538/2016

Sparisjóðurinn A, síðar A hf., höfðaði mál til heimtu skuldar samkvæmt tryggingarvíxli sem samþykktur hafði verið til greiðslu af Á ehf., en undirritaður af J sem útgefanda og framseljanda og af K sem ábekingi neðan við orðin „án afsagnar“. Fyrir lá að áður en gjalddagi var færður á víxilinn hafði bú Á ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta án þess að greiðsla hafði fengist upp í kröfur lánardrottna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðslustaður hefði ekki verið tilgreindur á víxlinum og gæti ekki komið þess í stað að tiltekið hefði verið að hann hefði verið gefinn út á Siglufirði og að á honum hefði verið prentað merki, sem sparisjóðir, þar á meðal sparisjóðurinn A, hefðu notað í starfsemi sinni. Með vísan til 3. mgr. 2. gr. víxillaga nr. 93/1933 var talið að réttur greiðslustaður hefði verið á tilgreindu heimilisfangi Á ehf. í Reykjavík og að víxillinn hefði ekki verið réttilega sýndur til greiðslu þar á gjalddaga, sbr. 1. mgr. 38. gr. sömu laga. Með hliðsjón af 1. mgr. 53. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 46. gr. laganna var litið svo á að sá fyrirvari sem gerður hafði verið á víxlinum um fullnustu án kostnaðar breytti engu um skyldu víxilhafa til að sýna víxil til greiðslu innan fresta sem til þess væru settir. Hefði A hf. því glatað rétti sínum gegn öðrum víxilskuldurum en samþykkjanda. Var J sýknaður af kröfu A hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. júlí 2016. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

AFL-Sparisjóður, með starfstöð á Siglufirði, höfðaði mál þetta 29. maí 2015 á hendur áfrýjanda og K-kk-þgf K-kk-þgf J-kk-þgf til heimtu skuldar samkvæmt víxli. Áfrýjandi tók til varna í málinu, en ekki var sótt þing af hálfu K-kk-ef. Undir rekstri málsins í héraði urðu aðilaskipti til sóknar á grundvelli þess að Fjármálaeftirlitið mun hafa samþykkt samruna sparisjóðsins við stefnda 15. október 2015 og er óumdeilt að stefndi sé nú réttur aðili að málinu.

Ritað var á víxilinn, sem stefndi reisir kröfu sína á, að hann væri „tryggingarvíxill v/yfirdráttarheimildar“ og var áföst við hann „yfirlýsing/umboð“ frá 15. janúar 2009, þar sem víxilskuldararnir allir veittu AFL-Sparisjóði heimild til að færa á víxilinn útgáfudag og gjalddaga. Víxillinn var að fjárhæð 5.000.000 krónur og samþykktur til greiðslu af Ánanausti ehf., með tilgreindu heimilisfangi að Sólvallagötu 84 í Reykjavík, en áritaður af áfrýjanda sem útgefanda og framseljanda og af áðurnefndum K-kk-þgf sem ábekingi neðan við orðin „án afsagnar“. Á víxilinn hefur verið færður útgáfudagurinn 15. janúar 2009 og gjalddaginn 27. febrúar 2015. Neðst á honum voru prentuð orðin: „Víxillinn greiðist í“, en að þessu leyti var hann ekki fylltur frekar út. Fyrir liggur í málinu að áður en gjalddagi var færður á víxilinn hafði bú Ánanausts ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta 12. september 2013 og lauk þeim 14. mars 2014 án þess að greiðsla fengist upp í kröfur lánardrottna. Samkvæmt því, sem fram kom í héraðsdómsstefnu, var víxillinn vistaður á starfstöð AFL-Sparisjóðs á gjalddaga, en engin greiðsla hafi borist.

Samkvæmt 5. tölulið 1. gr. víxillaga nr. 93/1933 skal meðal annars greina í víxli greiðslustað hans, en í 3. mgr. 2. gr. sömu laga er tekið fram að hafi greiðslustaður ekki verið tilgreindur sérstaklega skuli sá staður, sem tilgreindur sé við nafn greiðanda, talinn vera greiðslustaður. Svo sem ráðið verður af áðursögðu var greiðslustaður ekki tilgreindur á víxlinum, sem stefndi reisir kröfu sína á, heldur var sá hluti hans óútfylltur. Getur ekki komið þess í stað að tiltekið var á víxlinum að hann hafi verið gefinn út á Siglufirði og að á honum hafi verið prentað merki, sem sparisjóðir, þar á meðal AFL-Sparisjóður, hafi notað í starfsemi sinni. Hér stendur því svo á, sem um ræðir í fyrrnefndri 3. mgr. 2. gr. víxillaga, og var þannig réttur greiðslustaður víxilsins á tilgreindu heimilisfangi samþykkjanda hans að Sólvallagötu 84 í Reykjavík. Sem fyrr segir kom fram í héraðsdómsstefnu að víxillinn hafi verið á starfstöð AFL-Sparisjóðs á gjalddaga og var hann því ekki réttilega sýndur til greiðslu á greiðslustað á gjalddaga eða öðrum hvorum tveggja næstu virkra daga þar á eftir, sbr.1. mgr. 38. gr. víxillaga. Í 1. mgr. 53. gr. sömu laga er mælt fyrir um afleiðingar þess að frestir séu látnir hjá líða, sem gilda um sýningu víxils til greiðslu þegar fyrirvari hefur verið gerður um fullnustu án kostnaðar. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna felst slíkur fyrirvari í orðunum „án afsagnar“, en í 2. mgr. sömu lagagreinar kemur fram að hann breyti engu um skyldu víxilhafa til að sýna víxil til greiðslu innan fresta sem til þess eru settir. Með því að slíkir frestir líði glatar víxilhafi rétti sínum gegn öðrum víxilskuldurum en samþykkjanda, sbr. lokaorð 1. mgr. 53. gr. víxillaga. Þessu til samræmis verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, J-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnda, Arion banka hf.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.