224/2006

Hæstiréttur hafnaði kröfu C um að nýta mætti lífsýni úr látinni móður hans og látnum föður þeirra A og B við mannerfðafræðilega rannsókn til sönnunarfærslu í faðernismáli.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 19. apríl 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2006, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að nýta mætti lífsýni úr látinni móður hans og látnum föður sóknaraðila við mannerfðafræðilega rannsókn til sönnunarfærslu í faðernismáli, sem varnaraðili rekur á hendur sóknaraðilum. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003. Sóknaraðilar krefjast þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um fyrrgreinda rannsókn. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðilum gert að greiða kærumálskostnað. Til vara krefst hann þess að þóknun lögmanns hans vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti verði greidd úr ríkissjóði.

I.

Samkvæmt gögnum málsins er varnaraðili fæddur 6. mars 1932. Móðir hans var D, fædd [...] 1905, sem lést [...] 1997. Hún gekk í hjúskap [...] 1931 við E, en hann var fæddur [...] 1902 og lést [...] 1997. Taldist E vera faðir varnaraðila á grundvelli 1. gr. laga nr. 57/1921 um afstöðu foreldra til skilgetinna barna, sem í gildi voru þegar varnaraðili fæddist.

Varnaraðili leitaði 21. ágúst 2003 eftir því við Rannsóknastofu í réttarlæknisfræði að gerð yrði mannerfðafræðileg rannsókn á lífssýnum úr sér og þeim D og E til að staðreyna hvort sá síðastnefndi hafi í reynd verið faðir sinn. Samkvæmt álitsgerð rannsóknastofunnar 26. febrúar 2004 var útilokað að E væri faðir varnaraðila. Til samræmis við þetta mun hafa gengið dómur fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 2. september 2004 í máli, sem varnaraðili höfðaði til vefengingar á faðerni sínu, og var þar dæmt að E væri ekki faðir hans.

Varnaraðili höfðaði mál þetta 8. desember 2004 á hendur sóknaraðilum með þeirri kröfu að þeim yrði gert að þola að faðir þeirra, F, sem fæddist [...] 1896 og lést [...] 1976, yrði dæmdur faðir varnaraðila. Var málinu beint að sóknaraðilum með stoð í reglum 10. gr. barnalaga og hafa þau krafist sýknu í því. Undir rekstri málsins krafðist varnaraðili þess að mannerfðafræðileg rannsókn yrði gerð á lífssýnum úr sér, D og F til að færa sönnur fyrir faðerni hans. Héraðsdómur féllst á þá kröfu með úrskurði 7. apríl 2005, sem sóknaraðilar kærðu til Hæstaréttar. Með dómi réttarins 17. maí 2005 í máli nr. 174/2005 var kröfu varnaraðila á hinn bóginn hafnað. Í framhaldi af því óskaði hann eftir að fá að leiða fimm nafngreind vitni fyrir héraðsdóm til að færa sönnur fyrir staðhæfingum sínum um að D og F hafi átt í nánu sambandi á getnaðartíma hans. Því hafnaði héraðsdómari með úrskurði 8. september 2005. Varnaraðili kærði þann úrskurð til Hæstaréttar, sem með dómi 13. október sama ár í máli nr. 426/2005 féllst á kröfu hans um vitnaleiðslur. Að fenginni þeirri niðurstöðu voru teknar skýrslur af þremur vitnum í þinghaldi 16. desember 2005 og gaf varnaraðili síðan aðilaskýrslu 3. janúar 2006. Samkvæmt kröfu hans var tekin skýrsla af einu vitni til viðbótar 17. febrúar 2006 og loks af tveimur vitnum eftir kröfu sóknaraðila 21. sama mánaðar. Í þinghaldi 30. mars 2006 krafðist varnaraðili þess á ný að mannerfðafræðileg rannsókn yrði gerð á lífssýnum úr sér, D og F. Héraðsdómari féllst á þá kröfu með hinum kærða úrskurði.

II.

Í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar 17. maí 2005 var meðal annars vísað til þess að varnaraðili neytti í málinu þeirrar heimildar, sem veitt sé barni með 1. málslið 1. mgr. 10. gr. barnalaga til að höfða dómsmál um faðerni sitt. Í slíku máli gildi sú regla samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laganna að varnaraðili þess skuli vera sá maður eða þeir, sem taldir eru hafa haft samfarir við móður á getnaðartíma barns, en að honum eða þeim látnum megi beina máli að lögerfingjum, sem gengju barninu jafnhliða eða næst að erfðum. Síðan sagði í dóminum: „Móðir varnaraðila lést sem áður segir 1997, áratugum eftir að hann átti þess fyrst kost að höfða dómsmál um faðerni sitt. Því er ekki borið við í málinu að hún hafi nokkru sinni fyrir yfirvöldum eða dómi lýst F föður varnaraðila. Ekkert liggur fyrir í málinu af hennar hendi um að hún hafi talið svo vera. Varnaraðili hefur heldur ekkert fært fram, hvorki með gögnum frá móður sinni né öðrum, til stuðnings því að uppfyllt gæti verið það meginskilyrði 2. mgr. 10. gr. barnalaga fyrir málsókn þessari, sem áður er getið. Er reyndar ekki staðhæft berum orðum í málatilbúnaði varnaraðila að slík atvik hafi gerst. Mannerfðafræðileg rannsókn samkvæmt 15. gr. barnalaga getur farið fram til að leita sönnunar í dómsmáli, sem rekið er um faðerni barns. Þeirri heimild verður eðli máls samkvæmt ekki beitt nema fyrir hendi séu þau grundvallarskilyrði fyrir höfðun faðernismáls, sem skortir hér á samkvæmt framansögðu. Að því virtu verður hafnað kröfu varnaraðila um að slík rannsókn verði gerð í máli þessu.“

Eftir að dómur þessi gekk hefur varnaraðili sem áður segir fengið skýrslur teknar fyrir héraðsdómi af fjórum vitnum, auk þess að gefa þar sjálfur aðilaskýrslu. Tvö af þessum vitnum voru systkinabörn móður varnaraðila, fædd 1944 og 1946, og það þriðja skólasystkin hans og jafnaldri. Fjórða vitnið, sem var fætt 1932, var í fjölskyldutengslum við E. Öll þessi vitni kváðust oft hafa heyrt rætt um að F hafi verið faðir varnaraðila, en ekkert þeirra hafði á hinn bóginn orðið vitni að því að D léti orð falla um það né greindi nokkurt þeirra frá öðrum, sem segðist hafa orðið vitni að slíku. Vegna aldurs þessara vitna gátu þau af augljósum sökum ekkert borið af eigin raun um hvort eitthvert samband hafi verið milli F og móður varnaraðila á líklegum getnaðartíma hans. Frásögn í aðilaskýrslu varnaraðila um orðaskipti hans við móður sína um þessi efni getur ekki komið hér að haldi. Sönnunarfærslan, sem nú hefur farið fram, getur því engu breytt um það, sem réði niðurstöðu í dómi Hæstaréttar 17. maí 2005, að ekkert liggur fyrir í málinu um að D hafi talið F vera föður varnaraðila, hvað þá lýst því yfir fyrir yfirvöldum eða dómi, eða að uppfyllt séu á annan hátt áðurnefnd meginskilyrði 2. mgr. 10. gr. barnalaga fyrir málsókn varnaraðila. Að þessu virtu verður því enn hafnað kröfu varnaraðila um þá mannerfðafræðilegu rannsókn, sem um ræðir í málinu.

Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn kostnað af kærumáli þessu. Um þóknun lögmanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, C, um að mannerfðafræðileg rannsókn verði gerð á lífssýnum úr honum sjálfum, D og F.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Þóknun lögmanns varnaraðila, D-kvk-ef P-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, vegna flutnings málsins fyrir Hæstarétti, 100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.