750/2015

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A o.fl. var vísað frá dómi. Í úrskurðinum var komist að þeirri niðurstöðu að með kröfu sinni væru A o.fl. að leita atbeina dómstóla til að koma fram eða fylgja eftir ráðstöfunum sem þau sjálf teldu refsiverðar, en slíkt væri í andstöðu við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar var litið svo á að málsókn A o.fl. miðaði ekki að því að skjóta fasteignum undan aðför skuldheimtumanna, heldur að gerningum, sem þau töldu vera til málamynda, yrði hrundið. Taldi Hæstiréttur að A o.fl. hefðu lögvarða hagsmuni af því að hafa uppi slíkar kröfur. Þá var ekki fallist á að málatilbúnaður A o.fl. væri svo óskýr að vísa bæri málinu frá dómi. Loks var ekki talin standa réttarfarsnauðsyn til þess, eins og kröfugerð A o.fl. væri úr garði gerð, að gefa öðrum sameigendum tækifæri til að láta málið til sín taka. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið fyrir að nýju.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf og K-kk-nf A-kk-nf.

Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 30. október 2015 en kærumálsgögn bárust réttinum 12. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. október 2015, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Mál þetta höfðuðu sóknaraðilar á hendur varnaraðila á grundvelli 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Þau krefjast viðurkenningar á eignarrétti dánarbús F að jörðinni [...], [...], landnúmer [...], með þeim hlunnindum sem henni fylgja. Jafnframt gera þau kröfu um viðurkenningu á eignarrétti að tilgreindum landskikum þar í sveit. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi. Taldi héraðsdómur að með kröfu sóknaraðila varðandi jörðina væri verið að leita atbeina dómstóla til að koma fram eða fylgja eftir ráðstöfunum sem þau sjálf teldu refsiverðar, en slíkt væri í andstöðu við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991. Til stuðnings niðurstöðu sinni vísaði héraðsdómur jafnframt til dóms Hæstaréttar 18. febrúar 2010 í máli nr. 355/2009.

Ekki er fallist á að sá dómur Hæstaréttar hafi þýðingu við úrlausn þessa máls. Er þá litið til þess að málsókn sóknaraðila miðar ekki að því að fylgja eftir ráðagerðum um að fasteignirnar sem að framan greinir verði skotið undan aðför skuldheimtumanna heldur að viðurkenndur verði eignarréttur dánarbús F að þeim. Er málatilbúnaður sóknaraðila á því reistur að gerningarnir, sem þau byggja á að séu til málamynda, hafi ekki gildi samkvæmt efni sínu. Samkvæmt þessu hafa sóknaraðilar lögvarða hagsmuni af því að krefjast þess að gerningunum verði hrundið, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. desember 2012 í máli nr. 308/2012.

Þá beinist krafa sóknaraðila einungis að eignarhlut varnaraðila í framangreindri jörð en ekki annarra sameigenda hennar. Þrátt fyrir að stefna í héraði sé lengri en nauðsyn ber til telst málatilbúnaður sóknaraðila ekki svo óskýr að vísa beri málinu frá dómi af þeim sökum. Loks stendur ekki réttarfarsnauðsyn til þess, eins og kröfugerð sóknaraðila er úr garði gerð, að gefa öðrum sameigendum tækifæri til að láta málið til sín taka, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. desember 2006 í máli nr. 603/2006.

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið fyrir að nýju.

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið fyrir að nýju.

Varnaraðili greiði sóknaraðilum hverjum fyrir sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.