90/2004

B var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri A hf., sem síðar hlaut nafnið T hf., þegar félagið keypti tækja- og fagtækjadeild J ehf. í apríl 2000. Í tengslum við lán vegna kaupanna afhenti B viðskiptabanka A hlutabréf sín í félaginu að handveði, án þess að hafa borið þá ráðstöfun áður undir stjórn A. Fór svo að B höfðaði mál gegn félaginu til heimtu sérstakrar greiðslu vegna veðsamningsins. Á stjórnarfundi A í nóvember 2000 var gerð bókun um fjármögnun, þar sem kom fram að B hafi lagt félaginu til veð í eigin hlutabréfum fyrir lántöku og að stjórnarmenn teldu eðlilegt að hann fengi þóknun fyrir. Talið var að bókunin bæri ekki með sér að komist hefði á samningur milli aðila um þóknun til handa B fyrir veðsetningu bréfanna og var félagið því sýknað af kröfu B.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir M-kk-nf S-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. febrúar 2004 og krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda en til vara lækkunar hennar, svo og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 11. mars 2004 og krefst þess að dómurinn verði staðfestur um annað en dráttarvexti og málskostnað. Hann krefst dráttarvaxta samkvæmt vaxtalögum nr. 25/1987 og síðan lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum eins og í héraðsdómi greinir frá 18. október 2000 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt málflutningi fyrir Hæstarétti hefur heiti Aco Tæknivals hf. verið breytt í Tæknival hf.

I.

Gagnáfrýjandi var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Aco hf. þegar félagið keypti tækja- og fagtækjadeild Japansk-íslenska verslunarfélagsins ehf. 5. apríl 2000 með fyrirvara um samþykki hluthafafundar, sem var veitt 14. sama mánaðar. Gagnáfrýjandi undirritaði kaupsamninginn fyrir hönd félagsins ásamt stjórnarformanni. Síðan kom í ljós að andstætt ákvæðum samningsins væru yfirteknar viðskiptaskuldir fallnar í gjalddaga, þar á meðal 170.000.000 króna skuld við Sony Denmark, sem annaðist verslun með Sony vörur til seljandans. Gagnáfrýjanda og fjármálastjóra var af stjórnarformanni falið að leita eftir láni til þess að greiða upp þessa skuld hjá viðskiptabanka félagsins, sem var tilbúinn að veita lánið gegn tryggingu. Afhenti gagnáfrýjandi bankanum hlutabréf sín í Aco hf. að handveði í september 2000 án þess að hafa borið þá ráðstöfun áður undir stjórn félagsins. Gagnáfrýjandi kynnti lántökuna og tilefni hennar á stjórnarfundi í félaginu 21. sama mánaðar og var bókað um þetta á fundinum og jafnframt, að gagnáfrýjanda þætti rétt að stjórnin tæki ákvörðun um hvernig þetta yrði fjármagnað til lengri tíma. Var ákveðið að fresta ákvörðun um málið þar til niðurstaða lægi fyrir í uppgjöri við seljandann.

Á næsta stjórnarfundi 3. nóvember 2000 var gerð bókun um fjármögnun, sem rakin er í héraðsdómi og gagnáfrýjandi reisir kröfu sína á. Í bókuninni kemur fram að hann hafi lagt félaginu til veð í eigin hlutabréfum fyrir lántöku og að stjórnarmenn væru sammála um að óeðlilegt væri að framkvæmdastjóri gengist í persónulegar ábyrgðir umfram aðra hluthafa og að eðlilegt væri að hann fengi þóknun fyrir „á meðan þetta ástand varir.” Síðan segir: „B-kk-nf mun leggja fram hugmyndir um þóknun á næsta stjórnarfundi.” Ekkert liggur fyrir í málinu um hvenær næsti stjórnarfundur var haldinn og skjöl málsins bera ekki með sér að þóknun hafi aftur verið nefnd fyrr en í bréfi gagnáfrýjanda til stjórnar aðaláfrýjanda 19. september 2001. Í því bréfi reifaði hann sögu veðsetningarinnar og tók fram að hann hafi ítrekað óskað eftir því að vera leystur undan ábyrgðinni. Hafi honum verið lofað að svo yrði. Hann ítrekaði þá kröfu að félagið leysti hluti hans úr veðböndum í bankanum fyrir hádegi föstudagsins 21. september. Síðar í bréfinu segir:

„Þá leyfi ég mér einnig að minna á að aldrei hefur verið gengið frá þóknun til mín vegna þessarar ábyrgðar minnar þó um slíkt hafi verið rætt og ég í raun talið frágengið. Ljóst er að ég hefi þegar orðið fyrir verulegu tjóni vegna þess að hlutir mínir í Aco/Tæknival hf. eru bundnir í þágu hins sameinaða félags, sem þeir áttu aldrei að vera. Tjónið sem ég hef orðið fyrir vegna þess að hlutir mínir standa að veði fyrir skuldum félagsins verður félagið að bæta mér að fullu og ganga frá ábyrgðarþóknun, sem nemur 2% af lánsfjárhæð á mánuði eða broti úr mánuði talið frá 19. september 2000 þar til veðbönd verða leyst af hlutunum. Tjónsfjárhæð liggur enn ekki ljós fyrir þar sem endanleg fjárhæð þess kemur ekki í ljós fyrr en ég hef hluti mína til frjálsrar ráðstöfunar.”

Vorið 2001 ákváðu stjórnir Aco hf. og Tæknivals hf. að sameina félögin og var samrunaáætlun gerð 18. júní 2001. Hvorki þar né í öðrum skjölum varðandi samrunann var getið um að gagnáfrýjandi ætti kröfu á Aco hf. um þóknun vegna veðsetningar hlutabréfanna.

II.

Í bókun stjórnarfundar Aco hf. 3. nóvember 2000, sem greind er hér að framan, kemur fram að stjórnarmenn hafi verið sammála um að óeðlilegt væri að framkvæmdastjóri gengist í persónulegar ábyrgðir umfram aðra hluthafa og að eðlilegt væri að hann fengi þóknun fyrir á meðan þetta ástand varði, en jafnframt að hann myndi leggja fram hugmyndir um þóknun á næsta stjórnarfundi. Þegar bókunin er skoðuð í heild verður að fallast á með aðaláfrýjanda að þar hafi ekki verið tekin ákvörðun um að greiða gagnáfrýjanda þóknun fyrir að láta hlutabréf sín að veði í bankanum heldur því lýst að eðlilegt væri að hann fengi slíka þóknun en að um hana yrði samið og að gagnáfrýjanda hefði verið falið að koma með tilboð um hana á næsta stjórnarfundi. Að fram komnu slíku tilboði hefði stjórnin rætt það og tekið afstöðu til þess. Það tilboð kom ekki fyrir stjórnina, en ágreiningslaust er að stjórnarformaður og gagnáfrýjandi ræddu utan stjórnarfunda mismunandi hugmyndir sínar en náðu ekki saman. Vegna þessa verður ekki litið svo á að komist hafi á samningur milli aðila um þóknun til handa gagnáfrýjanda fyrir veðsetningu hlutabréfanna. Hann hefur ekki sýnt fram á fasta venju um greiðslu slíkrar þóknunar sem aðaláfrýjandi væri bundinn af. Ber því að sýkna aðaláfrýjanda af kröfu gagnáfrýjanda.

Rétt er að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Aðaláfrýjandi, Tæknival hf., er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, B-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti.