418/2011

G var sakfelldur fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt, lögum um tekjuskatt og lögum um bókhald sem framin voru í rekstri S ehf. á árunum 2003-2004, en hann var skráður stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins á tímabilinu. Þóttu brotin jafnframt varða við 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Var G dæmdur til skilorðsbundinnar fangelsisrefsingar og til greiðslu sektar. Hæstiréttur vísaði málinu frá héraðsdómi að hluta vegna ágalla á ákæru að því er varðaði brot gegn lögum um tekjuskatt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. júlí 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að frávísunarkröfu ákærða verði hafnað og að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og refsingu ákærða verði staðfest.

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, en til vara mildunar á refsingu.

I

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn skattalögum og bókhaldslögum á árunum 2004 og 2005 í rekstri einkahlutafélagsins S sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í félaginu. Var hann sakfelldur í samræmi við I. kafla ákæru 15. október 2010. Í dóminum var fallist á með ákærða að kjör hans í stjórn félagsins og ráðning í stöðu framkvæmdastjóra hafi verið til málamynda og ljóst þætti að ákvarðanir um fjárhagsleg málefni félagsins hefðu verið teknar af öðrum en honum. Var þrátt fyrir þetta komist að þeirri niðurstöðu að hann bæri refsiábyrgð á sakargiftum ákærunnar vegna þeirra ríku skyldna sem á honum hefðu hvílt samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, sbr. einnig 3. mgr. sömu greinar.

Krafa ákærða um frávísun málsins frá héraðsdómi er í fyrsta lagi byggð á því að hann sé ákærður fyrir háttsemi sem ekki hafi tengst rekstri S ehf., þar sem hluti útgefinna sölureikninga hafi verið í nafni annarra lögaðila. Sé ákæran haldin ágöllum að þessu leyti sem varða eigi frávísun málsins frá dómi. Í öðru lagi telur hann að við málssóknina hefði átt að taka tillit til þess að meðákærði í héraði hafi dregið sér tekjur S ehf. og hafi félagið átt kröfur á hendur honum af því tilefni. Meðákærði sé gjaldþrota og séu kröfurnar á hendur honum því líklega glataðar. Með vísan til 13. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 31. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt hafi efni staðið til að gera leiðréttingu á skattskilum S ehf. af þessu tilefni. Sé rannsókn og málatilbúnaður ákæruvalds gallaður af þessum sökum þannig að varða eigi frávísun málsins frá héraðsdómi.

Fyrri ástæðan sem hér var greind kemur til efnislegrar meðferðar hér á eftir og verður þar leyst úr því hvort og þá að hvaða marki hún leiði til frávísunar sakargifta í ákæru. Síðari ástæðan varðar sakir meðákærða í héraði við fésýslu fyrir S ehf. og ætlaða kröfu félagsins á hendur honum af því tilefni. Það getur ekki haft áhrif á sakargiftir ákæru, þó að S ehf. kunni að hafa glatað fjárkröfu á hendur meðákærða í héraði af því tilefni sem ákærði telur, þar sem heimildir til frádráttar samkvæmt 2. tl. 5. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1988 og samkvæmt 3. tölulið 31. gr. laga nr. 90/2003 eru bundnar við tapaðar útistandandi viðskiptakröfur. Ætluð krafa á hendur meðákærða getur ekki fallið þar undir. Ekki hefur komið fram í málinu neitt tilefni til að ætla að viðskiptakröfur hafi glatast félaginu og verður því ekki fallist á með ákærða að hér sé um annmarka á rannsókn málsins að ræða sem varðað geti frávísun ákærunnar. Verður kröfu hans þar að lútandi því hafnað.

II

Óumdeilt er í málinu að stór hluti þeirra fjárhæða sem tilgreindar eru sem vantalin skattskyld velta undir 1. tölulið í I. kafla ákæru, þar sem fjallað er um skil á virðisaukaskatti árin 2003 og 2004, er vegna sölureikninga sem gefnir voru út í nafni annarra rekstraraðila en S ehf. Voru það C ehf. og D. Þessir lögaðilar voru í eigu meðákærða í héraði, Y, og voru ákærða óviðkomandi. Sú niðurstaða héraðsdóms verður staðfest, að ákærði hafi vanrækt skyldur sínar sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í S ehf. og beri með vísan til fyrrgreindra ákvæða í lögum um einkahlutafélög, refsiábyrgð á þeim hluta vantalinnar virðisaukaskattskyldrar veltu og vangreidds virðisaukaskatts í 1. tölulið í I. kafla ákæru sem tilheyrir S ehf. Þessi ábyrgð hans getur hins vegar ekki náð til sölu í nafni allt annarra lögaðila.

Fjárhæðir í 1. tölulið I. kafla ákæru eru byggðar á úrskurði ríkisskattstjóra 23. ágúst 2007. Í honum eru lagðir til grundvallar sölureikningar umrædd ár sem skrifaðir voru út í nafni allra þriggja fyrrgreindra rekstraraðila. Af málsgögnum verður ráðið hvernig fjárhæðir í 1. tölulið í I. kafla ákæru skiptast milli S ehf. annars vegar og hinna tveggja lögaðilanna hins vegar. Nam samkvæmt þeim vantalin skattskyld velta 2003 vegna sölureikninga S ehf. 1.606.426 krónum og vangoldinn virðisaukaskattur 393.574 krónum. Árið 2004 nam vantalin skattskyld velta S ehf. 7.503.223 krónum og útskattur 1.838.288 krónum. Innskattur til frádráttar síðara árið getur samkvæmt gögnum málsins numið að hámarki, vegna allrar fjárhæðar ársins 2004 í ákærunni, 575.752 krónum. Sé sú fjárhæð öll látin koma útskatti S ehf. árið 2004 til frádráttar, nemur vangoldinn virðisaukaskattur það ár 1.262.536 krónum. Verða þessar fjárhæðir lagðar til grundvallar sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar á hendur honum. Nemur vantalin virðisaukaskattskyld velta S ehf. bæði árin samkvæmt þessu 9.109.649 krónum og vangreiddur virðisaukaskattur 1.656.110 krónum.

III

Í 2. tölulið I. kafla ákæru er ákærða gefið að sök að hafa ekki staðið skil á skattframtölum S ehf. gjaldárin 2004 og 2005 vegna tekjuáranna 2003 og 2004, og þannig ekki talið fram til skatts tekjuskattskyldar tekjur. Hafi ákærði með þessu komið félaginu undan greiðslu tekjuskatts samtals að fjárhæð 2.743.421 króna. Fjárhæðir í þessum ákærulið eru byggðar á sama úrskurði ríkisskattstjóra og um var getið að framan og samanlagðar sölutölur aðilanna þriggja teknar með. Ekki er unnt með sama hætti og í II. kafla dóms þessa að endurreikna tekjuskatt samkvæmt úrskurðinum, svo sem nauðsynlegt er að gera við ákvörðun refsingar samkvæmt 109. gr. laga nr. 90/2003. Er því óhjákvæmilegt að vísa frá héraðsdómi þeim þætti þessa ákæruliðar að hafa komið félaginu undan greiðslu tekjuskatts með þeirri fjárhæð sem í ákæruliðnum greinir. Staðfestur verður hins vegar sá þáttur sakfellingar héraðsdóms á sakargiftum þessa kafla sem varðar þá háttsemi að hafa ekki staðið skil á skattframtölum S ehf. og þannig ekki talið fram til skatts tekjuskattskyldar tekjur.

IV

Með vísan til þess sem að framan greinir verður vísað frá héraðsdómi þeim hluta í 2. tl. I. kafla ákærunnar að ákærði hafi „komið félaginu undan greiðslu tekjuskatts, samtals að fjárhæð kr. 2.743.421“.

Staðfest verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða að öðru leyti með þeirri breytingu á fjárhæð vantalinnar virðisaukaskattskyldrar veltu og vangreiddum virðisaukaskatti sem greinir í II. kafla dómsins.

Um ákvörðun sektar ákærða fer að sínu leyti eftir 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988. Ekki er heimilt að fara niður úr sektarlágmarki ákvæðisins, þar sem ákærði er sakfelldur fyrir að hafa ekki skilað virðisaukaskattskýrslu fyrir S ehf. Hins vegar skiptir máli í samræmi við dómaframkvæmd að meðákærða í héraði hefur verið gerð sekt vegna vanskila á þeim virðisaukaskatti sem ákærði er hér einnig sakfelldur fyrir.

Samkvæmt framansögðu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvo mánuði sem bundin skal skilorði svo sem í dómsorði greinir. Þá verður hann einnig dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð 1.700.000 krónur sem honum ber að greiða innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins en sæta ella fangelsi í 52 daga

Staðfest verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað.

Með vísan til 1. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 skal sakarkostnaður fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf I-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 2 mánuði, en fullnustu refsingarinnar er frestað og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 1.700.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 52 daga.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er óraskað.

Allur sakarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur.