28/2010

B sótti um dvalarleyfi fyrir stúlkuna A hjá útlendingastofnun í maí 2006, en í umsókn sinni kvaðst hún vera móðir barnsins. B er fædd á Filippseyjum, en flutti hingað til lands, gekk í hjúskap 1995 og öðlaðist íslenskan ríkisborgararétt. Útlendingastofnun veitti barninu tímabundið dvalarleyfi á íslandi frá 30. október 2006 til 1. september 2007. Í skýrslugjöf hjá lögreglu 6. mars 2007 viðurkenndi B að hún væri ekki móðir A. Í kjölfar þess var dvalarleyfi barnsins afturkallað með ákvörðun útlendingastofnunar í ágúst 2007, sem í janúar 2009 var staðfest af dómsmálaráðherra. B, persónulega og fyrir hönd A, höfðaði mál gegn íslenska ríkinu og krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður ráðuneytisins. Í héraðsdómi var íslenska ríkið sýknað af kröfu hennar. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að í maí 2009 hafi fjölskyldunefnd Y ákveðið að taka forsjá A í sínar hendur og í júní sama ár hafi barninu verið komið á fósturheimili. Í byrjun ágúst 2010 hafi útlendingastofnun veitt stúlkunni dvalarleyfi til eins árs á grundvelli 3. mgr. 11. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Ekki lægi fyrir annað en að forsjá A væri enn í höndum nefndarinnar, en gögn málsins bæru ekki með sér að barninu hafi verið skipaður lögráðamaður samkvæmt 32. gr. barnaverndarlaga. Fram kemur að samkvæmt áfrýjunarstefnu hafi það ekki verið fjölskyldunefnd Y sem hafi tekið ákvörðun um að áfrýja héraðsdómi í þágu barnsins og við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti hafi verið staðfest að svo hafi ekki verið. Taldi Hæstiréttur því að heimild skorti til áfrýjunar fyrir hönd áfrýjandans A og var málinu þegar af þeim sökum vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er hana  varðaði. Hvað varðaði áfrýjandann B segir í dóminum að samkvæmt þeim gögnum sem lögð hafi verið fyrir réttinn hafi verið staðreynt með greiningu lífssýna að tiltekin kona á Filippseyjum væri kynmóðir A.  Á engan hátt hafi verið sýnt fram á að B hafi ættleitt A og hafi heldur ekki verið leitast við að skýra á hvaða lagalega grunni B gæti hafa farið með málefni barnsins. Í málinu hafi B því ekki sjálf lögvarinna hagsmuna að gæta af því að afla úrlausnar dómstóla um gildi þeirra stjórnsýsluákvarðana sem hún krafðist endurskoðunar á. Þegar af þeirri ástæðu var málinu vísað frá héraðsdómi af sjálfsdáðum að því er B varðaði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 14. janúar 2010. Þær krefjast þess að ógiltur verði úrskurður dóms- og kirkjumálaráðherra 26. janúar 2009, þar sem staðfest var ákvörðun útlendingastofnunar 29. ágúst 2007 um að afturkalla dvalarleyfi áfrýjandans A hér á landi. Þá krefjast þær málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem þeim hefur verið veitt.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur aðilanna að lögmæti ákvörðunar útlendingastofnunar 29. ágúst 2007, sem dómsmálaráðherra staðfesti 26. janúar 2009, um að afturkalla leyfi áfrýjandans A, sem mun vera fædd Filippseyjum 27. nóvember 1999, til dvalar hér á landi. Þetta leyfi var gefið út 30. október 2006 og skyldi gilda til 1. september 2007.

Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt, voru málefni áfrýjandans A tekin fyrir á fundi fjölskyldunefndar Y 5. maí 2009, sem ákvað að taka forsjá barnsins í sínar hendur samkvæmt 2. mgr. 32. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Einnig var ákveðið samkvæmt c. lið 1. mgr. 26. gr. sömu laga að ekki mætti fara með barnið úr landi, svo og að barnið dveldist áfram á heimili áfrýjandans B og K undir eftirliti barnaverndarnefndar. Fjölskyldunefndin mun síðan 9. júní sama ár hafa látið færa barnið af heimilinu og komið því á annað fósturheimili, þar sem það mun enn dveljast, en útlendingastofnun veitti stúlkunni 3. ágúst 2010 dvalarleyfi til eins árs á grundvelli 3. mgr. 11. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga.

Ekki liggur annað fyrir en að forsjá áfrýjandans A sé enn í höndum fjölskyldunefndar Y og bera gögn málsins ekki með sér að barninu hafi verið skipaður lögráðamaður samkvæmt 32. gr. barnaverndarlaga. Af áfrýjunarstefnu verður ekki séð að fjölskyldunefnd Y hafi í þágu barnsins tekið ákvörðun um að áfrýja héraðsdómi og var staðfest af hendi áfrýjenda við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti að svo hafi ekki verið. Heimild skorti því til áfrýjunar fyrir hönd áfrýjandans A og ber þegar af þeim sökum að vísa málinu af sjálfsdáðum frá Hæstarétti að því er hana varðar.

II

Samkvæmt gögnum málsins mun áfrýjandinn B vera fædd 1968 á Filippseyjum, en hafa flust hingað til lands, gengið hér í hjúskap og fengið íslenskan ríkisborgararétt. Hún sótti um dvalarleyfi fyrir barnið A til útlendingastofnunar 2. maí 2006 og kvaðst vera móðir hennar. Stofnunin veitti barninu sem áður segir tímabundið dvalarleyfi á Íslandi frá 30. október 2006 til 1. september 2007. Svo sem nánar er rakið í héraðsdómi komu fram efasemdir um að áfrýjandinn B væri í raun móðir barnsins og fór svo að hún viðurkenndi við skýrslugjöf hjá lögreglu 6. mars 2007 að svo væri ekki. Samkvæmt gögnum, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt, hefur nú verið staðreynt með greiningu lífssýna að tiltekin kona á Filippseyjum sé kynmóðir A og staðhæfir áfrýjandinn B að nafngreindur bróðir sinn sé kynfaðir barnsins, en þessu bar hún þegar við í fyrrgreindri skýrslugjöf hjá lögreglu. Á engan hátt hefur verið sýnt fram á að þessi áfrýjandi hafi ættleitt barnið og hefur heldur ekki verið leitast við að skýra á hvaða lagalega grunni áfrýjandinn geti hafa farið með málefni barnsins. Þrátt fyrir þetta allt tók dóms- og kirkjumálaráðuneytið við kæru áfrýjandans B á ákvörðun útlendingastofnunar frá 29. ágúst 2007 og nefndi hana að auki í úrskurði 26. janúar 2009 kæranda í stað hins ólögráða barns. Þessi málsmeðferð ráðuneytisins getur hvað sem öðru líður engu breytt um það að áfrýjandinn B hefur ekki sjálf lögvarinna hagsmuna að gæta af því að afla úrlausnar dómstóla um gildi þessara stjórnsýsluákvarðana. Þegar af þessari ástæðu verður að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi að því er þennan áfrýjanda varðar.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða látin standa óröskuð. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétt falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjenda fer samkvæmt því, sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti að því er varðar áfrýjandann A.

Málinu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar áfrýjandann B.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, 300.000 krónur.