321/2013

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa G um að tiltekinn lögreglufulltrúi yrði leiddur fyrir héraðsdóm í tengslum við rekstur máls fyrir Hæstarétti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði talið að G hefði sýnt fram á að framburður lögreglufulltrúans gæti haft þýðingu við úrlausn þess atriðis sem vitnisburði hans væri ætlað að varpa ljósi á, nema vitninu væri ætlað að svara spurningum um sérfræðileg atriði. Var kröfu G því hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og E-kk-nf T-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. maí 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. apríl 2013 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að tiltekið vitni yrði leitt fyrir héraðsdóm í tengslum við rekstur máls fyrir Hæstarétti. Kæruheimild er í b. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málið fellt niður frá og með þinghaldi í héraði 22. apríl 2013. Til vara er þess krafist að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá er gerð krafa um málskostnað í héraði og kærumálskostnað, svo og málskostnað úr hendi lögmanns varnaraðila á grundvelli 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði er mál þetta til komið vegna beiðni varnaraðila um skýrslutöku af vitnum fyrir héraðsdómi samkvæmt XI. kafla laga nr. 91/1991 í tengslum við rekstur málsins nr. 87/2010 fyrir Hæstarétti milli aðila. Því máli var skotið til Hæstaréttar 16. febrúar 2010 og lýtur að ágreiningi aðila um eignarrétt að landinu „Hróarsholt 2 spilda, Flóahreppur“. Reisir sóknaraðili tilkall sitt til jarðarinnar á yfirlýsingum tveggja systra varnaraðila, sem jafnframt eru hálfsystur sóknaraðila, en yfirlýsingarnar munu hafa verið gefnar 8. febrúar 2008 og 3. maí sama ár. Af hálfu varnaraðila hefur því verið haldið fram að sóknaraðili hafi með skriflegri yfirlýsingu 20. febrúar 2012 lýst því yfir að umræddar yfirlýsingar hafi ekkert lagalegt gildi.

Við munnlegan flutning málsins nr. 87/2010 hér fyrir dómi kom fram að sóknaraðili teldi að yfirlýsingin 20. febrúar 2012 væri fölsuð og að hann hefði kært málið til lögreglunnar. Af þessum sökum var tekin ákvörðun um að fresta meðferð málsins með vísan til 3. mgr. 102. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 uns rannsókn lögreglu væri lokið.

II

Sóknaraðili lagði fram kæru til lögreglu 27. febrúar 2012 vegna þess að undirskrift hans á yfirlýsingunni 20. sama mánaðar væri fölsuð. Varnaraðili og systur aðila kærðu síðan sóknaraðila til lögreglu 28. júní 2012 vegna brota á 142. gr., 147. gr. eða öðrum ákvæðum XV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í kærunni var því haldið fram að áðurnefnd staðhæfing sóknaraðila fyrir Hæstarétti og hjá lögreglu um gildi undirskriftar hans væri röng. Hefði sóknaraðili fengið greitt fyrir að gefa út áðurnefnda yfirlýsingu og gæti afneitun hans á gildi hennar varðað við áðurnefnd ákvæði almennra hegningarlaga. Í kærunni kom fram að það kynni að skipta máli um sönnunargildi yfirlýsingarinnar 20. febrúar 2012 hver hefði samið hana sem og yfirlýsingarnar 8. febrúar 2008 og 3. maí sama ár og skjöl þeim tengd. Bent var á að unnt væri að kanna hvort sóknaraðili hefði gefið rangar yfirlýsingar fyrir dómi og lögreglu um þessi atriði með því meðal annars að rannsaka tölvubúnað sóknaraðila á heimili hans.

Af gögnum málsins verður ráðið að lögregla rannsakaði mál aðila sameiginlega. Taldi lögregla að leiða mætti af rithandarrannsókn, sem gerð var á hennar vegum, að sóknaraðili hafi ekki sjálfur ritað nafn sitt undir yfirlýsinguna 20. febrúar 2012. Aftur á móti hafi uppsetning skjalsins þótt svo lík öðrum skjölum, sem talið var að stöfuðu frá sóknaraðila, að ákveðið hafi verið að afla heimildar til húsleitar hjá honum og leggja hald á tölvu í hans eigu. Í málinu liggur fyrir skýrsla lögreglu 17. janúar 2013 vegna rannsóknar hennar á tölvu sóknaraðila. Kom þar meðal annars fram að tekin hafi verið til rannsóknar „HP borðtölva með 40 GB Western Digital hörðum diski.“ Þess hafi verið óskað að kannað yrði hvort ákveðin skjöl í tölvutæku formi fyndust í tölvunni og hafi sá, sem rannsóknina annaðist, haft ljósrit af skjölunum til hliðsjónar við leitina. Leitað hafi verið að ákveðnum setningum úr skjölunum í lykilorðaleit. Niðurstaðan hafi verið sú að við leitina „fundust 8 skjöl sem afrituð voru út til frekari skoðunar ... Einnig fannst textabútur á ónotuðu svæði sem inniheldur sama eða svipaðan texta og finna má í einu skjalinu. Var textabútur þessi einnig afritaður út.“ Í skýrslunni sagði að þessi skjöl „ásamt skýrslu um tæknileg atriði og staðsetningar skjalanna“ fylgdu henni á geisladiski. Með bréfi 25. janúar 2013 tilkynnti lögregla varnaraðila og systrum hans að ákveðið hafi verið að hætta rannsókn málsins með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Hinn 7. febrúar 2013 óskuðu varnaraðili og systur hans eftir að lögregla tæki málið upp að nýju. Í svarbréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 19. sama mánaðar sagði að þegar tekin hafi verið ákvörðun um að hætta rannsókninni hafi legið fyrir rithandarsýnishorn þar sem niðurstöður hafi bent til að undirritun sóknaraðila á yfirlýsinguna 20. febrúar 2012 væri fölsuð. Þá hafi ekkert fundist við leit í tölvu hans sem benti til að hann hafi útbúið yfirlýsinguna. Væri það mat lögreglu að ekki væru fram komin ný sakargögn sem réttlættu endurupptöku rannsóknarinnar. Varnaraðili og systur hans kærðu þessa ákvörðun lögreglustjóra til ríkissaksóknara 22. febrúar 2013. Í kærunni kom meðal annars fram að þau teldu að verulega hafi skort á að rannsókn á tölvubúnaði sóknaraðila hefði verið faglega unnin. Í því sambandi mætti nefna að í skýrslu um rannsóknina kæmi ekkert fram um hvaða svæði tölvunnar hefðu verið skoðuð og hvort skoðun hefði verið gerð „á eyddum skrám, þar með talið í „Recycle Bin“ og kerfislegum „temp“-svæðum.“ Einnig hvort fram hefði farið „skoðun á tölvupóstmöppu sem geymir skeyti (og viðhengi í skeytum)“ eða hvort „færsluskrár voru skoðaðar til að sjá yfir tiltekið tímabil hvort gögn hafi verið afrituð eða jaðarbúnaður (t.d. minniskubbar og/eða flakkarar) tengdir við vélina.“ Loks hvort „þess væru merki að annar diskur hafi verið í tölvunni, sem hugsanlega hafi verið fjarlægður.“ Vegna þessa væru ummæli lögreglu um að ekkert hafi fundist í tölvu sóknaraðila, sem benti til þess að hann hefði útbúið yfirlýsinguna 20. febrúar 2012, byggð á afar veikum grunni. Þann 22. mars 2013 staðfesti ríkissaksóknari ákvörðun lögreglustjóra um að hafna þeirri kröfu að rannsókn málsins yrði hafin á ný.

III

Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp í kjölfar þess að Héraðsdómi Reykjavíkur barst beiðni varnaraðila 9. nóvember 2012 um að teknar yrðu skýrslur af nánar tilgreindum vitnum um atriði sem lýst var í beiðninni. Beiðnin var lögð fram á grundvelli 76. gr., sbr. 75. gr., laga nr. 91/1991, en fram kom að ætlunin væri að leggja endurrit vitnaskýrslnanna fram í hæstaréttarmálinu nr. 87/2010. Í beiðninni áskildi varnaraðili sér jafnframt rétt til að „fleiri einstaklingar gefi skýrslur, verði tilefni til þess í málinu.“

Samkvæmt þingbók gáfu fjögur af þeim vitnum, sem greind voru í beiðni varnaraðila, skýrslu fyrir héraðsdómi 27. nóvember 2012 og 11. febrúar 2013. Málið var síðan tekið fyrir 15. mars 2013 og lögðu aðilar þá fram tiltekin skjöl. Að því búnu var fært til bókar að málinu væri frestað ótiltekið til munnlegs flutnings. Næst var málið tekið fyrir 27. sama mánaðar. Við það tækifæri ítrekaði varnaraðili „að gefnu tilefni að þess sé óskað að vitnaskýrsla sé tekin af S-kk-þgf K-kk-þgf Ó-kk-þgf lögreglufulltrúa“ sem annast hafi rannsókn á tölvu sóknaraðila. Sóknaraðili mótmælti því hins vegar að sú skýrslutaka færi fram. Í kjölfarið gekk hinn kærði úrskurður 22. apríl 2013 eins og áður segir.

IV

Varnaraðili er aðili hæstaréttarmálsins nr. 87/2010 og var honum því heimilt að óska eftir að leidd yrðu vitni fyrir héraðsdóm samkvæmt XI. kafla laga nr. 91/1991 til sönnunar í því máli. Þótt varnaraðili hafi í upphaflegri beiðni sinni ekki getið um það vitni, sem hinn kærði úrskurður lýtur að, var þar gerður fyrirvari um að fleiri vitni kynnu að verða leidd af hans hálfu fyrir dóm en þar voru greind og síðar fært til bókar í þinghaldinu 27. mars 2013 að hann hygðist leiða áðurnefnt vitni fyrir dóminn sem og hvaða atriði hann hygðist spyrja það um. Að því virtu verður talið að beiðni varnaraðila fullnægi áskilnaði 1. mgr. 73. gr. laga nr. 91/1991.

Af 1. mgr. 44. gr. og 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991 verður ályktað að aðili að einkamáli megi færa þar sönnur fyrir umdeildum atvikum með því að leiða fyrir dóm vitni, sem svari munnlega spurningum um slík atvik en ekki sérfræðileg atriði, þar sem lögin gera ráð fyrir að leitað sé svara við þvílíkum spurningum með öðrum hætti, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. maí 1996 í máli nr. 190/1996 sem birtur er á bls. 1785 í dómasafni það ár. Þá er kveðið á um það í 3. mgr. 46. gr. laganna að telji dómari bersýnilegt að atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða gagn sé tilgangslaust til sönnunar geti hann meinað aðila um sönnunarfærslu.

Eins og að framan greinir hyggst varnaraðili leiða fyrir héraðsdóm sem vitni S-kk-þf K-kk-þf Ó-kk-þf lögreglufulltrúa „í því skyni að upplýsa um ýmis atriði varðandi framkvæmd rannsóknar á tölvubúnaði“ sóknaraðila, eins og bókað var þegar fram fór munnlegur málflutningur í héraði um ágreininginn sem til úrlausnar er. Þar var jafnframt vísað til þess sem fram kom í kæru varnaraðila og systra hans til ríkissaksóknara 25. febrúar 2013 og áður hefur verið gerð grein fyrir. Í greinargerð varnaraðila til Hæstaréttar segir að gert sé ráð fyrir að framburður vitnisins muni leiða í ljós að rannsókn lögreglu á tölvunni hafi engan veginn verið fullkomin og að ekki sé unnt að draga þá ályktun af rannsókninni að yfirlýsingin 20. febrúar 2012 hafi ekki verið vistuð í tölvu sóknaraðila.

Það atvik, sem aðila greinir á um í fyrrgreindu hæstaréttarmáli og framburði vitnisins er ætlað að varpa á ljósi á, er hvort sóknaraðili hafi ritað undir yfirlýsinguna 20. febrúar 2012 eða hvort undirskrift hans undir hana sé fölsuð. Samkvæmt framansögðu verður ekki talið að varnaraðili hafi sýnt fram á að það geti haft þýðingu við úrlausn um það atriði að umrætt vitni komi fyrir dóm og svari spurningum um hvernig staðið var að rannsókn lögreglu á tölvu sóknaraðila, enda liggur fyrir í málinu skýrsla um þá rannsókn, nema vitninu sé ætlað að svara spurningum um sérfræðileg atriði. Með vísan til 3. mgr. 46. gr. og 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991 verður af þeim sökum að hafna þeirri kröfu varnaraðila að vitnið verði leitt fyrir dóm. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Krafa sóknaraðila um að lögmanni varnaraðila verði gert að greiða málskostnað á grundvelli 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 er haldlaus.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðili, G-kk-nf G-kk-nf, greiði sóknaraðila, J-kk-þgf A. T-kk-þgf, samtals 100.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.