67/2007

Árið 2002 sýndi R kvikmynd í sjónvarpi úr þáttaröð er framleidd var af félaginu H. Efni myndarinnar var sótt í þann atburð þegar Þ eiginmanni áfrýjanda HK og föður annarra áfrýjenda, var ráðinn bani á vinnustað sínum í Reykjavík. Áfrýjendur byggðu á því að eins og fjallað hefði verið um efnið í myndinni hefði verið vegið harkalega að friðhelgi einkalífs þeirra og kröfðust þau því miskabóta úr hendi R. Áfrýjendur höfðuðu málið upphaflega gegn R og B, sem var þá nýtt heiti á félaginu H, en fyrir aðalmeðferð máls í héraði var B tekið til gjaldþrotaskipta. Óumdeilt var í málinu að félagið H, sem var framleiðandi myndarinnar, réði efnistökum og framsetningu hennar og að nafns H var getið í lok myndarinnar. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að a. liður 26. gr. útvarpslaga verði ekki skýrður á annan veg en þann að félagið hefði verið flytjandi í merkingu ákvæðisins og réði þar engum úrslitum að það hefði ekki jafnframt lagt til þá tækni, sem þyrfti til að dreifa efninu til áhorfenda. Með vísan til meginreglu 26. gr., um að sá sem flytur sjálfur efni í eigin nafni beri ábyrgð á því, bar félagið H ábyrgð á myndinni. Ábyrgð stefnda gat því aðeins komið til að enginn annar væri fyrir hendi skv. a. til c. lið 26. gr., en 26. gr. útvarpslaga yrði ekki skýrð svo að ógjaldfærni eða andlát þess, sem ber ábyrgð samkvæmt a. lið greinarinnar gæti leitt til þess að ábyrgð, sem ekki var fyrir hendi í upphafi, yrði síðar lögð á útvarpsstjóra sbr. d. lið 26. gr. Að öllu virtu var R sýknaður af kröfum áfrýjenda vegna aðildarskorts.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 2007. Þau krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða hverju þeirra fyrir sig aðallega 1.000.000 krónur, en til vara lægri fjárhæð, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. júní 2004 til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Eftir uppkvaðningu héraðsdóms hefur stefndi tekið við réttindum og skyldum Ríkisútvarpsins, sem átti aðild að málinu í héraði, sbr. 4. mgr. ákvæðis I til bráðabirgða í lögum nr. 6/2007 um Ríkisútvarpið ohf.

I.

Þann 10. mars 2002 sýndi Ríkisútvarpið kvikmynd í sjónvarpi úr þáttaröð, sem nefndist Sönn íslensk sakamál. Kvikmyndafyrirtækið Hugsjón ehf. stóð að gerð þáttarins, en Ríkisútvarpið keypti sýningarrétt að honum. Efni myndarinnar var sótt í þann atburð þegar Þ-kk-þgf G-kk-þgf, eiginmanni áfrýjandans H-kvk-ef K-kvk-ef og föður annarra áfrýjenda, var ráðinn bani á vinnustað sínum við Stóragerði í Reykjavík 25. apríl 1990. Tveir menn voru ákærðir fyrir verknaðinn og dæmdir til fangelsisrefsingar með dómi Hæstaréttar 19. júní 1991 í máli nr. 25/1991, sem birtur er á bls. 1199 í dómasafni réttarins það ár. Málsókn áfrýjenda er á því reist að með því að sýna þáttinn hafi Ríkisútvarpið brotið gegn friðhelgi einkalífs þeirra, en harkalega hafi verið vegið að henni eins og fjallað hafi verið um efnið í myndinni. Sú málsvörn stefnda að hann eigi rétt til tjáningar geti ekki réttlætt þessa gerð Ríkisútvarpsins. Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Um ábyrgð stefnda vísa áfrýjendur einkum til d. liðar 26. gr. útvarpslaga nr. 53/2000. Í þeirri grein segir að ef útsending á útvarpsefni brýtur í bága við lög fari um refsi- og fébótaábyrgð samkvæmt því, sem segir í a. til e. liðum sömu greinar, en d. liður hljóðar svo: „Útvarpsstjóri ber ábyrgð á öðru efni.“ Sú ábyrgð, sem þar er lýst, er persónuleg ábyrgð útvarpsstjóra með sama hætti og ábyrgð ritstjóra á efni rits samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Ákvæði e. liðar 26. gr. útvarpslaga breytir engu um þetta, en samkvæmt honum ber útvarpsstöð ábyrgð á greiðslu fésekta og skaðabóta, sem starfsmanni hennar kann að vera gert að greiða samkvæmt þessari grein laganna. Engu að síður stefndu áfrýjendur Ríkisútvarpinu til varnar í málinu en ekki útvarpsstjóra. Stefndi hefur hins vegar ekki borið þetta sérstaklega fyrir sig til stuðnings sýknukröfu og kemur það því ekki frekar til álita.

Samkvæmt a. lið 26. gr. útvarpslaga ber sá, sem flytur sjálfur efni í eigin nafni, ábyrgð á því. Gildir það bæði um efni, sem útvarpað er samtímis því að það er flutt, og efni, sem útvarpað er samkvæmt áður gerðri upptöku. Ákvæðið tekur einnig til samtala í útvarpi þannig að hver sem tekur þátt í samtali í eigin nafni ber ábyrgð á sínu framlagi í því. Stefndi reisir sýknukröfu sína meðal annars á aðildarskorti með því að framleiðandi þáttarins, sem málið er sprottið af, hafi verið flytjandi eftir reglu a. liðar 26. gr. útvarpslaga. Geti ábyrgð stefnda samkvæmt d. lið sömu greinar því aðeins komið til að engum öðrum sé til að dreifa, sem geti borið ábyrgð eftir a., b. eða c. lið ákvæðisins. Áfrýjendur mótmæla því að framleiðandi þáttarins, Hugsjón ehf., hafi verið flytjandi í merkingu a. liðar 26. gr. laganna og því eigi við ábyrgð eftir d. lið. Að auki hafi bú félagsins verið tekið til gjaldþrotaskipta.

Samkvæmt meginreglu 26. gr. útvarpslaga ber sá, sem flytur sjálfur efni í eigin nafni, ábyrgð á því, en hún svarar til reglu 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956, þar sem ábyrgð er lögð á höfund ritaðs máls ef hann hefur nafngreint sig. Nafns framleiðanda sjónvarpsþáttarins, Hugsjónar ehf., var getið í lok hans, en óumdeilt er að framleiðandinn réði efnistökum og framsetningu í honum en ekki Ríkisútvarpið. Verður a. liður 26. gr. ekki skýrður á annan veg en þann að félagið hafi verið flytjandi í merkingu ákvæðisins og ræður engum úrslitum að það lagði ekki jafnframt til þá tækni, sem þurfti til að dreifa efninu til áhorfenda, enda má jafna þessari aðstöðu til þess er höfundur ritaðs máls fær birt verk sitt í blaði, sem annar gefur út. Bar Hugsjón ehf. samkvæmt því ábyrgð á þættinum samkvæmt útvarpslögum, en ábyrgð stefnda gat því aðeins komið til að enginn annar væri fyrir hendi samkvæmt a. til c. lið 26. gr. laganna, sem hún yrði lögð á.

Áfrýjendur vísa til þess að bú Hugsjónar ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta, en áður hafði nafni félagsins verið breytt í Brautarholt 8 ehf. Þrotabúið sé eignalaust og engar bætur þangað að sækja. Áfrýjendur höfðuðu málið upphaflega meira en tveimur árum eftir sýningu sjónvarpsþáttarins og beindu málsókninni þá að Ríkisútvarpinu og Brautarholti 8 ehf. Í þinghaldi 19. maí 2005 skýrði lögmaður félagsins frá því að bú þess hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og að þrotabúið hefði tekið við aðild málsins, en því var síðar vísað frá dómi. Þessi atvik skipta ekki máli við úrlausn um aðild stefnda. Verður 26. gr. útvarpslaga ekki skýrð svo að ógjaldfærni eða andlát þess, sem ber ábyrgð samkvæmt a. lið greinarinnar, geti leitt til þess að ábyrgð, sem ekki var fyrir hendi í upphafi, verði síðar lögð á útvarpsstjóra.

Samkvæmt öllu framanröktu verður að sýkna stefnda af kröfum áfrýjenda vegna aðildarskorts. Rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.