544/2016

A krafðist miskabóta vegna ólögmætrar meingerðar samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. A byggði kröfu sína í fyrsta lagi á því að hann hefði orðið fyrir miska vegna ólögmætrar meðferðar og notkunar á persónuupplýsingum í sjúkraskrá hans af hálfu læknisins B. Í öðru lagi að Heilbrigðisstofnun C hefði ekki viðhaft grunnkröfur við vinnslu persónuupplýsinga skv. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og í þriðja lagi að málsmeðferð og svör landlæknis meðan mál hans hefði verið til umfjöllunar hjá embættinu hefði ekki falið í sér góða stjórnsýsluhætti. Var talið að þótt stefndi hefði viðurkennt bótaskylda gagnvart A á framangreindum grundvelli yrði með sjálfstæðum hætti að færa sönnur á það ófjárhagslega tjón sem aðili teldi sig hafa orðið fyrir vegna hinnar bótaskyldu háttsemi. Var talið að ekkert slíkt tjón hefði verið staðreynt í málinu ef frá væri talin meðferð læknisins B á persónuupplýsingum um A. Við ákvörðun miskabóta vegna þess þáttar var meðal annars litið til þess að engin viðhlítandi sönnunarfærsla hefði farið fram af hálfu A um það ófjárhagslega tjón sem hann taldi sig hafa orðið fyrir en ekki væri hægt að byggja á einhliða frásögn hans þar að lútandi og að A hefði þegar verið dæmdar bætur fyrir miska sem líta yrði á sem afleiðingar hinnar ólögmætu notkunar B á umræddum upplýsingum. Þá var talið að fjölmiðlaumfjöllun sem hann hefði sjálfur átt aðild að gæti ekki haft áhrif til lækunnar miskabóta en á hinn bóginn gæti slík umfjöllun ekki aukið það tjón sem bætt yrði. Var Í gert að greiða A 200.000 krónur í miskabætur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir H-kk-nf I. J-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. júlí 2016. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 35.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2011 til 1. september 2015, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og í báðum tilvikum krefst hann þess að málskostnaður verði felldur niður.

I

Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi á mál þetta sér rætur að rekja til notkunar læknisins B á gögnum úr sjúkraskrá áfrýjanda þegar B tók til andsvara hjá siðanefnd Læknafélags Íslands vegna deilna við annan lækni. Úrskurður nefndarinnar 9. júní 2011 var í september sama ár birtur í Læknablaðinu sem og á heimasíðu þess. Í úrskurðinum komu fram upplýsingar úr sjúkraskrá áfrýjanda, meðal annars sjúkdómsgreining hans við útskrift af tiltekinni sjúkrastofnun, án þess að áfrýjandi væri nafngreindur. Samkvæmt gögnum málsins birtist frétt um málið á fréttavefmiðli Pressunar 3. september 2011 og var sjúkdómsgreining áfrýjanda þar tiltekin, en áfrýjandi ekki nafngreindur. Tveimur dögum eftir birtingu umræddrar fréttar birtist opnuviðtal í DV við áfrýjanda þar sem hann sjálfur tengdi nafn sitt við úrskurðinn. Í framhaldinu varð nokkur fjölmiðlaumfjöllun um málið, í flestum tilvikum með aðkomu áfrýjanda.

Með héraðsdómi 17. janúar 2013 voru áfrýjanda dæmdar miskabætur að fjárhæð 300.000 krónur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sameiginlega úr hendi Læknafélags Íslands og ritstjóra Læknablaðsins. Var birting siðanefndarinnar á upplýsingum úr sjúkraskrá áfrýjanda talin hafa falið í sér birtingu persónugreinanlegra upplýsinga um áfrýjanda, sbr. 1. tölulið 2. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og að hvorki hefði verið nauðsynlegt né sanngjarnt að fjalla um áfrýjanda í úrskurðinum með þeim hætti sem gert var. Var miski áfrýjanda talinn bundinn við þau atvik, sem rekja mátti til birtingar úrskurðarins í Læknablaðinu og leiddu til umfjöllunar á fréttavefmiðli, en ekki til þeirra atvika er síðar komu til „þegar áfrýjandi steig sjálfur fram í fjölmiðlum og tengdi nafn sitt við úrskurð siðanefndar“ svo sem segir í forsendum dómsins. Dóminum var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

Áfrýjandi kvartaði einnig vegna málsins til stjórnvalda, þar á meðal Persónuverndar, embættis landlæknis og umboðsmanns Alþingis. Í ákvörðun Persónuverndar 30. maí 2012 var komist að þeirri niðurstöðu að óheimilt hefði verið fyrir starfsmenn á Heilbrigðisstofnun C að nota aðgang að sjúkraskrám vegna ágreiningsmála sem þeir ættu sjálfir aðild að og vörðuðu ekki starfsemi stofnunarinnar, sbr. 9. gr. laga nr. 77/2000 og 12. og 13. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár. Þá taldi Persónuvernd að ekki lægi fyrir að sú framkvæmd Heilbrigðisstofnunar C, er varðaði málið, hefði samrýmst 7. gr. laga nr. 77/2000 um gæði vinnslu, 8. og 9. gr. laganna um heimila vinnslu, eða 11. gr. þeirra um öryggi við vinnslu upplýsinga. Var því beint til stofnunarinnar að beita þeim ráðstöfunum sem til þyrfti er vörðuðu tækni, öryggi og skipulag vinnslu sjúkraskráa svo að fyrrnefndum ákvæðum persónuverndarlaga yrði fylgt. Í tilefni af kvörtun áfrýjanda beindi embætti landlæknis með bréfi 3. júlí 2012 þeim tilmælum til fyrrnefnds læknis að gæta framvegis vel að ákvæðum 13. gr. laga um nr. 55/2009, 15. gr. læknalaga nr. 53/1988 og 12. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Í framhaldinu beindi áfrýjandi með bréfi 19. júlí 2012 kvörtun til umboðsmanns Alþingis sem laut meðal annars að meintu athafnaleysi velferðarráðuneytisins í tilefni af framangreindri niðurstöðu landlæknis. Komst umboðsmaður að þeirri niðurstöðu 5. maí 2014 að þau svör, sem áfrýjandi hefði fengið frá embætti landlæknis, hefðu ekki verið í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti.

II

Áfrýjandi krefst miskabóta vegna ólögmætrar meingerðar samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga, en grundvöll málsins lagði áfrýjandi með bréfi lögmanns síns til embættis ríkislögmanns 1. júlí 2014. Áfrýjandi byggir kröfu sína í fyrsta lagi á því að hann hafi orðið fyrir miska vegna ólögmætrar meðferðar og notkunar á persónuupplýsingum um sig af hálfu B læknis sem stefndi beri ábyrgð á sem vinnuveitandi hans. Í öðru lagi að Heilbrigðisstofnun C hafi ekki viðhaft grunnkröfur við vinnslu persónuupplýsinga samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 77/2000 og í þriðja lagi að málsmeðferð og svör landlæknis meðan málið var til umfjöllunar hjá embættinu hafi ekki falið í sér góða stjórnsýsluhætti, en áfrýjandi sendi kvörtun til embættis landlæknis í september 2011. Með bréfi 18. september 2014 viðurkenndi stefndi bótaskyldu gagnvart áfrýjanda á framangreindum grundvelli.

III

Svo sem fram er komið er mál þetta af áfrýjanda hálfu rekið á grundvelli kröfu um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Réttarfarsreglur standa því í vegi að dómur í málinu geti falið í sér víðtækari úrlausn um þau réttindi sem áfrýjandi telur að á sér hafi verið brotin að lögum en grundvöllur þeirrar lagagreinar markar.

Af málflutningi stefnda fyrir Hæstarétti verður ráðið að ekki sé gerður um það ágreiningur að viðurkenning stefnda á bótaskyldu samkvæmt tilvitnuðu bréfi ríkislögmanns 18. september 2014 taki til þeirra þriggja þátta sem að framan er getið og snúa í fyrsta lagi að meðferð og notkun á persónuupplýsingum áfrýjanda af hálfu læknisins, í öðru lagi að Heilbrigðisstofnun C vegna skorts á því að viðhafðar væru grunnkröfur við vinnslu persónuupplýsinga og í þriðja lagi að ágöllum á stjórnsýslu embættis landlæknis. Hvað sem viðurkenningu stefnda á bótaskyldu líður verður sem endranær að færa með sjálfstæðum hætti sönnur á það ófjárhagslega tjón sem viðkomandi aðili telur sig hafa orðið fyrir vegna hinnar bótaskyldu háttsemi. Að því sérstaklega gættu verður fallist á það með héraðsdómi að ekkert slíkt tjón sé staðreynt í málinu, ef frá er talin meðferð læknisins á persónuupplýsingum um heilsufar áfrýjanda.

Óumdeilt er í málinu að meðferð og notkun B læknis á persónuupplýsingum áfrýjanda úr sjúkraskrá hans hafi haft í för með sér ófjárhagslegt tjón í skilningi 26. gr. skaðabótalaga, sem ber að bæta honum fébótum. Við ákvörðun miskabóta er til þess að líta að engin viðhlítandi sönnunarfærsla hefur farið fram af hálfu áfrýjanda um það ófjárhagslega tjón sem hann heldur fram að hann hafi orðið fyrir, en ekki verður byggt á einhliða frásögn hans þar að lútandi. Þá verður við ákvörðun bóta að taka tillit til þess að áfrýjanda hafa þegar verið dæmdar bætur fyrir miska sem líta verður á sem afleiðingar hinnar ólögmætu meðferðar og notkunar læknisins á umræddum upplýsingum um hann, sbr. áðurnefndan héraðsdóm, en á þeirri málsástæðu byggði stefndi þegar í greinargerð til héraðsdóms í máli þessu. Ekki er unnt, svo sem áfrýjandi byggir á, að flokka þann miska, sem ólögmæt meingerð læknisins hefur haft í för með sér fyrir áfrýjanda, niður í sjálfstæð og óskyld tjónstilvik, enda á málið í heild sinni rætur að rekja til hennar. Við ákvörðun miskabóta til handa áfrýjanda er ekki heimilt að láta fjölmiðlaumfjöllun, sem hann sjálfur hefur átt aðild að, hafa áhrif til lækkunar miskabóta, en á hinn bóginn getur slík umfjöllun ekki aukið það tjón sem bætt verður. Að þessu virtu eru miskabætur til áfrýjanda úr hendi stefnda ákveðnar 200.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði segir.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað áfrýjanda verða staðfest.

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, A, 200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2011 til 5. ágúst 2015, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Stefndi greiði áfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.