279/2001

V tók að sér sem undirverktaki N tiltekinn þátt í verki sem N hafði tekið að sér fyrir H. Eftir að deilur höfðu staðið um nokkra hríð rifti N samningnum við V, sem í framhaldi af því gerði N reikning fyrir því, sem stóð eftir ógreitt fyrir verkið, auk annars. Með dómi héraðsdóms fékk V dæmdar 6.127.729 krónur og staðfest var kyrrsetning í tilteknum eignum N fyrir þeirri fjárhæð. Fyrir Hæstarétti var aðalkröfu N um ómerkingu héraðsdóms hafnað. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um rétt V til greiðslu samkvæmt reikningi og fyrir aukaverk sem V hafði tekið að sér í tengslum við verkið. Þá var og staðfest niðurstaða héraðsdóms um hækkun verklauna V vegna þess að N hafði látið hjá líða að inna tiltekna undirbúningsvinnu af hendi. Gagnkröfum N var að mestu leyti hafnað þar sem þær þóttu ýmist ósannaðar eða órökstuddar. Niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð kröfu V á hendur N var samkvæmt þessu staðfest. Ekki var tekin afstaða til áðurnefndrar kyrrsetningargerðar, þar sem V krafðist ekki staðfestingar héraðsdóms að því leyti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og G-kk-nf C-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 25. maí 2001. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 11. júlí sama árs og áfrýjaði hann á ný 30. sama mánaðar með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, en til vara krefst hann sýknu af kröfu stefnda og að kyrrsetning, sem sá síðastnefndi fékk gerða fyrir kröfu sinni 10. október 2000, verði felld úr gildi. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að krafa sín að fjárhæð 6.127.729 krónur „verði viðurkennd með dráttarvöxtum frá 7. september 2000 til skuldajafnaðar á móti dómkröfum stefnda“, en til ítrustu vara að hann verði sýknaður að svo stöddu. Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur þannig að áfrýjanda verði gert að greiða sér 6.127.729 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.665.029 krónum frá 7. september 2000 til „stefnubirtingardags“ og af 6.127.729 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefndi þess að niðurstaða héraðsdóms um málskostnað verði staðfest og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti.

I.

Samkvæmt gögnum málsins mun áfrýjandi hafa gert verksamning 16. maí 2000 við Hitaveitu Dalabyggðar ehf., þar sem hann tók að sér að leggja aðveituæð frá borholu í Reykjadal til Búðardals, sem virðist alls hafa verið rúmlega 23 km að lengd. Eins og nánar greinir í héraðsdómi gerðu aðilar máls þessa samning 4. sama mánaðar, þar sem stefndi tók að sér sem undirverktaki áfrýjanda „alla útkeyrslu lagnaefnis, útlagningu lagna og alla samsuðu og frágang við lagnir í hitaveitulögn fyrir Hitaveitu Dalabyggðar“, allt samkvæmt tilteknum magntölum og verði. Nokkru eftir miðjan maí 2000 hófu aðilarnir störf hvor við sína verkþætti, en í meginatriðum mun áfrýjandi hafa ætlað sjálfur að sinna jarðvegsvinnu í tengslum við lögnina. Eftir að deilur höfðu staðið um nokkra hríð milli aðilanna um framkvæmd verksins fór svo að áfrýjandi rifti samningnum með skriflegri yfirlýsingu 30. ágúst 2000, þar sem greint var í þremur liðum frá ætluðum vanefndum stefnda, sem áfrýjandi taldi gefa tilefni til riftunar, en af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi munnlega kynnt stefnda ráðagerð sína um þetta 24. sama mánaðar. Í framhaldi af yfirlýsingu áfrýjanda um riftun var staðan á verki stefnda tekin út 5. september 2000 og virðist enginn ágreiningur hafa orðið um hana. Á grundvelli þessarar úttekar gerði stefndi áfrýjanda reikning 7. sama mánaðar fyrir því, sem stóð eftir ógreitt fyrir verkið. Var sá reikningur að fjárhæð 3.664.029 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Auk þessa taldi stefndi sig eiga ógreiddar 654.400 krónur vegna aukaverka, sem fallið hafi til á verktímanum, ýmist samkvæmt beiðni áfrýjanda eða hitaveitunnar, svo og 2.326.400 krónur vegna viðbótarkostnaðar af verkinu sökum þess að áfrýjandi hafi ekki lagt vegarslóða við lagnastæði á öllum stöðum, sem þess hefði verið þörf. Taldi stefndi að slíka slóða hafi vantað á köflum, sem væru alls 5.816 m að lengd, en viðbótarkostnaðinn áætlaði hann 400 krónur fyrir hvern metra.

Stefndi leitaði 26. september 2000 til sýslumannsins í Búðardal um kyrrsetningu á eignum áfrýjanda til tryggingar framangreindum kröfum ásamt 350.000 krónum í lögmannskostnað og 11.500 krónum vegna gjalds í ríkissjóð fyrir kyrrsetningargerð eða alls 7.006.329 krónum. Þá krafðist stefndi í beiðni sinni að kyrrsetningin tæki jafnframt til tveggja annarra liða, annars vegar kröfu um 1.876.500 krónur í bætur vegna verktafa og hins vegar um 4.726.500 krónur í bætur vegna ólögmætrar riftunar á samningi aðilanna. Frá þessum tveimur síðastnefndu kröfuliðum féll stefndi áður en sýslumaður tók fyrir beiðni hans 10. október 2000, en þann dag náði kyrrsetningin fram að ganga fyrir áðurgreindum 7.006.329 krónum. Var kyrrsett annars vegar innistæða að fjárhæð 3.664.029 krónur á reikningi nr. 300528 við Búnaðarbanka Íslands hf. og hins vegar fasteign að Grundarbraut 4 í Ólafsvík.

Stefndi fékk útgefna 13. október 2000 réttarstefnu í máli þessu, en fyrir héraðsdómi krafðist hann þess að áðurnefnd kyrrsetning yrði staðfest og áfrýjandi dæmdur til að greiða sér 7.112.634 krónur. Var þar um að ræða fyrrgreindar 7.006.329 krónur að viðbættu gjaldi fyrir þinglýsingu kyrrsetningargerðarinnar og stimpilgjaldi, samtals 106.305 krónur. Með hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda gert að greiða stefnda kröfu samkvæmt reikningi hans frá 7. september 2000 að fjárhæð 3.664.029 krónur, ásamt 654.400 krónum vegna aukaverka og 2.000.000 krónum vegna viðbótarkostnaðar af því að vegarslóða hafi vantað á verkstað, en að frádreginni gagnkröfu áfrýjanda vegna fæðiskostnaðar, 190.700 krónur. Fékk stefndi þannig dæmdar 6.127.729 krónur úr hendi áfrýjanda og var kyrrsetning staðfest fyrir þeirri fjárhæð. Stefndi unir þeirri niðurstöðu, en gerir þó kröfu áfrýjanda í hag um breytingu á þeim dráttarvöxtum, sem dæmdir voru í héraði.

II.

Aðalkrafa áfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er einkum reist á því að héraðsdómur, sem var skipaður sérfróðum meðdómsmönnum, hafi ekki gengið á vettvang verksins, sem málið á rætur að rekja til. Hafi þetta meðal annars valdið því að dómendur í héraði hafi ekki fengið rétta mynd af því hvort nauðsynlegt hafi verið að gera vegarslóða við lagnastæði í þeim mæli, sem dómkrafa stefnda tekur mið af.

Um þessa röksemd fyrir ómerkingu hins áfrýjaða dóms er til þess að líta að undir rekstri málsins hefur stefndi ekki lagt fram ljósmyndir eða viðhlítandi uppdrætti af vettvangi til að sýna fram á að nauðsyn hefði borið til að gera vegarslóða, svo sem hann heldur fram, og þá eftir atvikum í hvaða mæli. Um þetta hefur stefndi heldur ekki lagt fram matsgerð dómkvadds manns. Hann hefur þess í stað stutt kröfu sína af þessu tilefni við eigin áætlun, sem ekki er rökstudd nánar í gögnum málsins að því er varðar heildarlengd þeirra vegarslóða, sem hann telur að vantað hafi á verkstað. Í hinum áfrýjaða dómi var ekki metið sjálfstætt að hvaða marki þessara vegarslóða hafi verið þörf, heldur var þar lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi á nánar tilgreindan hátt viðurkennt að nauðsynlegt hefði verið að gera slóða við lagnastæðið á 4 til 5 km bili. Var niðurstaðan um þennan lið í kröfu stefnda á því reist. Eins og hér háttar til hefði engu breytt hvort dómendur í héraði hefðu gengið á vettvang.

Samkvæmt framansögðu og með því að áfrýjandi hefur ekki að öðru leyti fært haldbær rök fyrir því að ómerkja eigi hinn áfrýjaða dóm verður aðalkröfu hans fyrir Hæstarétti hafnað.

III.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda kröfu samkvæmt reikningi að fjárhæð 3.664.029 krónur.

Stefndi hefur sem fyrr segir krafist þess að áfrýjanda verði gert að greiða sér 654.400 krónur vegna aukaverka, sem stefndi hafi tekið að sér í tengslum við verkið samkvæmt samningi aðilanna. Fyrir liggur í málinu að stefndi hefur ekki gert áfrýjanda reikning vegna þessara aukaverka eða staðið skil á virðisaukaskatti af þeirri fjárhæð, sem hann krefst fyrir þau. Ekki verður fallist á með áfrýjanda að þau atvik geti neinu breytt um rétt stefnda til að krefjast í málinu greiðslu fyrir þessi aukaverk. Með þessari athugasemd verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um þennan kröfulið staðfest með vísan til forsendna hans.

Varðandi kröfu stefnda um hækkun verklauna vegna þess að vegarslóða hafi vantað við lagnastæði verður að líta til þess, sem greinir í héraðsdómi, að áfrýjandi lýsti því yfir bæði í greinargerð sinni í héraði og í athugasemdum, sem hann beindi til sýslumannsins í Búðardal vegna kröfu stefnda um kyrrsetningu, að „engin þörf var á veglagningu nema í mesta lagi ca. 4 til 5 kílómetra leið.“ Í málinu liggur fyrir fundargerð frá verkfundi 8. júní 2000, sem forsvarsmenn beggja málsaðila sóttu ásamt eftirlitsmanni verkkaupans. Þar kom fram af hendi áfrýjanda að ráða mætti af loftmyndum að vatnsrör, sem yrðu lögð á eða við tún, gætu verið um 5.000 m að lengd. Kostnaður af því að leggja vegarslóða á þessum stöðum gæti numið alls um 4.550.000 krónum. Þennan kostnað mætti spara, en áfrýjandi legði til að þeim sparnaði yrði skipt til helminga milli sín og verkkaupans. Verkkaupi tók sér frest til að svara þessari tillögu. Í bréf 19. júlí 2000 frá Vélaverki ehf., sem mun hafa hannað umrædda heitavatnslögn, til Hitaveitu Dalabyggðar ehf. og eftirlitsmanns hennar kom loks fram ráðagerð um að þessari tillögu áfrýjanda yrði hafnað. Samkvæmt dagskýrslum um verk áfrýjanda, sem liggja fyrir í málinu, virðist hann hafa unnið við gerð vegarslóða frá 30. maí til 21. júní og frá 17. til 28. ágúst 2000. Af gögnum málsins að dæma var þessi vinna áfrýjanda á fyrra tímabilinu leyst af hendi áður en verkkaupinn hafði tekið afstöðu til áðurgreindrar tillögu hans um að draga úr kostnaði af verkinu með því að gera ekki vegarslóða þar sem vatnslögnin yrði á eða við tún. Verður því að leggja til grundvallar að framkvæmdir áfrýjanda við gerð slóða á því tímaskeiði hljóti að hafa beinst að öðrum svæðum. Vinna áfrýjanda við slóða á seinna tímabilinu fór fram um sömu mundir og stefndi var að ljúka því, sem hann vann af umsömdu verki. Þær framkvæmdir geta því ekki hafa nýst stefnda við verk hans svo neinu skipti. Að gættu þessu og fyrrgreindum yfirlýsingum í málatilbúnaði áfrýjanda eru ekki efni til annars en að leggja til grundvallar að hann hafi látið hjá líða að gera á verktíma stefnda vegarslóða á köflum, sem áfrýjandi taldi sjálfur á þeim tíma að væru samtals um 5 km að lengd. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með skírskotun til hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að stefnda beri greiðsla að fjárhæð 2.000.000 krónur vegna þessa liðar í kröfu sinni.

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hafnað gagnkröfu, sem áfrýjandi hefur gert í málinu til skuldajafnaðar við kröfu stefnda, að öðru leyti en um fæðiskostnað að fjárhæð 190.700 krónur. Verður og á sama grunni hafnað kröfu áfrýjanda um sýknu að svo stöddu.

Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að áfrýjanda beri að greiða stefnda 6.127.729 krónur. Áfrýjandi hefur ekki sérstaklega mótmælt kröfu stefnda um að kröfuliður að fjárhæð 3.664.029 krónur beri dráttarvexti frá 7. september 2000 og verður því á hana fallist. Málið var höfðað með því að héraðsdómsstefna var birt fyrir lögmanni áfrýjanda. Við áritun hans á stefnuna um birtingu er ekki greint frá því hvenær hún fór fram. Eru því ekki skilyrði til að verða við kröfu stefnda um að krafa hans beri að öðru leyti en að framan greinir dráttarvexti frá birtingardegi stefnunnar. Verða þeir því dæmdir frá þeim degi, sem málið var þingfest í héraði, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Með hinum áfrýjaða dómi var staðfest áðurnefnd kyrrsetning, sem sýslumaðurinn í Búðardal gerði hjá áfrýjanda 10. október 2000 til tryggingar kröfu stefnda. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms fékk stefndi löggeymslu 21. júní 2001 fyrir kröfu sinni í sömu eignum og áður höfðu verið kyrrsettar. Samkvæmt hljóðan kröfugerðar stefnda fyrir Hæstarétti krefst hann ekki að staðfest verði ákvæði hins áfrýjaða dóms um staðfestingu kyrrsetningarinnar. Verður því ekki tekin efnisleg afstaða til þess.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Nóntindur ehf., greiði stefnda, Verkiðn ehf., 6.127.729 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.664.029 krónum frá 7. september 2000 til 25. október sama árs og af 6.127.729 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af síðastgreindri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.