19/2020

Fallist var á með þrotabúi einkahlutafélagsins E að ráðstöfun fasteignar frá E til S sem framkvæmd var með skiptingu E í tvö félög hefði falið í sér gjafagerning í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var við það miðað að gjöfin hefði verið afhent þegar ráðstöfunin varð skuldbindandi og kom til framkvæmda við staðfestingu hluthafafunda E og S á skiptingaráætluninni og þar með innan riftunarfrests. Þar sem S var ekki talið hafa lánast sönnun um að E hefði verið gjaldfært þegar fasteignin hafði verið færð úr félaginu var riftunarkrafa þrotabús E tekin til greina. Jafnframt var fallist á kröfu þrotabús E um riftun á greiðslu E á skuld við S sem framkvæmd var skömmu fyrir töku E til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt því var S gert að greiða þrotabúi E 324.344.922 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Loks staðfesti Hæstiréttur kyrrsetningu í fjórum fasteignum S og SG, sem bent hafði á eignir í sinni eigu. Þar sem SG var talinn þriðji maður í skilningi laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. en ekki gerðarþoli var ekki talið að þrotabúi E hefði verið nauðsynlegt að stefna honum til staðfestingar á kyrrsetningu í fasteignum hans.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómarar.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. apríl 2020. Hann krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur en gerir að því frágengnu eftirfarandi efniskröfur:

Í fyrsta lagi aðallega að rift verði kaupsamningi Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda 29. desember 2013 um fasteignina Skútuvog 3 í Reykjavík, fastanúmer 202-0926 og 225-2018, og að gagnáfrýjanda verði gert að greiða aðaláfrýjanda 284.620.393 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 61.750.000 krónum frá 29. desember 2013 til 23. nóvember 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af 222.870.393 krónum frá 1. júlí 2014 til 23. nóvember 2016 og af 284.620.393 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að rift verði ráðstöfun sömu fasteignar sem gerð var með skiptingaráætlun Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda 30. mars 2014, sem staðfest var á hluthafafundum 9. og 12. september sama ár og að gagnáfrýjanda verði gert að greiða aðaláfrýjanda 303.028.340 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. september 2014 til 23. nóvember 2016, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara að gagnáfrýjanda verði gert að greiða aðaláfrýjanda 222.870.393 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. júlí 2014 til greiðsludags.

Í öðru lagi að rift verði greiðslu Eggerts Kristjánssonar ehf. 15. mars 2016 til gagnáfrýjanda að fjárhæð 21.316.582 krónur sem framkvæmd var með þeim hætti að millifært var af bókarlausum reikningi nr. 105502 í eigu Eggerts Kristjánssonar ehf. inn á reikning í eigu gagnáfrýjanda og að gagnáfrýjanda verði gert að greiða aðaláfrýjanda 21.316.582 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. mars 2016 til 23. desember sama ár en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Í þriðja lagi að staðfest verði kyrrsetning sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum gagnáfrýjanda að Eyrarvegi 2, Selfossi, fastanúmer 227-0582, og Egilsstöðum, Ölfusi, landnúmer 171697 og fastanúmer 231-4805, og eignum S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, fyrirsvarsmanns gagnáfrýjanda, Selbraut 86, Seltjarnarnesi, fastanúmer 206-8165 og Ósgerði, Ölfusi, fastanúmer 171790, sem bent var á til kyrrsetningar við kyrrsetningargerð nr. K-41/2017. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar á öllum dómstigum.

Gagnáfrýjandi skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar 22. júlí 2020. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum aðaláfrýjanda en til vara að þær verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar á öllum dómstigum.

I

Bú EK1923 ehf., sem rak heildverslun, var tekið til gjaldþrotaskipta 7. september 2016 og var frestdagur við skiptin 9. maí sama ár. Félagið hét áður Eggert Kristjánsson hf. en rekstrarformi þess var breytt í einkahlutafélag 12. september 2014. Nafni félagsins var síðar breytt í EK1923 ehf. skömmu fyrir gjaldþrot þess. Gagnáfrýjandi er í eigu Stjörnunnar ehf. og Leitis eignarhaldsfélags ehf. sem bæði eru í eigu S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef.

Mál þetta lýtur í fyrsta lagi að þríþættri kröfu aðaláfrýjanda vegna ráðstöfunar fasteignarinnar að Skútuvogi 3 í Reykjavík frá Eggerti Kristjánssyni hf. til gagnáfrýjanda. Aðaláfrýjandi krefst aðallega riftunar kaupsamnings um eignina 29. desember 2013 á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara riftunar á þeirri ráðstöfun á eigninni sem gerð var með skiptingu Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög samkvæmt skiptingaráætlun þess félags og gagnáfrýjanda 30. mars 2014, sem samþykkt var á hluthafafundum félaganna 9. og 12. september sama ár, aðallega á grundvelli 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, en til vara 141. gr. sömu laga. Til þrautavara krefst aðaláfrýjandi þess að kaupsamningurinn verði efndur samkvæmt efni sínu og gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 222.870.393 krónur. Í öðru lagi lýtur málið að kröfu aðaláfrýjanda um riftun á greiðslu skuldar til gagnáfrýjanda að fjárhæð 21.316.582 krónur 15. mars 2016 og endurgreiðslu hennar, aðallega á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991, en til vara 141. gr. laganna. Í þriðja lagi krefst aðaláfrýjandi þess að staðfest verði kyrrsetning sem fór fram 19. júlí 2017 í fjórum tilgreindum fasteignum í eigu gagnáfrýjanda og fyrirsvarsmanns hans.

Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um riftun greiðslu 15. mars 2016 og endurgreiðslu hennar sem og kyrrsetningu tveggja fasteigna gagnáfrýjanda en kröfum aðaláfrýjanda var að öðru leyti hafnað. Málskostnaður var felldur niður í héraði og fyrir Landsrétti.

Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grunni að úrslit málsins myndu hafa verulegt almennt gildi að því er varðar þær kröfur aðaláfrýjanda sem lúta að ráðstöfun umræddrar fasteignar til gagnáfrýjanda og um skilyrði og framkvæmd kyrrsetningar.

II

1

Samkvæmt gögnum málsins gerði Leiti eignarhaldsfélag ehf. ásamt fleirum tilboð í allt hlutafé Eggerts Kristjánssonar hf. 16. nóvember 2013. Meðal eigna félagsins var fasteignin að Skútuvogi 3 í Reykjavík. Eggert Kristjánsson hf. og gagnáfrýjandi undirrituðu samning 29. desember sama ár um kaup gagnáfrýjanda á Skútuvogi 3 fyrir 475.000.000 króna. Kaupverðið skyldi greiða með peningum við útgáfu afsals og afhendingu eignarinnar 1. júlí 2014. Í samningnum kom fram að hann væri gerður í tengslum við fyrirhugaða sölu á hlutafé Eggerts Kristjánssonar hf. til Leitis eignarhaldsfélags ehf. og fleiri. Gengi sú sala ekki eftir væri hvorum aðila fyrir sig heimilt að rifta samningnum. Þá var kveðið á um að fyrir afhendingardag skyldu kaupandi og seljandi gera með sér leigusamning um hina seldu eign. Samningur um kaup Leitis eignarhaldsfélags ehf. og fleiri á hlutafé í Eggerti Kristjánssyni hf. var undirritaður 1. janúar 2014. Kaupsamningnum um Skútuvog 3 var þinglýst 22. sama mánaðar.

Með leigusamningi gagnáfrýjanda, sem leigusala, og Eggerts Kristjánssonar hf., sem leigutaka, 14. mars 2014 tók síðarnefnda félagið fasteignina að Skútuvogi 3 á leigu til 15 ára. Upphaf leigutíma var miðað við 1. október 2013. Leigufjárhæð var 4.750.000 krónur á mánuði.

Á stjórnarfundum 30. mars 2014 samþykktu stjórnir Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda að skipta fyrrgreinda félaginu í tvö félög á grundvelli 133. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög og 107. gr. a. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög samkvæmt skiptingaráætlun dagsettri sama dag. Samkvæmt skiptingunni yfirtók gagnáfrýjandi fasteignina Skútuvog 3 miðað við 1. október 2013. Skyldi skiptingin leiða til þess að hluthafar í Eggerti Kristjánssyni hf. létu af hendi hluti að nafnvirði 9.983.255 krónur í félaginu en fengju sem endurgjald hluti í gagnáfrýjanda að nafnvirði 641.573 krónur.

Samkvæmt skiptingarefnahagsreikningi 30. september 2013 tók gagnáfrýjandi yfir skuldir sem hvíldu á fasteigninni og aðrar skuldbindingar, samtals að fjárhæð 267.461.304 krónur, en þar af var tekjuskattsskuldbinding 32.461.304 krónur. Fasteigninni var færð yfir á bókfærðu virði sem var 437.384.257 krónur.

Í skýrslu endurskoðanda vegna skiptingarinnar var tekið fram að endurgjald fyrir eignarhluta í hvoru félagi fyrir sig væri sanngjarnt og efnislega rökstutt með tilliti til fyrirliggjandi gagna. Þá yrði ekki séð að skiptingin myndi rýra möguleika lánardrottna félaganna til fullnustu krafna sinna.

Skiptingaráætlunin var send fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra 30. apríl 2014 og birt í Lögbirtingablaði 16. maí sama ár. Á hluthafafundum félaganna 9. og 12. september 2014 var skiptingaráætlunin staðfest, þó með þeirri breytingu að fallið var frá fyrirhugaðri hækkun hlutafjár í Eggerti Kristjánssyni hf.

Þar sem hlutafé félagsins varð við þetta undir lágmarki hlutafjár hlutafélaga samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga nr. 2/1995 var ákveðið að breyta rekstrarformi þess í einkahlutafélag. Fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra var tilkynnt um staðfestinguna 17. september 2014.

Samkvæmt gögnum málsins fékk gagnáfrýjandi tvö lán hjá Íslandsbanka 14. mars 2014, samtals að fjárhæð 475.000.000 króna, með veði í Skútuvogi 3. Lánin voru greidd út 8. apríl 2014 og var andvirðið að hluta nýtt til að greiða upp áhvílandi lán á fasteigninni, samtals 303.198.812 krónur á greiðsludegi. Mismunurinn var lagður inn á reikning gagnáfrýjanda. Þá fékk hann greiddar 51.069.205 krónur frá Eggerti Kristjánssyni hf.

Gagnáfrýjandi og Eggert Kristjánsson ehf. gerðu með sér nýjan leigusamning 21. júlí 2015 til fimm ára um húsnæðið að Skútuvogi 3. Reitir I ehf. gerðu kauptilboð 1. september 2015 í fasteignina og var kaupsamningur undirritaður 1. október sama ár. Í kjölfarið tóku Reitir I ehf. yfir fyrrgreindan húsaleigusamning. Óumdeilt er að við sölu fasteignarinnar til Reita I ehf. kom í ljós að afsal á eigninni til gagnáfrýjanda hafði ekki farið fram. Í gögnum málsins liggur fyrir afsal um fasteignina 3. september 2015 útgefið af Eggerti Kristjánssyni ehf. til handa gagnáfrýjanda. Þar er vísað til þess að það sé gert á grundvelli kaupsamnings aðila frá 29. september 2013 og að fullt og endanlegt uppgjör hafi farið fram milli aðila.

Samkvæmt málsgögnum gaf gagnáfrýjandi 18. desember 2014 eftir kröfu á hendur Eggerti Kristjánssyni ehf. um leigu ársins 2014 að fjárhæð 57.650.997 krónur auk virðisaukaskatts eða samtals 72.352.002 krónur með útgáfu kreditreiknings. Í desember 2014 var hlutafé Eggerts Kristjánssonar ehf. aukið um 55.060.542 krónur. Fór sú hlutafjáraukning þannig fram að 27.000.000 króna kröfu gagnáfrýjanda á hendur félaginu, sem var tilkomin vegna láns til þess í nóvember sama ár, og 28.060.542 króna eftirstöðvum af kröfu Sólstjörnunnar ehf. vegna kaupa Eggerts Kristjánssonar ehf. á vörubirgðum Subway matsölustaða var breytt í hlutafé.

Gagnáfrýjandi seldi Reitum I ehf. fasteignina Skútuvog 3 í Reykjavík með kaupsamningi 1. október 2015 og var kaupverðið 670.000.000 króna. Eftir arðgreiðslu frá gagnáfrýjanda á árinu 2017 og skiptingu hans í félögin Staðarfjall ehf. og Papbýlisfjall ehf., sem samþykkt var á hluthafafundum í félögunum þremur 26. janúar 2018 en miðaðist við 1. júlí 2017, hafði eigið fé gagnáfrýjanda lækkað úr 1.176.373.371 krónu í árslok 2016 niður í að vera neikvætt í árslok 2017 og allar fasteignir gagnáfrýjanda verið færðar í síðarnefndu félögin tvö.

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi aflaði aðaláfrýjandi mats dómkvadds manns á verðmæti fasteignarinnar Skútuvogs 3, annars vegar í desember 2013 og hins vegar í september 2014. Samkvæmt matsgerðinni var markaðsverð eignarinnar í desember 2013 talið vera 475.000.000 króna miðað við þá forsendu að hún væri ekki leigð út en 536.750.000 krónur miðað við þá leigufjárhæð sem lögð var til grundvallar í leigusamningi gagnáfrýjanda og Eggerts Kristjánssonar hf. 14. mars 2014. Þá var markaðsverð eignarinnar talið hafa verið 570.489.644 krónur miðað við september 2014 að teknu tilliti til leigufjárhæðar samkvæmt sama leigusamningi en 550.050.000 krónur ef ekki væri tekið tillit til áhrifa hans.

Gagnáfrýjandi aflaði matsgerðar undir rekstri málsins í Landsrétti um framkvæmd skiptingar Eggerts Kristjánssonar hf. Niðurstaða matsmanns var að skipting verðmæta milli þess félags, gagnáfrýjanda og hluthafa beggja félaganna hefði verið í samræmi við skiptingaráætlun 30. mars 2014.

2

Mál þetta lýtur í annan stað að greiðslu Eggerts Kristjánssonar ehf. á skuld við gagnáfrýjanda 15. mars 2016. Gagnáfrýjandi lánaði félaginu 21.000.000 króna í október 2015 til baktryggingar fyrir húsaleiguábyrgð sem Íslandsbanki hf. veitti vegna skuldbindinga þess samkvæmt húsaleigusamningi um Skútuvog 3 frá 21. júlí 2015. Reitir I ehf. höfðu þá tekið yfir leigusamninginn. Fjárhæðin var lögð inn á bókarlausan reikning í eigu Eggerts Kristjánssonar ehf. sem handveðsettur var bankanum. Í kjölfar þess að nýr leigutaki tók við húsnæðinu 1. apríl 2016 og húsaleiguábyrgðin var felld niður óskuðu fyrirsvarsmenn Eggerts Kristjánssonar ehf. eftir því við starfsmenn Íslandsbanka hf. að innstæða á bankareikningnum yrði greidd gagnáfrýjanda. Af hálfu bankans var orðið við því með 21.316.582 króna millifærslu 15. mars 2016.

3

Í málinu krefst aðaláfrýjandi í þriðja lagi staðfestingar á kyrrsetningu sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum gagnáfrýjanda að Eyrarvegi 2 á Selfossi og Egilsstöðum í Ölfusi. Auk þess krefst hann staðfestingar á kyrrsetningu í eignum fyrirsvarsmanns gagnáfrýjanda, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, að Selbraut 86 á Seltjarnarnesi og Ósgerði í Ölfusi, til tryggingar þeirra krafna sem mál þetta fjallar um. Samkvæmt gögnum málsins var kyrrsetning í síðastgreindum eignum gerð að ábendingu lögmanns gagnáfrýjanda sem mættur var við gerðina og ábyrgðist að samþykki S-kk-ef G-kk-ef væri fyrir hendi.

III

1

Mál þetta var upphaflega höfðað í þrennu lagi en málin voru sameinuð í eitt í þinghaldi 25. janúar 2018.

Með bókun í héraðsdómi 25. janúar 2018 lækkaði aðaláfrýjandi endurgreiðslukröfur þær, sem hann hafði gert í aðalkröfu og varakröfu vegna ráðstöfunar fasteignarinnar Skútuvogs 3, til samræmis við niðurstöðu matsgerðar, sem hann hafði aflað, með þeim afleiðingum að varakrafa varð hærri en aðalkrafa. Engu að síður hefur hann eftir þessar breytingar á kröfugerð haldið sömu röð á aðalkröfu, varakröfu og þrautavarakröfu. Samkvæmt meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði á stefnandi forræði á kröfugerð og framsetningu krafna sinna, þar með talið í hvaða röð hann stillir upp aðalkröfu og varakröfum. Dómstólum ber því að fjalla um kröfur í þeirri röð sem þær eru settar fram. Telst það því ekki annmarki á kröfugerð aðaláfrýjanda að henni sé hagað með þeim hætti að varakrafan gangi lengra en aðalkrafan.

2

Aðaláfrýjandi afmarkar ómerkingarkröfu sína með þeim hætti að hún taki ekki til þess þáttar hins áfrýjaða dóms sem varðar þá niðurstöðu að rifta greiðslu Eggerts Kristjánssonar ehf. á 21.316.582 krónum af bókarlausum reikningi félagsins yfir á reikning gagnáfrýjanda en aðaláfrýjandi krefst þess að Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu.

Í málflutningi hér fyrir dómi var því lýst yfir af hálfu aðaláfrýjanda að forsenda fyrir því að umrædd krafa hans um ómerkingu hins áfrýjaða dóms kæmi til álita væri að hvorki yrði fallist á aðalkröfu hans um riftun á sölu fasteignarinnar að Skútuvogi 3 til gagnáfrýjanda samkvæmt kaupsamningi 29. desember 2013 né varakröfu hans um riftun á ráðstöfun eignarinnar á grundvelli skiptingar Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög á árinu 2014. Af þessum sökum verður að leysa efnislega úr þessum kröfum aðaláfrýjanda áður en tekin er afstaða til ómerkingarkröfu hans.

IV

1

Gjaldþrotaskipti eru sameiginleg fullnustugerð allra þeirra sem eiga kröfur á hendur skuldara við uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti og lýsa kröfum sínum með réttum hætti í þrotabú eða eiga af öðrum ástæðum rétt til greiðslu við úthlutun.

Riftunarreglur gjaldþrotaskiptalaga gera þrotabúi kleift að ónýta með afturvirkum hætti tilteknar ráðstafanir þrotamanns í þeim tilgangi meðal annars að draga fleiri eignir undir skiptin til hagsbóta fyrir kröfuhafa búsins. Reglurnar miða að því að rifta tilteknum ráðstöfunum þrotamanns sem áhrif hafa haft á möguleika kröfuhafa til að fá efndir af fjármunum búsins. Þannig kveða þær aðeins á um riftun ráðstafana sem hafa tiltekið eðli og endurheimt þeirra verðmæta sem þrotabúið hefur orðið af vegna þeirra en hafa ekki að geyma upptalningu á þeim tegundum löggerninga sem nýttir eru til þess að framkvæma þessar ráðstafanir. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar verður ráðið að riftanlegar ráðstafanir geta verið gerðar með margvíslegum og flóknum löggerningum á sviði fjármunaréttar eða öðrum réttarsviðum. Við mat á því hvort reglunum verði beitt þarf þannig að líta fram hjá tegund og formi löggerninganna en beina þess í stað sjónum að þeim afleiðingum sem ráðstöfunin hefur haft á fjárhag skuldara og þar með hagsmuni kröfuhafa hans, jafnt þeirra sem áttu kröfur á hendur skuldara þegar hún kom til framkvæmda og þeirra sem síðar eignuðust slíka kröfu allt til uppkvaðningar gjaldþrotaskiptaúrskurðar.

2

Í fyrsta kröfulið efniskrafna sinna krefst aðaláfrýjandi þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hnekkt og fallist á kröfu hans um riftun kaupsamnings Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda 29. desember 2013 um fasteignina Skútuvog 3 á grundvelli almennu riftunarreglunnar í 141. gr. laga nr. 21/1991 og endurgreiðslu 284.620.393 króna með nánar tilgreindum vöxtum.

Aðaláfrýjandi hefur gert þá grein fyrir samspili aðalkröfu, varakröfu og þrautavarakröfu í þessum kröfulið að hann verði að gæta allra hagsmuna sinna og halda fram ýtrustu kröfum. Miklir hagsmunir séu af því fyrir kröfuhafa aðaláfrýjanda að vinda ofan af því undanskoti sem átt hafi sér stað með ráðstöfun á fasteigninni að Skútuvogi 3. Lögfræðileg staða milli málsaðila að því er varði þessa eignayfirfærslu sé langt í frá einföld. Sú flækja hafi skapast af því að sömu eigninni hafi verið ráðstafað frá Eggerti Kristjánssyni hf. til gagnáfrýjanda með mismunandi aðferðum. Fyrst með kaupsamningi, síðan með skiptingu og loks með afsali á grundvelli kaupsamningsins. Þessi eignayfirfærsla hafi ávallt verið því marki brennd að fasteignin hafi sannarlega farið á undirverði milli félaganna og hvort sem miðað sé við þann tíma sem kaupsamningurinn var gerður eða þegar áætlun um skiptinguna var staðfest hafi verið fyrirsjáanlegt að Eggert Kristjánsson hf. færi að öllu óbreyttu í þrot. Óumdeilt sé í málinu að kaupsamningurinn 29. desember 2013 hafi ekki verið að fullu efndur þar sem greiðslur sem þar var kveðið á um hafi ekki farið fram nema að hluta.

Aðalkrafa aðaláfrýjanda í þessum kröfulið er þannig upp byggð að auk riftunar á fyrrnefndum kaupsamningi á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 krefst hann þess að greiddur verði mismunur á markaðsverði eignarinnar á þeim degi sem kaupsamningurinn var gerður og kaupverði samkvæmt samningnum en auk þess krefst hann greiðslu ógreiddra eftirstöðva kaupverðsins.

Umrædd krafa er reist á því að áætlun um skiptingu Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög hafi verið hrein markleysa og að jafnvel þótt hún verði talin halda haggi hún ekki skuldbindingargildi kaupsamnings og afsals um fasteignina Skútuvog 3.

Gagnáfrýjandi hefur frá upphafi byggt málatilbúnað sinn á því að fasteigninni hafi verið ráðstafað á grundvelli gildrar skiptingar hlutafélags. Skiptingin hafi að fullu verið framkvæmd og gildi hennar ekki verið hnekkt. Eignayfirfærslan hafi að öllu leyti verið framkvæmd í samræmi við áætlun um skiptingu en ekki á grundvelli kaupsamnings 29. desember 2013. Þannig hafi verið staðið að uppgjöri skulda í samræmi við áætlunina en í hróplegu ósamræmi við ákvæði kaupsamnings. Bókhaldsgögn sýni einnig að fasteignin hafi verið færð til gagnáfrýjanda á grundvelli skiptingarinnar.

Enda þótt fyrir liggi að skiptingaráætlunin, sem samþykkt var af stjórnum Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda 14. mars 2014, hafi að efni til verið ósamrýmanleg þeim löggerningum sem fyrir lágu um ráðstöfun fasteignarinnar Skútuvogs 3 milli félaganna með þinglýstum kaupsamningi í árslok 2013 verður að líta svo á að í áætluninni hafi falist nýtt og endanlegt fyrirkomulag á ráðstöfun fasteignarinnar milli félaganna sem hafi gengið framar fyrri kaupsamningi milli sömu aðila. Þessi ráðstöfun fasteignarinnar hafi öðlast fullt gildi með staðfestingu hluthafafunda félaganna 9. og 12. september 2014 á skiptingaráætluninni, með þeim breytingum sem þá voru gerðar á henni, en hafi verið nánar útfærð í skiptingarefnahagsreikningi þar sem glögglega kom fram á hvaða verði fasteignin var færð á milli félaganna og hvaða skuldbindingar gagnáfrýjandi yfirtók. Hvað reikningsskil varðar hafi skiptingin miðast við 1. október 2013. Ekki verður annað séð en fjárhagslegum samskiptum félaganna vegna skiptingarinnar og yfirfærslu fasteignarinnar svo og bókhaldi og reikningsskilum félaganna hafi verið hagað í samræmi við skiptingaráætlunina.

Þegar tekin er afstaða til riftanleika ráðstafana í lögskiptum milli Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda verður að líta svo á með vísan til gagna málsins og málatilbúnaðar gagnáfrýjanda að hin raunverulega ráðstöfun fasteignarinnar Skútuvogs 3 frá hinu fyrrnefnda félagi til hins síðarnefnda hafi farið fram á grundvelli skiptingar fyrrnefnda félagsins en ekki kaupsamningsins 29. desember 2013. Breytir þar engu þótt afsal vegna fasteignarinnar hafi verið gefið út á árinu 2015 á grundvelli hins þinglýsta kaupsamnings. Þegar af þeirri ástæðu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sýkna gagnáfrýjanda af aðalkröfu aðaláfrýjanda samkvæmt þessum kröfulið.

3.

Í fyrsta kröfulið efniskrafna sinna krefst aðaláfrýjandi þess til vara að hinum áfrýjaða dómi verði hnekkt og fallist verði á kröfu hans um riftun á þeirri ráðstöfun fasteignarinnar Skútuvogs 3 sem gerð var með skiptingu Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög á grundvelli skiptingaráætlunar þess félags 30. mars 2014, sem staðfest var á hluthafafundum 9. og 12. september sama ár, og endurgreiðslu á 303.028.340 krónum með nánar tilgreindum vöxtum.

Samkvæmt því sem fram kom í stefnu fyrir héraðsdómi vegna þessa sakarefnis tekur varakrafan mið af því að litið verði á skiptinguna sem eignayfirfærslugerning á fasteigninni Skútuvogi 3 milli Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda. Aðaláfrýjandi byggir á því að sú ráðstöfun lúti sömu riftunarsjónarmiðum og aðrir eignayfirfærslugerningar. Varakrafan lýtur samkvæmt því að riftun á þeirri ráðstöfun fasteignarinnar sem í skiptingunni fólst á grundvelli 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991 en auk þess krefst aðaláfrýjandi mismunar á markaðsvirði eignarinnar á þeim tíma sem áætlun um skiptingu var staðfest og því bókfærða verði sem eigninni var ráðstafað á samkvæmt henni.

Af hálfu gagnáfrýjanda er því hafnað að ráðstöfun fasteignarinnar til sín hafi falið í sér gjafagerning í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Ráðstöfunin hafi ekki á ótilhlýðilegan hátt verið sér til hagsbóta á kostnað kröfuhafa aðaláfrýjanda og hvorki leitt til þess að eignir búsins hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum né haft í för með sér aukningu skulda í skilningi 141. gr. sömu laga. Þá hafi Eggert Kristjánsson hf. ekki verið ógjaldfært þegar ráðstöfunin fór fram og ekki orðið það vegna hennar.

Gagnáfrýjandi byggir á því að með ráðstöfun fasteignarinnar samkvæmt skiptingaráætluninni hafi ekki falist gjöf þar sem fullt endurgjald hafi komið fyrir hana. Gagnáfrýjandi hafi greitt fyrir eignina og hlutafé í Eggerti Kristjánssyni hf. að fullu í samræmi við áætlun um skiptingu. Með því hafi verið staðið í skilum með greiðslu gagngjalds fyrir fasteignina og skiptingin framkvæmd lögum samkvæmt. Eignarhlutur eigenda Eggerts Kristjánssonar hf. í gagnáfrýjanda hafi eftir skiptinguna samsvarað þeirri aukningu eigin fjár gagnáfrýjanda sem leitt hafi af skiptingunni. Yrði fjárkrafa aðaláfrýjanda tekin til greina fælist í því að gagnáfrýjandi þyrfti að greiða tvívegis fyrir sömu fasteign en með því myndu kröfuhafar aðaláfrýjanda hagnast með óeðlilegum hætti á sinn kostnað.

4

Í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 segir að krefjast megi riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent sex til tólf mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Þetta gildi einnig um gjafir til nákominna sem hafi verið afhentar sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag.

Vegna þeirra eignatengsla sem að framan eru rakin milli félaganna Eggerts Kristjánssonar hf. og g-kk-ef er óumdeilt að þau teljast nákomin í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem frestdagur við skipti á aðaláfrýjanda var 9. maí 2016 tekur riftunarreglan þannig til gjafa til nákominna sem afhentar voru eftir 9. maí 2014.

Regla 131. gr. laga nr. 21/1991 er ein þeirra riftunarreglna sem beinast að ráðstöfunum sem falið hafa í sér skerðingu á eignum skuldara. Gjafahugtakið í 131. gr. nær yfir hvers kyns örlætisgerninga, þar á meðal gagnkvæma samninga þar sem verulegur munur er á verðmæti þess sem skuldari lætur af hendi og því endurgjaldi sem hann fær í hendur. Gjafahugtak ákvæðisins hefur að geyma þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi að gjöf rýri eignir skuldara, í öðru lagi að gjöf leiði til eignaaukningar hjá móttakanda hennar og í þriðja lagi að tilgangurinn með gerningi hafi verið að gefa.

Framsetning varakröfu aðaláfrýjanda samrýmist þeim skýra málatilbúnaði gagnáfrýjanda að yfirfærsla fasteignarinnar hafi að öllu leyti verið framkvæmd í samræmi við skiptinguna en ekki á grundvelli kaupsamnings 29. desember 2013. Í greinargerð gagnáfrýjanda í héraði vegna þessa sakarefnis segir þannig að í mars 2014, þegar ráðist hafi verið í framkvæmd skiptingar á Eggerti Kristjánssyni hf., hafi aðilar þegar ákveðið að falla frá kaupsamningnum frá 29. desember 2013 um kaup gagnáfrýjanda á fasteigninni „sem var raunar ekki hugsaður sem neitt annað en leið til að spara hlutaðeigandi aðilum stimpilgjöld“. Þegar litið er til málatilbúnaðar beggja aðila og þess að aðaláfrýjandi byggir riftunarkröfuna meðal annars á 131. gr. laga nr. 21/1991 er óhjákvæmilegt annað en að líta svo á að þessi riftunarkrafa aðaláfrýjanda beinist að þeim ætlaða örlætisgerningi sem hann telur hafa falist í ráðstöfun fasteignarinnar með skiptingunni og þeirri tilfærslu á verðmætum milli félaganna sem leitt hafi af framkvæmd hennar.

Fyrrgreind skiptingaráætlun fól í sér að fasteignin Skútuvogur 3 var færð frá Eggerti Kristjánssyni hf. til gagnáfrýjanda. Þar kemur ekki fram að gagnáfrýjandi ætti að inna af hendi greiðslu til Eggerts Kristjánssonar hf. fyrir fasteignina. Hins vegar skyldi hlutafé síðarnefnda félagsins lækka um 9.983.255 krónur að nafnverði og var það orðað svo í skiptingaráætluninni að hluthafar félagsins skyldu láta það af hendi. Í raun jafngilti þessi ráðstöfun hins vegar niðurfærslu hlutafjárins. Aftur á móti skyldi gagnáfrýjandi gefa út nýtt hlutafé að nafnvirði 641.573 krónur en hlutafé hans við það hækka úr 2.700.000 krónum í 3.341.573 krónur og skyldu hluthafar í Eggerti Kristjánssyni hf. fá hið nýja hlutafé sem gagngjald fyrir hluti sína í því félagi, eins og það var orðað í áætluninni.

Í skýrslu endurskoðanda 30. mars 2014 vegna skiptingar á Eggerti Kristjánssyni hf. í tvö félög kemur meðal annars fram að fyrir liggi drög að skiptingarefnahagsreikningi sem sýni allar þær breytingar sem álitið sé að skiptingin muni hafa í för með sér. Þessi drög liggja ekki fyrir í málinu en af hálfu gagnáfrýjanda er fullyrt að þau hafi verið sama efnis og endanlegur skiptingarefnahagsreikningur. Það var álit endurskoðandans að endurgjald fyrir eignarhluta í hvoru félagi fyrir sig væri sanngjarnt og efnislega rökstutt að teknu tilliti til fyrirliggjandi gagna. Þá taldi hann að ekki yrði séð að skiptingin rýrði möguleika lánardrottna félaganna til fullnustu krafna sinna og vísaði til 3. mgr. 107. gr. a. laga nr. 138/1994 og 3. mgr. 133. gr. laga nr. 2/1995.

Við úrlausn málsins verður að skilja á milli áhrifa skiptingarinnar á hagsmuni hluthafa félaganna tveggja annars vegar og hins vegar hagsmuni félaganna sjálfra og þar með kröfuhafa þeirra. Í málinu er ekki til umfjöllunar hvort hluthafar annars félagsins hafi borið skarðan hlut frá borði við skiptinguna heldur aðeins hvaða fjárhagslegu áhrif skiptingin hafi haft á fjárhagsstöðu félaganna.

Af skiptingarefnahagsreikningi beggja félaganna, sem miðaður var við 30. september 2013, verður ráðið að fasteignin Skútuvogur 3 hafi með skiptingunni verið tekin út úr Eggerti Kristjánssyni hf. á bókfærðu verði, 437.384.257 krónum, og færð yfir til gagnáfrýjanda. Hann hafi hins vegar við skiptinguna tekið yfir 235.000.000 króna af langtímaskuldum Eggerts Kristjánssonar hf. og 32.461.304 króna tekjuskattsskuldbindingu félagsins eða samtals skuldbindingar að fjárhæð 267.461.304 krónur. Áhrif skiptingarinnar á bókfærðan efnahag félaganna voru þannig þau að bókfært eigið fé Eggerts Kristjánssonar hf. lækkaði um 169.922.953 krónur en eigið fé gagnáfrýjanda hækkaði um sömu fjárhæð.

Þótt skiptingarefnahagsreikningur félaganna hafi miðast við lok september 2013 og reikningsskil þeirra frá 1. október sama ár taki mið af skiptingunni varð hún ekki skuldbindandi fyrir félögin fyrr en með samþykki hluthafafunda gagnáfrýjanda 9. september 2014 og Eggerts Kristjánssonar hf. 12. sama mánaðar. Raunar var áætlunin ekki samþykkt óbreytt þar sem fallið hafði verið frá ákvæði hennar sem laut að loforði um hækkun hlutafjár Eggerts Kristjánssonar hf. um 2.800.000 krónur. Við samþykki hluthafafunda á skiptingunni og með þeim skiptingarefnahagsreikningi sem fylgdi tilkynningu til fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra 17. september 2014 um samþykki skiptingarinnar komu fjárhagsleg áhrif hennar á félögin fyrst fram.

Þegar tekin er afstaða til þess hvort í ráðstöfun verðmæta þrotamanns felist gjöf verður að líta til þess hvort verðmætum hafi verið ráðstafað á lægra verði en nam raunvirði þeirra þegar ráðstöfunin kom til framkvæmda. Samkvæmt ódagsettri matsgerð dómkvadds manns, sem lögð var fram í héraði 2. nóvember 2017 og ekki hefur verið hnekkt með yfirmati eða með öðrum hætti, var markaðsverð fasteignarinnar Skútuvogs 3 talið vera 570.489.644 krónur í september 2014, að teknu tilliti til fyrirliggjandi leigusamnings um hana.

Fyrir liggur samkvæmt framansögðu að með ráðstöfun fasteignarinnar á bókfærðu verði með skiptingunni naut Eggert Kristjánsson hf., og þar með kröfuhafar þess félags, aðeins góðs af yfirtöku gagnáfrýjanda á 267.461.304 króna skuldbindingum en einskis af því hlutafé sem hluthafar félagsins fengu í gagnáfrýjanda. Í álitsgerð endurskoðanda 30. október 2018, sem gagnáfrýjandi lagði fram í Landsrétti, segir að það komi „nákvæmlega eins út og er raunar það sama og þegar hlutafé er lækkað með greiðslu á eignum (og skuldum) til hluthafa“. Við það álit verður þó að gera þann fyrirvara að við lækkun hlutafjár með slíkri skiptingu er ekki fylgt ákvæðum VII. kafla laga nr. 2/1995 um lækkun hlutafjár með greiðslu til hluthafa. Með skírskotun til matsgerðar dómkvadds manns, sem mat markaðsverð fasteignarinnar 570.489.644 krónur miðað við september 2014 að teknu tilliti til leigufjárhæðar samkvæmt gildandi leigusamningi um eignina, er ljóst að verðmæti hennar var verulega meira þegar hún var tekin úr Eggerti Kristjánssyni hf. með skiptingunni en sem nemur fjárhæð þeirra skuldbindinga sem félagið var leyst undan með henni. Ráðstöfunin rýrði því verulega eignir félagsins.

Samkvæmt skiptingarefnahagsreikningi var umræddri fasteign ráðstafað til gagnáfrýjanda á bókfærðu verði, 437.384.257 krónum, gegn yfirtöku á 267.461.304 króna skuldbindingum Eggerts Kristjánssonar hf. og komu engar aðrar greiðslur fyrir hana til þess félags. Fyrir liggur hins vegar að hluthafar félagsins fengu í sinn hlut við skiptinguna nýtt hlutafé í gagnáfrýjanda að nafnverði 641.573 krónur í stað eignaaukningar gagnáfrýjanda við skiptinguna. Skiptingin fól þannig í sér að bókfært eigið fé gagnáfrýjanda hækkaði um 169.922.953 krónur. Verðmæti eigna gagnáfrýjanda hækkaði hins vegar meira en sem nam þeirri fjárhæð þar sem ljóst er samkvæmt framansögðu að verðmæti fasteignarinnar var meira en sem nam bókfærðu verði hennar.

Af hálfu gagnáfrýjanda er byggt á því að lánardrottnum Eggerts Kristjánssonar hf. hafi verið tryggður réttur samkvæmt lögum um hlutafélög og einkahlutafélög, svo og með 6. gr. skiptingaráætlunarinnar sjálfrar, til að krefjast greiðslu frá þátttökufélögum í skiptingunni ef þeir fengju ekki fullnustu kröfu sinnar í því félagi sem skyldi greiða upphaflegu kröfuna.

Í 3. mgr. 133. gr. laga nr. 2/1995 segir að ef kröfuhafi í félagi, sem tekið hefur þátt í skiptingu, fær ekki fullnustu kröfu sinnar í því félagi sem kröfuna skal greiða beri hvert hinna þátttökufélaganna óskipta ábyrgð á skuldbindingum sem stofnast höfðu þegar upplýsingar um skiptingaráætlunina voru birtar. Ábyrgð viðtökufélaganna takmarkist þó við nettóverðmæti þess sem við bættist í hverju einstöku viðtökufélagi þegar áætlunin var birt en ábyrgð félagsins, sem skipt er og heldur áfram starfsemi, takmarkast við nettóverðmæti þess sem var eftir í félaginu á sama tíma. Sambærilegt ákvæði um einkahlutafélög er í 3. mgr. 107. gr. a. laga nr. 138/1994. Af hálfu gagnáfrýjanda er því ekki haldið fram að félagið hafi orðið fyrir útgjöldum vegna slíkrar ábyrgðar gagnvart kröfuhöfum Eggerts Kristjánssonar hf.

Við úrlausn málsins þarf að taka afstöðu til þess hvort í framangreindum lagafyrirmælum, sem tekin voru efnislega upp í 6. gr. skiptingaráætlunarinnar, felist að félag, sem tekur á grundvelli skiptingar við meiri verðmætum en það lætur af hendi, geti ekki talist hafa hagnast við skiptinguna vegna ábyrgða á kröfum lánardrottna annars þátttökufélags og þar af leiðandi sé ekki um gjöf að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991. Við þetta mat verður að hafa í huga að réttarstaða kröfuhafa við úthlutun úr þrotabúi ræðst ekki af því hvenær kröfur þeirra stofnuðust eða hvenær þær gjaldféllu. Fyrir liggur að kröfur sem lýst var á hendur aðaláfrýjanda voru ýmist til komnar fyrir eða eftir að skiptingaráætlunin var samþykkt og birt. Aðeins þeir kröfuhafar sem eignuðust kröfu á hendur Eggerti Kristjánssyni hf. fyrir birtingu skiptingarinnar gætu látið reyna á ábyrgð gagnáfrýjanda samkvæmt framangreindri reglu. Við þetta mat ræður þó úrslitum að innbyrðis réttarstaða félaga sem standa að skiptingu markast af henni og skiptingarefnahagsreikningi. Af því leiðir að þrátt fyrir framangreinda reglu um gagnkvæma ábyrgð þátttökufélaga gagnvart kröfuhöfum hins félagsins verður að ætla að ef slík krafa yrði greidd á grundvelli ábyrgðarreglunnar myndi það félag sem það gerir eiga endurkröfu á hitt. Möguleg ábyrgð gagnáfrýjanda á þeim kröfum lánardrottna Eggerts Kristjánssonar hf. sem stofnast höfðu við birtingu skiptingaráætlunar getur því ekki leitt til þess að gagnáfrýjandi verði ekki talinn hafa hagnast við skiptinguna.

Samkvæmt framansögðu teljast eignir gagnáfrýjanda hafa aukist við ráðstöfun fasteignarinnar Skútuvogs 3 við skiptinguna sem nemur mismun á markaðsverði fasteignarinnar og þeim 267.461.304 króna skuldbindingum sem hann yfirtók samkvæmt skiptingarefnahagsreikningi. Þessi eignaaukning gagnáfrýjanda samsvarar rýrnun á eignum Eggerts Kristjánssonar hf.

Til þess að um gjöf teljist vera að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 þarf tilgangur ráðstöfunar að hafa verið sá að gefa og þar með rýra eignir skuldara og auka eignir móttakanda að sama skapi. Í fylgiskjölum með tilboði Leitis eignarhaldsfélags ehf. og H-kk-ef I-kk-ef fyrir hönd óstofnaðs félags 17. nóvember 2013 í allt hlutafé Eggerts Kristjánssonar hf. var lagt til grundvallar að fasteignin Skútuvogur 3 væri 450.000.000 króna virði. Kaupsamningur um hlutaféð var síðan undirritaður 1. janúar 2014. Í tengslum við framangreind kaup var aflað verðmats fasteignasala á fasteigninni og var niðurstaða þess að verðmæti hennar væri 550.000.000 króna miðað við 1. desember 2013. Í kaupsamningi milli Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda 29. desember 2013 um sömu fasteign var umsamið kaupverð 475.000.000 króna. Með vísan til framangreindra upplýsinga sem lágu fyrir um verðmæti fasteignarinnar í desember 2013 og eigendum Eggerts Kristjánssonar hf. og gagnáfrýjanda voru ljósar, svo og skiptingarefnahagsreiknings beggja félaganna, liggur ljóst fyrir að tilgangur ráðstöfunar á fasteigninni með skiptingunni var að rýra eignir Eggerts Kristjánssonar hf. og auka að sama skapi eignir gagnáfrýjanda. Gjafatilgangur ráðstöfunarinnar er því augljós.

Tímamörk sem riftanleiki gjafar til nákominna markast af eru annars vegar afhending hennar og hins vegar frestdagur. Riftanleikinn ræðst ekki af því hvenær gjafaloforð er gefið heldur hvenær það er efnt, sem oftast er við afhendingu gjafarinnar. Þegar riftun beinist að ráðstöfun sem felur í sér örlætisgerning og er hluti af gagnkvæmum samningi verður að miða við þann tíma þegar ráðstöfunin kemur endanlega til framkvæmda, er orðin skuldbindandi og eignarráð viðkomandi verðmæta hafa flust á milli aðila, sbr. dóm Hæstaréttar 27. febrúar 2014 í máli nr. 664/2013.

Sú ráðstöfun á umræddri fasteign sem gerð var með skiptingu Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög öðlaðist ekki gildi fyrr en með staðfestingu hluthafafunda gagnáfrýjanda 9. september 2014 og Eggerts Kristjánssonar hf. 12. sama mánaðar, sem tilkynnt var fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra 17. þess mánaðar, og varð þá fyrst skuldbindandi fyrir félögin tvö. Hin endanlega ráðstöfun fasteignarinnar, sem rýrði eignir Eggerts Kristjánssonar hf. og jók eignir gagnáfrýjanda, kom þá fyrst til framkvæmda. Á frestdegi 9. maí 2016 voru samkvæmt því ekki liðin tvö ár frá því að ráðstöfunin var gerð. Sú gjöf sem í henni fólst var því innan tímamarka 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

5

Samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er unnt að krefjast riftunar á gjafagerningi nema leitt sé í ljós að þrotamaður hafi þegar gjöf er afhent verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur hugtakið gjaldfærni verið skýrt til samræmis við það skilyrði fyrir töku bús skuldara til gjaldþrotaskipta sem fram kemur í 1. mgr. 64. gr. laganna, en það er að skuldari geti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga og ekki verður talið sennilegt að greiðsluörðugleikar hans muni líða hjá innan skamms tíma. Þetta skilyrði hefur verið nefnt ógreiðslufærni, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 5. júní 2014 í máli nr. 785/2013.

Af hálfu aðaláfrýjanda hefur verið vísað til fjölmargra atriða sem hann telur til marks um ógjaldfærni Eggerts Kristjánssonar hf. í september 2014. Fjárhagsstaða félagsins hafi verið slæm í byrjun ársins og enn verri í september. Aðaláfrýjandi hefur meðal annars vísað til þess að leigusamningur milli félagsins og gagnáfrýjanda í mars 2014 hafi sligað félagið, skuldsetning þess hafi aukist stórlega á árinu, lager hafi verið keyptur háu verði af tengdu félagi og eftir að fasteigninni Skútuvogi 3 hafi verið ráðstafað frá félaginu hafi allar eignir þess verið veðsettar. Þá hefur hann vísað til framburðar stjórnenda félagsins sem lýst hafi erfiðri rekstrarstöðu félagsins þegar ráðstöfunin hafi verið gerð.

Af hálfu gagnáfrýjanda er því mótmælt að Eggert Kristjánsson hf. hafi verið ógjaldfært í september 2014. Ekkert í ársreikningi félagsins um áramótin þar á eftir sýni alvarlega stöðu þess í þeim skilningi að það hafi verið ógjaldfært. Þá vísar gagnáfrýjandi til þess að hlutafé félagsins hafi verið aukið á árinu 2014 og rekstrargrundvöllur þess styrktur verulega með veltuaukningu í svokölluðum Subway-viðskiptum. Þá hafi gagnáfrýjandi ekki innheimt húsaleigu á árinu 2014 þar sem húsaleigukrafa vegna ársins hafi verið gefin eftir 18. desember 2014. Félaginu hafi því ekki verið íþyngt með leigu.

Sönnunarbyrði um gjaldfærni skuldara hvílir samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 á móttakanda gjafar og vísast um það meðal annars til dóma Hæstaréttar 1. október 2009 í máli nr. 61/2009 og 5. júní 2014 í máli nr. 785/2013. Hvorugur málsaðila hefur aflað matsgerðar dómkvaddra manna um greiðslufærni Eggerts Kristjánssonar ehf. í september 2014 en samkvæmt framansögðu stóð gagnáfrýjanda nær að afla slíkrar sönnunar.

Við mat á því hvort gagnáfrýjanda hafi lánast slík sönnun er nærtækast að líta til reikningsskila Eggerts Kristjánssonar hf. vegna áranna 2013 og 2014 og annarra fyrirliggjandi upplýsinga um það hvernig efnahagur félagsins þróaðist á árinu 2014. Í ársreikningi þess fyrir árið 2014 koma fram tölur úr reikningsskilum fyrir árið 2013. Samkvæmt því var tæplega 48.000.000 króna tap á rekstri félagsins á því ári og eigið fé þess í árslok aðeins 1.580.900 krónur.

Samkvæmt fyrrgreindum reikningsskilum fyrir árið 2014 var bókfærður hagnaður félagsins á því ári 1.930.489 krónur og eigið fé í árslok 58.571.931 króna. Í ársreikningnum kemur fram að hlutafé félagsins hafi verið aukið um 55.000.000 króna í desember 2014 en samkvæmt öðrum málsgögnum var um 55.060.542 króna hækkun hlutafjár að ræða. Áður er gerð grein fyrir að sú hlutafjáraukning hafi orðið til með því að kröfum tengdra aðila á hendur félaginu hafi verið breytt í hlutafé.

Af hálfu gagnáfrýjanda hefur verið vísað til þess að 72.352.002 króna krafa hans á hendur Eggerti Kristjánssyni ehf. vegna húsaleigu fyrir árið 2014, að meðtöldum virðisaukaskatti, hafi verið felld niður í desember 2014 og að hlutafé í félaginu hafi verið aukið um 55.060.542 krónur í sama mánuði. Þegar þessar ráðstafanir gagnáfrýjanda og félaga sem tengdust honum til að rétta við fjárhag Eggerts Kristjánssonar ehf. í árslok 2014 eru skoðaðar í ljósi reikningsskila félagsins fyrir það ár verður ekki annað ráðið en eigið fé félagsins hafi verið verulega neikvætt í september 2014. Þótt gagnáfrýjandi hafi samkvæmt framansögðu rétt fjárhagsstöðu félagsins við tímabundið í lok þess árs hefur hann hvorki sýnt fram á að eftir að fasteigninni var ráðstafað hafi það getað staðið í fullum skilum við lánardrottna þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga né að þá hafi mátt telja sennilegt að greiðsluerfiðleikar félagsins myndu líða hjá innan skamms tíma. Gagnáfrýjanda hefur því ekki lánast sönnun um að félagið hafi verið gjaldfært í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 þegar fasteignin hafði verið færð úr félaginu með skiptingunni í september 2014.

Samkvæmt öllu framansögðu verður fallist á framangreinda riftunarkröfu aðaláfrýjanda.

6

Endurgreiðslukrafa aðaláfrýjanda er reist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um endurgreiðslu hagnaðar vegna riftanlegrar ráðstöfunar en meginregla þess ákvæðis er sú að ef riftun fer fram með stoð í 131. til 138. gr. laganna skuli sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins.

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur fjárhæð endurgreiðslukröfu þegar um gjafagerning er að ræða verið miðuð við mismun á raunvirði þeirra verðmæta sem ráðstafað var og því endurgjaldi sem innt var af hendi. Stuðst hefur verið við almennar sönnunarreglur við úrlausn þess hvort verð sem lagt var til grundvallar í viðkomandi löggerningi teljist hafa verið raunvirði, sbr. dóma Hæstaréttar 27. febrúar 2014 í máli nr. 664/2013 og 9. júní 2016 í máli nr. 713/2015.

Eins og áður er rakið liggur fyrir í málinu það mat dómkvadds manns að verðmæti fasteignarinnar Skútuvogs 3 hafi verið 570.489.644 krónur í september 2014 þegar hin riftanlega ráðstöfun til gagnáfrýjanda kom samkvæmt framansögðu til framkvæmda og tók matsmaður þar tillit til leigufjárhæðar samkvæmt gildandi leigusamningi um eignina. Þessu mati hefur ekki verið hnekkt af hálfu gagnáfrýjanda með yfirmati eða með öðrum hætti. Með vísan til framangreindrar dómaframkvæmdar verður niðurstaða matsgerðarinnar lögð til grundvallar um verðmæti fasteignarinnar þegar hin riftanlega ráðstöfun var framkvæmd. Endurgreiðslukrafa aðaláfrýjanda í varakröfu, 303.028.340 krónur, svarar til mismunar á þessu matsverði fasteignarinnar og 267.461.304 króna yfirteknum skuldbindingum.

Samkvæmt framansögðu nam eignaaukning gagnáfrýjanda og samsvarandi rýrnun á eignum Eggerts Kristjánssonar hf. 303.028.340 krónum. Samþykktar kröfur í aðaláfrýjanda eru að fjárhæð 287.091.223 krónur. Að því virtu og með tilliti til vaxta af samþykktum kröfum, ætlaðs skiptakostnaðar og upplýsinga um innheimtar kröfur búsins eru ekki efni til að lækka fjárhæð endurgreiðslukröfunnar.

Með vísan til alls framangreinds er fallist á endurgreiðslukröfu aðaláfrýjanda að öðru leyti en því að þar sem ekki er um skaðabótakröfu að ræða verða ekki dæmdir vextir samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 og dráttarvextir ekki fyrr en frá 23. desember 2016 er mánuður var liðinn frá því að skiptastjóri tilkynnti gagnáfrýjanda um riftun og krafðist endurgreiðslu.

Samkvæmt því sem áður greinir leiðir þessi niðurstaða til þess að ekki er þörf á að fjalla um ómerkingarkröfu aðaláfrýjanda.

7

Gagnáfrýjandi krefst í gagnsök sýknu af kröfu aðaláfrýjanda um riftun á greiðslu Eggerts Kristjánssonar ehf. til gagnáfrýjanda 15. mars 2016 að fjárhæð 21.316.582 krónur með millifærslu af bókarlausum reikningi í eigu félagsins inn á reikning í eigu gagnáfrýjanda og endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu aðaláfrýjanda um riftun á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 og um endurgreiðslu fjárhæðarinnar. Gagnáfrýjandi byggir á því að greiðslan hafi ekki skert greiðslugetu Eggerts Kristjánssonar ehf. verulega í skilningi ákvæðisins þar sem innstæðan hafi ekki verið félaginu til frjálsrar ráðstöfunar og aldrei getað staðið kröfuhöfum þess til fullnustu auk þess sem félagið hafi átt umtalsverðar eignir þegar ráðstöfunin var gerð. Þá hafi greiðslan virst venjuleg eftir atvikum. Gagnáfrýjandi bendir á að greiðslan hefði átt sér stað með sama hætti óháð fjárhagserfiðleikum félagsins.

Greiðslan fór fram innan sex mánaða fyrir frestdag við gjaldþrotaskipti aðaláfrýjanda. Gögn málsins bera með sér að lán gagnáfrýjanda til Eggerts Kristjánssonar ehf. 1. október 2015 með millifærslu 21.000.000 króna inn á bókarlausan reikning í eigu síðarnefnda félagsins hjá Íslandsbanka hf. hafi verið til komið vegna kröfu um að félagið legði fram baktryggingu vegna húsaleiguábyrgðar sem bankinn tókst á hendur fyrir félagið gagnvart Reitum I ehf. Innstæða á reikningnum var sama dag handveðsett bankanum. Samkvæmt handveðsyfirlýsingu Eggerts Kristjánssonar ehf. var veðsala óheimilt að veðsetja eða framselja hið veðsetta á meðan veðsetningin varði nema með skriflegu samþykki veðhafa. Óumdeilt er að í upphafi hafi þessi tryggingarráðstöfun aðeins átt að vera tímabundin og voru hugmyndir uppi um að Leiti eignarhaldsfélag ehf. og síðar gagnáfrýjandi gengi í sjálfskuldarábyrgð vegna húsaleiguábyrgðarinnar. Það gekk ekki eftir og stóð handveðsetningin óhreyfð allt fram til þess að nýr leigutaki tók við húsnæðinu 1. apríl 2016 og ábyrgðin var felld niður.

Aðilar deila um gildi fyrirliggjandi skriflegs lánssamnings milli Eggerts Kristjánssonar ehf. og gagnáfrýjanda og hvenær hann hafi verið gerður. Gagnáfrýjandi telur að af honum leiði að lánsfjárhæðin hafi ekki verið til frjálsrar ráðstöfunar fyrir Eggert Kristjánsson ehf. og greiðslan 15. mars 2016 hafi því ekki skert greiðslugetu félagsins. Þá hafi lánið verið tryggt með öðrum veðrétti í innstæðu á fyrrnefndum reikningi. Samkvæmt lánssamningnum var lánsfjárhæðin lögð inn á bankareikning lántaka vegna áskilnaðar Íslandsbanka hf. um reiðufjártryggingu í tengslum við húsaleiguábyrgð bankans. Endurgreiðsla lánsins skyldi tryggð með því að innstæða á bankareikningnum væri veðsett gagnáfrýjanda með öðrum veðrétti og uppfærslurétti, næst á eftir veðrétti Íslandsbanka hf. Skuldbatt lántaki sig til þess að endurgreiða lánsfjárhæðina, ásamt vöxtum, með einni greiðslu þegar lánveitandi tilkynnti um gjaldfellingu lánssamningsins, þó að teknu tilliti til veðréttar bankans.

Aðaláfrýjandi byggir á því að lánssamningurinn sé málamyndagerningur sem útbúinn hafi verið í kjölfar riftunaryfirlýsingar skiptastjóra 23. desember 2016. Bendir hann meðal annars á að þegar þáverandi framkvæmdastjóri gagnáfrýjanda hafi óskað eftir því að féð yrði millifært inn á reikning gagnáfrýjanda hafi hann ekki vísað til veðsetningar eða lánssamnings. Eggert Kristjánsson ehf. hafi haft umráð fjárins þegar handveði bankans hafi verið aflétt, enda hafi þurft atbeina stjórnarmanns félagsins, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, til þess að millifæra féð af bankabókinni. Þá hafi lánssamningurinn ekki verið meðal bókhaldsgagna þrotabúsins.

Enda þótt fallist yrði á það með gagnáfrýjanda að það hafi verið skilningur aðila að innstæðunni ætti að skila þegar skuldbinding Eggerts Kristjánssonar ehf. gagnvart Íslandsbanka hf. félli niður, verður ekki fram hjá því litið að atbeina félagsins þurfti til að millifæra féð af reikningi þess hjá bankanum inn á reikning gagnáfrýjanda 15. mars 2016. Millifærslan fór fram samkvæmt beiðni þáverandi framkvæmdastjóri gagnáfrýjanda fyrir hönd S-kk-ef G-kk-ef, stjórnarmanns Eggerts Kristjánssonar ehf., um að peningar á reikningnum yrðu millifærðir með vöxtum „á móti gjaldfallinni skuld við Sjöstjörnuna“. Innstæða á reikningnum var hvorki sérgreind gagnáfrýjanda hjá bankanum né voru starfsmenn bankans upplýstir um veðrétt gagnáfrýjanda þrátt fyrir að Eggerti Kristjánssyni ehf. væri samkvæmt handveðsyfirlýsingunni óheimilt að veðsetja eða framselja hið veðsetta meðan á veðsetningunni stæði. Þá liggur fyrir að í bókum félagsins var millifærsla gagnáfrýjanda til þess 1. október 2015 skráð sem skammtímakrafa og ekki getið um lánssamning eða veðréttindi gagnáfrýjanda. Samkvæmt þessu hefur gagnáfrýjandi hvorki sýnt fram á að hann hafi átt kröfu til afhendingar innstæðunnar til fullnustu kröfu sinnar utan skuldaraðar né muni, ef riftun nær fram að ganga, geta gert kröfu á hendur aðaláfrýjanda á grundvelli veðréttar sem nemi andvirði innstæðunnar.

Að framangreindu athuguðu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms skerti greiðsla skuldarinnar greiðslugetu Eggerts Kristjánssonar ehf. verulega með tilliti til eigna félagsins sem stóðu því til ráðstöfunar þegar hún fór fram. Ljóst er að rekstur félagsins var þá kominn í óefni enda var bú þess tekið til gjaldþrotaskipta tæpum tveimur mánuðum síðar. Fyrirsvarsmönnum gagnáfrýjanda, sem jafnframt voru fyrirsvarsmenn Eggerts Kristjánssonar ehf., mátti vera kunnugt um aðstæðurnar sem riftunin er reist á. Eru ekki efni til að líta svo á að greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum en um það hefur gagnáfrýjandi sönnunarbyrði, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Að þessu gættu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um riftun á greiðslu Eggerts Kristjánssonar ehf. til gagnáfrýjanda 15. mars 2016 og endurgreiðslu til aðaláfrýjanda. Með vísan til þess sem að framan greinir er ekki ástæða til að lækka fjárhæð kröfunnar.

8

Í þriðja kröfulið krefst aðaláfrýjandi staðfestingar á kyrrsetningu sem fram fór hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í tveimur fasteignum gagnáfrýjanda og tveimur fasteignum í eigu fyrirsvarsmanns hans. Landsréttur féllst á kröfuna hvað varðar fasteignir gagnáfrýjanda en hafnaði henni hvað varðar fasteignir í eigu fyrirsvarsmannsins.

Í 5. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. segir að kyrrsetja megi eignir skuldara til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu um greiðslu peninga ef henni verði ekki þegar fullnægt með aðför og sennilegt megi telja, ef kyrrsetning fari ekki fram, að draga muni mjög úr líkindum til að fullnusta hennar takist eða að fullnusta verði verulega örðugri. Kyrrsetning er samkvæmt því bráðabirgðaaðgerð sem felst í því að eins konar veðréttur er myndaður í kyrrsettri eign eða réttindum fyrir kröfunni. Í 15. gr. laganna segir meðal annars að um þær eignir sem kyrrsettar verða, virðingu þeirra og rétt málsaðila til að vísa á þær gildi meðal annars ákvæði 36. til 50. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1989 er mælt fyrir um að gera megi fjárnám til fullnustu peningakröfu í eignum sem nægi til greiðslu hennar og tilheyra gerðarþola eða öðrum er býður þær sjálfur fram til fjárnáms. Gerðarþoli samkvæmt ákvæðinu er sá sem greiðsluskylda hvílir á samkvæmt hljóðan skilríkja fyrir aðfararheimild eða sá annar sem gerðarbeiðanda er heimilt samkvæmt lagaboði að gera fjárnám hjá til fullnustu kröfu. Ef annar maður en gerðarþoli býður eign sína fram til fjárnáms samkvæmt umræddu ákvæði telst hann eftir orðalagi þess þriðji maður við gerðina.

Enda þótt gert sé ráð fyrir því í 5. gr. laga nr. 31/1990 að eignir skuldara verði einar kyrrsettar verður með vísan til 15. gr. laganna að skýra ákvæðið til samræmis við 1. og 36. gr. laga nr. 90/1989 þannig að kyrrsetning geti farið fram í eignum sem tilheyra öðrum en skuldara ef sá býður þær sjálfur fram til kyrrsetningar eða sá sem hefur umboð hans til þess. Samkvæmt framangreindu telst sá þriðji maður í skilningi laga nr. 31/1990.

Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990 er mælt fyrir um að innan viku frá lokum kyrrsetningargerðar skuli gerðarbeiðandi fá gefna út réttarstefnu til héraðsdóms til staðfestingar gerðinni nema gerðarþoli hafi lýst yfir við gerðina að hann uni við hana án málshöfðunar. Samkvæmt 39. gr. laganna gildir sú regla að sé mál ekki höfðað með þeim hætti sem áskilið er í 36. til 38. gr. falli kyrrsetning sjálfkrafa úr gildi frá þeim tíma sem gerðarbeiðandi mátti í síðasta lagi fá gefna út réttarstefnu í málinu.

Þriðja manns er ekki getið í fyrrnefndum lagagreinum enda reynir í staðfestingarmáli ekki á atriði sem varða hann heldur annars vegar á það hvort lagaskilyrði hafi verið til kyrrsetningar og hins vegar hvort gerðarbeiðandi eigi þá kröfu sem kyrrsetningin er reist á. Á hinn bóginn kemur fram í 40. gr. laganna að þriðji maður, sem telur rétti sínum hallað í sambandi við kyrrsetningargerð, geti haft uppi kröfur sínar í staðfestingarmáli með meðalgöngu eða sótt þær í sérstöku máli, hvort tveggja til niðurfellingar gerðar eða skaðabóta vegna kyrrsetningar.

Við kyrrsetningargerð þá sem hér um ræðir var bókað að gagnáfrýjandi væri gerðarþoli.

Við gerðina voru eignir fyrirsvarsmanns gerðarþola, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, boðnar fram til kyrrsetningar af hálfu lögmanns, sem ekki hefur verið vefengt að hafi haft umboð frá fyrirsvarsmanninum til þess. Með vísan til framangreinds er ekki unnt að líta svo á að fyrirsvarsmaður gagnáfrýjanda hafi fengið stöðu gerðarþola við það að eignir hans voru kyrrsettar heldur hafði hann stöðu þriðja manns í skilningi laganna. Aðaláfrýjanda var því ekki skylt samkvæmt lögum nr. 31/1990 að stefna fyrirsvarsmanninum til staðfestingar á umræddri kyrrsetningu í fasteignum hans.

Af hálfu gagnáfrýjanda er því haldið fram að synja beri um staðfestingu kyrrsetningarinnar sökum þess að sýslumaður hafi ekki sinnt lagaskyldu sinni samkvæmt 3. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990. Þar segir að áður en frekari aðgerðir fari fram vegna kyrrsetningarbeiðni sé sýslumanni rétt að setja það skilyrði að gerðarbeiðandi setji tiltekna tryggingu til bráðabirgða eftir ákvörðun hans fyrir greiðslu bóta sem gerðarþoli kynni að öðlast rétt til vegna beiðninnar eða meðferðar hennar, nema líklegt sé þá þegar að tryggingar verði ekki þörf vegna fyrirmæla 3. mgr. 16. gr. laganna. Samkvæmt því er skylda sýslumanns til að krefja gerðarbeiðanda um tryggingu ekki fortakslaus. Eftir 5. tölulið áðurnefndrar málsgreinar er sýslumanni þannig heimilt að kröfu gerðarbeiðanda að ljúka kyrrsetningargerð án tryggingar úr hendi hans ef krafan er með þeim hætti að sýslumaður telji réttmæti hennar og gerðarinnar tvímælalausa í ljósi atvika.

Í endurriti úr gerðarbók sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu vegna fyrirtöku kyrrsetningargerðarinnar 18. júlí 2017 er bókað um tryggingu: „Af hálfu sýslumanns er ekki gerð krafa um tryggingu sbr. 8. gr. sbr. 16. gr. kyrrsetningarlaga.“ Ekki voru færð til bókar andmæli af hálfu gagnáfrýjanda sem gerðarþola við þeirri ákvörðun, en hún raskar ekki gildi gerðarinnar.

Samkvæmt öllu framangreindu verður staðfest kyrrsetning sem fram fór 19. júlí 2017 í fasteignunum Selbraut 86 á Seltjarnarnesi, Ósgerði í Ölfusi, Eyrarvegi 2 á Selfossi og Egilsstöðum í Ölfusi eins og nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt framansögðu er fallist á riftun þeirra ráðstafana sem í dómsorði greinir. Þá verður gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjanda samtals 324.344.922 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir úrslitum málsins verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda málskostnað sem ákveðinn er í einu lagi á öllum dómstigum eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Rift er ráðstöfun fasteignarinnar Skútuvogs 3 í Reykjavík með skiptingu Eggerts Kristjánssonar hf. í tvö félög sem staðfest var á hluthafafundi gagnáfrýjanda, Sjöstjörnunnar ehf., 9. september 2014 og Eggerts Kristjánssonar hf. 12. sama mánaðar.

Staðfest eru ákvæði hins áfrýjaða dóms um riftun greiðslu 15. mars 2016 á skuld Eggerts Kristjánssonar ehf. við gagnáfrýjanda.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda, þrotabúi EK1923 ehf., 324.344.922 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 303.028.340 krónum frá 23. desember 2016 til 23. janúar 2017 en af 324.344.922 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Staðfest er kyrrsetning sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum gagnáfrýjanda að Eyrarvegi 2 á Selfossi, fastanúmer 227-0582, og Egilsstöðum, Ölfusi, fastanúmer 231-4805 og 171697, og fasteignum S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef að Selbraut 86, Seltjarnarnesi, fastanúmer 206-8165 og Ósgerði, Ölfusi, fastanúmer 171790, fyrir dæmdum kröfum.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 5.000.000 króna í málskostnað í héraði, fyrir Landsrétti og Hæstarétti.