833/2014

K og M deildu um forsjá tveggja sona sinna. Í héraðsdómi var talið að það samræmdist best högum drengjanna að M færi með forsjá þeirra. Byggði sú niðurstaða einkum á því að eldri drengurinn lagðist eindregið gegn því að fara til K, mikilvægi þess að bræðurnir yrðu saman og þess að M væri líklegri en K til að tryggja rétt þeirra til umgengni við það foreldri sem færi ekki með forsjá. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um forsjá eldri drengsins en að því er laut að forsjá þess yngri leit rétturinn til þess að hann hefði lengst af verið í umsjá K og tengdur henni. Að virtum niðurstöðum dómkvadds matsmanns yrði K talin hæfari uppalandi en M sem hefði ítrekað með framgöngu sinni látið deiluna hafa skaðleg áhrif á drengina. Væri sú hegðun til þess fallin að valda alvarlegri togstreitu hjá drengjunum og mikilli andlegri vanlíðan. Þótti hagsmunum yngri drengsins því betur borgið með því að K yrði falin forsjá hans, en hæfni hennar til að fara með forsjána þótti í þessu tilliti vega þyngra en að drengirnir ælust upp saman.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. desember 2014. Hún krefst þess að sér verði falin forsjá barnanna A og B og að stefndi verði dæmdur til að greiða meðlag með börnunum frá uppkvaðningu héraðsdóms til 18 ára aldurs þeirra. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms um forsjá drengjanna, meðlagsgreiðslur og málskostnað. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar sem sér hafi verið veitt.

I

Málavextir eru skilmerkilega raktir í hinum áfrýjaða dómi. Með honum var kveðið á um að stefndi skyldi fara með forsjá beggja drengjanna og einnig mælt fyrir um umgengni yngri drengsins með nánar tilgreindum hætti. Þar var jafnframt kveðið á um að áfrýjun frestaði ekki réttaráhrifum hans. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð fjölmörg gögn um gang mála fyrir og eftir uppsögu héraðsdóms 10. desember 2014.

Á meðal nýrra gagna málsins er bréf fjölskylduþjónustu [...] 3. mars 2015 vegna flutnings málsins til Fjölskyldu- og félagsþjónustu [...], undirritað af félagsráðgjafa barnaverndarnefndar. Þar er rakið að að barnavernd [...] hafi á árunum 2007 til 2012 borist tólf tilkynningar vegna yngri drengsins, B. Þar af hafi stefndi tvisvar sinnum tilkynnt um ofbeldi gagnvart drengnum, tvisvar sinnum um sálrænt ofbeldi og einu sinni um vanrækslu. Hafi þessar tilkynningar verið kannaðar og hafi áfrýjandi ávallt verið til samvinnu. Ekkert hafi komið fram til stuðnings því að drengirnir væru beittir ofbeldi eða að um vanrækslu væri að ræða. Málefni fjölskyldunnar hafi aftur verið könnuð árið 2010 vegna tilkynningar frá stefnda um ofbeldi, en málinu lokið í kjölfar könnunar. Á meðferðarfundi, þar sem bókað hafi verið að könnun væri lokið, segi að faðir leggi drengjunum orð í munn varðandi ofbeldi af hálfu móður. Forsjármál sé í gangi, en móðir fái mikinn stuðning vegna drengjanna og sé í fullri samvinnu við barnavernd. Í bréfinu segir að áfrýjandi hafi flutt til [...] 2012 og leitað sjálf til barnaverndarnefndar [...] vegna þess að hegðun drengjanna hafði farið versnandi. Fljótlega eftir það samþykkti hún að eldri drengurinn flytti til stefnda þar sem hún hafi ekki ráðið við að hafa þá báða heima. Félagsráðgjafi hafi rætt við yngri drenginn. Hafi komið fram mjög neikvætt viðhorf B til áfrýjanda. Hafi hann fundið henni allt til foráttu en „allt væri gott hjá pabba“. Þá segir í bréfinu að félagsráðgjafinn hafi rætt við stefnda. Hafi hann haft afar neikvætt viðhorf til áfrýjanda og sagst hafa ítrekað tilkynnt hana til barnaverndar [...]. Taldi stefndi viðhorf sitt ekki hafa áhrif á drengina og taldi sig ekkert geta gert til að hjálpa þeim að öðlast jákvæðara viðhorf til hennar. Var hann ekki tilbúinn til þess að reyna að hjálpa þeim til þess að finnast í lagi að þykja vænt um báða foreldra sína. Segir jafnframt í bréfinu að lýsingar B á móður sinni hafi þótt fullorðinslegar og ekki í samræmi við það sem börn á hans aldri ættu til að segja um foreldra sína. Í bréfi þessu er jafnframt rakið að stefndi hafi kært áfrýjanda fyrir líkamlegt ofbeldi gagnvart B 12. apríl 2013 og hafi lögregla og bakvakt barnaverndarnefndar farið á heimili hennar, en þar var einnig fyrir eldri drengurinn sem var í umgengni hjá móður sinni. Þeir fóru báðir heim með stefnda, en hann neitaði að skila B aftur. Var þá ákveðið að vista drenginn utan heimilis. Eftir könnun á kæruefni felldi lögregla málið niður. B dvaldist á vistheimilinu til 24. maí 2013, en þá fór hann aftur til áfrýjanda. Í bréfinu er því lýst að honum virðist líða vel hjá móður sinni en forsjárdeilan hafi samt sem áður valdið honum kvíða. Viðhorf hans til móður sinnar hafi breyst og væru merkjanlegar miklar breytingar á líðan hans og fasi.

Félagsráðgjafinn sem ritaði bréfið ræddi við B daginn eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms og var drengurinn í uppnámi yfir niðurstöðu hans. Hann tjáði starfsmanninum að hann vildi alls ekki fara frá móður sinni og hefði áhyggjur af því, ef hann færi til föður síns, að hann fengi ekki að hitta hana. Þá kvað hann bróður sinn hafa sagt sér að hann ætti að segja við dómara málsins að mamma hans hefði verið að ,,gera eitthvað við hann“. Einnig að pabbi sinn hefði oft áður sagt sér að hann yrði að segja dómurunum að hann vildi vera hjá sér. Loks bað hann starfsmanninn um að segja dómurunum að hann vildi ekki fara til föður síns.

Í kjölfar hins áfrýjaða dóms fór áfrýjandi með B í felur. Stefndi leitaði 8. janúar 2015 til lögreglu og kærði áfrýjanda fyrir að hafa svipt sig umsjá drengsins. Lögreglan á Vesturlandi handtók áfrýjanda í sumarbústað 21. janúar 2015 þar sem hún hafði dvalið með syni sínum eftir uppsögu hins áfrýjaða dóms.

Fram kom í bakvaktarskýrslu barnaverndar 21. janúar 2015 að rætt hefði verið við drenginn á lögreglustöð og hann þá verið í miklu ójafnvægi og grátið mikið. Óttaðist drengurinn að áfrýjandi færi í fangelsi vegna ásakana um að hún hefði brotið gegn sér kynferðislega. Vildi drengurinn alls ekki fara til föður síns og óttaðist að stefndi myndi ekki leyfa sér að hitta áfrýjanda ef hann færi til hans. Sagði drengurinn að stefndi væri vondur við sig og mjög strangur. Jafnframt sagði hann föður sinn hafa látið sig ljúga því að áfrýjandi væri vond við sig. Áfrýjandi hefði aldrei barið sig og þá hefði hún aldrei gert neitt „kynferðis“ við sig, heldur hefði stefndi sagt sér að segja það. Í framhaldi af þessu var drengurinn neyðarvistaður í allt að 14 daga samkvæmt heimild í 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Í fyrrgreindu bréfi 3. mars 2015 kom jafnframt fram að stefndi hefði hitt B á vistheimilinu 23. janúar 2015 og síðan daglega vikuna á eftir og að þeir hefðu 28. sama mánaðar farið saman heim til stefnda. Þess var getið að umgengni drengsins við stefnda meðan á neyðarvistuninni stóð hefði gengið ágætlega og hinum fyrrnefnda verið umhugað um líðan drengsins. Hefði drengurinn talað um það að hann hlakkaði til að fara heim til stefnda, en jafnframt að hann vildi hitta áfrýjanda. Þá sagði þar að forsjárdeila aðila máls þessa hefði haft mikil áhrif á drenginn og að hann upplifði mikla hollustukennd gagnvart foreldrum sínum, sem hann þyrfti aðstoð til að vinna úr. Jafnframt sagði þar að stefndi hefði upphaflega samþykkt að áfrýjandi mætti hafa umgengni við B undir eftirliti og hefði áfrýjandi samþykkt það. Ákveðið var að umgengnin yrði eftir að drengurinn færi í viðtal í Barnahúsi 28. janúar 2015, en stefndi hafði 19. sama mánaðar lagt fram kæru á hendur áfrýjanda vegna ætlaðs líkamlegs ofbeldis og kynferðisbrots gegn eldri syni sínum. Stefndi dró síðar samþykki sitt um umgengni áfrýjanda við B til baka og varð ekki af umgengni. Fram fór lögreglurannsókn vegna ásakana um kynferðisbrot áfrýjanda gagnvart eldri drengnum en með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 23. mars 2015 var áfrýjanda tilkynnt að rannsókn hafi verið hætt þar sem ekki þætti lengur grundvöllur fyrir henni. Með bréfi barnaverndar [...] 20. maí 2015 var óskað eftir mati á líðan yngri drengsins, þar sem líkur væru á því að hann þyrfti að fá aðstoð til að vinna með tilfinningar sínar, tengdar langvarandi og erfiðri forsjárdeilu foreldra og því áfalli að vera haldið í felum í sumarhúsi í 40 daga, þar sem áfrýjandi virtist hafa sagt honum að þau væru í hættu.

Af hálfu áfrýjanda var 3. febrúar 2015 óskað eftir að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur maður til að kanna í fyrsta lagi vilja drengjanna til búsetu hjá foreldrum eftir því sem mögulegt væri og hvað byggi að baki honum. Í öðru lagi var þess óskað að matsmaður mæti hvaða áhrif breyting á búsetu þeirra hefði haft fyrir þá í kjölfar héraðsdóms og atburðarrásar eftir það. Að lokum var þess beiðst að matsmaður legði mat á hvort það kæmi niður á hagsmunum drengjanna að skipta forsjá þeirra milli aðila. Sama dag var dómkvaddur til verksins sami sálfræðingur og framkvæmdi mat það sem getið er í héraðsdómi og er frá 23. maí 2014. Í niðurstöðum matsgerðar 12. maí 2015 ítrekaði matsmaður þá niðurstöðu fyrri matsgerðar sinnar að það væri hvorki varanleg lausn vandans né hagur bræðranna að missa samband við annað foreldri sitt. Taldi matsmaður ráðlegt að horfa til dómsáttar aðila 23. júní 2014, en samkvæmt henni komu aðilar sér saman um að áfrýjandi færi með forsjá yngri drengsins en stefndi með forsjá þess eldri. Hvorugt foreldri væri fært um að sinna umgengni til að byrja með og þyrftu þau bæði aðstoð við að koma henni á. Mjög óráðlegt væri að láta við það sitja að eldri drengurinn neitaði að tala við og umgangast móður sína og þyrfti hann hjálp við að losna úr hugarfari óvildar, höfnunar og reiði gagnvart henni. Matsmaður taldi brýnt að koma hið fyrsta á umgengni yngri drengsins við báða foreldra. Hefði eftirlit með þeirri umgengni litla þýðingu, aðalatriðið væri að hún færi fram og yrði ekki tálmuð, en báðir foreldrar hafi á undanförum mánuðum tálmað umgengni hans. Hvorugt foreldri væri sem stæði fært um að vera með forsjá beggja drengjanna. Væri líklegasti kosturinn til að geta gengið að stefndi hefði forsjá eldri drengsins og áfrýjandi forsjá þess yngri, en með þeim fyrirvara að unnið yrði að heilbrigðari samskiptum og að umgengnisréttur drengjanna yrði virtur. Sem fyrr teldi matsmaður drengina vera í mikilli áhættu að hljóta sálrænan skaða, en þeir væru báðir klemmdir milli deilandi foreldra sinna og það ástand hafi varað um átta ár. Taldi matsmaður stefnda hafa brugðist í foreldrahlutverki sínu með því að slá ekki á uppspuna um vonsku og ofbeldi áfrýjanda í garð drengjanna. Virtist matsmanni að stefndi hefði ekki staðið við sitt í þeim þætti dómsáttar við móður að koma á umgengni milli hennar og eldri drengsins. Einnig skorti vísbendingar um að hann ætlaði sér að gera eitthvað til að koma henni á. Matsmaður kom fyrir dóm 22. maí 2015 og staðfesti framangreinda matsgerð sína. Fyrir dómi kvað matsmaður að það stríð sem í gangi væri, að eldri drengurinn og stefndi væru að vinna að því að fá yngri drenginn til sín, væri ástand sem hann hefði séð fyrir á sínum tíma og væri mjög óheppilegt. Yngri drengurinn hefði í kjölfar hins áfrýjaða dóms gengið í lið með föður sínum og bróður og væri orðinn andsnúinn móður sinni, en það risti ekki djúpt. Ef stefndi hefði forsjá B yrði þróunin sú að hægt og rólega myndi samband hans við móður sína deyja út, þar sem ekkert yrði gert til að reyna að rækta það. Matsmaður var spurður um hvort drengirnir hefðu styrk hvor af öðrum eins og staðan væri nú, þegar báðir drengirnir byggju hjá stefnda. Svaraði matsmaðurinn að mun betri styrkur fyrir þá væri fólginn í því að vera í umgengni við báða foreldra sína, án þess að stríð væri í gangi og áfrýjandi væri óvinurinn. Mjög truflað ástand gæti myndast þegar feðgarnir væru þrír og ekkert samband við móðurina. Drengirnir væru báðir fórnarlamb aðstæðna.

Hinn 19. febrúar 2015 mætti stefndi til sýslumannsins á [...] og samkvæmt endurriti úr sifjamálabók embættisins var bókað eftir stefnda að áfrýjandi hafi tekið yngri drenginn eftir að héraðsdómur féll 10. desember 2014 og haldið honum í sumarbústað í 45 daga. Í ljósi þess treysti stefndi því ekki að senda drenginn í umgengni til áfrýjanda og óskaði eftir að hún færi fram í [...] undir eftirliti hjá sérfræðingi í málefnum barna í klukkustund í senn til að byrja með, aðra hverja viku, sem síðan yrði metið eftir hagsmunum drengsins. Ef áfrýjandi samþykkti það ekki fór stefndi fram á úrskurð sýslumanns um umgengni samkvæmt 47. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þá var bókað að stefnda væri leiðbeint um að áður en sýslumaður tæki ákvörðun um umgengni yrði málið að fara í sáttameðferð, sbr. 33. gr. a. barnalaga. Að lokum var bókað að sýslumaðurinn í [...] myndi fá málið sent til fyrirtöku með áfrýjanda og að henni lokinni yrði málið endursent til [...] til úrskurðar sýslumanns eftir ákvæðum 69. gr. laganna. Ekki er frekari gögnum til að dreifa í málinu um framgang umgengnisréttarmáls þessa.

Í bréfi starfsmanns barnaverndar [...] 18. mars 2015 til lögmanns stefnda sagði að í samtölum við drengina kæmi fram að þeir væru ánægðir hjá stefnda. Þeir hefðu báðir virst í jafnvægi og komið vel fyrir. Liði þeim vel að eigin sögn og samkvæmt upplýsingum frá skóla liði þeim vel þar. Þá kom fram í bréfi sama starfsmanns 27. maí sama ár að það væri mat hans að drengirnir byggju við góðar heimilisaðstæður hjá stefnda, þar sem félagslegum og sálrænum þörfum þeirra væri mætt og námi þeirra sinnt. Hefði komið fram í viðtölum við báða drengina að þeir vildu búa hjá stefnda, sem styddi þá, leiðbeindi þeim og væri góður við þá. Virtust tengsl drengjanna við hann vera eðlileg og þeir aðlagast vel umhverfi sínu. Umgengnismál drengjanna væru í vinnslu hjá sýslumanni. Fram hefði komið hjá eldri drengnum að hann vildi aldrei hitta áfrýjanda aftur, en hjá þeim yngri að hann vildi hitta hana í klukkustund, en segðist hræddur um að hún stæli sér.

Að lokum liggur fyrir í málinu bréf skólastjóra þess skóla, sem drengirnir eru í, frá 21. maí 2015. Að sögn beggja umsjónarkennara drengjanna gangi þeim vel í skólanum. Sá yngri væri almennt mjög góður námsmaður og hinn eldri hafi bætt sig í náminu. Þeir væru báðir kurteisir og til fyrirmyndar í skólanum, en þeim yngri virtist stundum líða illa. Hafi umsjónarkennari áhyggjur af því og teldi hann þurfa á sálfræðiaðstoð að halda. Almennur aðbúnaður drengjanna væri góður, þeir kæmu með nesti, væru vel klæddir og ástundun þeirra væri góð. Samskipti við stefnda væru nokkur og væru þau mjög góð. Gott væri að ná í hann og væri honum annt um menntun og skólagöngu drengjanna, en áfrýjandi væri ekki í samskiptum við skólann.

II

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi hafa aðilar deilt um forsjá sona sinna og umgengni frá því þau skildu á árinu 2007. Eldri drengurinn hefur verið hjá stefnda frá hausti 2012 og með úrskurði héraðsdóms 23. janúar 2014 var stefnda falin forsjá drengsins til bráðabirgða meðan málið væri til meðferðar fyrir dómi. Yngri drengurinn var hjá áfrýjanda allt til 21. janúar 2015. Eins og áður er rakið dvaldi hann á vistheimili frá þeim tíma til 28. sama mánaðar þegar hann fór til stefnda.

Þegar ákveðið er hvernig forsjá barns verði háttað skal í samræmi við grundvallarreglu barnaréttar fara eftir því sem barni er fyrir bestu. Ber meðal annars að líta til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla barns við báða foreldra, skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga.

Í hinum áfrýjaða dómi er rakin matsgerð C, sálfræðings, 23. maí 2014, sem aflað var undir rekstri málsins í héraði. Í matsgerðinni er fjallað um persónulega eiginleika aðila en um stefnda segir að niðurstöður persónuleikaprófa bendi til persónuröskunar hjá föður með andfélagslegum einkennum, hvatvísi og harðlyndi. Hann sé viðkvæmur, einrænn og líklegt að hann láti margt fara óþarflega í taugarnar á sér, verði áhyggjufullur og fái sektarkennd. Honum hætti til að ofmeta sín sjónarmið og vanmeta annarra sem minnki líkur á að hann leiti sér faglegrar hjálpar. Hann hneigist til innhverfu, hefur sig frekar til hlés í félagsskap og verði oft einmana eða dapur. Eirðarleysi, taugaspenna og einbeitingarerfiðleikar greinist. Um áfrýjanda segir að útkoma á persónuleikaprófum bendi ekki til geðveiki eða persónuröskunar. Samkvæmt niðurstöðum mælist hún þýðlynd en ekki harðlynd, og stöðuglynd fremur en mislynd. Hún mælist innhverf sem bendi til þess að henni falli betur að vera ein eða með fáum og að vera í rólegheitum frekar en þar sem margt er um að vera. Það greinist hjá henni kvíðaeinkenni en hún sé mjög áhyggjufull en ekki döpur.

Af gögnum málsins verður ráðið að drengirnir hafa um langa hríð blandast inn í langvarandi og heiftúðuga forsjádeilu foreldra. Að þessu er vikið í fyrrgreindri matsgerð en þar segir að stefndi hafi með sleggjudómum sínum um áfrýjanda í eyru bræðranna og annarra valdið drengjunum meiri vanda en hann hyggst leysa. Telur matsmaður að stefndi hafi gefið bræðrunum tvöföld skilaboð með því að segja á annan bóginn að honum sé sama um að þeir hafi samband við áfrýjanda en á hinn bóginn að hún sé stórhættuleg kona sem best sé að vera alveg laus við. Fyrir drengina sé erfitt að bregðast við þessu og telur matsmaður þetta skapa sálrænar flækjur fyrir þá og jafnframt hættu á að þeir þrói með sér geðrænar raskanir. Eins og áður greinir skilaði matsmaðurinn viðbótarmati 12. maí 2015 undir áfrýjun málsins. Þar segir að enn ríki hjá stefnda og eldri drengnum greinileg andúð á móður og einhvers konar stríð gegn henni. Þeir tveir hafi unnið að því að fá yngri drenginn í bandalag með sér gegn áfrýjanda, en það hafi óheilbrigð áhrif á sálarlíf bræðranna, hvorn á sinn hátt. Einnig telur matsmaður að lítill árangur hafi náðst í því að leiðrétta ranghugmyndir eldri drengsins um móður. Þá tekur matsmaður fram að stefndi sé nú gætnari en við fyrra matið í orðavali um áfrýjanda, en hann haldi samt áfram að gefa í skyn hið versta um hana. Þessum niðurstöðum matsmannsins sem hér hafa verið raktar hefur ekki verið hnekkt með yfirmati.

Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að stefndi væri líklegri en áfrýjandi til að tryggja rétt drengjanna til umgengni við hitt foreldrið. Um langa hríð hefur ekki tekist að koma á eðlilegri umgengni drengjanna við það foreldri sem þeir búa ekki hjá. Þótt fallist verði á það með héraðsdómi að áfrýjandi hafi átt sinn þátt í að tálma umgengni verður ekki hjá því litið að gögn málsins benda eindregið til að stefndi hafi haft afar óheppileg áhrif á hug eldri drengsins til móður sinnar. Í öllu falli hefur hann ekki stuðlað að því að drengurinn ætti eðlileg samskipti við hana og því hefur hann sjálfur í reynd tálmað umgengni eldri drengsins við hana. Að þessu virtu var að sínu leyti skiljanlegt að áfrýjandi óttaðist að stefndi og eldri drengurinn hefðu sömu áhrif á yngri drenginn. Þegar þetta er haft í huga getur afstaða aðila til umgengni ekki haft teljandi vægi við úrlausn málsins.

Vegna eindreginnar afstöðu eldri drengsins gegn áfrýjanda og þess djúpstæða vanda sem hefur verið skapaður í samskiptum þeirra er óraunhæft við svo búið að fela henni forsjá drengsins. Verður einnig að líta til þess að drengurinn hefur nú búið hjá stefnda á þriðja ár og þar virðist umönnun hans hafa verið viðunandi að öðru leyti en hér hefur verið vikið að. Jafnframt verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að drengnum líði vel hjá föður. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um forsjá A.

Að því er varðar yngri drenginn gegnir öðru máli, en hann hefur lengst af verið í umsjá áfrýjanda og er tengdur henni. Við mat á því hvernig forsjá hans verður skipað er þess að gæta að áfrýjandi verður að virtum niðurstöðum matsmanns talinn hæfari uppalandi en stefndi en það er eitt af undirstöðuatriðum sem getur ráðið úrslitum í deilu um forsjá. Er þá einnig litið til þess sem ítrekað kemur fram í gögnum málsins að stefndi hafi með framgöngu sinni látið deiluna hafa skaðleg áhrif á drengina, með grófum og alvarlegum ásökunum um saknæma háttsemi áfrýjanda í garð sona sinna, sem samkvæmt gögnum málsins á ekki við rök að styðjast. Samkvæmt matsgerðum sem fyrir liggja í málinu er þessi hegðun stefnda til þess fallin að valda alvarlegri togstreitu hjá drengjunum og mikilli andlegri vanlíðan, sem þróast geti út í geðraskanir. Með þessari háttsemi hefur stefndi sýnt að hann virðir að vettugi hagsmuni sona sinna af því að njóta eðlilegra og heilbrigðra samskipta við báða foreldra. Þannig lætur hann hagsmuni þeirra víkja fyrir sínum þörfum og stuðlar ekki að því að halda þeim utan við deilur sínar við áfrýjanda. Samkvæmt öllu þessu þykir hagsmunum yngri drengsins betur borgið með því að áfrýjanda verði falin forsjá hans, en hæfni áfrýjanda til að fara með forsjána vegur í þessu tilliti þyngra en að drengirnir alist upp saman.

Samkvæmt þessari niðurstöðu um forsjá drengjanna verður hvorum aðila gert að greiða einfalt meðlag með því barni sem lýtur ekki forsjá hans.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsókn verða staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti, en um gjafsóknarkostnað stefnda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjanda, K, er falin forsjá barnsins B.

Stefndi, M, greiði einfalt meðlag með B til 18 ára aldurs hans.

Stefnda er falin forsjá barnsins A.

Áfrýjandi greiði einfalt meðlag með A til 18 ára aldurs hans.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsókn eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.200.000 krónur.