12/2011

S varð fyrir slysi um borð í skipinu B er var í eigu Í ehf. Félagið var tekið til gjaldþrotaskipta og lýsti S fjárhæð, sem honum hafði verið dæmd úr hendi Í ehf., í bú félagsins sem reyndist eignalaust. S fékk greiddar bætur úr slysatryggingu launþega en samkvæmt skilmálum hennar skyldi uppgjör á bótum ekki fara eftir reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. S höfðaði mál gegn Í og reisti kröfu sína einkum á því að lögskráningarstjóra hafi orðið á saknæm mistök með því að tryggja ekki við lögskráningu áhafnar B að hún væri vátryggð á þann hátt að skipverjar ættu rétt til þess að vátryggingabætur til þeirra í slysatilvikum yrðu reiknaðar eftir reglum skaðabótalaga eins og kjarasamningar kvæðu á um. Féllst Hæstiréttur á með S að fram væri komið að lögskráningarstjóri hafi ekki gengið úr skugga um hvort líf- og slysatryggingar S hafi verið í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga eins og honum var skylt að gera samkvæmt 6. tölulið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987 um lögskráningu sjómanna. Þar sem bú Í ehf. hafi verið eignalaust við gjaldþrotaskiptin væri Í ábyrgt fyrir ætlaðri vanrækslu útgerðar við að hafa líf- og slysatryggingu S í gildi. Hæstiréttur féllst á hinn bóginn ekki á að S hafi notið samningsbundinnar vátryggingar er miðaðist um fjárhæð við ákvæði skaðabótalaga heldur færi um slysatryggingar hans einvörðungu eftir 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. S hefði því ekki sýnt fram á að saknæm vanræksla við lögskráningu hans hafi leitt af sér tjón og var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf dómstjóri.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2011. Hann krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns, er hann varð fyrir 13. janúar 2002 um borð í skipinu Bravó SH 543. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að málskostnaður fyrir héraðsdómi og Hæstarétti verði látinn niður falla.

Áfrýjandi hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti. Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar fyrir Hæstarétti úr hendi áfrýjanda.

I

Skipið Bravó SH 543 var í eigu Íslandsflutninga ehf. og notað til farmflutninga er áfrýjandi varð fyrir slysi um borð í því 13. janúar 2002. Samkvæmt matsgerð tveggja lækna varð hann fyrir tímabundnu atvinnutjóni frá slysdegi til 13. júní 2003 og töldust skilyrði þjáningabóta vera fyrir hendi sama tímabil. Varanlegar afleiðingar voru taldar 20 stiga miski og 50% varanleg örorka. Matsmennirnir lýstu yfir því í bréfi 26. janúar 2004 að svonefnd varanleg læknisfræðileg örorka áfrýjanda vegna slyssins væri að þeirra áliti 25%.

Áfrýjandi höfðaði 15. júlí 2002 mál á hendur Íslandsflutningum ehf. til heimtu vangoldinna launa fyrir desember 2001, launa í slysaforföllum í sex mánuði, launa í þriggja mánaða uppsagnarfresti og ýmissa annarra greiðslna allt að frádreginni þeirri greiðslu, sem hann kvaðst hafa fengið frá stefnda vegna umkrafinna launaliða. Útivist varð af hálfu Íslandsflutninga ehf. í málinu og með dómi Héraðsdóms Vesturlands 16. september 2002 voru áfrýjanda dæmdar 3.066.632 krónur með dráttarvöxtum og málskostnaði úr hendi félagsins. Bú Íslandsflutninga ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði sama dómstóls 14. febrúar 2003 og lýsti áfrýjandi meðal annars kröfu þessari í þrotabúið. Bú félagsins reyndist eignalaust og komu því engar greiðslur upp í kröfu áfrýjanda. Hann mun hafa fengið greitt frá Ábyrgðarsjóði launa 1.338.042 krónur auk vaxta upp í kröfuna vegna slysaforfalla og uppsagnarfrests.

Áfrýjandi hefur fengið greiddar bætur úr slysatryggingu sjómanna, sem Íslandsflutningar ehf. höfðu tekið hjá réttargæslustefnda í samræmi við 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Áfrýjandi heldur því fram að samkvæmt breytingum er gerðar hafi verið á árinu 2000 á kjarasamningi, sem gilt hafi um starfskjör hans, eigi uppgjör á bótum vegna afleiðinga slyssins 13. janúar 2002 að fara eftir reglum skaðabótalaga, en verulega skorti á að bæturnar úr slysatryggingu sjómanna séu sambærilegar þeim er honum hefðu borið samkvæmt reglum þeirra laga.

Málsástæðum og lagarökum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi, en eins og þar kemur fram er krafa áfrýjanda á hendur stefnda einkum á því reist að lögskráningarstjóra hafi orðið á saknæm mistök með því að ganga ekki úr skugga um við lögskráningu áhafnar Bravo SH 543 að hún væri vátryggð á þann hátt að skipverjar ættu rétt til þess að vátryggingabætur til þeirra í slysatilvikum yrðu reiknaðar eftir reglum skaðabótalaga, eins og áfrýjandi telur að kjarasamningur hafi kveðið á um. Vísar hann meðal annars til niðurlagsákvæðis 6. töluliðar 1. mgr. 7. gr. þágildandi laga nr. 43/1987 um lögskráningu sjómanna.

Þá kveður áfrýjandi réttargæslustefnda kunna að hafa vanrækt upplýsingaskyldu sína um hvers konar slysatrygging skyldi tekin. Kveðst hann vilja gefa réttargæslustefnda kost á að skýra afstöðu sína til kröfunnar.

Með dómi Hæstaréttar 23. ágúst 2010 í málinu nr. 394/2010 var felldur úr gildi úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júní 2010 um frávísun máls þessa. Var áfrýjandi talinn hafa leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna ætlaðrar saknæmrar háttsemi lögskráningarstjóra og einnig fullnægt að öðru leyti skilyrðum 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til höfðunar viðurkenningarmáls.

II

Fram er komið að í tilviki því sem mál þetta er sprottið af var um að ræða fyrstu árlegu lögskráningu í skiprúm, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987. Samkvæmt 6. tölulið málsgreinarinnar skyldi í þeim tilvikum meðal annars sýna lögskráningarstjóra yfirlýsingu frá viðkomandi tryggingafélagi um líf- og slysatryggingu skipverja og skráningarstjóri ganga úr skugga um að hún væri í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga. Þá var kveðið á um að vanrækti útgerðarmaður að hafa trygginguna í gildi yrði hann ábyrgur fyrir viðkomandi bótagreiðslum, en reyndist útgerðarmaður eigi fær um greiðslu slíkra bóta skyldi ríkissjóður bera fulla ábyrgð á greiðslu þeirra.

Embætti Sýslumanns Snæfellinga annaðist umrædda lögskráningu á skipið Bravó SH 543. Með bréfi lögmanns áfrýjanda til sýslumanns 19. febrúar 2010 var óskað eftir svörum við eftirtöldum spurningum: „1. Með hvaða hætti voru kjarasamningar athugaðir sem S-kk-nf starfaði eftir, s.s. lögboðið er í 6. tölul. 7. gr. laga um lögskráningu sjómanna nr. 43/1987. 2. Að hvaða leyti voru kjarasamningar þeir sem giltu um vinnu skipverja um borð í skipinu Bravo skoðaðir og hvernig fer sú skoðun yfirleitt fram hjá embætti yðar. 3. Af hvaða ástæðum var S-kk-nf skráður á skipið, þrátt fyrir að útgerðin hefði ekki tekið tryggingar fyrir hann, skv. 172. gr. siglingalaga, með áorðnum breytingum skv. úrskurði gerðardóms frá 30. júní 2001.“ Í svarbréfi sýslumanns 13. apríl 2010 sagði: „1. Eins og áður hefur verið upplýst var S-kk-nf S-kk-nf lögskráður skipverji á skipið samkvæmt beiðni hans sjálfs sem send var embættinu á bréfsíma. Engar upplýsingar bárust embættinu um þá kjarasamninga sem S-kk-nf starfaði eftir og fór engin athugun fram á gildandi kjarasamningum af þessu tilefni. 2. Ekki verður ráðið af gögnum embættisins að nein skoðun hafi farið fram á gildandi kjarasamningum og mun slík skoðun ekki tíðkast. 3. Embættinu bárust á bréfsíma upplýsingar VÍS um að keypt hefði verið slysatrygging fyrir áhöfnina á Bravó SH-543/1268 samkvæmt fyrirmælum siglingalaga, dags. 4. desember 2001 og 2. janúar 2002.“

Fallist er á með áfrýjanda að með síðargreindu bréfi komi fram að lögskráningarstjóri hafi ekki gengið úr skugga um hvort líf- og slysatrygging áfrýjanda hafi verið í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga, eins og honum var skylt að gera samkvæmt 6. tölulið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987. Þar sem bú Íslandsflutninga ehf. reyndist eignalaust við gjaldþrotaskipti er einnig uppfylltur sá áskilnaður ákvæðisins að stefndi skuli ábyrgur fyrir ætlaðri vanrækslu útgerðar við að hafa líf- og slysatryggingu áfrýjanda í gildi. Samkvæmt þessu bar stefndi ábyrgð á því að áfrýjandi væri réttilega slysatryggður. Kemur þá til athugunar hvort fyrir hendi hafi verið samningsbundin skylda Íslandsflutninga ehf. að bætur úr slysatryggingu áfrýjanda í samræmi við 172. gr. siglingalaga skyldu hafa átt að ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga.

Í ráðningarsamningi áfrýjanda við Íslandsflutninga ehf. 1. desember 2001 kom fram að stéttarfélag hans væri Félag íslenskra skipstjórnarmanna. Þar var ekki sérstaklega kveðið á um líf- og slysatryggingar en um rétt til launa í veikinda- og slysaforföllum var vísað til kjarasamnings „viðkomandi stéttarfélags.“ Félag íslenskra skipstjórnarmanna var eitt af aðildarfélögum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Á þeim tíma er áfrýjandi slasaðist giltu um kjör hans kjarasamningur milli Samtaka atvinnulífsins og Félags íslenskra skipstjórnarmanna frá 23. nóvember 2000. Samkvæmt 1. gr. hans skyldi eldri kjarasamningur frá 1997 framlengjast til 1. mars 2004 með þeim breytingum og fyrirvörum sem í hinum nýrri samningi fælust. Í hvorugum samninganna var kveðið á um að bætur úr vátryggingu samkvæmt 172. gr. siglingalaga skyldu ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga. Með samningnum 23. nóvember 2000 gáfu Hf. Eimskipafélag Íslands, Samskip hf. og Olíudreifing hf. þó út yfirlýsingu um að slíkar bætur skyldu, vegna þeirra er störfuðu á skipum þessara útgerða, ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga og að um þær skyldu að öðru leyti gilda almennir skilmálar fyrir slysatryggingu sjómanna hjá aðildarfélögum Sambands íslenskra tryggingafélaga. Fallist er á með stefnda að yfirlýsing þessi hafi efni sínu samkvæmt einungis skuldbundið þessar þrjár kaupskipaútgerðir, en engin sambærileg yfirlýsing liggur fyrir frá Íslandsflutningum ehf. Þá verður ekki séð að úrskurður gerðardóms 3. júlí 2001 um kjaramál sjómanna, sem áfrýjandi vísar til, hafi tekið til kjaramála Farmanna- og fiskimannasambands Íslands við kaupskipaútgerðir heldur einvörðungu til kjaramála sambandsins við aðildarfélög Landssambands íslenskra útgerðarmanna.

Samkvæmt framansögðu naut áfrýjandi ekki samningsbundinnar vátryggingar er miðaðist um fjárhæð við ákvæði skaðabótalaga heldur fór um slysatryggingu hans einvörðungu eftir 172. gr. siglingalaga. Hefur áfrýjandi því ekki sýnt fram á að saknæm vanræksla við lögskráningu hans hafi leitt af sér tjón fyrir hann og verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.