar í slíkum viðskiptum. Þegar litið er til þessa og framburðar ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi áður en til endurupptöku málsins kom, þykir ekki varhugavert að telja sannað að hann hafi keypt þann erlenda gjaldeyri, sem kaupnótur, stílaðar á nafn hans, bera með sér.

Í héraðsdómi var talið sannað að ákærði hafi skipt samtals 12.069.000 krónum í erlenda mynt í 61 skipti fyrir S-kk-þf Þ-kk-þf G-kk-þf á tímabili því, sem ákæra málsins tekur til. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti hefur verjandi ákærða krafist þess að dregið verði frá þessari fjárhæð andvirði peningasendinga ákærða með fyrirtækinu Western Union, samtals að fjárhæð 1.094.000 krónur. Falli þessar sendingar ekki undir verknaðarlýsingu ákæru um skipti á peningum í erlendan gjaldeyri, enda hafi verið um íslenska peninga að ræða. Fyrir liggja í málinu eyðublöð þau, sem ákærði útfyllti með sendingum þessum. Samkvæmt skilmálum á bakhlið slíkra eyðublaða verða viðeigandi peningasendingar greiddar í gjaldeyri viðtökulands á því gengi, sem í gildi er, þegar greiðsla fer fram. Að þessu athuguðu verður ekki fallist á ofangreinda kröfu.

III.

Í héraðsdómi er ítarlega fjallað um ákvæði 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og henni var breytt með lögum nr. 10/1997, forsögu ákvæðisins og tilgang. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar bakar sá maður sér refsingu, eins og þar er fyrir mælt, sem tekur við eða aflar sér eða öðrum ávinnings af broti samkvæmt almennum hegningarlögum. Einnig sá, sem geymir eða flytur slíkan ávinning, aðstoðar við afhendingu hans eða stuðlar á annan sambærilegan hátt að því að tryggja öðrum ávinning af broti. Samkvæmt 2. mgr. varðar það þyngri refsingu ef um ræðir ávinning af broti samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga.

Af hálfu ákæruvalds var tekið fram við málflutning fyrir Hæstarétti að fallist væri á niðurstöðu meirihluta héraðsdómara um að sú brotalýsing í ákæru, að ákærði hafi vitað, að S-kk-nf Þ-kk-nf hygðist nota umrætt fé til frekari fíkniefnakaupa í útlöndum, falli ekki undir 264. gr. almennra hegningarlaga, að öðru leyti en því sem háttsemin kunni að hafa stuðlað að því að ávinningur nýttist til áframhaldandi brotastarfsemi. Eru samkvæmt því ekki efni til frekari umfjöllunar um þessa niðurstöðu, sem fallist er á.

Telja verður sannað með skírskotun til forsendna héraðsdóms, að fé það, sem ákærði tók við af S-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf á árunum 1998 og 1999 og skipti fyrir hann í erlendan gjaldeyri, hafi verið afrakstur af stórfelldri fíkniefnasölu hins síðarnefnda og þetta hafi ákærða verið ljóst, þannig að það atferli hans verði heimfært til 1., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga. Til álita er, hvort kaup ákærða á gjaldeyri á árinu 1997 verði virt sem hluti brotastarfsemi hans á þessu sviði og felld undir ofangreind hegningarlagaákvæði í ljósi þess, að með dómi Hæstaréttar 22. febrúar 2001 var S-kk-nf Þ-kk-nf dæmdur fyrir stórfellt fíkniefnamisferli á árunum 1998 og 1999, en ekki 1997. Námu framangreind kaup ákærða á erlendum gjaldeyri á árinu 1997 samtals 3.193.400 krónum.

Í 1. mgr. 264. gr. hegningarlaganna er áskilið að um ávinning sé að ræða af broti samkvæmt þeim lögum. Þegar litið er til eðlis og tilgangs ákvæðisins þykir hins vegar ekki verða gerð sú krafa, að fyrir liggi, hvaða brot sé nákvæmlega um að ræða. Verður að meta í ljósi atvika hverju sinni, hvort sýnt sé nægilega fram á að ávinningur sé ekki af lögmætum toga, heldur stafi hann frá broti á lögunum. Í þessu máli ber að líta til þess að engar haldbærar skýringar hafa komið fram af hálfu ákærða á umræddum kaupum hans á gjaldeyri á þessum tíma. Til kaupanna var varið ríflega sexfalt hærri fjárhæð en sem nam tekjum ákærða umrætt ár. Sú staðreynd, að S-kk-nf Þ-kk-nf stóð ekki sjálfur að þessum kaupum, heldur fékk til þess liðsinni ákærða, hlýtur að vekja verulegar grunsemdir, einkum þegar litið er til sams konar athafna á árunum 1998 og 1999. Í ljósi þessa verður að telja hafið yfir skynsamlegan vafa, að umrædd kaup ákærða á erlendum gjaldeyri á árinu 1997 hafi verið af sama toga og þau, sem hann hélt áfram á árunum 1998 og 1999. Verður atferli ákærða á því tímabili, sem tiltekið er í ákæru, því virt í heild sem framhaldsbrot, eins og gert er í héraðsdómi.

Að framansögðu virtu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður niðurstaða hans um sakfellingu ákærða staðfest.

Þegar litið er til umfangs brota ákærða, sem framin voru í samfellu á tveggja ára tímabili, svo og með hliðsjón af öðrum þeim atriðum, sem héraðsdómur byggði refsiákvörðun á, þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest og dæma ber ákærða til greiðslu áfrýjunarkostnaðar, eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, B-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, R-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.