10/2002

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni Y. Við sönnunarmat þótti ekki verða litið fram hjá því að Y hafði átt við margvísleg heilsufarsleg vandamál að stríða, einkum frá því er hún varð fyrir alvarlegum höfuðáverka í bílslysi og hafði síðan meðal annars borið á athyglisvanda og andfélagslegri hegðun hjá henni. Annarra sönnunargagna naut ekki við um sök X en skýrslna Y og þeirra sem hún hafði sagt frá umræddu atviki. Gegn staðfastri neitun X þótti framburður Y einn og sér ekki skera úr um sekt X. Þegar þetta var virt og sönnunaraðstaðan að öðru leyti var ekki talið að ákæruvaldinu hefði tekist að sanna sekt X svo hafið yrði yfir skynsamlegan vafa, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991 og var hann því sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 18. desember 2001 að ósk ákærða. Ákæruvaldið krefst staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða en að refsing verði þyngd.

Ákærði krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim til löglegrar meðferðar. Til vara krefst hann hins vegar sýknu.

I.

Ákærði reisir aðalkröfu sína á því að í héraði hafi meginreglan um milliliðalausa málsmeðferð verið brotin. Hafi enginn af dómurum málsins verið viðstaddur skýrslutöku af ætluðum brotaþola Y og tveimur vitnum öðrum en þó sé byggt á framburði þeirra við sönnunarmat. Þá er á það bent að í málinu liggi fyrir gögn um heilsufar stúlkunnar á þeim tíma sem umræddur atburður á að hafa gerst. Samkvæmt þeim gögnum sé ljóst að hún hafi átt við alvarleg veikindi að stríða á þessum tíma, sem ekki verði horft fram hjá við mat á framburði hennar, þar sem þau geti haft áhrif á trúverðugleika hans. Ekkert bendi til að líðan hennar hafi verið betri þegar kæra var lögð fram og því hefði verið eðlilegt að fram færi sérfræðirannsókn á heilsu hennar við meðferð málsins.

Stúlkan gaf skýrslu að viðstöddum verjanda ákærða á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem haldið var af H-kvk-þgf Þ-kvk-þgf héraðsdómara 23. október 2000. Var skýrslan tekin af V-kvk-þgf E-kvk-þgf sálfræðingi undir stjórn dómarans og sett á myndband. Vitnið R gaf skýrslu að viðstöddum verjanda ákærða fyrir dómþingi Héraðsdóms Norðurlands vestra, sem haldið var af H-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdómara 19. febrúar 2001. Vitnið Z kom fyrir dómþing Héraðsdóms Austurlands, sem haldið var af L-kk-þgf G-kk-þgf dómsformanni héraðsdóms 23. sama mánaðar að viðstöddum fulltrúa verjanda. Báðar þessar skýrslur voru teknar upp á hljóðband.

Mál þetta var höfðað með ákæru 21. maí 2001 fyrir Héraðsdómi Austurlands og fór aðalflutningur fram 28. september sama ár. Dómurum gafst ekki kostur á að hlýða á framburð áðurnefndra vitna við aðalflutninginn. Gátu þeir því ekki metið sönnunargildi skýrslna þeirra milliliðalaust á þann hátt, að því undanskildu þó að dómsformaður hafði tekið skýrslu af vitninu Z, svo sem áður er frá skýrt. Skýrslurnar lágu hins vegar fyrir við aðalflutning málsins og auk þess gátu dómararnir virt fyrir sér myndband af skýrslugjöf stúlkunnar. Ekkert þessara vitna hafði náð 18 ára aldri, þegar að aðalflutningi kom, og skyldu því ekki koma fyrir dóm að nýju nema dómarar teldu þess sérstaka þörf samkvæmt lokamálslið 2. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 16. gr. laga nr. 36/1999. Verður héraðsdómur ekki ómerktur þessa vegna. Hins vegar verður að virða mat héraðsdómaranna á sönnunargildi skýrslna þessara vitna í ljósi þess að þau komu ekki fyrir dóminn sjálfan, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991.

Stúlkan hefur átt við margvísleg heilsufarsleg vandamál að stríða, einkum frá því er hún varð fyrir alvarlegum höfuðáverka í bílslysi 1993. Við slysið mun hún hafa hlotið framheilaskaða og breytingar orðið á skapferli hennar. Í ágúst og september 1999 gekkst hún undir þverfaglegt mat á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins vegna gruns um þroskaraskanir o.fl. Tóku þátt í henni sálfræðingur, barnalæknir, iðjuþjálfi og félagsráðgjafi. Í héraðsdómi er getið umsagna barnalæknis og félagsráðgjafa. Í umsögn sálfræðingsins kemur fram að 1993 hafi farið fram ítarleg taugasálfræðileg athugun á stúlkunni, aftur 1996 og enn í apríl 1999. Fram kemur að við síðustu athugunina hafi fjögur atriði kvarða, sem meta eiga hegðunarerfiðleika, verið utan eðlilegra marka. Það sem vekur athygli í sambandi við atvik máls þessa er að athyglisvandi og andfélagsleg hegðun eru utan marka. Sálfræðingurinn kom fyrir dóm og aðspurður kvað hann andfélagslega hegðun vera fólgna í því að gera hluti sem ekki eigi að gera og þá einnig að segja hluti sem ekki séu sannir. Rannsóknir þær sem hér hefur verið vitnað til höfðu nýlega verið gerðar þegar atvik málsins eiga að hafa orðið. Verður því ekki fallist á það með verjanda ákærða að tilefni hafi verið til þess að láta fara fram nýja skoðun á stúlkunni vegna máls þessa. Hins vegar verður ekki, eins og hér hagar til, litið fram hjá heilsufarssögu hennar við sönnunarmatið.

II.

Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Svo sem þar kemur fram er ákærða gefið að sök að hafa sumarið 1999 þuklað á brjóstum stúkunnar innan klæða og reynt að setja höndina inn undir buxur hennar þegar hann hafi setið með hana í fanginu og leyft henni að stýra bifreið sinni utan bæjar í [...]. Stúlkan var 12 ára er þetta á að hafa orðið. Segir hún að viðbrögð sín hafi verið þau að hún hafi tekið höndina á honum frá, opnað bifreiðina og hlaupið út. Bifreiðin hafi ekki verið á ferð. Vitnið Z, sem er fjórum árum yngri en stúlkan, á að hafa verið í bifreiðinni með þeim, en hann varð ekkert við þetta var. Hins vegar eru hann og stúlkan sammála um að ökuferðin hafi verið farin, að þau hafi fengið að stýra bifreiðinni hvort á eftir öðru sitjandi í fangi ákærða og hún hafi strax að lokinni ökuferðinni kvartað undan framkomu ákærða við sig. Ákærði hefur frá upphafi neitað allri sök og að hafa sumarið 1999 farið með stúlkuna og Z saman í ökuferð, en segir stúlkuna hafa getað verið fyrr í bifeiðinni hjá honum, en hann hafi oft ekið börnum, sem heima eigi í nágrenni við hann. Hins vegar hafi Z oft farið með honum í bifreiðinni á þessum tíma ásamt syni hans sem sé á svipuðum aldri. Hann þvertekur fyrir það að hann myndi hafa leyft þeim að stýra bifreiðinni. Samkvæmt því sem að framan er rakið nýtur ekki annarra sönnunargagna um sök ákærða en skýrslna stúlkunnar og þeirra sem hún hefur sagt frá þessu atviki.

Hæstaréttardómarar hafa horft á myndbandsupptöku af skýrslu stúlkunnar. Eru þeir í jafngóðri aðstöðu til að meta trúverðugleika framburðar hennar og héraðsdómararnir. Þegar virt er að vitnið Z á að hafa verið í bifreiðinni án þess að verða var við ætlaðar athafnir ákærða og óánægju stúlkunnar eða geðshræringu þykir framburður hennar einn og sér ekki gegn staðfastri neitun hans skera úr um sekt hans. Þegar þetta er virt og sönnunaraðstaðan í málinu að öðru leyti, svo sem að framan er rakið í kafla I, verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi tekist að sanna sekt ákærða svo að hafið verði yfir skynsamlegan vafa, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991. Ber því að sýkna hann af kröfum ákæruvaldsins. Samkvæmt 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 ber þá að vísa bótakröfu stúlkunnar frá dómi.

Samkvæmt þessari niðurstöðu skal allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðast úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, skal sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Miskabótakröfu Y er vísað frá dómi.

Sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda og þóknun réttargæslumanns, eins og þau voru ákveðin í hérðsdómi, svo og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í Hæstarétti, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 120.000 krónur.