116/2009

Hæstiréttur felldi úr gildi ákvörðun dómsmálaráðherra um að X skyldi framseldur til Póllands á þeim grundvelli að ráðuneytið hefði ekki með réttum og málefnalegum hætti framkvæmt mat á því hvort mannúðarástæður samkvæmt 7. gr. laga nr. 19/1984 stæðu í vegi fyrir framsalinu.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. mars 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2009, þar sem staðfest var ákvörðun dómsmálaráðherra 14. janúar 2009, um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá er krafist kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

I

Atvikum er lýst í hinum kærða úrskurði og gerð grein fyrir sjónarmiðum varnaraðila, sem hann telur að eigi að leiða til þess að fella beri úr gildi ákvörðun dómsmálaráðherra 14. janúar 2009 um að framselja hann til Póllands. Varnaraðili hefur með greinargerð sinni til Hæstaréttar lagt fram gögn um að honum og eiginkonu hans hafi fæðst stúlkubarn 27. febrúar 2009.

Sóknaraðili hefur í greinargerð sinni til Hæstaréttar vakið athygli á að í þinghaldi í málinu 16. febrúar 2009 hafi verið bókuð leiðrétting sem snerti brot það er varnaraðili var dæmdur fyrir í Póllandi 1. ágúst 2005. Sé þar bókað að brot hans hafi falist í því að framvísa fölsuðu skjali er hann gerði lánssamning um kaup á hljómtækjum og að hann hafi gert lánssamning við kaup á þessum varningi án þess að hafa ætlað sér að greiða andvirði þeirra. Hafi verið um að ræða tvö brot sem hann var sakfelldur og dæmdur fyrir. Varnaraðili hlaut 18 mánaða fangelsisrefsingu fyrir brot þessi sem ekki var bundin skilorði.

II

Í bréfi varnaraðila til dómsmálaráðuneytis 7. janúar 2009 var framsali sérstaklega mótmælt með vísan til 7. gr. laga nr. 13/1984. Þar segir að í sérstökum tilvikum megi synja um framsal ef mannúðarástæður mæli gegn því svo sem aldur, heilsufar eða aðrar persónulegar aðstæður. Af ákvörðun dómsmálaráðherra 14. janúar 2009 verður ekki séð að tekin hafi verið afstaða til þess, hvort skilyrði væru til að synja um framsal þar sem mannúðarástæður mæltu gegn því samkvæmt framangreindu lagaákvæði. Í bréfi dómsmálaráðherra til varnaraðila 15. janúar 2009 er rökstuðningur fyrir ákvörðun ráðuneytisins, en hann lýtur meðal annars að því að ráðuneytið hafi metið hvort mannúðarástæður skyldu standa framsali í vegi. Í bréfi þessu eru raktar í stuttu máli skýringar með 7. gr. í athugasemdum frumvarps þess er síðar varð að lögum nr. 13/1984. Þá segir einnig svo: ,,Þegar málsatvik eru virt heildstætt og tekið tillit til ákvarðana ráðuneytisins í sambærilegum málum, þykja ekki nægilegar ástæður fyrir hendi til að réttmætt sé að synja um framsal á grundvelli 7. gr. framsalslaganna, enda er um undantekningarákvæði að ræða, sem eðli máls samkvæmt ber, og hefur í framkvæmd, verið skýrt þröngt. Er einkum haft í huga að X er pólskur ríkisborgari, hann hefur verið sakfelldur fyrir brot í sínu upprunalandi og pólsk yfirvöld hafa metið það svo að þau hafi hagsmuni af því að fá hann framseldan.“

III

Mikilvæg réttindi eru í húfi fyrir mann sem krafist er framsals á. Mat stjórnvalda á því hvort fallast eigi á kröfu um framsal, þar með talið mat á því hvort mannúðarástæður samkvæmt 7. gr. laga nr. 13/1984 skuli standa framsali í vegi þarf að vera gagnsætt. Dómstólar taka afstöðu til þess hvort matið er framkvæmt með réttum hætti meðal annars hvort gætt hafi verið meginreglna stjórnsýsluréttar.

Þegar metið er hvort ákvæði 7. gr. laga nr. 13/1984 eigi að leiða til þess að hafna skuli kröfu um framsal á varnaraðila til Póllands til að afplána tildæmda refsingu í framangreindum dómi vegast, samkvæmt skýringum í athugasemdum með greininni í frumvarpi því er síðar varð að lögunum, á gagnstæð sjónarmið. Annars vegar eru eðlilegir hagsmuni pólska ríkisins af því að fá varnaraðila framseldan og mikilvægi þess að ekki sé grafið undan framsalskerfinu sem er hluti af alþjóðlegu samstarfi á sviði afbrotamála. Af skýringunum leiðir að við mat á því, hve mikilvægir hagsmunir pólska ríkisins eru á því að krafa um framsal á varnaraðila nái fram að ganga, ráði meðal annars grófleiki ,,afbrotsins og hversu langt er um liðið síðan það var framið.“ Hins vegar eru mannúðarástæður sem eru aldur, heilsufar og persónulegar aðstæður. Hinar persónulegu aðstæður varnaraðila, sem dómsmálaráðherra bar að vega saman við framangreind sjónarmið, sem mæltu með framsali, eru einkum, að hann hefur verið búsettur hér á landi frá 21. júlí 2006, hann er í hjúskap og býr með eiginkonu sinni hér á landi, nánar tiltekið á Y þar sem hann hefur fest rætur, bæði hjónin hafa samkvæmt gögnum málsins stundað fasta atvinnu, eldra barn þeirra hjóna gengur í grunnskóla á Y, þau hafa nýverið eignast annað barn, sakavottorð varnaraðila 11. febrúar 2009 er hreint, lögð hafa verið fram gögn sem sýna viðleitni þeirra hjóna til aðlögunar að íslensku samfélagi meðal annars með íslenskunámi og að varnaraðili kveður ættingja sína, að frátöldum eldri bróður, búsetta hér á landi. Þetta mat verður dómsmálaráðherra að framkvæma og getur ekki vísað til mats pólskra yfirvalda á því að rétt sé að framsal fari fram, enda þau ekki bær til að leggja mat á persónulegar aðstæður varnaraðila hér á landi. Af ákvörðun dómsmálaráðherra 14. janúar 2009, að teknu tilliti til rökstuðningsins í bréfinu til varnaðarliða, verður ekki séð að hann hafi framkvæmt hið skyldubundna mat með réttum og málefnalegum hætti. Verður því ákvörðunin 14. janúar 2009 um framsal varnaraðila til Póllands ógilt.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist allur sakarkostnaður málsins úr ríkissjóði. Verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um þóknun til verjanda varnaraðila fyrir héraðsdómi.

Kærumálskostnaður að meðtöldum virðisaukaskatti ákveðst eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felld er úr gildi ákvörðun dómsmálaráðherra 14. janúar 2009 um framsal á varnaraðila, X, til Póllands.