64/2012

Við opinber skipti dánarbús G reis ágreiningur vegna erfðaskrár F og G. Skiptastjóri beindi ágreiningnum til héraðsdóms þar sem A o.fl. kröfðust þess að viðurkennt yrði að þau fengju í sinn hlut við úthlutun úr dánarbúi G allar eigur hennar og F utan tiltekinna eigna og að úthlutun úr dánarbúi G færi ekki fram fyrr en að F látnum. Hæstiréttur vísaði til þess að fyrirmæli erfðaskrárinnar lytu ekki að skiptum á dánarbúi G, heldur kynnu einungis að koma til skoðunar að látnum langlífari arfleiðandanum. Þá ætti krafa þeirra, um að úthlutun færi ekki fram fyrr en að F látnum, sér ekki stoð í lögum. Var kröfum A o.fl. því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 18. janúar 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. janúar 2012, þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að viðurkennt yrði að þau „fái í sinn hlut við úthlutun úr dánarbúi G allar eigur G og varnaraðila, hvort sem er hjúskapar- eða séreignir, utan hlutabréfa varnaraðila í H hf., ígildis þeirra hlutabréfa og persónulegra muna hans“, svo og „að úthlutun úr dánarbúi G fari ekki fram fyrr en að varnaraðila látnum.“ Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að framangreindar kröfur þeirra verði teknar til greina og þeim dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði munu varnaraðili og G hafa gengið í hjúskap á árinu 1973 og hún þá átt sex börn, þar á meðal sóknaraðila, en hann þrjú. G og varnaraðili munu ekki hafa eignast sameiginlega niðja og lést hún [...] 2004. Dánarbú hennar var tekið til opinberra skipta 11. febrúar 2005 samkvæmt kröfu sóknaraðila. Við skiptin hefur meðal annars risið ágreiningur vegna erfðaskrár, sem varnaraðili og G gerðu 28. júní 1991, og beindi skiptastjóri ágreiningnum til héraðsdóms 10. nóvember 2010, en mál þetta var þingfest af því tilefni 21. janúar 2011. Ákvæði erfðaskrárinnar, sem ágreiningurinn á rætur að rekja til, voru svohljóðandi: „Það okkar sem lengur lifir á rétt til setu í óskiptu búi með stjúpniðjum sínum svo lengi sem það óskar. ... Að hinu langlífara okkar látnu skal eignum okkar ráðstafað þannig að erfingjar F skulu fá í sinn hlut öll hlutabréf hans í H hf. og persónulega muni hans en erfingjar G skulu fá í sinn hlut allar aðrar eigur okkar.“

Varnaraðili hefur ekki neytt þess réttar, sem honum var veittur með fyrrgreindu ákvæði erfðaskrárinnar, til að ljúka skiptum á dánarbúi G með því að fá leyfi til setu í óskiptu búi án þess að afla til þess samþykkis niðja hennar. Önnur framangreind fyrirmæli í erfðaskránni snúa á engan hátt að skiptum á dánarbúi G, sem nú standa yfir, heldur kynnu þau að geta komið til skoðunar við skipti að látnum langlífari arfleiðandanum. Að þessu virtu og með því að krafa sóknaraðila um „að úthlutun úr dánarbúi G fari ekki fram fyrr en að varnaraðila látnum“ á sér enga stoð í lögum verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, A, B, C, D og E, greiði í sameiningu varnaraðila, F, 350.000 krónur í kærumálskostnað.