672/2012

Aðilar málsins gerðu með sér bílasamning þar sem B tók á leigu bifreið af L hf. Samkvæmt ákvæðum samningsins var L hf. eigandi bifreiðarinnar en eftir að eftirstöðvar samningsins væru greiddar gæfi félagið út afsal fyrir bifreiðinni til B. Krafa samkvæmt samningnum var endurreiknuð í kjölfar dóma Hæstaréttar um að óheimilt væri að binda lán í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla. Greiddi B kröfuna samkvæmt útreikningi L hf. en taldi hann rangan og höfðaði mál til innheimtu þess sem hann taldi sig hafa ofgreitt. B taldi L hf. hafa verið óheimilt að verðbæta þann hluta kröfunnar sem tilgreindur var í samningi aðila í íslenskum krónum auk þess sem honum hafi verið óheimilt að reikna breytilega vexti á þann hluta kröfunnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að lög nr. 121/1994 um neytendalán ættu við um samning aðila. Ljóst væri að lögin gerðu ríkar kröfur til skýrleika lánssamninga af þeim toga sem um ræddi. Hvergi kæmi fram í samningnum að hann væri verðtryggður að því er varðaði þann lánshluta sem var í íslenskum krónum. Þá væri þess hvergi getið í samningnum hver væri grunnvísitala hans. Samningurinn hafi því ekki borið með sér að sá hluti hans sem tilgreindur var í íslenskum krónum hafi verið verðtryggður. Þá þótti ljóst að hvorki samningur aðila né greiðsluáætlun sem var hluti hans hafi með skýrum hætti borið með sér að vextir af umræddum lánshluta hafi átt að vera breytilegir. Var það niðurstaða Hæstaréttar að L hf. gæti ekki byggt kröfur sínar á hendur B á skilmálum sem ekki komu skýrt fram í samningi aðila. Var L hf. dæmt til að greiða B þá fjárhæð sem hann hafði ofgreitt. Féllst Hæstiréttur ekki á að B hefði fyrirgert rétti sínum til endurgreiðslu með tómlæti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. nóvember 2012 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda en til vara að krafan verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 25. janúar 2013. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi greiði sér 683.441 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2011 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

I

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi gerðu aðilar málsins með sér svokallaðan bílasamning þar sem gagnáfrýjandi tók á leigu bifreiðina YF-214 af gerðinni Toyota Avensis af aðaláfrýjanda. Kom fram í texta samningsins að um væri að ræða kaupleigusamning en samningurinn var gerður til að fjármagna kaup gagnáfrýjanda á bifreiðinni af P. Samúelssyni hf. Leigutíminn var frá undirskrift samningsins 26. apríl 2006 til 5. maí 2013 og samkvæmt 8. gr. hans skyldi aðaláfrýjandi vera eigandi bifreiðarinnar en þegar eftirstöðvar samningsins hefðu verið greiddar skyldi hann gefa út afsal fyrir bifreiðinni til gagnáfrýjanda.

Í 4. gr. samningsins var samningsfjárhæðin 2.079.159 krónur sundurliðuð og kom þar fram að mánaðarleg leigugreiðsla með seðilgjaldi frá 5. júní 2006 til loka samningsins 5. maí 2013 væri 30.616 krónur. Þá sagði þar: „Samningur þessi er gengistryggður og eru allar fjárhæðir bundnar erlendum/innlendum myntum í eftirfarandi hlutföllum og taka mið af þeim á hverjum tíma: USD 15%, JPY 10%, EUR 20%, CHF 5%, ISK 50%. Gengi/vísitala gjaldmiðla miðast við útborgunardag samnings. Leigugjald tekur breytingum á gengi og vöxtum skv. 7. grein samnings þessa.“

Í 1. mgr. 7. gr. samningsins um vexti, verðtryggingu, gengistryggingu og stofngjald sagði: „Í fyrirsögn samningsins sem og í 4. gr. hans hér að framan kemur fram hvort hann er verðtryggður, óverðtryggður eða gengistryggður.“ Þá var í 2. til 4. mgr. nánar fjallað um vexti og útreikning leigugreiðslna eftir því hvort samningur væri óverðtryggður, verðtryggður eða gengistryggður.

Ágreiningslaust er með aðilum að með samningnum fylgdi greiðsluáætlun fyrir leigutímabilið sem var hluti samningsins. Í áætlun þessari voru vextir tilgreindir með eftirfarandi hætti: „Meðalvextir: USD 7,79%, JPY 2,88%, EUR 5,46%, CHF 4,02%, ISK 6,6“ og niðurstaðan sögð vera 6,07%.

Í kjölfar dóma Hæstaréttar um að óheimilt væri að binda lán í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla tilkynnti aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda með bréfi 20. október 2010 að krafa samkvæmt samningi aðila hefði verið endurreiknuð. Óumdeilt er að gagnáfrýjandi gerði strax í kjölfar bréfsins athugasemdir við útreikning aðaláfrýjanda, meðal annars um verðtryggingu kröfunnar.

Fyrir liggur að gagnáfrýjandi hefur greitt kröfu aðaláfrýjanda samkvæmt áðurnefndum samningi á grundvelli útreikninga aðaláfrýjanda. Er ekki lengur ágreiningur með aðilum um þann hluta kröfunnar sem tilgreindur var í samningi aðila í erlendum myntum en gagnáfrýjandi telur að a-kk-þgf hafi verið óheimilt að verðbæta þann hluta kröfunnar sem tilgreindur var í samningi aðila í íslenskum krónum auk þess sem aðaláfrýjanda hafi verið óheimilt að reikna breytilega vexti á þann hluta kröfunnar. Hann hafi því ofgreitt aðaláfrýjanda sem þessu nemur og krefst endurgreiðslu í samræmi við það. Ekki er ágreiningur með aðilum um fjárhæð kröfu gagnáfrýjanda.

II

Ágreiningslaust er að samningur sá sem mál þetta snýst um er lánssamningur. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán taka þau til lánssamninga sem lánveitandi gerir í atvinnuskyni við neytendur. Er því óumdeilt að lögin eiga við um þann samning sem hér um ræðir.

Samkvæmt 5. gr. laganna skal lánssamningur vera skriflegur og fela í sér upplýsingar sem tilgreindar eru í 6. gr. þeirra. Þar er fjallað um þær upplýsingar sem lánveitanda ber að gefa neytanda við gerð lánssamnings. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. skal veita upplýsingar um höfuðstól, fjárhæð útborgunar, vexti, heildarlántökukostnað í krónum, árlega hlutfallstölu kostnaðar, heildarupphæð sem greiða skal, fjölda einstakra greiðslna, fjárhæð þeirra og gjalddaga, gildistíma samnings, skilyrði uppsagnar og heimild til að greiða fyrir lokagjalddaga. Ef breyta má lánskostnaði, afborgunum eða öðrum atriðum lánskjara á samningstímanum, skal lánveitandi samkvæmt 2. mgr. 6. gr. greina neytanda frá því við hvaða aðstæður breytingarnar geti orðið. Ef ekki er unnt að reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar skal lánveitandi þess í stað skýra neytanda frá því hverjir vextir eru, hvaða gjöld falli á lánið og við hvaða aðstæður breytingar geti orðið. Í 9. gr. laganna segir að þó í lögunum sé kveðið á um að neytandi skuli fá upplýsingar um vexti eða fjárhæðir þar sem vextir eru meðtaldir, sbr. 6. gr., komi það ekki í veg fyrir að aðilar geti samið um að vextir séu að nokkru eða öllu leyti breytilegir. Skal þá greint frá vöxtum eins og þeir eru á þeim tíma sem upplýsingarnar eru gefnar, tilgreina skal með hvaða hætti vextirnir eru breytilegir og við hvaða aðstæður þeir breytast. Þá segir í 14. gr. laganna að séu vextir eða annar lántökukostnaður ekki tilgreindir í lánssamningi sé lánveitanda eigi heimilt að krefja neytanda um greiðslu þeirra. Af framangreindu er ljóst að lögin gera ríkar kröfur til skýrleika lánssamninga af þeim toga sem hér um ræðir. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 121/1994 kom fram að tilgangur þess væri meðal annars að bæta möguleika lántakanda til að bera saman mismunandi tilboð lánveitenda og gera honum auðveldara að meta hvort hann vildi taka lánið.

III

Samkvæmt gögnum málsins notaði aðaláfrýjandi eitt og sama formið fyrir gengistryggða, verðtryggða og óverðtryggða lánssamninga. Í 1. mgr. 7. gr. samnings aðila sagði að í fyrirsögn hans og í 4. gr. kæmi fram hverrar tegundar samningurinn væri. Í fyrirsögninni stóð að um væri að ræða gengistryggðan samning og í 4. gr. að hann væri gengistryggður. Hvergi kom fram að samningurinn væri verðtryggður að því er varðaði þann lánshluta sem var í íslenskum krónum. Í 3. mgr. 7. gr. sem átti við um verðtryggða samninga sagði að leigan væri bundin vísitölu neysluverðs. Skyldi vísitöluálagið miðast við breytingu frá vísitölu neysluverðs sem væri grunnvísitala samkvæmt 4. gr. samningsins til þeirrar vísitölu sem í gildi væri á hverjum gjalddaga. Aldrei skyldi þó miða við vísitölu sem væri lægri en grunnvísitalan. Hvorki í 4. gr. né í öðrum ákvæðum samningsins var þess getið hver væri grunnvísitala hans.

Samkvæmt þessu bar samningur aðila ekki með sér að sá hluti lánsins sem tilgreindur var í íslenskum krónum hafi verið verðtryggður. Skilmálar samningsins voru staðlaðir og samdir af aðaláfrýjanda án aðkomu gagnáfrýjanda. Hafi samningur aðila átt að vera verðtryggður eins og aðaláfrýjandi heldur fram hefði þurft að taka það fram með skýrum hætti. Verður aðaláfrýjandi að bera hallann af því að það var ekki gert.

IV

Samkvæmt samningi aðila voru ákvæði um vexti mismunandi eftir því hvort um var að ræða gengistryggðan, verðtryggðan eða óverðtryggðan samning. Sagði í 2. mgr. 7. gr. að væri samningurinn óverðtryggður væru vextir tilgreindir í 4. gr. hans og í 3. mgr. 7. gr. sagði að væri samningurinn verðtryggður væru vextir við upphaf samnings tilgreindir í 4. gr. hans. Þar voru vextir hins vegar ekki tilgreindir. Í 4. mgr. 7. gr. samningsins sagði að aðaláfrýjanda væri heimilt að endurreikna hina gengistryggðu leigu samkvæmt breytingum sem yrðu á LIBOR-vöxtum þeirra erlendu gjaldmiðla sem leigan væri greidd í. Ekki er því haldið fram að þetta ákvæði samningsins eigi við um ágreining aðila.

Aðaláfrýjandi byggir á því að honum hafi verið rétt að reikna með svokölluðum breytilegum vöxtum hvað varðar þann hluta lánsins sem var í íslenskum krónum. Þeir vextir hafi á samningsdegi verið 6,6% og tekið síðan breytingum á samningstímanum. Gagnáfrýjandi byggir hins vegar á því að um 6,6% fasta vexti hafi verið að ræða.

Í samningi aðila var hvergi tilgreint hverjir væru þeir vextir sem greiða bæri af þeim hluta lánsins sem var í íslenskum krónum. Með hliðsjón af því að ekki var um að ræða verðtryggðan samning gat aðaláfrýjandi ekki byggt á 3. mgr. 7. gr. samningsins um vexti, auk þess sem vextir við upphaf samningsins voru ekki greindir í 4. gr. hans. Óumdeilt er sem fyrr greinir að greiðsluáætlun sú sem aðilar rituðu undir sama dag og þeir undirrituðu samninginn var hluti hans. Eins og að framan er rakið voru vextir þar tilgreindir sem meðalvextir allra þeirra mynta sem samningurinn saman stóð af, samtals 6,07%, og að vextir af íslenskum krónum væru 6,6%. Samkvæmt þessu er ljóst að hvorki samningur aðila né greiðsluáætlunin bar með sér með skýrum hætti að vextir af umræddum lánshluta hafi átt að vera breytilegir. Engu skiptir í þessu sambandi þótt í greiðsluáætluninni segði að hún væri samkvæmt núgildandi vöxtum og gjaldskrá aðaláfrýjanda, enda er gjaldskráin frá þeim tíma ekki meðal gagna málsins. Hafi vextir átt að vera breytilegir hefði þurft að taka það fram með skýrum og ótvíræðum hætti hvernig þeir hefðu átt að breytast, sbr. 9. gr. laga nr. 121/1994.

V

Að öllu því virtu sem áður hefur verið rakið getur aðaláfrýjandi ekki byggt kröfu sína á hendur gagnáfrýjanda á skilmálum sem ekki komu skýrt fram í samningi þeirra. Af því leiðir að gagnáfrýjandi hefur með greiðslu lánsins ofgreitt sem nemur fjárhæð verðbóta og vaxta umfram 6,6% en óumdeilt er að sú fjárhæð er 683.551 króna. Samkvæmt 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 ber aðaláfrýjanda að endurgreiða gagnáfrýjanda þessa fjárhæð, enda verður ekki fallist á að gagnáfrýjandi hafi fyrirgert rétti til endurgreiðslu með tómlæti sínu eins og fram kemur í forsendum hins áfrýjaða dóms. Verður krafa gagnáfrýjanda því tekin til greina eins og segir í dómsorði.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Lýsing hf., greiði gagnáfrýjanda, B-kk-þgf E-kk-þgf, 683.441 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2011 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.