91/2006

K fór í bátsferð á vegum T niður Skaftá 1. ágúst 2001 ásamt vinnufélögum sínum á Hótel Kirkjubæjarklaustri. Var siglt niður svokallað efra svæði í Skaftá en sú leið er mun erfiðari yfirferðar en neðra svæðið. Lagt var af stað á þremur gúmmíbátum og var K í fremsta bátnum. Tveimur fyrstu bátunum hvolfdi og allir sem í þeim voru féllu útbyrðis, þar á meðal  K. K komst að sjálfsdáðum upp úr ánni en varð fyrir meiðslum. Í dómi Hæstaréttar var fallist á að sjónarmið um áhættutöku ylli því að K gæti ekki krafið T um bætur fyrir tjón sitt að því gefnu að T hefði staðið forsvaranlega að undirbúningi og framkvæmd ferðarinnar. Var talið sannað að K hefði, auk sérstaks björgunar- og hlífðarfatnaðar fengið nokkrar leiðbeiningar frá vönum leiðsögumönnum um hvernig hann skyldi bera sig að í ferðinni. Var T því sýknað af kröfu K um skaðabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. febrúar 2006. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 2.177.968 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2004 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. hefur verið stefnt til réttargæslu en ekki hafa verið gerðar kröfur á hendur félaginu.

I.

Samkvæmt gögnum málsins starfaði áfrýjandi á Hótel Kirkjubæjarklaustri þegar hann ásamt 15 vinnufélögum sínum fór í bátsferð á vegum stefnda niður Skaftá 1. ágúst 2001. Lagt var af stað á þremur gúmmíbátum um klukkan 10 að kvöldi þaðan sem áin rennur við bæinn Hunkubakka og var ætlunin að taka land 10 til 12 kílómetrum neðar, við Kirkjubæjarklaustur. Sex menn voru í fyrstu tveimur bátunum en sjö í þeim síðasta. Leiðsögumaður frá stefnda var í hverjum bát, Frakki, Belgi og Íslendingur. Áfrýjandi var í fremsta bátnum. Stuttu fyrir neðan þann stað, sem lagt var frá, hvolfdi tveimur fyrri bátunum. Allir sem í þeim voru féllu útbyrðis og bárust með straumnum mislangt niður ána. Nutu sumir utanaðkomandi hjálpar við að komast á land en áfrýjandi mun hafa komist af sjálfsdáðum upp úr ánni. Við slysið hlaut áfrýjandi þau meiðsli sem lýst er í héraðsdómi. Samkvæmt skýrslu lögreglu var Skaftá fremur vatnsmikil og gruggug er slysið átti sér stað og var talið að vatnið hafi verið 6 gráðu heitt. Í skýrslunni segir að slysavettvangur hafi verið ofan við brú sem liggur yfir Skaftá neðan við Hunkubakka, þar sem áin rennur straumþung í þröngu gljúfri með háum bökkum á nokkur hundruð metra kafla. Þegar neðar dregur breikkar áin og verulega dregur úr straumþunga hennar. Við upphaf ferðarinnar mun öllum farþegunum hafa verið fenginn hlífðarbúnaður og var áfrýjandi því klæddur í flotgalla og sérstaka skó og með hjálm á höfði.

Hinn 3. maí 2001 veitti Siglingastofnun Íslands stefnda leyfi til að starfrækja siglingar á Markarfljóti, Innri Emstruá, Eystri Rangá, Hólsá og Skaftá á tilgreindum tegundum báta, með fimm nafngreindum starfsmönnum, tveimur svokölluðum formönnum og þremur svokölluðum röfturum. Annar formannanna er sá íslenski fararstjóri sem var með í för umrætt sinn, en í starfsleyfinu var ekki getið hinna tveggja leiðsögumannanna sem voru í ferðinni. Umsókn stefnda um téð leyfi mun hafa fylgt skýrsla hans um öryggisatriði sem farið yrði eftir í hverri ferð og útlistun á því hvernig farþegum yrði kynnt þau. Í leyfisbréfi Siglingastofnunar kom fram að starfsemi stefnda skyldi rekin í samræmi við öryggisáætlun samþykktri af stofnuninni 1. maí 2001 með fyrirvara um tilgreindar lagfæringar sem skyldi lokið fyrir 15. júní það ár. Starfsleyfið gilti frá 4. maí til 15. júní 2001 og var því fallið úr gildi er slysið varð. Fram kom hjá T-kk-þgf T-kk-þgf framkvæmdastjóra stefnda við skýrslugjöf hjá lögreglu eftir slysið að unnið væri að endurskoðun öryggisáætlunar og umsókn um endurnýjun á starfsleyfi. Þá sagði hann að í ferðum á vegum stefnda á Skaftá væri vanalega lagt af stað frá svokölluðu neðra svæði, sem væri fyrir neðan brúna yfir Skaftá við Hunkubakka. B-kk-nf Þ-kk-nf hótelstjóri á Hótel Kirkjubæjarklaustri hafi óskað eftir að lagt yrði af stað frá efra svæðinu. T-kk-nf kvaðst þá hafa útskýrt vel fyrir honum að sú hætta væri alltaf til staðar að bát hvolfdi ef lagt væri af stað ofan við brúna og að slíkt hefði raunar gerst hjá stefnda áður. Eigi að síður hafi B-kk-nf viljað hafa þennan hátt á ferðinni. Við skýrslugjöf hjá lögreglu staðfesti B-kk-nf frásögn T-kk-ef og sagði það hafa verið ósk starfsmanna að leggja upp frá efra svæðinu. Lét hann þess getið að áður hefðu nokkrir starfsmanna hótelsins siglt niður Skaftá. Hefðu sumir lagt af stað frá efra svæðinu, en aðrir frá því neðra. Hópurinn hafi hins vegar ákveðið að fara í þetta sinn frá efra svæðinu, því það hafi þótt meira spennandi.

Áfrýjandi bar fyrir dómi að hann hefði áður siglt með stefnda niður neðra svæðið. Hann hefði hins vegar ekkert haft um það að segja hvaðan lagt var af stað í þeirri ferð sem hér um ræðir. Leiðsögumenn hefðu ekki undirbúið farþega með öðrum hætti en þeim að láta þá fá flotbúninga, skó og hjálma og sýna þeim hvernig þau skyldu róa. Hins vegar hafi þeim ekki verið kynnt sérstaklega hvernig ætti að bregðast við ýmsum aðstæðum sem upp gætu komið. Hann bætti við: „Það var náttúrulega sagt við okkur að það væri sá möguleiki að eitthvað myndi geta komið fyrir, við gætum hugsanlega hvolft bátnum, en það var ekki sagt hvernig við ættum að bregðast við því.“ Nánar aðspurður um hvort ferðalangar hafi þá vitað að hætta væri samfara ferðinni svaraði áfrýjandi: „Ég held að bara heilbrigð skynsemi segi manni það að það má alveg búast við því.“

Leiðsögumennirnir þrír gáfu skýrslur hjá lögreglu eftir atvikið og einn þeirra, J-kk-nf T-kk-nf, einnig fyrir dómi. Fram kom hjá J-kk-þgf að metnar hefðu verið sérstaklega aðstæður í ánni við efra svæðið sama kvöld og lagt var upp í ferðina. Leiðsögumenn hafi talið ána vera færa, meðal annars vegna þess hve mikið vatn hefði verið í henni. Báru þeir allir að þeir hefðu farið yfir öryggisatriði og kynnt farþegum þau áður en lagt var af stað. Í gögnum málsins eru lögregluskýrslur þriggja annarra farþega er fóru umrædda ferð. S-kvk-nf R-kvk-nf G-kvk-nf, sem einnig gaf skýrslu fyrir dómi, var í öðrum þeirra báta er hvolfdi. Kvað hún þátttakendur í ferðinni hafa fengið öryggisklæðnað og hafi leiðsögumenn farið yfir öryggisatriði með þeim og kynnt hvernig þau ættu að bera sig að féllu þau útbyrðis. Þá hafi þau fengið stutta tilsögn í róðri áður en lagt var af stað. Framburður S-kvk-ef um þessi atriði fær nokkra stoð í framburði V-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef og M-kvk-ef Þ-kvk-ef hjá lögreglu.

II.

Málsástæðum og lagarökum er lýst í hinum áfrýjaða dómi, en eins og þar er nánar rakið telur áfrýjandi að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið því að hann lenti í umræddu slysi. Stefndi hefur í fyrsta lagi borið því við að um kröfu áfrýjanda á hendur honum gildi 137. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og sé hún fallin niður fyrir fyrningu samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 215. gr. laganna. Féllst héraðsdómur á þessa málsástæðu stefnda.

Samkvæmt 1. gr. siglingalaga gilda þau um öll skip sem skráð eða skráningarskyld eru á Íslandi. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 115/1985 um skráningu skipa, með síðari breytingum, er sérhvert skip sem er 6 metrar á lengd eða stærra, mælt stafna á milli, skráningarskylt. Þrátt fyrir málsástæðu sína um fyrningu hefur stefndi ekki lagt fram í málinu gögn um að bátarnir falli undir þessi lagaákvæði. Raunar verður helst ráðið af gögnum málsins að bátarnir hafi verið innan við fimm metrar að lengd og því ekki skráningarskyldir. Af þeirri ástæðu koma ekki til álita hin sérstöku ákvæði siglingalaga um fyrningu skaðabótakröfu á hendur farsala. Þá eru þýðingarlaus í lögskiptum málsaðila þau rök stefnda er lúta að því að í skilmálum stefnda um vátryggingu hjá réttargæslustefnda sé kveðið á um að fyrning krafna er falli undir vátrygginguna fari eftir XII. kafla siglingalaga.

Eins og að framan er rakið var sérstaklega óskað eftir að lagt yrði af stað í umrædda ferð frá efra svæði Skaftár fyrir ofan brúna við bæinn Hunkubakka, í stað þess að fara hættuminni ferð eins og þá sem áfrýjandi hafði áður farið. Farþegar fengu sérstaka flotgalla, hjálma og skó eins og öryggisreglur stefnda gerðu ráð fyrir. Kvaðst áfrýjandi einnig hafa gert sér grein fyrir þeirri hættu sem fylgdi því að fara í siglingu á gúmmíbáti niður flúðir Skaftár. Verður því fallist á með stefnda að sjónarmið um áhættutöku valdi því að áfrýjandi geti ekki krafið stefnda um bætur fyrir tjón sitt að því gefnu að stefndi hafi staðið forsvaranlega að undirbúningi og framkvæmd ferðarinnar. Af framburði vitna verður að telja að farþegar hafi, auk sérstaks björgunar- og hlífðarfatnaðar, fengið nokkrar leiðbeiningar frá vönum leiðsögumönnum um hvernig þau skyldu bera sig að í ferðinni. Höfðu leiðsögumenn kannað sérstaklega aðstæður við umræddar flúðir áður en lagt var upp í ferðina. Hins vegar er fram komið að leyfi stefnda til siglinga á ánni var runnið út er ferðin var farin og nokkuð skorti á að hann hefði uppfyllt þau öryggisatriði til hins ítrasta sem starfsleyfi Siglingastofnunar kvað á um. Þannig var hvorki bifreið við ána né talstöðvar meðferðis auk þess sem í starfsleyfinu var ekki getið um tvo af hinum þremur leiðsögumönnum sem við sögu komu. Hins vegar hefur ekki verið sýnt fram á að orsakasamband sé milli þessara atriða og slyss áfrýjanda. Að öllu framanrituðu virtu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað.

Með vísan til 3. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af meðferð málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.