348/2010

S, sem er hagsmunafélag framleiðanda garðyrkjuafurða hér á landi, hafði fengið skráð vöru- og myndmerki sem félagið nefndi „fánaröndina“, en um var að ræða þunna lárétta rönd með sömu litum og í íslenska þjóðfánanum. S taldi að M notaði merki sem auðkenni á umbúðir fyrir lausfrystar kjúklingabringur, sem væri svo líkt merki sínu að af því stafaði hætta á ruglingi. Merki M átti það sameiginlegt við merki S að vera í formi fremur þunnrar randar með litum og mynstri íslenska þjóðfánans, en M hafði ekki leitað eftir því að fá merkið skráð sem vörumerki. Í málinu krafðist S þess meðal annars að viðurkennt yrði að M væri óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkenni sem væri til þess fallið að valda ruglingshættu á skráðu auðkenni S. Í Hæstarétti var talið að merki aðilanna væru ekki aðeins lík í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997 um vörumerki, heldur væri líkingin í þeim mæli að hætta væri á misskilningi um tengsl milli notenda merkjanna og þar með ruglingi á þeim, sbr. 2. tölulið sama lagaákvæðis. Þótt munur væri á afurðum S og M  yrði að líta svo á að merkin væru notuð fyrir svipaðar vörur í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Notkun M á umræddu merki var því talin í andstöðu við réttindi S og fallist á að M væri óheimilt að nota það í atvinnustarfsemi sinni.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. júní 2010. Hann krefst að viðurkennt verði að stefnda sé óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkenni „sem er ruglingslega líkt vörumerkjaskráningu nr. 820/2006 og félagamerkjaskráningu nr. 874/2007“, hvort sem er á bréfsefni eða umbúðum, í kynningum, á heimasíðu sinni eða á annan sambærilegan hátt. Áfrýjandi krefst þess einnig að stefnda verði að viðlögðum dagsektum til áfrýjanda að fjárhæð 100.000 krónur gert að eyða innan fimmtán daga öllum umbúðum og kynningarefni og afmá öll gögn, sem hann hafi þegar látið gera og sýni merki, sem sé „þunn lárétt rönd sem samanstendur af tveimur bláum flötum, með tveimur litlum hvítum dálkum fyrir miðju og einum rauðum dálki á milli hvítu dálkanna“. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Samkvæmt málatilbúnaði áfrýjanda er Samband garðyrkjubænda hagsmunafélag framleiðenda garðyrkjuafurða hér á landi, en að því standi félag blómaframleiðenda, félag garðplöntuframleiðenda, félag grænmetisframleiðenda og landssamband kartöflubænda. Hann kveður grænmetisframleiðslu hér á landi hafa átt undir högg að sækja á árunum 2001 og 2002 og hafi hann brugðist við meðal annars með því að láta hanna merki, sem hann nefnir fánaröndina, til að nota í starfsemi garðyrkjuframleiðenda, en þetta sé þunn lárétt rönd með sömu litum og í íslenska þjóðfánanum. Sölufélag garðyrkjumanna, sem tilheyri garðyrkjuframleiðendum og sé miðstöð fyrir dreifingu afurða þeirra, hafi byrjað að nota þetta merki á árinu 2003 til að auðkenna þær, en þetta hafi upp frá því mótað markaðssetningu á innlendu grænmeti og síðan blómum, garðplöntum og kartöflum. Samkvæmt gögnum málsins skiptist röndin í þessu merki í fimm hluta, þar sem sá fyrsti frá vinstri talið er blár á lit og tekur yfir stærsta hluta hennar, síðan koma tveir jafn langir hvítir hlutar með lengri rauðum á milli, en yst til hægri er blár ferningur, sem er sem næst jafn langur og þeir næstu þrír til samans.

Fyrir liggur að áfrýjandi sótti 17. maí 2006 um að fá þetta myndmerki skráð sem vörumerki og tók Einkaleyfastofan það til greina 6. september sama ár. Eftir ákvæðum 16. gr. laga nr. 45/1997 um vörumerki, sbr. auglýsingu nr. 100/2007 um flokkun vöru og þjónustu vegna vörumerkja, var merkið skráð í vöruflokkum nr. 29, 30 og 31 og látið taka til niðursoðinna og þurrkaðra ávaxta og grænmetis, hlaups, sultu og grauta úr ávöxtum, matarolíu, matarfeiti, mjöls og matvara úr korni, landbúnaðar-, garðræktar- og skógræktarafurða svo og korns, sem ekki heyri undir aðra vöruflokka, nýrra ávaxta og grænmetis, fræja og lifandi plantna og blóma. Þá sótti áfrýjandi 6. júní 2007 um skráningu sama myndmerkis eftir ákvæðum laga nr. 155/2002 um félagamerki og var sú umsókn tekin til greina í Einkaleyfastofunni 4. júlí sama ár, en skráningin náði meðal annars til framangreindra vöruflokka. Samkvæmt gögnum málsins hefur áfrýjandi eftir þetta sett sérstakar reglur um notkun þessa félagamerkis, sbr. 4. mgr. 4. gr. laga nr. 155/2002, þar sem meðal annars er kveðið á um hverjir megi nota það, á hvers konar vörur megi setja það og hvernig það skuli gert, en þar kemur fram að tilgangur merkisins sé „að tryggja gagnvart neytendum að um íslenskt ræktaða vöru sé að ræða“. Þessum reglum fylgdu nánari leiðbeiningar um hvernig merkinu skuli stillt upp við notkun þess, en samkvæmt þeim virðist vera ráðgert að því geti fylgt við vinstri hlið stuttur texti í tveimur línum til nánari auðkenningar, svo sem með orðunum íslensk garðyrkja, íslenskt grænmeti eða íslensk blóm. Þá eigi stærð textans og merkisins ásamt skiptingu þess í einstaka hluta að vera í tilteknum hlutföllum, sem aðeins verði vikið frá með því að lengja til vinstri fyrsta hluta merkisins í bláum lit. Í málinu hefur áfrýjandi lagt fram fjölmörg gögn um notkun merkisins í auglýsingum og á vöruumbúðum. Hann hefur einnig lagt fram skýrslu um könnun, sem Capacent Gallup gerði í janúar og febrúar 2008 um stöðu þessa vörumerkis á íslenskum kartöflum, garðplöntum, grænmeti og blómum, en samkvæmt henni hafi á bilinu 72,9 til 96,5% aðspurðra þekkt vörumerkið sem auðkenni í hverjum af þessum vöruflokkum og frá 51,9 til 72,3% svarenda verið ýmist frekar eða mjög jákvæðir gagnvart því.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi framleiði og selji í heildsölu fuglakjöt. Áfrýjandi kveðst hafa orðið þess var sumarið 2009 að stefndi noti vörumerki, sem sá fyrrnefndi telji svo líkt áðurnefndu vöru- og félagamerki sínu að af því stafi hætta á ruglingi. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda hefur hann notað á umbúðum fyrir lausfrystar kjúklingabringur merki, sem hann lýsir sem þunnri láréttri rönd með tveimur bláum flötum, tveimur litlum hvítum flötum og einum rauðum á milli þeirra tveggja síðastnefndu. Í málinu liggja fyrir ljósmyndir af slíkum umbúðum ásamt auglýsingu frá stefnda um þessa vörutegund, þar sem merkið kemur fram. Á þessum myndum eru hlutföll einstakra lita í röndinni ekki alveg þau sömu, en frá vinstri er blár hluti rúmur fjórðungur af lengd hennar, hvítu fletirnir tveir hvor um 6%, rauði liturinn á milli þeirra um tíundi hluti lengdarinnar og blái flöturinn yst til hægri um helmingur. Af myndunum að dæma er röndin í þessu merki nokkuð þynnri en í merki áfrýjanda og er þar ekki að sjá texta við hlið hennar. Áfrýjandi krafðist þess með bréfi 3. júní 2009 að stefndi léti af notkun þessa merkis, en því hafnaði sá síðarnefndi 5. sama mánaðar. Eftir frekari bréfaskipti aðilanna höfðaði áfrýjandi þetta mál 6. janúar 2010.

II

Af málatilbúnaði áfrýjanda er ljóst að vörumerki hans og félagamerki hefur hvorki verið notað til að auðkenna vörur frá tilteknum framleiðanda né eina tegund af framleiðsluvörum, heldur virðist heimild til að nota merkið fylgja aðild að einhverju þeirra fjögurra félaga, sem standa að áfrýjanda, með því skilyrði að notkunin sé tengd framleiðslu á garðyrkjuafurðum. Sammerkt þessari notkun er á hinn bóginn að framleiðslan sé innlend og hefur merki áfrýjanda með litum og mynstri íslenska þjóðfánans augljósa skírskotun til þess. Merkið fullnægir því skilyrði 1. mgr. 13. gr. laga nr. 45/1997 að vera fallið til að greina framleiðsluvörur félagsmanna áfrýjanda frá vörum annarra. Vernd þessa myndmerkis samkvæmt 4. gr. sömu laga verður ekki takmörkuð af þeim sökum einum að útlit þess geymi tilvísun til þjóðfánans, enda má augljóst vera að aðrir, sem hug hefðu á að taka upp merki með sama markmiði, eigi til þess margvíslega kosti án þess að líking milli merkjanna skapi hættu á ruglingi.

Stefndi hefur ekki samkvæmt gögnum málsins leitað eftir því að fá merki sitt skráð sem vörumerki. Merki hans og áfrýjanda eiga það sameiginlegt að bæði eru þau í formi fremur þunnrar randar með litum og mynstri íslenska þjóðfánans. Þótt stefndi virðist hafa notað í merki sínu nokkuð þynnri rönd og önnur hlutföll milli þriggja lita í henni en fram koma í merki áfrýjanda verður ekki litið fram hjá því að neytendum getur almennt ekki verið kunnugt um hvernig félagsmenn áfrýjanda noti merki hans með nákvæmlega samræmdu útliti. Að því virtu verður að leggja til grundvallar að merki aðilanna séu ekki aðeins lík í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997, heldur sé líkingin í þeim mæli að hætt sé við misskilningi um tengsl milli notenda merkjanna og þar með ruglingi á þeim, sbr. 2. tölulið sama lagaákvæðis. Þótt munur sé á garðyrkjuafurðum frá félagsmönnum áfrýjanda og kjötafurðum frá stefnda getur í báðum tilvikum verið um að ræða óunnin matvæli, sem bjóðast neytendum í smásölu, og falla þessar framleiðsluvörur jafnframt að hluta undir sömu vöruflokka samkvæmt áðurnefndri auglýsingu nr. 100/2007, sem vörumerkjaréttur áfrýjanda nær til. Þegar þessa er gætt verður að líta svo á að merkin séu notuð fyrir svipaðar vörur í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Samkvæmt þessu er notkun stefnda á merki sínu í andstöðu við réttindi áfrýjanda eftir síðastnefndri lagagrein, sbr. og 2. gr. laga nr. 155/2002. Kröfur áfrýjanda verða því samkvæmt 1. mgr. 42. gr. og 44. gr. laga nr. 45/1997 teknar til greina á þann hátt, sem segir í dómsorði.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefnda, Matfugli ehf., er óheimilt að nota í atvinnustarfsemi sinni auðkenni, sem felst í þunnri láréttri rönd með bláum lit yst til hvorrar hliðar og hvítum kafla þar á milli með rauðum hluta í miðju.

Stefnda er skylt að eyða öllum umbúðum, kynningarefni og öðrum munum og gögnum, sem hann hefur látið gera með framangreindu auðkenni, en greiði ella að liðnum tveimur mánuðum frá uppsögu þessa dóms dagsektir til áfrýjanda, Sambands garðyrkjubænda, að fjárhæð 50.000 krónur.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.