599/2012

Fallist var á kröfu L hf. á hendur J til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningi J við SK. Talið var nægilega sannað að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hefði eignum SK, þ. á m. kröfunni á hendur J, verið ráðstafað til SS, eignir hvers og skuldir L hefði síðar tekið yfir. Þá var hvorki talið að á L hf. hefði hvílt skylda til að ráðstafa tryggingum til greiðslu kröfunnar, né að krafa L hf. hafi fallið niður fyrir tómlæti. Þá voru málsástæður J, sem reistar voru á ógildingarreglum laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og óskráðum reglum um brostnar forsendur, ekki taldar studdar gildum rökum og krafa J, sem höfð var uppi til skuldajafnaðar, var talin vanreifuð.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. september 2012. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Áfrýjandi gerði 11. apríl 2006 samning við Sparisjóðinn í Keflavík þar sem sá síðarnefndi veitti honum lán að fjárhæð 2.250.000 bresk pund „til fjármögnunar á hlutabréfakaupum í almennum rekstri“ og skyldi það endurgreitt í einu lagi 22. apríl 2007 með nánar tilgreindum vöxtum. Til tryggingar láninu voru lánveitanda veðsett „seljanleg hlutabréf í ýmsum fyrirtækjum sem skráð eru í Kauphöll að verðmæti sem mun aldrei vera lægra en 120% af heildarfjárhæð lánsins.“ Í samningnum kom fram að gerður skyldi sérstakur veðsamningur og að öll hlutabréf sem veðsett yrðu samkvæmt samningnum yrðu skráð á nafn lánveitanda. Í febrúar 2007 var gerður viðauki við samninginn meðal annars um hækkun lánsfjárhæðarinnar í 3.375.000 bresk pund.

Samkvæmt gögnum málsins var lán þetta veitt með svokallaðri lánalínu, sem áfrýjandi gat að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum dregið á fram til 2. apríl 2007. Óumdeilt er að áfrýjandi endurgreiddi ekki lánið á gjalddaga 22. apríl 2007, svo og að hann hafi eftir þann tíma haldið áfram að draga á lánalínuna og jafnframt að greiða inn á skuldina. Við síðustu innborgun áfrýjanda 21. ágúst 2009 mun skuldin hafa numið 2.255.432,96 breskum pundum.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010 var öllum eignum Sparisjóðsins í Keflavík ráðstafað til Spkef sparisjóðs, nema þeim sem sérstaklega yrðu undanskildar í skýrslu, sem Fjármálaeftirlitið hafði falið endurskoðunarfyrirtæki að vinna. Þá tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun 5. mars 2011 um að afturkalla starfsleyfi Spkef sparisjóðs frá og með 7. sama mánaðar, en þann dag tæki stefndi, sem þá hét NBI hf., við rekstri, eignum og skuldum sparisjóðsins.

Stefndi höfðaði mál þetta 21. apríl 2011 til heimtu þeirrar fjárhæðar, sem að framan er getið.

II

Áfrýjandi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti, þar sem stefndi hafi ekki sannað að hann sé eigandi kröfunnar. Eins og að framan greinir var öllum eignum Sparisjóðsins í Keflavík ráðstafað til Spkef sparisjóðs með ákvörðum Fjármáleftirlitsins 22. apríl 2010, nema þeim sem sérstaklega væru undanskildar í skýrslu endurskoðunarfyrirtækis sem Fjármáleftirlitið hafði fengið til áðurgreindra starfa. Á grundvelli þeirrar ákvörðunar féllu kröfur sem Sparisjóðurinn í Keflavík átti til Spkef sparisjóðs, nema þær væru sérstaklega undaskildar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 1. nóvember 2011 var bú Sparisjóðsins í Keflavík tekið til gjaldþrotaskipta. Meðal gagna málsins er bréf skiptastjóra þrotabúsins 5. mars 2012, þar sem staðfest er að með ákvörðum Fjármáleftirlitsins hafi öll útlán flust yfir í Spkef sparisjóð og að engin slík útlán hafi verið undanskilin með áðurnefndri skýrslu endurskoðunarfyrirtækisins. Þar sem þessi yfirlýsing er gefin fyrir hönd þrotabúsins, sem ella væri eigandi kröfunnar, eru með henni færðar nægilegar sönnur á að krafan hafi ekki verið undanskilin við flutning eigna yfir til Spkef sparisjóðs. Með þessu og þar sem ágreiningslaust er að allar eignir Spkef sparisjóðs hafi flust til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 5. mars 2011 er þessari málsástæðu áfrýjanda hafnað.

Áfrýjandi reisir sýknukröfu sína í annan stað á því að lengi vel hafi andvirði hinna handveðsettu bréfa dugað til greiðslu skuldarinnar. Sparisjóðnum í Keflavík hafi borið að ráðstafa hinum handveðsettu bréfum til greiðslu lánsins, enda hafi þau verið skráð á nafn hans. Þar sem sparisjóðurinn hafi ekki gætt þessa sé krafan fallin niður. Eins og að framan er rakið er krafan sem mál þetta varðar reist á lánssamningi áfrýjanda og sparisjóðsins 11. apríl 2006. Með ákvæðum hans var engin skylda lögð á sparisjóðinn til að grípa til þeirra ráðstafana er að ofan getur og verður sýknukröfu áfrýjanda á þessum grunni því hafnað. Þá eru heldur engin rök til að telja að tómlæti sparisjóðsins við að gera að öðru leyti reka að innheimtu kröfunnar hafi valdið brottfalli hennar.

Málsástæður áfrýjanda fyrir kröfu um sýknu á grundvelli 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða óskráðra reglna um brostnar forsendur eru engum gildum rökum studdar og er þeim því hafnað. Þá er bótakrafa sem áfrýjandi hefur uppi til skuldajafnaðar með öllu vanreifuð og kemur ekki til frekari skoðunar.

Eins og að framan er rakið skyldi lánið samkvæmt samningi áfrýjanda og Sparisjóðsins í Keflavík endurgreitt 22. apríl 2007. Þar sem lánið hafði þannig fyrirfram ákveðinn gjalddaga er kröfuhafa heimilt að krefja áfrýjanda um dráttarvexti af því frá og með gjalddaga samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Stefndi krefst dráttarvaxta af kröfunni frá 21. ágúst 2009 og kveðst í þeim efnum taka mið af þeim degi er áfrýjandi greiddi síðast inn á lánið. Stefndi hefur forræði á kröfu sinni og er frjálst að miða dráttarvaxtakröfu sína við síðara tímamark en lög framast leyfa. Áfrýjanda ber því að greiða kröfufjárhæðina með þeim dráttarvöxtum sem stefndi krefst. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Jervistone Ltd., greiði stefnda, Landsbankanum hf., 750.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.