338/2003

J hafði starfað um árabil hjá ríkisbankanum L. Með lögum nr. 50/1997 var ákveðið að leggja niður L og skyldi L hf. taka við rekstrinum 1. janúar 1998. Áttu allir starfsmenn L að eiga kost á sambærilegu starfi hjá L hf. og áttu þeir að njóta sömu réttinda og þeir áður höfðu notið samkvæmt kjarasamningum og ráðningarsamningum. J þáði starf hjá L hf. og gegndi því þar til henni var sagt upp frá 31. maí 2002, vegna lokunar eins af bankaútibúum L hf. Taldi J að hún ætti rétt til biðlauna í 12 mánuði á grundvelli laga nr. 70/1996 þar sem starf hennar hefði verið lagt niður. Talið var að eftir að J lét af störfum hjá L og tók við starfi hjá L hf. hafi lög 70/1996 ekki lengur átt við um réttarstöðu hennar. Yrði ekki af reglum laga nr. 50/1997 eða öðrum réttarheimildum ráðið að L hf. bæri sem einkaaðila um ókominn tíma skylda til að svara til biðlauna gagnvart þeim starfsmönnum sínum sem áður hefðu starfað hjá L. Var L hf. sýknað af kröfu J.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og G-kvk-nf E-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. ágúst 2003. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins hóf stefnda störf hjá Landsbanka Íslands í maí 1987. Hinn 29. maí 1997 tóku gildi lög nr. 50/1997 um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, en samkvæmt 3. gr. laganna skyldi áfrýjandi taka við rekstri og starfsemi fyrstnefnda bankans 1. janúar 1998 og hann lagður niður frá þeim tíma. Í 1. mgr. 8. gr. laganna var kveðið á um það að allir starfsmenn Landsbanka Íslands, sem tækju laun samkvæmt kjarasamningum Sambands íslenskra bankamanna eða annarra stéttarfélaga, skyldu eiga kost á sambærilegu starfi hjá áfrýjanda. Áttu þeir að njóta sömu réttinda og þeir nutu samkvæmt kjarasamningum og ráðningarsamningum, en réttur til launa úr hendi Landsbanka Íslands að falla niður, sbr. 2. mgr. 8. gr. laganna. Sagði í 10. gr. þeirra að um biðlaunarétt, sem kynni að hafa fylgt störfum í ríkisviðskiptabönkunum, ættu að gilda ákvæði laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

Með bréfi 27. júní 1997 greindi bankastjórn Landsbanka Íslands stefndu frá þeim breytingum, sem framangreind lagaákvæði myndu hafa í för með sér fyrir hana og aðra starfsmenn bankans. Var óskað eftir að hún léti í ljós fyrir 15. september 1997 hvort hún hygðist nýta sér rétt sinn til að taka við starfi hjá áfrýjanda, en hvort sem hún gerði það eða ekki lyki störfum hennar hjá Landsbanka Íslands 31. desember sama ár samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 50/1997. Óumdeilt er að stefnda þáði af þessu tilefni starf hjá áfrýjanda.

Áfrýjandi tilkynnti stefndu með bréfi 19. nóvember 2001 að hann hefði ákveðið að hætta rekstri bankaútibús á Eyrarbakka, þar sem hún starfaði. Var henni af þessum sökum sagt upp starfi frá 1. desember 2001 að telja. Einnig var henni tjáð að vinnuframlags hennar yrði ekki krafist á uppsagnarfresti, sem stæði til 31. maí 2002. Fengi hún laun eftir kjarasamningi bankamanna á því tímabili, en lokauppgjör þeirra færi fram 1. júní 2002.

Samband íslenskra bankamanna greindi áfrýjanda frá því í bréfi 10. apríl 2002 að það teldi starfsmenn hans í útibúum á suðurlandi og austurlandi, sem sagt hafi verið upp síðla árs 2001, eiga rétt til biðlauna vegna þess að störf þeirra hafi verið lögð niður. Þessari skoðun andmælti áfrýjandi með bréfi til stéttarfélagsins 27. júní 2002. Stefnda höfðaði af því tilefni mál þetta 11. desember 2002 og krafði áfrýjanda um greiðslu á samtals 556.327 krónum. Kröfu þessa sundurliðaði hún þannig í héraðsdómsstefnu að um væri að ræða föst laun í fimm mánuði, alls 488.185 krónur, 5/12 hluta af svokölluðum þrettánda mánuði, 40.682 krónur, og sama hlutfall af orlofsframlagi, 27.460 krónur. Kom fram í stefnunni að stefnda teldi sig eiga rétt á biðlaunum í tólf mánuði frá því að uppsagnarfresti hennar lauk 1. júní 2002. Málið væri þó aðeins höfðað um hluta heildarkröfunnar, enda væri hún ekki fallin öll í gjalddaga. Samkvæmt málflutningi stefndu fyrir Hæstarétti áskilur hún sér rétt til að krefja áfrýjanda síðar um þann hluta kröfunnar, sem ekki er sóttur í þessu máli.

II.

Stefnda hafði gegnt starfi hjá Landsbanka Íslands í nærri 11 ár þegar starfsemi hans var hætt 1. janúar 1998. Verður að líta svo á að staðan, sem hún gegndi þá, hafi verið lögð niður þannig að til álita hefði komið réttur hennar til biðlauna samkvæmt 10. gr. laga nr. 50/1997, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 3. febrúar 2000 í máli nr. 357/1999 og 9. mars 2000 í máli nr. 377/1999. Til þess kom þó ekki, enda tók stefnda sem fyrr segir við starfi sama dag hjá áfrýjanda og voru þá ekki fyrir hendi skilyrði til greiðslu biðlauna samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lög nr. 70/1996, sbr. 34. gr. þeirra. Þótt áfrýjandi hafi sem hlutafélag verið að verulegu leyti í eigu íslenska ríkisins þegar stefndu var sagt upp störfum 19. nóvember 2001 tóku fyrirmæli laga nr. 70/1996 ekki til hennar eða annarra starfsmanna áfrýjanda, sbr. 1. tölulið 2. mgr. 2. gr. þeirra. Í 2. mgr. 8. gr. laga nr. 50/1997 var kveðið á um það að starfsmaður Landsbanka Íslands, sem tæki við starfi hjá áfrýjanda 1. janúar 1998, skyldi upp frá því „njóta sömu réttinda og hann hafði samkvæmt kjarasamningum og/eða ráðningarsamningum.“ Hvorki var í þessu né öðrum ákvæðum laganna mælt fyrir um að áfrýjandi bæri sem einkaaðili um ókominn tíma skyldu eins og ríkisstofnun gagnvart starfsmanni sínum, sem áður var í þjónustu Landsbanka Íslands, til að svara til biðlauna ef staða hans yrði lögð niður. Slík skylda verður ekki leidd af öðrum réttarheimildum, en til þess verður að líta að fyrrnefndir dómar Hæstaréttar vörðuðu réttarstöðu manna, sem létu af störfum hjá Landsbanka Íslands áður en áfrýjandi tók við rekstri og starfsemi hans. Með því að lagaheimild brestur þannig fyrir kröfu stefndu verður fallist á kröfu áfrýjanda um sýknu.

Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Landsbanki Íslands hf., er sýkn af kröfu stefndu, J-kvk-ef J-kvk-ef.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.