71/2001

E var oddviti hreppsnefndar. Hann var ákærður fyrir umboðssvik og fjárdrátt í opinberu starfi. Brotin voru í ákæru talin fólgin í því að E hefði misnotað aðstöðu sína til að gefa út skuldabréf í nafni hreppsins, án þess að hreppsnefnd samþykkti, og verja meginhluta lánsfjárins til greiðslu á öðru skuldabréfi, sem var rekstri hreppsins óviðkomandi. Þá var hann talinn hafa dregið sér fé með því að hafa látið færa til inneignar á viðskiptareikning sinn tiltekna fjárhæð, sem hafði verið gjaldfærð hjá sveitarsjóði sem kostnaður vegna vegagerðar í hreppnum án reikninga að baki þeirri færslu. Hæstiréttur sýknaði E af ákæru fyrir umboðssvik og taldi ósannað að auðgunarásetningur hefði legið að baki gjörðum hans. Hins vegar var E sakfelldur fyrir fjárdrátt, þar sem ljóst þótti, að tilteknar bókhaldsfærslur hafi leitt til lækkunar á skuld hans við hreppinn. Sem oddvita hafi honum hlotið að vera kunnugt um þennan frágang reikninga og ekki getað dulist, hver áhrif hans væru. Var E dæmdur til að sæta fangelsi í tvo mánuði skilorðsbundið.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, H-kk-nf B-kk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf K-x-x H-kk-nf.

Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar 19. febrúar 2001 að tilhlutan ákærða. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist, að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, þó þannig að 1. liður í II. kafla ákæru verði hluti af I. kafla, og refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara mildari refsingar en ákveðin var í héraðsdómi.

Ákæruvaldið hefur lagt fyrir Hæstarétt gögn um uppgjör á fjórum skuldabréfum, sem voru í öndverðu hvert að fjárhæð 226.900 krónur og tryggð með veði í Eystra-Fíflholti. Þá hefur verið lagt fram bréf umdæmisstjóra Vegagerðarinnar á Selfossi til E-kk-ef S-kk-ef löggilts endurskoðanda frá 27. apríl 2001, þar sem staðfest er, að kostnaður við vegaframkvæmdir á svonefndum Þúfuvegi í apríl 1996, 1.578.919 krónur, hafi að hluta til verið færður á viðhald vega og að hluta á safnvegi í Vestur-Landeyjum.

Af hálfu ákærða hefur verið lögð fram greinargerð G-kk-ef J-kk-ef 5. apríl 2001 um færslur í bókhaldi Vestur-Landeyjahrepps á 500.000 krónum vegna framkvæmda á Þúfuvegi og bréf J-kk-ef Þ. H-kk-ef löggilts endurskoðanda til verjanda ákærða 7. apríl 2001 um sama efni. Þá hefur ákærði lagt fram greinargerð G-kvk-ef B-kvk-ef 21. mars 2001 um samskipti hennar og M-kk-ef B-kk-ef löggilts endurskoðanda.

I.

Eins og að framan greinir hefur ákæruvaldið breytt kröfugerð sinni fyrir Hæstarétti á þann veg, að 1. liður í II. kafla ákæru um ætlaðan fjárdrátt verði hluti af I. kafla um ætluð umboðssvik. Jafnframt er því lýst, að heildarákærufjárhæð lækki í 1.535.000 krónur, þar sem ákærufjárhæð umboðssvikabrotsins hækki ekki sem nemur lækkun fjárdráttarfjárhæðar II. kafla úr 1.177.360 krónum í 500.000 krónur. Það er því ekki lengur sjálfstætt ákæruefni, að ákærði hafi dregið sér fé með því að hafa á árunum 1994, 1995 og 1996 lækkað skuld á viðskiptareikningi Eystra-Fíflholts um 677.360 krónur undir þeim formerkjum, að verið væri að millifæra þær á rekstur hreppsins sem útgjöld vegna ábyrgðar. Eftir framangreinda breytingu á kröfugerð ákæruvaldsins getur það ekki komið til sérstakrar úrlausnar fyrir Hæstarétti, hvort þessi ætlaða háttsemi ákærða hafi falið í sér refsinæm umboðssvikabrot, sbr.1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

II.

Málavöxtum er skilmerkilega lýst í héraðsdómi. Gögn málsins bera með sér, að kaupsamningur B-kk-ef S-kk-ef P-kk-ef og Vestur-Landeyjahrepps um jörðina Eystra-Fíflholt frá 19. apríl 1986 var ekki lagður fyrir hreppsnefnd, en nefndin hafði á fundi 4. sama mánaðar samþykkt að neyta forkaupsréttar að jörðinni og ganga inn í kaupsamning B-kk-ef S-kk-ef við Þ-kk-þf S-kk-þf E-kk-þf. Sá samningur liggur ekki fyrir í málinu. Með bréfi B-kk-ef B-kk-ef oddvita Vestur-Landeyjahrepps til ríkissaksóknara 7. janúar 2000 var því lýst, að hreppsnefnd hefði á fundi 6. apríl 1999 samþykkt, að ekki væri ástæða til frekari aðgerða vegna kæru níu íbúa hreppsins á hendur ákærða. Jafnframt var sagt í bréfi oddvita, að hreppsnefndin hefði hafnað því á fundi 1. desember 1999 að setja fram skaðabótakröfu í málinu, þar sem hreppurinn hefði ekki orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna aðgerða fyrrverandi oddvita.

Án tillits til þess hvort Vestur-Landeyjahreppur var að lögum bundinn við þá ábyrgðaryfirlýsingu, sem fram kom í áðurnefndum kaupsamningi um Eystra-Fíflholt 19. apríl 1986, liggur ekki fyrir, að hreppurinn hafi skaðast fjárhagslega vegna aðgerða ákærða í tengslum við jarðarkaupin, en ósannað er, að auðgunarásetningur hafi legið að baki þeim gjörðum hans, er I. kafli ákæru lýtur að, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með þessari athugasemd og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms ber að sýkna ákærða af þessum hluta ákærunnar.

III.

Eins og rakið er í héraðsdómi og ráðið verður af framlögðu bréfi umdæmisstjóra Vegagerðarinnar á Selfossi kom ekki til þess, að Vestur-Landeyjahreppur þyrfti að inna af hendi 500.000 krónur vegna framkvæmda við Þúfuveg, eins og hreppsnefndin hafði þó samþykkt á fundi sínum 3. apríl 1996. Fjárhæð þessa átti því ekki að gjaldfæra í bókhaldi hreppsins. Fyrir liggur hins vegar, að hún var án nokkurra gagna færð hreppnum til gjalda vegna vegamála og í fyrstu til inneignar á viðskiptareikningi með heiti Ræktunarsambands Landeyja en þaðan til inneignar á viðskiptareikningi 29-63-416, er hafði að geyma viðskipti ákærða og hreppsins. Upphafsstaða hans eða saldo 1. janúar 1996 nam 168.650 krónum. Í árslok voru færðar til skuldar 500.841 króna sem „Saldó 1/1 E-kk-nf H-kk-nf” og um leið til inneignar áðurnefndar 500.000 krónur af reikningi Ræktunarsambandsins. Viðskiptareikningur 416 var jafnaður út miðað við árslok 1996 og var þá stofnaður nýr viðskiptareikningur ákærða, 29-63-430. Á hann voru skráðar nær allar færslur ársins 1996 af reikningi 416 en þó ekki framangreindar fjárhæðir, sem gengu hvor á móti annarri með þeim afleiðingum, að skuld ákærða að fjárhæð 500.841 króna jafnaðist að mestu út, áður en fært var yfir á hinn nýja viðskiptareikning. Mismuninum, 841 krónu, virðist hafa verið eytt með færslum á reikningi 416, sem ekki eiga sér fulla samsvörun á reikningi 430.

Samkvæmt framansögðu er ljóst, að umræddar bókhaldsfærslur leiddu til lækkunar á skuld ákærða við hreppinn, áður en stofnaður var viðskiptareikningur 430. Sem oddvita hlaut ákærða að vera kunnugt um þennan frágang reikninga og gat ekki dulist, hver áhrif hans væru. Hefur hann því orðið sekur um þá háttsemi, er greinir í II. kafla ákæru og þar er réttilega færð til refsiákvæða.

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er fallist á ákvörðun hans um refsingu ákærða og sakarkostnað. Ákærði skal greiða helming áfrýjunarkostnaðar, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, E-kk-nf H-kk-nf, greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talinn helming málsvarnarlauna verjanda síns fyrir Hæstarétti, R-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, er samtals nema 250.000 krónum.