187/2011

H kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli þess á hendur Á var vísað frá dómi. H rak innflutnings- og heildverslun sem flutti inn nokkrar áfengistegundir. Í héraði hafði H uppi þrjár viðurkenningarkröfur á hendur Á. Krafðist hann þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að Á hefði verið óheimilt að synja honum um reynslusölu á tilteknum áfengistegundum. Í öðru lagi að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Á vegna fjártjóns af synjuninni og í þriðja lagi að viðurkennt yrði að Á væri óheimilt að gera kröfu til H um tilteknar merkingar á fjórum tilteknum áfengistegundum. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar skæru dómstólar úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda og gætu þannig ógilt ákvarðanir framkvæmdarvaldshafa ef þeim væri áfátt að formi eða efni. Af 2. gr. stjórnarskrárinnar leiddi að almennt væri ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væru falin með lögum og ógildanlegar kynnu að vera að eða gefa stjórnvöldum fyrirmæli um efnislegt innihald slíkra ákvarðana. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun fyrsta og þriðja kröfuliðar H því staðfest. Hvað varðar annan lið kröfugerðar H taldi Hæstiréttur að H hefði ekki stutt sjónarmið sín um fjártjón við gögn sem þó ættu að vera honum tiltæk né gert viðhlítandi grein fyrir þeim sjónarmiðum og viðmiðunum sem leggja ætti til grundvallar við ákvörðun um tjón hans vegna missis hagnaðar. Var þessi kröfuliður því talinn vanreifaður og niðurstaða héraðsdóms um frávísun hans einnig staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 17. mars 2011 og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. mars 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og málinu vísað heim í hérað til efnislegrar meðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði hafði sóknaraðili í héraði uppi þrjár viðurkenningarkröfur á hendur varnaraðila. Krafðist hann þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að sóknaraðila „hafi verið óheimilt að synja“ varnaraðila um reynslusölu á þremur nánar tilgreindum áfengistegundum. Í öðru lagi að viðurkennd yrði skaðabótaskylda varnaraðila vegna fjártjóns sem sóknaraðili hafi orðið fyrir „vegna þeirra réttarbrota ... að synja“ honum að setja í reynslusölu áfengistegundirnar þrjár sem fyrsta krafan laut að. Í þriðja lagi krafðist sóknaraðili þess að viðurkennt yrði að varnaraðila „sé óheimilt að gera þá kröfu til“ sóknaraðila að hann merki fjórar tilteknar áfengistegundir með öðrum merkingum en koma fram á upprunalegum umbúðum þeirra.

Dómstólar skera samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda og geta þannig ógilt ákvarðanir framkvæmdavaldshafa ef þeim er áfátt að formi eða efni. Það leiðir hins vegar af þrískiptingu ríkisvaldsins, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar, að almennt er ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum eru falin með lögum og ógildanlegar kunna að vera eða gefa stjórnvöldum fyrirmæli um efnislegt innihald slíkra nýrra ákvarðana, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 19. júlí 2010 í máli nr. 436/2010. Í fyrstu og þriðju kröfu sóknaraðila er ekki krafist ógildingar þeirra ákvarðana er þar um ræðir heldur beinist kröfugerðin að því að ákveðið verði hvert skuli vera efnislegt innihald ákvarðana sem í þeirra stað komi. Þar sem slíkt er samkvæmt framansögðu ekki á færi dómstóla verður niðurstaða héraðsdóms um frávísun þessara kröfuliða staðfest.

Í öðrum lið kröfugerðar sóknaraðila er krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila vegna þeirrar ákvörðunar sem um ræðir í fyrsta kröfulið. Sóknaraðili rekur innflutnings- og heildverslun og flytur inn nokkrar áfengistegundir. Samkvæmt 10. gr. áfengislaga nr. 75/1998 hefur varnaraðili einkaleyfi til smásölu áfengis. Samkvæmt svonefndum vöruvalsreglum varnaraðila getur reynslusala verið undanfari þess að áfengistegund sé tekin til almennar sölu. Í stefnu kveður sóknaraðili tjón sitt vegna óréttmætrar synjunar varnaraðila á að taka fyrrnefndar þrjár áfengistegundir í reynslusölu felast „m. a. í kostnaði við að flytja vöruna til landsins, geyma hana í vöruhúsi og senda hana síðan aftur til framleiðanda.“ Þá felist „tjónið í tapi á hagnaði af því að geta ekki selt vöruna hér á landi.“ Í greinargerð til Hæstaréttar kveður sóknaraðili að hann hefði „vitanlega selt vöruna með hagnaði“ ef varnaraðili hefði heimilað reynslusölu á áfengistegundunum þremur. Slíkt þurfi hann ekki að sanna sérstaklega og vísar hann í því efni til 3. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í dómum Hæstaréttar verið skýrður svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju það felist og hver séu tengsl þess við atvik máls. Í málatilbúnaði sínum hefur sóknaraðili ekki stutt sjónarmið sín um fjártjón við gögn sem þó ættu að vera honum tiltæk. Hann hefur þannig ekki upplýst nánar eða lagt fram gögn um þann kostnað sem hann kveðst hafa orðið fyrir vegna flutnings og geymslu á vörunum. Hann hefur heldur ekki gert viðhlítandi grein fyrir þeim sjónarmiðum eða viðmiðunum sem leggja ætti til grundvallar við ákvörðun um tjón hans vegna missis hagnaðar. Þá er meðal annars haft í huga að við kröfugerðina er vísað er til tjóns af synjun varnaraðila á að taka umræddar áfengistegundir til reynslusölu en röksemdir sóknaraðila verða helst skildar þannig að með þeim sé vísað til missis hagnaðar af sölu vörutegunda sem komnar væru í almenna sölu. Þessi kröfuliður er því vanreifaður og verður niðurstaða héraðsdóms um frávísun hans einnig staðfest.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, HOB-vín ehf., greiði varnaraðila, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, 200.000 krónur í kærumálskostnað.