737/2012

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A með því að hafa á heimili sínu með ólögmætri nauðung haft samræði og önnur kynferðismök við hana er hún var 12 til 15 ára gömul, en X notfærði sér yfirburðastöðu sína gagnvart A vegna aldurs hennar og reynslu og fékk hana til kynmakanna með peningagreiðslum. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fram til 20. ágúst 2000, er A varð 14 ára, en eftir þann tíma við 3. mgr. 202. gr. laganna eins og þeim hafði verið breytt með lögum nr. 61/2007. X var einnig sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn B með því að hafa á á heimili sínu, í kjallara í sama húsi, í bifreiðum sem hann hafði til umráða og á víðavangi með ólögmætri nauðung ítrekað látið B hafa við sig munnmök og haft munnmök við hann er B var 7 til 10 ára gamall og aftur frá því hann var 14 ára til 18 ára aldurs hans og ítrekað og stundum oft í viku látið B hafa við sig munnmök og haft munnmök og endaþarmsmök við B, en X notfærði sér yfirburðastöðu sína gagnvart B vegna aldurs og reynslu ennfremur sem hann fékk B til kynmaka með peningagreiðslum, gjöfum og áfengi er hann komst á unglingsaldur. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga fram til 4. október 2006, er B varð 14 ára, en eftir það og fram til 4. apríl 2007, er lög nr. 61/2007 tóku gildi, undir 3.mgr. 202. gr. laganna og eftir þann tíma einnig 1. mgr. 194. gr. þeirra. Með vísan til 1. mgr. 4. mgr. laga nr. 37/2013 var háttsemi X hins vegar ekki talin eiga ótvírætt undir 201. gr. almennra hegningarlaga. Gegn neitun X var hann sýknaður af ákæru um að hafa tekið af A kynferðislegar myndir og af B kynferðislegar ljós- og hreyfimyndir, en ekki tókst að opna dulkóðuð tölvugögn X og engar myndir fundust af brotaþolum í fórum hans. Var refsing X ákveðin fangelsi í 8 ár og honum gert að greiða skaðabætur til A að fjárhæð 1.600.000 krónur og til B að fjárhæð 4.000.000 krónur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. desember 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eins og krafist er í II. kafla ákæru en að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða verði að öðru leyti staðfest. Einnig er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Að því frágengnu krefst hann sýknu af kröfu ákæruvaldsins en ella refsimildunar. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi en til vara lækkunar þeirra.

A krefst staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

B krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 4.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

Krafa ákærða um frávísun málsins frá héraðsdómi er á því reist að ákæra sé ekki svo glögg sem mælt er fyrir um í c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt ákvæðinu skal greina í ákæru hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og heimfærslu þess til laga. Öll þessi skilyrði eru uppfyllt í ákæru og var vörn ákærða því í engu áfátt um þá háttsemi sem honum er gefin að sök.

Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms reisir ákærði á því að honum hafi verið boðið upp á ófullnægjandi aðstöðu til að hlýða á framburð brotaþola fyrir dómi. Meðferð málsins í héraði að þessu leyti er lýst í hinum áfrýjaða dómi og með vísan til þess sem þar kemur fram verður ekki fallist á þessa kröfu ákærða.

Þá reisir ákærði kröfu sína um ómerkingu á því að niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi hafi verið röng og að áfellisdómur verði ekki á henni reistur, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi hófst rannsókn málsins með kæru B á hendur ákærða þar sem fram kom að hann teldi líklegt að ákærði hefði einnig brotið gegn A. Vegna þessa hafði lögregla samband við hana og vildi hún í fyrstu ekki leggja fram kæru. Þá er meðal annars rakið að A hafði í marsmánuði 2003 sagt frænku sinni og trúnaðarvinkonu frá atferli ákærða í sinn garð. Hin síðarnefnda sagði vinkonu sinni frá og í kjölfarið var lögreglu tilkynnt um þetta án vitneskju A. Lögregla felldi þá rannsókn niður án þess að taka skýrslu af A eða ákærða. Er sú lýsing sem fram kom í umræddri tilkynningu til lögreglu frá árinu 2003 í samræmi við skýrslur A við meðferð þessa máls um atferli ákærða í hennar garð fram að þeim tíma. Í héraðsdómi eru reifuð ítarleg sérfræðigögn um slæmt heilsufarsástand beggja brotaþola sem rakið er til kynferðisbrota gagnvart þeim og af gögnum málsins verður ekki ráðið að brotaþolar hafi haft samráð um skýrslur sínar hjá lögreglu en þær samræmast framburði þeirra fyrir dómi. Er lýsing þeirra beggja mjög á sömu lund um samskipti við ákærða, meðal annars varðandi ummæli hans um hvað gerast myndi ef upp um hann kæmist og að hann hefði komið málum þannig fyrir að lögregla gæti aldrei opnað tölvugögn með kynferðislegum myndum sem hann sýndi þeim. Varð sú raunin að lögreglu tókst ekki að skoða öll tölvugögn ákærða, sem hefur kunnáttu á þessu sviði, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir meðal annars með aðstoð erlendis frá. Þá er fram komið að ákærði lét báða brotaþola margoft fá peninga á því tímabili sem ákæra tekur til auk þess sem fjölskipaður héraðsdómur tiltekur að ákærði hafi ekki gefið trúverðuga skýringu á hinum miklu samskiptum sínum við brotaþolann B eftir að hann komst á unglingsár og úr samskiptum hans og sonar ákærða dró. Að þessum atriðum virtum og öðru því sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi verða ekki vefengdar forsendur hans fyrir niðurstöðu um sakfellingu ákærða, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008, sem verður þannig staðfest.

Niðurstaða héraðsdóms um heimfærslu háttsemi ákærða til refsiákvæða verður staðfest að öðru leyti en því að brot hans samkvæmt I. kafla ákæru varða ekki við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, áður 195. gr. sömu laga, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 562/2011 frá 19. janúar 2012. Háttsemi ákærða sem hann er fundinn sekur um samkvæmt II. kafla ákærunnar verður felld undir 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga fram til 4. október 2006, en þá varð brotaþoli 14 ára, en eftir það og fram til 4. apríl 2007, er lög nr. 61/2007 tóku gildi, undir 3. mgr. 202. gr. laganna og eftir þann tíma einnig 1. mgr. 194. gr. þeirra. Háttsemi ákærða á ekki ótvírætt undir 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga, sbr. nú 1. mgr. 4. gr. laga nr. 37/2013. Verður ákærði dæmdur í fangelsi í 8 ár. Ákvæði héraðsdóms um frádrátt gæsluvarðhalds verður staðfest sem og um sakarkostnað.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu A verður staðfest. Við ákvörðun bóta handa B verður að líta til þess langa tíma sem brot ákærða í hans garð stóð yfir og þær miklu andlegu afleiðingar sem það hefur haft. Að því virtu eru bætur til hans ákveðnar 4.000.000 krónur og skulu þær bera vexti eins og dæmdir voru í héraði.

Dæma ber ákærða til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 8 ár, en til frádráttar refsingu hans komi gæsluvarðhald er hann sætti frá 16. nóvember til 25. nóvember 2010.

Héraðsdómur skal óraskaður um einkaréttarkröfu A.

Ákærði greiði B 4.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 938.314 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, M-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 627.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, samtals 251.000 krónur.