499/2004

D krafði E ehf. um bætur samkvæmt 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Samkvæmt sjóferðabók E ehf. hafði hún starfað sem vélavörður á Selfossi í þremur ferðum og á Skógafossi í einni. Hélt hún því fram að hún hefði verið ráðin ótímabundið til starfa sem vélavörður á skipum E ehf. og að henni hefði í raun verið vikið fyrirvaralaust úr starfi þegar hún var afskráð af Skógafossi. Talið var að D hefði ekki tekist sönnun fyrir því að hún hefði verið ráðin ótímabundið til starfa á ótilgreind skip E ehf. Þá var talið að hún hefði verið ráðin tímabundið í störf vélavarðar á Selfossi. Með vísan til meðal annars þess að D hafði verið áður verið ráðin tímabundið sem vélavörður á skipum E ehf. og þess að hún þáði dagkaup fyrir störf sín en ekki laun samkvæmt fastlaunakerfi var talið að miða yrði við það að ráðning D í skiprúm á Skógafossi hefði verið tímabundin. Var E ehf. því sýknað af kröfum D.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. desember 2004. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.192.309 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. júní 2002 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Áfrýjandi var ráðin vélavörður á Skógafossi, skip stefnda, frá 15. júní 2001 til 12. júlí sama ár og til sama starfa á Mánafossi frá 3. ágúst 2001 til 24. sama mánaðar. Hún mun hafa stundað nám við Vélskóla Íslands á haustmisseri 2001. Kvaðst hún í aðilaskýrslu sinni fyrir héraðsdómi að því loknu hafa verið um það bil hálfnuð með námið. Samkvæmt sjóferðabók áfrýjanda starfaði hún á árinu 2002 sem vélavörður á Selfossi, skipi stefnda, frá 22. janúar til 5. febrúar, frá 20. þess mánaðar til 19. mars og frá 3. apríl til 30. sama mánaðar, en á Skógafossi frá 17. maí til 15. júní.

Áfrýjandi heldur því fram að hún hafi 22. janúar 2002 verið ráðin ótímabundið til starfa sem vélavörður á skipum stefnda. Henni hafi í raun verið vikið fyrirvaralaust úr því starfi er hún var afskráð af Skógafossi 15. júní sama ár. Gerir hún í máli þessu kröfu um bætur samkvæmt 25. gr sjómannalaga nr. 35/1985 vegna þeirra starfsloka.

Stefndi heldur því fram að áfrýjandi hafi verið ráðin tímabundið sem vélavörður á Selfossi 22. janúar 2002. Hafi þeirri ráðningu lokið 30. apríl sama ár enda hafi þeim verkefnum er hún var ráðin til að sinna þá verið lokið. Síðan hafi áfrýjandi aftur verið ráðin tímabundið 17. maí 2002 sem vélavörður á Skógafossi til að leysa nafngreindan skipverja af í einni ferð. Þeirri ferð hafi lokið 15. júní sama ár og þar með ráðningu áfrýjanda.

II.

Í sjómannalögum er gengið út frá þeirri meginreglu að sjómenn séu ráðnir í tiltekið skiprúm. Áfrýjandi verður þannig að bera sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi í janúar 2002 verið ráðin ótímabundið til starfa á ótilgreind skip stefnda. Hefur henni ekki tekist sú sönnun. Verður því næst að líta á ráðningu hennar í skiprúm á Selfossi annars vegar og á Skógafossi hins vegar. Áfrýjandi var eins og að framan er rakið þrívegis lögskráð á Selfoss síðari hluta vetrar 2002 og afskráð í lok þriðju ferðar sinnar 30. apríl. Eftir það tók hún við ráðningu í skiprúm á Skógafossi 17. maí það ár án þess að hafa svo séð verði hreyft því að hún hafi verið ráðin ótímabundið í skiprúm á Selfossi. Þótt ekki hafi verið gerður skriflegur samningur við ráðningu hennar í skiprúm á síðarnefnda skipinu verður þessi háttsemi hennar ekki skilin á annan hátt en að hún hafi sjálf litið svo á að hún hafi verið ráðin tímabundið í skiprúm á því skipi.

Skriflegur samningur var ekki gerður við áfrýjanda er hún var 17. maí 2002 ráðin í skiprúm á Skógafossi sem þó er boðið í 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga. Hefur stefndi sönnunarbyrði um að áfrýjandi hafi verið ráðin til tímabundinna starfa á skipinu. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi kom fram í vitnaskýrslu G-kk-ef Þ. S-kk-ef, ráðninga- og launafulltrúa stefnda, að áfrýjandi hafi verið ráðin til einnar ferðar á Skógafossi til að leysa af vélavörð. Áfrýjandi stundaði nám í Vélskóla Íslands. Samkvæmt lögum nr. 113/1984 um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum er nánar tilgreindur siglingatími sem vélavörður nauðsynlegur til að öðlast atvinnuréttindi. Tímabundin vélavarðarstörf samhliða námi eru því eðlilegur hluti þess að nemendur skapi sér starfsréttindi í sínu fagi. Áfrýjandi hafði tvívegis verið ráðin tímabundið sem vélavörður á skipum stefnda sumarið 2001. Eftir nám á haustönn það ár kvaðst hún um það bil hálfnuð í námi sínu. Var að ofan komist að þeirri niðurstöðu að hún hafi að því loknu verið ráðin tímabundið í störf vélavarðar á Selfossi. Þegar til þessa er litið, sem og þess að áfrýjandi þáði dagkaup fyrir störf sín en ekki laun samkvæmt fastlaunakerfi sem almennt mun hafa verið varðandi fastráðna vélstjórnarmenn í starfi hjá stefnda, verður við það að miða að ráðning áfrýjanda í skiprúm á Skógafossi hafi verið tímabundin. Samkvæmt því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.