129/2002

G var ráðinn á skipið Húnaröst frá september til loka árs 1999 en S gerði skipið út til síldveiða frá Höfn í Hornafirði. Áður en ráðningartíma G lauk var skipinu haldið til Hafnar vegna jólafrís í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamnings. Í tengslum við þetta var G skráður af skipinu 18. desember 1999. Óumdeilt var að aflaverðmæti, sem komið hefði í hlut G fyrir desembermánuð, náði ekki fjárhæð kauptryggingar og greiddi S því G laun miðað við kauptryggingu frá 1. til 20. desember, er jólafrí hófst. G taldi sig hins vegar eiga rétt á að fá laun, sem svari kauptryggingu, til loka mánaðarins, er ráðningartíma hans lauk, auk tengdra greiðslna. Reisti G kröfu sína á ákvæði 2. mgr. 27. gr. sjómannalaga. Talið var að líta bæri til 1. mgr. 27. gr. sömu laga, og lögskýringargagna sem það ákvæði varða, þar sem áréttuð sé sú grundvallarregla vinnuréttar að launþegi eigi ekki rétt til launa nema hann inni af hendi vinnu eða sé reiðubúinn til þess. Samkvæmt þessu geti skipverji, sem skráður hafi verið af skipi án þess að ráðningartíma hans sé lokið, ekki átt rétt til launa í frítíma sínum nema sérstaklega sé samið um það í kjarasamningi eða ráðningarsamningi. Þá varð ekki annað ráðið af ákvæði kjarasamningsins en að miðað væri við það grunnsjónarmið að kauptrygging verði ekki greidd nema fyrir vinnu, sem innt sé af hendi á þeim tíma sem skipverji sé lögskráður, þó þannig að fjárhæð hennar sé reiknuð hlutfallslega miðað við fjölda lögskráningardaga innan kauptryggingartímabils. Samkvæmt þessu gat G ekki notið réttar til kauptryggingar fyrir það tímabil sem deilt var um í málinu. Sama gilti um kröfu stefnda um greiðslu starfsaldursálags og hlífðarfatapeninga. Krafa G um fæðisgreiðslur var tekin til greina.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. mars 2002 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en því að sér verði dæmdir dráttarvextir samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 4.264 krónum frá 15. nóvember 1999 til 15. janúar 2000 og af 45.145 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var dómtekið í héraði að loknum munnlegum málflutningi 7. september 2001. Var héraðsdómur kveðinn upp á dómþingi 30. október sama árs eftir að aðilarnir höfðu lýst því yfir að þeir teldu óþarft að málið yrði flutt á ný og dómarinn lýst sig sammála því.

I.

Stefndi var ráðinn ýmist sem háseti eða stýrimaður á Húnaröst SF 550 frá september til loka árs 1999, en áfrýjandi gerði skipið út til síldveiða frá Höfn í Hornafirði. Ekki er ágreiningur um að það hafi verið heimahöfn skipsins. Áður en ráðningartíma stefnda lauk var skipinu haldið til Hafnar vegna jólafrís í samræmi við sérákvæði um skipverja á síldveiðiskipum í grein 6.05. í kjarasamningi Sjómannasambands Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna, en samkvæmt því skyldi skipverjum tryggt frí í heimahöfn á tímabilinu frá 20. desember til 2. janúar. Í tengslum við þetta var stefndi skráður af skipinu 18. desember 1999. Í málinu er óumdeilt að aflaverðmæti, sem komið hefði í hlut stefnda fyrir desembermánuð, náði ekki fjárhæð kauptryggingar eftir grein 1.04. í áðurnefndum kjarasamningi. Greiddi því áfrýjandi stefnda laun miðað við kauptryggingu frá 1. til 20. desember, er jólafrí hófst.

Stefndi vill ekki una við fyrrgreinda greiðslu launa fyrir desember 1999. Hann telur sig eiga rétt á að fá laun, sem svari kauptryggingu, til loka mánaðarins, er ráðningartíma hans lauk, en af þessum sökum eigi hann ógreiddar frá áfrýjanda 31.242 krónur. Þá telur stefndi sig eiga rétt á að fá fyrir sama tímabil starfsaldursálag samkvæmt grein 1.08. í áðurnefndum kjarasamningi, 625 krónur, og hlífðarfatapeninga eftir grein 1.07. í samningnum, 1.731 krónu. Auk þess krefst stefndi greiðslu mismunar þeirrar fjárhæðar, sem hann fékk greidda fyrir fæði í október 1999 og fyrir fyrstu nítján daga desember sama árs samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. greinar 1.09. í kjarasamningnum, og þeirrar fjárhæðar, sem hann telur sig eiga að fá greidda fyrir fæði sama tímabil samkvæmt 1. tölulið greinarinnar. Óumdeilt er að sá mismunur nemur samtals 7.380 krónum. Loks krefst stefndi greiðslu orlofs af öllu framangreindu að fjárhæð 4.167 krónur.

II.

Eins og nánar greinir í héraðsdómi reisir stefndi kröfu sína um greiðslu kauptryggingar, starfsaldursálags og hlífðarfatapeninga vegna tímabilsins frá 20. desember 1999 til loka ráðningartíma síns á skipi áfrýjanda 31. sama mánaðar á ákvæði 2. mgr. 27. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, en þar kemur fram að skipverji taki kaup til þess dags og að honum meðtöldum, sem ráðningu hans lýkur samkvæmt ráðningar- eða kjarasamningi, og skipti þá ekki máli þótt hann hafi áður verið afskráður.

Í 1. mgr. 27. gr. sjómannalaga segir að skipverji taki kaup frá og með þeim degi, sem hann komi til vinnu, en í síðari málslið 2. mgr. sömu lagagreinar segir að um vinnu skipverja fari samkvæmt kjarasamningum og öðrum ákvæðum laganna. Í lögskýringargögnum, sem varða 27. gr. sjómannalaga, er tekið fram að með þessu sé áréttuð sú grundvallarregla vinnuréttar að launþegi eigi ekki rétt til launa nema hann inni af hendi vinnu eða sé reiðubúinn til þess. Samkvæmt þessu getur skipverji, sem skráður hefur verið af skipi án þess að ráðningartíma hans sé lokið, ekki átt rétt til launa í frítíma sínum nema sérstaklega sé samið um það í kjarasamningi eða ráðningarsamningi.

Í grein 1.04. í áðurnefndum kjarasamningi segir að útgerðarmaður skuli tryggja skipverjum „lágmarkskaup fyrir hvern mánuð (30 daga) af lögskráningartímanum“ með nánar tilgreindum fjárhæðum. Eins og að framan segir var stefndi lögskráður á skip áfrýjanda til 18. desember 1999. Af þessu ákvæði kjarasamningsins verður ekki annað ráðið en að miðað sé við það grunnsjónarmið að kauptrygging verði ekki greidd nema fyrir vinnu, sem innt er af hendi á þeim tíma sem skipverji er lögskráður, þó þannig að fjárhæð hennar sé reiknuð hlutfallslega miðað við fjölda lögskráningardaga innan kauptryggingartímabils. Samkvæmt þessu getur stefndi ekki notið réttar til kauptryggingar fyrir það tímabil í desember 1999, sem deilt er um í málinu. Fer þá á sama veg um kröfu stefnda um greiðslu starfsaldursálags og hlífðarfatapeninga.

Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að á þeim tíma, sem stefndi vann á skipi áfrýjanda og krafa hans um fæðisgreiðslur tekur til, hafi það verið við síldveiðar fyrir vestan land, en aflanum verið landað í heimahöfn þess. Um þetta hafa ekki verið lögð fram gögn í málinu, en ekki eru efni til annars en að leggja þetta til grundvallar. Samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. greinar 1.09. í fyrrnefndum kjarasamningi skal útgerðarmaður greiða nánar tilgreinda fjárhæð vegna fæðis skipverja á tilteknum skipum, þar á meðal síldveiðiskipum, sem stunda veiðar fjarri heimahöfn. Fjárhæðin er hins vegar lægri ef veiðarnar eru stundaðar á öðrum skipum, sbr. 2. og 3. tölulið greinarinnar. Skip, sem er við veiðar fyrir vestan land og á heimahöfn í Hornafirði, verður að teljast stunda veiðar „fjarri heimahöfn“ í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. greinar 1.09. í kjarasamningnum. Verður því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að stefnda beri að fá umdeildan mismun á greiðslum fyrir fæði vegna framangreindra tveggja tímabila, samtals 7.380 krónur. Áfrýjandi hefur ekki sérstaklega mótmælt kröfu stefnda um greiðslu 10,17% orlofs af þeim kröfuliðum hans, sem kynnu að verða teknir til greina. Verða stefnda því einnig dæmdar 750 krónur í orlof, eða samtals 8.130 krónur ásamt dráttarvöxtum, eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákvæði héraðsdóms um staðfestingu sjóveðréttar stefnda í Húnaröst SF 550 og málskostnað eru staðfest.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Skinney-Þinganes hf., greiði stefnda, G-kk-þgf Þ-kk-þgf, 8.130 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 4.264 krónum frá 15. nóvember 1999 til 15. janúar 2000 og af 8.130 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um staðfestingu sjóveðréttar í Húnaröst SF 550 og um málskostnað eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.