463/2014

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að henni yrði veittur aðgangur að lífsýni B úr lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði í því skyni að fá úr því skorið hvort hún væri dóttir hans.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir E-kk-nf T-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. júní 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. júní 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að henni yrði veittur aðgangur að lífsýni B úr lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði. Kæruheimild er í f. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram er krafa sóknaraðila um að henni verði veittur aðgangur að lífsýni B gerð í því skyni að fá úr því skorið hvort hún sé dóttir hans. Er krafan annars vegar reist á XII. kafla laga nr. 91/1991, einkum síðari málslið 2. mgr. 77. gr. þeirra, og hins vegar á 9. gr. laga nr. 110/2000 um lífsýnasöfn.

Löggjafinn hefur markað þá stefnu með setningu barnalaga nr. 76/2003 að mál til feðrunar barns skuli rekið eftir fyrirmælum II. kafla þeirra laga. Í 1. mgr. 15. gr. laganna er svo fyrir mælt að dómari geti ákveðið að mannerfðafræðilegar rannsóknir verði gerðar á málsaðilum og öðrum þeim sem þar eru greindir. Þá segir í 1. mgr. 12. gr. að faðernismál sæti almennri meðferð einkamála að því leyti sem ekki sé mælt fyrir á annan veg í barnalögum. Samkvæmt því er ekkert til fyrirstöðu að sóknaraðili hafi uppi fyrrnefnda kröfu sína á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991, en á hinn bóginn verður slík krafa ekki gerð með skírskotun til 9. gr. laga nr. 110/2000 sem er almennt ákvæði í samanburði við áðurgreint ákvæði barnalaga.

Svo sem rakið er í forsendum hins kærða úrskurðar ræðst úrlausn um það hvort fallist verði á kröfu sóknaraðila af því hvort það varði lögvarða hagsmuni hennar að fá aðgang að hinu umbeðna lífsýni samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991. Eins og greinir í úrskurðinum hefur sóknaraðili leitt líkur að því að H, sem er sonur móður hennar og D, sé ekki albróðir hennar. Í ljósi þess hefur sóknaraðili samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar ríka hagsmuni af því að fá úr því skorið fyrir dómstólum hvort D eða einhver annar sé faðir hennar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 800/2013. Í þeim dómi eru ákvæði 1. og 2. mgr. 10. gr. barnalaga skýrð svo að það sé skilyrði þess að faðernismál verði höfðað að líkur hafi verið færðar fyrir því að maður, sem talinn er faðir barns, hafi haft samfarir við móður barnsins á líklegum getnaðartíma þess.

Að þessu virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á með héraðsdómi að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að hún hafi lögvarða hagsmuni af því að krafa hennar um aðgang að lífsýni úr B verði tekin til greina. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.