238/2007

A keypti bifreið af I ehf. í júní 2003 sem hún taldi að hefði verið haldin göllum. Hún krafðist aðallega að staðfest yrði „með dómi riftunarkrafa“ hennar á hendur félaginu og endurgreiðslu kaupverðsins en til vara skaðabóta af nánar tilgreindri fjárhæð. Varnir I ehf. tóku mið af því að krafist væri viðurkenningar á  riftun kaupsamnings vegna umræddrar bifreiðar og þótti því mega miða við að A krefðist viðurkenningar að riftun sem hún hafði tilkynnt I ehf. á tilteknum degi. Niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, var staðfest um að ekki væru efni til að leggja ábyrgð á I ehf. vegna ætlaðs leka á kælivatni bifreiðarinnar auk þess sem talið var að lekinn hefði ekki átt þátt í að bifreiðin varð óökufær í september 2005. Ekki var heldur fallist á, að það teldist annmarki á ástandi bifreiðarinnar, að ekki hafði verið búið að skipta um tímareim í henni þegar hún festi kaup á henni. Þá þótti sú málsástæða A, að I ehf. hefði vegna tiltekinnar áritunar í ástandsbók tekið sérstaka ábyrgð á því að skipt hefði verið um reimina áður en kaupin voru gerð, ekki hafa komið fram með þeim hætti við meðferð málsins í héraði að I ehf. hefði gefist tilefni til að taka til varna um þetta atriði. Ekki var því unnt að taka þessa málsástæðu til efnislegrar úrlausnar. Þá var talið ósannað að starfsmaður I ehf. hefði lofað að fyrirtækið myndi bera fulla ábyrgð á því ef það stæðist ekki sem stóð í ástandsbókinni um tímareimina. Félagið var því sýknað af kröfum A um annað en dráttarvexti en þeirri kröfu var vísað frá dómi þar sem í henni var hvorki vísað til ákveðins vaxtafótar né til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að A hefði uppfyllt skilyrði í leyfisbréfi um gjafsókn með því að krefjast málskostnaðar án þess þó að geta um gjafsóknina. Gjafsóknarkostnaður var því dæmdur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 4. maí 2007. Hún krefst þess aðallega að „staðfest verði með dómi riftunarkrafa“ hennar á hendur gagnáfrýjanda og að honum verði gert að endurgreiða henni kaupverð bifreiðarinnar BJ 752, 879.750 krónur „ásamt dráttarvöxtum frá kaupdegi 16.6.2003 til greiðsludags.“ Til vara krefst hún að gagnáfrýjandi greiði sér 430.000 krónur í skaðabætur „ásamt dráttarvöxtum frá 16.6.2003 til greiðsludags.“ Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 19. júlí 2007. Hann krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjanda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I.

Aðaláfrýjandi krefst dráttarvaxta án þess að afmarka kröfuna nánar, en í kafla um lagarök í stefnu til héraðsdóms var um vexti vísað til „III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, með síðari breytingum.“ Þau lög voru felld úr gildi með 19. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Samkvæmt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur þar á meðal um vexti. Sambærilegt ákvæði eldri laga var skýrt svo að dráttarvextir verði ekki dæmdir nema vaxtafótur sé tilgreindur í stefnu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 216/1982, sem birtur var í dómasafni 1983 bls. 2200. Í 11. gr. laga nr. 38/2001 er að finna heimild sem víkur frá þessum kröfum en þar kemur fram að sé krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna megi dæma slíka vexti, enda þótt hundraðshluti þeirra sé ekki tilgreindur í stefnu. Þar sem dráttarvaxtakrafa aðaláfrýjanda er hvorki afmörkuð með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót né með vísan til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 verður ekki hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi án kröfu. Tekur þetta bæði til kröfu um dráttarvexti í aðalkröfu og varakröfu aðaláfrýjanda.

Aðaláfrýjandi gerir aðallega kröfu um „að staðfest verði með dómi riftunarkrafa hans á hendur stefnda ...“. Þann 21. febrúar 2006 sendi þáverandi lögmaður aðaláfrýjanda bréf til þáverandi lögmanns gagnáfrýjanda þar sem fram kom yfirlýsing um riftun kaupsamnings vegna bifreiðarinnar BJ 752 Opel Vectra árgerð 1998. Í bréfinu er tekið fram að kaupsamningurinn sem rift sé hafi verið gerður 16. júní 2003. Við málflutning fyrir Hæstarétti skýrði aðaláfrýjandi kröfu sína á þann veg að krafist væri staðfestingar dómsins á þessari riftun. Varnir gagnáfrýjanda í málinu hafa byggst á þessum skilningi á kröfunni. Þykir því mega miða við að krafan sé í samræmi við þá skýringu sem aðaláfrýjandi gaf á henni við málflutninginn.

Aðaláfrýjandi naut gjafsóknar við rekstur málsins í héraði. Í gjafsóknarleyfi dóms- og kirkjumálaráðuneytis 27. október 2006 var, svo sem tíðkanlegt er, tekið fram að gjafsóknarhafa bæri við rekstur málsins „að gera þá réttarkröfu að málskostnaður verði tildæmdur gjafsóknarhafa eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.“ Aðaláfrýjandi gerði kröfu um málskostnað úr hendi gagnáfrýjanda í héraði en tók ekki sérstaklega fram að hans væri krafist „eins og málið væri ekki gjafsóknarmál“, eftir að gjafsóknarleyfið hafði verið veitt, svo sem það er orðað í leyfisbréfinu. Með kröfu sinni á hendur gagnáfrýjanda um málskostnað í héraði telst aðaláfrýjandi hafa uppfyllt skilyrðið sem að þessu laut í leyfisbréfinu. Verður gjafsóknarkostnaður hennar í héraði ákveðinn í dómsorði.

II.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi keypti aðaláfrýjandi bifreiðina BJ 752 af tegundinni Opel Vectra, árgerð 1998, af gagnáfrýjanda 16. júní 2003. Er óumdeilt í málinu að bifreiðinni hafði þá verið ekið rúmlega 81.000 kílómetra frá því hún var tekin í notkun. Við söluna lá fyrir skoðunarvottorð Frumherja hf. 22. maí 2003, þar sem gerðar höfðu verið athugasemdir við sjö atriði sem þörfnuðust lagfæringar í bifreiðinni, þó að þess væri ekki krafist að komið væri með hana til skoðunar á ný að lagfæringum loknum. Aðilar eru sammála um að gagnáfrýjandi hafi tekið að sér að lagfæra það sem nefnt var í vottorðinu og jafnframt að við það hafi verið staðið, þó að nokkur dráttur hafi orðið á því. Kröfur sínar byggir aðaláfrýjandi á hinn bóginn á því annars vegar að kælivatn hafi lekið af bifreiðinni og hins vegar að ekki hefði verið skipt um svonefnda tímareim. Hafi hún mátt treysta því síðarnefnda vegna handskrifaðrar áritunar í ábyrgðar- og þjónustubók í dálk, sem ætlaður hafi verið fyrir „þjónustu- og smureftirlit“ við 60.000 kílómetra akstur eða 48 mánuði, svohljóðandi: „66482 skipt um tímareim og vatnsdælu og (ólæsilegt)“. Segir aðaláfrýjandi að bókin hafi fylgt bifreiðinni er hún keypti hana. Af hálfu aðaláfrýjanda er tekið fram að hún hafi strax eftir kaupin orðið vör við vatnslekann og tilkynnt starfsmanni gagnáfrýjanda um það. Hafi hann gefið fyrirheit um að þetta yrði lagfært. Gagnáfrýjandi hefur mótmælt því að kvartað hafi verið yfir þessu strax. Hafi það fyrst verið gert „löngu, löngu seinna“, eins og P-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi sölustjóri notaðra bifreiða hjá gagnáfrýjanda orðaði það í skýrslu sinni fyrir dómi.

Aðaláfrýjandi notaði bifreið sína fram til september 2005, en segir að þá hafi bifreiðin verið orðin óökufær vegna vélarbilunar. Af gögnum málsins má ráða, að þá hafi heildarakstur bifreiðarinnar verið orðinn 116.664 kílómetrar. Hafði henni því verið ekið um 35.000 kílómetra á þeim rúmlega tveimur árum sem liðin voru frá því aðaláfrýjandi keypti hana.

III.

Í hinum áfrýjaða dómi, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómendum, var komist að þeirri niðurstöðu að ekki væru efni til að leggja ábyrgð á gagnáfrýjanda vegna ætlaðs leka á kælivatni bifreiðarinnar með hliðsjón af „venjulegum endingartíma vatnskassa, svo og aldri bifreiðarinnar á söludegi“. Þá verður að skilja dóminn svo að umræddur vatnsleki hafi ekki átt þátt í að bifreiðin varð óökufær í september 2005. Verður fallist á þessa niðurstöðu dómsins.

Af héraðsdómi verður ráðið að dómendur hafi lagt þann skilning í fyrrgreinda áritun í þjónustubók að í henni fælist staðhæfing um að skipt hefði verið um tímareim í bifreiðinni við 66.482 kílómetra akstur. Töldu þeir sannað að þetta hefði ekki verið gert og því hefði bifreiðin verið haldin leyndum galla við kaupin, sem gangáfrýjandi bæri ábyrgð á. Verður dómurinn skilinn svo, að hér sé að finna orsök þess að bifreiðin varð ógangfær.

Aðaláfrýjandi hefur ekki lagt fram gögn í málinu til stuðnings sjónarmiðum sínum um að kominn hafi verið tími á skiptingu á tímareim bifreiðarinnar við þann akstur sem fyrir lá við gerð kaupsamnings. Það verður því ekki fallist á kröfu aðaláfrýjanda um að það hafi í sjálfu sér verið annmarki á ástandi bifreiðarinnar að ekki var búið að skipta um reimina, þegar hún festi kaup á henni. Aðaláfrýjandi telur að þrátt fyrir þetta beri gagnáfrýjandi ábyrgð á ástandi tímareimarinnar þar sem fyrrgreind bók með umræddri áritun hafi fylgt bifreiðinni við kaupin og teljist gagnáfrýjandi því hafa tekið sérstaka ábyrgð á því að um hana hafi verið skipt áður en kaupin voru gerð. Kemur þá til athugunar hvort málsástæða sem að þessu laut hafi verið borin upp með fullnægjandi hætti við höfðun málsins og verði svo talið, hvort fallist verði á hana að efni til.

Í stefnu til héraðsdóms segir meðal annars svo í kafla um málavexti: „Jafnframt kom fram við skoðun á ástandsbók þeirri sem fylgdi bifreiðinni, að óljóst væri hvort skipt hefði verið um tímareim, en greinilega ekki á verkstæði (stimpil vantar) og benti stefnandi á það þegar hann var að kynna sér bílinn.“ Í kafla stefnunnar undir fyrirsögninni „Málsatvik og lagarök“ er aðeins fjallað almennt um þá galla sem aðaláfrýjandi taldi vera á bifreiðinni. Þar er ekki minnst sérstaklega á tímareimina eða áritunina í fyrrgreinda bók um hana. Aðaláfrýjandi lagði ekki fram í dómi umrædda bók fyrr en við fyrirtöku málsins 19. október 2006, eða nokkru eftir að gagnáfrýjandi hafði skilað greinargerð sinni. Samkvæmt bókinni virðist síðast hafa verið farið með bifreiðina í reglubundið eftirlit í ágúst árið 2000.

Í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 er kveðið svo á að málsástæður sem stefnandi byggi málsókn sína á skuli koma fram í stefnu. Skuli lýsing málsástæðna og annarra atvika, sem greina þurfi til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið sé. Þá er í g. lið tekið fram að geta skuli helstu gagna sem stefnandi hafi til sönnunar um kröfur sínar. Í málatilbúnaði aðaláfrýjanda var ekki vikið neitt að því að gagnáfrýjandi teldist hafa tekið sérstaka ábyrgð á því að um tímareimina hefði verið skipt áður en kaupin voru gerð. Þá var skjalið sem þetta er sagt byggjast á ekki lagt fram með stefnunni við þingfestingu málsins og þess ekki getið að til stæði að leggja það fram. Gagnáfrýjanda gafst því ekki tilefni til að taka til sérstakra varna um þetta atriði, þegar hann skilaði greinargerð sinni. Samkvæmt þessu verður talið að umrædd málsástæða hafi ekki komið fram með þeim hætti við meðferð málsins að unnt sé að taka hana til efnislegrar úrlausnar.

Í kafla stefnunnar um málavexti segir að starfsmaður gagnáfrýjanda hafi fullvissað aðaláfrýjanda um að það sem laga þyrfti yrði lagað. „Jafnframt að ef í ljós kæmi að ekki stæðist það sem skrifað var í ástandsbókina um tímareimina myndi fyrirtækið bera fulla ábyrgð.“ Aðaláfrýjandi hefur ekki gegn mótmælum gagnáfrýjanda fært sönnur á að gagnáfrýjandi hafi gefið henni loforð um þetta. Verða kröfur hennar því heldur ekki teknar til greina á þessum grundvelli.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður gagnáfrýjandi sýknaður af kröfum aðaláfrýjanda. Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. og 166. gr., laga nr. 91/1991 verður málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður. Um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda í héraði fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfum aðaláfrýjanda, Ö-kvk-ef K-kvk-ef P-kvk-ef, um dráttarvexti er vísað frá héraðsdómi.

Gagnáfrýjandi, Ingvar Helgason ehf., er sýkn af öðrum kröfum aðaláfrýjanda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar 300.000 krónur.