23/2008

S móðir J, sem sat í óskiptu búi, afsalaði J, 50% eignarhluta í jörðinni B, ásamt 50% eignarhluta í öllum útihúsum, ræktun, hlunnindum og öðrum þeim gögnum og gæðum sem jörðinni fylgdu. Í sama löggerningi afsalaði hún J einnig 50% í jörðinni C ásamt samsvarandi hlut í ræktun og hlunnindum. B og G, sem einnig voru erfingjar S, töldu að í þessum gerningi hefði falist gjöf S til J og kröfðust riftunar með vísan til 2. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Óumdeilt var að J innti ekki af hendi neinar beinar greiðslur fyrir hinar afsöluðu eignir. Talið var að afsalið hefði að stærstum hluta verið gjafagerningur og að J hefði ekki geta dulist að gjöfin væri úr hófi fram miðað við efni þess. Hæstiréttur féllst því á niðurstöðu héraðsdóms um að uppfyllt hefðu verið skilyrði 2. mgr. 15. gr. erfðalaga fyrir riftun afsalsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. janúar 2008. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjenda og að þær verði dæmdar til greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 29. febrúar 2008. Þær krefjast staðfestingar héraðsdóms um annað en málkostnað. Þá krefjast þær málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Krafa gagnáfrýjenda, sem tekin var til greina í hinum áfrýjaða dómi, lýtur að því að hnekkja gjöf, sem þær telja að hafi falist í afsali 2. desember 2005 þar sem móðir áfrýjanda, S-kvk-nf J-kvk-nf, afsalaði honum 50% eignarhluta í jörðinni Brakanda, Hörgárbyggð, ásamt 50% eignarhluta í öllum útihúsum, ræktun, hlunnindum og öðrum þeim gögnum og gæðum sem jörðinni fylgja og fylgja ber. Í sama löggerningi afsalaði hún honum einnig 50% eignarhluta í jörðinni Bláteigi ásamt samsvarandi hlut í ræktun og hlunnindum. Málatilbúnað sinn reisa gagnáfrýjendur á 2. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti var upplýst að S-kvk-nf J-kvk-nf hefði andast 31. október 2007.

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að áfrýjanda hafi ekki tekist sönnun um að hann hafi keypt fyrrnefnda jarðahluta af foreldrum sínum árið 1975. Þá er einnig fallist á forsendur og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um málsástæðu aðaláfrýjanda um hefð.

Óumdeilt er að við afsalsgerðina innti áfrýjandi ekki af hendi neinar beinar greiðslur fyrir hinar afsöluðu eignir. Hvað sem líður skuldaskiptum aðaláfrýjanda og foreldra hans við rekstur félagsbús þeirra verður að líta svo á að afsal jarðarinnar til aðaláfrýjanda hafi að stærstum hluta verið gjafagerningur. Í ljósi þess að hann tekur til aðaleignar búsins gat aðaláfrýjanda ekki dulist að gjöfin var úr hófi fram miðað við efni þess. Í málinu er einnig óumdeilt að aðaláfrýjanda var kunnugt um að móðir hans sat í óskiptu búi. Í gögnum málsins liggur fyrir að gagnáfrýjendur óskuðu eftir opinberum skiptum á félags- og dánarbúi S-kvk-ef J-kvk-ef og Þ-kk-ef heitins J-kk-ef 27. nóvember 2006. Mál þetta var höfðað 28. nóvember 2006 og því innan tilskilins frests samkvæmt 2. mgr. 15. gr. erfðalaga. Að þessu athuguðu verður fallist á með gagnáfrýjendum að skilyrði 2. mgr. 15. gr. erfðalaga fyrir riftun afsalsins séu uppfyllt. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

Samkvæmt úrslitum málsins verður aðaláfrýjandi með vísan til 1. mgr. 130. gr. sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, J-kk-nf V-kk-nf Þ-kk-nf, greiði gagnáfrýjendum, B-kvk-þgf H-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og G-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.