713/2015

Fallist var á með þrotabúi H að sú ráðstöfun H í apríl 2012 að afsala til Þ helmingshlut sinn í tiltekinni fasteign hefði falið í sér gjafagerning í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og að gjöfin hefði verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, sbr. 140. gr. sömu laga. Var krafa þrotabúsins um riftun ráðstöfunarinnar því tekin til greina. Þá var litið svo á að Þ hefði verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar og var henni því gert að greiða tjónsbætur samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 142. gr. laganna. Loks var talið að fasteignamatsverð sem þrotabú H hefði byggt fjárkröfu sína á hefði verið tækur mælikvarði á gangverði eignarinnar á þeim tíma sem H afsalaði helmingi hennar til Þ, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Var Þ því gert að greiða þrotabúinu umkrafða fjárhæð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 12. ágúst 2015. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 23. september 2015 og áfrýjaði hún öðru sinni 20. október sama ár. Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins gerði Sláturhús Hellu hf. fjárnám 4. apríl 2011 hjá eiginmanni áfrýjanda, H-kk-þgf H-kk-þgf, fyrir skuld að höfuðstól 7.685.116 krónur, sem var sögð nema samtals 10.247.483 krónum að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Fjárnám var meðal annars gert í eignarhlut H-kk-ef í fasteign að Efri-Reykjum í Bláskógabyggð, auðkenndri sem lóð 1 með tilteknu fastanúmeri, en þetta mun vera sumarhús, sem H-kk-nf og áfrýjandi áttu að helmingi hvort. H-kk-nf gerði 3. apríl 2012 samkomulag við þennan kröfuhafa um uppgjör skuldar sinnar. Í samkomulaginu var tekið fram að H-kk-nf hafi tvívegis greitt inn á skuldina, annars vegar 1.000.000 krónur 29. ágúst 2011 og hins vegar 1.500.000 krónur 9. mars 2012. Við undirritun þess myndi hann gera hana upp með því að inna af hendi 5.250.000 krónur ásamt því að lýsa yfir að hann gerði ekki tilkall til tveggja tilgreindra tækja, sem kröfuhafinn hafi haft til afnota en H-kk-nf talið tilheyra sér. Eins og málið liggur fyrir virðist óumdeilt að skuldin hafi verið greidd á þennan hátt. Í framhaldi af þessu gaf H-kk-nf út afsal til áfrýjanda 23. apríl 2012 fyrir helmingshlut sínum í fasteigninni án þess að kaupsamningur hafi áður verið gerður um hann. Í afsalinu sagði ekkert um kaupverð eða greiðslu þess, en það var afhent til þinglýsingar 18. maí 2012 og innfært í fasteignabók 21. sama mánaðar. Samkvæmt kröfu Landsbankans hf. var bú H-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 4. apríl 2013, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 23. sama mánaðar í máli nr. 256/2013, en frestdagur við skiptin mun vera 18. október 2012. Stefndi höfðaði mál þetta 6. desember 2013. Í endanlegri kröfugerð hans fyrir héraðsdómi var þess krafist að framangreindri ráðstöfun H-kk-ef til áfrýjanda yrði rift og henni gert að greiða stefnda 14.035.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. maí 2012 til 9. janúar 2014, en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar. Kröfuna um riftun reisti stefndi aðallega á 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara 141. gr. sömu laga.

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi byggir áfrýjandi aðalkröfu sína um sýknu á því að áðurgreint afsal H-kk-ef fyrir helmingi fasteignarinnar hafi ekki falið í sér gjöf, heldur hafi orðið að samkomulagi milli þeirra að áfrýjandi lánaði H-kk-þgf fé til að gera upp skuld hans við Sláturhús Hellu hf. og komast þannig hjá nauðungarsölu eignarinnar, en að uppgjöri loknu fengi áfrýjandi afsal fyrir helmingshlut H-kk-ef í henni. Í þessu skyni hafi áfrýjandi millifært af eigin bankareikningi inn á reikning H-kk-ef 3.200.000 krónur 27. júlí 2011, 1.000.000 krónur 29. ágúst sama ár og 1.000.000 krónur 1. febrúar 2012, en að auki hafi hún tekið 2.600.000 krónur í peningum af reikningi sínum 14. september 2011 og afhent þá H-kk-þgf. Um þessar röksemdir áfrýjanda er þess að gæta að í framlagðri kvittun fyrir fyrstu millifærslunni var tekið fram í reit fyrir skýringu að um væri að ræða „lán 20. sept. 2011“ og í kvittun fyrir þeirri næstu að hún væri „lán“, en engin skýring var tilgreind í kvittun fyrir þeirri þriðju. Þá liggur fyrir kvittun fyrir útborgun á 2.600.000 krónum af reikningi áfrýjanda 14. september 2011, en kvittunin ber ekki annað með sér en að féð hafi verið greitt út með peningum og kemur þar ekkert fram um hvað hafi síðan verið gert við þá. Samkvæmt þessu má sjá að H-kk-nf virðist hafa innt af hendi greiðslu að fjárhæð 1.000.000 krónur inn á skuld sína við Sláturhús Hellu hf. 29. ágúst 2011, en þann dag millifærði áfrýjandi sömu fjárhæð á bankareikning hans með framangreindri skýringu. Að þessu frátöldu tengdust millifærslur frá áfrýjanda til H-kk-ef eða úttekt hennar á fyrrnefndri fjárhæð í peningum á engan hátt greiðslum hans á skuldinni, hvorki að því er varðar dagsetningar né fjárhæðir, en af fyrirliggjandi gögnum verður ráðið að háar fjárhæðir hafi að öðru leyti farið um bankareikninga H-kk-ef á þessu tímabili. Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að líta verði svo á að afsal H-kk-ef til áfrýjanda fyrir helmingshlut í fasteigninni hafi falið í sér gjafagerning í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 og telst gjöfin hafa verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, sbr. 140. gr. sömu laga. Er því fullnægt skilyrðum þessara lagaákvæða til að rifta þeirri ráðstöfun. Ekki eru efni til annars en að líta svo á að áfrýjanda hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar og verður því samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 orðið við kröfu stefnda um að áfrýjanda verði gert að greiða af þessu tilefni tjónsbætur.

Stefndi hefur miðað fjárkröfu sína á hendur áfrýjanda við fasteignamatsverð eignarinnar að Efri-Reykjum eftir framlögðu skattframtali hennar og H-kk-ef 2013, en samkvæmt því var fasteignamatsverð eignarinnar allrar 28.070.000 krónur í árslok 2012. Því til samræmis krefst stefndi þess að áfrýjanda verði gert að greiða helming þeirrar fjárhæðar eða 14.035.000 krónur. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna skal fasteignamatsverð eignar vera gangverð umreiknað til staðgreiðslu, sem ætla má að eignin hefði í kaupum og sölum í febrúarmánuði næst á undan matsgerð, enda taki hún gildi á tímabilinu 31. desember til loka febrúarmánaðar. Að þessu virtu verður að líta svo á að fasteignamatsverðið, sem stefndi byggir kröfu sína á, hafi tekið mið af ætluðu gangverði eignarinnar að Efri-Reykjum í febrúar 2012. Áfrýjandi hefur ekki hnekkt því með matsgerð dómkvadds manns að þetta matsverð sé tækur mælikvarði á gangverði eignarinnar á þeim tíma, sem H-kk-nf afsalaði helmingi hennar til áfrýjanda, en í því sambandi getur gegn andmælum stefnda engu breytt verðmat fasteignasala á markaðsverði eignarinnar á fyrsta fjórðungi ársins 2011, sem áfrýjandi lagði fram í héraði, þó svo að hlutaðeigandi fasteignasali hafi komið fyrir dóm eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms og staðfest verðmat sitt.

Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi meðal annars borið fyrir sig að hvað sem öðru líði eigi að lækka fjárhæð kröfu stefnda sökum skuldajafnaðar á kröfu hennar á hendur honum að fjárhæð 7.800.000 krónur vegna áðurnefndra fjögurra greiðslna til H-kk-ef á árunum 2011 og 2012. Þessa málsástæðu hafði áfrýjandi ekki uppi í héraði og verður henni ekki komið að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu getur þessi málsástæða engu breytt við úrlausn málsins.

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem segir í dómsorði.

Dómsorð:

Rift er gjafagerningi, sem fólst í afsali H-kk-ef H-kk-ef 23. apríl 2012 til áfrýjanda, Þ-kvk-ef J-kvk-ef, fyrir helmingi fasteignarinnar Efri-Reykja, lóð 1, í Bláskógabyggð.

Áfrýjandi greiði stefnda, þrotabúi H-kk-ef H-kk-ef, 14.035.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. maí 2012 til 9. janúar 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.