353/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu ákæruvaldsins er laut að því að hver og einn þeirra X, Y, Ý, Z, Þ, Æ, Ö yrði ekki viðstaddur skýrslutökur af hinum fyrir dómi. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að ef haldbær rök væru leidd að því að mál upplýstist með því að ákærði gæfi skýrslu fyrir dómi án þess að aðrir ákærðu væru viðstaddir yrði réttur ákærða til að vera við aðalmeðferð að víkja af þeim sökum. Þótti ákæruvaldið hafa fært fyrir því viðhlítandi rök að skýrsla skyldi tekin af hverjum þeirra X, Y, Ý, Z, Þ, Æ og Ö án þess að aðrir þeirra væru viðstaddir þá skýrslutöku. Til að gæta jafnræðis þótti rétt að ákærðu yrðu heldur ekki viðstaddir skýrslutökur yfir öðrum meðákærðu eftir að viðkomandi hefði gefið skýrslu, en þá gæfist einnig færi á að taka að nýju skýrslu ef fram kæmi misræmi í framburði þeirra.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. maí 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. maí 2013, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila „um að ákærðu víki úr dómsal uns viðkomandi hefur gefið skýrslu.“ Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðilum verði vikið „úr dómsal uns viðkomandi hefur gefið skýrslu.“

Varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta, sem þingfest var 3. maí 2013, var höfðað á hendur varnaraðilum með ákæru 18. apríl sama ár þar sem þeim eru meðal annars gefin að sök stórfelld fíkniefnalagabrot með því að hafa staðið annars vegar fjórir og hins vegar sex í sameiningu að innflutningi á miklu magni fíkniefna hingað til lands í janúar 2013. Í þinghaldi 24. maí sama ár krafðist sóknaraðili þess að varnaraðilar vikju „úr dómsal meðan skýrsla sé tekin af meðákærðu.“ Með hinum kærða úrskurði var þeirri kröfu hafnað.

Í kæru rökstyður sóknaraðili kröfu sína með því að í rannsóknargögnum lögreglu komi fram að varnaraðilar hafi borið sakir hver á annan og hafi framburður þeirra ekki verið að öllu leyti stöðugur. Af greinargerðum, sem fimm varnaraðila hafi lagt fram í málinu, megi ráða að varnaraðilar beri enn sakir hver á aðra og greini þá á um málsatvik og sakaratriði. Hafi tveir þeirra breytt afstöðu sinni til sakarefnisins miðað við það sem komið hafi fram við þingfestingu þar sem þeir virðist ekki lengur játa verknaðarlýsingu samkvæmt ákæru og gera minna úr aðild sinni að hinum meintu brotum en þeir hafi gert áður. Sóknaraðili telur að skýrslutaka af varnaraðilum við aðalmeðferð málsins verði mikilvægur liður í sönnunarfærslu fyrir sekt þeirra og megi ætla að sönnunarmat héraðsdóms muni að verulegu leyti ráðast af mati á munnlegum framburði þeirra fyrir dómi. Jafnræðis milli varnaraðila verði nægjanlega gætt þar sem enginn þeirra muni hlýða á framburði hinna áður en þeir gefa skýrslu sína fyrir dómi. Þá megi ætla að meðalhófs verði gætt þar sem einungis sé gert ráð fyrir því af hálfu sóknaraðila að varnaraðilar séu fjarverandi áður en þeir gefi skýrslu, en eftir þann tíma eigi þeir þess kost að vera viðstaddir.

II

Í öðrum málslið 1. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 er mælt fyrir um þá meginreglu að ákærði eigi rétt á að vera við aðalmeðferð í máli sem höfðað hefur verið gegn honum. Samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 114. gr. sömu laga getur dómari þó ákveðið, ef ástæða þykir til, að meðan ákærði gefur skýrslu fyrir dómi skuli aðrir ákærðu ekki hlýða á framburðinn. Í samræmi við þetta ákvæði segir í lokamálslið 1. mgr. 166. gr. að dómari geti ákveðið að ákærði víki af þingi meðan skýrsla er tekin af öðrum ákærðu í málinu.

Þegar reglur laga nr. 88/2008 um sönnunarfærslu eru skýrðar verður að horfa til þess að rík áhersla er lögð á það í sakamálaréttarfari að leiða hið sanna í ljós, eftir því sem kostur er. Ef haldbær rök eru leidd að því að mál upplýsist með því að ákærði gefi skýrslu fyrir dómi án þess að aðrir ákærðu séu viðstaddir og hlýði á framburðinn, til dæmis vegna þess að þeir hafi á fyrri stigum máls borið hverjir aðra sökum og verið óstöðugir í framburði sínum, verður fyrrgreindur réttur ákærða til að vera við aðalmeðferð að víkja af þeim sökum. Á það ekki síst við ef verjandi hans er viðstaddur til að gæta hagsmuna hans við skýrslugjöfina. Í því skyni að gæta jafnræðis gagnvart öllum ákærðu er rétt að hafa þann hátt á að hver og einn þeirra gefi skýrslu án þess að meðákærðu séu viðstaddir. Með því gefst jafnframt færi á að taka að nýju skýrslu af ákærðu ef fram kemur misræmi í framburði þeirra um atriði, sem miklu máli skipta við úrlausn um sekt þeirra eða sýknu, með það fyrir augum að leiða hið sanna í ljós.

Samkvæmt framansögðu hefur sóknaraðili fært fyrir því viðhlítandi rök að skýrsla skuli tekin af hverjum varnaraðila um sig við aðalmeðferð málsins án þess að aðrir þeirra séu viðstaddir þá skýrslutöku. Með vísan til síðari málsliðs 2. mgr. 114. gr., sbr. lokamálslið 1. mgr. 166. gr., laga nr. 88/2008 verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og krafa sóknaraðila tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að haga skýrslutöku þannig í máli ákæruvaldsins gegn varnaraðilum, X, Y, Ý, Z, Þ, Æ. Ö, að meðan hver þeirra gefur skýrslu fyrir héraðsdómi skuli aðrir varnaraðilar víkja brott úr þinghaldinu.