326/2003

Kærður var úrskurður héraðsdóms þess efnis að R skyldi njóta stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. fyrir kröfu sinni á hendur B hf. vegna starfslokasamnings. Tekið var fram að með 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 væri vikið frá grundvallarreglu laga nr. 21/1991 um jafnræði lánardrottna við gjaldþrotaskipti. Ákvæðið yrði ekki skýrt á rýmri veg en leiddi af orðanna hljóðan en ótvírætt væri að réttur til launa, sem þar gæti átt undir, þyrfti að eiga rætur að rekja til vinnu. Þar sem um var að ræða tilkall til greiðslu eftirlauna, þar sem ekkert vinnuframlag var áskilið af hálfu R, varð það ekki fellt undir 1. tölulið eða önnur ákvæði 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Varð því að hafna því að krafa R nyti stöðu samkvæmt umræddu lagaákvæði í réttindaröð við gjaldþrotaskipti á B hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. ágúst 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. júlí 2003, þar sem viðurkennt var að varnaraðili skyldi njóta stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. fyrir kröfu sinni á hendur sóknaraðila að fjárhæð 8.350.655 krónur. Kæruheimild er í 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði að kröfu varnaraðila verði skipað á fyrrgreindan hátt í réttindaröð. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt gögnum málsins mun varnaraðili hafa starfað sem framkvæmdastjóri hjá Heimilistækjum hf., sem síðar fékk heitið Brim hf., um 36 ára skeið þar til gerður var samningur um starfslok hans 8. febrúar 1999. Samkvæmt þeim samningi bar félaginu meðal annars að greiða varnaraðila „í eftirlaun fasta fjárhæð á mánuði hverjum kr. 491.215.- í 5 ár frá 1. janúar 1999 til og með desember 2003.“ Ekki verður annað ráðið af málatilbúnaði aðilanna en að skuldbinding þessi hafi verið efnd fram til 1. ágúst 2002. Hinn 3. september sama árs var bú félagsins, sem þá hafði skipt um heiti, tekið til gjaldþrotaskipta. Varnaraðili lýsti kröfu í þrotabúið á grundvelli þessa samningsákvæðis með bréfi til skiptastjóra 31. október 2002, þar sem höfuðstóll skuldar vegna launa í 17 mánuði var sagður vera 8.350.655 krónur, en auk þess krafðist varnaraðili greiðslu á tiltekinni fjárhæð í dráttarvexti af hluta höfuðstólsins og vegna ritunar kröfulýsingar. Í skrá um lýstar kröfur í þrotabúið, sem skiptastjóri gerði 10. janúar 2003, var þessari kröfu hafnað. Varnaraðili mótmælti þeirri afstöðu skiptastjóra á skiptafundi 17. sama mánaðar. Ekki tókst að jafna ágreining aðilanna á öðrum skiptafundi, sem haldinn var 15. apríl 2003. Beindi því skiptastjóri ágreiningnum til Héraðsdóms Reykjavíkur 23. maí 2003 og var mál þetta þingfest af því tilefni 13. júní sama árs. Í málinu er ekki deilt um fjárhæð kröfu varnaraðila, sem sóknaraðili hefur lýst sig reiðubúinn til að viðurkenna sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskiptin.

Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 njóta kröfur um laun og annað endurgjald fyrir vinnu í þjónustu þrotamanns forgangsréttar við gjaldþrotaskipti, enda hafi þær fallið í gjalddaga á síðustu átján mánuðum fyrir frestdag. Með ákvæði þessu, sem skipar vissum kröfum framar öðrum í réttindaröð, er vikið frá grundvallarreglu laga nr. 21/1991 um jafnræði lánardrottna við gjaldþrotaskipti. Verður ákvæðið því ekki skýrt á rýmri veg en leiðir af orðanna hljóðan. Þegar rætt er í ákvæðinu um laun og annað endurgjald fyrir vinnu er ótvírætt sett sú regla að réttur til launa, sem þar getur átt undir, þurfi að eiga rætur að rekja til vinnu. Í máli þessu kallar varnaraðili ekki eftir launum fyrir vinnu í þjónustu þrotamanns, sem þegar hefur verið leyst af hendi, heldur eftir greiðslu eftirlauna, sem falla áttu að öllu verulegu leyti í gjalddaga á 16 mánaða tímabili eftir frestdag samkvæmt samningi, þar sem ekkert vinnuframlag var áskilið af hans hálfu. Þetta greiðslutilkall varnaraðila verður því ekki fellt undir 1. tölulið eða önnur ákvæði 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt þessu verður að hafna því að krafa hans njóti þeirrar stöðu, sem hann krefst, í réttindaröð við gjaldþrotaskipti á sóknaraðila.

Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hafnað er viðurkenningu á því að krafa varnaraðila, R-kk-ef F. J-kk-ef, að fjárhæð 8.350.655 krónur njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila, þrotabús Brims hf.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.