649/2015

R gerði lánssamning við Sparisjóð vélstjóra 27. desember 2005 og var lánsfjárhæðin þar tilgreind í erlendum gjaldmiðlum. Til tryggingar láninu fékk sparisjóðurinn veð í eignarhluta S ehf. í fasteign. Hinn 21. nóvember 2008 gerði R lánssamning við Byr sparisjóð sem tekið hafði við réttindum og skyldum Sparisjóðs vélstjóra. Í samningnum kom fram að tilgangur lánveitingarinnar væri að myntbreyta lánssamningnum frá 27. desember 2005. Höfðaði Í hf. mál þetta til heimtu skuldar samkvæmt síðari lánssamningnum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hefði því verið lýst yfir af hálfu Í hf. að fyrri lánssamningurinn gæti að hans mati haft áhrif á skyldur R eftir þeim síðari. Fæli sú yfirlýsing í sér þá ráðstöfun á sakarefninu að seinni samningurinn hefði raun aðeins verið samkomulag um umlíðan skuldarinnar með breytingu á gjaldmiðli hennar og hæð vaxta. Væri þetta í ósamræmi við málatilbúnað Í hf. í héraði, en í stefnu hefði aðeins verið byggt á því að skuldin væri samkvæmt lánssamningnum 21. nóvember 2008 án þess að nokkuð væri vikið að samningnum frá 27. desember 2005 þar sem stofnað var samkvæmt yfirlýsingunni til skuldarinnar. Var því talið að málið hefði verið vanreifað í héraði auk þess sem grundvelli málsins yrði ekki raskað fyrir Hæstarétti með þessu móti. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, B-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I. J-kk-nf.

Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 29. september 2015. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárkrafa hans verði lækkuð. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I

Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi gerðu áfrýjandinn R-kk-nf og Sparisjóður vélstjóra samning 27. desember 2005 um lán þess fyrrnefnda hjá sparisjóðinum að fjárhæð 103.300 svissneskir frankar og 9.193.000 japönsk jen. Samkvæmt samningnum átti að endurgreiða lánið með einni greiðslu 22. desember 2008, en á lánstímanum bar að greiða á þriggja mánaða fresti svonefnda LIBOR vexti að viðbættu 2,25% álagi. Til tryggingar láninu hafði sparisjóðurinn fengið veð 12. desember 2005 í eignarhluta áfrýjandans Skandinavísku háskólastofnunarinnar ehf. í fasteigninni Kleppsvegi 6 í Reykjavík.

Hinn 21. nóvember 2008 gerði áfrýjandinn R-kk-nf lánssamning við Byr sparisjóð, sem tekið hafði við réttindum og skyldum Sparisjóðs vélstjóra. Í þeim samningi var fjárhæð lánsins tilgreind 104.188,95 svissneskir frankar og 9.242.508 japönsk jen, en tekið var fram að lánið yrði greitt út í íslenskum krónum. Einnig sagði í samningnum að tilgangur lánveitingarinnar væri að myntbreyta lánssamningnum 27. desember 2005, en eftirstöðvar hans væru fyrrgreindar fjárhæðir í svissneskum frönkum og japönskum jenum. Samhliða þessu gaf Byr sparisjóður út greiðslukvittun til áfrýjandans þar sem fram kom að lánsfjárhæðin miðað við gengi þann dag næmi 25.838.232 krónum og skiptist hún í 12.048.410 krónur vegna hluta lánsins í svissneskum frönkum og 13.789.822 krónur vegna hluta þess í japönskum jenum. Samkvæmt síðari lánssamningnum átti að endurgreiða lánið með einni greiðslu 21. nóvember 2009, en greiða átti af því á þriggja mánaða fresti kjörvexti skuldabréfalána með álagi, eins og þeir yrðu ákveðnir á hverjum tíma, en vextirnir námu við gerð samningsins 24,25%.

Áfrýjandinn R-kk-nf mun hafa staðið skil á vaxtagreiðslum samkvæmt lánssamningunum og 25. maí 2009 greiddi hann 9.588.296 krónur inn á höfuðstól lánsins. Á næsta vaxtagjalddaga 21. ágúst sama ár varð greiðslufall, en þá námu eftirstöðvar lánsins með vöxtum 16.787.086 krónum, sem svarar til fjárkröfunnar sem stefndi beinir með málsókninni að áfrýjandanum R-kk-þgf.

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi tók BYR hf. við eignum Byrs sparisjóðs með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. apríl 2010, en stefndi yfirtók réttindi og skyldur BYRS hf. við samruna þessara fjármálafyrirtækja 29. nóvember 2011.

II

Varnir áfrýjenda hafa meðal annars verið reistar á því að forverar stefnda hafi við gerð lánssamninganna 27. desember 2005 og 21. nóvember 2008 ekki gætt að þeim skyldum sem hvílt hafi á lánveitanda eftir þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán. Hafi þetta falist í því að áfrýjandanum R-kk-þgf hafi ekki verið veittar viðhlítandi upplýsingar í samræmi við II. kafla laganna. Jafnframt halda áfrýjendur því fram að fyrri samningurinn hafi verið um lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti var því lýst yfir af hálfu stefnda að fyrri lánssamningurinn gæti að mati hans haft áhrif á skyldur áfrýjandans R-kk-ef eftir þeim síðari. Þessi yfirlýsing getur út af fyrir sig samrýmst áðurnefndu ákvæði í síðari samningnum um að lánveitingin fæli í sér myntbreytingu á láni samkvæmt fyrri samningnum. Að þessu gættu felur þessi yfirlýsing stefnda í sér þá ráðstöfun á sakarefninu að seinni samningurinn hafi í raun aðeins verið samkomulag um umlíðan skuldarinnar með breytingu á gjaldmiðli hennar og hæð vaxta. Þetta er í ósamræmi við málatilbúnað stefnda í héraði, en í stefnu var aðeins byggt á því að skuldin væri samkvæmt lánssamningnum 21. nóvember 2008 án þess að nokkuð væri vikið að samningnum frá 27. desember 2005 þar sem stofnað var samkvæmt þessari yfirlýsingu til skuldarinnar. Málið var því af þessum sökum vanreifað í héraði auk þess sem grundvelli málsins verður ekki raskað fyrir Hæstarétti með þessu móti. Af þessum sökum verður dómur ekki lagður á málið og verður að vísa því frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjendum málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði áfrýjendum, R-kk-þgf Þ. B-kk-þgf og Skandinavísku háskólastofnuninni ehf., hvorum um sig samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.