223/2007

K og M gerðu með sér samning um fjárskipti vegna skilnaðar þeirra árið 2003 þar sem fasteign og fleiri eignir runnu til M en K fékk í sinn hlut innbú og bifreið. Þá tók M yfir allar áhvílandi skuldir. K krafðist ógildingar samningsins og greiðslu nánar tilgreindrar fjárhæðar sem hún taldi nema ávinningi M af samningnum. Reisti hún kröfuna öðrum þræði á því að M hefði beitt hana svikum, sbr. 30. gr. laga nr. 7/1936. Ekki var fallist á að K hefði leitt haldbær rök að því og var þessari málsástæðu því hafnað. K taldi einnig að skilyrði 31. gr. laga nr. 7/1936 væru fyrir hendi þannig að ógilda bæri samninginn. Vísaði hún til þess að veikindi hennar hefðu skert dómgreind hennar og M nýtt sér það þannig að hann fengi meira við skiptin en hún. Í dómi Hæstaréttar var fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að við mat á verðmæti eigna bæri að miða við það tímamark þegar samningurinn var gerður. Hins vegar var talið að það hefði staðið K nær að afla sönnunar um verðmæti innbúsins og varð því að miða við fullyrðingar og mótmæli M í því efni. Þá voru aðilar sammála um að K hefði ekki yfirtekið lán vegna tilgreindrar bifreiðar eins og byggt hafði verið á í héraði. Með hliðsjón af þessu varð ekki ráðið af gögnum málsins að bersýnilegur munur hefði verið á því sem kom í hlut hvors um sig við skiptin eins og tilskilið væri í 31. gr. laga nr. 7/1936. Í því ljósi þurfti ekki að taka afstöðu til þess hvort önnur skilyrði greinarinnar væru fyrir hendi. Dráttarvaxtakröfu K var vísað frá dómi þar sem í henni hafði ekki verið tilgreindur ákveðinn vaxtafótur eða vísað til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Að öðru leyti var M sýknaður af kröfum K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. apríl 2007. Hann krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 30. apríl 2007. Hún krefst staðfestingar héraðsdóms á ógildingu samnings 26. ágúst 2003 um fjárskipti vegna skilnaðar aðila. Þá krefst hún að aðaláfrýjandi greiði sér aðallega 13.235.328 krónur, en til vara lægri fjárhæð, með dráttarvöxtum frá 1. júlí 2005 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

I

Kröfugerð gagnáfrýjanda er hagað með þeim hætti að krafist er dráttarvaxta án þess að afmarka kröfuna nánar, en í kafla um lagarök í stefnu í héraði var um vexti vísað til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Sú grein kveður einungis á um upphafstíma dráttarvaxta þegar ekki hefur verið samið um gjalddaga kröfu. Samkvæmt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur þar á meðal um vexti. Sambærilegt ákvæði eldri laga var skýrt svo að dráttarvextir verði ekki dæmdir nema vaxtafótur sé tilgreindur í stefnu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 216/1982, sem birtur var í dómasafni 1983 bls. 2200. Í 11. gr. laga nr. 38/2001 er að finna heimild sem víkur frá þessum kröfum en þar kemur meðal annars fram að sé krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna megi dæma slíka vexti, enda þótt hundraðshluti þeirra sé ekki tilgreindur í stefnu. Þar sem dráttarvaxtakrafa gagnáfrýjanda er hvorki mörkuð með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót né með vísun til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 verður ekki hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi án kröfu.

II

Gagnáfrýjandi byggir kröfur sínar öðrum þræði á því að aðaláfrýjandi hafi beitt hana svikum við gerð samningsins þar sem hún hafi undirritað hann í þeirri trú að einungis væri um málamyndagerning að ræða, enda hafi málsaðilar áfram búið saman eftir að leyfi hafi verið veitt til skilnaðar að borði og sæng. Vísar hún um þetta til 1. mgr. 30. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá reisir hún kröfur sínar á því að ógilda beri samning málsaðila um fjárskipti samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1936.

Gagnáfrýjandi hefur ekki leitt haldbær rök að því að aðaláfrýjandi hafi beitt svikum við gerð hins umþrætta samnings og verður kröfu hennar um ógildingu samningsins á þeim grunni því hafnað.

Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1936 bæri að ógilda samninginn og var aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 3.149.454 krónur með tilgreindum dráttarvöxtum. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var að beiðni gagnáfrýjanda dómkvaddur maður til að meta hvert væri líklegt söluverð parhússins Y, annars vegar miðað við 26. ágúst 2003, er samningurinn var gerður, en hins vegar 14. janúar 2005, en þann dag afsalaði gagnáfrýjandi aðaláfrýjanda eigninni. Niðurstaða matsmanns var að miðað við fyrra tímamarkið hafi markaðsverð eignarinnar verið 20.400.000 krónur, en við hið síðara 27.850.000 krónur. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti kom hins vegar fram af hálfu gagnáfrýjanda að hún vildi aðallega miða fjárkröfu sína vegna fasteignarinnar við verðmæti hennar 22. september 2005, er aðaláfrýjandi seldi fasteignina, en að því frágengnu við verðmætið 14. júlí 2003 er málsaðilar báðu um leyfi til skilnaðar að borði og sæng. Taldi hún verðmæti fasteignarinnar þá hafa verið 20.000.000 krónur.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að miða beri við það tímamark er fjárskiptasamningur var gerður og með framangreindri athugasemd er fallist á niðurstöðu hans um verðmæti fasteignarinnar á þeim tíma, 20.000.000 krónur.

Niðurstaða héraðsdóms var meðal annars á því reist að gagnáfrýjandi hefði yfirtekið lán að fjárhæð 1.010.794 krónur vegna tilgreindrar bifreiðar. Hins vegar verður ekki við það miðað þar sem fram kom fyrir Hæstarétti hjá málsaðilum að svo hefði ekki verið. Samkvæmt fjárslitasamningi aðila skyldi aðaláfrýjandi yfirtaka þær skuldir sem þá hvíldu á aðilum og verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en það hafi hann gert. Að öðru leyti en að framan greinir er staðfest niðurstaða héraðsdóms um hverjar skuldir hafi þá sannanlega verið til staðar.

Þá féllst héraðsdómur á að verðmæti innbús, sem kom í hlut gagnáfrýjanda, hafi numið 200.000 krónum, en aðaláfrýjandi telur að verðmæti þess hafi ekki numið lægri fjárhæð en 2.000.000 króna. Gagnáfrýjandi fékk innbúið í sinn hlut. Verður því að telja það hafi staðið henni nær að afla sönnunar um verðmæti þess, en hún hefur hvorki tilgreint hvert innbúið var né látið meta verðmæti þess. Því verður að miða við fullyrðingar og mótmæli aðaláfrýjanda í þessu efni.

Þegar litið er til framanritaðs verður ekki ráðið af gögnum málsins að bersýnilegur mismunur hafi verið á verðmæti þeirra eigna, að teknu tilliti til skulda, sem komið hafi í hlut hvors málsaðila um sig, svo sem tilskilið er í 31. gr. laga nr. 7/1936. Þarf þá ekki að taka afstöðu til þess hvort önnur skilyrði, sem nefnd eru í greininni, séu fyrir hendi. Málatilbúnaði gagnáfrýjanda, sem reistur er á tilvísun til þessa ákvæðis, verður því einnig hafnað. Af þessu leiðir að aðaláfrýjandi verður sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda í málinu.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 verður málskostnaður fyrir Hæstarétti látinn falla niður.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Kröfu gagnáfrýjanda, K, um dráttarvexti er vísað frá héraðsdómi.

Aðaláfrýjandi, M, er sýkn af öðrum kröfum gagnáfrýjanda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 400.000 krónur.