660/2010

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu SS og SC um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál þeirra á hendur F hf. Í málinu höfðu SS og SC lýst kröfum í bú F hf. við slit hans vegna tveggja veðskuldabréfa sem þau höfðu gefið út til F hf. Byggðu þau kröfur sínar m.a. á því að F hf. hefði innheimt of háar afborganir af skuldabréfunum á grundvelli gengistryggingar. Í greinargerð sinni fyrir Hæstarétti kemur fram að þau byggi á því til vara að ákvæði lánssamninganna um gengistryggingu færu í bága við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá var á því byggt að víkja bæri þessum ákvæðum lánssamninganna til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í báðum tilvikum var á því byggt að þeim bæri einungis að greiða vexti í samræmi við ákvæði lánssamninganna og var í því sambandi vísað til 3. mgr. 36. gr. c. síðarnefndu laga. Með ákvæðinu hefði verið innleidd í íslenskan rétt tilskipun ráðsins 93/13/EBE frá 5. apríl 1993 um óréttmæta skilmála í neytendasamningum og skýring ákvæðisins réðist því m.a. af skýringu ákvæða 5. og 6. gr. nefndrar tilskipunar. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að í greinargerð SS og SC fyrir héraðsdómi hafi ekki verið höfð uppi sú málsástæða sem höfð væri uppi í kærumálinu fyrir Hæstarétti, að þeim bæri einungis að greiða vexti í samræmi við ákvæði lánssamninganna, sem ættu að kröfu þeirra að gilda áfram að undanskildum ákvæðum um gengistryggingu. Þá hafi þau hvorki vísað til 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 né 5. og 6. gr. tilskipunar ráðsins 93/13/EBE í greinargerð sinni fyrir héraðsdómi. Í ljósi málatilbúnaðar SS og SC yrði því ekki séð að svör EFTA-dómstólsins við spurningum þeirra gætu nokkru skipt fyrir úrlausn málsins. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, M-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. nóvember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. nóvember 2010, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði í tengslum við mál þeirra á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila verði hafnað og þeim gert að greiða sér málskostnað í héraði auk kærumálskostnaðar.

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Við slit sóknaraðila samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með áorðnum breytingum lýstu varnaraðilar tveimur kröfum á hendur honum 20. október 2009, annars vegar að fjárhæð 2.202.593 krónur og hins vegar 1.135.801 króna, í báðum tilvikum að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Kröfur varnaraðila snúa að tveimur veðskuldabréfum, sem þau gáfu út til sóknaraðila 29. ágúst 2006. Varnaraðilar byggja þessar kröfur á því að sóknaraðili hafi innheimt of háar afborganir af skuldabréfunum á grundvelli gengistryggingar sem ekki samræmist ákvæðum samninganna rétt skýrðum. Nánari grein er gerð fyrir málsástæðum varnaraðila í hinum kærða úrskurði. Í greinargerð þeirra fyrir Hæstarétti kemur fram að þau byggi á því til vara að ákvæði lánssamninganna um gengistryggingu fari í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Að þeirri málsástæðu frágenginni reisa varnaraðilar kröfur sínar á því að víkja beri þessum ákvæðum lánssamninganna til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með síðari breytingum. Í báðum síðastnefndum tilvikum telja varnaraðilar að þeim beri einungis að greiða vexti í samræmi við ákvæði lánssamninganna. Í því sambandi vísa þau til 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, þar sem tekið er fram að ef ósanngjörnum samningsskilamála er vikið til hliðar í heild eða að hluta eða breytt, skuli samningurinn að kröfu neytanda gilda að öðru leyti án breytinga verði hann efndur án skilmálans. Varnaraðilar benda á að með þessu lagaákvæði hafi verið innleidd í íslenskan rétt tilskipun ráðsins 93/13/EBE frá 5. apríl 1993 um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Skýring 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 ráðist því meðal annars af skýringu ákvæða 5. og 6. gr. nefndrar tilskipunar.

Sóknaraðili reisir kröfu sína á því að varnaraðilar byggi málatilbúnað sinn ekki á málsástæðum sem studdar séu lagarökum á grundvelli 36. gr. c. laga nr. 7/1936 og tilskipun ráðsins 93/13/EBE. Eins og málatilbúnaður varnaraðila sé úr gerði gerður varði tilskipunin ekki sakarefni málsins og skipti því engu fyrir úrlausn þess að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Sóknaraðili byggir kröfu sína einnig á því að sú málsástæða varnaraðila, að gengistrygging lánssamninganna fari í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, snerti ekki EES-samninginn þar sem efnahags- og peningamál, þar með talin vaxtamál, séu undanskilin efnissviði hans. Í 46. gr. EES-samningsins sé einungis kveðið svo á að samningsaðilar skuli skiptast á skoðunum og upplýsingum um framkvæmd hans og áhrif samstarfsins á efnahagsstarfsemi og framkvæmd stefnu í efnahags- og peningamálum. Þeir geti ennfremur rætt stefnu, ástand og horfur í efnahagsmálum, en þessi skipti á skoðunum og upplýsingum fari fram án nokkurra skuldbindinga.

II

Í greinargerð sóknaraðila við meðferð ágreiningsmáls um gjaldþrotaskipti fyrir héraðsdómi á að koma fram til fullnaðar hverjar kröfur hann hefur uppi og á hverju þær eru byggðar, sbr. 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í greinargerð, sem varnaraðilar lögðu fram 19. mars 2010, kröfðust þau þess að við slit sóknaraðila yrðu viðurkenndar kröfur þeirra að fjárhæð 2.202.593 krónur og 1.135.801 króna og yrði þeim skipað í réttindaröð sem almennum kröfum samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Kröfur varnaraðila voru aðallega reistar á því að skuld þeirra við sóknaraðila væri vegna erlends láns og með gengistryggingu þess hefðu þau verið varin fyrir því að íslenska krónan félli í verði gagnvart þeim erlendu myntum, sem lánin voru veitt í. Yrði ekki fallist á þessa málsástæðu byggðu varnaraðilar á því að samningar þeirra við sóknaraðila væru um lán í íslenskum krónum, sem fælu í sér ólögmæta gengistryggingu við erlendar myntir, og væru slík ákvæði ógild samkvæmt 14. gr. laga nr. 38/2001. Að frágengnum þessum málsástæðum vísuðu varnaraðilar til 36. gr. laga nr. 7/1936 sem og óskráðra meginreglna samningaréttar um áhrif brostinna forsendna.

Í greinargerð varnaraðila fyrir héraðsdómi var ekki höfð uppi sú málsástæða, sem höfð er uppi í greinargerð þeirra í kærumáli þessu, að þeim beri einungis að greiða vexti í samræmi við ákvæði lánssamninganna, sem ættu að kröfu þeirra að gilda áfram að undanskildum ákvæðum um gengistryggingu. Þá vísuðu varnaraðilar hvorki til 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 né 5. og 6. gr. tilskipunar ráðsins 93/13/EBE í greinargerð sinni fyrir héraðsdómi. Í ljósi málatilbúnaðar varnaraðila verður ekki séð að svör EFTA-dómstólsins við spurningum, sem greindar eru í hinum kærða úrskurði, geti nokkru skipt fyrir úrlausn málsins. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisúrlausnar þar, en varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðilar, S-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf og S-x-x C-x-x, greiði óskipt sóknaraðila, Frjálsa fjárfestingarbankanum hf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.