254/2008

Ó var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu kannabis, en þetta þótti varða við 45. gr. a. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Samkvæmt álitsgerð rannsóknastofu HÍ fannst tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi Ó en hið virka efni í kannabis, tetrahýdrókannabínól, fannst ekki í blóði hans. Þessi niðurstaða benti til þess að Ó hefði neytt kannabis en ekki lengur verið undir áhrifum efnisins þegar blóðsýnið var tekið. Í dómi Hæstaréttar sagði að í 1. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga væri kveðið á um það að ökumaður teldist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna tæki örugglega ef efni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði eftir lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum á grundvelli þeirra, mældust í blóði eða þvagi ökumanns. Fyrrgreint efni sem fannst í þvagi Ó taldist til slíkra efna. Með þessu hefði löggjafinn ákveðið að líta skuli svo á að þannig væri komið fyrir ökumanni, sem um ræðir í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, ef tetrahýdrókannabínólsýra mældist í þvagi hans, en niðurstaða um það væri í engu háð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann væri í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Umrædd ákvæði umferðarlaga þóttu ekki fela í sér sakarlíkindareglu sem væri í andstöðu við 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, heldur bann við akstri ef ávana- og fíkniefni eru greinanleg í blóði eða þvagi ökumanns. Var Ó því sakfelldur fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin sem hegningarauki og honum gert að greiða 100.000 krónur í sekt og hann sviptur ökurétti í eitt ár.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2008 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, honum gerð refsing og ákveðin svipting ökuréttar.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Samkvæmt gögnum málsins ók ákærði bifreið sinni XK 398 á Ísafirði síðdegis fimmtudaginn 10. janúar 2008 og stöðvaði lögregla för hans. Sagði í frumskýrslu hennar að þetta hafi verið gert til að kanna ástand ökumannsins, sem væri „vel þekktur af lögreglu fyrir neyslu fíkniefna“, og hafi hann verið færður til viðtals á lögreglustöð. Þegar þangað var komið lét ákærði í té þvagsýni, sem „gaf jákvæða svörun við kannabisprófi“, svo sem komist var að orði í lögregluskýrslu, og sagðist hann af þessu tilefni hafa neytt kannabisefna að morgni 1. janúar 2008, en engra fíkniefna eftir það og fyndi hann ekki enn til áhrifa af þeirri neyslu. Sýni af blóði og þvagi úr ákærða voru send rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði. Í álitsgerð hennar 28. janúar 2008 sagði meðal annars eftirfarandi: „Í þvaginu fannst tetrahýdrókannabínólsýra. Tetrahýdrókannabínól var ekki í mælanlegu magni í blóðinu. Tetrahýdrókannabínól er hið virka efni í kannabis. Tetrahýdrókannabínólsýra er óvirkt umbrotsefni þess í þvagi. Tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi, án þess að tetrahýdrókannabínól sé að finna í blóði, bendir til þess að ökumaður hafi neytt kannabis, en ekki verið lengur undir áhrifum efnisins þegar blóðsýnið var tekið. Tetrahýdrókannabínólsýra er í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði.“ Ákæra var gefin út 7. febrúar 2008, þar sem ákærða var gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið umrætt sinn ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu kannabis, en þetta þótti varða við 2. mgr. 44. gr. og 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi var af hálfu ákæruvaldsins fallið frá tilvísun í ákæru til lagaákvæðisins, sem fyrst var nefnt hér að framan.

Í málinu er enginn ágreiningur um atvik þess eða framangreindar niðurstöður í álitsgerð rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði, en annar tveggja starfsmanna hennar, sem stóð að álitsgerðinni, staðfesti hana fyrir dómi og gaf nánari skýringar á efni hennar. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins, en sú niðurstaða var ekki reist á mati um sönnun á umdeildum atvikum, heldur eingöngu á skýringu og beitingu lagaákvæða. Fyrirmæli 4. mgr. og 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum standa þannig ekki í vegi því að efnisleg afstaða verði tekin til kröfu ákæruvaldsins um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar þótt munnleg sönnunarfærsla hafi ekki farið fram fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, sbr. 5. gr. laga nr. 66/2006, má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna, sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði eftir lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Samkvæmt fylgiskjali I við reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, eins og því var breytt með reglugerð nr. 848/2002, telst meðal slíkra efna „tetrahydrocannabinol og öll isomer þess og afleiður“, en samkvæmt 2. mgr. 2. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni er varsla og meðferð þessa efnis óheimil á íslensku yfirráðasvæði. Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð staðfesting rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði á því að tetrahýdrókannabínólsýra sé afleiða af tetrahýdrókannabínóli í þessum skilningi. Í 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga er kveðið á um það að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef efni af þeim toga, sem um ræðir í 1. mgr. sömu lagagreinar, mælist í blóði eða þvagi hans. Með þessu hefur löggjafinn ákveðið að litið skuli svo á að þannig sé komið fyrir ökumanni, sem um ræðir í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, ef tetrahýdrókannabínólsýra mælist í þvagi hans, en niðurstaða um það er í engu háð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Ákvæði 1. mgr. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, sem að þessu leyti eru hliðstæð fyrirmælum um áfengisáhrif við akstur í fyrstu þremur málsgreinum 45. gr. laganna, fela ekki í sér sakarlíkindareglu í andstöðu við 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, heldur bann við akstri ef ávana- og fíkniefni eru greinanleg í blóði eða þvagi ökumanns. Ekki er á valdi dómstóla að hreyfa við þessari ákvörðun löggjafans, sem reist er á málefnalegum grunni. Með því að óumdeilt er í málinu að tetrahýdrókannabínólsýra greindist í þvagsýni, sem tekið var af ákærða í kjölfar aksturs hans 8. janúar 2008, hefur hann þannig brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga.

Við ákvörðun viðurlaga á hendur ákærða er þess að gæta að hann var dæmdur 25. maí 2007 í Héraðsdómi Suðurlands til sektar og sviptingar ökuréttar í þrjá mánuði fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga. Fyrir sama dómstóli var hann aftur dæmdur 31. mars 2008 til greiðslu 185.000 króna sektar og sviptingar ökuréttar í tvö ár vegna brots gegn sömu lagaákvæðum, svo og 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga. Að auki var hann dæmdur í Héraðsdómi Vestfjarða 5. desember 2007 til að sæta fangelsi í einn mánuð fyrir brot gegn 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en fullnustu refsingar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Sá skilorðsdómur var ekki tekinn upp í fyrrnefndum dómi frá 31. mars 2008. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. almennra hegningarlaga verður refsing ákærða í þessu máli ákveðin sem hegningarauki við síðastnefnda dóminn. Þegar litið er til þess að ávana- og fíkniefnin fundust í þvagi ákærða en ekki blóði er hæfilegt að dæma hann til greiðslu sektar að fjárhæð 100.000 krónur, en greiðist hún ekki fer um vararefsingu samkvæmt því, sem í dómsorði greinir. Þá verður ákærði jafnframt sviptur ökurétti í eitt ár frá 15. apríl 2010, en þá mun ljúka tveggja ára ökuréttarsviptingu, sem hann sætti samkvæmt dóminum frá 31. mars 2008.

Eins og niðurstaða verður í málinu samkvæmt framansögðu er rétt að dæma ákærða til að greiða sakarkostnað í héraði, samtals 136.333 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, 97.608 krónur, svo og áfrýjunarkostnað málsins, sem eingöngu eru málsvarnarlaun verjanda hans, en þau eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Ó-kk-nf G-kk-nf R-kk-nf, greiði 100.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæti ella fangelsi í átta daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í eitt ár frá 15. apríl 2010.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði, 136.333 krónur, og áfrýjunarkostnað málsins, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur.