385/2000

B starfaði sem rafvirki hjá K. Hann fótbrotnaði þegar fótur hans varð á milli veggjar lyftuganga og þaks vörulyftu í húsnæði K. Bar slysið að með þeim hætti að lyftan hafði festst áður en hún var komin í rétta stöðu. Var B kallaður á vettvang. Honum tókst að opna lyftudyrnar og er hann teygði sig inn til að skoða aðstæður snerti hann lyftugólfið með fæti með þeim afleiðingum að lyftan féll með hann innanborðs vegna þess að slakrofi hafði ekki virkað og slaki myndast á spilvír lyftunnar. Héraðsdómur féllst á bótakröfu B gagnvart K. Var talið að nægar líkur væru að því leiddar að eftirliti og fyrirbyggjandi viðhaldi á lyftunni hefði ekki verið nægjanlega sinnt og það væri frumorsök slyssins. Hæstiréttur taldi vera líkur fyrir því að slakrofi lyftunnar hefði ekki verið fyllilega í lagi fyrir slysið. Var þá meðal annars horft til þess að gildandi reglur um eftirlit og viðhald lyftunnar höfðu ekki verið virtar. Einnig hefði komið fram ábending frá vinnueftirlitinu um að virkni slakrofa skyldi tryggð. Undanfarandi bilun, sem K bæri ábyrgð á, hefði verið frumorsök slyss B og K því skaðabótaskyldur. Líta bæri hins vegar til þess að B hefði til að bera fagþekkingu og hefði áður unnið við lyftuna. Honum hefði því mátt vera fulljóst að honum kynni að vera hætta búin ef hann stigi fæti inn í hana, meðal annars af þeirri ástæðu að slaki kynni að vera á spilvír hennar. Var hann því talinn bera ábyrgð á slysinu að hálfu á móti K.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. október 2000. Krefst hann aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara er þess krafist að sök verði skipt, dæmdar skaðabætur lækkaðar og málskostnaður felldur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að áfrýjandi verði dæmdur til þess að greiða sér 10.753.624 krónur með 2% ársvöxtum frá 6. júní 1996 til 7. desember 1999, en frá þeim degi af sömu upphæð með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til greiðsludags. Þá krefst hann staðfestingar á málskostnaðarákvæði héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Af hálfu stefnda hafa nokkur ný gögn verið lögð fyrir Hæstarétt. Þeirra á meðal er bréf lögmanns stefnda til fyrirtækisins Íselekt ehf. 1. desember 2000. Þar er vísað til þeirrar fullyrðingar áfrýjanda að ástæða fyrir því að slakrofi hefði staðið á sér væri sú að átak hafi komið á arminn þegar lyftan festist. Er af því tilefni spurt hvort sé líklegra, að armurinn hafi verið bilaður fyrir slysið eða hann hafi skemmst við það að lyftan festist. Í svarbréfi, undirrituðu af E-kk-þgf K-kk-þgf, segir að ekki sé unnt að fullyrða um hvort „slakrofaarmurinn“ hafi verið fastur eða staðið á sér fyrir átökin þegar lyftan stöðvaðist, en átak lyftuspilsins ætti ekki að valda skaða á honum. Þá segir að ekki séu bein tengsl milli yfirálagsvarnar og slakrofans. Yfirálagsrofar séu af ýmsum gerðum, en eins og stefndi hafi nefnt í lögregluskýrslu hafi álagsútsláttarrofinn trúlega verið stilltur á „auto“, sem þýði að hann tengist aftur og verði virkur þegar hitafjöður eða sambærilegur búnaður í rofanum kólni. Þá hefur stefndi lagt fram yfirlýsingu frá Ó-kk-þgf J-kk-þgf, löggiltum rafvirkjameistara fyrir hönd Ljósgjafans ehf. á Akureyri, þar sem segir að fyrirtækið hafi á sínum tíma séð um allar raflagnir og tengingar á rafbúnaði umræddrar lyftu, en hún hafi verið sett upp af vélsmiðjunni Odda á Akureyri. Hafi Ljósgjafinn ehf. séð um viðgerðir á rafbúnaði lyftunnar árum saman. Þá segir að lyftumótor hafi verið búinn svokallaðri yfirálagsvörn, sem hafi verið þannig útbúin, að hafi rofinn á vörninni slegið út af einhverjum ástæðum, hafi þurft að fara upp á lyftuhúsið og slá honum aftur inn til þess að gangsetja lyftuna að nýju.

II.

Í niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, segir að öll öryggistæki umræddrar lyftu hafi brugðist eða ekki virkað eins og nánar er þar lýst þegar slys stefnda varð 6. júní 1996. Verði að telja nægjanlegar líkur að því leiddar að eftirliti og fyrirbyggjandi viðhaldi á lyftunni hafi ekki verið sinnt fullnægjandi og sé það frumorsök slyssins. Ekki er frekar að því vikið, með hverjum hætti orsakasamband hafi verið milli slyssins og einstakra öryggisþátta, sem brugðist höfðu.

Ágreiningslaust er í málinu að lyftan féll niður á stefnda, eftir að hann snerti gólf hennar með fæti vegna þess að slakrofi hafði ekki virkað og slaki myndast á spilvír lyftunnar. Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins um slysið segir að slakrofi hafi virkað eðlilega eftir slysið að öðru leyti en því að armurinn sem virkjar slakrofann virtist ekki liðugur og átti það til að standa á sér yst í hreyfisviðinu. Þá segir að ekki eigi að vera unnt að slaka út af spili ef slaki kemur á vírinn. Armurinn sem virki slakrofann virðist hafa staðið á sér og því ekki stöðvað spilið þegar slaki kom á vírinn. Nokkurt átak muni hafa komið á arminn við átökin þegar lyftan festist og sé það hugsanleg skýring.

Í umræddri skýrslu segir og að þess hafi einnig sést merki að lyftan hefði einhvern tíma keyrt upp undir bita, sem öryggisbúnaður á hæð og slakrofi festast í. Hafi sá biti verið boginn, en óljóst sé hvort það sé afleiðing þess að lyftan hefði keyrt upp undir eða hvort það hafi verið gert sem liður í viðgerð á henni. Í bréfi til lögmanns stefnda í tilefni þess að spurt hafði verið um orsakir þess að slakrofi stóð á sér, bendir vinnueftirlitið á þetta sem hugsanlega skýringu auk þeirrar skýringar, sem það hafði áður talið koma til greina. Hér er og að líta til fyrrnefnds bréfs E-kk-ef K-kk-ef, þar sem segir að átak lyftuspilsins ætti ekki að valda skaða á armi slakrofans.

Að framansögðu virtu verður að telja fram komnar líkur fyrir því að slakrofinn hafi ekki verið fyllilega í lagi fyrir slysið. Verður að leggja sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða á áfrýjanda, en honum þykir ekki hafa tekist sú sönnun eins og málið horfir við. Er þá meðal annars horft til þess að gildandi reglur um eftirlit og viðhald lyftunnar höfðu ekki verið virtar fyrir slysið, eins og lýst er í héraðsdómi. Einnig hafði komið fram ábending frá vinnueftirlitinu 23. nóvember 1995 um að virkni slakrofa skyldi tryggð. Verður að leggja til grundvallar að undanfarandi bilun í umræddum öryggisbúnaði, sem áfrýjandi beri ábyrgð á, hafi verið frumorsök slyss stefnda. Samkvæmt því verður áfrýjandi talinn skaðabótaskyldur.

Ekki verður á því byggt að stefndi hafi verið fastur eftirlitsmaður eða viðhaldsaðili umræddrar lyftu. Líta verður á hinn bóginn til þess að hann hafði til að bera fagþekkingu og reynslu á þessu sviði og hafði áður unnið við lyftuna. Hann var kallaður á vettvang vegna þess að ólag var komið á hana og mátti honum vera fullljóst að honum kynni að vera hætta búin ef hann stigi fæti inn í hana, meðal annars af þeirri ástæðu að slaki kynni að vera á spilvír hennar. Verður að telja að með því að gera það við þessar aðstæður hafi hann átt verulegan þátt í því að slysið varð. Er því rétt að hann beri ábyrgð á slysinu að hálfu á móti vinnuveitanda sínum.

Stefndi lagði fram leiðrétta kröfugerð fyrir Hæstarétt og er ekki tölulegur ágreiningur um hana. Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 5.376.812 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Dæma ber áfrýjanda til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði segir.

D ó m s o r ð:

Áfrýjandi, Kaupfélag Eyfirðinga, greiði stefnda, B-kk-þgf Þ-kk-þgf, 5.376.812 krónur með 2% ársvöxtum frá 6. júní 1996 til 7. desember 1999, en síðan með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.