200/2006

A og Ó höfðu verið í hjónabandi og búið í húsnæði foreldra A. Fram fóru opinber skipti milli þeirra og var ágreiningur um hvort þeirra ætti rétt til að dveljast í húsnæðinu. Staðfest var ákvörðun skiptastjóra um dvalarrétt A í húsnæðinu og fallist á kröfu hennar um heimilað væri að Ó yrði borinn út úr því.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf C-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. apríl 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 21. mars 2006, þar sem annars vegar var staðfest sú ákvörðun skiptastjóra að sóknaraðili haldi rétti til dvalar í íbúðarhúsnæði að Litlu-Sandvík og hins vegar hafnað að svo stöddu kröfu sóknaraðila um að heimilað yrði að varnaraðili væri borinn út úr sama íbúðarhúsnæði. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðili verði borinn út úr íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík. Að öðru leyti krefst sóknaraðili staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti vegna kærumálsins.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Í héraðsdómi er því lýst að fram fari opinber skipti milli aðila málsins, en þau hafa verið í hjónabandi. Hafa þau búið í skjóli foreldra sóknaraðila á neðri hæð húss þeirra, sem er á jörð föðurins að Litlu-Sandvík, án þess að sérstakur leigusamningur hafi verið gerður um afnotin. Ágreiningur varð um hvor málsaðila ætti rétt til dvalar í húsnæðinu og tók skiptastjóri ákvörðun um að sóknaraðili skyldi eiga áframhaldandi rétt til íbúðarhúsnæðisins og býr hún þar ásamt börnum aðilanna. Varnaraðili hefur ekki viljað víkja af eigninni og ber fyrir sig að hann eigi líftíðarábúðarrétt að jörðinni eða hluta hennar. Skiptastjóri tók ekki afstöðu til ábúðarréttarins. Varnaraðili mótmælti þessu og taldi að niðurstaða um ábúðarréttinn yrði að liggja fyrir áður en hægt væri að krefjast þess að hann viki af eigninni. Skiptastjóri tók þá ákvörðun um að vísa ágreiningi aðila um dvalarrétt í húsnæðinu til Héraðsdóms Suðurlands. Skiptastjóri taldi sig ekki þurfa að fylgja málinu eftir fyrir dóminum. Sóknaraðili gerði síðan framangreindar kröfur, annars vegar um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra og hins vegar um að þeirri ákvörðun yrði framfylgt með því að varnaraðili verði borinn út úr íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík.

Að framan er því lýst að með hinum kærða úrskurði hafi verið staðfest sú ákvörðun skiptastjóra að sóknaraðili skyldi halda rétti til búsetu í íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík. Þar sem varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti verður litið svo á að hann krefjist staðfestingar á hinum kærða úrskurði. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður þetta ákvæði hans staðfest.

Krafa sóknaraðila um að varnaraðili verði borinn út úr húsnæðinu að Litlu-Sandvík er ekki tilgreind í erindi skiptastjóra til héraðsdóms 6. maí 2005. Allt að einu verður að telja heimilt að fjalla um kröfuna í málinu, þar sem hún lýtur einungis að því að framfylgt verði með aðför þeirri ákvörðun sem skiptastjóri hafði tekið samkvæmt 112. gr hjúskaparlaga nr. 31/1993 og lögð var fyrir héraðsdóminn samkvæmt 122. gr. laga nr. 20/1991. Með því að fallist er á kröfuna um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra varðandi búseturétt í íbúðinni eru engin efni til annars, en að fallast á kröfu sóknaraðila um að varnaraðili verði borinn út úr íbúðinni, sbr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður milli aðila. Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti ákveðst, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákvæði hins kærða úrskurðar um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra um dvalarrétt sóknaraðila, A-kvk-ef P-kvk-ef, í íbúðarhúsnæði að Litlu-Sandvík er staðfest.

Sóknaraðila er heimilt að láta bera varnaraðila, Ó-kk-þf P-kk-þf G-kk-þf, út úr framangreindu húsnæði.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 132.000 krónur.