625/2013

G var sakfelldur fyrir manndráp af gáleysi og umferðarlagabrot með því að hafa ekið vörubifreið með vélavagn, án nægilegrar aðgæslu, en vagninn hentaði ekki til flutninga á þeim farmi sem hann flutti og var að auki bremsulítill eða bremsulaus, á mismunandi stórum dekkjum sem voru með mismunandi loftþrýstingi og hlaðinn 12,1 tonni af steinrörum. Leiddi þetta til þess að vagninn leitaði of mikið til vinstri yfir miðlínu vegarins sem ekinn var með þeim afleiðingum að hann lenti á flutningabifreið sem kom á móti og losnaði við það farmurinn af vagninum og fór að hluta inn í ökumannshús flutningabifreiðarinnar þar sem hann lenti á ökumanni hennar sem hlaut við það svo mikla áverka að hann lést nær samstundis. Þá var E sakfelldur fyrir hlutdeild í broti G með því að hafa, sem eigandi og stjórnandi fyrirtækis þess sem átti vagninn, ekki gengið úr skugga um hvernig dekk hefðu verið undir vagninum, en honum hefði verið kunnugt um að ekki hefðu öll dekk vagnsins verið af sömu stærð. Auk tilgreindra ákvæða umferðarlaga og reglugerðar nr. 671/2008 var háttsemi G talin varða við 215. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en háttsemi E við það ákvæði, sbr. 22. gr. laganna. Við ákvörðun refsingar var m.a. litið til þess að hvorki G né E hefði áður verið gerð refsing, G hefði haft hugann mjög við farminn allt fram að slysinu og hefðu hvorki G né E reynt að breiða yfir þátt sinn í málinu. Var refsing G ákveðin fangelsi í 4 mánuði og E fangelsi í 2 mánuði, en í báðum tilvikum var fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í 2 ár. Þá var G sviptur ökurétti í 6 mánuði.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. september 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærðu verði sakfelldir samkvæmt ákæru, „að því frátöldu að fallist er á sýknu ákærða E-kk-ef B-kk-ef vegna brota á 3. mgr. 73. gr. umferðarlaga og ákvæðum reglugerðar nr. 671/2008.“ Þá er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd og ökuréttarsvipting ákærða G-kk-ef J-kk-ef staðfest.

Ákærðu krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara krefjast þeir sýknu. Að því frágengnu krefst ákærði G-kk-nf J-kk-nf þess að refsing hans verði milduð.

I

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp af tveimur héraðsdómurum og einum sérfróðum meðdómsmanni. Krafa ákærðu um ómerkingu dómsins er einkum reist á því að hinn sérfróði meðdómsmaður hafi í störfum sínum bætt úr annmörkum á gagnaöflun með því að leggja á grundvelli eigin þekkingar mat á tiltekin atriði sem ekki séu studd gögnum málsins. Fari þetta gegn 110. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sem kveður á um að ákærandi afli sönnunargagna og ákærði, telji hann ástæðu til, svo og gegn 111. gr. sömu laga sem segir að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Þá hafi meðdómsmaðurinn einnig virst hafa gert upp hug sinn um ýmis umdeild atriði málsins áður en munnlegur málflutningur hófst.

Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 88/2008 taka meðdómsmenn þátt í málsmeðferð og dómsuppsögu sem felur í sér þátttöku þeirra í samningu dóms, en dómsformaður heldur einn þing til uppkvaðningar dóms. Sérfróður meðdómsmaður hefur sömu réttindi og ber sömu skyldur og aðrir dómarar. Hann á öðru fremur að veita dómsformanni og eftir atvikum öðrum meðdómsmanni aðgang að sérþekkingu sinni með fræðslu um sérhæfð atriði og kanna rækilega gögn málsins með tilliti til slíkra atriða. Í samræmi við þá meginreglu að sakamál skuli upplýst, eftir því sem tök eru á, hvílir það ekki einvörðungu á ákæruvaldinu heldur einnig á dómurum máls, og er þá sérfróður meðdómsmaður ekki undanskilinn, að hafa frumkvæði að því að upplýsa þau atriði í sakamáli sem þeir telja óljós. Sérfróður meðdómsmaður getur þannig látið til sín taka í þinghöldum, einkum varðandi þau atriði sem sérfræðiþekking hans lýtur að og lagt spurningar fyrir ákærða og vitni. Við samningu dóms gegnir hann einnig mikilvægu hlutverki, bæði með ráðgjöf til annarra dómenda og við samningu einstakra þátta í dóminum sem lúta að sérfræðiatriðum. Hvorki verður séð að framganga hins sérfróða meðdómsmanns í þinghöldum í máli þessu hafi farið gegn hlutverki hans né að hann hafi lagt mat á atriði þannig að ekki samrýmist gögnum málsins. Aðrar málsástæður sem ákærðu reisa kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms á eru haldlausar. Samkvæmt framansögðu verður þeirri kröfu hafnað.

II

Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn framburður ákærðu og vitna. Þar er sagt að ákærða G-kk-þgf J-kk-þgf „hefði fundist sem dekk vagnsins væru ekki öll jafn stór, þau fremstu vinstra megin væru minni en hin.“ Ákærði sagði fyrir dómi að hann hafi verið að hugsa um að færa dekkin skömmu eftir að hann ók úr Borgarnesi, þar sem rokið hafi úr einu dekkjanna sem sett höfðu verið undir vagninn í Mosfellsbæ og hann taldi að of mikil þyngd lægi of aftarlega á vagninum. Hann hafi því ákveðið að aka inn á nálægt stæði og láta hlaða vagninn á ný. Við endurhleðsluna hafi þeir fært rör yfir á vörubifreiðina og létt vagninn að aftan. Nánar spurður um það hvers vegna hann hafi hugleitt að færa dekkin sagði ákærði að sér hafi fundist dekkin að framan vera minni. Málsatvikum er að öðru leyti rétt lýst í héraðsdómi.

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi er niðurstaða hans meðal annars reist á greinargóðri skýrslu lögreglu á tildrögum umferðarslyssins sem mál þetta fjallar um, ljósmyndum og uppdráttum hennar af vettvangi, ljósmyndum af ökutækjunum sem komu við sögu, skýrslu rannsóknarnefndar umferðarslysa, ítarlegri bíltæknirannsókn, álitsgerð prófessors í vélaverkfræði og matsgerð byggingaverkfræðings. Ákærðu hafa lagt áherslu á að héraðsdómur hafi ekki gefið mati hins dómkvadda manns nægilegt vægi. Sérstaklega hefur ákærði G-kk-nf J-kk-nf haldið því fram að taka ætti mið af þeirri niðurstöðu matsgerðarinnar að beisli á vagninum, sem var nýsmíðað, gæti tæpast hafa verið óbrotið ef vagninn hefði verið kominn hálfan til einn metra út fyrir aksturslínu dráttarbílsins við áreksturinn. Í niðurstöðu hins áfrýjaða dóms er með rökstuddum hætti tekin afstaða til áðurnefndra gagna og horft til þeirra við sönnunarmat dómsins, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til að það mat sé rangt og verður þess vegna ekki hróflað við því.

Ljóst er af forsendum hins áfrýjaða dóms að ákærði G-kk-nf J-kk-nf var sakfelldur fyrir að hafa ekið vöruflutningabifreiðinni með vélavagni sem var bremsulaus eða bremsulítill. Varðar sá verknaður við 3. mgr. 59. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum, eins og getið er í ákæru. Fallist er á með héraðsdómi að ekki sé þar með nægilega skýrum hætti vísað til 6. gr. og 16. gr. reglugerðar nr. 822/2004 um gerð og búnað ökutækja. Verður ákærði G-kk-nf J-kk-nf því sýknaður af broti gegn þeim ákvæðum. Í ákæru er ákærða G-kk-þgf J-kk-þgf meðal annars gefið að sök brot gegn 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga. Ákvæði þetta er svo almennt orðað að það getur ekki talist viðhlítandi refsiheimild, sbr. 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar. Sökum þess verður ákærða ekki refsað fyrir brot á því. I-kvk-nf B-kvk-nf lýsir sig ósammála þessu og telur að refsa beri þessum ákærða fyrir brot gegn ákvæðinu. Að teknu tilliti til þessa verður ákærði G-kk-nf J-kk-nf sýknaður af broti gegn 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga. Að öðru leyti en að framan greinir verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna um sakfellingu beggja ákærðu sem og heimfærsla héraðsdóms á brotum þeirra til refsiákvæða. Þá verður staðfest ákvæði dómsins um refsingu ákærðu.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ökuréttarsviptingu ákærða G-kk-ef J-kk-ef verður staðfest.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun verjenda ákærðu og útlagðan kostnað þeirra verða staðfest. Annan sakarkostnað í héraði skal ákærði G-kk-nf J-kk-nf greiða að 3/8 hlutum, ákærði E-kk-nf B-kk-nf að 1/8 hluta, en að öðru leyti greiðist kostnaðurinn úr ríkissjóði.

Ákærðu greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærðu, G-kk-ef J-kk-ef H-kk-ef og E-kk-ef B-kk-ef K-kk-ef.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ökuréttarsviptingu ákærða G-kk-ef J-kk-ef skal vera óraskað.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun verjenda ákærðu og útlagðan kostnað þeirra skulu vera óröskuð. Annan sakarkostnað í héraði greiði ákærði G-kk-nf J-kk-nf að 3/8 hlutum, ákærði E-kk-nf B-kk-nf að 1/8 hluta, en að öðru leyti greiðist kostnaðurinn úr ríkissjóði.

Ákærðu greiði hvor fyrir sig 815.750 krónur í málsvarnarlaun til skipaðra verjenda sinna fyrir Hæstarétti, J-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef og J-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanna, en óskipt annan áfrýjunarkostnað málsins, 205.585 krónur.