264/2001

Sjómaðurinn R slasaðist við vinnu sína um borð í togaranum Pétri Jónssyni RE-69. Mjög slæmt veður var þegar slysið átti sér stað, og fór vindhraðinn, þegar slysið varð, allt upp í 12 stig. Hafði skipstjóri frestað því að láta trollið fara í sjó aftur eftir síðasta hal vegna veðurs. Skipstjóri tók síðan ákvörðun um að láta trollið fara. Slysið varð með þeim hætti að svokallaður grandari festist uppi á seiðaskilju, sem var bundin upp neðan í efra þilfar skipsins. R hljóp þá yfir þilfarið og hugðist komast undir grandarann til þess að geta spyrnt í hann þannig að hann losnaði ofan af seiðaskiljunni. Þegar R var undir grandaranum slitnaði seiðaskiljan niður og skall grandarinn á bak og háls R sem féll við það og keyrðist niður á dekkið. Talið var að slysið mætti fyrir og fremst rekja til þeirrar háttsemi skipstjóra að hefja veiðar á ný þrátt fyrir vonskuveður, svo og til ófullnægjandi verkstjórnar við þær aðstæður. Á hinn bóginn var talið að R, sem var þaulvanur sjómaður, hafi hlotið að vera ljóst að sú háttsemi hans, að fara undir strengdan grandara til að komast að til að losa hann, var hættuleg. Hafi enda önnur ráð verið tiltæk til að leysa þann vanda, sem skapaðist við það að grandarinn festist. Var talið hæfilegt að R bæri sjálfur 1/3 hluta tjóns síns, en útgerðarmaður skipsins 2/3. Bætur til R voru ákveðnar miðað við meðaltekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið, sbr. þágildandi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2001. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér aðallega 12.073.748 krónur, en til vara lægri fjárhæð, með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 4. janúar 1998 til 5. janúar 2000, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 15. ágúst 2001. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda, til vara að hún verði lækkuð frá því, sem dæmt var í héraði, en til þrautavara að héraðsdómur verði staðfestur. Vegna aðal- og varakröfu krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en vegna þrautavarakröfu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp af héraðsdómara ásamt tveimur sérfróðum meðdómsmönnum. Með vísan til forsendna hans verður fallist á að slys það, sem aðaláfrýjandi varð fyrir 4. janúar 1998 við vinnu sína um borð í fiskiskipinu Pétri Jónssyni RE 69, verði fyrst og fremst rakið til þeirrar háttsemi skipstjóra að hefja veiðar á ný þrátt fyrir vonskuveður, svo og til ófullnægjandi verkstjórnar við þær aðstæður, og að gagnáfrýjandi beri því fébótaábyrgð á slysinu.

Aðaláfrýjanda, sem var þaulvanur sjómaður, hlaut að vera ljóst að sú háttsemi hans, sem nánar er lýst í héraðsdómi, að fara undir strengdan grandara til að komast að til að losa hann, þar sem hann hafði fest í seiðaskilju á þilfari skipins, var hættuleg. Voru enda önnur ráð tiltæk til að leysa þann vanda, sem skapaðist við það að grandarinn festist. Þykir aðaláfrýjandi því einnig hafa sýnt af sér nokkuð gáleysi. Er að þessu gættu hæfilegt að hann beri sjálfur 1/3 hluta tjóns síns, en gagnáfrýjandi 2/3 hluta.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að við ákvörðun bóta handa aðaláfrýjanda fyrir varanlega örorku verði ekki miðað við tekjur hans á næsta ári fyrir slysdag samkvæmt meginregu þágildandi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, heldur taka þess í stað mið af meðaltekjum þriggja síðustu ára fyrir slysið á grundvelli undantekningarreglu þágildandi 2. mgr. 7. gr. laganna. Samkvæmt því miðast árslaun hans við 4.500.000 krónu hámark þágildandi 3. mgr. 7. gr skaðabótalaga.

Við málflutning fyrir Hæstarétti hélt gagnáfrýjandi því fram að sá liður í kröfu aðaláfrýjanda, að leggja missi á 6% framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð við framangreint hámark, væri andstæður áðurnefndri 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Er fallist á það með aðaláfrýjanda að þessi málsástæða sé of seint fram komin og verður krafa hans því tekin til greina að þessu leyti.

Með því að ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu aðaláfrýjanda að öðru leyti en að framan greinir verður hún lögð til grundvallar dómi í málinu. Ekki verður séð af gögnum málsins að aðaláfrýjandi hafi sett fram kröfu um skaðabætur ákveðinnar fjárhæðar fyrr en við höfðun þess, rúmum mánuði eftir dagsetningu matsgerðar um varanlega örorku hans, sem liggur til grundvallar kröfugerðinni. Verða dráttarvextir því ekki dæmdir af kröfu aðaláfrýjanda fyrr en frá 20. nóvember 2000 samkvæmt 4. mgr. 9. gr. vaxtalaga nr. 25/1987.

Samkvæmt framansögðu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 8.049.165 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Gagnáfrýjandi verður dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Pétur Jónsson ehf., greiði aðaláfrýjanda, R-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, 8.049.165 krónur með 2% ársvöxtum frá 4. janúar 1998 til 20. nóvember 2000, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.