129/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu SG um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál hennar á hendur S. Var þeirri kröfu SG vísað frá Hæstarétti þar sem kærufrestur var liðinn. Jafnframt var kærður úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfu SG um að samningsskilmálum, sem beiðni S um nauðungarsölu byggði á, yrði vikið til hliðar sem óréttmætum og veðheimild samkvæmt þeim dæmd ógild. Krafðist SG þess að umræddur úrskurður yrði ómerktur og héraðsdómi gert að taka kröfu hennar til efnismeðferðar. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu yrði ekki í máli eftir XIII. kafla laganna leyst úr ágreiningi um annað en þá ákvörðun sýslumanns sem varð tilefni málsins. Frá því mætti þó víkja ef aðilarnir væru á einu máli um að fá leyst úr öðrum ágreiningi varðandi nauðungarsöluna og héraðsdómari fellst á að þeir hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um ágreininginn. S hefði í þessu máli ekki fyrir sitt leyti samþykkt að SG gæti haft uppi umrædda kröfu. Breytti í því tilliti engu þótt krafa S um frávísun kröfunnar hefði fyrst verið höfð uppi við munnlegan flutning málsins í héraði. Samkvæmt því var ómerkingakröfu SG hafnað. Þá kom fram í niðurstöðu Hæstaréttar að SG, sem hafði veitt leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar veðskuldabréfi sem dóttir hennar gaf út til S , hefði mátt vera ljóst að greiðslumat hefði einnig miðast við tekjur þáverandi sambúðarmaka dóttur hennar og að það hefði verið undir SG sjálfri komið hvort hún óskaði eftir að sjá matið áður en hún samþykkti að veðsetja eign sína. Samkvæmt þessu var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og B-kk-nf B-kk-nf og I-kvk-nf E-kvk-nf settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. febrúar 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júní 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál hennar á hendur varnaraðila. Jafnframt er kærður úrskurður sama dómstóls 27. janúar 2015 þar sem vísað var frá dómi kröfu sóknaraðila um að samningsskilmálum, sem beiðni varnaraðila um nauðungarsölu byggðist á, yrði vikið til hliðar sem óréttmætum og veðheimild samkvæmt þeim dæmd ógild og hafnað kröfu um að nauðungarsala á fasteign hennar að Marteinslaug 10 í Reykjavík næði ekki fram að ganga. Kæruheimild að því er varðar fyrri úrskurðinn er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið en að því er varðar síðari úrskurðinn í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að leitað verði álits EFTA-dómstólsins í samræmi við kröfu sína. Jafnframt krefst hún þess aðallega að úrskurðurinn 27. janúar 2015 verði „ómerktur, heimvísað og héraðsdómara ... gert að taka allar dómkröfur sóknaraðila í héraði ... til efnismeðferðar.“ Til vara krefst hún þess að ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík frá 22. nóvember 2013, um að nauðungarsala á fasteigninni skuli fara fram, verði „ógilt og felld úr gildi með dómi.“ Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að nauðungarsölubeiðni varnaraðila verði hafnað. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að vísað verði frá Hæstarétti kröfu sóknaraðila um öflun álits EFTA-dómstólsins. Jafnframt krefst hann þess aðallega að hinn kærði úrskurður 27. janúar 2015 verði staðfestur „að efni til“ en til vara að synjað verði öllum kröfum sóknaraðila. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Við fyrirtöku málsins í héraði 7. febrúar 2014 lagði sóknaraðili fram beiðni um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um tiltekin atriði. Með hinum kærða úrskurði 5. júní sama ár var þeirri beiðni hafnað. Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 er slíkur úrskurður kæranlegur eftir almennum reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt 1. mgr. 144. gr. þeirra laga er kærufrestur tvær vikur frá uppkvaðningu úrskurðar en sá frestur var löngu liðinn þegar kæran barst héraðsdómi 9. febrúar 2015. Kröfu sóknaraðila um öflun álits EFTA-dómstólsins er því vísað frá Hæstarétti.

Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemur því ekki til álita krafa hans um málskostnað í héraði.

I

Krafa sóknaraðila um ómerkingu úrskurðarins 27. janúar 2015 er reist á því að héraðsdómi hafi borið að taka til efnismeðferðar aðalkröfu hennar í héraði um að samningsskilmálum sem krafa um nauðungarsölu væri reist á yrði vikið til hliðar og veðheimild samkvæmt þeim yrði talin ógild. Samkvæmt 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991 verður ekki í máli eftir XIII. kafla laganna leyst úr ágreiningi um annað en þá ákvörðun sýslumanns sem varð tilefni málsins. Frá þessu má þó víkja ef aðilarnir eru á einu máli um að fá leyst úr öðum ágreiningi varðandi nauðungarsöluna, sem varðar ekki aðra en þá, og héraðsdómari fellst á að þeir hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þann ágreining. Varnaraðili hefur ekki fyrir sitt leyti samþykkt að sóknaraðili geti haft uppi í málinu kröfu um annað en þá ákvörðun sýslumanns sem er tilefni málsins. Í því tilliti breytir engu þótt krafa varnaraðila um frávísun kröfunnar hafi fyrst verið höfð uppi við munnlegan flutning málsins í héraði. Samkvæmt þessu er ómerkingarkröfu sóknaraðila hafnað.

II

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði 27. janúar 2015 undirritaði sóknaraðili 26. apríl 2006 skjal með yfirskriftinni „Niðurstaða greiðslumats“ samhliða því að rita sama dag sem veðsali undir skuldabréf útgefið af dóttur sinni til varnaraðila. Í skjalinu kom fram að greiðslumat á lántaka hefði verið byggt á „meðaltekjum heimilisins“. Sóknaraðila mátti því vera ljóst að greiðslumatið miðaðist einnig við tekjur þáverandi sambúðarmaka dóttur sóknaraðila. Þá var í skjalinu tekið upp ákvæði 3. mgr. 4. greinar samkomulags 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga þess efnis að ábyrgðarmaður gæti með samþykki greiðanda kynnt sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann gengist í ábyrgðina. Það var því komið undir sóknaraðila sjálfri hvort hún óskaði eftir að sjá matið áður en hún samþykkti að veðsetja fasteign sína. Loks var í skjalinu, í samræmi við áskilnað í 2. mgr. 4. greinar samkomulagsins, tekið fram að meira en helmingi lánsins væri varið til að greiða eldri skuldir hjá varnaraðila. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Kröfu sóknaraðila, S-kvk-nf G-kvk-ef H-kvk-ef, um öflun ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins er vísað frá Hæstarétti.

Hinn kærði úrskurður 27. janúar 2015 er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.