260/2008

G var ákærður fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu kannabis, en þetta þótti varða við 45. gr. a. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Samkvæmt álitsgerð rannsóknastofu HÍ fannst tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi G en hið virka efni í kannabis, tetrahýdrókannabínól, fannst ekki í blóði hans. Þessi niðurstaða benti til þess að G hefði neytt kannabis en ekki lengur verið undir áhrifum efnisins þegar blóðsýnið var tekið. Í dómi Hæstaréttar sagði að í 1. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga væri kveðið á um það að ökumaður teldist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna tæki örugglega ef efni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði eftir lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum á grundvelli þeirra, mældust í blóði eða þvagi ökumanns. Fyrrgreint efni sem fannst í þvagi G taldist til slíkra efna. Með þessu hefði löggjafinn ákveðið að líta skuli svo á að þannig væri komið fyrir ökumanni, sem um ræðir í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, ef tetrahýdrókannabínólsýra mældist í þvagi hans, en niðurstaða um það væri í engu háð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann væri í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Umrædd ákvæði umferðarlaga þóttu ekki fela í sér sakarlíkindareglu sem væri í andstöðu við 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, heldur bann við akstri ef ávana- og fíkniefni eru greinanleg í blóði eða þvagi ökumanns. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin sem hegningarauki og honum gert að greiða 75.000 krónur í sekt og hann sviptur ökurétti í 3 mánuði.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf C-kk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2008 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, honum gerð refsing og ákveðin svipting ökuréttar.

Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms.

Samkvæmt gögnum málsins ók ákærði bifreiðinni YT 692 á Ísafirði aðfaranótt 25. desember 2007 og stöðvaði lögregla för hans. Sagði í frumskýrslu hennar að þetta hafi verið gert sökum þess að ökuljós bifreiðarinnar hafi ekki verið tendruð. Lögreglumaður hafi þekkt til ákærða vegna afskipta af honum í tengslum við fíkniefnamál og því spurt hvort hann hafi neytt slíkra efna, sem hann hafi viðurkennt að hafa gert fyrir nokkru síðan. Ákærði hafi fallist á að láta í té þvagsýni á lögreglustöð og hafi prófun varðandi neyslu á kannabis gefið jákvætt svar. Af þessu tilefni hafi ákærði greint frá því að hann hafi reykt hass „fyrir nokkrum dögum“ og taldi nánar tiltekið að það hafi verið 20. desember 2007. Sýni af blóði og þvagi úr ákærða voru send rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði. Í álitsgerð hennar 16. janúar 2008 sagði meðal annars eftirfarandi: „Í þvagi fannst tetrahýdrókannabínólsýra. Tetrahýdrókannabínól fannst ekki í blóði. Tetrahýdrókannabínól er hið virka efni í kannabis. Tetrahýdrókannabínólsýra er óvirkt umbrotsefni þess í þvagi. Tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi, án þess að tetrahýdrókannabínól sé að finna í blóði, bendir til þess að ökumaður hafi neytt kannabis, en ekki verið lengur undir áhrifum efnisins þegar blóðsýnið var tekið. Tetrahýdrókannabínólsýra er í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði.“ Ákæra var gefin út 25. janúar 2008, þar sem ákærða var gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið umrætt sinn ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu kannabis, en þetta þótti varða við 2. mgr. 44. gr. og 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi var af hálfu ákæruvaldsins fallið frá tilvísun í ákæru til lagaákvæðisins, sem fyrst var hér nefnt.

Í málinu er enginn ágreiningur um atvik eða framangreindar niðurstöður í álitsgerð rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði, en annar tveggja starfsmanna hennar, sem stóð að álitsgerðinni, staðfesti hana fyrir dómi og gaf nánari skýringar á efni hennar. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Sú niðurstaða var ekki reist á mati um sönnun á umdeildum atvikum, heldur eingöngu á skýringu og beitingu lagaákvæða. Fyrirmæli 4. mgr. og 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum standa þannig ekki í vegi því að efnisleg afstaða verði tekin til kröfu ákæruvaldsins um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar þótt munnleg sönnunarfærsla hafi ekki farið fram fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, sbr. 5. gr. laga nr. 66/2006, má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna, sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði eftir lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Samkvæmt fylgiskjali I við reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, eins og því var breytt með reglugerð nr. 848/2002, teljast meðal slíkra efna „tetrahydrocannabinol og öll isomer þess og afleiður“, en samkvæmt 2. mgr. 2. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni er varsla og meðferð þessara efna óheimil á íslensku yfirráðasvæði. Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð staðfesting rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði á því að tetrahýdrókannabínólsýra sé afleiða af tetrahýdrókannabínóli í þessum skilningi. Í 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga er kveðið á um það að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef efni af þeim toga, sem um ræðir í 1. mgr. sömu lagagreinar, mælist í blóði eða þvagi hans. Með þessu hefur löggjafinn ákveðið að litið skuli svo á að þannig sé komið fyrir ökumanni, sem um ræðir í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, ef tetrahýdrókannabínólsýra mælist í þvagi hans, en niðurstaða um það er í engu háð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Ákvæði 1. mgr. og 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, sem að þessu leyti eru hliðstæð fyrirmælum um áfengisáhrif við akstur í fyrstu þremur málsgreinum 45. gr. laganna, fela ekki í sér sakarlíkindareglu í andstöðu við 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, heldur bann við akstri ef ávana- og fíkniefni eru greinanleg í blóði eða þvagi ökumanns. Ekki er á valdi dómstóla að hreyfa við þessari ákvörðun löggjafans, sem reist er á málefnalegum grunni. Með því að óumdeilt er í málinu að tetrahýdrókannabínólsýra greindist í þvagsýni, sem tekið var af ákærða í kjölfar aksturs hans 25. desember 2007, hefur hann þannig brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga.

Við ákvörðun viðurlaga á hendur ákærða er þess að gæta að honum var 11. mars 2008 í Héraðsdómi Reykjaness ákveðin 75.000 króna sekt og svipting ökuréttar í eitt ár fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. og 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga. Áður höfðu ákærða þrívegis verið gerð viðurlög fyrir héraðsdómi fyrir brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940, tvívegis vegna brota gegn 1. mgr. 217. gr. og eitt skipti gegn 1. mgr. 106. gr. þeirra laga, síðast með dómi 27. ágúst 2007, þar sem hann var dæmdur til að sæta fangelsi í þrjá mánuði, en fullnustu þeirrar refsingar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Sá skilorðsdómur var ekki tekinn upp þegar ákærða voru ákveðin fyrrgreind viðurlög 11. mars 2008. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. almennra hegningarlaga verður refsing ákærða í þessu máli ákveðin sem hegningarauki við þá viðurlagaákvörðun. Þegar litið er til þess að ávana- og fíkniefnin fundust í þvagi ákærða en ekki blóði er hæfilegt að dæma hann til greiðslu sektar að fjárhæð 75.000 krónur, en greiðist hún ekki fer um vararefsingu samkvæmt því, sem í dómsorði greinir. Þá verður ákærði jafnframt sviptur ökurétti í þrjá mánuði frá uppkvaðningu dóms þessa.

Eins og niðurstaða verður í málinu samkvæmt framansögðu er rétt að dæma ákærða til að greiða sakarkostnað í héraði, samtals 160.793 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, 97.608 krónur, svo og áfrýjunarkostnað málsins, sem eingöngu eru málsvarnarlaun verjanda hans, en þau eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf I-kk-nf I-kk-nf, greiði 75.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæti ella fangelsi í sex daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í 3 mánuði frá uppkvaðningu dóms þessa.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði, 160.793 krónur, og áfrýjunarkostnað málsins, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef I-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur.