51/2003

S slasaðist er hann missti stjórn á bifreið í eigu E. Þegar liðnar voru um það bil tvær klukkustundir frá því að slysið varð mældist áfengismagn í blóði S 1,66 og í þvagi 2,47. Talið var að það veitti líkindi fyrir því að S hafi ekið ölvaður og verið óhæfur til að stjórna ökutæki. Bæri S sjálfur sönnunarbyrði fyrir því að ölvum hans verði rakin til neyslu áfengis eftir slysið. Hafi hann engum stoðum rennt undir staðhæfingu sína, sem að þessu lúti. Var talið að I hafi á grundvelli 20 gr. laga nr. 20/1954 verið heimilt að semja svo um að félagið skyldi vera laust úr ábyrgð við tilteknar aðstæður, svo sem þegar vátryggður valdi tjóni undir áhrifum áfengis. Þannig heimili ákvæðið ekki aðeins að kveðið sé í vátryggingarsamningi á um skilyrðislaust brottfall bóta við þær aðstæður heldur einnig að þar megi ákveða að félaginu sé áskilinn réttur til að hafna bótakröfum við sömu aðstæður. Voru I og E því sýknuð af kröfu S.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf prófessor.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 14. febrúar 2003. Hann krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskipt bótaábyrgð stefndu á líkamstjóni, sem hann hlaut að morgni 1. desember 1999, er hann ók bifreiðinni LI 987 frá Reykjavík norður Vesturlandsveg þar sem hann missti stjórn á henni með þeim afleiðingum að hún hafnaði utan vegar við brúna yfir Laxá í Leirár- og Melahreppi í Borgarfirði. Þá verður að skilja kröfugerð hans svo að hann krefjist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum.

Stefndu krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til að greiða þeim málskostnað fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa hans verði aðeins viðurkennd að hluta og málskostnaður felldur niður.

Málavextir eru þeir að áfrýjandi ók bifreið stefndu E-kvk-ef B-kvk-ef M-kvk-ef LI 987 frá Reykjavík áleiðis til Borgarness að morgni 1. desember 1999. Ökumaður bifreiðarinnar var tryggður lögboðinni slysatryggingu samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 2. gr. laga nr. 32/1998, hjá stefnda Ibex Motor Policies at Lloyd's. Krefst áfrýjandi að viðurkennd verði óskipt bótaábyrgð stefndu vegna slyssins. Stefnda E-kvk-nf B-kvk-nf hefur ekki borið fyrir sig aðildarskort.

Svo sem rakið er í héraðsdómi mældist áfengismagn í blóði áfrýjanda 1,66‰ og áfengismagn í þvagi hans 2,47‰ þegar liðnar voru um það bil tvær klukkustundir frá því að slysið varð. Veitir það líkindi fyrir því að hann hafi ekið ölvaður og verið óhæfur til að stjórna ökutæki, sbr. 3. mgr. 45. gr. laga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997. Verður að fallast á það með héraðsdómara að áfrýjandi beri sjálfur sönnunarbyrði fyrir því að ölvum hans verði rakin til neyslu áfengis eftir slysið, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 7. desember 2000 í máli nr. 226/2000 og dóma réttarins 15. febrúar 2001 í málum nr. 357/2000 og nr. 360/2000. Hefur hann engum stoðum rennt undir staðhæfingu sína, sem að þessu lýtur.

Áfrýjandi heldur því fram að slysið verði fyrst og fremst rakið til hálku á veginum og þess að allhvasst var og dimmt. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ekkert hafi komið fram sem bendi til að annað hafi valdið slysinu en ölvun áfrýjanda. Þá verður að telja að áfrýjandi hafi sökum ölvunar verið svo á sig kominn við akstur í umrætt sinn að fyrirmæli 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga eigi við um hann.

Við munnlegan málflutning í Hæstarétti reisti áfrýjandi kröfu sína á því að stefndi Ibex Motor Policies at Lloyd's hafi ekki með skilmálum sínum fyrir slysatryggingu ökumanns undanþegið sig ábyrgð þegar svo stendur á sem um ræðir í síðari málslið 20. gr. laga nr. 20/1954, en það ákvæði veiti einungis heimild til að semja um að félagið skuli leyst úr ábyrgð við þar greindar aðstæður. Stefndu hafa ekki andmælt þessari málsástæðu, sem of seint fram kominni. Fimmta grein framangreindra skilmála fjallar um missi bótaréttar og er svohljóðandi: „Réttur til vátryggingabóta getur fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga ef vátryggingartaki eða vátryggður vanrækir skyldur sínar gagnvart vátryggjanda, t.d. ef hann ekur án þess að hafa ökuréttindi eða veldur tjóni af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna.“ Telur áfrýjandi að með þessu sé ekki með skýrum hætti kveðið á um að félagið skuli laust úr ábyrgð þegar svo stendur á sem í greininni getur heldur einungis vísað til þeirra ákvæða laga nr. 20/1954, sem kveða á um brottfall bótaréttar við tilteknar aðstæður, en það sé til dæmis gert í 2. mgr 18. gr. laganna. Verði stefndu að bera hallann af þessum óskýrleika.

Með 20 gr. laga nr. 20/1954 er heimilað að semja svo um að félagið skuli laust úr ábyrgð við tilteknar aðstæður. Verður að skilja ákvæðið þannig að það heimili ekki aðeins að kveðið sé í vátryggingarsamningi á um skilyrðislaust brottfall bóta við þær aðstæður heldur einnig að þar megi ákveða að félaginu sé áskilinn réttur til að hafna bótakröfum við sömu aðstæður. Þann rétt áskildi félagið sér með fyrrgreindri 5. gr. skilmálanna og beitti honum réttilega er það hafnaði kröfu áfrýjanda um bætur. Verður því að telja að hið stefnda félag hafi með vátryggingarskilmálum undanskilið sig ábyrgð þegar þannig stendur á fyrir ökumanni sem að framan getur, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar í dómasafni 1995, bls. 2249 og framangreinda tvo dóma réttarins frá 15. febrúar 2001. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, S-kk-ef Ó-kk-ef, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 375.000 krónur.