548/2006

A ehf. krafði S hf. um efndabætur fyrir missi tekna, er hlotist hefði af því að síðarnefnda félagið hafði ekki flutt þann lágmarksfjölda gámaeininga, sem samningar aðila kváðu á um. Fallist var á að við ákvörðun bóta fyrir ætlaðar vanefndir S hf. yrði að taka tillit til kostnaðar, sem kynni að hafa sparast af því að umræddar gámaeiningar voru ekki fluttar, og hagnaðar, sem A ehf. kynni að hafa haft með því að nota laust rými til flutninga fyrir aðra viðskiptamenn þess. Talið var að sjónarmið S hf. í greinargerð hefðu gefið tilefni til nánari reifunar á kröfu A ehf. um þessi atriði. Því var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að málið væri svo vanreifað að þessu leyti að vísa bæri því sjálfkrafa frá dómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. október 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2006, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili kærði úrskurðinn fyrir sitt leyti 13. október 2006. Hann krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

I.

Aðilar málsins gerðu með sér svokallaðan rýmisleigusamning 3. janúar 2001. Á sama tíma undirrituðu varnaraðili og systurfélag sóknaraðila sams konar samning. Í samningunum fólst að sóknaraðili og systurfélag hans leigðu varnaraðila rými í skipum sínum með nánar tilgreindum skilmálum gegn umsömdu endurgjaldi. Nýr samningur var gerður milli aðila 30. apríl 2003. Ágreiningur reis þar sem sóknaraðili taldi að varnaraðili hefði ekki flutt með skipum sóknaraðila og systurfélagsins þann lágmarksfjölda gámaeininga, sem samningarnir kváðu á um. Með stefnu 26. apríl 2004 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila þar sem gerð var krafa um skaðabætur, sem samkvæmt endanlegri kröfugerð námu 72.311.970 krónum. Málið var þingfest 4. maí sama ár. Í stefnu kemur fram að krafan sé til efndabóta og að hún miði að því að gera sóknaraðila eins settan og hann hefði orðið ef varnaraðili hefði uppfyllt skyldur sínar. Þar er síðan tekið fram að fjárhæð kröfunnar taki mið af „jafnvirði flutninga“ á tilteknu magni af svonefndum TEU gámaeiningum. Í endanlegri kröfugerð sóknaraðila var á því byggt að 1.426 TEU gámaeiningar vantaði á að varnaraðili hefði uppfyllt samningsskyldur sínar. Hefði honum borið að greiða 1.250 bandaríkjadali fyrir hverja svonefnda FEU einingu en í hverri slíkri einingu séu tvær TEU einingar. Því nemi krafan samtals 891.250 bandaríkjadölum. Tók krafa sóknaraðila því mið af missi tekna vegna þeirra gámaeininga, sem vatnaði upp á lágmarksfjölda þeirra samkvæmt samningunum. Um lagarök fyrir kröfunni er í stefnunni einungis vísað til meginreglna kröfuréttar og áréttað að krafan sé skaðabótakrafa, sem miði að því að gera sóknaraðila eins settan og ef samningarnir hefðu verið réttilega efndir.

Varnaraðili krafðist aðallega sýknu af kröfu sóknaraðila en til vara að krafan yrði lækkuð. Byggðist varakrafan á nokkrum málsástæðum, meðal annars þeirri að bætur til sóknaraðila gætu aldrei numið hærri fjárhæð en sem næmi hugsanlegum ágóða hans af flutningi þeirra gámaeininga, sem upp á vantaði. Ekkert lægi fyrir um hver hagnaður sóknaraðila hefði orðið af flutningi gámaeininganna. Þá bæri að líta til þess að honum hefði borið að leita allra leiða til að nýta það rými sem losnaði til flutninga fyrir aðra og takmarka þannig tjón sitt.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júní 2005 var fallist á kröfu sóknaraðila í málinu. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar og krafðist aðallega ómerkingar héraðsdóms og að málinu yrði vísað heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu að nýju. Byggðist aðalkrafa hans á því að rökstudd afstaða hefði ekki verið tekin í dóminum til nokkurra málsástæðna einkum þeirra er færðar hefðu verið fram fyrir lækkun á kröfu sóknaraðila, þar á meðal til ofangreindrar málsástæðu varðandi ætlað tjón hans. Með dómi Hæstaréttar 9. febrúar 2006 í málinu nr. 382/2005 var fallist á ómerkingarkröfu varnaraðila. Niðurstaða Hæstaréttar var einungis reist á þeim formlega annmarka, sem var á hinum áfrýjaða dómi, að rökstudd afstaða hefði ekki verið tekin til nánar tilgreindra málsástæðna varnaraðila fyrir lækkun á efndabótakröfu sóknaraðila. Með dómi Hæstaréttar var hins vegar engin efnisleg afstaða tekin til þess hvort lög stæðu til þess að sóknaraðili ætti fjárkröfu á hendur varnaraðila eða hvort slík krafa gæti einungis náð til missis hagnaðar hans vegna ætlaðra vanefnda varnaraðila.

II.

Í hinum kærða úrskurði er lagt til grundvallar að varnaraðili verði ekki krafinn um hærri bætur vegna ætlaðra vanefnda hans en sem nemi sannanlegum missi hagnaðar sóknaraðila. Eins og að framan er rakið lagði sóknaraðili þann grundvöll að kröfu sinni í stefnu að hún væri um efndabætur, sem miðuðu að því að gera hann eins settan og ef varnaraðili hefði uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningum aðila. Ber að fallast á að við ákvörðun bóta fyrir ætlaðar vanefndir varnaraðila verði að taka mið af missi hagnaðar sóknaraðila nema kveðið sé á um annað í lögum. Ekki verður talið að 1. mgr. 81. gr. siglingalaga nr. 34/1985, sem sóknaraðili virðist fyrst vísa til í kæru sinni til Hæstaréttar, geti rennt stoðum undir rétt hans til að fá umsamið gjald samkvæmt samningum aðila án þess að tillit sé tekið til kostnaðar, sem kann að hafa sparast af því að sóknaraðili flutti ekki umræddar gámaeiningar, og hagnaðar, sem hann kann að hafa haft með því að nota laust rými til flutninga fyrir aðra viðskiptamenn sína. Þau sjónarmið sem varnaraðili hafði uppi í greinargerð sinni í héraði gáfu sóknaraðila tilefni til nánari reifunar kröfu sinnar að því er þessi atriði varðaði. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um frávísun málsins staðfest.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður fallist á kröfu varnaraðila um að sóknaraðili greiði honum málskostnað vegna reksturs málsins í héraði eins og nánar greinir í dómsorði.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Sóknaraðili, Atlantsskip ehf., greiði varnaraðila, Samskipum hf., 300.000 krónur í málskostnað í héraði.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 200.000 krónur í kærumálskostnað.