444/2008

H leitaði eftir því að felld yrði úr gildi ákvörðun sveitarstjórnar G þar sem hafnað var kröfu hans um að sumarhús M og S yrði fjarlægt af sameiginlegri lóð þeirra, og jafnframt að aðallega G, M og S í sameiningu en til vara M og S einum yrði gert að hlutast til um að sumarhúsið yrði fjarlægt að viðlögðum dagsektum. Þá krafðist H skaðabóta úr hendi G vegna kostnaðar hans af völdum ólögmætra stjórnvaldsákvarðana. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 326/2005 voru teknar til greina kröfur H um ógildingu byggingarleyfis til M og S vegna sumarhússins. Talið var að byggingin væri því ólögleg í skilningi 5. mgr. 56. gr. skipulags- og byggingarlaga. Samkvæmt því ákvæði gæti byggingarnefnd mælt fyrir um að byggingin skyldi fjarlægð og jarðrask afmáð. Um væri að ræða heimild en ekki skyldu. Sveitarstjórn G hafi tekið rökstudda ákvörðun um að þessarar heimildar yrði ekki neytt. Ekki væru efni til að endurskoða þá matskenndu ákvörðun, þótt hún hafi jafnframt á óbeinan hátt snúið að hagsmunum H, en til að gæta þeirra væru honum önnur úrræði tæk. Var G því sýknað af fyrsta lið dómkrafna H. Talið var að skylda til að fjarlægja sumarhúsið yrði ekki lögð á G á sömu forsendum. Þar sem aðrar haldbærar málsástæður hafi ekki verið færðar fram fyrir kröfunni gagnvart G var henni hafnað. Talið var að M og S hafi mátt vera ljóst að byggingarleyfi til þeirra hafi verið veitt í blóra við samningsbundin og lögákveðin skilyrði og gegn andmælum H, en af þeim sökum hafi leyfið verið háð annmörkum, sem hlotið hafi að leiða til ógildingar þess. Þrátt fyrir þetta hafi þær haldið áfram og lokið framkvæmdum við sumarhúsið. Hafi þær því óhjákvæmilega borið af þeim sökum áhættu af því að verðmæti, sem þær hafi myndað með framkvæmdum sínum, gætu farið forgörðum. Geti það því ekki haft áhrif á niðurstöðu málsins að M og S hafi tekist í þessari vondu trú að ljúka framkvæmdum áður en byggingarleyfið hafi verið fellt úr gildi með dómi. Að þessu virtu var fallist á að efni væru til að skylda M og S til að fjarlægja sumarhúsið af sameignarlandi þeirra og H, að viðlögðum dagsektum. Rétt þótti að M og S nytu frests í þrjá mánuði frá uppsögu dómsins til að verða við skyldu sinni án dagsekta, sbr. 5. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Þá var talið að G hafi mátt vera kunnugt um að samþykki H hafi þurft fyrir byggingarleyfinu til M og S. Þegar skrifleg mótmæli H hafi borist hafi G í síðasta lagi mátt vera ljóst að ekki væri fullnægt skilyrðum fyrir veitingu leyfisins. Hafi G því borið að afturkalla ákvörðun sína. Með því að gera það ekki hafi G bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart H vegna tjóns hans sem telja megi sennilega afleiðingu af þessum annmarka á málsmeðferð. Talið var að H hafi verið í lófa lagið að leitast við að rétta hlut sinn með kæru til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, en ekki væru efni til annars en að líta svo á að slík málaleitan hefði borið árangur hefði kæra hans borist í tæka tíð. Lagt var til grundvallar að sami kostnaður hefði hlotist af tímanlegri kæru og var G því gert að bæta H tjón hans að því leyti. Öðrum liðum bótakröfu H var hafnað þar sem um var að ræða kostnaðarliði sem hlutust af því að hann neytti ekki kæruleiðarinnar, eða þeir voru taldir lítt sem ekkert reifaðir og engar viðhlítandi skýringar gefnar á því hvernig þeir kynnu

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. ágúst 2008. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð. Aðaláfrýjandi krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi gagnáfrýjanda.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 29. september 2008. Hann krefst þess í fyrsta lagi að felld verði úr gildi ákvörðun sveitarstjórnar aðaláfrýjanda 17. maí 2006, þar sem hafnað var kröfu gagnáfrýjanda um að fjarlægt yrði nánar tilgreint sumarhús stefndu M-kvk-ef og S-kvk-ef Ó-kvk-ef á 2,16 hektara sameiginlegri lóð þeirra og gagnáfrýjanda í landi Miðengis í Grímsnes- og Grafningshreppi. Gagnáfrýjandi krefst þess í öðru lagi aðallega að aðaláfrýjanda og stefndu verði sameiginlega gert að hlutast til um að sumarhúsið verði fjarlægt að viðlögðum 50.000 króna dagsektum til hans, en til vara að stefndu verði dæmdar til þess sama að viðlögðum 25.000 króna dagsektum. Þá krefst gagnáfrýjandi þess í þriðja lagi að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 3.405.786 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. apríl 2003 til 29. júní 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi aðaláfrýjanda og stefndu.

Stefndu M-kvk-nf Ó-kvk-nf og S-kvk-nf Ó-kvk-nf krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi gagnáfrýjanda.

I

Samkvæmt gögnum málsins fengu G-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf S-kk-nf afsal 6. júní 1946 fyrir 2,16 hektara landspildu úr jörðinni Miðengi. Þeir gerðu samning 15. maí 1954 um skiptingu nota af þessari spildu, en á þeim tíma munu þeir hvor fyrir sig þegar hafa reist sumarbústaði, annars vegar Víðilund í eigu G-kk-ef og hins vegar Sunnuhvol í eigu Ó-kk-ef. Í samningnum var því lýst yfir að spildan væri jöfn og óskipt sameign þeirra. Kveðið var á um að hvorum sumarbústaðnum fylgdi land, sem afmarkað var nánar, en að öðru leyti átti spildan að vera til óskiptra sameiginlegra afnota fyrir báða bústaðina. Tekið var fram að ekki mætti gera nein mannvirki eða breyta landinu nema báðir eigendur væru því samþykkir. Síðar á sama ári afsalaði G-kk-nf eignarhluta sínum ásamt Víðilundi til E-x-x E-kk-ef. Frá því um 1960 mun hafa verið reist 25 m2 viðbygging við Sunnuhvol, síðan gestahús um 8 m2 að stærð og loks verönd, en fyrir fyrstnefndu framkvæmdinni mun hafa verið fengið samþykki eiganda Víðilundar. Á árunum 1993 til 1995 mun hafa verið gerð verönd við Víðilund og húsið stækkað um 20 m2, sem eigendur Sunnuhvols munu hafa látið átölulaust. Gagnáfrýjandi eignaðist Víðilund að arfi 8. júní 1971 og á sama hátt urðu stefndu eigendur Sunnuhvols 4. apríl 1978. Af gögnum málsins má ráða að í lok tuttugustu aldar hafi bústaðirnir tveir verið að grunni til reistir fyrir 1950, hvor fyrir sig um 60 m2 að stærð, en lagfærðir og endurnýjaðir að nokkru eins og lýst hefur verið.

Í málatilbúnaði stefndu kemur fram að þær hafi tekið ákvörðun um að rífa sumarhús sitt og byggja nýtt á sama stað, en í þessu skyni hafi þær látið teikna fyrir sig hús og lagt inn umsókn um byggingarleyfi hjá aðaláfrýjanda 19. mars 2003. Umsóknin hafi verið tekin til greina 25. sama mánaðar. Af gögnum málsins verður ráðið að gagnáfrýjandi hafi eftir þetta átt samtal við byggingarfulltrúa aðaláfrýjanda, sem sendi gagnáfrýjanda teikningu af húsi stefndu „til fróðleiks“ með bréfi 27. sama mánaðar. Degi síðar sendi byggingarfulltrúinn bréf til stefndu og kvað gagnáfrýjanda ekki sáttan, en þar var vakin athygli á að samþykkt byggingarnefndar 25. sama mánaðar væri ekki gild fyrr en sveitarstjórn hefði staðfest hana og yrði næsti fundur hennar 2. apríl 2003. Gagnáfrýjandi sendi byggingarnefndinni bréf 1. og 2. apríl, þar sem hann gerði athugasemdir vegna fyrirhugaðra framkvæmda að Sunnuhvoli jafnframt því að kæra byggingarleyfi, svo sem komist var að orði. Í fyrra bréfinu kvað gagnáfrýjandi sér aldrei hafa verið kynntar þessar framkvæmdir og hafi hann fyrst séð teikningar vegna þeirra 31. mars 2003. Lytu athugasemdir hans að því að nýtt hús yrði of stórt, enda myndi flatarmál rúmlega tvöfaldast og rúmmál þrefaldast. Byggingarleyfið væri kært, en gagnáfrýjandi væri til viðræðu „um minna og lægra hús á þessari lóð eða stærra hús í meiri fjarlægð.“ Í síðara bréfinu vísaði gagnáfrýjandi til fyrrnefnds samnings frá 15. maí 1954 varðandi áskilnað um samþykki allra eigenda landspildunnar fyrir byggingarframkvæmdum, sem hann kvað stefndu vera fullkunnugt um. Með bréfi byggingarfulltrúa 22. apríl 2003 var gagnáfrýjanda tilkynnt að sveitarstjórn aðaláfrýjanda hafi 2. sama mánaðar samþykkt afgreiðslu byggingarnefndar á umsókn stefndu, en tekið var fram að byggingarleyfið hefði ekki enn verið gefið út, svo og að „ef kæra á svona mál, þá er kært til Úrskurðarnefndar skipulags og byggingarmála.“ Sama dag sendi byggingarfulltrúinn bréf til stefndu með greiðsluseðli vegna gjalds fyrir byggingarleyfi og kvað þær geta fengið „stimplaða teikningu og byggingarleyfið“ þegar greitt hefði verið.

Stefndu munu hafa látið hefja framkvæmdir í tengslum við fyrirhugað hús sitt í september 2003. Þegar svo var komið sendi gagnáfrýjandi þeim símskeyti 14. þess mánaðar, þar sem hann krafðist þess að „ólöglegum og ósamþykktum framkvæmdum á sameiginlegri lóð“ yrði tafarlaust hætt, en ella yrði hann að leita atbeina lögreglu í því skyni. Í framhaldi af þessu munu umboðsmenn gagnáfrýjanda og stefndu hafa leitað samkomulags um ágreining þeirra, en eftir að tilraunir til þess urðu árangurslausar létu stefndu rífa eldra sumarhús sitt og grafa fyrir grunni þess nýja. Gagnáfrýjandi kærði ákvarðanir aðaláfrýjanda varðandi veitingu byggingarleyfis stefndu til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála 23. október 2003. Kæran var einkum reist á því að við veitingu leyfisins hafi þess ekki verið gætt að aflað væri samþykkis gagnáfrýjanda fyrir nýju mannvirki, en til þess hafi bæði staðið skylda samkvæmt 4. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og samningi landeigenda frá 15. maí 1954. Stefndu tóku til andsvara gegn kærunni fyrir úrskurðarnefndinni, en féllust á að halda að sér höndum um framkvæmdir á meðan málið væri rekið á þeim vettvangi. Á þessu stigi mun að mestu hafa verið lokið við sökkul fyrir nýtt sumarhús. Nefndin vísaði málinu frá sér með úrskurði 22. desember 2003 á þeirri forsendu að ekki hafi verið kært í tæka tíð.

Gagnáfrýjandi höfðaði 30. janúar 2004 mál á hendur stefndu og krafðist þess að ógiltar yrðu samþykktir byggingarnefndar aðaláfrýjanda 25. mars 2003 og sveitarstjórnar hans 2. apríl sama ár um að veita stefndu fyrrnefnt byggingarleyfi, svo og að leyfið yrði fellt úr gildi með dómi. Kröfur þessar voru teknar til greina í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. febrúar 2005. Með dómi Hæstaréttar 19. janúar 2006 í máli nr. 326/2005, sem birtur er í dómasafni 2006 á bls. 167, var héraðsdómur staðfestur að þessu leyti, en málskostnaður milli aðilanna á hinn bóginn felldur niður á báðum dómstigum. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að með því að dómkrafa gagnáfrýjanda lyti að ógildingu byggingarleyfis yrði að svo komnu máli ekki fjallað um röksemdir stefndu um að verðmæti færu forgörðum ef leyfið yrði ógilt. Fram er komið að þegar hér var komið sögu hafi verið búið að reisa sumarhús stefndu og virðist það að mestu eða öllu leyti hafa gerst eftir að höfðað hafði verið málið, sem hér um ræðir, að frátöldu því, sem þegar hafði verið gert áður en stefndu létu af framkvæmdum sínum undir rekstri málsins fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála.

Að gengnum þessum dómi Hæstaréttar beindi gagnáfrýjandi 10. mars 2006 orðsendingu til byggingarfulltrúa aðaláfrýjanda og kvaðst furða sig á því að aðaláfrýjandi hefði „ekki þegar gripið til viðeigandi ráðstafana í kjölfar dómsins. Vísast hér meðal annars til úrræða í VI. kafla skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.“ Í svari aðaláfrýjanda við þessu erindi 14. sama mánaðar óskaði hann eftir upplýsingum um hvort gagnáfrýjandi teldi unnt að fjarlægja sumarhús stefndu, sem þegar væri risið, án skerðingar eða eyðileggingar verðmæta, svo og hvaða tjóni eða skerðingu þessi bygging ylli á eign hans. Gagnáfrýjandi svaraði með bréfi 30. sama mánaðar og lýsti því að bygging stefndu væri ólögmæt og úr því yrði ekki bætt án samþykkis hans, en hann teldi að aðaláfrýjanda bæri „að sjá til þess að hin ólögmæta bygging verði fjarlægð samkvæmt 56. gr. laga nr. 73/1997.“ Unnt væri að fjarlægja bygginguna án eyðileggingar verðmæta, enda um einingahús að ræða. Kvaðst gagnáfrýjandi hafa orðið fyrir verulegu tjóni vegna byggingarinnar, því sveitasælu og næði hans væri verulega raskað, enda komin margfalt stærri bygging í stað eldra sumarhúss stefndu með tilheyrandi aukningu gesta. Þetta hafi valdið gagnáfrýjanda og fjölskyldu hans miklu hugarangri og verðmæti eignar hans hafi rýrnað verulega. Auk þess hafi gagnáfrýjandi eytt miklum tíma og fjármunum í að fá byggingarleyfi stefndu fellt úr gildi. Hann teldi einnig að líta bæri til þess að gróflega hafi verið brotið á rétti hans þegar leyfi hafi verið veitt fyrir byggingunni án hans samþykkis, en fyrir hafi legið að hann hefði verið reiðubúinn að samþykkja byggingu minna húss utar í landinu. Sveitarstjórn aðaláfrýjanda gaf stefndu kost á að koma að athugasemdum um kröfu gagnáfrýjanda, sem þær neyttu 26. apríl 2006. Að svo búnu tók sveitarstjórnin rökstudda ákvörðun á fundi 17. maí sama ár um að hafna kröfu gagnáfrýjanda um að sumarhús stefndu yrði rifið niður eða fjarlægt. Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta 26. júní 2006 til að fá þessa ákvörðun fellda úr gildi og gagnaðila sína dæmda til að „hlutast til um“ að sumarhús stefndu yrði fjarlægt að viðlögðum tilteknum dagsektum, svo og til greiðslu skaðabóta úr hendi aðaláfrýjanda.

II

Með fyrstu tveimur liðunum í kröfugerð gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti leitar hann eftir því að felld verði úr gildi fyrrnefnd ákvörðun sveitarstjórnar aðaláfrýjanda 17. maí 2006, þar sem hafnað var kröfu gagnáfrýjanda um að sumarhús stefndu yrði fjarlægt af sameiginlegri lóð þeirra, og jafnframt að aðallega aðaláfrýjanda og stefndu í sameiningu en til vara stefndu einum verði gert að hlutast til um að sumarhúsið verði fjarlægt að viðlögðum dagsektum.

Í VI. kafla skipulags- og byggingarlaga er mælt fyrir um þvingunarúrræði og viðurlög. Þar er í 56. gr. fjallað um framkvæmdir, sem brjóta í bága við skipulag eða eru án leyfis. Í 2. mgr. þessa ákvæðis er fjallað um byggingarframkvæmdir, sem brjóta í bága við skipulag, og mælt fyrir um að fjarlægðar skuli byggingar, sem svo sé ástatt um. Svo var ekki um byggingu þá, sem aðaláfrýjandi veitti stefndu leyfi fyrir í andstöðu við 4. mgr. 43. gr. laganna með því að þess var ekki gætt að fengið væri fyrir henni samþykki sameiganda, gagnáfrýjanda í máli þessu. Að gengnum fyrrnefndum dómi Hæstaréttar 19. janúar 2006, þar sem byggingarleyfi stefndu var fellt úr gildi, telst bygging þeirra á hinn bóginn ólögleg í skilningi 5. mgr. 56. gr. laganna. Samkvæmt því ákvæði getur byggingarnefnd mælt fyrir um að byggingin skuli fjarlægð og jarðrask afmáð. Að því verður að gæta að byggingarnefnd er fengin þessi heimild til að gæta hagsmuna sveitarfélags af því að mannvirki séu ekki reist án viðhlítandi leyfis, en til ráðstafana sem þessara ber byggingarnefnd enga skyldu. Sveitarstjórn aðaláfrýjanda tók rökstudda ákvörðun um að þessarar heimildar yrði ekki neytt. Ekki eru efni til að endurskoða þá matskenndu ákvörðun, þótt hún hafi jafnframt á óbeinan hátt snúið að hagsmunum gagnáfrýjanda, en til að gæta þeirra eru honum önnur úrræði tæk. Samkvæmt þessu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna aðaláfrýjanda af fyrsta lið í dómkröfum gagnáfrýjanda.

Af málatilbúnaði gagnáfrýjanda verður ekki annað ráðið en að öðrum lið dómkrafna hans sé beint að aðaláfrýjanda á þeirri forsendu að hann beri með stefndu skylduna, sem þar um ræðir, fyrir sitt leyti samkvæmt ákvæðum VI. kafla skipulags- og byggingarlaga. Vegna framangreindra forsendna fyrir niðurstöðu um fyrsta lið dómkrafna gagnáfrýjanda verður þessi skylda ekki lögð á aðaláfrýjanda á þeim grundvelli. Með því að ekki hafa verið færðar fram aðrar haldbærar málsástæður fyrir þessari kröfu gagnvart honum verður henni þegar af þessum ástæðum hafnað.

Þegar stefndu sóttu 19. mars 2003 um byggingarleyfi fyrir nýju og verulega stærra sumarhúsi en áður stóð á þeim hluta spildunnar úr landi Miðengis, sem samið var um 15. maí 1954 að forveri þeirra að réttindum yfir Sunnuhvoli hefði einn til afnota, bar þeim bæði eftir ákvæðum þess samnings og skýlausum fyrirmælum 4. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga að afla samþykkis gagnáfrýjanda fyrir þeirri ráðstöfun. Það gerðu stefndu ekki. Þótt þær hafi í kjölfarið fengið byggingarleyfi hjá aðaláfrýjanda mátti þeim vera ljóst að það væri veitt í blóra við samningsbundin og lögákveðin skilyrði og gegn andmælum gagnáfrýjanda, en af þeim sökum var leyfið háð annmörkum, sem hlutu að leiða til ógildingar þess. Þrátt fyrir þetta kusu stefndu að hefja framkvæmdir um haustið 2003 og halda þeim áfram eftir að niðurstaða úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál lá fyrir 22. desember 2003 um að vísa frá kæru gagnáfrýjanda með því að hún hafi ekki borist í tæka tíð. Gagnáfrýjandi höfðaði sem fyrr segir mál 30. janúar 2004 til ógildingar byggingarleyfisins, en undir rekstri þess máls luku stefndu framkvæmdum sínum, sem háðar voru því leyfi. Allt þetta gerðu stefndu með fullri vitneskju um ástæðurnar, sem stóðu til ógildingar á leyfinu, og báru þær óhjákvæmilega af þeim sökum áhættu af því að verðmæti, sem þær mynduðu með framkvæmdum sínum, gætu farið forgörðum. Getur það því ekki haft áhrif á niðurstöðu málsins að stefndu hafi tekist í þessari vondu trú að ljúka framkvæmdum áður en byggingarleyfið var fellt úr gildi með dómi. Að þessu öllu virtu verður að fallast á með gagnáfrýjanda að efni séu til að skylda stefndu til að fjarlægja hús þetta af sameignarlandi þeirra. Þótt orðalagi dómkröfu gagnáfrýjanda hafi að þessu leyti verið hagað á þann veg að stefndu yrðu dæmdar til að „hlutast til um“ að mannvirkið yrði fjarlægt getur ekki orkað tvímælis að ætlast hafi verið til að í þessu fælist að stefndu yrði gert skylt að fjarlægja það, svo sem þessi liður í kröfugerð gagnáfrýjanda var skýrður við málflutning fyrir Hæstarétti, enda tóku stefndu og aðaláfrýjandi til efnislegra varna gegn þessari kröfu á þeirri forsendu. Krafa gagnáfrýjanda verður því að þessu leyti tekin til greina á þann hátt, sem í dómsorði segir, að viðlögðum dagsektum óskipt úr hendi stefndu að fjárhæð 25.000 krónur, en rétt er að þær njóti frests í þrjá mánuði frá uppsögu þessa dóms til að verða við skyldu sinni án dagsekta, sbr. 5. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Þriðji liður í dómkröfu gagnáfrýjanda snýr að aðaláfrýjanda einum, en þar krefst sá fyrrnefndi skaðabóta að fjárhæð 3.405.786 krónur. Af henni eru samtals 2.405.786 krónur raktar til kostnaðar, sem gagnáfrýjandi kveðst hafa borið af störfum fyrrum lögmanna sinna, þar af vegna rekstrar tveggja mála fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála 521.977 krónur, rekstrar dómsmálsins á hendur stefndu, sem lauk með dómi Hæstaréttar 19. janúar 2006, 1.177.805 krónur, kvörtunar til Umboðsmanns Alþingis 77.163 krónur, kröfugerðar gagnvart aðaláfrýjanda 149.350 krónur, virðisaukaskatts 471.944 krónur, og útlagðs kostnaðar 7.547 krónur. Að öðru leyti tekur þriðji liður dómkrafna gagnáfrýjanda til miskabóta að fjárhæð 1.000.000 krónur.

Það er meginregla íslensks réttar að menn verði sjálfir að bera þann kostnað, sem þeir hafa af erindum sínum til stjórnvalda og málarekstri fyrir þeim. Kjósi þeir að fá aðstoð sérfræðinga við slík erindi og hafi af því kostnað geta þeir ekki án sérstakrar lagaheimildar krafist þess að sá kostnaður verði þeim endurgoldinn af almannafé. Slíkrar lagaheimildar nýtur ekki við um neinn þátt í dómkröfu gagnáfrýjanda. Hann telur á hinn bóginn að aðaláfrýjandi hafi að þessu leyti bakað sér skaðabótaskyldu með því að sýna af sér saknæma vanrækslu þegar stefndu var veitt byggingarleyfið, sem fellt var úr gildi með dómi Hæstaréttar 19. janúar 2006.

Eins og rakið hefur verið var stefndu að lögum skylt að leggja fyrir aðaláfrýjanda samþykki gagnáfrýjanda til að geta fengið byggingarleyfi fyrir nýju sumarhúsi. Um forsendur fyrir þessari skyldu mátti aðaláfrýjanda vera kunnugt, enda voru þinglýstar heimildir um óskipta sameign annarra málsaðila að spildunni úr landi Miðengis. Um þessa skyldu var að auki mælt í fyrrnefndum samningi 15. maí 1954, en honum var þinglýst 9. júlí sama ár. Þótt slíkt samþykki hafi ekki legið fyrir var umsókn stefndu um byggingarleyfi tekin til greina á fundi byggingarnefndar 25. mars 2003 og staðfest af sveitarstjórn aðaláfrýjanda 2. apríl sama ár. Þegar aðaláfrýjanda höfðu borist bréfleg mótmæli gagnáfrýjanda 1. og 2. apríl 2003, þar sem fjallað var meðal annars um ákvæði samningsins frá 15. maí 1954, átti honum í síðasta lagi að verða ljóst að ekki væri fullnægt skilyrðum til að veita stefndu byggingarleyfi. Honum bar því með réttu tafarlaust að afturkalla ákvörðun sína um að verða við umsókn stefndu, sbr. 2. tölulið 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með því að gera þetta ekki bakaði aðaláfrýjandi sér skaðabótaskyldu vegna þess tjóns gagnáfrýjanda, sem telja má sennilega afleiðingu af þessum annmarka á málsmeðferð.

Gagnáfrýjanda hefði verið í lófa lagið að leitast við að rétta hlut sinn með því að kæra ákvörðun aðaláfrýjanda til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, en ekki eru efni til annars en að líta svo á að slík málaleitan hefði borið árangur ef kært hefði verið í tæka tíð. Samkvæmt gögnum málsins var kostnaður gagnáfrýjanda af kæru til nefndarinnar 23. október 2003 að fjárhæð 457.724 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Leggja má til grundvallar að sami kostnaður hefði hlotist af tímanlegri kæru og verður aðaláfrýjanda því gert að bæta gagnáfrýjanda tjón hans að þessu leyti. Á hinn bóginn verður að líta svo á að kostnaður gagnáfrýjanda af rekstri fyrra dómsmáls á hendur stefndu hafi hlotist af því að hann neytti ekki þeirrar kæruleiðar, sem honum var tæk samkvæmt áðursögðu, en á því ber hann sjálfur sök. Þegar af þessari ástæðu verður kröfu hans að þessu leyti hafnað. Aðrir liðir í skaðabótakröfu vegna kostnaðar gagnáfrýjanda eru lítt sem ekkert reifaðir og engar viðhlítandi skýringar gefnar á því hvernig þeir kynnu að geta talist fyrirsjáanleg afleiðing af skaðabótaskyldri háttsemi aðaláfrýjanda. Vegna þessa og með því að ekki eru uppfyllt skilyrði b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að dæma gagnáfrýjanda miskabætur verður fjárkröfu hans á hendur aðaláfrýjanda hafnað að öðru leyti en því, sem áður segir. Sá hluti hennar, sem til greina er tekinn, ber með réttu vexti eins og dæmdir voru í héraði, enda verður að líta svo á að aðaláfrýjandi hafi bakað sér skaðabótaskyldu með mistökum við stjórnsýslu þegar frá 2. apríl 2003 að telja.

Eftir þessum úrslitum málsins verður að dæma aðaláfrýjanda og stefndu til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum. Að teknu tilliti til þess að þáttur aðaláfrýjanda að máli þessu verður ekki lagður að jöfnu við þátt stefndu verður að gera mun á málskostnaði úr hendi þeirra, en um hann fer samkvæmt því, sem nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, M-kvk-þgf Ó-kvk-þgf og S-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, er skylt að nema brott sumarhús, sem nefnt er Sunnuhvoll, á 2,16 hektara lóð úr landi Miðengis í Grímsnes- og Grafningshreppi í óskiptri sameign þeirra og gagnáfrýjanda, H-kk-ef E-kk-ef. Skulu dagsektir að fjárhæð 25.000 krónur til gagnáfrýjanda falla óskipt á stefndu frá 7. júlí 2009 að telja hafi þær ekki orðið við þessari skyldu fyrir þann tíma.

Aðaláfrýjandi, Grímsnes- og Grafningshreppur, greiði gagnáfrýjanda 457.724 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. apríl 2003 til 30. júní 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði í sameiningu gagnáfrýjanda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, þar af 500.000 krónur óskipt með aðaláfrýjanda.