395/2013

X var m.a. ákærður fyrir fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum tetrahýdrókannabínólsýru. Héraðsdómur sýknaði X af þeim sakargiftum og byggði niðurstöðu sína á framburði hans, álitsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði og vitnisburði starfsmanna rannsóknastofunnar fyrir dómi. Þá var í héraðsdómi einnig greint frá tiltekinni vitnaskýrslu sem gefin hafði verið fyrir dómi í öðru sakamáli. Hæstiréttur taldi að af framburði X og starfsmanna Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði yrði ekki dregin önnur ályktun en að líkur væru á að mat héraðsdómara á sönnunargildi framburðarins hefði verið rangt svo að máli skipti um málsúrslit. Að auki hefði með tilvísun til skýrslu úr öðru sakamáli verið brotið gegn þeirri meginreglu sakamálaréttarfars að dómur í slíku máli skyldi reistur á sönnunargögnum sem færð hefðu verið fram við meðferð máls fyrir dómi. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 28. maí 2013 og krefst þess aðallega að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað.

Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

I

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi stöðvaði lögregla ákærða við akstur bifreiðarinnar [...] á Biskupstungnabraut skammt frá Skálholtsvegi í Bláskógabyggð 23. júní 2012. Vegna gruns um að ákærði væri undir áhrifum ávana- og fíkniefna lét hann lögreglu þvagsýni í té. Við prófun á því kom í ljós jákvæð svörun á tetrahýdrókannabínóli. Í kjölfarið var ákærði handtekinn og síðan tekið blóðsýni úr honum til að rannsaka hvort það innihéldi áðurnefnt efni. Við skýrslutöku hjá lögreglu kvaðst ákærði hafa síðast neytt fíkniefna fyrir mörgum árum, en ekki kom fram hjá honum að hann hefði skömmu áður verið staddur þar sem slíkra efna hefði verið neytt.

Samkvæmt álitsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði 11. júlí 2012 var tetrahýdrókannabínól ekki í mælanlegu magni í blóði ákærða, en í þvagi hans fannst tetrahýdrókannabínólsýra. Í álitsgerðinni sagði síðan: „Tetrahýdrókannabínólsýra er í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður telst því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar blóð- og þvagsýnin voru tekin, sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987“. Undir álitsgerðina rituðu nöfn sín fyrir hönd rannsóknastofunnar deildarstjórarnir E-kvk-nf S-kvk-nf og K-kvk-nf Ó-kvk-nf.

Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði kvöldið áður en akstur hans var stöðvaður umrætt sinn fengið far í bifreið hjá þremur ónafngreindum mönnum frá miðborg Reykjavíkur heim til sín í [...] og hafi þeir reykt kannabis í bifreiðinni. Kvaðst ákærði kannast við einn þeirra þótt hann vissi ekki hvað hann héti, en ekki hina tvo. Ákærði gaf þá skýringu á því, að hann hafi ekki minnst á þessar „óbeinu reykingar“ í skýrslu sinni hjá lögreglu, að honum hafi ekki dottið í hug að þær myndu hafa áhrif á líkamsstarfsemi sína, en hann sagðist síðast hafa neytt fíkniefna árið 2008.

Fyrrgreindir starfsmenn Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði komu fyrir dóm og staðfestu álitsgerð sína, auk þess sem þeir gerðu nánari grein fyrir niðurstöðu hennar. Í framburði E-kvk-ef S-kvk-ef kom fram að þegar þvag væri rannsakað væru gerðar mótefnamælingar þar sem notaður væri tiltekinn mæliþröskuldur. Ef mælingarnar væru undir ákveðnum mæliþröskuldi væri ekki meira að gert, en þegar þær næðu ákveðnum styrk væri farið með þær í sértæk tæki sem væru mjög örugg. Væri þá eingöngu mæld tetrahýdrókannabínólsýra sem væri umbrotsefni virka efnisins í kannabis, en það er tetrahýdrókannabínól. Við mælingarnar væri notast við mjög örugga aðferð sem viðurkennd væri um allan heim. Þegar gefið væri út að tetrahýdrókannabínólsýra mældist í þvagi væri „100% öruggt“ að sá sem í hlut ætti hafi sjálfur neytt efnisins. Spurð hvernig hún gæti fullyrt það svaraði E-kvk-nf að það væri einfaldlega út frá styrk sýrunnar sem mælst hafi. Í þessu tilviki hafi styrkur hennar verið langt yfir viðmiðunarmörkum. K-kvk-nf Ó-kvk-nf bar að niðurstaða álitsgerðarinnar um styrk tetrahýdrókannabínólsýru í þvagi ákærða gæti ekki samrýmst því að kannabis hafi komist í líkama hans vegna kannabisreykinga annarra manna í bifreið sem ákærði hefði verið í. Við slíkt myndi sýran aldrei ná þeim styrk sem gæti verið „staðfest í okkar fagi.“ Allar rannsóknir, sem gerðar hafi verið á áhrifum kannabisreykinga á þá er ekki hafi reykt, hafi sýnt að styrkur sýrunnar hafi ekki verið nálægt þeim mörkum sem rannsóknastofan setti sér. Ekki væri hægt að útiloka neitt, en hins vegar væri þetta afar ólíklegt samkvæmt þeim rannsóknum sem miðað væri við.

II

Samkvæmt 2. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði hafi gefið skýrslu hér fyrir dómi.

Í niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms er reifaður framburður ákærða fyrir dómi. Síðan er þar vísað til álitsgerðar Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði og vitnisburðar E-kvk-ef S-kvk-ef og K-kvk-ef Ó-kvk-ef fyrir dómi. Þá er greint frá skýrslu A dósents sem hann gaf fyrir dómi í öðru sakamáli. Með vísun til þessa var komist að þeirri niðurstöðu að akstur ákærða yrði ekki talinn honum saknæmur og hann því sýknaður af þeim sakargiftum að hafa verið óhæfur til að stjórna bifreiðinni sem hann ók umrætt sinn vegna áhrifa tetrahýdrókannabínólsýru. Niðurstaðan um sýknu ákærða af broti á 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, sbr. 100. gr. þeirra var samkvæmt þessu einkum reist á mati héraðsdómara á sönnunargildi munnlegs framburðar ákærða og vitnanna E-kvk-ef og K-kvk-ef fyrir dómi.

Eins og áður greinir kom ekki fram hjá ákærða þegar hann var handtekinn 23. júní 2012 og skýrsla tekin af honum í kjölfarið að hann hefði kvöldið áður verið í bifreið með mönnum sem reyktu kannabis. Fyrir dómi kvaðst hann kannast við einn þeirra, en vissi ekki hvað hann héti. Ekkert annað er fram komið í málinu sem styður þessa frásögn ákærða. Í fyrrnefndri álitsgerð, sem undirrituð er af E-kvk-þgf og K-kvk-þgf, var tekið fram að ökumaður hefði verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar lífsýnin, sem voru rannsökuð, voru tekin. Þær staðfestu báðar álitsgerðina fyrir dómi. Ef framburður ákærða og vitnanna tveggja er virtur í heild verður ekki dregin önnur ályktun af honum en að líkur séu á að mat héraðsdómara á sönnunargildi framburðarins sé rangt svo að máli skipti um málsúrslit. Að auki er í héraðsdómi vísað til stuðnings niðurstöðu hans í vitnaskýrslu sem hafði verið gefin í öðru máli en var ekki meðal gagna málsins. Var með því brotið gegn þeirri meginreglu sakamálaréttarfars að dómur í sakamáli skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður ekki komist hjá því að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008, til þess að aðalmeðferð geti farið fram á ný og dómur verði aftur felldur á það.

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms í málinu. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Það athugist að við skýrslutöku af vitnunum E-kvk-þgf og K-kvk-þgf fyrir dómi neituðu þær aðspurðar að gefa upp styrkleika tetrahýdrókannabínólsýru í þvagsýni úr ákærða. Sé litið til þess, sem fram kom í vitnisburði þeirra og áður hefur verið rakið, verður ekki séð að spurningar um þetta atriði hafi verið sýnilega tilgangslausar, sbr. 2. mgr. 122. gr. laga nr. 88/2008, eða vitnunum hafi verið skylt eða heimilt að neita að svara þeim, sbr. 117. gr. til 119. gr. laganna.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.