808/2015

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa W við slit fjármálafyrirtækisins G hf. var viðurkennd sem almenn krafa sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. G hf. gerði þann 26. ágúst 2008 samning við SI ehf., B hf. og J um að G hf. myndi veita ábyrgð annars vegar í tengslum við samning um kaup SI á 10 % hlutafjár í W og hins vegar vegna styrktarsamnings milli W og SI ehf. og J. Samdægurs gaf G hf. út yfirlýsingu um umrædda ábyrgð til W. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að um tvo aðskilda löggerninga hafi verið að ræða. Þótt yfirlýsing um ábyrgðina hafi verið gefin á grundvelli samningsins hafi engin slík tengsl staðið milli þeirra sem gæti valdið því að annmarkar á samningnum, ógilding hans eða riftun hefðu sjálfkrafa áhrif á gildi yfirlýsingarinnar. Þá var talið að riftun á grundvelli 131. gr., 146. gr. eða 137. gr. laga nr. 21/1991 gæti með engu móti snúið að ábyrgðaryfirlýsingu G hf. til W. Enn femur var ekki talið að það breytti rétti W til að krefjast greiðslu á grundvelli ábyrgðar G hf. að W hafi ekki reynt á ábyrgð J né lýst kröfu vegna skuldar við skipti á þrotabúi SI. Loks var talið að G hf. gæti ekki borið fyrir sig 36. gr. laga nr. 7/1936 til að losna undan skuldbindingu við W á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. nóvember 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 10. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. nóvember 2015, þar sem viðurkennd var krafa varnaraðila við slit sóknaraðila að fjárhæð 2.054.110.000 krónur og henni skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að víkja stjórn sóknaraðila frá störfum, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd. Sóknaraðili var í framhaldi af því tekinn til slita 22. apríl 2009. Við slitin lýsti varnaraðili 8. október 2009 kröfu að fjárhæð 10.750.000 sterlingspund. Í kröfulýsingu sagði að hún væri reist á yfirlýsingu, sem sóknaraðili hafi gefið út til varnaraðila 26. ágúst 2008. Með henni hafi sóknaraðili tekist á hendur ábyrgð á efndum skuldbindinga Sports Investments ehf. samkvæmt tveimur samningum, annars vegar samningi 21. desember 2007, sem breytt hafi verið 27. ágúst 2008, um kaup félagins á hlutabréfum í varnaraðila og hins vegar samningi þess og J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef við varnaraðila 1. janúar 2008, sem einnig hafi verið breytt 27. ágúst 2008, um kostun vegna liðs varnaraðila í keppni sem kennd er við Formula 1. Ábyrgð vegna fyrrnefnda samningsins hafi numið 9.250.000 sterlingspundum, en vegna þess síðarnefnda 10.750.000 sterlingspundum. Krafa varnaraðila laut eingöngu að þeim hluta ábyrgðarinnar, sem tók til samnings um kostun keppnisliðs hans. Vísaði hann til þess að hann hafi 16. október 2008 gert Sports Investments ehf. reikning að sömu fjárhæð og kveðið var á um í ábyrgð sóknaraðila vegna kostunarsamningsins, með gjalddaga 20. nóvember sama ár, en sá reikningur hafi ekki verið greiddur. Við svo búið hafi varnaraðili 21. nóvember 2008 beint kröfu af því tilefni að sóknaraðila.

Sóknaraðili hafnaði að viðurkenna framangreinda kröfu varnaraðila og reis ágreiningur milli aðilanna um þá afstöðu hans. Beindi sóknaraðili þeim ágreiningi til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest 7. mars 2012.

II

Glitnir banki hf., sem nú ber heiti sóknaraðila, gerði 26. ágúst 2008 samning við Sports Investments ehf., Baug Group hf. og J-kk-þf Á-kk-nf J-kk-nf um að sóknaraðili veitti ábyrgð annars vegar í tengslum við samning um kaup Sports Investments ehf. á 10% hlutafjár í varnaraðila og hins vegar vegna styrktarsamnings milli varnaraðila og Sports Investments ehf. og J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef. Samkvæmt samningnum 26. ágúst 2008 skyldi sóknaraðili veita Sports Investments ehf. og J-kk-þgf Á-kk-þgf ábyrgð vegna áðurnefndra samninga að hámarki 20.000.000 sterlingspund, 9.250.000 sterlingspund vegna kaupsamningsins um hlutabréf og 10.750.000 sterlingspund vegna kostunarsamningsins. Fyrir þetta skyldi greiða sóknaraðila með því að hann fengi 50% af söluvirði hlutafjár í varnaraðila og 50.000.000 krónur í þóknun fyrir að gefa ábyrgðina út, auk þess sem hann fengi veð í Sports Investments ehf. Þá yrði gefin út yfirlýsing af hálfu J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef þar sem hann „skuldbindur sig“ sig til að að leggja fram hlutabréf í Stoðum hf. að andvirði allt að 1.500.000.000 krónur. Tekið var fram að þar sem J-kk-nf Á-kk-nf væri ekki eigandi bréfanna væri aðeins um viljayfirlýsingu hans að ræða.

Til samræmis við framangreint gaf sóknaraðili út yfirlýsingu um umrædda ábyrgð 26. ágúst 2008, en í íslenskri þýðingu bar hún yfirskriftina „Ábyrgð á ákveðnum skuldbindingum Sports Investments ehf.“ Þar sagði eftirfarandi: „Okkur er tjáð að Sports Investments („SI“) muni gera eftirfarandi samninga: (a) samning um hlutafjárkaup varðandi öflun á hluta útgefins hlutafjár Williams dagsettan 21. september 2007, eins og honum hefur verið breytt með bréfi aðilanna dagsettu á sama degi og þetta bréf eða um það bil („hlutafjárkaupasamning“), og (b) formúlu 1 kostunarsamning milli Williams, SI og J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef dagsettan 1. janúar 2008, eins og honum hefur verið breytt með bréfi aðilanna dagsettu á sama degi og þetta bréf, eða um það leyti („kostunarsamning“), og að þess vegna sé þörf á bankaábyrgð að heildarfjárhæð 20.000.000 pund. Hlutafjárkaupasamningurinn og kostunarsamningurinn, með áorðnum breytingum, eru hjálagðir í endanlegri mynd. Fyrir hönd SI veitir Glitnir banki yður hér með ábyrgð sína og skuldbindur sig til að greiða yður allt það fé sem gjaldfallið kann að vera samkvæmt (a) ákvæði 4.1.4. í hlutafjárkaupasamningnum, þ.e. 9.250.000 pund sem greiða ber FW og PH hinn 20. mars 2009, og (b) ákvæði 3.1. í kostunarsamningnum, þ.e. 10.750.000 pund (síðasta afborgun stuðningsfjár 2008) sem greiða ber W-x-x hinn 20. nóvember 2008, hvort um sig við móttöku fyrstu skriflegu kröfu yðar með eiginhandarundirritun (um) er með fylgi undirrituð yfirlýsing er staðfestir að krafan sé vegna fjár sem yður er skuldað en SI hafi ekki greitt. Öllum kröfum verður að fylgja staðfesting banka yðar um að undirritanir séu réttar ... Ábyrgð þessi gildir fyrir skriflegar kröfur sem mótteknar eru af okkur eigi síðar en 31. mars 2009, en að þeim degi liðnum lýkur ábyrgð okkar samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu þessari og hefur hún þá ekkert frekara gildi.“

III

Við úrlausn málsins verður að gæta að því að samningurinn, sem sóknaraðili gerði 26. ágúst 2008 við Sports Investments ehf., Baug Group hf. og J-kk-þf Á-kk-þf J-kk-þf um að gangast í þeirra þágu í ábyrgð gagnvart varnaraðila, og yfirlýsingin, sem sóknaraðili gaf út sama dag til varnaraðila um þá ábyrgð, eru tveir aðskildir löggerningar. Þótt yfirlýsingin um ábyrgðina hafi verið gefin á grundvelli samningsins standa engin þau tengsl milli þessara tveggja löggerninga, sem gætu valdið því að annmarkar á samningnum, ógilding hans eða riftun hefði sjálfkrafa áhrif á gildi yfirlýsingarinnar, en hafi varnaraðili þó vitað eða mátt vita um atvik, sem gætu haft slíkar afleiðingar fyrir samninginn, gæti sóknaraðili vefengt gildi yfirlýsingarinnar með skírskotun til 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Sóknaraðili hefur ekki axlað sönnunarbyrði fyrir því að varnaraðili hafi verið grandsamur um einhver slík atvik. Þegar af þessum sökum geta ekki komið til frekari álita málsástæður sóknaraðila sem lúta að því að ranglega hafi verið staðið að töku ákvörðunar innan Glitnis banka hf. um að veita ábyrgðina, forsendur fyrir þeirri ráðstöfun hafi brostið, ábyrgðin hafi verið fengin fram með sviksamlegu eða óheiðarlegu athæfi, samningurinn 26. ágúst 2008 um ábyrgðina hafi verið málamyndagerningur, annmarkar hafi verið á samningunum sem ábyrgðin sneri að eða þeir hafi verið vanefndir af hendi varnaraðila.

Sóknaraðili hefur jafnframt byggt á því að atvik séu með þeim hætti að hafna megi kröfu varnaraðila á þeim grunni að skilyrði séu til að beita riftunarreglum 131., 146. eða 137. gr. laga nr. 21/1991. Að því er varðar fyrstnefnda ákvæðið ber sóknaraðili því við að ábyrgðin gagnvart varnaraðila hafi verið veitt í örlætisskyni, þar sem sóknaraðili hafi í raun aldrei fengið eða átt að fá endurgjald fyrir hana úr hendi þeirra sem gengist var í ábyrgð fyrir. Um þessa málsástæðu er þess að gæta að hafi atvik verið með þeim hætti, sem sóknaraðili heldur fram, gæti komið til álita að rifta á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 ákvæðum í samningi hans 26. ágúst 2008 við Sports Investments ehf., Baug Group hf. og J-kk-þf Á-kk-þf J-kk-þf. Riftun á þessum grunni gæti á hinn bóginn með engu móti snúið að ábyrgðaryfirlýsingu sóknaraðila til varnaraðila. Í öðru lagi er þess að gæta að samkvæmt 146. gr. laga nr. 21/1991 getur þrotabú beint kröfu um riftun að þriðja manni hafi hann fengið framseld verðmæti sem þrotamaður lét af hendi til annars manns með riftanlegri ráðstöfun, enda hafi þriðji maður vitað eða mátt vita um ástæður sem krafa um riftun sé reist á. Þótt sóknaraðili beitti ákvæðum 131. gr. laganna til að fá rift atriðum varðandi fyrrgreindan samning við Sports Investments ehf., Baug Group hf. og J-kk-þf Á-kk-þf J-kk-þf, gæti það engin áhrif haft gagnvart varnaraðila á grundvelli 146. gr. laganna, enda fékk hann engin verðmæti framseld frá viðsemjendum sóknaraðila. Í þriðja lagi verður að líta til þess að reglur 137. gr. laga nr. 21/1991 snúa að riftun veðréttar eða annarra tryggingarréttinda sem þrotamaður hefur veitt lánardrottni sínum. Verður engan veginn séð hvernig þær reglur gætu átt við um ábyrgðaryfirlýsingu sóknaraðila til varnaraðila.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar má staðfesta þá niðurstöðu hans að hafna málsástæðu sóknaraðila sem lýtur að því að varnaraðila hefði borið að láta reyna á ábyrgð J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef gagnvart sér áður en heimilt hafi verið að beina kröfu að sóknaraðila.

Ekki eru efni til að fallast á með sóknaraðila að einhverju geti breytt um rétt varnaraðila til að krefjast greiðslu á grundvelli ábyrgðar sóknaraðila að varnaraðili hafi ekki lýst kröfu vegna skuldar, sem ábyrgðin náði til, við skipti á þrotabúi Sports Investments ehf., enda hefur því ekki verið borið við að varnaraðili hafi vegna vanlýsingar kröfu sinnar farið þar á mis við greiðslu upp í hana.

Sóknaraðili, sem starfaði sem fjármálafyrirtæki og hafði meðal annars á hendi í atvinnuskyni að veita gegn endurgjaldi ábyrgðir í þágu viðskiptamanna sinna, getur ekki borið fyrir sig ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 til að losna undan skuldbindingu við varnaraðila á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingarinnar frá 26. ágúst 2008.

Auk þeirra málsástæðna, sem afstaða hefur verið tekin til hér að framan, tefldi sóknaraðili í greinargerð til Hæstaréttar fram nýjum málsástæðum um efni málsins. Þær málsástæður fá ekki komist að hér fyrir dómi, enda standa ekki til þess skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Að gættu öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Glitnir hf., greiði varnaraðila, Williams Grand Prix Engineering Ltd., 1.000.000 krónur í kærumálskostnað.