95/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli W ehf. á hendur S, I ohf. og I ehf. þar sem gerð var krafa um að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014. Lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun þar sem tilgreindum fyrirmælum var beint til I ohf. þess efnis að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu hvor fyrir sitt leyti þeirri ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum úrskurðum sínum. Höfðaði W ehf. þá mál þetta til að fá úrskurðunum hnekkt. Í dómi Hæstaréttar 16. júní 2014 í máli nr. 353/2014 var leyst úr því hvort vísa bæri málinu frá dómi sökum þess að W ehf. hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þess. Kom fram í niðurstöðu dómsins í því máli að kæra W ehf. hefði meðal annars verið reist á því að fengi hann úthlutað afgreiðslutímum á Keflavíkurflugvelli sumarið 2014 gæti það skapað honum rétt til úthlutunar á næsta ári þar á eftir á grundvelli svokallaðrar hefðareglu. Að því gefnu var fallist á með W ehf. að hann hefði enn af því lögvarða hagsmuni að fá úr því skorið hvort úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála hefðu verið reistir á réttum lagagrundvelli. Í niðurstöðu Hæstaréttar í þessu máli kom hins vegar fram að aðstæður væru breyttar frá því að fyrrgreindur dómur gekk að því leyti að það tímabil sem úthlutun afgreiðslutímanna hefði tekið til væri liðið. Einnig lægi fyrir að W ehf. hefði fengið úthlutað afgreiðslutímum á tímabilinu 29. mars til 23. október 2015 vegna flugs til Bandaríkjanna. Aftur á móti lægi ekkert fyrir um það í málinu að W ehf. hefði við þá úthlutun byggt á því að hann ætti rétt á afgreiðslutímum á grundvelli hefðareglu og enn síður að ekki hefði verið tekið viðhlítandi tillit til hennar við úthlutunina. Af því gættu hefði W ehf. ekki leitt í ljós að hann hefði enn lögvarða hagsmuni af að fá leyst úr kröfu sinni sem lyti að úthlutun vegna ársins 2014. Samkvæmt þessu var staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa málinu frá dómi. Fundið var að því að í hinum kærða úrskurði voru teknir upp í heild  sinni úr stefnu og greinargerðum umfjöllun um þær málsástæður sem byggt var á.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettri kæru sem barst héraðsdómi 28. janúar 2015 og réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2015 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður á báðum dómstigum verði felldur niður.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Isavia ohf. krefst að auki málskostnaðar í héraði.

Varnaraðilinn Isavia ohf. hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemur því ekki til álita krafa hans um málskostnað í héraði umfram það sem ákveðið var með úrskurðinum.

I

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði kvartaði sóknaraðili með erindi 14. mars 2013 til varnaraðilans Samkeppniseftirlitsins yfir fyrirkomulagi varnaraðilans Isavia ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna fyrirhugaðs áætlunarflugs sóknaraðila til Bandaríkjanna sumarið 2014. Varnaraðilinn Samkeppniseftirlitið lauk málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun 1. nóvember 2013 í máli nr. 25/2013 þar sem tilteknum fyrirmælum var beint til varnaraðilans Isavia ohf., en þau eru tekin orðrétt upp í hinum kærða úrskurði.

Með kærum 28. og 29. nóvember 2013 skutu varnaraðilarnir Isavia ohf. og Icelandair ehf. umræddri ákvörðun til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og kröfðust þess að hún yrði felld úr gildi. Fyrir áfrýjunarnefndinni krafðist varnaraðilinn Samkeppniseftirlitið þess að ákvörðunin yrði staðfest og synjað kröfu um frestun réttaráhrifa hennar. Áfrýjunarnefndin tók bráðabirgðaákvörðun 22. janúar 2014 um að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar frá 1. nóvember 2013 á meðan málið væri til meðferðar hjá nefndinni. Með úrskurðum áfrýjunarnefndarinnar 27. febrúar 2014 í málum nr. 10/2013 og 11/2013 var umrædd ákvörðun Samkeppniseftirlitsins felld úr gildi. Forsenda þeirrar niðurstöðu var sú að málinu yrði ekki beint að varnaraðilanum Isavia ohf., þar sem félagið brysti heimild til þess að fylgja eftir þeim fyrirmælum sem mælt væri fyrir um í hinni kærðu ákvörðun. Sóknaraðili höfðaði mál þetta 20. mars 2014 til að fá úrskurðum þessum hnekkt.

Varnaraðilarnir Isavia ohf. og Icelandair ehf. kröfðust frávísunar málsins og var krafan tekin til greina með úrskurði héraðsdóms 9. maí 2014. Sóknaraðili skaut úrskurðinum til Hæstaréttar sem með dómi 16. júní 2014 í máli nr. 353/2014 felldi hann úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Undir rekstri málsins kröfðust varnaraðilarnir Isavia ohf. og Icelandair ehf. þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði. Með dómi Hæstaréttar 18. ágúst 2014 í máli nr. 527/2014 var ákveðið að leita ráðgefandi álits um skýringu á ákvæðum tiltekinna reglna sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Með dómi EFTA-dómstólsins 10. desember 2014 í máli E-18/14 var ráðgefandi álit látið í té en niðurstöður þess koma fram í hinum kærða úrskurði.

Aðalmeðferð málsins fór fram 19. desember 2014 og með hinum kærða úrskurði var því vísað frá dómi án kröfu.

II

Í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 353/2014 var leyst úr því hvort vísa bæri málinu frá dómi sökum þess að sóknaraðili hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Eins og rakið er í dóminum var kæra sóknaraðila til réttarins meðal annars reist á því að fengi hann úthlutað afgreiðslutímum á Keflavíkurflugvelli sumarið 2014 gæti það skapað honum rétt til úthlutunar á næsta ári þar á eftir á grundvelli svokallaðrar hefðareglu. Að því gættu var fallist á með sóknaraðila að hann hefði enn af því lögvarða hagsmuni að fá úr skorið fyrir dómstólum hvort úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála hefðu verið reistir á réttum lagagrundvelli.

Eins og vísað er til í hinum kærða úrskurði eru aðstæður breyttar frá því síðastgreindur dómur Hæstaréttar gekk að því leyti að tímabilið sem úthlutunin tók til er liðið. Einnig liggur fyrir að sóknaraðili hefur fengið úthlutað afgreiðslutímum á tímabilinu 29. mars til 23. október 2015 vegna flugs til Bandaríkjanna. Aftur á móti liggur ekkert fyrir um það í málinu að sóknaraðili hafi við þá úthlutun byggt á því að hann ætti rétt á afgreiðslutímum á grundvelli hefðarreglu og enn síður að ekki hafi verið tekið viðhlítandi tillit til hennar við úthlutunina. Að þessu gættu hefur sóknaraðili ekki leitt í ljós að hann hafi enn lögvarða hagsmuni af að fá leyst úr kröfu sinni sem lýtur að úthlutun vegna ársins 2014. Þá verður heldur ekki talið að þeir hagsmunir sóknaraðila geti falist í því að varnaraðilinn Samkeppniseftirlitið sé til frambúðar bundinn af úrskurðum áfrýjunarnefndarinnar, enda ber varnaraðilanum að leggja mat á hvert mál eins og rétt efni standa til. Í því tilliti bæri honum meðal annars að líta til ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu EES-reglna, en skýra ber lög og reglur til samræmis við þær að svo miklu leyti sem við á, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Samkvæmt þessu verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa málinu frá dómi.

Eftir atvikum þykir rétt að aðilar beri sjálfir kostnað sinn af rekstri málsins á báðum dómstigum.

Samkvæmt 3. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 skal dómari færa rök fyrir niðurstöðu sinni í úrskurði án þess að greina frá atvikum máls eða kröfum eða rökstuðningi aðila. Eins og mál þetta er vaxið voru efni til þess að lýsa í stuttu máli kröfum aðila og málsatvikum, svo sem skilmerkilega var gert í hinum kærða úrskurði. Aftur á móti var ástæðulaust að taka upp í úrskurðinn í heild sinni þann kafla stefnu og greinargerða í héraði sem lýsti málatilbúnaði aðila.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.