584/2015

A var ákærður fyrir brot gegn 81. gr., sbr. 1. og 4. tölulið 1. mgr. 52. gr., þágildandi laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga og lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni með því að hafa haft í vörslum sínum lyf og fíkniefni sem tilgreind voru í tíu töluliðum og reynt að smygla þeim inn í fangelsið að Litla Hrauni. Var hann sakfelldur samkvæmt tveimur töluliðanna en sýknaður af sakargiftum samkvæmt átta þeirra. Var talið að einskorða yrði 1. tölulið 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 við muni eða efni sem almennt væri refsivert að hafa í vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin væru upp í 6. gr. laga nr. 65/1974, en þau lyf sem tilgreind voru í fyrrgreindum átta töluliðum féllu ekki þar undir. Þá væri í 4. tölulið ekki lýst á neinn hátt þeim munum og efnum sem bannað væri að smygla inn í fangelsi, heldur miðað við hluti sem fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsa nr. 54/2012 sem settar væru af Fangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Var talið að svo víðtækt framsal til stjórnvalds bryti í bága við 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda. Var refsing A ákveðin sekt að fjárhæð 100.000 krónur að viðlagðri vararefsingu auk þess sem honum var gert að sæta upptöku á nánar tilgreindum fíkniefnum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 23. júní 2015. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að fallið er frá heimfærslu brots hans til 3. töluliðar 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Þá er gerð krafa um að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Í fyrirmælum 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um að engum verði gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi, sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað, felst að heimild til beita mann refsingu verður ekki einungis að styðjast við sett lög, heldur verður hún einnig að vera nægjanlega skýr og fyrirsjáanleg. Í því efni nægir að löggjafinn kveði með almennum hætti á um að háttsemi varði refsingu þótt hann feli síðan stjórnvaldi, til dæmis ráðherra sem æðsta handhafa framkvæmdarvalds, að útfæra regluna nánar í stjórnvaldsfyrirmælum.

Samkvæmt 81. gr. þágildandi laga um fullnustu refsinga, nr. 49/2005, var það lýst refsivert ef maður smyglaði eða reyndi að smygla til fanga munum eða efnum sem getið var í 1. mgr. 52. gr. laganna og hann vissi eða mátti vita að fanga væri óheimilt að hafa í fangelsi. Eftir þeirri málsgrein tók forstöðumaður fangelsis ákvörðun um leit í klefa fanga ef grunur lék á að þar væri að finna muni eða efni sem meðal annars væri refsivert að hafa í vörslum sínum, sbr. 1. tölulið, eða fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða í klefa samkvæmt reglum fangelsis. Við úrlausn um það hvort lýsing 81. gr. á þeirri háttsemi, sem refsing var lögð við, þar sem að hluta var vísað til 1. mgr. 52. gr., hafi fullnægt áðurgreindu skilyrði 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda verður að skýra síðarnefndu greinina fremur þröngt en rúmt. Í því samhengi verður að einskorða ákvæðið í 1. tölulið við muni eða efni, sem almennt er refsivert að hafa í vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin eru upp í 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, sbr. 1. mgr. 2. gr. þeirra laga. Í 4. tölulið var munum og efnum ekki lýst á neinn hátt, heldur miðað við þá hluti, sem fanga var óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsis, sbr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 sem settar voru af Fangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Slík heimild til að setja stjórnvaldsfyrirmæli um þetta efni studdist við það lögmæta sjónarmið að nauðsyn beri til að halda uppi lögum og reglu í fangelsum. Á hinn bóginn braut svo víðtækt framsal til stjórnvalds, þar sem því var falið að setja efnisreglur frá grunni í stað þess að útfæra nánar lýsingu á refsiverðri háttsemi sem mælt var fyrir um í lögum, í bága við grundvallarreglu 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður ákærða ekki refsað fyrir þá háttsemi að hafa ætlað að smygla inn í fangelsið að Litla Hrauni þeim lyfjum sem greind eru í a. til h. lið ákæru á grundvelli 81. gr., sbr. 1. mgr. 52. gr., laga nr. 49/2005. Af þeim sökum verður hann sýknaður af þeim sakargiftum.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða samkvæmt i. og j. lið ákæru, heimfærslu þeirra brota til refsiákvæða og refsingu ákærða, svo og ákvæði dómsins um upptöku og sakarkostnað, skulu vera óröskuð.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur.