537/2005

Ekki var fallist á að settan ríkissaksóknara í opinberu máli hefði skort umboð til að fara með málið af hálfu ákæruvalds og var því ekki fallist á að útivist hafi orðið við fyrirtöku málsins af hálfu ákæruvaldsins í nánar tilgreind skipti, en krafa ákærðu í málinu laut að því að vegna ítrekaðrar útivistar ákæruvalds bæri að fella málið niður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 16. desember 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. desember 2005, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að málið yrði fellt niður. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðilar krefjast þess að málið verði fellt niður. Þeir krefjast þess jafnframt að málsvarnarkostnaður þeirra í héraði verður greiddur úr ríkissjóði auk kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Svo sem greinir í úrskurði héraðsdóms telja varnaraðilar settan ríkissaksóknara í málinu hafa skort umboð til að fara með það af hálfu ákæruvalds. Nefna þeir þrjár ástæður því til stuðnings, en hver þeirra um sig leiði til þess að líta verði svo á að ákæruvaldið hafi ekki sótt þing í málinu í nánar tilgreind skipti þegar það var tekið fyrir í héraðsdómi. Ítrekuð útivist ákæruvalds í opinberu máli eigi að leiða til þess að það verði fellt niður. Er í hinum kærða úrskurði jafnframt rakin framvinda málsins frá því að ríkislögreglustjóri gaf út ákæru á hendur varnaraðilum 1. júlí 2005. Á þeim tíma, sem síðan er liðinn, hefur ágreiningsefnum í tengslum við málið tvívegis áður verið skotið til Hæstaréttar með kæru, sbr. dóma réttarins 10. október 2005 í máli nr. 420/2005 og 2. desember sl. í máli nr. 492/2005. Eftir fyrri dóminn fluttist saksókn frá ríkislögreglustjóra, en ágreiningur aðila nú varðar umboð setts ríkissaksóknara í þeim átta liðum ákæru af alls fjörutíu, sem ekki var vísað frá héraðsdómi með dómi Hæstaréttar 10. október 2005.

Varnaraðilar styðja kröfu sína í fyrsta lagi við það að setning ríkissaksóknara hafi verið látin ná til þess hluta ákærunnar, sem ekki var vísað frá dómi samkvæmt framansögðu, en með því hafi setningin orðið víðtækari en heimilt var. Verði því að líta svo á að um ítrekaða útivist ákæruvalds hafi verið að ræða. Með vísan til forsenda hins kærða úrskurðar verður þeirri málsástæðu hafnað.

Krafa varnaraðila er í annan stað reist á því að dóms- og kirkjumálaráðherra hafi verið vanhæfur til að setja ríkissaksóknara í málinu. Því til stuðnings eru tilfærð ýmis ummæli ráðherrans á opinberum vettvangi um þá og G hf., sem varnaraðilar telja sýna óvild hans í þeirra garð, og að ástæða sé til að efast um óhlutdrægni hans gagnvart þeim, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Fallist er á með héraðsdómara að ýmis þessara ummæla séu mjög gagnrýnin í garð G hf. og að minnsta kosti sumra varnaraðilanna, en ekki verður séð að þau tengist sérstaklega einstökum sakarefnum í málinu. Er heldur ekki fram komið að ráðherrann fari með stjórnsýsluvald á þeim sviðum, sem ummæli hans varða. Að öllu virtu er ekki nægilega sýnt fram á að ráðherrann hafi með ummælum sínum orðið vanhæfur til að setja ríkissaksóknara í málinu og að líta beri svo á að af þeirri ástæðu hafi ekki verið sótt þing af hálfu ákæruvalds er það var tekið fyrir í héraðsdómi.

Þriðja málsástæða varnaraðila fyrir kröfu sinni er sú að engin heimild sé í 28. gr. laga nr. 19/1991 til að flytja forræði máls frá ríkislögreglustjóra til ríkissaksóknara eftir að ákæra hefur verið gefin út, sbr. 2. mgr. 29. gr. laganna. Varðandi þetta er til þess að líta að lögreglustjórar og þar með ríkislögreglustjóri fara með sjálfstætt ákæruvald undir eftirliti og yfirstjórn ríkissaksóknara. Að því gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hafnað kröfu varnaraðila, sem á þessari ástæðu er reist.

Samkvæmt öllu framanröktu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.