238/2013

D höfðaði mál gegn L hf. og krafðist greiðslu fjárhæðar sem nam hækkun höfuðstóls láns á þeim tíma sem D var skuldari þess. Lánið var reist á leigusamningi vegna bifreiðar og hafði D yfirtekið samninginn og allar skuldbindingar fyrri skuldara vegna hans. Annar maður hafði síðan tekið yfir leigusamninginn og skuldbindingar D. Hækkun lánsins var til komin vegna ólöglegrar gengistryggingar og hafði L hf. viðurkennt að honum bæri að greiða D til baka þá fjárhæð sem D hafði ofgreitt meðan hann var skuldari lánsins. Krafa D miðaðist á hinn bóginn við hækkun höfuðstólsins á sama tímabili og var reist á 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umrætt ákvæði yrði skýrt á þann veg að skuldari gæti því aðeins krafist greiðslu úr hendi kröfuhafa vegna hækkunar á höfuðstól skuldar að hann hefði af þeim sökum orðið fyrir tjóni. Þar sem D hafði ekki haldið því fram að hann hefði orðið fyrir fjártjóni af völdum gengistryggingar lánsins var L hf. sýknaður.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf, G-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. apríl 2013. Hann krefst þess aðallega að stefndi greiði sér 1.858.722 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. október 2008 til 29. mars 2011 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags en til vara sömu fjárhæðar með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. október 2008 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Með kaupleigusamningi 28. febrúar 2008 tók May Flor Perez Cajes bifreiðina UE 137 af tegundinni Jeep Grand Cherokee á leigu af SP-Fjármögnun hf. en það félag var síðar sameinað stefnda. Samningurinn var í íslenskum krónum og 100% gengistryggður, samningsverð 3.626.943 krónur og mánaðarleg leiga 55.416 krónur. Samkvæmt samningi þessum skyldi leigutaki eignast umrædda bifreið við greiðslu lokaverðs. Með yfirlýsingu 19. maí 2008 tók áfrýjandi yfir bílasamning þennan og þar með allar skuldbindingar fyrri skuldara gagnvart stefnda. Við yfirtökuna voru eftirstöðvar skuldarinnar 3.878.050 krónur. Áfrýjandi greiddi stefnda af samningnum frá yfirtökudegi til 24. október 2008 er V-kk-nf N-kk-nf H-kk-nf yfirtók skuldbindingar áfrýjanda samkvæmt samningnum. Við yfirtöku V-kk-ef N-kk-ef voru eftirstöðvar skuldarinnar 5.538.861 króna. Greiðslur þær sem áfrýjandi innti af hendi á þeim tíma þegar hann var skuldari samkvæmt samningnum voru samtals 391.750 krónur, 197.911 krónur í afborgun og 161.396 krónur í vexti.

Í máli þessu er ágreiningslaust með aðilum að í umræddum samningi var ákvæði sem fól í sér ólögmæta gengistryggingu og hefur stefndi viðurkennt að honum beri að endurgreiða áfrýjanda ofgreiðslur vegna lánsins að fjárhæð 5.200 krónur. Áfrýjandi telur að stefnda beri enn fremur að greiða sér þá hækkun sem varð á höfuðstól skuldarinnar af völdum gengistryggingar á þeim tíma sem hann var skuldari samkvæmt lánssamningnum. Krefur hann stefnda um mismun á þeirri hækkun sem varð á höfuðstól lánsins frá því að hann tók það yfir þar til hann framseldi réttindi sín og skyldur samkvæmt samningnum, að teknu tilliti til innborgana á höfuðstól skuldarinnar. Ekki er tölulegur ágreiningur með málsaðilum.

II

Áfrýjandi reisir kröfu sína á 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 7. mgr. 1. gr. laga nr. 151/2010. Þar segir meðal annars að hafi einu sinni eða oftar orðið aðila- eða skuldaraskipti að lánssamningi þar sem um er að ræða ólögmæta vexti eða verðtryggingu skuli hver skuldari eiga sjálfstæðan rétt gagnvart kröfuhafa til leiðréttingar á greiðslum sem þeir inntu af hendi vegna lánsins, svo og rétt eða skyldu til leiðréttingar vegna breytinga á höfuðstól lánsins vegna áhrifa gengistryggingar. Réttindi og skyldur hvers og eins aðila skulu miðast við þann tíma sem viðkomandi var skuldari lánssamnings. Þá er kveðið á um að leiðrétting skuli ná bæði til greiðslna og höfuðstóls á því tímabili. Hvað snertir höfuðstólsleiðréttingu segir að „breytingar á höfuðstól vegna ólögmætrar verðtryggingar sem reiknaður hefur verið á höfuðstól láns meðan hver aðili var skuldari láns“ skuli koma til sérstaks uppgjörs sem miðist við dagsetningu aðilaskipta að lánssamningi og miðist réttur eða skylda hvers aðila til leiðréttingar við þann dag. Sé aðili ekki lengur skuldari láns skuli mismunur vegna greiðslna og leiðrétting höfuðstóls vegna ólögmætrar verðtryggingar koma til sérstaks uppgjörs.

Áfrýjandi telur að reglur 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 séu skýrar. Samkvæmt því þurfi hann ekki að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni, heldur eingöngu að höfuðstóll áðurgreinds láns hafi hækkað á þeim tíma sem hann var skuldari að því.

Í almennum athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 151/2010 var meðal annars komist svo að orði að sérstök regla væri sett í 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 sem varðaði uppgjör lánssamninga þar sem fleiri en einn skuldari hafi verið að láni með ólögmætum vaxta- og verðtryggingarákvæðum. Væri við það miðað að sá skuldari sem orðið hefði fyrir tjóni fengi það bætt beint úr hendi viðkomandi lánveitanda. Með þeim hætti væri hagur fyrri skuldara tryggður eftir því sem unnt væri. Í athugasemdum með ákvæði því sem varð að 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 sagði meðal annars um fyrirkomulagið, sem lagt var til að kveðið væri þar á um, að gert yrði upp við þann sem hafi orðið fyrir tjóni með því að greiðslutilhögun söluverðs hlutar hafi tekið mið af rangri lánsfjárhæð. Önnur tilhögun gæti leitt til þess að kaupandi eignar nyti hvoru tveggja réttar til endurgreiðslu og í raun lægra kaupverðs. Miðaði reglan sem lögð væri til að því að leiðréttingar skiluðu sér á réttan stað í anda sanngirni og heilbrigðra viðskiptahátta. Þegar efnahags- og viðskiptaráðherra fylgdi úr hlaði frumvarpi því sem varð að lögum nr. 151/2010 sagði hann meðal annars um umrætt ákvæði að í þeim tilvikum þar sem eigendaskipti hefðu orðið og fleiri en einn lántakandi kæmi að málum væri miðað við að sá lántakandi sem hafi orðið fyrir tjóni fengi það bætt úr hendi viðkomandi lánveitanda.

Í 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 sem áður hefur verið gerð grein fyrir segir hvergi að skuldari sem ekki hefur beðið tjón sökum ólögmætrar verðtryggingar skuli fá greiðslu úr hendi kröfuhafa. Þegar það er virt sem fram kemur í fyrrgreindum lögskýringargögnum og litið er til hinnar almennu uppgjörsreglu í 5. mgr. sömu lagagreinar, þar sem segir að kröfuhafa beri að endurgreiða skuldara þá fjárhæð sem hann hefur ranglega af honum haft vegna ólögmætrar verðtryggingar, verður að skýra 7. mgr. á þann veg að skuldari geti því aðeins krafist greiðslu úr hendi kröfuhafa vegna hækkunar á höfuðstól skuldar að hann hafi af þeim sökum orðið fyrir tjóni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 12. mars 2012 í máli nr. 113/2012.

Áfrýjandi hefur ekki haldið því fram að hann hafi orðið fyrir fjártjóni af völdum gengistryggingar lánsins sem hann var skuldari að. Samkvæmt framansögðu getur hann því ekki krafið stefnda um greiðslu á grundvelli 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 og ber þar af leiðandi að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, D-kk-nf T-kk-nf S-x-x P-kk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.