619/2007

VS krafði V um greiðslu lögmannskostnaðar sem VS hafði greitt vegna ráðgjafar og reksturs kærumáls til umhverfisráðherra í tengslum við umhverfismat um lagningu hringvegarins með tilheyrandi efnistöku á áreyrum Norðurár í Skagafirði. Samkvæmt samkomulagi aðila frá 17. nóvember 2005 í tengslum við framkvæmdina skyldi V meðal annars greiða fullar bætur vegna fjárhagslegs tjóns sem þegar yrði sýnt fram á vegna fyrirhugaðra framkvæmda, sbr. 45. gr. vegalaga nr. 45/1994 og 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá myndi V greiða eðlilegan kostnað sem VS hefði orðið fyrir við gerð samkomulagsins. Af hálfu VS var einnig gerð krafa um greiðslu þess kostnaðar sem það hefði orðið fyrir vegna hagsmunagæslu sinnar í tengslum við vinnu við kæru á úrskurði um mat á umhverfisáhrifum. Þar sem samkomulag náðist ekki um bætur milli aðila og greiðslu annars kostnaðar var ágreiningi VS og V vísað til matsnefndar eignarnámsbóta samkvæmt ákvæði í samningi aðila. Í úrskurði matsnefndarinnar taldi nefndin meðal annars ekki tímabært að taka afstöðu til bótakröfu vegna líklegs rasks og ónæðis, sem og ófyrirsjáanlegs kostnaðar að fjárhæð 750.000 krónur og var þeim kröfulið því hafnað. Kröfuliður VS um greiðslu lögmannskostnaðar vegna hagsmunagæslu þess við mat á umhverfisáhrifum var hins vegar tekinn til greina. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að umræddur kostnaður VS yrði ekki talinn til kostnaðar við rekstur matsmáls samkvæmt 11. gr. laga nr. 11/1973 um framkvæmd eignarnáms. Hefði það ekki verið hlutverk matsnefndar samkvæmt lögunum að kveða á um greiðslu kostnaðarins, en VS hafði í málinu eingöngu byggt kröfu sína á hendur V á úrskurði nefndarinnar. Þar sem matsnefndin fór með þessu út fyrir valdsvið sitt yrði krafa VS ekki reist á úrskurðinum. Var V því sýknað af kröfu VS.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. nóvember 2007 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda en til vara að hún verði lækkuð. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt gögnum málsins komust áfrýjandi annars vegar og Vatnadeild Héraðsvatnadeildar og Norðurárdeild stefnda hins vegar að samkomulagi 17. nóvember 2005 um samráð vegna lagningar hringvegarins með tilheyrandi efnistöku úr áreyrum Norðurár í Norðurárdal, Skagafirði. Í samkomulaginu var vísað til úrskurðar umhverfisráðherra um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda frá 16. febrúar 2004, en fyrrnefndar deildir stefnda og sex nafngreindir jarðeigendur höfðu með kæru 19. júní 2003 skotið þangað úrskurði Skipulagsstofnunar frá 14. maí sama ár, þar sem fallist var á fyrirhugaða lagningu hringvegarins í Norðurárdal með skilyrðum um nánar tilgreint samráð, eftirlit og mótvægisaðgerðir. Meginefni samkomulags málsaðila 17. nóvember 2005 var um mótvægisaðgerðir áfrýjanda til að draga sem mest mætti úr umhverfisáhrifum framkvæmdanna, enda yrðu þær í samráði við Veiðimálastofnun og veiðimálastjóra auk þess sem áfrýjandi skyldi í fimm ár frá lokum framkvæmda standa að vöktun lífríkis Norðurár. Samkomulag varð um að framkvæmdin sætti nánar tilgreindum skilyrðum. Loks tók áfrýjandi að sér að hafa samráð við stefnda um framangreindar aðgerðir.

Í 6. og síðustu grein samkomulagsins voru ákvæði um greiðslu bóta og kostnaðar. Segir í 1. mgr. að áfrýjandi greiði „fullar bætur vegna þess fjárhagslega tjóns sem þegar verður staðreynt/sýnt fram á vegna framangreindra framkvæmda, sbr. 45. gr. vegalaga nr. 45/1994 sbr. og ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá greiðir Vegagerðin eðlilegan kostnað sem Héraðsvatnadeild Veiðifélags Skagafjarðar og Norðurárdeild Veiðifélags Skagafjarðar hafa orðið fyrir við gerð samkomulags þessa. Af hálfu veiðifélaganna er jafnframt gerð krafa um greiðslu annars þess kostnaðar sem þau hafa orðið fyrir vegna hagsmunagæslu í aðdraganda vegalagningarinnar en á þá kröfu er ekki fallist af hálfu Vegagerðarinnar.“ Síðan sagði í 2. mgr. 6. gr.: „Náist samkomulag ekki innan 3ja vikna frá undirritun samkomulags þessa mun ákvörðun bóta vísað til Matsnefndar eignarnámsbóta.“

Stefndi vísaði til matsnefndarinnar kröfu sinni um að áfrýjandi greiddi bætur og kostnað vegna hagsmunagæslu, samtals 1.603.255 krónur, sem sundurliðaðar voru þannig:

1. Bætur vegna líklegs rasks og ónæðis og ófyrirséðs kostnaðar 750.000 krónur.

2. Málskostnaður samtals að fjárhæð 853.255 krónur í þremur liðum:

2.1. Reikningur lögmanns 27. febrúar 2004 samtals 397.155 krónur.

2.2. Reikningur lögmanns 8. mars 2006 samtals 128.578 krónur.

2.3. Áfallin lögmannsþóknun frá 8. mars 2006 til 7. nóvember sama árs, 16,65 tímar, samtals 327.522 krónur.

Matsnefnd eignarnámsbóta kvað upp úrskurð sinn 14. desember 2006. Varð niðurstaða hennar að hafna bótakröfu í 1. lið, þar sem ekki væri tímabært að taka afstöðu til hennar. Á hinn bóginn voru teknir til greina allir þrír liðir málskostnaðarkröfunnar, samtals 853.255 krónur, en áfrýjandi hafði ekki andmælt kröfulið 2.2. Þar sem áfrýjandi greiddi stefnda ekki fjárhæð þá, sem nefndin hafði úrskurðað, höfðaði stefndi mál þetta 3. janúar 2007 til heimtu hennar. Áður en áfrýjandi tók til varna með greinargerð af sinni hálfu, sem lögð var fram í héraði 20. febrúar sama ár, greiddi hann kröfuliði 2.2. og 2.3., samtals 456.100 krónur. Laut ágreiningur aðila í héraði því að kröfulið 2.1., reikningi lögmanns stefnda á hendur honum 27. febrúar 2004 um lögmannsþóknun „vegna ráðgjafar v/ umhverfismats og rekstur kærumáls til umhverfisráðherra vegna þess mats, unnið á tímabilinu mars '03 - febrúar '04 ... 29 tímar x kr. 11.000“, auk virðisaukaskatts að fjárhæð 78.155 krónur, samtals 397.155 krónur.

II

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973 um framkvæmd eignarnáms er það hlutverk matsnefndar eignarnámsbóta að skera úr ágreiningi um þær og annað endurgjald, sem ákveða á samkvæmt lögunum. Í síðasta málslið 11. gr. þeirra kemur fram að eignarnemi skuli greiða eignarnámsþola endurgjald vegna þess kostnaðar sem eignarnámsþoli hefur haft af rekstri matsmáls og hæfilegur verður talinn. Samkvæmt framansögðu lýtur ágreiningur aðila nú einungis að einum lið í kröfu þeirri sem stefndi vísaði til matsnefndar eignarnámsbóta samkvæmt 6. gr. samkomulags málsaðila 17. nóvember 2005, en það er vegna reiknings lögmanns stefnda á hendur honum 27. febrúar 2004 um þóknun vegna ráðgjafar og reksturs kærumáls til umhverfisráðherra vegna umhverfismats framkvæmdarinnar. Þessi kostnaður stefnda verður ekki talinn til kostnaðar við rekstur matsmáls samkvæmt lögum um framkvæmd eignarnáms, svo sem áskilið er í 11. gr. þeirra, en ekki kom til þess að eignarnámi væri beitt gagnvart honum. Þess vegna var það ekki hlutverk matsnefndar að kveða á um greiðslu þessa kostnaðar og skiptir þá ekki máli að aðilar hafi sammælst um að vísa þessu ágreiningsefni til hennar. Samkvæmt héraðsdómsstefnu reisir stefndi kröfu sína í máli þessu á hendur áfrýjanda eingöngu á úrskurði matsnefndar eignarnámsbóta, en ber ekki fyrir sig að hún gæti átt aðra stoð að lögum. Þar sem matsnefndin fór út fyrir valdsvið sitt í nefndum úrskurði verður krafa stefnda ekki studd við hann og ber því að sýkna áfrýjanda af henni.

Eftir atvikum er rétt að hvor málsaðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Vegagerðin, er sýkn af kröfu stefnda, Veiðifélags Skagafjarðar.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.