137/2011

S ehf. og K gerðu með sér verksamning um uppsteypu og frágang safnaðarheimilis K. S ehf. krafði K um greiðslu vangoldinna verklauna, m.a. á grundvelli reikninga sem dagsettir voru eftir að tveir mánuðir voru liðnir frá verklokum, en samkvæmt grein 31.6 í  ÍST 30, sem var meðal samningsgagna samkvæmt verksamningi, skyldu fullnaðarreikningar vegna verksins sendir innan þess tíma. K mótmælti greiðsluskyldu og taldi sig m.a. eiga gagnkröfu á hendur S ehf. til skuldajafnaðar vegna tafa á verklokum. Niðurstaða Hæstaréttar var sú að viðurkennd var greiðsluskylda K að hluta. Að því er varðaði reikninga sem dagsettir voru eftir að tveir mánuðir voru liðnir frá verklokum, taldi Hæstiréttur að K væri samkvæmt almennum reglum samningaréttarins bundin af samþykki umsjónar- og eftirlitsmanns verksins á tilteknum kröfum fyrir lok tveggja mánaða frestsins, jafnvel þótt reikningar vegna þeirra hefðu verið dagsettir síðar. Loks taldi Hæstiréttur að K ætti rétt á tafabótum vegna seinkunar á verklokum, enda hafði S ehf. ekki sýnt fram á að félagið hefði fullnægt þeim skyldum sem á því hvíldu samkvæmt ÍST 30 til þess að geta krafist þess að verktími yrði framlengdur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. mars 2011. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 47.557.043 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum, svo sem í héraðsdómi greinir, frá 22. janúar 2009 til 4. júní sama ár, en af framangreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum á tilteknum dögum, eins og greint er í héraðsdómi, samtals að fjárhæð 18.650.981 króna. Hann krefst jafnframt staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 17. maí 2011. Hann krefst aðallega sýknu, en til vara að krafa aðaláfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Aðaláfrýjandi höfðaði málið í héraði til heimtu framangreindrar fjárhæðar, sem hann telur vangoldin verklaun til sín vegna verksamnings frá júlí 2007 um byggingu safnaðarheimilis fyrir gagnáfrýjanda að Hábraut 1A, Kópavogi. Gagnáfrýjandi krafðist sýknu í héraði. Færi svo að aðaláfrýjandi teldist eiga einhver verklaun vangoldin, bæri engu að síður að sýkna hann vegna gagnkröfu sem hann hafi uppi til skuldajafnaðar. Sú krafa sé í tveimur liðum. Annars vegar eigi hann kröfu á aðaláfrýjanda, sem hann kveður nú að fjárhæð 735.600 krónur vegna tilgreinds kostnaðar, sem á hann hafi fallið, en aðaláfrýjandi beri ábyrgð á. Hins vegar sé um að ræða tafabætur, sem hann kveður nú nema 6.650.000 krónum.

II

Krafa aðaláfrýjanda er annars vegar reist á reikningum, sem tilgreindir eru í héraðsdómi undir liðum 1 til 22. Samanlögð fjárhæð þessara reikninga er 26.047.272 krónur. Reikningana hefur gagnáfrýjandi samþykkt í sjálfu sér en gerir athugasemdir við fjárhæðir hluta þeirra á þeim grundvelli, sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi. Verður fallist á forsendur héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, fyrir því að hafna mótbárum gagnáfrýjanda við þessum reikningum og staðfest sú niðurstaða dómsins að gagnáfrýjanda beri að greiða fjárhæð reikninganna óskerta. Ekki er ágreiningur um að frá þeirri fjárhæð beri að draga innborganir gagnáfrýjanda samtals 18.650.981 króna á þann hátt sem í héraðsdómi greinir.

Hins vegar er krafa aðaláfrýjanda reist á reikningum í liðum 23 til 45 að fjárhæð 21.509.771 króna, en gagnáfrýjandi andmælir þeim í heild sinni þar sem reikningarnir, sem allir eru dagsettir 4. maí 2009, hafi verið gerðir þegar liðnir voru meira en tveir mánuðir frá þeim degi, er verki var skilað, 12. febrúar 2009. Sé mælt fyrir um það í grein 31.6 í ÍST 30, Almennum útboðs- og samningsskilmálum um verkframkvæmdir, sem samkvæmt verksamningi séu meðal samningsgagna, að verktaki skuli senda verkkaupa fullnaðarreikning innan tveggja mánaða frá því hann skilaði verki í hendur verkkaupa. Í því sambandi skipti engu þótt aðaláfrýjandi hafi innan þessa frests gert fyrirvara um að hann kynni að leggja fram kröfur síðar. Héraðsdómur féllst á þessar röksemdir gagnáfrýjanda og sýknaði hann af kröfum aðaláfrýjanda samkvæmt þessum reikningum.

Í grein 31.6 í ÍST 30 segir svo: ,,Verktaki skal senda verkkaupa fullnaðarreikning vegna verksins innan tveggja mánaða frá því er hann skilaði verkinu í hendur verkkaupa. Á reikningi þessum skal m.a. greina allar kröfur um greiðslur vegna aukaverka og breytinga.“ Í grein 31.8 segir jafnframt að eftir að verktaki hafi lagt fram fullnaðarreikning geti hann ekki haft uppi frekari kröfur. Þótt fallast megi á að aðaláfrýjandi hafi ,,skilað verkinu“ 12. febrúar 2009 í skilningi greinar 31.6 í ÍST 30 og aðaláfrýjanda hafi samkvæmt því borið að leggja fram fullnaðarreikning í síðasta lagi 12. apríl sama ár, verður ekki talið að greinin girði með öllu fyrir að fallast megi á einstaka kröfuliði aðaláfrýjanda. Í máli þessu á það við um tilvik þar sem aðaláfrýjandi kynnti gagnáfrýjanda tilgreindar kröfur innan frestsins og gagnáfrýjandi tók þá afstöðu til þeirra, áður en fresturinn rann út, að þær bæri að samþykkja. Er hann bundinn af því samþykki sínu samkvæmt almennum reglum samningaréttar.

Í 5. grein verksamnings málsaðila er kveðið á um að eftirlitsmaður yfirfari reikninga og samþykki þá. Skuli það gert innan viku frá því að reikningi er framvísað. Í útboðs- og samningsskilmálum kemur fram að umsjón og eftirlit með verkinu af hálfu verkkaupa sé á vegum Teiknistofunnar Óðinstorgi, verkfræðideildar. Er ágreiningslaust í málinu að V-kk-nf O-kk-nf verkfræðingur hafi annast þessi verk mestan hluta verktímans, en samstarfsmaður hans á tímabili sem V-kk-nf var forfallaður. Í grein 17.5.1 í ÍST 30 eru reglur um hlutverk umsjónarmanns verkkaupa. Segir þar að hann sé sérstakur fulltrúi verkkaupa og geti meðal annars samið um öll minni háttar viðbótarverk. Hann komi fram fyrir hönd verkkaupa gagnvart verktaka um allt sem varðar framkvæmd verksins.

Að teknu tilliti til umsagnar V-kk-ef O-kk-ef frá janúar 2010 ásamt fylgiskjölum og fleiri gagna í málinu, sem taka meðal annars til umræddra kröfuliða 23 til 45, verður lagt til grundvallar að aðaláfrýjandi hafi kynnt fulltrúa gagnáfrýjanda með rökstuddum hætti hluta af framangreindum kröfuliðum fyrir lok tveggja mánaða frestsins og umsjónar- og eftirlitsmaðurinn samþykkt með skuldbindandi hætti fyrir gagnáfrýjanda kröfuliði, sem ásamt verðbótum og síðari leiðréttingum, nema samtals 5.157.750 krónum. Verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda þessa fjárhæð og ber hún dráttarvexti frá 4. júní 2009, en þá var liðinn mánuður frá því aðaláfrýjandi lagði fram reikninga vegna þessara kröfuliða. Niðurstaða héraðsdóms um aðra kröfuliði, sem hér falla undir, verður staðfest með vísan til forsendna.

III

Gagnáfrýjandi krefst nú, eins og fyrr greinir, annars vegar greiðslu á 735.000 krónum, en kröfu þessa taldi hann í héraði nema 769.189 krónum, vegna þriggja liða, sem þar eru einnig tilgreindir. Er fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að þessari kröfu beri að hafna, enda eru einstakir þættir hennar ekki rökstuddir í héraðsgreinargerð gagnáfrýjanda og hafa ekki verið færðar nægar sönnur að þeim undir meðferð málsins.

Hins vegar krefst gagnáfrýjandi tafabóta að fjárhæð 6.650.000 krónur. Hann reisir þessa kröfu á því að aðaláfrýjandi hafi skilað verkinu of seint. Skiladagur samkvæmt verksamningi hafi verið 1. júní 2008, en hann hafi veitt frest á skilum verksins til 1. október sama ár. Eins og áður greinir voru verkskil 12. febrúar 2009. Aðaláfrýjandi hafnar því að sér sé skylt að greiða tafabætur. Hann hafi margsinnis á verktímanum þurft að kalla eftir hönnunargögnum og verkfyrirmælum til þess að geta unnið einstaka verkþætti og hafi g-kk-nf oft ekki sinnt þessum beiðnum hans fyrr en eftir ítrekanir, stundum margar. Auk þess hafi breytingar á verkinu tafið framkvæmdir.

Í grein 24.2 í ÍST 30 er mælt fyrir um skilyrði þess að unnt sé að krefjast framlengingar á verktíma, en þau eru meðal annars að: ,,a) Breytingar hafa orðið á verkinu og þær seinka framkvæmdum. b) Verkkaupi leggur ekki til í tæka tíð teikningar, verklýsingar, efni, vinnu, vinnutæki eða annað sem hann sjálfur eða aðrir hans vegna eiga að láta í té og verki seinkar af þessum sökum eða verki seinkar vegna annarra atriða sem varða verkkaupa.“ Ef verktaki telur sig eiga rétt á framlengingu verkskila eru fyrirmæli í grein 24.3 um hvernig hann eigi að bera sig að við að fá hana. Í þessari grein segir: ,,Ef verktaki telur sig eiga rétt á framlengingu á fresti skal hann tafarlaust senda verkkaupa rökstudda tilkynningu um það. Í tilkynningu skal rökstutt að töfin hafi hlotist af þeim atvikum sem verktaki ber fyrir sig.“ Þá segir meðal annars í grein 24.4: ,,Verktíma skal lengja sem nemur þeirri töf sem af tálmun hlaust, að viðbættum hæfilegum tíma til að hefja framkvæmdir að nýju.“

Aðaláfrýjandi hefur tekið saman yfirlit, sem er meðal skjala málsins, um bókanir á verkfundum þar sem óskir hans um hönnunargögn og fleira auk ýmissa kvartana koma fram. Hluti þessara bókana og umkvartana koma fram á verkfundum, sem haldnir voru eftir upphaflegan skiladag 1. júní 2008 og nokkrar þeirra eftir 1. október sama ár. Þær kvartanir lúta bæði að því að teikningar af lögnum vanti, bæði snjóbræðslulögn og pípulögn og að upphafleg hönnun brunahurða og innihurða væri ekki framkvæmanleg. Á 73. verkfundi, 3. desember 2008, er eftirfarandi bókað: ,,K-kk-nf G-kk-nf telur að umrædd breyting brunahurða sé á bundinni leið í verkinu og því telur hann að verktaki eigi rétt á framlengingu á verktíma.“ Þá liggja frammi tölvupóstsendingar aðaláfrýjanda eða fulltrúa hans til umsjónar- og eftirlitsmanns eða annarra fulltrúa gagnáfrýjanda. Hluti þessara tölvupósta eru sendir eftir 1. október 2008. Í tölvupósti sem sendur er 3. nóvember 2008 kvartar aðaláfrýjandi meðal annars yfir því að gagnáfrýjandi sinni ekki ábendingum um að breyta hönnun brunahurða og innihurða. Jafnframt segir svo: ,,Í ljósi þess að ekki hafa enn verið lögð fram verkgögn sem hægt er að vinna eftir, þá hafnar verktaki alfarið skilgreiningu verkkaupa á að verklok hafi verið þ. 1. okt.“ Þá er einnig kvartað vegna dráttar á greiðslum frá gagnáfrýjanda. Þótt aðaláfrýjandi hafi samkvæmt framansögðu haft uppi ýmsar kvartanir og fram hafi komið hjá honum að hann teldi sig eiga rétt á framlengingu verkskila eftir 1. október 2008, hefur hann ekki sannað að hann hafi sent g-kk-þgf rökstudda tilkynningu um framlengingu á verkskilum og tilgreint hve langan frest hann eigi að fá á skiladegi verksins. Hann hefur því ekki fullnægt skyldum þeim sem samkvæmt greinum 24.3 og 24.4 í ÍST 30 hvíldu á honum til þess að hann geti krafist þess að verktími verði framlengdur.

Gagnáfrýjandi hafði uppi kröfu um tafabætur með þeirri fjárhæð sem hann miðar við í málinu í bréfi umsjónar- og eftirlitsmanns 30. mars 2009. Í 6. gr. verksamningsins er mælt fyrir um rétt verkkaupa til tafabóta 50.000 krónur fyrir hvern byrjaðan almanaksdag sem verkskil dragast á langinn. Í grein 24.5.1 í ÍST 30 er mælt fyrir um að verkkaupi þurfi ekki að sanna tjón sitt ef ákvæði séu um tafabætur í verksamningi. Samkvæmt þessu verður fallist á kröfu gagnáfrýjanda um tafabætur í 133 daga, samtals 6.650.000 krónur.

IV

Samkvæmt framansögðu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 31.205.022 krónur (26.047.272 + 5.157.750) með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði að frádregnum 25.300.981 krónu (376.838 + 2.000.000 + 16.274.143 + 6.650.000) miðað við tilgreindar dagsetningar.

Samkvæmt þessum málsúrslitum skuldar gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda nokkur verklaun fyrir þjónustu hins síðarnefnda. Verður gagnáfrýjandi því dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Kársnessókn, greiði aðaláfrýjanda, Spöng ehf., 31.205.022 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 4.404.080 krónum frá 22. janúar til 2. febrúar 2009, af 5.036.580 krónum frá þeim degi til 13. febrúar sama ár, af 6.395.580 krónum frá þeim degi til 21. febrúar sama ár, af 8.036.172 krónum frá þeim degi til 2. mars sama ár, af 11.513.143 krónum frá þeim degi til 15. mars sama ár, af 21.211.818 krónum frá þeim degi til 18. mars sama ár, af 22.547.429 krónum frá þeim degi til 19. mars sama ár, af 24.902.667 krónum frá þeim degi til 21. mars sama ár, af 25.049.667 krónum frá þeim degi til 28. mars sama ár, af 25.723.974 krónum frá þeim degi til 10. apríl sama ár, af 26.047.667 krónum frá þeim degi til 4. júní sama ár, en af 31.205.022 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 376.838 krónum þann 31. desember 2008, 2.000.000 krónum þann 6. febrúar 2009, 6.650.000 krónum 30. mars 2009 og 16.274.143 krónum 29. júní 2009.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 1.500.000 krónur.