28/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að sameiginleg erfðaskrá C og D skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi D. Ekki var fallist á kröfu A um ógildi erfðaskrárinnar sökum þess að C hefði ekki verið heil heilsu andlega vegna heilabilunarsjúkdóms er erfðaskráin var gerð og D sökum elliglapa og krankleika ekki verið fær um að ráðstafa eigum sínum með þeim hætti er í erfðaskránni greindi. Þá var hafnað kröfu A um ómerkingu hins kærða úrskurðar. Af úrskurðinum yrði glögglega ráðið að sérfróðir meðdómsmenn hafi yfirfarið matsgerðina í krafti sérþekkingar sinnar í geð- og öldrunarlæknisfræðum og komist að annarri niðurstöðu en dómkvaddur matsmaður um hæfi C til að ráðstafa eigum sínum með erfðaskrá. Ekki yrði af honum ráðið að dómarar málsins hafi endurskoðað mat dómkvadds matsmanns á grundvelli eigin álits á gögnum sem ekki höfðu verið lögð fyrir dóminn. Þá var vottun erfðaskrárinnar talin hafa verið í samræmi við 1. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. janúar 2014. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2013 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilda sameiginlega erfðaskrá C og D, 13. september 2002 og slegið föstu að erfðaskrá þeirra skuli lögð til grundvallar skiptum á dánarbúi D. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst aðallega ómerkingar hins kærða úrskurðar og þess að málinu verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og úrskurðar að nýju. Til vara krefst hann þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fyrrgreind erfðaskrá ógilt. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði.

Kröfu sína um ómerkingu úrskurðar héraðsdóms reisir sóknaraðili á því að gögn þau sem legið hafi til grundvallar niðurstöðu hins kærða úrskurðar, þ.e. svokallað MMSE próf, taugasálfræðilegt próf og sjúkraskrá hafi ekki verið lögð fram í málinu. Yrði því ekki annað ráðið en að dómarar málsins hafi kosið að endurskoða mat dómkvadds manns á grundvelli eigin álits á gögnum sem þeir hafi aldrei séð.

Í matsgerð dómkvadds manns, P-kk-ef V. J-kk-ef yfirlæknis öldrunarlækningadeildar Landspítala, er greint frá því að niðurstaða hans um andlegt hæfi C í september 2002 sé reist á sjúkraskrá hennar. Í matsgerðinni eru þeir þættir sjúkraskrárinnar raktir sem niðurstaðan byggist á, svo sem tilgreining á því að hún hafi komið á móttöku öldrunarlækningadeildar Landspítala á Landakoti 7. nóvember 2001, niðurstöður MMSE prófs, upplýsingar frá aðilum sem tengdir voru C, niðurstöður taugasálfræðilegs prófs, upplýsingar um lyfjagjöf hennar vegna Alzheimer sjúkdóms og upplýsingar um hvernig veikindi hennar hafi þróast frá því að heilabilun hennar var fyrst greind.

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði var héraðsdómur skipaður tveimur sérfróðum meðdómendum, annars vegar geðlækni og hins vegar öldrunarlækni. Af úrskurðinum verður glögglega ráðið að niðurstaða hans byggðist á því að hinir sérfróðu meðdómendur yfirfóru matsgerðina í krafti sérþekkingar sinnar í geð- og öldrunarlæknisfræðum og komust að annarri niðurstöðu en hinn dómkvaddi matsmaður. Ekki verður af úrskurðinum ráðið að þeir hafi endurskoðað mat dómkvadds manns á grundvelli eigin álits á gögnum sem ekki höfðu verið lögð fyrir dóminn. Verður því aðalkröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar hafnað.

Varakröfu sína styður sóknaraðili meðal annars við að vottun erfðaskrárinnar hafi ekki verið í samræmi við 1. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þar sem segir að arfleiðsluvottar skuli geta þess í vottorði að arfleifandi hafi kvatt þá til að votta arfleiðslu sína, og hafi hann ritað undir erfðaskrá eða kannast við undirritun sína að þeim báðum viðstöddum. Fyrir héraðsdómi bar G hæstaréttarlögmaður um þessi atriði að erfðaskráin hefði verið færð í letur á lögmannsstofu sinni. Hann hafi kallað til tvo votta af skrifstofu sinni til þess að vera viðstaddir þegar arfleifendur hafi lýst því yfir að erfðaskráin hefði vilja sinn að geyma og undirritað hana síðan. Hann hafi ritað á erfðaskrána ásamt hinum tilkvöddu vottum. Vottarnir hafi þekkt arfleifendur þar sem þau hafi oft komið á skrifstofu lögmannsins. Verður af framansögðu ráðið að vottun erfðaskrárinnar var í samræmi við 1. mgr. 42. gr. erfðalaga. Að þessu gættu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest með vísan til forsendna hans.

Verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 250.000 krónur í kærumálskostnað.