605/2012

Í hf. höfðaði mál gegn Þ til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. Þ bar því m.a. við að Í hf. ætti ekki lögvarða kröfu á hendur sér og að ekki hefði verið gerður við hann sérstakur samningur um yfirdráttarlán og væri því ekki fyrir að fara skuld hans við bankann. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að Í hf. væri eigandi hinnar umþrættu kröfu og því réttur aðili að málinu. Þá var talið að með samfelldri notkun sinni á reikningnum allt frá stofnun hans til ársins 2009 hefði Þ samþykkt þær yfirdráttarheimildir sem honum hefðu verið veittar og í gildi hefðu verið hverju sinni. Skipti engu í því sambandi þótt ekki lægi fyrir skriflegur samningur milli aðila. Þá var kröfu Þ um skuldajöfnuð hafnað sem og kröfu hans um að Í hf. bæri að afskrifa kröfu sína á hendur honum. Með vísan til þessa staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um greiðsluskyldu Þ.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 6. júlí 2012. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 22. ágúst 2012 og áfrýjaði hann öðru sinni 19. september sama ár samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af kröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Mál þetta höfðar stefndi til innheimtu skuldar á tékkareikningi áfrýjanda nr. 3727. Samkvæmt gögnum málsins námu innstæðulausar færslur á reikningnum 3.527.362 krónum 15. júlí 2010.

Með áfrýjun málsins krefst áfrýjandi aðallega endurskoðunar á úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur 6. maí 2011, þar sem hafnað var kröfu hans um frávísun málsins, en til vara krefst hann sýknu af kröfu stefnda. Eins og rakið er í niðurstöðum framangreinds úrskurðar byggði áfrýjandi kröfu sína um frávísun frá héraðsdómi á því að stefndi ætti ekki lögvarða kröfu á hendur sér. Sú málsástæða lýtur í reynd að því að stefndi sé ekki réttur eigandi kröfu þeirrar er hann hefur uppi í málinu og eigi þar með ekki aðild að því. Varnir byggðar á þeirri málsástæðu leiða til sýknu en ekki frávísunar, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 og eru því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi.

II

Fyrir liggur í gögnum málsins að áfrýjandi stofnaði ofangreindan tékkareikning í Útvegsbanka Íslands 13. desember 1985. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um aðild stefnda að málinu.

Samkvæmt 4. gr. laga nr. 94/1933 um tékka skal útgefandi hafa til umráða fé hjá greiðslubankanum, er honum sé heimilt samkvæmt samningi við greiðslubankann að ráðstafa með tékkum. Áfrýjandi ritaði undir yfirlýsingu við umsókn sína um stofnun tékkareiknings, þar sem meðal annars segir að ef innstæða reynist ekki næg á tékkareikningi fyrir útgefnum tékkum geti það haft í för með sér refsiábyrgð lögum samkvæmt. Af reikningsyfirliti, sem og greinargerð áfrýjanda fyrir Hæstarétti má ráða að áfrýjandi hefur ekki notað tékka í mörg ár, heldur debetkort sem tengt er ofangreindum reikningi nr. 3727. Ekki er lengur ágreiningur um að áfrýjandi hafi notað reikning þennan, þar sem áfrýjandi lýsti því skorinort yfir við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti. Það verður einnig ráðið af reikningsyfirliti að áfrýjandi notaði reikninginn allt til loka apríl 2009.

Í lögum um neytendalán nr. 121/1994, sem taka til lánssamninga er lánveitandi gerir í atvinnuskyni við neytendur, er kveðið svo á að samningar um yfirdráttarheimild af tékkareikningi falli undir gildissvið laganna. Áfrýjandi hefur haldið því fram að ekki hafi verið gerður við hann sérstakur samningur um yfirdráttarlán og því sé ekki fyrir að fara skuld hans við stefnda.

Málsástæða þessi kom fyrst fram í greinargerð áfrýjanda, sem er ólöglærður, til Hæstaréttar, en með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991, verður um hana fjallað.

Í 3. gr. laga um neytendalán segir meðal annars að í samningi um yfirdráttarheimild af tékkareikningi svo og sambærilegum lánssamningi með breytilegum höfuðstól skuli neytanda í upphafi slíkra viðskipta veittar upplýsingar um hvaða takmörk séu á lánsupphæðinni, hverjir vextir séu og hvaða gjöld falli á lánið frá þeim tíma er gengið er frá samningi, svo og við hvaða skilyrði megi breyta þeim. Í e. lið 3. gr. segir að þar skuli jafnframt veittar upplýsingar um árlega hlutfallstölu kostnaðar við mismunandi notkun á heimildinni. Ennfremur segir í e. lið að þrátt fyrir ákvæði 5. gr. laganna, þar sem meðal annars er kveðið svo á að lánssamningur skuli gerður skriflega og fela í sér tilgreindar upplýsingar, sé heimilt að breyta yfirdráttarheimild á tékkareikningi að munnlegri beiðni neytanda. Skilmálar stefnda um debetkort, sem áfrýjandi lagði fram fyrir Hæstarétti samrýmast ákvæði e. liðar 3. gr., að því leyti að í þeim kafla skilmálanna þar sem fjallað er um yfirdráttarheimildir, kemur fram í 3. grein að reikningseigandi geti óskað eftir hækkun eða lækkun á yfirdráttarheimild með skriflegri beiðni, símtali, tölvupósti, símbréfi eða í netbanka. Reikningseigandi teljist hafa samþykkt hækkun á yfirdráttarheimild með notkun sinni á reikningnum í kjölfar hækkunar heimildar.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að gerður hafi verið sérstakur skriflegur samningur milli áfrýjanda og forvera stefnda um yfirdráttarheimild hins síðarnefnda. Hins vegar liggur fyrir að áfrýjandi notaði fyrrgreindan reikning, fékk send reikningsyfirlit þar sem fram komu breytilegar yfirdráttarheimildir og notaði reikninginn til samræmis við yfirdráttarheimildir hverju sinni. Hefur hann því með samfelldri notkun sinni á reikningnum allt frá stofnun hans til ársins 2009 samþykkt þær yfirdráttarheimildir sem honum voru veittar og í gildi voru hverju sinni og skiptir engu í því sambandi þótt ekki liggi fyrir skriflegur samningur, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 20. september 2012 í máli nr. 36/2012.

Áfrýjanda var birt stefna í máli þessu 30. ágúst 2010. Að því sem áður segir um samfellda notkun áfrýjanda á reikningi sínum er ekki fallist á að krafa stefnda sé fyrnd.

Í áfrýjunarstefnu og greinargerð til Hæstaréttar lýsti áfrýjandi varakröfu sinni þannig að auk sýknu krefðist hann skuldajafnaðar við ætlaða gagnkröfu sína vegna tjóns sem starfsmenn Glitnis banka hf. hefðu valdið honum. Þá krafðist hann þess einnig að stefndi yrði dæmdur til að afskrifa kröfu sína á hendur áfrýjanda. Er í raun um málsástæður til stuðnings varakröfu að ræða. Með vísan til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 verður skuldajöfnuði hafnað, þar sem áfrýjandi hefur hvorki tilgreint fjárhæð kröfunnar né sýnt fram á að skilyrði skuldajafnaðar séu fyrir hendi.

Þá verður ekki heldur fallist á röksemdir áfrýjanda fyrir því að stefnda beri að afskrifa kröfu sína á hendur honum.

Samkvæmt öllu ofangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Þ-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnda, Íslandsbanka hf., 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.