8/2011

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem viðurkennd var krafa R við slit K hf. og henni skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafa R var tilkomin vegna starfa hans fyrir K hf. og var um vangoldin laun á árinu 2008 og laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Í ráðningarsamningi aðila frá  23. janúar 2004 var m.a. kveðið á um 450.000 króna grunnlaun R á mánuði. Á öðrum ársfjórðungi 2005 mun R hafa farið að fá árangurstengdar aukagreiðslur frá K hf. sem námu föstu hlutfalli af heildartekjum deildarinnar sem hann starfaði við. K hf. mun hafa ákveðið í febrúar 2007 að breyta tilhögun aukagreiðslna á þann hátt að þær yrðu framvegis inntar af hendi í tveimur áföngum fyrir hvert ár og að jafnframt yrðu rofin tengslin milli þeirra og tekna sem deildin aflaði fyrir K hf. Þá var á aðalfundi K hf. í mars 2007 samþykkt starfskjarastefna, þar sem meðal annars var ákveðið að greiðsla kaupauka væri háð því skilyrði að arðsemi eigin fjár félagsins væri meiri en 15%. Í júlí 2007 gerðu aðilar með sér samning um „sérstakt fyrirkomulag vegna bónusgreiðslna“ þar sem m.a. var kveðið á um að greiða skyldi starfsmanni 80% af bónus á þeim dögum sem tilgreindir væru í ráðningarsamningi en 20% voru nefnd „frestaður bónus“. Í málinu laut ágreiningur aðila einkum að því hvort komist hefði á ótímabundinn samningur í febrúar  2007 um að heildarlaun K á mánuði skyldu að meðaltali nema 2.400.000 krónum sem K hf. myndi standa skil á annars vegar með mánaðarlegri útborgun grunnlauna og hins vegar kaupaukagreiðslum. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að þótt heildargreiðslur sem R fékk frá K hf. hefðu þegar frá leið orðið verulega hærri en grunnlaunin sem tilgreind voru í ráðningarsamningi aðila hafi ekki verið gerður nýr skriflegur ráðningarsamningur með ákvæði um slík launakjör. Ekki yrði séð að nokkuð hefði staðið því í vegi að gerður yrði skriflegur samningur um hækkun á föstum mánaðarlaunum R hefði K hf. viljað taka á sig óskilyrta skuldbindingu um hana til frambúðar. Í stað þess að gera það bætti K hf. laun R með aukagreiðslum sem inntar voru af hendi með nokkru millibili og ekki annað séð en að R hefði verið því samþykkur. Á árinu 2007 fór útborgun þessara aukagreiðslna eftir fyrrnefndum samningi um „sérstakt fyrirkomulag vegna bónusgreiðslna“ sem aðilarnir gerðu í júlí á því ári. Var talið ósannað gegn andmælum K hf. að samningur hefði komist á um að R fengi til viðbótar grunnlaunum greiðslur, sem lytu öðrum reglum en þeim sem giltu almennt um kaupaukagreiðslur úr hendi K hf. Þá var ekki haldið fram í málinu að arðsemi eigin fjár K hf. hafi náð því 15% lágmarki sem áskilið var í starfskjarastefnu félagsins sem skilyrði kaupaukagreiðslna. Þegar af þeim sökum var hafnað viðurkenningu á kröfu R við slit K hf.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir I-kvk-nf B-kvk-nf, G-kk-nf C-kk-nf og M-kk-nf S-kk-nf.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. janúar 2011. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. desember 2010, þar sem viðurkennd var krafa varnaraðila við slit sóknaraðila að fjárhæð 21.267.049 krónur með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. sömu laga. Sóknaraðili krefst að hafnað verði að viðurkenna kröfu varnaraðila og honum gert að greiða sér málskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Samkvæmt gögnum málsins gerði varnaraðili, sem er hagfræðingur að mennt, ráðningarsamning við sóknaraðila 23. janúar 2004. Í samræmi við ákvæði samningsins mun varnaraðili hafa í byrjun starfað í greiningardeild sóknaraðila, en færst síðar á árinu 2004 til starfa í deild markaðsviðskipta, þar sem hann fékkst við verðbréfamiðlun. Í samningnum var liður með yfirskriftinni „launakjör og hlunnindi“, þar sem sagði að varnaraðili fengi 450.000 krónur í grunnlaun á mánuði og yrði ekki greitt fyrir yfirvinnu nema sérstaklega yrði samið um það, en sóknaraðili legði honum til farsíma og greiddi fyrir notkun hans. Samkvæmt skýrslu varnaraðila fyrir héraðsdómi fór hann á öðrum ársfjórðungi 2005 að fá árangurstengdar aukagreiðslur frá sóknaraðila, sem hafi numið föstu hlutfalli af heildartekjum deildarinnar sem hann starfaði við, og hafi hann síðan fengið þær á þriggja mánaða fresti. Sóknaraðili hafi ákveðið í febrúar 2007 að breyta tilhögun aukagreiðslna á þann hátt að þær yrðu framvegis inntar af hendi í tveimur áföngum fyrir hvert ár, í ágúst á viðkomandi ári og í febrúar á því næsta, og yrðu jafnframt rofin tengslin milli þeirra og tekna, sem deildin aflaði fyrir sóknaraðila. Varnaraðili kvaðst hafa lýst óánægju með þessar breytingar, en um líkt leyti hafi honum borist atvinnutilboð frá öðru fjármálafyrirtæki, þar sem gert hafi verið ráð fyrir hærri launum en hann fékk frá sóknaraðila. Hann hafi greint frá þessu tilboði í samtali við yfirmann sinn, I-kk-þf V-kk-þf, sem hafi óskað eftir stuttum fresti til að bregðast við því, en I-kk-nf hafi síðan gert varnaraðila boð um að honum yrðu tryggð heildarlaun, sem næmu að lágmarki 2.400.000 krónum á mánuði. Þetta hafi varnaraðili samþykkt. Á þessum tíma hafi grunnlaun hans verið þau sömu og kveðið var á um í áðurnefndum ráðningarsamningi að teknu tilliti til breytinga, sem stöfuðu af kjarasamningum, og hafi svo verið áfram þar til í ágúst 2008, þegar þau hafi hækkað í 700.000 krónur á mánuði eftir einhliða ákvörðun sóknaraðila.

Fyrir liggur í málinu að aðilarnir gerðu í júlí 2007 samning um „sérstakt fyrirkomulag vegna bónusgreiðslna“. Í upphafi samningsins sagði að hann varðaði „fyrirkomulag bónusgreiðslna, einnar eða fleiri, sem starfsmanni kunna að vera greiddar í samræmi við ráðningarsamning starfsmanns eða samkvæmt öðrum samningi milli starfsmanns og vinnuveitanda, hvort sem slík bónusgreiðsla byggist á einhliða ákvörðun Kaupþings eða á fyrirfram skilgreindum viðmiðum.“ Þar kom meðal annars fram að greiða ætti starfsmanni 80% af „bónusi ... á þeim dögum sem tilgreindir eru í ráðningarsamningi eða öðrum samningi milli starfsmanns og vinnuveitanda“, en 20% voru nefnd frestaður bónus, sem ætti að verja til kaupa á hlutabréfum í sóknaraðila fyrir gangverð þeirra á hverjum tíma með fjórðungs afslætti. Sá hluti skyldi renna í svonefndan bónuspott starfsmannsins og greiðast þaðan út með afhendingu hlutabréfa í þremur jöfnum árlegum áföngum. Samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila fékk hann útborgaðar samtals 9.200.000 krónur vegna aukagreiðslna fyrir fyrri helming ársins 2007 auk þess sem 2.300.000 krónur hafi farið í bónuspott hans, en vegna síðari helmings ársins hafi útborgun numið 8.000.000 krónum og 2.000.000 krónur runnið í pottinn. Af þeim fjárhæðum, sem hafi farið í bónuspottinn, hafi hann síðan fengið 469.448 krónur greiddar út í ágúst 2008. Vegna fyrri helmings ársins 2008 hafi hann á hinn bóginn aðeins fengið 4.000.000 krónur í aukagreiðslu, sem hafi öll komið til útborgunar 1. september á því ári. Í aðilaskýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst varnaraðili hafa kvartað undan því að hafa ekki fengið greidda 1. ágúst 2008 uppbót, sem svaraði því sem vantaði upp á að mánaðarlaun hans næmu 2.400.000 krónum, en hvorki hafi hann fengið skýringar á greiðsludrætti né ástæðu þess að fjárhæðin, sem um síðir var greidd, hafi ekki reynst hærri en hér um ræðir.

Fjármálaeftirlitið neytti 9. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í sóknaraðila, víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Eftir að lögum nr. 161/2002 hafði verið breytt með lögum nr. 44/2009, sem tóku gildi 22. apríl 2009, var sóknaraðila skipuð slitastjórn, sem gaf út innköllun til kröfuhafa. Varnaraðili, sem mun hafa verið sagt upp störfum hjá sóknaraðila 29. október 2008 og tekið 17. nóvember sama ár við starfi hjá Nýja Kaupþingi banka hf., nú Arion banka hf., lýsti kröfu á hendur sóknaraðila 30. desember 2009. Með kröfulýsingunni leitaði varnaraðili í fyrsta lagi greiðslu á svokölluðum frestuðum bónus frá árinu 2007, að eftirstöðvum samtals 3.830.552 krónur, og í öðru lagi vangoldnum launum á árinu 2008. Í þeim efnum taldi hann mánaðarlaun sín að réttu lagi hafa átt að vera 2.400.000 krónur frá ársbyrjun til loka nóvember, samtals 26.400.000 krónur, en á því tímabili hafi hann fengið greiddar alls 6.232.951 krónu í grunnlaun ásamt orlofsuppbót og áðurnefndar 4.000.000 krónur í aukagreiðslu, þannig að eftir stæðu 16.167.049 krónur að viðbættum 1.616.705 krónum vegna framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Þá gerði varnaraðili í þriðja lagi kröfu um laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti, samtals 7.200.000 krónur auk 720.000 króna vegna framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð, en til frádráttar kæmu laun vegna sama tímabils frá nýjum vinnuveitanda, alls 2.100.000 krónur. Krafa varnaraðila var því alls um greiðslu á 27.434.306 krónum ásamt 3.813.408 krónum í dráttarvexti til 22. apríl 2009, sem hann taldi með reikniskekkju nema samtals 31.247.715 krónum. Kröfu þessari lýsti hann sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Slitastjórn hafnaði kröfunni með öllu í skrá um lýstar kröfur og mótmælti varnaraðili þeirri afstöðu. Ekki tókst að jafna ágreining um viðurkenningu kröfunnar og vísaði slitastjórnin honum 10. maí 2010 til héraðsdóms, þar sem mál þetta var þingfest 22. júní sama ár. Í greinargerð fyrir héraðsdómi féll varnaraðili frá þeim liðum í kröfu sinni, sem vörðuðu frestaðan bónus frá árinu 2007 og dráttarvexti af honum, og lækkaði hún af þeim sökum í 26.847.370 krónur. Í hinum kærða úrskurði var höfuðstóll kröfunnar með leiðréttingu á reikniskekkju tekinn til greina að frátöldum liðum vegna framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð, samtals 2.336.705 krónum, en dráttarvextir fram til 22. apríl 2009, sem varnaraðili taldi nema 3.243.615 krónum af öðrum liðum, voru ekki meðal þess, sem tekið var tillit til í niðurstöðu úrskurðarins um að krafa varnaraðila væri viðurkennd með fjárhæðinni 21.267.049 krónur. Fyrir Hæstarétti unir varnaraðili við þessa niðurstöðu.

II

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði lýtur ágreiningur aðilanna einkum að því hvort komist hafi á ótímabundinn samningur í febrúar 2007 um að heildarlaun varnaraðila á mánuði skyldu að meðaltali nema 2.400.000 krónum, sem sóknaraðili myndi standa skil á annars vegar með mánaðarlegri útborgun grunnlauna og hins vegar kaupaukagreiðslum. Til stuðnings því að um þetta hafi verið samið hefur varnaraðili vísað til yfirlýsingar áðurnefnds I-kk-ef V-kk-ef frá 7. september 2009, sem nánar er getið í hinum kærða úrskurði. Þessa yfirlýsingu staðfesti I-kk-nf í vitnaskýrslu fyrir héraðsdómi með þeim orðum að varnaraðili hafi komið til sín í september 2009 og farið yfir „þessa málavexti“, sem hann hafi kannast við og fundist sjálfsagt að undirrita yfirlýsinguna, því þetta hafi verið sinn „skilningur á málinu á þeim tíma.“

Um þetta ágreiningsefni er þess að gæta að á aðalfundi sóknaraðila 16. mars 2007 var samþykkt starfskjarastefna, þar sem meðal annars sagði eftirfarandi: „Kaupaukagreiðslur eiga sér einungis stað þegar Kaupþing banki hefur náð 15% arðsemi eigin fjár. Kaupaaukagreiðslur til annarra en forstjóra og stjórnarformanns eru ákvarðaðar af forstjóra í samráði við stjórnarformann og framkvæmdastjóra starfsmannasviðs. Greiðslu á tilteknu hlutfalli af kaupaukagreiðslum umfram ákveðna upphæð er frestað í þrjú ár og fjárhæðin tengd við gengi hlutabréfa í bankanum. Greiðslan er þó háð því grunnskilyrði að viðkomandi starfsmaður sé áfram starfandi innan samstæðunnar.“ Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst varnaraðili hafa heyrt af því kerfi að greiðsla á kaupauka tengdist „15% eiginfjár markmiðaávöxtun bankans“, en um þetta hafi þó aldrei verið rætt við sig eða gerður fyrirvari um greiðslur með tilliti til þess.

Þótt heildargreiðslur, sem varnaraðili fékk frá sóknaraðila, hafi þegar frá leið orðið verulega hærri en grunnlaunin, sem tilgreind voru í ráðningarsamningi þeirra frá 23. janúar 2004, var ekki gerður nýr skriflegur ráðningarsamningur með ákvæði um slík launakjör. Ekki verður séð að nokkuð hefði staðið því í vegi að gerður yrði skriflegur samningur um hækkun á föstum mánaðarlaunum varnaraðila, hefði sóknaraðili viljað taka á sig óskilyrta skuldbindingu um hana til frambúðar. Í stað þess að gera það bætti sóknaraðili launakjör varnaraðila með aukagreiðslum, sem inntar voru af hendi með nokkru millibili, og verður ekki annað séð en að því hafi varnaraðili verið samþykkur. Á árinu 2007 fór útborgun þessara aukagreiðslna eftir fyrrnefndum samningi „um sérstakt fyrirkomulag vegna bónusgreiðslna“, sem aðilarnir gerðu í júlí á því ári, en ákvæði hans voru í samræmi við framangreinda starfskjarastefnu sóknaraðila meðal annars að því er varðar svokallaðan frestaðan bónus. Sóknaraðili stóð heldur ekki að verki eins og hann væri bundinn af samningi um að mánaðarlaun varnaraðila skyldu nema 2.400.000 krónum þegar hann innti af hendi 1. september 2008 kaupaukagreiðslu, sem hvergi nærri svaraði til slíkra launakjara og greidd var að auki síðar en varnaraðili kveður samning þeirra hafa staðið til. Að þessu virtu er óhjákvæmilegt að líta svo á að ósannað sé gegn andmælum sóknaraðila að samningur hafi komist á um að varnaraðili fengi til viðbótar grunnlaunum greiðslur, sem lytu öðrum reglum en þeim sem giltu almennt um kaupaukagreiðslur úr hendi sóknaraðila. Því hefur ekki verið borið við í málinu að náðst hafi „15% arðsemi eigin fjár“ sóknaraðila á árinu 2008, sem samkvæmt starfskjarastefnu hans var frumskilyrði þess að kaupaukagreiðslur yrðu ákveðnar handa starfsmönnum. Þegar af þeirri ástæðu verður kröfu varnaraðila hafnað.

Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Hafnað er viðurkenningu á kröfu varnaraðila, R-kk-ef D-kk-ef, að fjárhæð 21.267.049 krónur við slit sóknaraðila, Kaupþings banka hf.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.