22/2001

A krafði J um þóknun og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar í tengslum við lögfræðilega þjónustu og ráðgjöf sem A kvaðst hafa veitt J á árunum frá 1990 til 1994. A gerði J fyrst reikning vegna kröfunnar 3. október 1996. Viðurkenndi einn fyrirsvarsmanna A að framtaksleysi hans hefði verið einu um að kenna að J var ekki gerður reikningur fyrr. Ekki varð ráðið af gögnum málsins að A hefði unnið að þeim málum, sem krafan laut að, eftir 24. janúar 1994. Var því talið að krafan hefði orðið gjaldkræf þann dag. A höfðaði mál á hendur J 10. júní 1997, en því var vísað frá héraðsdómi 6. apríl 1998. Þar sem A gætti ekki að því að höfða nýtt mál innan sex mánaða frá þeim degi var fyrningu ekki slitið fyrr en nýtt mál var höfðað 3. nóvember 1998. Voru þá liðin meira en fjögur ár frá því að krafan varð gjaldkræf og var hún því fyrnd. Var J sýknaður af kröfu A.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. janúar 2001. Hann krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara krefst hann sýknu af kröfu stefnda, en til þrautavara að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Að auki gerir áfrýjandi ýmsar nánar tilteknar dómkröfur, sem lúta eingöngu að rekstri málsins fyrir héraðsdómi. Atriðin, sem þar um ræðir, eiga ekki erindi í málinu sem sérstakar dómkröfur fyrir Hæstarétti og er því ástæðulaust að greina frekar frá þeim.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Málið var flutt skriflega eftir ákvörðun Hæstaréttar samkvæmt 3. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 15. gr. laga nr. 38/1994, en sú ákvörðun var tekin að fram kominni ósk áfrýjanda um þetta efni, sem stefndi hreyfði ekki athugasemd við.

I.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnda veitti hann áfrýjanda margs konar lögfræðilega þjónustu og ráðgjöf á árunum frá 1990 til 1994. Að stórum hluta hafi verið hér um að ræða innheimtu á vanskilaskuldum. Stefndi kveður samskipti við áfrýjanda hafa gengið vel og árekstrarlaust allt þar til á árinu 1994, þegar hann sleit skyndilega öllu sambandi við lögmenn, sem störfuðu hjá stefnda. Stefndi gerði áfrýjanda tvo reikninga 3. október 1996 fyrir annars vegar lögfræðikostnaði af rekstri fjögurra nánar tilgreindra mála og hins vegar útlögðum kostnaði í þágu áfrýjanda. Fyrrnefnda reikninginn sundurliðaði stefndi þannig að þóknun vegna máls áfrýjanda á hendur Á-kk-þgf S. V-kk-þgf og fleirum væri 146.830 krónur, A-kk-þgf E-kk-þgf og fleirum 467.000 krónur, G-kk-þgf S-kk-þgf og fleirum 99.569 krónur og Pyramid heildverslun 40.000 krónur. Við þessar fjárhæðir samanlagðar bættist virðisaukaskattur, 184.583 krónur, og var þannig reikningurinn gerður fyrir samtals 937.982 krónum. Síðarnefnda reikningnum skipti stefndi í útlagðan kostnað vegna fjögurra mála, sem hann auðkenndi með númerum, auk tveggja sérstakra kostnaðarliða vegna þeirra tveggja mála, sem fyrst voru talin á fyrrnefnda reikningnum. Var útlagður kostnaður samkvæmt síðarnefnda reikningnum samtals 156.334 krónur.

Áfrýjandi beindi erindi 30. október 1996 til Lögmannafélags Íslands vegna skipta sinna við stefnda varðandi tvö málanna, sem áður er getið, annars vegar málið, sem í fyrrgreindum reikningi var kennt við Á-kk-þf S. V-kk-þf og fleiri, og hins vegar málið, sem þar var kennt við E-kk-þf E-kk-þf og fleiri. Bar áfrýjandi þar sakir á stefnda um mistök við rekstur þessara mála, sem hafi að endingu leitt til þess að áfrýjandi hafi tapað kröfum sínum. Taldi hann þetta hafa bakað sér tjón að fjárhæð alls 11.942.261 króna. Í álitsgerð stjórnar lögmannafélagsins 25. mars 1997 var fjallað í einstökum atriðum um þær ávirðingar, sem áfrýjandi bar á stefnda, og jafnframt látið uppi mat á fjárhæð reikninganna, sem áður er getið. Af ástæðum, sem þar greindi nánar, var talið að hæfileg þóknun vegna málsins, sem í reikningi stefnda var kennt við Á-kk-þf S. V-kk-þf og fleiri, væri 85.000 krónur auk virðisaukaskatts. Þá var talið að þóknun fyrir flutning máls, sem rekið var um úthlutun söluverðs fasteignar að Kleppsvegi 86 í Reykjavík við nauðungarsölu vegna innheimtu á síðastnefndri kröfu og innheimtu á kröfunni, sem í reikningnum var kennd við E-kk-þf E-kk-þf og fleiri, væri hæfilega ákveðin 195.000 krónur auk virðisaukaskatts. Loks taldi stjórnin að gögn skorti til stuðnings einum lið að fjárhæð 53.356 krónur í reikningi stefnda fyrir útlögðum kostnaði og væri því ekki unnt að fallast á hann. Að öðru leyti gerði stjórnin ekki athugasemdir við fjárhæð reikninga stefnda.

Stefndi höfðaði mál gegn áfrýjanda 10. júní 1997 til heimtu skuldar samkvæmt framangreindum reikningum. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 1998 var því máli vísað frá dómi. Áfrýjandi kærði þann úrskurð og krafðist þess að lagt yrði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Stefndi gerði jafnframt sömu kröfu fyrir Hæstarétti, en kærði þó ekki úrskurðinn fyrir sitt leyti. Með því að áfrýjandi þótti sem stefndi í málinu ekki hafa lögvarða hagsmuni af því að fá frávísun þess fellda úr gildi var kærumálinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti með dómi 8. maí 1998, sem birtur er í dómasafni þess árs bls. 1793.

Stefndi höfðaði í kjölfarið mál þetta gegn áfrýjanda 3. nóvember 1998 vegna skuldar samkvæmt fyrrnefndum reikningum, en upphafleg dómkrafa stefnda var um greiðslu á 1.017.338 krónum. Var þar um að ræða samanlagða fjárhæð reikninganna tveggja, en þó þannig að stefndi tók í dómkröfu sinni tillit til áðurgreindrar niðurstöðu Lögmannafélags Íslands um þóknun vegna máls á hendur Á-kk-þgf S. V-kk-þgf og fleirum og lækkaði því reikningskröfuna um samtals 76.978 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi lækkaði stefndi kröfu sína frekar með því að fella úr reikningnum fyrir lögfræðikostnaði þóknun að fjárhæð 40.000 krónur auk virðisaukaskatts vegna máls á hendur Pyramid heildverslun. Þá lækkaði stefndi jafnframt reikning vegna útlagðs kostnaðar um 26.433 krónur. Endanleg dómkrafa stefnda fyrir héraðsdómi var því sundurliðuð þannig að þóknun fyrir mál gegn Á-kk-þgf S. V-kk-þgf og fleirum nam 85.000 krónum, A-kk-þgf E-kk-þgf og fleirum 467.000 krónum og G-kk-þgf S-kk-þgf og fleirum 99.569 krónum, en við þessar fjárhæðir bættist virðisaukaskattur, samtals 159.934 krónur. Var krafa stefnda vegna þessara liða því alls 811.503 krónur. Endanleg krafa stefnda vegna útlagðs kostnaðar var að fjárhæð alls 129.901 króna. Þar af rakti stefndi kostnað að fjárhæð samtals 56.884 krónur til tveggja fyrstnefndu málanna, en 73.017 krónur til þess þriðja. Endanleg krafa stefnda var því um greiðslu á 941.404 krónur.

Í hinum áfrýjaða dómi var vísað frá héraðsdómi kröfuliðum stefnda, sem lutu að máli gegn G-kk-þgf S-kk-þgf og fleirum, bæði að því er varðar þóknun að fjárhæð 99.569 krónur að viðbættum virðisaukaskatti og útlagðan kostnað að fjárhæð 73.017 krónur. Áfrýjandi var hins vegar dæmdur til að greiða aðra liði í dómkröfu stefnda eða samtals 744.124 krónur. Stefndi unir þeirri niðurstöðu. Fyrir Hæstarétti tekur því ágreiningur aðilanna eingöngu til þóknunar fyrir mál, sem stefndi kenndi í reikningi sínum við Á-kk-þf S. V-kk-þf og fleiri og E-kk-þf E-kk-þf og fleiri, auk virðisaukaskatts af þeirri þóknun og útlagðs kostnaðar vegna málanna.

II.

Krafa áfrýjanda, sem stefndi krefst þóknunar fyrir að hafa leitast við að innheimta og kennir í fyrrnefndum reikningi sínum við Á-kk-þf S. V-kk-þf og fleiri, var samkvæmt skuldabréfi að fjárhæð 1.140.000 krónur, sem Ess hf. gaf út 10. júní 1990 til handhafa, en E-kk-nf E-kk-nf, J-kk-nf P-kk-nf og Á-kk-nf S-kk-nf V-kk-nf gengust í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Krafan, sem stefndi kennir í reikningnum við E-kk-þf E-kk-þf og fleiri, var samkvæmt víxli að fjárhæð 3.100.000 krónur, útgefnum 25. júlí 1990 af J-kk-þgf P-kk-þgf og ábektum af honum og G-kvk-þgf S-kvk-þgf, en samþykktum til greiðslu af Ess hf. 10. ágúst 1990. Fyrir báðum þessum kröfum gaf J-kk-nf P-kk-nf út tryggingarbréf 15. nóvember 1990 til handhafa, þar sem hann setti að veði fasteign sína að Kleppsvegi 86 í Reykjavík með 10. veðrétti.

Stefndi höfðaði mál fyrir áfrýjanda með stefnu 16. janúar 1991 til heimtu kröfu samkvæmt skuldabréfinu frá 10. júní 1990. Stefnan var árituð um aðfararhæfi 19. febrúar 1991 og áfrýjanda þar dæmdur málskostnaður að fjárhæð 163.000 krónur. Með stefnu, sem jafnframt var gefin út 16. janúar 1991, höfðaði stefndi mál fyrir áfrýjanda vegna víxilsins, sem var í gjalddaga 10. ágúst 1990. Sú stefna var einnig árituð um aðfararhæfi 19. febrúar 1991. Var áfrýjanda þar ákveðinn málskostnaður að fjárhæð 320.000 krónur. Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi hafi 26. ágúst 1991 fengið gert fjárnám fyrir þessum kröfum í fasteigninni Kleppsvegi 86. Krafðist hann sama dag nauðungaruppboðs á henni. Ágreiningur reis um uppboðsbeiðnirnar, sem lauk með dómi Hæstaréttar 29. september 1992, sbr. dómasafn þess árs bls. 1473, þar sem hafnað var framgangi nauðungarsölu á grundvelli beiðnanna. Fasteignin að Kleppsvegi 86 var seld nauðungarsölu á uppboði 8. júlí 1993. Við uppboðið lagði stefndi fram í nafni áfrýjanda kröfulýsingar í söluverðið, annars vegar vegna kröfunnar á grundvelli skuldabréfsins frá 10. júní 1990 og hins vegar vegna kröfunnar samkvæmt víxlinum, sem var í gjalddaga 10. ágúst sama árs. Var fyrrnefnda krafan þar sögð nema alls 2.333.035 krónum, en sú síðarnefnda 5.924.705 krónum. Í frumvarpi sýslumanns 28. júlí 1993 til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar, sem var 10.600.000 krónur, var gert ráð fyrir að 906.716 krónur kæmu í hlut áfrýjanda til greiðslu upp í þessar kröfur samanlagðar. Ágreiningur reis milli áfrýjanda og tveggja annarra veðhafa í fasteigninni um þessa úthlutun. Lauk þeim ágreiningi með dómi Hæstaréttar 24. janúar 1994, sem er birtur í dómasafni þess árs á bls. 110. Leiddi sá dómur til þess að ekkert kom í hlut áfrýjanda af söluverðinu.

III.

Áfrýjandi hefur engin haldbær rök fært fyrir aðalkröfu sinni um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins. Gegnir sama máli um kröfu hans um að málinu verði vísað frá héraðsdómi, sem hann ranglega hefur uppi sem þrautavarakröfu að baki kröfu um sýknu.

IV.

Eins og áður er rakið lýtur krafa stefnda að þóknun fyrir gæslu hagsmuna áfrýjanda við innheimtu tveggja krafna hans. Í meginatriðum fólst vinna stefnda að þessu verki í því að höfða mál fyrir áfrýjanda á hendur þeim, sem kröfurnar beindust að, fá fjárnám í fasteign, sem áður hafði verið sett að veði fyrir þeim, og beiðast síðan uppboðs á henni, gæta hagsmuna áfrýjanda í ágreiningsmáli um uppboðsbeiðnirnar, lýsa kröfum fyrir hann í söluverð fasteignarinnar við nauðungarsölu og gæta loks hagsmuna hans í dómsmáli vegna ágreinings um úthlutun söluverðs fasteignarinnar. Svo sem áður segir var dómur Hæstaréttar í síðastnefndu máli kveðinn upp 24. janúar 1994. Verður ekkert ráðið af gögnum málsins um að stefndi hafi nokkuð frekar gert eftir þann tíma til að sinna þessum málum áfrýjanda. Stefndi gerði áfrýjanda á hinn bóginn fyrst reikning vegna vinnu sinnar við þau 3. október 1996. Gerðist það í framhaldi af því að áfrýjandi hafði ritað stefnda bréf 13. september sama árs, þar sem hann krafðist skaðabóta vegna vangæslu stefnda við innheimtu umræddra krafna. Ekki verður séð af gögnum málsins að neinar ástæður hafi verið fyrir töfum á gerð reiknings fyrir verkið aðrar en þær, sem greindi í tilsvörum stefnda 17. nóvember 1996 til Lögmannafélags Íslands vegna áðurnefnds erindis áfrýjanda til félagsins, en þar sagði einn fyrirsvarsmanna stefnda að það hafi verið „einvörðungu framtaksleysi af hálfu undirritaðs að ekki var gengið fyrr til uppgjörs en nú í ár.” Verður í þessu ljósi að miða við að krafa stefnda á hendur áfrýjanda hafi í reynd orðið gjaldkræf þegar stefndi lauk verki sínu 24. janúar 1994.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda hefst fyrningarfrestur kröfu á þeim degi, sem hún varð gjaldkræf. Verður ekki litið svo á að hér geti átt við sérregla 1. töluliðar 3. gr. sömu laga um upphaf fyrningar kröfu, sem stofnað er til í föstu viðskiptasambandi, enda styðst krafa stefnda við tvo staka reikninga en ekki niðurstöðu viðskiptareiknings vegna viðskipta aðilanna á lengra tímabili. Stefndi höfðaði eins og áður greinir mál til heimtu kröfu sinnar á hendur áfrýjanda 10. júní 1997. Því máli var vísað frá héraðsdómi með úrskurði 6. apríl 1998. Urðu það endanlegar lyktir þess, enda var kæru áfrýjanda á úrskurðinum vísað frá Hæstarétti. Stefndi höfðaði mál þetta sem áður segir 3. nóvember 1998. Liðu þannig nærfellt sjö mánuðir frá því að fyrra málinu var vísað frá héraðsdómi þar til stefndi höfðaði mál að nýju. Af 6. málslið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 14/1905 leiðir því að stefndi sleit ekki fyrningu kröfu sinnar með fyrri málsókn á hendur áfrýjanda. Þegar mál þetta var höfðað 3. nóvember 1998 voru liðin meira en fjögur ár frá því að krafan varð gjaldkræf. Hún var því fyrnd, sbr. 1. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905. Samkvæmt þessu verður að sýkna áfrýjanda af kröfu stefnda.

Dæma verður stefnda til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðarins er tekið tillit til þess að áfrýjandi flutti mál sitt sjálfur, svo og að málatilbúnaður hans í héraði og fyrir Hæstarétti er háður stórfelldum og um margt vítaverðum annmörkum, sem hafa gert alla meðferð málsins og úrlausn þess stórum örðugri en nokkur efni hefðu átt að standa til.

Dómsorð:

Áfrýjandi, J-kk-nf A. T-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnda, Almennu málflutningsstofunnar sf.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 100.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.