354/2003

H starfaði sem stýrimaður á skipi í eigu S. Í kjölfar þess að skipið var látið í slipp kom upp ágreiningur milli S og skipverja um greiðslu kauptryggingar og varð H og framkvæmdastjóra S sundurorða vegna þessa. Nokkru síðar var H sagt upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti og vann hann uppsagnarfrestinn. Taldi hann uppsögnina byggða á ólögmætum sjónarmiðum og krafðist þess að honum yrðu greidd laun í þrjá mánuði frá starfslokum. Talið var að formlega hefði verið rétt staðið að uppsögn H og honum hefðu verið greidd laun á lögbundnum uppsagnarfresti. Ekki var fallist á að jafna hefði mátt stöðu H við stöðu trúnaðarmanns stéttarfélags samkvæmt 9. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og var S því sýknað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. september 2003. Hann krefst þess að stefndi greiði 2.778.840 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2002 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Áfrýjandi var ráðinn 1. stýrimaður á Sigurborgu SH-12, skipaskrárnúmer 1019, 200 brúttólesta togbát í eigu stefnda 28. september 2000. Í kosningu sem fram fór meðal skipverja 4. janúar 2001 var hann kosinn til að koma fram fyrir þeirra hönd gagnvart stefnda í samræmi við 4. mgr. greinar 1.03 kjarasamnings Landssambands íslenskra útvegsmanna og Farmanna-og fiskimannasambands Íslands, sem við á þegar afli er ekki seldur á erlendum eða innlendum uppboðsmarkaði, en þar segir: „Útgerðarmaður skal hafa samráð við fulltrúa, sem kjörinn er af áhöfn í einfaldri kosningu, um áformaða sölu aflans fyrir a.m.k. mánuð í senn, og gera honum grein fyrir fyrirliggjandi upplýsingum um sölu og fiskverð.“ Í 5. mgr. sömu greinar samningsins segir síðan: „Útgerðarmaður og áhöfn skulu gera sín í milli samning um fiskverð, þegar útgerð selur afla til eigin vinnslu, þ.e.a.s. í viðskiptum milli skyldra aðila. Til að slíkur samningur öðlist gildi, skal hann staðfestur í leynilegri atkvæðagreiðslu áhafnar og að því loknu undirritaður af fulltrúum áhafnar og útgerðar. Samningurinn skal vera í stöðluðu formi, þar sem fram komi m.a. verð einstakra fisktegunda, gildistími, uppsagnarákvæði o.s.frv.“ Í 6. mgr. sömu greinar segir loks : „Telji meirihluti áhafnar sig ekki eiga kost á samningi um sanngjarnt fiskverð samkvæmt framanskráðu, skal leita úrskurðar nefndar, sem samtök sjómanna og útvegsmanna koma sér saman um að skipuð verði. Með skyldum aðilum er átt við að útgerð og vinnsla séu í ráðandi eigu sömu aðila.“ Um 5% afla Sigurborgar SH-12 fór að þessum ákvæðum en 95% aflans var hins vegar rækja, sem seld var á markaði.

Stefndi sendi skipið í slipp á Akureyri 30. apríl 2002. Lauk endurbótum 27. maí sama ár og var skipið sótt samdægurs og gert klárt til rækjuveiða. Strax að lokinni sjómannadagshelgi 3. júní 2002 var haldið til veiða. Kauptrygging hafði alltaf verið greidd fjórum sinnum í mánuði í samræmi við ákvæði kjarasamninga, en uppgjör verið einu sinni í mánuði hverjum og mun það hafa borist 15. júní 2002 fyrir maí. Þegar líða tók á júní barst skipverjum það til eyrna að framkvæmdastjóri stefnda hygðist draga af þeim kauptryggingu fyrir þann tíma sem skipið var í slipp. Voru skipverjar óánægðir með þetta og varð áfrýjanda og framkvæmdastjóra stefnda sundurorða vegna túlkunar kjarasamnings hér um. Varð niðurstaðan sú að kauptryggingin var ekki dregin frá. Áfrýjandi fór í frí 1. júlí 2002. Þegar hann kom úr fríinu 10. sama mánaðar kallaði skipstjórinn á hann upp í brú skipsins og skýrði honum frá því að sér hefði verið falið að segja honum upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti og var um það bókað í dagbók skipsins. Engar ástæður voru gefnar á uppsögninni. Áfrýjandi vann síðan út uppsagnarfrestinn eða til 10. október 2002, en lét þá af störfum og var annar ráðinn í hans stað.

Áfrýjandi heldur því fram að ástæður fyrir uppsögn hans 10. júlí 2002 hafi verið ómálefnalegar og ólögmætar og eigi því að virða uppsögnina að vettugi. Verði því að meta það svo að stefndi hafi vikið honum úr skiprúmi 10. október 2002. Ráðningartími hans hafi ekki verið liðinn og heimild hafi ekki verið til uppsagnar samkvæmt 23. eða 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og eigi hann því samkvæmt 1. mgr. 25. gr. þeirra laga rétt til kaups í þrjá mánuði, sbr. 2. mgr. 9. gr. sömu laga. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að uppsögn áfrýjanda hafi verið lögmæt og hafi verið framkvæmd í samræmi við ákvæði kjarasamnings stýrimanna á fiskiskipum og ákvæði sjómannalaga.

II.

Fyrir Hæstarétti féll áfrýjandi frá málsástæðum, sem lúta að samanburði við réttarstöðu starfsmanna ríkisins.

Ráðningarsamningur samkvæmt sjómannalögum liggur ekki fyrir, en samkvæmt 6. gr. laganna skal útgerðarmaður sjá um að skriflegur ráðningarsamningur sé gerður. Verður ekki séð að um ráðningartíma hafi verið samið. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laganna var því uppsagnarfrestur aðila gagnkvæmur í þrjá mánuði. Ber því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um að formlega hafi verið rétt að uppsögn áfrýjanda staðið samkvæmt lögunum. Eins og mál þetta liggur fyrir virðist ástæða uppsagnarinnar hafa verið deilur áfrýjanda og framkvæmdarstjóra stefnda um rétt áhafnarinnar til kauptryggingar meðan skipið var í slipp á Akureyri. Kosning áfrýjanda sem fyrirsvarsmanns áhafnar samkvæmt 4. mgr. greinar 1.03 kjarasamnings náði ekki til kauptryggingar og því fyrirsvari verður ekki jafnað til stöðu trúnaðarmanns stéttarfélags samkvæmt 9. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sbr. 11. gr., né heldur getur 4. gr. sömu laga átt við um áfrýjanda samkvæmt orðun þess ákvæðis. Að þessu athuguðu verður héraðsdómur staðfestur.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.