349/2010

S krafði T um vátryggingabætur úr húftryggingu bifreiðar hans sem varð fyrir algeru tjóni. Ágreiningur aðila laut að vátryggingarverðmæti bifreiðarinnar. S lagði til grundvallar að hann ætti rétt á bótum sem svöruðu til enduröflunarverðs bifreiðarinnar en T taldi sig hafa greitt S fullar bætur samkvæmt vátryggingarsamningi með fjárhæð, sem svaraði til markaðsverðs bifreiðarinnar. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að í vátryggingarsamningi milli aðila hafi verið samið um hvernig bæta skyldi tjónið og að miða skyldi við markaðsverð bifreiðarinnar.  Eins og atvikum málsins var háttað, en tjónsbifreiðin var ekki fáanlega á íslenskum markaði, yrði talið að með orðum skilmálanna væri átt við verð sambærilegs hlutar hér innanlands eftir að hans hefði verið aflað erlendis og hann fluttur til landsins.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. júní 2010. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 2.915.765 krónur með 4,5% ársvöxtum, frá 31. júlí 2006 til 12. september 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 20. september 2006 að fjárhæð 1.774.000 krónur og 10. nóvember 2009 að fjárhæð 27.570 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Í héraðsdómi er við það miðað að matsmaðurinn, G-kk-nf A-kk-nf, hafi ekki boðað til matsfundar er hann vann að matsgerð sem hann lauk 1. nóvember 2009. Er það í samræmi við framburð matsmannsins í skýrslu hans fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins.

Stefndi óskaði eftir því eftir uppsögu héraðsdóms að tekin yrði önnur skýrsla af matsmanninum, auk skýrslna af tveimur starfsmönnum sínum og fulltrúa lögmanns áfrýjanda. Skýrslur voru teknar 2. september 2010 og hefur stefndi lagt fram í Hæstarétti endurrit þeirra. Þar kemur fram að matsmaðurinn hafi boðað til matsfundar með tölvupósti og að fundurinn hafi verið haldinn á starfsstöð hans 19. maí 2009. Af hálfu áfrýjanda hefði fulltrúi lögmanns hans mætt og tveir fulltrúar stefnda. Samkvæmt þessu er í ljós leitt að sá annmarki er ekki á matsgerðinni að aðilar hafi ekki átt þess kost að koma að gögnum og sjónarmiðum sínum á matsfundi, sbr. 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Í málinu deila aðilar um fjárhæð vátryggingarbóta til áfrýjanda úr húftryggingu (kaskótryggingu) bifreiðar hans af gerðinni Opel Omega B Caravan CD 3.2 V6 24, árgerð 2002, sem eyðilagðist í óhappi 27. júlí 2007. Stefndi, sem veitt hafði húftrygginguna, viðurkennir bótaskyldu sína á grundvelli vátryggingarsamningsins. Ágreiningur aðila snýst um fjárhæð vátryggingarbóta. Áfrýjandi leggur til grundvallar að eins og atvikum sé háttað eigi hann rétt á bótum, sem svari til enduröflunarverðs bifreiðarinnar, það er þess sem það myndi kosta hann að kaupa erlendis og flytja til landsins nákvæmlega sambærilega bifreið með sama búnaði, en þess telur hann kost. Reisir áfrýjandi kröfu sína á matsgerð G-kk-ef B. Á-kk-ef löggilts bifreiðasala sem dómkvaddur var 29. febrúar 2008 og skilaði matsgerð 12. ágúst sama ár. Komst hann að þeirri niðurstöðu að „kostnaður matsbeiðanda að útvega sér samskonar bifreið ... þann 31. júlí 2006 væri kr. 2.915.765.“ Stefndi telur á hinn bóginn að hann hafi greitt áfrýjanda fullar bætur samkvæmt vátryggingarsamningi með fjárhæð, er svari til markaðsverðs bifreiðarinnar hér á landi, sem unnt sé að finna út eins og matsmaðurinn G-kk-nf A-kk-nf hafi gert, þótt nákvæmlega eins bifreið sé ekki fáanleg hér. Var þessi matsmaður dómkvaddur að beiðni stefnda 13. febrúar 2009 til, eins og í matsgerðinni segir, „að framkvæma mat á bifreiðinni VY-111 sem er Opel Omega árgerð 2002“. Komst hann að þeirri niðurstöðu að verð á bifreið áfrýjanda miðað við staðgreiðslu á tjónsdegi 27. júlí 2006 hafi verið 1.870.000 krónur. Stefndi hefur greitt þessa fjárhæð og áfrýjandi tekið við henni með fyrirvara. Leggja verður til grundvallar að ekki sé tölulegur ágreiningur með aðilum heldur lúti ágreiningur þeirra sem fyrr segir að grundvelli útreiknings vátryggingarbótanna, það er vátryggingarverðmætis bifreiðarinnar.

III

Í 37. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem felld voru úr gildi 1. janúar 2006 við gildistöku laga nr. 30/2004 um sama efni, var að finna ákvæði um hvernig ákvarða skyldi verð vátryggðra hagsmuna. Samkvæmt því skyldi verð þeirra talið nema sömu upphæð og ,,þurft hefði til kaupa á hlut þeim, er fórst eða skemmdist, með því verðlagi, er síðast var á slíkum hlut áður en vátryggingaratburðurinn gerðist, að frádreginni hæfilegri verðrýrnun hans vegna aldurs, brúkunar, minnkaðs notagildis og annarra atvika.“ Regla, sambærileg þeirri sem er að finna í ákvæðinu um ákvörðun vátryggingarverðmætis, hefur almennt verið talin gilda í skaðabótarétti þegar fjárhæð skaðabóta vegna munatjóns er ákveðin. Í gildandi lögum um vátryggingarsamninga er ekki að finna sambærilegt ákvæði. Í 1. mgr. 35. gr. þeirra segir: ,,Sé ekki um annað samið í vátryggingarsamningi á vátryggður rétt á fullum bótum fyrir fjártjón sitt.“ Í skýringum með 35. gr. í athugasemdum frumvarps þess sem varð að lögum nr. 30/2004 kemur fram að í þeim tilvikum þegar ekki er samið um hvernig ákveða skuli vátryggingarbætur beri að greiða fullar bætur. Þær bætur yrðu ákvarðaðar á grundvelli enduröflunarverðs hinna vátryggðu hagsmuna.

Eins og fram kemur í héraðsdómi var um það samið í vátryggingarsamningi aðila um bifreiðina hvernig bæta skyldi tjónið. Í grein 17 í vátryggingaskilmálunum er fjallað um bætur fyrir algert tjón. Þar segir í grein 17.1: ,,Verði algert tjón ber félaginu að greiða markaðsvirði ökutækisins (gegn staðgreiðslu) sbr. 15. gr.“ Í grein 15.1 segir meðal annars svo: ,,Vátryggingarverðmæti ökutækisins er ávallt markaðsvirði þess, en það er sú fjárhæð sem sambærilegt ökutæki að tegund, aldri eða gæðum kostaði á almennum markaði á tjónsdegi miðað við staðgreiðslu.“ Samkvæmt þessu hafa aðilar nýtt heimild 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004 og samið um hvernig skuli ákveða vátryggingarverðmæti bifreiðar áfrýjanda, yrði hún fyrir tjóni. Niðurstaða málsins ræðst af því hvernig beri að skýra framangreint ákvæði vátryggingarskilmálanna í lögskiptum málsaðila.

Í greinargerð stefnda í héraði taldi hann að unnt væri „að meta markaðsvirði [hluta] þó svo að fáir eða engir sambærilegir hlutir séu til sölu á markaði á því tímamarki.“ Taldi hann engu skipta „þó svo að almennu listaverði sé ekki til að dreifa fyrir bifreiðar af gerðinni Opel Omega, þar sem sú bifreiðategund er ekki flutt inn af umboði Opel á Íslandi“, en áfrýjandi hafi sjálfur flutt inn bifreið sína frá Þýskalandi á árinu 2005. Samkvæmt þessu verður lagt til grundvallar í málinu, að ekki hafi verið unnt að fá „sambærilegt ökutæki að tegund, aldri eða gæðum hér á landi“ og snúist ágreiningur málsaðila því um hvort allt að einu sé unnt að skýra skilmála vátryggingarinnar þannig að finna megi markaðsvirði hér á landi fyrir bifreið sambærilega bifreið áfrýjanda sem fyrir tjóninu varð.

IV

Svo sem fyrr var greint kveður 35. gr. laga nr. 30/2004 á um þá meginreglu að vátryggður skuli fá fullar bætur fyrir fjártjón sitt, sé ekki um annað samið. Hér er um að ræða staðlaða samningsskilmála sem stefndi notar í atvinnustarfsemi sinni. Þá liggur fyrir að áfrýjandi hefur, í lögskiptum sínum við stefnda, réttarstöðu neytanda samkvæmt 1. mgr. 36. gr. b. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, en samkvæmt ákvæðinu ber að túlka skriflegan samning neytanda í hag, komi upp vafi um merkingu hans. Við túlkun á orðunum „sú fjárhæð sem sambærilegt ökutæki að tegund, aldri eða gæðum kostaði á almennum markaði á tjónsdegi“ verður að hafa í huga að ekki er vísað til þess hvað unnt hefði verið að fá á markaði innanlands fyrir bifreiðina sjálfa, sem vátryggð var, óskemmda á tjónsdegi, heldur sambærilega bifreið. Var matið sem stefndi aflaði ónákvæmt að þessu leyti. Orðalag skilmálanna um sambærilega bifreið bendir til þess markmiðs með vátryggingunni að gera vátryggingartaka kleift að afla sé annarrar eins bifreiðar fyrir bæturnar sem hann fær fyrir þá vátryggðu sem skemmist, enda má telja að markmið neytanda sem kaupir sér húftryggingu fyrir bifreið sína sé einmitt að geta ráðstafað vátryggingabótunum á þennan hátt. Er vandséð að orðið markaðsverð geti almennt þýtt verð á markaði þar sem alls ekki er unnt að kaupa þann hlut sem um ræðir. Hafi stefndi viljað haga skilmálanum þannig að vátryggðir yrðu að sætta sig við metið markaðsverð á Íslandi í tilviki, þar sem engan sambærilegan hlut er að finna á markaði, og því alls ekki unnt að kaupa hann í stað þess sem fór forgörðum, bar honum að orða það skýrt í skilmálum sínum og kveða þá eftir atvikum á um aðferð við að finna slíkt verð. Með vísan til alls þessa verður talið að með orðum skilmálanna sé átt við verð sambærilegs hlutar hér innanlands eftir að hans hafði verið aflað erlendis og hann fluttur til landsins. Er ekki ágreiningur um að krafa áfrýjanda nemur þeirri fjárhæð. Verður hún því tekin til greina.

Stefndi hefur mótmælt kröfu áfrýjanda um 4,5% ársvexti tímabilið 31. júlí 2006 til 12. september 2008, þar sem krafan sé ekki í samræmi við 50. gr. laga nr. 30/2004. Talið verður að þessi mótmæli stefnda snúi annars vegar að upphafsdegi vaxtanna, sbr. 1. mgr. 50. gr. og hins vegar að hundraðshluta þeirra samkvæmt 6. mgr. sömu greinar. Verða þessi andmæli tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir. Þá mótmælir stefndi upphafsdegi dráttarvaxtakröfu áfrýjanda og telur að miða eigi hann við birtingu stefnu eða dómsuppsögudag. Áfrýjandi sendi stefnda matsgerðina sem hann byggir kröfu sína á og gerði kröfu á grundvelli hennar 12. ágúst 2008. Með vísan til 6. mgr. 50. gr. laga nr. 30/2004, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, verður krafa áfrýjanda í þessu efni tekin til greina.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði áfrýjanda, S-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf, 2.915.765 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. september 2006 til 12. september 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 20. september 2006 að fjárhæð 1.774.000 krónur og 10. nóvember 2009 að fjárhæð 27.570 krónur.

Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 1.000.000 krónur.