647/2016

B krafðist þess að barnið C yrði vistað utan heimilis A í 12 mánuði. Héraðsdómur taldi, m.a. með vísan til fíkniefnaneyslu A og skaðlegra áhrifa sambands A og D á barnið, að brýnir hagsmunir barnsins krefðust þess að það yrði vistað utan heimilis A, enda hefðu önnur og vægari úrræði verið reynd án árangurs. Í ljósi þess að A hafði áður sýnt vilja og getu til að snúa við blaðinu og tryggja barninu öryggi og þroskavænleg skilyrði þótti hins vegar ekki ástæða til að marka vistun lengri tíma en í sex mánuði. Hæstiréttur taldi á hinn bóginn rétt að fallast á kröfu B og vista barnið utan heimilis A í 12 mánuði. Var í því sambandi vísað til þess að afskipti barnaverndaryfirvalda af A hefðu hafist fyrir fæðingu C og að hún hefði um margra ára skeið átt við fíkniefnavanda að stríða, sem hún hefði ekki enn náð tökum á.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. september 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. september 2016, þar sem sóknaraðila var heimilað að vista barn varnaraðila, C, utan heimilis varnaraðila í 6 mánuði frá 4. júlí 2016. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að sér verði heimilað að vista barnið utan heimilis varnaraðila í 12 mánuði frá fyrrgreindu tímamarki, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila um vistun barnsins í 12 mánuði verði hafnað, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá er þess krafist að sóknaraðila verði gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað „eins og ekki sé um gjafsóknarmál að ræða.“

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga gildir sú meginregla að í starfsemi barnaverndaryfirvalda skulu hagsmunir barnsins, sem í hlut á, ávallt hafðir í fyrirrúmi og ber þeim í því skyni að grípa til þeirra ráðstafana, sem ætla má að barninu séu fyrir bestu, sbr. og 1. mgr. 3. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem hefur lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 19/2013. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði hófust afskipti barnaverndaryfirvalda af varnaraðila og barni hennar fyrir fæðingu þess vegna fíkniefnaneyslu varnaraðila. Af gögnum málsins verður ráðið að varnaraðili hafi um margra ára skeið átt við fíkniefnavanda að stríða, sem hún hefur ekki enn náð tökum á. Að þessu virtu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður aðalkrafa sóknaraðila tekin til greina.

Í XI. kafla barnaverndarlaga segir að um meðferð mála fyrir dómi samkvæmt 27. og 28. gr. laganna gildi ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og ákvæði X. kafla barnaverndarlaga eftir því sem við getur átt. Um kröfu sóknaraðila um kærumálskostnað úr ríkissjóði er þess að gæta að samkvæmt 1. mgr. 60. gr. barnaverndarlaga skal foreldri, sem aðild á að máli sem rekið er fyrir dómi eftir X. kafla laganna, njóta gjafsóknar í því í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæði þetta hefur aðeins að geyma sérreglu um rétt manns til gjafsóknar, sbr. 3. mgr. 126. gr. laga nr. 91/1991, sem gengur framar almennum reglum um skilyrði hennar samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar, en um gjafsóknina í tilviki sem þessu, þar á meðal veitingu hennar, gilda að öðru leyti almennar reglur XX. kafla sömu laga. Með því að sóknaraðila hefur ekki verið veitt gjafsókn samkvæmt þeim reglum verður hafnað framangreindri kröfu hennar og verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Sóknaraðila, B, er heimilt að vista barnið C utan heimilis varnaraðila, B, í 12 mánuði frá 4. júlí 2016 að telja.

Kærumálskostnaður fellur niður.