360/2002

G og E voru ákærðir fyrir að hafa með ofbeldi þröngvað stúlkunni X til samræðis og annarra kynferðismaka á heimili G. Í héraðsdómi var tekið fram að G hefði borið fyrir sig algjöru minnisleysi og E og X því ein til frásagnar um hvað gerðist í herbergi G eftir að vinkona X rauk á dyr. Bar mikið á milli í frásögn þeirra. Þegar atvik málsins voru virt í heild þótti mega leggja til grundvallar vitnisburð X þrátt fyrir eindregna neitun E enda ekkert fram komið sem veikti vitnisburð hennar og drægi úr trúverðugleika hennar. Var dómur héraðsdóms um sakfellingu G og E fyrir brot gegn 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 því staðfestur. Þegar litið var til ungs aldurs þeirra þótti mega una við refsiákvörðun héraðsdóms. Hins vegar var tekið fram að ótvírætt yrði að telja að háttsemi G og E hefði haft veruleg áhrif til hins verra á sálarlíf og geðheilsu X. Yrði við ákvörðun bóta til hennar heldur ekki litið fram hjá því að þeir stóðu tveir saman að atlögu gegn kynfrelsi hennar, sem var til þess fallið að auka enn á ótta hennar og vanlíðan við atburðinn og eftir hann. Þóttu miskabætur til stúlkunnar því hæfilega ákveðnar 700.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 17. júlí 2002 að ósk ákærðu en einnig af hálfu ákæruvaldsins og krefst hann staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærðu, en að refsing þeirra verði þyngd og þeir dæmdir sameiginlega til að greiða X 1.000.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. júlí 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði G-kk-nf J-kk-nf krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvalds og frávísunar bótakröfu, til vara að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar en til þrautavara að refsing hans verði milduð og fjárhæð skaðabóta lækkuð verulega.

Ákærði E-kk-nf Þ-kk-nf krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvalds en til vara vægustu refsingar, sem lög leyfa, og lækkunar á bótakröfu.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærðu. Þegar litið er til ungs aldurs þeirra þykir mega una við refsiákvörðun dómsins, sbr. og 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum.

Réttargæslumaður brotaþola hefur lagt fyrir Hæstarétt nýtt skjal, sálfræðiskýrslu dr. J-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef 15. janúar 2003, en hann var beðinn um að meta afleiðingar atburðarins 29. júlí 2000 fyrir stúlkuna og þörf hennar fyrir meðferð í framtíðinni. Átti sálfræðingurinn 5 viðtöl við hana á tímabilinu 3. desember 2002 til 13. janúar 2003. Er í skýrslunni greint frá ýmsum geðrænum vandamálum, sem hún eigi við að stríða. Segir þar að mjög erfitt sé að greina hver þeirra megi beinlínis rekja til nauðgunarinnar og hver eigi sér lengri sögu. Ljóst sé að hún hafi átt við töluvert þunglyndi að etja áður en til þessa atburðar kom og einnig að hún hafi verið mjög feimin og óframfærin. Í dag uppfylli hún greinilega tvö af þremur megineinkennum áfallastreitu, sem tengja megi við atburðinn. Í fyrsta lagi eigi hún erfitt með að einbeita sér, sé eirðarlaus og pirruð og eigi erfitt með svefn. Í öðru lagi forðist hún að koma nálægt því svæði þar sem atburðurinn hafi gerst og hafi mjög dregið úr ferðum sínum þangað, þar sem hún eigi þó bæði vini og ættingja. Þá virðist áhugaleysi hennar á lífinu og vonleysistilfinning hafa aukist verulega og eigi hún erfitt með að sjá fyrir sér ánægjulega framtíð. Þriðja áfallastreitueinkennið, sem er að upplifa atburðinn, sem olli áfallinu, virðist ekki eiga við hana nú. Ekki sé samt unnt að fullyrða að endurupplifanir eða sterk sálræn eða líkamleg viðbrögð, er tengist atburðinum, eigi ekki eftir að koma fram. Gera megi ráð fyrir að vandamál hennar eins og þunglyndi, kvíði, feimni, tortryggni og lítil sjálfsvirðing hafi versnað eftir að þetta gerðist. Eigi hún að geta náð tökum á þessum alvarlegu vandamálum sínum og lifað farsælu lífi í framtíðinni sé mikilvægt að hún fái sálfræðilega meðferð við hæfi. Vandamál hennar séu mjög alvarleg og geti verið erfitt og tekið langan tíma að leysa úr þeim.

Þegar litið er til þess, sem fram hefur komið í málinu, verður að telja ótvírætt, að háttsemi ákærðu hafi haft veruleg áhrif til hins verra á sálarlíf og geðheilsu stúlkunnar. Við ákvörðun bóta til hennar verður heldur ekki litið fram hjá því að ákærðu stóðu tveir saman að atlögu gegn kynfrelsi hennar, sem var til þess fallið að auka enn á ótta hennar og vanlíðan við atburðinn og eftir hann. Að þessu virtu þykja miskabætur til stúlkunnar hæfilega ákveðnar 700.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði segir, en rétt er að miða upphaf dráttarvaxta við þann tíma, er mánuður var liðinn frá því að báðum ákærðu hafði verið kynnt bótakrafa.

Staðfesta ber ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað, þó þannig að þóknun réttargæslumanns brotaþola er hæfilega ákveðin 200.000 krónur.

Ákærðu verða dæmdir til greiðslu áfrýjunarkostnaðar eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um refsingu ákærðu, G-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef og E-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, eru staðfest.

Ákærðu greiði óskipt X 700.000 krónur með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. júlí 2000 til 1. júlí 2001, frá þeim degi samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til 28. febrúar 2002, en frá þeim degi til greiðsludags með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga.

Staðfest eru ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað að öðru leyti en því að þóknun réttargæslumanns brotaþola skal vera 200.000 krónur.

Ákærði G-kk-nf J-kk-nf greiði skipuðum verjanda sínum fyrir Hæstarétti, K-kk-þgf B-kk-þgf hæstaréttarlögmanni, 250.000 krónur í málsvarnarlaun.

Ákærði E-kk-nf Þ-kk-nf greiði skipuðum verjanda sínum fyrir Hæstarétti, H-kk-þgf J-kk-þgf hæstaréttarlögmanni, 250.000 krónur í málsvarnarlaun.

Ákærðu greiði óskipt þóknun B-kk-ef L. B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs réttargæslumanns brotaþola, 80.000 krónur, svo og annan áfrýjunarkostnað sakarinnar.