522/2007

M lést af völdum bílslyss árið 2001 er bifreið sem E ók var ekið í veg fyrir hann. Foreldrar M kröfðust miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem slysinu hefði verið valdið af stórfelldu gáleysi. Talið var að við aðstæður á vettvangi, á mikilli umferðaræð þar sem skyggni var gott, hafi E mátt vera ljóst að það að aka af stað í veg fyrir umferð sem á móti kæmi fæli í sér stórkostlega hættu. E hefði gerst sekur um alvarlegt brot á umferðarreglum og ástæður slyssins því raktar til stórfellds gáleysis hans. Var því fallist á kröfur um greiðslu miskabóta og þóttu þær hæfilega ákveðnar 2.000.000 til hvors um sig.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 10. október 2007 og krefjast þess að stefndu greiði hvoru þeirra 2.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. apríl 2001 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar krafna áfrýjenda og að málskostnaður falli þá niður.

I

Svo sem nánar er rakið í héraðsdómi er mál þetta risið af hörðum árekstri sem varð sunnudaginn 11. febrúar 2001 með bifreið sem M sonur áfrýjenda ók suður Drottningarbraut á Akureyri á löglegum hraða og bifreið sem E-kk-nf faðir stefndu Ö-kvk-ef ók norður götuna og beygði við vinstri áleiðis vestur Þórunnarstræti í veg fyrir hina bifreiðina. M lést af völdum árekstursins og unnusta hans, sem var farþegi við hlið hans, slasaðist. E-kk-nf, sem var 72 ára á slysdegi, játaði sök á árekstrinum og kvað orsök hans augnabliks einbeitingarleysi af sinni hálfu. Hann var í héraðsdómi 3. október 2001 dæmdur í 45 daga fangelsi, skilorðsbundið, fyrir að hafa valdið slysinu og með því brotið gegn 215. gr. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk þess sem hann var með vísan til 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sviptur ökurétti í fimm mánuði. Hann lést í september 2004. Lýtur deila málsaðila að því hvort hann hafi valdið slysinu af stórfelldu gáleysi, þannig að skilyrði séu til miskabóta til foreldra hins látna á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999.

Til þess að komast að niðurstöðu um þennan ágreining aðila þarf að meta hlutlægt allar aðstæður á vettvangi. Gögn um þær eru lögregluskýrslur um atburðinn og skýrsla E-kk-ef í ofangreindu máli, sem lauk með dómi í október 2001. Skýrslurnar eru ítarlega raktar í héraðsdómi. Í frumskýrslu lögreglu eftir slysið á vettvangi 11. febrúar 2001 var haft eftir E-kk-þgf að hann hafi séð til ferða einnar bifreiðar sem á móti kom og beygt áleiðis vestur Þórunnarstræti eftir að hún var komin fram hjá. Hann sagði bifreið M hafa birst skyndilega þar sem henni var ekið á eftir fyrrgreindri bifreið. Hún hafi því örugglega verið í hvarfi fyrir bifreiðinni sem á undan fór og hann því ekki séð hana fyrr en allt of seint og ekki getað forðað árekstri eftir það. Í skýrslu hjá lögreglunni 21. sama mánaðar, þar sem verjandi hans var viðstaddur, sagði E-kk-nf: „Áður en ég kom að gatnamótunum sé ég hvar stór bifreið kemur á móti. Ég dreg úr ferðinni mjög mikið og er sennilega nánast kyrrstæður er bifreið þessi fer framhjá mér. Þá er ég á gatnamótunum og sennilega nálægt miðjunni. Ég var svo byrjaður að beygja til vinstri inn á Þórunnarstrætið þegar ég sé skyndilega bifreið koma á móti og mér fannst bifreiðin koma á mikilli ferð. Ég held ég hafi hemlað en lendi samt í vinstri hlið þessarar bifreiðar. Mér fannst ég taka beygjuna eins og á að gera, ekkert sérstaklega innarlega. Ég sá bara bifreiðina svo skyndilega.... Ég sá bifreið koma á móti, aðra en þá stóru. Hún var langt norðan við. Ég veit ekki einu sinni hvort það var bifreiðin sem ég lenti í árekstri við sem ég sá.” Í dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 3. október 2001 segir: „Ákærði bar fyrir dómi, að hann hafi stöðvað við umrædd gatnamót og beðið þar eftir að bifreið, sem kom úr norðri, færi yfir þau. Á meðan hann beið hafi hann tekið eftir bifreið norðar á Drottningarbrautinni, en talið hana það langt í burtu, að af henni stafaði engin hætta. Þegar hann hafi síðan beygt til vesturs inn Þórunnarstræti, um leið og fyrstnefnda bifreiðin hafi verið farin hjá, hafi hann ekki tekið eftir bifreiðinni ... fyrr en hún hafi verið komin alveg að hans bifreið og árekstri ekki forðað. Bar ákærði að orsök árekstursins hafi verið augnabliks einbeitingarleysi af hans hálfu. Kvaðst ákærði því játa sök í málinu.“

Í héraðsdómi eru raktar skýrslur vitna, sem voru í bifreiðum sem komu á eftir báðum bifreiðunum sem lentu í árekstrinum og sáu hann gerast. Ekkert þeirra bar að stórri bifreið, sem hefði skyggt á bifreið M gagnvart E-kk-þgf, hefði verið ekið á undan bifreið M. Verður því ekki fallist á þessa lýsingu hans. Verður þannig lagt til grundvallar dómi, að hann hafi ekki tekið eftir bifreið M og því beygt til vinstri í veg fyrir hana og lent á vinstri hlið hennar með fyrrgreindum afleiðingum.

II

Áreksturinn varð vegna þess að E-kk-nf heitinn gætti ekki að umferð sem á móti kom og ók í veg fyrir bifreið M heitins. Með því braut E-kk-nf meginreglur 1. mgr. og 6. mgr. 25. gr. umferðarlaga og gerðist sekur um mjög vítaverðan akstur eins og 1. mgr. 101. gr. umferðarlaga lýtur að. Sú skýring E-kk-ef, að þarna hafi verið um augnabliks einbeitingarleysi að ræða, segir í raun það eitt að þetta hafi ekki verið ásetningur hans. Næsta stig við ásetning er stórfellt gáleysi og þar á eftir kemur einfalt gáleysi.

Drottningarbraut er helsta umferðaræð frá Akureyri til suðurs og er hámarksökuhraði þar 70 km/klst. Þeim sem kemur úr suðri og ætlar að beygja til vinstri inn Þórunnarstræti má vera fullljóst að það verður ekki gert fyrr en umferð á móti er komin framhjá, ella sé augljós hætta á ferðum. Engin hindrun var á veginum, skyggni gott og ekki verður séð að neitt hafi truflað E-kk-þf í akstrinum. Við þessar aðstæður mátti E-kk-þgf vera ljóst að það að beygja og aka af stað í veg fyrir umferð sem á móti kom, án þess að gæta að þeirri umferð, fæli í sér stórkostlega hættu. Hann gætti þess ekki og verður ástæða árekstursins eingöngu rakin til þessa aksturslags hans. Hann telst því hafa gerst sekur um alvarlegt brot á umferðarreglum og verða ástæður slyssins eingöngu raktar til stórfellds gáleysis hans í skilningi 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Er því fallist á kröfur áfrýjenda um miskabætur þeim til handa. Við ákvörðun fjárhæðar miskabóta er litið til allra aðstæðna og þess sérstaklega að áfrýjendur misstu tvítugan son sinn í slysinu. Eru miskabætur ákveðnar 2.000.000 krónur til hvors um sig með vöxtum eins greinir í dómsorði. Málið var þingfest í héraðsdómi 15. desember 2005 og vegna fyrningar dæmast vextir frá 15. desember 2001.

Stefndu verður gert að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Stefndu, A-kvk-nf E-kvk-nf E-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt áfrýjendum, G-kk-þgf S-kk-þgf og E-kvk-þgf F-kvk-þgf, hvoru fyrir sig 2.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. desember 2001 til greiðsludags.

Stefndu greiði áfrýjendum óskipt 600.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.