11/2009

K höfðaði mál gegn M og krafðist þess fyrir dómi að sér yrði veittur skilnaður að borði og sæng frá M og að henni yrði dæmd forsjá barna þeirra. M og K sem voru albanskir ríkisborgarar höfðu verið hælisleitendur á Íslandi síðan í júlí 2007. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi af sjálfsdáðum þar sem héraðsdómur taldi málið ekki heyra undir lögsögu íslenskra dómstóla. Hæstiréttur felldi úrskurð héraðsdóms úr gildi þar sem talið var að uppfyllt væru skilyrði 1. töluliðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 31/1993 til þess að hjúskaparmál gegn M yrði höfðað hér á landi. Þá var talið að K hefði, samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 31/1993 og 4. mgr. 36. gr. laga nr. 76/2003, sbr. 2. málslið 2. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991, verið heimilt að höfða málið gegn M fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. desember 2008, sem barst réttinum 9. janúar 2009. Kærumálsgögn bárust Hæstarétti þann dag og 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2008, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og málinu vísað á ný til héraðsdóms til löglegrar meðferðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Málsaðilar eru albanskir ríkisborgarar, sem munu hafa komið hingað til lands á miðju ári 2007 ásamt tveimur börnum sínum. Þau sóttu um hæli hér á landi sem pólitískir flóttamenn, en sóknaraðili ber að þau hafi yfirgefið Albaníu á árinu 2000 og dvalið annars staðar á Norðurlöndum síðustu fimm árin og óskað einnig eftir hæli í ríkjum þar. Sóknaraðili kveður þeim hafa verið útveguð leiguíbúð í Reykjanesbæ, þar sem þau hafi búið til september 2008, en þá hafi hún flutt með börnum sínum í Kvennaathvarfið í Reykjavík til tímabundinnar dvalar vegna ótta við varnaraðila. Hann mun hafa fengið inni á Gistiheimili Hjálpræðishersins í Reykjavík, þar sem honum var birt stefna í málinu 7. nóvember 2008. Af hálfu sóknaraðila hafa gögn verið lögð fyrir Hæstarétt þar sem fram kemur að hún og börnin hafi flutt að nýju í Reykjanesbæ um miðjan desember 2008. Með málsókn sinni leitar sóknaraðili eftir því að henni verði veittur skilnaður að borði og sæng frá varnaraðila, fengin forsjá barnanna og varnaraðili dæmdur til að greiða einfalt meðlag með hvoru barni frá 1. nóvember 2008 til 18 ára aldurs þeirra.

Varnaraðili sótti þing þegar málið var þingfest 13. nóvember 2008 og fékk frest til að leggja fram greinargerð. Hann fékk enn frest í sama skyni í þinghaldi 20. sama mánaðar, en 27. nóvember sótti hann þing og lagði fram greinargerð. Við næstu fyrirtöku málsins 18. desember 2008 var fært í þingbók að reynt hafi verið að boða varnaraðila til þinghaldsins en það ekki tekist þar sem hann dvelji ekki lengur á Gistiheimili Hjálpræðishersins og óvíst hvar hann haldi sig. Í greinargerð varnaraðila til héraðsdóms segir meðal annars að hann sé skilríkjalaus og hafi „engin gögn að framvísa.“ Þá sé hann félaus með öllu.

Stjórnvöld munu ekki hafa afgreitt umsókn málsaðila um hæli hér á landi, en samkvæmt bréfi Útlendingastofnunar 5. desember 2008 verður umsókn sóknaraðila og barna hennar um dvalarleyfi af mannúðarástæðum ekki afgreidd fyrr en niðurstaða í þessu máli liggur fyrir.

II

Í 1. mgr. 114. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 segir að hjúskaparmál megi höfða hér á landi í tilvikum, sem talin eru upp í fimm töluliðum. Samkvæmt hinum fyrsta þeirra má höfða slíkt mál ef stefndi er búsettur hér á landi. Í ákvæðinu er þess ekki krafist að hann hafi verið búsettur á Íslandi tiltekinn lágmarkstíma. Eins og aðstæðum varnaraðila er háttað og lýst var að framan verður að líta svo á að hann sé búsettur á Íslandi eins og sakir standa, en ekki felst í lagaákvæðinu áskilnaður þess efnis að um fasta búsetu þurfi að vera að ræða. Engin atvik eru heldur fyrir hendi sem leitt geta til þess samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 að varnaraðili sé undanþeginn lögsögu íslenskra dómstóla. Skilyrði samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 114. gr. hjúskaparlaga eru því uppfyllt til þess að hjúskaparmál verði höfðað gegn varnaraðila hér á landi.

Sóknaraðili leitar dóms í máli þessu gegn varnaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Henni er það heimilt samkvæmt 1. mgr. 115. gr. hjúskaparlaga og 4. mgr. 36. gr. barnalaga nr. 76/2003, sbr. 2. málslið 2. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt öllu framanröktu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.