359/2011

X og A ehf. var gefið að sök að hafa í tvö skipti skráð rangar upplýsingar um nettóvigt afla skipanna SJ og SÆ á endurvigtunarnótur sem X gaf út fyrir hönd einkahlutafélagsins og að hafa ekki vegið allan afla fyrrgreindra skipa í eitt skipti. Voru brot ákærðu talin varða við nánar tilgreind ákvæði laga um umgengni um nytjastofna sjávar og reglugerð um vigtun og skráningu sjávarafla, svo og 1. mgr. 158. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í málinu lá fyrir að Neytendastofa hafði, í framhaldi af ábendingu Fiskistofu, áminnt X vegna háttseminnar á grundvelli laga nr. 91/2006. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af orðalagi 42. gr. þeirra laga bæri Neytendastofu að meta með hliðsjón af grófleika brots og réttarvörslusjónarmiðum, hvort máli skyldi lokið með stjórnvaldsákvörðun eða það kært til lögreglu. Við það mat bæri Neytendastofu að hafa til hliðsjónar að ákvæði laga nr. 91/2006 væru reist á því megin viðhorfi að ekki yrði bæði lögð á stjórnvaldssekt og dæmd refsing fyrir sama lögbrotið heldur yrði önnur hvor leiðin valin. Neytendastofa gæti ekki framselt öðrum stjórnvöldum áðurgreint mat né gætu önnur stjórnvöld tekið sér einhliða slíkt mat þannig að þýðingu hefði að lögum. Kæra Fiskistofu til ríkislögreglustjóra vegna ætlaðra brota X hefði því ekki verið í samræmi við áðurgreint og ætti sér ekki lagastoð. Var máli ákæruvaldsins gegn X því vísað frá héraðsdómi. Hvað ákærða A ehf. varðaði var fallist á með héraðsdómi að endurvigtanirnar hefðu verið rangar og að umrædd brot hefðu verið félaginu til hagsbóta í skilningi 24. gr. laga nr. 57/1996. Var sektarrefsing A ehf. því staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. maí 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu beggja ákærðu, en að refsing ákærða A300 ehf. verði þyngd og ákærða X gerð refsing ásamt því að hann verði, með vísan til 2. mgr. 68. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sviptur rétti sem löggiltur vigtarmaður í skilningi laga nr. 91/2006 um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn.

Ákærðu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara sýknu af kröfum ákæruvalds. Að því frágengnu krefst ákærði A300 ehf. þess að sekt verði lækkuð verulega.

I

Það er upphaf máls þessa að 9. september 2008 kærði Fiskistofa ákærða X, ákærða A300 ehf. (áður GPG fiskverkun ehf.) og A, stjórnarformann og eiganda A300 ehf., til ríkislögreglustjóra fyrir ætluð brot á lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, reglugerð nr. 224/2006 um vigtun og skráningu sjávarafla og almennum hegningarlögum vegna atvika er áttu sér stað 16. og 19. mars 2008 og 27. og 28. mars sama ár. Aðdraganda kærunnar og sakargiftum er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ákæra ríkislögreglustjóra í máli þessu á hendur framangreindum aðilum var gefin út 12. október 2010. Tekur hún annars vegar til endurvigtunar afla á Húsavík 16., 19. og 20. mars 2008 vegna fjögurra landana á Ólafsvík, tveggja úr Sjöfn EA-142 og tveggja úr Sæborgu ÞH-55, sbr. a) lið ákæru, og hins vegar til endurvigtunar afla á Húsavík 27. mars 2008 vegna löndunar á Ólafsvík úr sömu skipum 26. sama mánaðar, sbr. b) lið ákæru.

Með hinum áfrýjaða dómi var A sýknaður af kröfum ákæruvalds í málinu. Krefst ákæruvaldið ekki endurskoðunar á þeim þætti málsins.

Í héraðsdómi var talið að slíkur vafi væri um niðurstöður mælinga Fiskistofu vegna löndunar úr Sæborgu ÞH-55 á Ólafsvík 18. mars 2008, en sá afli var endurvigtaður á Húsavík 19. sama mánaðar, að ekki yrði á þeim byggt í sakamáli og yrði því ekki sakfellt fyrir ætluð brot við endurvigtun þess afla. Um löndun úr Sjöfn EA-142 á Ólafsvík 17. mars 2008, en sá afli var endurvigtaður á Húsavík 19. sama mánaðar, segir í hinum áfrýjaða dómi að ekki verði talið sannað að um hafi verið að ræða óeðlilega rýrnun frá vigtun Fiskistofu til endurvigtunar á Húsavík, og var af þeirri ástæðu ekki sakfellt fyrir ætlað brot við endurvigtun þess afla. Unir ákæruvaldið niðurstöðu héraðsdóms um að ekki verði sakfellt vegna þessara tveggja tilvika.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu héraðsdóms og samkvæmt málflutningi fyrir Hæstarétti stóðu eftir samkvæmt a) lið ákæru ætluð brot við endurvigtun á Húsavík 16. mars 2008 vegna löndunar afla úr Sjöfn EA-142 á Ólafsvík 14. sama mánaðar, og við endurvigtun á Húsavík 16. mars 2008 vegna löndunar afla 14. sama mánaðar úr Sæborgu ÞH-55. Þá stóð og eftir ætlað brot samkvæmt b) lið ákæru við endurvigtun 27. mars 2008, sem samkvæmt ákæru fólst í því að ekki hafi verið brugðist við „samtals 16 villumeldingum frá vog þannig að samtals 101,6 kg. afla var ekki veginn.“

Ákærði X var með hinum áfrýjaða dómi sakfelldur fyrir brot af gáleysi gegn 7. gr. laga nr. 57/1996, sbr. 1. mgr. 14. gr. og 1. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 224/2006, sbr. og 1. mgr. 23. gr. fyrrgreindra laga, en sýknaður af ákæru fyrir brot gegn 1. mgr. 158. gr. almennra hegningarlaga. Hvað b) lið ákæru varðar var ákærði sakfelldur samkvæmt sömu refsiheimildum og áður greinir en sýknaður af broti gegn 1. mgr. 158. gr. almennra hegningarlaga. Ákvörðun um refsingu ákærða var í héraðsdómi frestað skilorðsbundið í tvö ár og hafnað var kröfu ákæruvalds um sviptingu réttinda hans til að vera löggiltur vigtarmaður.

Ákærða A300 ehf. var með heimild í 24. gr. laga nr. 57/1996 gert að greiða 1.000.000 krónur í sekt í ríkissjóð fyrir brot samkvæmt a) og b) liðum ákæru.

II

Kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi reisir ákærði X á því að Neytendastofa hafi veitt sér áminningu 23. desember 2008 vegna þeirra atvika er í ákæru greinir. Því brjóti það gegn 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við samning um vernd mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, að saksækja hann fyrir dómstólum vegna sömu háttsemi, þar sem stjórnvaldið hafi þegar úrskurðað um háttsemi hans. Sé mannréttindaákvæðinu ætlað að koma í veg fyrir endurtekna málsmeðferð til úrlausnar sömu refsiverðu háttsemi og beri því að vísa málinu frá héraðsdómi.

Með sama hætti reisir ákærði A300 ehf. kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi á því að með ákvörðun Fiskistofu 14. júlí 2008 hafi ákærði A300 ehf. vegna þeirra atvika er í ákæru greinir sætt ótímabundinni afturköllun á leyfi til endurvigtunar fiskafla. Brjóti það gegn fyrrgreindu ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu að saksækja ákærða fyrir dómstólum vegna sömu háttsemi.

III

Ákærði X hlaut löggildingu sem vigtarmaður með skírteini Neytendastofu 17. október 2007, en fram kemur í skírteininu að það gildi til 17. október 2017 og sé gefið út samkvæmt 23. gr. laga nr. 91/2006. Með bréfi 17. júlí 2008 tilkynnti Fiskistofa Neytendastofu um þau ætluðu brot ákærða sem nánar greinir í kafla I hér að framan. Segir í bréfinu að það sé mat Fiskistofu að tilefni sé til að skoða nánar hvort ákærði hafi við störf sín sem löggiltur vigtarmaður brotið af sér með þeim hætti að varði við ákvæði 28. gr. laga nr. 91/2006. Þá segir orðrétt í bréfinu: „Mál þetta er sent yður til þóknanlegrar meðferðar.“ Með erindinu fylgdi bréf Fiskistofu til ákærða A 300 ehf. 14. júlí 2008 en í lok þess bréfs segir: „Með hliðsjón af öllu framangreindu, og að teknu tilliti til eðlis og umfangs brotsins, hefur Fiskistofa ákveðið að afturkalla vigtunarleyfi [A 300 ehf.] ótímabundið til endurvigtunar á fiskafla. Brot löggilts vigtarmanns, X verða tilkynnt til Neytendastofu, og tilkynnist yður sú ákvörðun hér með. Fiskistofa mun jafnframt kæra umrætt brot til lögreglu.“

Neytendastofa tilkynnti ákærða X með bréfi 24. júlí 2008 að stofnunin hefði til meðferðar mál er kynni að varða sviptingu réttinda hans til að kallast löggiltur vigtarmaður samkvæmt 28. gr. laga nr. 91/2006. Í framhaldinu segir að af málsatvikum, eins og þeim hafði áður verið lýst í bréfinu, sé ljóst eins og orðrétt segir „að þér hafið með því að skrá rangar og óútskýrðar upplýsingar um hlutfall íss í afla á endurvigtunarnótur framið alvarlegt brot gegn ákvæðum sem gilda um löggilta vigtarmenn, skv. lögum nr. 91/2006 og mun Fiskistofa kæra umrætt brot til lögreglu.“ Var ákærða veittur andmælafrestur til 11. ágúst 2008. Ákærði sendi Neytendastofu andmæli sín með bréfi 11. desember 2008, en í millitíðinni hafði það gerst sem áður greinir að Fiskistofa kærði ákærða til ríkislögreglustjóra með bréfi 9. september 2008.

Neytendastofa tilkynnti ákærða X með bréfi 23. desember 2008 að stofnunin teldi ljóst að hann hefði brotið gegn ákvæðum sem gilda um starfsskyldur löggiltra vigtarmanna samkvæmt lögum nr. 91/2006 svo og reglum um vigtun sjávarafla. Er brotunum nánar lýst, þau talin varða við 26. gr. laga nr. 91/2006 og vera þess eðlis að varðað geti sviptingu löggildingar samkvæmt 1. mgr. 28. gr. sömu laga. Þá segir í bréfinu að „á grundvelli framkominna upplýsinga, m.a. að komið hafi verið í veg fyrir frekari mistök vegna villumeldinga á endurvigtunarvog og þar sem um fyrsta brot er að ræða hefur Neytendastofa ákveðið, með hliðsjón af meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga ..., að veita X ... áminningu á grundvelli 28. gr. laga nr. 91/2006 og með vísan til VII. kafla laga nr. 91/2006. Brjóti X aftur gegn ákvæðum laga og reglugerða sem gilda um starfskyldur löggiltra vigtarmanna, óháð alvarleika brots, mun hann tafarlaust verða sviptur löggildingu vigtarmanns, sbr. 28. gr. laga nr. 91/2006.“ Afrit af þessum úrskurði Neytendastofu var sent Fiskistofu.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 28. september 2009, ákæra á hendur honum og meðákærðu var sem fyrr segir gefin út 12. október 2010, málið þingfest í Héraðsdómi Norðurlands eystra 11. nóvember sama ár og dómur í málinu kveðinn upp 11. apríl 2011. Ákærði A300 ehf. áfrýjaði dóminum til Hæstaréttar 24. maí 2011 og með bréfi Hæstaréttar 6. september sama ár var ákærða X veitt áfrýjunarleyfi.

IV

Samkvæmt orðskýringu 3. gr. laga nr. 91/2006 merkir löggilding vigtarmanns í þeim lögum formlega staðfestingu á að einstaklingur uppfylli skilyrði laga og reglna settum samkvæmt þeim um menntun og önnur skilyrði til að starfa sem vigtarmaður. Ráðherra fer samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna með yfirstjórn mála samkvæmt þeim, en Neytendastofa fer í umboði ráðherra með framkvæmd laganna. Samkvæmt e. lið 2. mgr. 4. gr. er meðal hlutverka Neytendastofu að annast löggildingu vigtarmanna, sbr. VII. kafla laganna. Í 23. gr. kemur fram hver eru skilyrði til löggildingar vigtarmanns. Þar segir í 2. mgr. að vigtarmenn skuli hafa löggildingu Neytendastofu sem gefi út skírteini þeim til handa um að þeir megi taka að sér störf sem löggiltum vigtarmönnum einum eru falin samkvæmt ákvæðum í lögum eða reglum settum samkvæmt þeim. Synja skal manni um löggildingu ef 68. gr. almennra hegningarlaga á við um hagi hans.

Í 26. gr. laga nr. 91/2006 er kveðið á um starfsskyldur löggiltra vigtarmanna. Segir þar í 1. mgr. að löggiltur vigtarmaður beri ábyrgð á vigtun sem hann vottar í samræmi við viðurkennda starfshætti þeirrar vigtunaraðferðar sem notuð er hverju sinni. Í því felist að löggiltur vigtarmaður skuli sjálfur vera viðstaddur vigtun, tryggi alla framkvæmd hennar og staðfesti með undirritun sinni á vigtarvottorð sem hann beri ábyrgð á í samræmi við lög og reglur settum samkvæmt þeim. Í 2. mgr. 26. gr. segir að um starfshætti vigtarmanna gildi að öðru leyti ákvæði laga nr. 91/2006 og sérlaga eftir því sem við geti átt og reglur settar samkvæmt þeim. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 91/2006 segir í skýringum við 26. gr. að starf vigtarmanns sé mikilvægt trúnaðarstarf gagnvart kaupendum og seljendum þeirrar vöru sem þeir vigti hverju sinni og ekki síður gagnvart stjórnvöldum þegar svo beri undir. Sú krafa sé gerð að vigtarmaður fylgi í störfum sínum svonefndum „bonus pater familias“ mælikvarða, það er hvort hann hafi að öllu leyti framfylgt þeim reglum og starfsaðferðum sem „góður og gegn vigtarmaður“ myndi gera við aðstæður hverju sinni. Nefnd eru í skýringunum þau atriði sem taka skuli til athugunar þegar metið sé hvort vigtarmaður teljist hafa brotið gegn reglum um góða starfshætti samkvæmt lagaákvæðinu. Þá segir orðrétt í skýringunum: „Það er því á verksviði Neytendastofu og eftir atvikum í samráði við sérstjórnvöld, t.d. Fiskistofu, að meta hvort slík brot hafi verið framin og taka ákvörðun um hvort brot sé það alvarlegt að það varði sviptingu starfsréttinda og löggildingarinnar, sbr. 28. gr.“

Í 28. gr. laga nr. 91/2006 er fjallað um sviptingu löggildingar vigtarmanna. Þar segir að brot á reglum um starfsskyldur vigtarmanns séu grundvöllur tafarlausrar sviptingar réttinda löggilts vigtarmanns. Hið sama eigi við um ásetningsbrot um fölsun vigtarvottorða. Um málsmeðferð og úrskurð um sviptingu samkvæmt þessari grein skuli farið eftir ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í XI. kafla laganna eru ákvæði um réttarúrræði, viðurlög o.fl. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum 91/2006 segir meðal annars um 28. gr. að þótt með ákvæðinu sé veitt heimild til tafarlausrar sviptingar sé hún ekki fortakslaus enda skuli gætt meðalhófs og annarra meginreglna stjórnsýslulaga. Ef um alvarleg ásetningsbrot sé að ræða sem varði við XVII. kafla almennra hegningarlaga beri Neytendastofu að vísa slíkum málum áfram til lögreglu til frekari rannsóknar og meðferðar. Ákvörðun um leyfissviptingu sé stjórnvaldsákvörðun „sem jafnframt er rétt að unnt sé að kæra til æðra stjórnvalds.“

Neytendastofa getur samkvæmt 40. gr. laga nr. 91/2006 lagt stjórnvaldssektir á einstaklinga og fyrirtæki fyrir brot gegn ákvæðum III., IV. og V. kafla laganna og í 41. gr. er mælt fyrir um refsingar. Þar kemur fram að sá sem brýtur gegn nánar tilgreindum greinum og köflum laganna eða reglum og fyrirmælum settum samkvæmt þeim skuli sæta fésektum eða fangelsi allt að sex mánuðum ef sakir eru miklar. Dæma má sviptingu réttinda samkvæmt 68. gr. almennra hegningarlaga og fésekt jafnframt fangelsi ef skilyrði 49. gr. almennra hegningarlaga eru fyrir hendi. Í 42. gr. laganna segir svo: „Nú varðar meint lögbrot bæði stjórnvaldssektum skv. 40. gr. og refsingum skv. 41. gr. og metur Neytendastofa þá með tilliti til grófleika brots og réttarvörslusjónarmiða hvort mál skuli kært til lögreglu eða lokið með stjórnvaldsákvörðun hjá Neytendastofu. Gæta skal samræmis við úrlausn sambærilegra mála.“ Um 42. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 91/2006 segir í athugasemdum að ákvæði greinarinnar séu byggð á því viðhorfi að ekki verði bæði lögð á stjórnvaldssekt og dæmd refsing fyrir sama lögbrotið heldur verði önnur hvor leiðin valin. Þannig eigi ekki að koma til þess að mál verði rannsakað á sama tíma bæði hjá Neytendastofu og lögreglu. Samkvæmt ákvæðinu falli það í hlut Neytendastofu að meta hvort ljúka beri mál með stjórnvaldssektum eða kæra það til lögreglu. Slíkt mat ráðist þá meðal annars af alvarleika brots og hvort um ítrekað brot sé að ræða.

V

Í kafla IV hér að framan eru rakin þau helstu ákvæði laga er varða störf löggiltra vigtarmanna, eftirlit með störfum þeirra og viðurlög sem þeir kunna að sæta vegna brota á lögbundnum starfsskyldum. Samkvæmt því sem þar kemur fram lúta löggiltir vigtarmenn í störfum sínum fyrst og fremst ákvæðum laga nr. 91/2006 og reglum settum samkvæmt þeim en að auki gilda um störf þeirra, eftir því sem við getur átt, ákvæði sérlaga og reglur settar samkvæmt þeim. Það er lögskipað hlutverk Neytendastofu sem stjórnvalds að hafa eftirlit með því að vigtarmenn ræki starfsskyldur sínar í samræmi við lög og aðrar reglur er um störf þeirra gilda og eru stjórnvaldinu fengnar í hendur ákveðnar valdheimildir sem því er ætlað að beita verði þar misbrestur á. Það er því á verksviði Neytendastofu, eftir atvikum í samráði við önnur stjórnvöld eins og Fiskistofu, að meta hvort brot hafi verið framin og taka ákvörðun um hvort brot sé svo alvarlegt að varði sviptingu löggildingar, sbr. 28. gr. laga nr. 91/2006.

Í samræmi við áðurgreint lögskipað hlutaverk sitt tók Neytendastofa í framhaldi af ábendingu Fiskistofu það réttilega til athugunar hvort ákærði X hefði sem löggiltur vigtarmaður við endurvigtanir þær er um ræðir í málinu brotið starfsskyldur sínar samkvæmt 26. gr. laga nr. 91/2006 með þeim hætti að varða skyldi tafarlausri sviptingu réttinda hans í samræmi við ákvæði 28. gr. laganna. Var það eins og áður greinir niðurstaða Neytendastofu, með hliðsjón af meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, að veita ákærða „áminningu á grundvelli 28. gr. laga nr. 91/2006 og með vísan til VII. kafla laga nr. 91/2006.“ Lyktir málsins með áminningu Neytendastofu voru þó bundnar því skilyrði að bryti ákærði aftur gegn ákvæðum laga og reglugerða sem um starfsskyldur löggiltra vigtarmanna gilda, skyldi hann sæta tafarlausri sviptingu löggildingar vigtarmanns, óháð alvarleika brots.

Af orðalagi 42. gr. laga nr. 91/2006 leiðir að Neytendastofu ber að meta, með hliðsjón af grófleika brots og réttarvörslusjónarmiðum, hvort máli skuli lokið með stjórnvaldsákvörðun eða það kært til lögreglu. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 91/2006 er áréttað í skýringum við 28. gr. að sé um alvarleg ásetningsbrot að ræða sem varði við XVII. kafla almennra hegningarlaga beri Neytendastofu að vísa slíkum málum áfram til lögreglu til frekari rannsóknar og meðferðar. Það er því lögbundið hlutverk Neytendastofu að meta sjálfstætt, út frá þeim hagsmunum sem löggjafinn hefur falið stofnuninni að vernda, hvort ætlað brot löggilts vigtarmanns í starfi sé þess eðlis að ástæða sé til að vísa máli áfram til lögreglu til frekari rannsóknar og meðferðar. Meðal þeirra sjónarmiða sem Neytendastofa á lögum samkvæmt að hafa til hliðsjónar í því mati er, eins og rakið er í kafla IV hér að framan, að ákvæði laga nr. 91/2006 eru reist á því megin viðhorfi að ekki verði bæði lögð á stjórnvaldssekt og dæmd refsing fyrir sama lögbrotið heldur verði önnur hvor leiðin valin. Þannig eigi ekki að koma til þess að mál verði rannsakað á sama tíma bæði hjá Neytendastofu og lögreglu. Mat í þessum efnum getur Neytendastofa ekki framselt öðrum stjórnvöldum og önnur stjórnvöld geta ekki einhliða tekið sér vald til slíks mats þannig að þýðingu hafi að lögum.

Af framangreindu leiðir að Neytendastofu bar í samræmi við lögskipað hlutverk sitt að taka afstöðu til þess, út frá þeim hagsmunum sem þeirri stofnun er ætlað að hafa eftirlit með og vernda, hvort máli ákærða X skyldi lokið með stjórnvaldsákvörðun Neytendastofu, eða hvort alvarleiki brots hans væri slíkur að ástæða væri til að vísa málinu áfram til rannsóknar og meðferðar lögreglu vegna ætlaðra hegningarlagabrota. Kæra Fiskistofu til ríkislögreglustjóra 9. september 2008 vegna ætlaðra hegningarlagabrota ákærða X var ekki í samræmi við áðurgreint og átti sér því ekki lagastoð. Samkvæmt þessu var með framangreindri kæru Fiskistofu á hendur ákærða X ekki lagður sá grundvöllur að rannsókn og meðferð máls hans hjá ákæruvaldi og dómstólum sem hann átti rétt til og lög mæla fyrir um. Ber þegar af þeirri ástæðu að vísa málinu frá héraðsdómi að því er ákærða X varðar.

VI

Eins og greinir í kafla I hér að framan kærði Fiskistofa 9. september 2008 ákærða A300 ehf. til ríkislögreglustjóra fyrir ætluð brot á lögum nr. 57/1996, reglugerð nr. 224/2006 og almennum hegningarlögum vegna fyrrgreindra atvika er áttu sér stað 16. og 19. mars 2008 og 27. og 28. mars sama mánaðar. Þá greinir og frá því í kafla I að með ákæru ríkislögreglustjóra 12. október 2010 var höfðað sakamál á hendur A300 ehf. og ákærðu X og A vegna hinna ætluðu brota.

Í bréfi Fiskistofu 20. maí 2008 til ákærða A300 ehf. eru rakin atvik þau er mál þetta varða, ákvæði laga og reglugerða sem Fiskistofa taldi eiga við og komist að niðurstöðu um brot fyrirtækisins á grundvelli þeirra laga- og reglugerðarákvæða. Þá segir í bréfinu: „Áður en ákvörðun verður tekin um hvort endurvigtunarleyfi [A300 ehf.] verði afturkallað og Neytendastofu gert viðvart um brot löggilts vigtarmanns í starfi sem slíkur, og/eða hvort kært verði til lögreglu vegna máls þessa eða hvort áminningu verði beitt, er yður gefinn kostur á að koma athugasemdum yðar og skýringum á framfæri við Fiskistofu ... það skal gert skriflega og eigi síðar en 2. júní 2008.“ Ákærði sendi andmæli sín til Fiskistofu með bréfi 12. júní 2008.

Ákærða A300 ehf. var með bréfi Fiskistofu 14. júlí 2008 tilkynnt sú niðurstaða að fyrirtækið hefði vegna þeirra atvika sem áður hafði verið lýst brotið gegn nánar tilgreindum laga- og reglugerðarákvæðum. Þá segir: „Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. l. nr. 57/1996 skal Fiskistofa afturkalla leyfi aðila til vigtunar sjávarafla skv. 2. mgr. 6. gr. ef hann, fyrirsvarsmenn hans, starfsmenn eða aðrir þeir sem í þágu hans starfa hafa brotið gegn ákvæðum III. kafla laga þessara eða reglum settum samkvæmt þeim. Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. reglugerðar nr. 224/2006 er Fiskistofu heimilt að afturkalla vigtunarleyfi vinnslustöðva, fiskmarkaða eða annarra aðila sem fengið hafa vigtunarleyfi, sé ekki af þeirra hálfu farið að ákvæðum reglugerðar þessarar. Með hliðsjón af öllu framangreindu, og að teknu tilliti til eðlis og umfangs brotsins, hefur Fiskistofa ákveðið að afturkalla vigtunarleyfi [A300 ehf.] ótímabundið til endurvigtunar á fiskafla. Brot löggilts vigtarmanns, X verða tilkynnt til Neytendastofu, og tilkynnist yður sú ákvörðun hér með. Fiskistofa mun jafnframt kæra umrætt brot til lögreglu.“

Ákærði A300 ehf. kærði framangreinda ákvörðun Fiskistofu til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins með bréfi 8. ágúst 2008 og með úrskurði ráðuneytisins 7. nóvember sama ár mun ákvörðun Fiskistofu hafa verið staðfest. Ákærði A300 ehf. sótti með bréfi 29. ágúst sama ár um endurvigtunarleyfi til Fiskistofu á grundvelli 2. mgr. 17. gr. laga nr. 57/1996. Þá voru liðnar 8 vikur frá sviptingu leyfisins 14. júlí 2008. Þeirri umsókn synjaði Fiskistofa með bréfi 9. september 2008 með vísan til 4. mgr. 17. gr. laga nr. 57/1996, þar sem ekki væri hægt að sækja um endurvigtunarleyfi fyrr en að liðnum 26 vikum. Þá synjun Fiskistofu kærði ákærði til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins með bréfi 17. september 2008 og felldi ráðuneytið synjunina úr gildi 14. nóvember sama ár og lagði fyrir Fiskistofu að taka umsókn kærandans til meðferðar að nýju með hliðsjón af úrskurðinum. Með bréfi Fiskistofu til ákærða 19. nóvember 2008 var honum veitt endurvigtunarleyfi með gildistíma frá þeim degi til 19. nóvember 2011.

VII

Í 1. mgr. 17. gr. laga nr. 57/1996 kemur fram að Fiskistofa skuli afturkalla leyfi aðila til vigtunar sjávarafla ef starfsmenn aðila hafa brotið gegn ákvæðum III. kafla laganna eða reglum settum samkvæmt þeim. Eins og áður segir var ákærða A300 ehf. tilkynnt um slíka afturköllun með bréfi Fiskistofu 14. júlí 2008 jafnframt því sem ákærða var tilkynnt um að málið yrði kært til lögreglu. Samkvæmt 1. mgr. 23. gr. laga nr. 57/1996 varða brot gegn ákvæðum laganna og reglum settum samkvæmt þeim sektum hvort sem þau eru framin af ásetningi eða gáleysi. Í 1. mgr. 24. gr. laganna er tekið fram að sektir megi gera lögaðila sem einstaklingi. Þar er og sérstaklega tekið fram að ákvarða megi lögaðila sekt þótt sök verði ekki sönnuð á fyrirsvarsmenn eða starfsmenn hans eða aðra þá einstaklinga sem í þágu hans starfa, enda hafi brotið orðið eða geta orðið til hagsbóta fyrir lögaðilann. Með sama skilorði má einnig gera lögaðila sekt ef fyrirsvarsmenn eða starfsmenn hans eða aðrir einstaklingar sem í þágu hans starfa hafa gerst sekir um brot.

Af framangreindu leiðir að úrlausn þess hvort ákærða A300 ehf. verði gerð sektarrefsing í máli þessu ræðst af því hvort fyrir liggi sönnun um brot í starfsemi félagsins sem hafi orðið eða geta orðið því til hagsbóta. Eru það samkvæmt því sem greinir í kafla I hér að framan ætluð brot samkvæmt b) lið ákæru og samkvæmt a) lið ætluð brot við endurvigtun á Húsavík 16. mars 2008 vegna löndunar afla úr Sjöfn EA-142 á Ólafsvík 14. sama mánaðar og ætluð brot við endurvigtun á Húsavík 16. mars 2008 vegna löndunar afla 14. sama mánaðar úr Sæborgu ÞH-55. Af fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 57/1996 leiðir að þessi ákæruatriði geta komið til endurskoðunar hér fyrir dómi, þrátt fyrir niðurstöðu héraðsdóms um sýknu A og þá niðurstöðu sem greinir í kafla V hér að framan að vísa málinu á hendur ákærða X frá héraðsdómi.

Hvað ákærulið a) varðar er fallist á það mat héraðsdóms að ekkert sé fram komið í málinu sem dragi úr trúverðugleika úrtaksvigtunar Fiskistofu og að það íshlutfall sem skráð var við endurvigtun á Húsavík umrædd tvö skipti 16. mars 2008 hafi verið hærra en svo að það verði skýrt með ísun og eðlilegri vatnslosun og bráðnun. Verður því að leggja til grundvallar að skráðar niðurstöður endurvigtunar umrædd tvö skipti hafi verið rangar, þótt umfang brota verði ekki tilgreint nákvæmlega, og hafi þannig verið brotið gegn ákvæðum 7. gr. laga nr. 57/1996, svo og 1. mgr. 14. og 1. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 224/2006. Þá er og á það mat héraðsdóms fallist hvað b) lið ákæru varðar að við endurvigtun 27. mars 2008 hafi verið brotið gegn sömu refsiheimildum með því að bregðast ekki við þeim villumeldingum sem nánar greinir í héraðsdómi. Jafnframt er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms fallist að umrædd brot hafi verið ákærða A300 ehf. til hagsbóta í skilningi 24. gr. laga nr. 57/1996. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærða A300 ehf. í máli þessu. Standa ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, því ekki í vegi að gera félaginu sektarrefsingu þótt það hafi áður verið svipt endurvigtunarleyfi.

Eftir þessum úrslitum verður ákærði A300 ehf. dæmdur til að greiða fjórðung sakarkostnaðar í héraði eins og hann var ákveðinn þar. Annar sakarkostnaður í héraði skal greiðast úr ríkissjóði.

Sakarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti, samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara, að meðtöldum málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti með virðisaukaskatti, sem nánar er kveðið á um í dómsorði, greiðist að hálfu úr ríkissjóði, en ákærði A300 ehf. greiði helming hans.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar ákærða X.

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða A300 ehf.

Ákærði A300 ehf. greiði fjórðung þess sakarkostnaðar sem ákveðinn var í héraði, en annar sakarkostnaður þar skal greiðast úr ríkissjóði.

Sakarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti, samtals 563.619 krónur, greiðist að hálfu úr ríkissjóði en að hálfu af ákærða A300 ehf., þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, G-kk-ef B. Ó-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 502.000 krónur.