251/2005

R krafðist skaðabóta úr hendi Í vegna slyss sem hún varð fyrir við Fjölbrautarskólann í Breiðholti, þegar hún var eftir kvöldskóla á leið frá skólabyggingunni eftir göngustíg, sem lá út á bifreiðastæði. Ekki var fallist á með Í að lýsing R á slysstaðnum í héraðsdómsstefnu fæli í sér skuldbindandi yfirlýsingu af hennar hálfu, en sú lýsing var í nokkru frábrugðin lýsingu R á slysstaðnum fyrir Hæstarétti. Var talið sannað, meðal annars með framburði starfsmanna skólans sem komu að eftir slysið, að R hafi fallið á þeim stað neðst á gangstígnum þar sem svell hafði haft tilhneigingu til að myndast. Fyrir lá að sandur eða salt var ekki borið á stéttina þar sem svellið myndaðist, nema á morgnana, þrátt fyrir að starfsemi væri rekin í skólanum fram á kvöld. Var það metið starfsmönnum skólans til gáleysis, að hafa ekki gert frekari ráðstafanir til að koma í veg fyrir hættu á að fólk slasaðist á þessum tiltekna stað við skólann. Í var talið bera óskipta skaðabótaábyrgð á því tjóni sem R varð fyrir umrætt sinn. Þá var hafnað kröfu R um þjáningarbætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga eftir þann dag er heilsufar hennar var orðið stöðugt.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf, I-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. júní 2005. Hún krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 2.216.617 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.196.322 krónum frá 11. janúar 2000 til 24. ágúst sama ár, en af 2.216.617 krónum frá þeim degi til 20. desember 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður látinn falla niður.

I.

Í máli þessu krefst áfrýjandi skaðabóta úr hendi stefnda vegna slyss sem hún varð fyrir að kvöldi 11. janúar 2000 við Fjölbrautarskólann í Breiðholti, þegar hún var á leið frá skólabyggingunni eftir göngustíg sem liggur út á bifreiðastæði framan við skólann. Hafði hún sótt kvöldnámskeið fyrir læknaritara í skólanum um kvöldið. Liggur fyrir að þetta voru fyrstu kennslustundirnar á námskeiðinu og að áfrýjandi var ókunnug aðstæðum við skólann, meðal annars á göngustígnum þar sem hún slasaðist.

Göngustígurinn þar sem áfrýjandi féll er um 10 metra langur og liggur aflíðandi niður á við frá stétt við skólahúsið og að gangstétt meðfram bifreiðastæðinu. Í göngustígnum var hitalögn sem þó náði ekki alla leið niður að gangbrautinni við bílastæðið. Starfsmenn skólans hafa staðfest að svellbunki hafi myndast þar sem hitalögninni sleppir ofan við gangstéttina. Má ráða af gögnum málsins, að sá staður hafi verið sérstaklega varhugaverður í frosti, þar sem bráðið vatnið af upphituðum stígnum hafi runnið niður og frosið þar. Kom meðal annars fram í vætti húsvarðar við skólann fyrir dómi, að hann hefði af þessum sökum aldrei verið „ánægður með“ stíginn.

Í stefnu til héraðsdóms er tekið fram að áfrýjandi hafi fallið í hálku á miðjum göngustígnum. Í skýrslu sinni fyrir dómi taldi áfrýjandi einnig að hún hefði runnið um það bil á miðri stéttinni og rekið fótinn í „einhvers konar klakabunka“. Við málflutning fyrir Hæstarétti byggði áfrýjandi aðallega á því að slysið hafi orðið neðst á stígnum þar sem svellið myndaðist. Af hálfu stefnda er talið að hún sé bundin við þá lýsingu atvika sem fram kemur í stefnu, að slysið hafi orðið á miðjum stígnum.

Í skýrslu lögreglu sem kvödd var á slysstaðinn kemur fram, að mikil hálka hafi verið á þeim stað á gangstéttinni þar sem áfrýjandi rann. Aðstoðarskólastjóri við skólann, sem kallaður var til eftir að slysið hafði orðið, hefur lýst atvikum í tveimur bréfum sem fyrir liggja í málinu auk þess sem hann kom fyrir dóm og gaf þar skýrslu. Hann taldi að áfrýjandi hefði fallið á hálkublettinum sem myndaðist á mótum stéttanna. Í bréfi sem hann sendi lögmanni áfrýjanda 2. febrúar 2004 segir meðal annars: „Fjölbrautarskólinn í Breiðholti er geysilega fjölmennur vinnustaður. Í dagskóla eru 1300 nemendur og um 800 eru í kvöldskólanum, þar að auki starfa 120 starfsmenn við skólann.... Algengt var að svell myndaðist á þeim stað þar sem R-kvk-nf datt. Svellið myndaðist vegna þess að hitamottur náðu ekki saman á þessum tiltekna stað. Þetta svell var ekki mikið að umfangi.... Mig minnir að þarna hafi verið svell í nokkra daga. Mig minnir að við hefðum látið salta og sandbera gangstíga við skólann að deginum til, en ekki er ólíklegt að sandur og salt hafi fokið eða hreinsast af svellbunkanum þegar líða tók á daginn. Gangstígar voru aldrei saltaðir eða sandbornir á kvöldin. Við áðurnefndan hliðarinngang er ljósastaur. Hitaleiðslur voru teknar upp að hluta til sumarið eftir og lagðar upp á nýtt. Eftir þetta hefur ekki myndast svell á þessum tiltekna stað.“

Starfsmaður við skólann sem kom að áfrýjanda, meðan beðið var eftir aðstoð við hana, kom fyrir dóm og taldi að áfrýjandi hefði legið neðst á gagnstígnum eða jafnvel á gangstéttinni sjálfri og á þá sýnilega við gangstéttina meðfram bílastæðinu neðan við gangstíginn.

Ekki verður fallist á með stefnda, að fyrrgreind lýsing áfrýjanda á slysstaðnum feli í sér skuldbindandi yfirlýsingu af hennar hálfu sem valdi því að ekki verði við það miðað í málinu að slysið hafi orðið á þeim stað neðst á stígnum, þar sem svell hafði tilhneigingu til að myndast. Áfrýjandi byggir málsókn sína á því, að hún hafi slasast á gangstíg við skólann vegna óforsvaranlegs umbúnaðar þar. Hún var ekki staðkunnug sjálf og var ekki við því að búast að hún hafi sérstaklega verið með hugann við að staðsetja fallið nákvæmlega á stígnum. Þar að auki lýsti hún svelli á þeim stað sem hún féll, en húsvörður við skólann bar fyrir dómi, að hitaleiðslan í gangstígnum hafi virkað prýðilega og svell aðeins myndast þar sem henni sleppti. Með vísan til framangreindra sönnunargagna er sannað að áfrýjandi hafi fallið á þeim stað neðst á gangstígnum þar sem svellið myndast.

Svo sem að framan greinir töldu starfsmenn Fjölbrautarskólans í Breiðholti að gangandi fólki hafi verið sérstök hætta búin á þeim stað sem áfrýjandi slasaðist. Jafnframt liggur fyrir að sandur eða salt var ekki borið á stéttina þar sem svellið myndaðist nema á morgnana, þrátt fyrir að starfsemi væri rekin í skólanum fram á kvöld og ávallt hætta á að sandur eða salt entist ekki nema um takmarkaðan tíma í senn til að hindra hálku á staðnum, eins og fram kom hjá aðstoðarskólastjóranum í fyrrnefndu bréfi hans 2. febrúar 2004. Þá er jafnan hætt við að nýfallinn snjór kunni að leggjast yfir svellið, þannig að ókunnugum reynist erfitt að varast þá sérstöku hættu sem þarna myndast. Með vísan til alls þessa er með öllu ófullnægjandi af hálfu starfsmanna skólans að hafa ekki gert frekari ráðstafanir en að framan greinir til að koma í veg fyrir hættu á því að fólk slasaðist á þessum stað við skólann. Er það metið starfsmönnunum til gáleysis. Stefndi ber því skaðabótaábyrgð á tjóni því sem áfrýjandi varð fyrir umrætt sinn.

Af hálfu stefnda er til vara á því byggt, að áfrýjandi hafi ekki, hvað sem öðru líði, farið af nægilegri varúð um göngustíginn og eigi að minnsta kosti að hluta sjálf sök á slysinu. Beri af þessari ástæðu að lækka bótakröfu hennar. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir staðhæfingum sínum um þetta. Ekkert er komið fram í málinu þessu til stuðnings og er óskipt bótaábyrgð því lögð á stefnda.

II.

Bótakrafa áfrýjanda er sundurliðuð í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjandi hefur fyrir Hæstarétti, í samræmi við mótmæli stefnda, lækkað kröfu sína um bætur vegna varanlegar örorku í 1.019.895 krónur.

Stefndi hefur mótmælt fjárhæð kröfu áfrýjanda um þjáningabætur á þeirri forsendu að þrír af þeim sjö dögum, sem áfrýjandi krefst bóta fyrir meðan hún var rúmliggjandi, stafi af rúmlegu eftir þann dag er heilsufar áfrýjanda telst hafa verið orðið stöðugt, sbr. 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Ákvæði þetta gerir ekki ráð fyrir greiðslu slíkra bóta eftir þetta tímamark og er því fallist á þessi mótmæli. Lækkar krafa áfrýjanda um 5.480 krónur af þessari ástæðu.

Þá hefur stefndi talið að útlagður kostnaður áfrýjanda vegna læknisvottorða og örorkumats, samtals 121.700 krónur, teljist til málskostnaðar samkvæmt g. lið 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti féllst áfrýjandi á þetta. Lækkar höfuðstóll dómkröfu áfrýjanda sem þessu nemur.

Samkvæmt þessu verður stefndi dæmdur til greiða áfrýjanda 2.089.437 krónur (2.216.617 krónur að frádregnum 5.480 og 121.700 krónum).

Loks hefur stefndi mótmælt kröfu áfrýjanda um upphafstíma dráttarvaxta. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á, að hún hafi gert kröfu á hendur stefnda með ákveðinni fjárhæð fyrr en við birtingu stefnu í málinu 22. september 2004. Með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 verða dráttarvextir dæmdir frá þingfestingu málsins 28. september 2004. Fram að þeim tíma dæmast vextir samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga.

Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun hans hefur verið tekið tillit til þess kostnaðar sem áfrýjandi hefur haft af málinu og fyrr var getið.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, R-kvk-þgf Þ. S-kvk-þgf, 2.089.437 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. janúar 2000 til 28. september 2004, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.