679/2016

Ákærðu voru gefin að sök auðgunarbrot með því að Y, Z, Þ hefðu undirritað að undirlagi X tilkynningar til Vinnueftirlitsins og Umferðarstofu um eigendaskipti að samtals 20 vinnuvélum og ökutækjum. Við þetta hefði félagið B ehf. orðið skráður eigandi tækjanna sem áður voru í eigu A ehf. án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir. Voru brotin í ákæru aðallega talin fjárdráttur, sbr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara skilasvik, sbr. 4. töluliður 1. mgr. 250. gr., eða umboðssvik, sbr. 249. gr. sömu laga. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu sýknuð af kröfu ákæruvaldsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í héraðsdómi hefði ekki verið tekin afstaða til sakargifta með þeim hætti sem áskilið væri í f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og rökstuðningur fyrir niðurstöðu dómsins því með öllu ófullnægjandi. Af þeim sökum var dómurinn ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og G-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 25. júlí 2016. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærðu verði sakfelld fyrir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök í ákæru og þau dæmd til refsingar.

Ákærðu krefjast staðfestingar héraðsdóms.

Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið flutt munnlega 12. október 2017 um formhlið þess.

I

Svo sem greinir í héraðsdómi eru ákærðu gefin að sök auðgunarbrot á árunum 2009 og 2010 með því að ákærðu Y, Z og Þ hafi undirritað að undirlagi ákærða X tilkynningar til Vinnueftirlitsins og Umferðarstofu um eigendaskipti að samtals 20 vinnuvélum og ökutækjum. Við þetta hafi B ehf. orðið skráður eigandi þessari tækja sem áður voru í eigu A ehf. án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir. Eru brotin í ákæru aðallega talin fjárdráttur, sbr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara skilasvik, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 250. gr., eða umboðssvik, sbr. 249. gr. sömu laga.

Samkvæmt samþykktum A ehf. frá 10. júlí 2009 var tilgangur félagsins meðal annars almenn verktakastarfsemi, vegagerð, klæðingar, lagning slitefna á vegi og annað þessu tengt. Félagið mun um árabil hafa tekið að sér ýmis verk við vegagerð. Samkvæmt ársreikningi félagsins 2007 var hagnaður af rekstrinum 4.473.641 króna og eigið fé 13.040.753 krónur. Í kjölfarið mun hafa tekið að halla undan fæti í rekstrinum.

B ehf. var stofnað 23. janúar 2009 en tilgangur þess samkvæmt samþykktum var meðal annars eignarhald, rekstur og útleiga áhalda, bifreiða, tækja og véla og önnur verktakastarfsemi. Samkvæmt stofnskrá skrifaði ákærði Z sig fyrir öllu hlutafé félagsins og hann sat í stjórn þess. Jafnframt var ákærða Y með prókúruumboð fyrir félagið.

Samkvæmt verk- og kaupsamningi 1. júlí 2009 tók B ehf. að sér að fullvinna og ljúka nánar tilgreindum verkum sem A ehf. hafði tekið að sér. Í samningnum kom fram að síðargreinda félagið hefði ekki bolmagn til að sinna þeim verkum. Í honum sagði jafnframt að B ehf. samþykkti „að taka upp í greiðslur ákveðnar og upplistaðar vélar, tæki og bíla í misgóðu ásigkomulagi þó“. Einnig var tekið fram að B ehf. tækju að sér viðhald á þessum tækjum. Þá sagði að „beinar greiðslur fyrir unnin verk gangi engu að síður til A sem þá greiðslur fyrir tól og tæki.“ Samkvæmt samningnum var A ehf. heimilt að kaupa aftur þær vélar og tæki sem félagið hafði látið af hendi „að undangenginni greiðslu fyrir allt vinnuframlag, vélavinnu varahluti, viðgerðir og allan útlagðan kostnað.“ Þessum samningi fylgdi handritaður listi yfir vélar og tæki, en þar á meðal voru allar þær vinnuvélar og ökutæki sem ákæra málsins tekur til að frátalinni bifreiðinni [...], sem d. liður I. kafla ákærunnar lýtur að.

Eins og greinir í ákæru voru tilkynningar um eigendaskipti á þeim vinnuvélum og ökutækjum sem ráðstafað var frá A ehf. til B ehf. dagsettar 5. ágúst 2009, 20. og 28. maí 2010 og 29. september 2010. Hluta af þessum tækjum var síðan ráðstafað áfram til annarra félaga.

Bú A ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 2. desember 2010. Við athugun á málefnum þess komu í ljós þær ráðstafanir sem málið lýtur að og voru þær kærðar af hálfu þrotabúsins til embættis sérstaks saksóknara með bréfi 4. október 2011. Skiptum á búinu lauk 18. júlí 2014. Bú B ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 28. september 2012 og lauk þeim skiptum 18. mars 2013.

II

Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu sýknuð af kröfum ákæruvaldsins. Að því er varðar a., b. og c. liði I. kafla ákærunnar var sú niðurstaða reist á því að ekki hefði verið hnekkt þeim framburði ákærðu að fyrrgreindur verk- og kaupsamningur hefði verið gerður 1. júlí 2009. Að virtum þeim samningi taldi héraðsdómur ekki hægt að fallast á að B ehf. hafi eignast þau tæki sem samningurinn tæki til án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir. Því var niðurstaðan aðeins byggð á því sem fram kom í samningnum um endurgjald fyrir þær vélar og tæki sem hann tók til.

Í skýrslu skiptastjóra þrotabús B ehf. fyrir dómi kom fram að engin starfsemi hefði verið hjá félaginu. Þannig hefði það ekki stofnað bankareikning og engin gögn verið fyrir hendi um bankaviðskipti þess. Jafnframt greindi skiptastjórinn frá því að ákærða Y hefði gefið þær skýringar á skráðu eignarhaldi félagsins á vinnuvélum og ökutækjum að eiginmaður hennar, ákærði X, hefði lagt þær inn í félagið og þannig myndað skuld gagnvart A ehf. Þessum tækjum hefði verið skilað til þrotabús A ehf., enda hefði félagið aldrei átt fjármuni eða kröfur af nokkru tagi. Þá kom fram í skýrslu ákærða Þ hjá lögreglu að þeim vinnuvélum og ökutækjum sem ákæran tæki til hefði verið ráðstafað til B ehf. til að reyna að koma þessum verðmætum undan. Einnig kvaðst ákærði ekki vita til að nokkur greiðsla hefði komið fyrir tækin. Fyrir dómi greindi ákærði Þ frá því að sig minnti að til hefði staðið að B ehf. greiddu fyrir tækin með vinnuframlagi. Aftur á móti taldi ákærði með ólíkindum að það hefði verið gert og mögulega hefði tækjunum verið ráðstafað til að skjóta þeim undan.

Við úrlausn um sýknu ákærðu af sakargiftum samkvæmt a., b. og c. liðum I. kafla ákæru vék héraðsdómur ekkert að þeim atriðum sem hér hafa verið rakin og hvaða áhrif þau hefðu við mat á sönnun sakar. Samkvæmt því var ekki tekin afstaða til sakargifta með þeim hætti sem áskilið er í f. lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og rökstuðningur fyrir niðurstöðu dómsins því með öllu ófullnægjandi. Verður því að ómerkja dóminn með vísan til 1. mgr. 204. gr. sömu laga og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíður nýs dóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Það athugast að Hæstarétti bárust dómsgerðir 16. maí 2017 en þá voru liðnir tæpir níu mánuðir frá því að þær voru afgreiddar frá héraðsdómi til ríkissaksóknara. Ekki hafa verið gefnar haldbærar skýringar á þessum drætti og er hann aðfinnsluverður.

Dómsorð:

Héraðsdómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu, hæstaréttarlögmannanna A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, H-kk-ef J-kk-ef, Ó-kk-ef S-kk-ef og S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, 992.000 krónur til hvers þeirra.