454/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu B, sem lýst var slit K hf. á grundvelli láns þeirra í millum, var skipað í réttindaröð við slitin sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur aðila sneri að því hvort lán B til K hf. teldist innlán í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, eins og ákvæðið hljóðaði fyrir setningu laga nr. 79/2012, og þar með hvort krafa B nyti forgangs við slit, eða hvort féð væri undanskilið tryggingavernd laganna og yrði þar með skipað í réttindaröð sem almennri kröfu við slitin. Fyrir Hæstarétti var einvörðungu deilt um hvort krafa B á hendur K hf. væri í formi verðbréfs og þar með undanskilin tryggingarvernd laga nr. 98/1998, sbr. síðari málslið 3. mgr. 9. gr. laganna. Því var hafnað að svo væri, en dómur Hæstaréttar 22. mars 2013 í máli nr. 722/2012 var ekki talinn eiga við eins og atvikum málsins væri háttað. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. júní 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. júní 2013, þar sem krafa varnaraðila við slit sóknaraðila að fjárhæð 47.561.832 pólsk slot var viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að krafa varnaraðila verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit sóknaraðila að fjárhæð 1.775.673.955 krónur. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar, en til vara að krafa hans í bú sóknaraðila að fjárhæð 47.529.964 pólsk slot verði viðurkennd sem forgangskrafa í samræmi við 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Jafnframt gerir varnaraðili kröfu um kærumálskostnað.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði sendi Kaupþing banki hf. á árinu 2008 tilboð út á millibankamarkað í þeim tilgangi að afla sér fjármagns til skemmri tíma. Voru tilboðin send miðlurum sem komu þeim á framfæri við fjármálafyrirtæki. Meðal gagna málsins eru tölvupóstsamskipti þar sem varnaraðili samþykkti á skuldbindandi hátt, fyrir milligöngu miðlara, að veita sóknaraðila lán að fjárhæð 25.000.000 pólsk slot 10. mars 2008 til 10. mars 2009 með 6,58% vöxtum, 10.000.000 pólsk slot 25. mars 2008 til 25. mars 2009 með 6,65% vöxtum og 10.000.000 pólsk slot 12. ágúst 2008 til 12. nóvember sama ár með 6,55% vöxtum. Sama dag og viðskiptin fóru fram staðfestu aðilar þau með svonefndu SWIFT-skeyti, en ekki var gengið frá formlegum samningi milli þeirra um lánin.

Aðila greinir á um það hvort umrædd lán varnaraðila til sóknaraðila teljist hafa verið innlán í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, eins og sú málsgrein hljóðaði upphaflega fyrir setningu laga nr. 79/2012, og þar með hvort fyrrgreind krafa varnaraðila njóti forgangs við slit sóknaraðila samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Nánar tiltekið lýtur þessi ágreiningur aðila hér fyrir dómi að því einu hvort viðskipti þeirra teljist hafa verið í formi verðbréfa þannig að lánin yrðu ekki talin innlán, sbr. síðari málslið 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999.

Hugtakið verðbréf er skilgreint í 2. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Felst skilgreiningin í meginatriðum í því að verðbréf sé gerningur í bréflegu eða rafrænu formi um kröfu sem þarf að vera framseljanleg og unnt að eiga viðskipti með á fjármagnsmarkaði. Í dómi Hæstaréttar 22. mars 2013 í máli nr. 722/2012 var talið að samningar, sem krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila í því máli áttu rætur að rekja til, féllu undir áðurnefnda skilgreiningu og teldust því vera verðbréf í skilningi 2. málsliðar 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 eins og hann hljóðaði upphaflega. Enginn sambærilegur gerningur lá til grundvallar lánum þeim, sem um er deilt í þessu máli, heldur var stofnað til þeirra á annan og óformlegri hátt eins og að framan er rakið. Verður því ekki fallist á með sóknaraðila að viðskipti aðila hafi verið í formi verðbréfa. Skiptir ekki máli í því sambandi þótt varnaraðili sé lánastofnun eins og sóknaraðili heldur fram í kæru, sbr. dóm Hæstaréttar 19. júní 2013 í máli nr. 383/2013. Samkvæmt því teljast hin umdeildu lán vera innlán í skilningi fyrrgreinds lagaákvæðis og af þeim sökum nýtur krafa varnaraðila forgangs við slit sóknaraðila á grundvelli 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002.

Í héraði krafðist varnaraðili dráttarvaxta af gjaldföllnum höfuðstól lánanna ásamt samningsvöxtum frá gjalddaga hvers láns á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Sóknaraðili krafðist þess í greinargerð sinni í héraði að kröfu varnaraðila um dráttarvexti yrði hafnað. Í greinargerðinni komst hann síðan svo að orði: „Komi til þess að dráttarvextir verði að einhverju leyti samþykktir er á því byggt ... að eigi sé unnt að miða við íslenska dráttarvexti þar sem um er að ræða viðskipti við pólskan banka í pólskri mynt þar sem millifært var frá einum pólskum banka ... inn á reikning ... sem einnig var í Póllandi (Nordea Bank Polska S.A.) Miðlarinn sem sá um að koma viðskiptunum á var ennfremur staðsettur í Póllandi og endurgreiðsla kröfunnar átti að eiga sér stað í Póllandi (National Bank of Poland).“ Verður að skýra þennan málatilbúnað sóknaraðila svo að með þessu hafi hann teflt fram þeirri málsástæðu til vara að yrði krafa varnaraðila um dráttarvexti tekin til greina skyldu þeir taka mið af pólskum, en ekki íslenskum lögum. Þegar af þeirri ástæðu var héraðsdómi rétt að leggja þessa málsástæðu sóknaraðila til grundvallar við úrlausn þessa þáttar málsins.

Krafa sóknaraðila um að kröfu varnaraðila á hendur sér, sem er gerð í pólskum slotum, verði breytt í íslenskar krónur var ekki höfð uppi í héraði. Hún kemur því ekki til álita hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Með skírskotun til alls þess sem að framan greinir, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Kaupþing hf., greiði varnaraðila, Bank Pekao S.A. Centrala, 400.000 krónur í kærumálskostnað.