600/2009

D o.fl. stefndu SÍ og kröfðust þess að viðurkenndur yrði réttur þeirra til skaðabóta úr hendi SÍ vegna þess tjóns sem ákvörðun SÍ um að hafna SPRON um lausafjárstuðning hefði leitt til fyrir þá. Var málinu vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar. Þá var talið að ekki hafi verið lögð fram grundvallargögn og talið brotið gegn 1. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 þar sem mikill fjöldi skjala hafi verið lagður fram á ensku án íslenskrar þýðingar. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að það hafi verið ágalli á málatilbúnaði D o.fl. að ekki hafi verið sinnt áskilnaði a. og b. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um rétta tilgreiningu á þeim, en þetta valdi þó ekki frávísun málsins. Þá verði þess ekki krafist að íslensk þýðing fylgi öllum skjölum sem lögð séu fram á erlendum tungumálum, sbr. 3. mgr. 10. gr. laganna. Hins vegar var málið talið vanreifað um stöðu hvers stefnanda í málinu, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ekki var talið að reifun D o.fl. á grundvelli skaðabótaábyrgðar gæti ein og sér leitt til frávísunar málsins. Fram kom að ekki væri gerð grein fyrir því hvert ætla mætti að væri tjón hvers fyrir sig né hvernig það væri til komið og hvernig tengsl þess væru við atvik máls. D o.fl. hafi í stefnu hvorki leitt líkur að því að þeir hafi orðið fyrir tjóni, né lýst í hverju tjónið fælist. Úr þessum annmörkum verði ekki bætt undir rekstri málsins, enda miðist varnir í héraði við málið eins og það væri við þingfestingu þess. Málatilbúnaður D o.fl. um ætlaða lögvarða hagsmuni þeirra væri því ekki í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og var því þegar af þeirra ástæðu staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. september 2009, þar sem máli sóknaraðila og fleiri á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Mál þetta var höfðað í héraði af 27 aðilum og kemur fram í heiti þeirra, að um sé að ræða erlenda banka, auk þess sem það er tekið fram í stefnu. Fjórir stefnenda féllu frá málshöfðun af sinni hálfu undir rekstri málsins í héraði. Sóknaraðilar málsins eru átta úr hópi þeirra 23 sem ráku málið í héraði.

Fallist er á með héraðsdómi að það hafi verið ágalli á málatilbúnaði stefnenda að ekki var sinnt áskilnaði a. og b. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um rétta tilgreiningu á stefnendum og hver væri til fyrirsvars fyrir hvern og einn þeirra, sbr. og 4. mgr. 17. gr. laganna. Sóknaraðilar kveðast hafa leitast við að bæta úr þessum ágalla og ætlað að leggja fram upplýsingar um þessi atriði í upphafi þinghalds 23. september 2009 er málið skyldi flutt munnlega um frávísunarkröfu varnaraðila. Kveða sóknaraðilar að þeim hafi verið meinuð framlagning gagnanna. Sóknaraðilar gátu látið bóka yfirlýsingu um þessa synjun, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 91/1991. Um þetta er þó ekkert bókað af hálfu héraðsdómara í þingbók. Verður ekki lagt til grundvallar að stefnendum hafi verið meinuð framlagning gagnanna fyrir héraðsdómi. Sóknaraðilar hafa sent Hæstarétti þessi gögn með kæru eins og heimilt er samkvæmt 2. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991. Veldur þessi ágalli ekki frávísun málsins.

Fallist er á niðurstöðu í hinum kærða úrskurði um áhrif þess annmarka á stefnu, sem fólst í að kennitala og heimilisfang fyrirsvarsmanns varnaraðila var ekki rétt tilgreint.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hafa stefnendur í héraði lagt fram 18 skjöl á erlendu tungumáli, án þess að íslensk þýðing fylgdi. Í 1. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 er kveðið á um að þingmálið sé íslenska. Til samræmis við það er mælt fyrir um í 3. mgr. sömu greinar að skjali á erlendu tungumáli skuli að jafnaði fylgja þýðing á íslensku ,,að því leyti sem byggt er á efni þess í máli nema dómari telji sér fært að þýða það.“ Verður þess því ekki krafist að öllum skjölum sem lögð eru fram á erlendum málum fylgi íslensk þýðing og teljist þýðing nauðsynleg er rétt að þýða þann hluta skjals, sem málatilbúnaður er reistur á eða sérstaklega er vísað til.

Í hinum kærða úrskurði er greint frá því að sóknaraðilar og aðrir stefnendur málsins í héraði séu meðal fjármálafyrirtækja, sem átt hafi aðild að lánasamningum við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis hf. Lánasamningar þeir, sem stefnendur eru aðilar að, voru ekki lagðir fram í héraði, en lagt fram blað með upplýsingum um þrjá lánasamninga og lánveitendur samkvæmt þeim. Sóknaraðilar hafa lagt fyrir Hæstarétt þrjá lánasamninga og tvo samninga um breytingar á þeim. Í lánasamningunum eru ýmsar takmarkanir á heimildum einstakra lánveitenda, sem eru aðilar að þeim, til þess að gera ráðstafanir tengdar samningunum á eigin spýtur. Þótt ekki sé loku fyrir það skotið, að einstakir lánveitendur í slíkum lánasamningum geti sótt kröfu til viðurkenningar á skaðabótaskyldu utan samninga ber að gera grein fyrir stöðu hvers stefnanda í máli eins og þessu og skýra hvers vegna slíkar takmarkanir í lánasamningum eigi ekki við um hann. Málið er vanreifað um þetta atriði, sbr. e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Málið er höfðað til viðurkenningar á rétti sóknaraðila og annarra stefnenda í héraði til skaðabóta úr hendi varnaraðila vegna tjóns, sem ákvörðun hans 20. mars 2009 um að hafna Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. um lausafjárstuðning hafi haft í för með sér fyrir þá. Í stefnu eru atvik máls reifuð ítarlega og að því búnu fjallað um hver hafi verið grundvöllur þeirrar ákvörðunar varnaraðila að synja Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. um lausafjárstuðning. Í framhaldi af því segir að krafan um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila sé reist á því að ákvörðun hans hafi verið ,,tekin og útfærð á saknæman og ólögmætan hátt“ og þar með valdið stefnendum málsins tjóni, sem varnaraðili beri skaðabótaábyrgð á. Því næst er reifað að ástæður þess að ákvörðunin hafi verið saknæm og ólögmæt séu þær, að varnaraðili hafi vanrækt rannsóknarskyldu sína áður en ákvörðunin var tekin, hann hafi brotið meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að ganga lengra með ákvörðuninni en nauðsyn bar til, hann hafi vanrækt leiðbeiningarskyldu sína, ákvörðunin hafi verið ósanngjörn og ómálefnanleg í garð sóknaraðila og falið í sér brot á jafnræðisreglu íslensks réttar. Þá kveðast þeir hafa haft réttmætar væntingar sem ekki hafi gengið eftir vegna ákvörðunar varnaraðila. Reifun sóknaraðila á grundvelli skaðabótaábyrgðar getur ein og sér ekki leitt til frávísunar málsins.

Um tjón sóknaraðila segir í stefnu: ,,Hin saknæma og ólögmæta ákvörðun ... hefur valdið stefnendum umtalsverðu tjóni ... þótt umfang tjónsins sé ekki hægt að sannreyna að svo stöddu. Þrátt fyrir að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins væri felld úr gildi eins og krafist hefur verið í öðru dómsmáli ... hefur umtalsvert tjón orðið á verðmæti eigna SPRON og mögulegum framtíðarrekstri vegna yfirfærslu viðskiptavina SPRON í aðra fjármálastofnun án greiðslu til SPRON og ráðstöfun eigna að öðru leyti sem leitt hefur til verulegs tjóns á vörumerkinu ,,SPRON“. Ekki þarf að velkjast í vafa um að orsakatengsl eru á milli hinnar saknæmu og ólögmætu ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins og þeirra afleiðinga að mun minni eignir munu standa til fullnustu kröfum stefnenda.“ Sóknaraðilar hafa í kæru til Hæstaréttar leiðrétt tilvísun til Fjármálaeftirlitsins í þessari umfjöllun þannig að átt sé við varnaraðila. Frekari grein er hvorki gerð fyrir því hvert ætla megi að sé tjón hvers stefnenda í héraði né hvernig það er til komið og tengist hinni ætluðu saknæmu og ólögmætu ákvörðun varnaraðila.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu, enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í dómum Hæstaréttar verið skýrður svo, að sá er höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik máls.

Eins og fram er komið er ekki að því vikið með skýrum hætti í stefnu í hverju hið ætlaða tjón felist. Ekki er heldur gerð grein fyrir því hvernig hver og einn af stefnendum málsins hafi orðið fyrir tjóni og hvernig tengsl þess séu við atvik máls. Sóknaraðilar hafa því í stefnu hvorki leitt líkur að því að þeir hafi orðið fyrir tjóni, né lýst í hverju tjónið felist. Úr þessum annmörkum verður ekki bætt undir rekstri máls, enda miðast varnir í héraði við málið eins og það var við þingfestingu þess. Málatilbúnaður sóknaraðila um ætlaða lögvarða hagsmuni hans er því ekki í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og verður þegar af þessari ástæðu fallist á niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

Sóknaraðilar verða dæmdir til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærður úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, DekaBank Deutsche Girozentrale Luxembourg S.A., DZ Bank AG Deutsche Zentral-Genossenschaftsbank Frankfurt am Main, HSH Nordbank AG Copenhagen Branch, National Bank of Egypt (UK) Limited, Raiffeisen Zentralbank Österreich Aktiengesellschaft, Salzburger Landes-Hypothekenbank Aktiengesellschaft, Sparebanken Øst og Sumitomo Mitsui Banking Corporation Europe Limited, greiði óskipt varnaraðila, Seðlabanka Íslands, 300.000 krónur kærumálskostnað.