40/2004

Á, vélstjóra á fiskiskipinu A, var sagt upp störfum, en skipið fórst áður en uppsagnarfrestur hans rann út. Útgerðarfélagið K var sýknað af kröfu Á um laun í uppsagnarfresti með vísan til þess að ráðningarsamningnum hafi verið slitið þegar skipið fórst, sbr. ótvírætt orðalag 1. mgr. og 3. mgr. 26. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Varakröfu Á um greiðslu launa í veikindaforföllum samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laganna var jafnframt hafnað þar sem ekki þótti sannað að skipstjóri eða forsvarsmaður K hafi haft vitneskju um veikindi áfrýjanda. Að gefnu tilefni var þó tekið fram að réttur samkvæmt síðastnefnda ákvæðinu haldist þótt ráðningarsamningi sé slitið samkvæmt 26. gr. laganna við það að skip ferst.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2004. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 767.564 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2002 til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 209.373 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2002 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

Áfrýjandi var frá júnímánuði 2001 vélstjóri á fiskiskipinu Aroni ÞH 105, sem stefndi gerði út. Sagði stefndi honum upp störfum með bréfi 31. ágúst 2002 vegna skipulagsbreytinga á rekstri félagsins. Er ágreiningslaust að uppsagnarfrestur var þrír mánuðir. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi átti áfrýjandi við vanheilsu að stríða vegna kviðslits. Kveðst hann ekki hafa farið í veiðiferð skipsins, sem hófst 25. september 2002, þar sem hann hafi þurft að leita læknis. Gekkst hann undir aðgerð vegna kviðslitsins 9. október sama árs. Þann 30. september 2002 sökk fiskiskipið Aron er það var að veiðum fyrir Norðurlandi.

Aðalkrafa áfrýjanda er á því reist að hann eigi rétt til launa til loka uppsagnarfrests og að þau laun skuli miðast við meðallaun síðustu mánaða, sem áfrýjandi gegndi störfum um borð. Stefndi reisir sýknukröfu sína af þessari kröfu á því að samkvæmt 1. mgr. 26. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 sé skiprúmssamningi slitið við það að skip ferst og hafi það leitt af þágildandi ákvæði 3. mgr. sömu greinar að skipverji hafi ekki átt rétt til launa væri skiprúmssamningi slitið innanlands af þeim ástæðum er greinir í 1. mgr. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sýkna beri stefnda af aðalkröfu áfrýjanda.

Varakröfu sína reisir áfrýjandi á því að samkvæmt 1. mgr. 36. gr sjómannalaga eigi hann rétt á launum meðan hann er óvinnufær vegna sjúkdóms í allt að tvo mánuði. Hann hafi verið óvinnufær frá 25. september 2002 og er krafa hans miðuð við að svo hafi verið til 25. nóvember sama árs, en þá hafi hann hafið störf hjá öðrum atvinnurekanda.

Fyrir Hæstarétti reisir stefndi sýknukröfu sína af varakröfu áfrýjanda í fyrsta lagi á því að ósannað sé að áfrýjandi hafi verið óvinnufær vegna kviðslitsins fyrr en hann gekkst undir aðgerðina 9. október 2002. Hann hafi því ekki sannanlega verið óvinnufær vegna veikinda er ráðningarsamningi hans var slitið samkvæmt 1. mgr. 26. gr. sjómannalaga við það að skipið fórst 30. september 2002. Eigi hann þegar af þeirri ástæðu ekki rétt til launa samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sömu laga. Meðal gagna málsins er vottorð R-kk-ef R-kk-ef læknis 17. október 2002 þess efnis að áfrýjandi hafi verið óvinnufær vegna sjúkdóms frá 25. september sama árs. Verður það lagt til grundvallar enda verður ekki fallist á það með stefnda að það rýri sönnunargildi vottorðsins að það sé ritað til Vélstjórafélags Íslands en ekki annars hvors aðila málsins.

Í annan stað reisir stefndi kröfu sína um sýknu af varakröfu áfrýjanda á því að réttur til launa í veikindum samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga falli niður er skip ferst, enda sé skiprúmssamningi við það slitið samkvæmt 1. mgr. 26. gr. sömu laga. Ákvæði um að skipverji eigi rétt til launa í allt að tvo mánuði verði hann óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla meðan á ráðningartíma stendur, var í lög leitt árið 1963 með breytingu á 18. gr. þágildandi sjómannalaga. Var í athugasemdum með þeirri grein frumvarpsins tekið fram að skylda útgerðarmanns til launagreiðslu samkvæmt ákvæðinu skyldi haldast „jafnt fyrir það, þó að ráðningartími sé fyrr á enda samkvæmt ákvæðum skiprúmssamnings eða vegna uppsagnar hans.“ Er af þessum athugasemdum ljóst að réttur samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga til greiðslu launa í veikindaforföllum er ekki takmarkaður við ráðningartíma skipverja. Verður því að telja að sá réttur haldist einnig þótt ráðningarsamningi sé slitið samkvæmt 26. gr. laganna við það að skip ferst.

Loks reisir stefndi sýknukröfu af varakröfu áfrýjanda á því að forsvarsmenn stefnda hafi enga hugmynd haft um að áfrýjandi hafi leitað læknis í september 2002 og farið í aðgerð í október sama árs. Þá vitneskju hafi þeir ekki fengið fyrr en með bréfi áfrýjanda 4. apríl 2003, en með því gerði áfrýjandi kröfu um greiðslu launa á uppsagnarfresti. Læknisvottorð um veikindi áfrýjanda hafi þeir ekki séð fyrr en eftir þingfestingu málsins. Hafi áfrýjanda borið, yrði hann óvinnufær, að tilkynna skipstjóra eða útgerðarmanni það svo fljótt sem verða mætti samkvæmt grein 1.43. í kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins og Vélstjórafélags Íslands, sem gilt hafi á þessum tíma. Það hafi hann ekki gert og því glatað rétti sínum til að krefjast veikindalaunanna. Þessi málsástæða kom skýrlega fram í greinargerð stefnda í héraði. Teldi áfrýjandi að sú fullyrðing að forsvarsmönnum stefnda hafi verið ókunnugt um veikindin væri röng hafði hann því fullt tilefni til að leitast við að tryggja sér sönnun fyrir hinu gagnstæða. Fyrir héraðsdómi voru aðeins teknar skýrslur af áfrýjanda og framkvæmdastjóra stefnda. Við þá skýrslutöku var áfrýjandi ítrekað spurður hvort hann hafi tilkynnt útgerð eða skipstjóra um að hann væri óvinnufær. Svaraði hann því til að hann hafi „alla vega“ látið yfirvélstjórann vita af því að hann væri að fara í læknisskoðun. G-kk-nf A. H-kk-nf framkvæmdastjóri stefnda kvaðst í skýrslu sinni fyrst hafa frétt af veikindum áfrýjanda með fyrrnefndu bréfi hans í aprílmánuði 2003. Hann kvaðst einnig hafa innt skipstjórann eftir þessu og hafi hann ekki minnst þess að hafa heyrt talað um læknisvitjun áfrýjanda. Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt bréf M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef afleysingaskipstjóra 1. febrúar 2004 og tölvubréf H-kk-ef A. H-kk-ef vélstjóra 30. janúar 2004. Kemur fram að bréf þess fyrrnefnda er ritað í tilefni af fyrirspurn lögmanns áfrýjanda og að M-kk-nf hafi verið skipstjóri á Aroni er skipið fórst. Hafi honum verið fullkunnugt um að áfrýjandi væri í fríi til að leita sér lækninga vegna verkja í kviðarholi. Hafi framkvæmdastjóra stefnda einnig átt að vera það fullljóst meðal annars vegna þess að símaskýrsla hafi verið tekin af áfrýjanda við sjópróf vegna skipstapans. Í bréfi þess síðarnefnda kemur fram að það er ritað í tilefni af skeyti lögmanns áfrýjanda og að H-kk-nf hafi verið yfirvélstjóri á A-kk-þgf. Hafi áfrýjandi tilkynnt honum að hann þyrfti að leita læknis. Hafi forsvarsmenn útgerðarinnar hlotið að vita af því. Stefndi hefur mótmælt þessum bréfum, sem efnislega röngum. Verður gegn mótmælum hans ekki á þeim byggð sönnun um vitneskju skipstjóra eða forsvarsmanns útgerðar um veikindi áfrýjanda enda voru þessi vottorð gefin í tilefni málsins og bréfritarar komu ekki fyrir dóm, sbr. ákvæði VIII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að sýkna beri stefnda af varakröfu áfrýjanda. Samkvæmt því verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.