289/2005

K réði sig til starfa sem framkvæmdastjóri hjá Í ehf. með ráðningarsamningi árið 2001. F keypti síðan hluta af starfsemi Í ehf. með kaupsamningi í febrúar 2004. Vegna þessara viðskipta reis ágreiningur um réttarstöðu K. K reisti kröfur sína á hendur F á því að öll réttindi og allar skyldur samkvæmt ráðningarsamningi sínum hefðu færst yfir til F. Slíkt leiddi beint af ákvæðum framangreinds kaupsamnings en ella af ákvæðum laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. F taldi hins vegar að ekkert ráðningarsamband hefði stofnast milli aðila. Þegar ákvæði kaupsamningsins voru skoðuð í ljósi viðmiðana laga nr. 72/2002, Evróputilskipunar um sama efni og athugasemda með frumvarpi til laganna, var talið ótvírætt að með kaupsamningnum hafi orðið aðilaskipti að rekstrinum í merkingu laganna. Þá skyldi K njóta réttarstöðu starfsmanns við aðilaskiptin. Var kröfu F um sýknu því hafnað. Af meginreglu laga nr. 72/2002 var talið leiða, að ráðningarkjör samkvæmt ráðningarsamningi flyttust til framsalshafa við aðilaskiptin. Var F því talinn bundinn af ákvæðum ráðningarsamnings K við Í ehf., þar á meðal ákvæði um uppsagnarfrest. Einnig var fallist á með K að bifreiðahlunnindi hans samkvæmt ráðningarsamningi væru hluti af ráðningarkjörum hans, auk þess sem orlofsréttindi hans hefðu flust til F við aðilaskiptin. Var varakröfu F um lækkun á kröfu því einnig hafnað.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf H-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. júní 2005. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst þess að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða honum 6.057.417 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2004 til greiðsludags. Hann krefst staðfestingar á málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Í kröfu stefnda felst að hann unir niðurstöðu héraðsdóms, en hefur lækkað þá liði kröfugerðar sinnar er lúta að 6% framlagi áfrýjanda í lífeyrissjóð og 2% framlagi hans til viðbótarlífeyrissparnaðar samtals um 33.580 krónur til samræmis við niðurstöðu héraðsdómara um aðra þætti kröfugerðar hans, en það hafði héraðsdómara láðst að gera.

I.

Stefndi réði sig til starfa sem framkvæmdastjóri hjá Ísland DMC ehf. og dótturfyrirtækjum þess með ráðningarsamningi 20. ágúst 2001. Ákvæði samningsins um ráðningartíma og launakjör eru rakin í héraðsdómi. Auk þess var í ákvæði samningsins um starfssvið kveðið á um að stefndi bæri ábyrgð á daglegum rekstri gagnvart stjórn félagsins, í ákvæði um starfsskyldur að hann skyldi láta félaginu í té starfskrafta sína óskipta og í ákvæði um vinnutíma að fastur vinnutími væri frá klukkan 9 til 17 fimm daga vikunnar en einnig skyldi hann vinna utan þess tíma ef þörf krefði, nema brýnar ástæður hamli. Stefndi var hluthafi í Ísland DMC ehf. og átti 9,9% hlutafjár þess samkvæmt ársreikningi 2003.

Bifreiðastöð Íslands ehf., aðaleigandi Ísland DMC ehf., mun hafa selt áfrýjanda sinn hlut í félaginu með samningi í desember 2003 með svonefndum áreiðanleikafyrirvara en áfrýjandi rift þeim samningi að fenginni niðurstöðu áreiðanleikakönnunar. Meðal gagna málsins er endurskoðaður ársreikningur Ísland DMC ehf. fyrir árið 2003, sem stefndi undirritaði 7. febrúar 2004 sem framkvæmdastjóri þess. Sýnir ársreikningurinn mjög bága stöðu félagsins. Hluthafafundur var haldinn í félaginu 9. febrúar 2004. Í fundargerð kemur meðal annars fram að í framhaldi riftunar áfrýjanda á fyrrnefndum samningi við Bifreiðastöð Íslands ehf. um hlutafjárkaup hafi stjórn síðarnefnda félagsins og stjórn áfrýjanda tekið upp viðræður um kaup áfrýjanda á rekstri Ísland DMC ehf. og hafi þeim viðræðum lokið með samkomulagi 5. febrúar 2004. Á dagskrá fundarins var meðal annars tillaga um að fela stjórn félagsins að selja rekstur þess og grípa til nauðsynlegra aðgerða til að loka félaginu. Var sú tillaga samþykkt. Eru framangreind atriði nánar rakin í hinum áfrýjaða dómi.

Þann 15. febrúar 2004 gerðu áfrýjandi og Ísland DMC ehf. með sér kaupsamning „um hluta af starfsemi seljanda og tilgreindar eignir hans...“ Í 1. grein samningsins segir að hér sé nánar um að ræða „rekstur ferðaskrifstofu... ásamt hluta af tækjum og búnaði, starfssamningum, viðskiptasamningum, viðskiptasamböndum og öðru sem tilgreint er í samningi þessum. Samningurinn tekur þannig til: 1. Ferðaskrifstofurekstrar, ásamt öllu prentuðu og útgefnu kynningarefni, heimasíðu, léns, tölvupósts heimilisfanga og símanúmera. 2. Viðskiptasambanda og viðskiptavildar, þar með talin vörumerkin Island DMC, Destination Iceland, Safaríferðir, Come 2 Iceland og Íslenskar ævintýraferðir. 3. Ráðningarsamninga við starfsfólk samkvæmt kjarasamningum. Kaupanda er ekki skylt að endurráða starfandi framkvæmdastjóra eða annað starfsfólk, sem ekki vill sætta sig við að semja við kaupanda um áframhaldandi eða breytt störf á nýjum kjörum. Kaupandi áskilur sér rétt til að hafna yfirtöku ákveðinna ráðningarsamninga með öllu eða eiga kröfu á seljanda á þeim mismun sem kann að myndast á milli gildandi starfssamninga og þeirra sem hann gerir í tengslum við rekstrarlega endurskipulagningu starfseminnar. 4. Áhöld, tæki og innréttingar samkvæmt lista, sem unninn verður af aðilum...“ Í 3. grein samningsins segir að seljandi skuli reyna að tryggja að viðskiptavild flytjist til kaupanda. Samkvæmt 4. grein var kaupverðið 20.000.000 krónur og var fjórðungur þess endurgjald fyrir viðskiptavild en þrír fjórðu fyrir áhöld, tæki og innréttingar. Skyldi yfirtaka á eignum miðast við 1. janúar 2004.

Vegna þessara viðskipta reis ágreiningur um réttarstöðu stefnda. Taldi hann að öll réttindi og allar skyldur samkvæmt ráðningarsamningi sínum hefðu færst yfir til áfrýjanda en áfrýjandi að ekkert ráðningarsamband hefði stofnast milli þeirra. Blandaðist Eskihlíð ehf. inn í þær deilur, en Eskihlíð ehf. var nýtt nafn þess félags sem áður hét Ísland DMC ehf. Eru bréfaskipti er að þessu lúta rækilega rakin í hinum áfrýjaða dómi.

II.

Stefndi reisir kröfu sína á því að áfrýjandi hafi við kaupin á rekstri Ísland DMC ehf. yfirtekið réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi sínum við síðarnefnda félagið. Leiði það beint af ákvæðum framangreinds kaupsamnings en ella af ákvæðum laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Áfrýjandi krefst sýknu vegna aðildarskorts enda hafi aldrei stofnast ráðningarsamband milli aðila. Hann hafi keypt hluta af rekstri Ísland DMC ehf. og hafi sérstaklega verið tekið fram í samningnum að honum væri ekki skylt að yfirtaka ráðningarsamning við stefnda, enda hafi seljandi óskað eftir að stefndi starfaði áfram hjá honum. Þá eigi ákvæði laga nr. 72/2002 ekki við þar sem viðskiptin með rekstur Ísland DMC ehf. falli ekki undir aðilaskipti í merkingu laganna. Stefndi njóti að auki ekki réttarstöðu starfsmanns samkvæmt lögunum þar sem hann hafi gegnt starfi framkvæmdastjóra félagsins og verið hluthafi í því. Vísar hann í því efni til túlkunar Hæstaréttar Danmerkur á ákvæðum hliðstæðrar löggjafar þar í landi.

Í lögum nr. 72/2002 eru reglur sem svara til ákvæða tilskipunar nr. 2001/23/EB, um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar. Í 2. gr. laganna eru orðskýringar og í 4. tölulið greinarinnar segir að með aðilaskiptum sé átt við aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem heldur einkennum sínum, þ.e. skipulagðri heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi, hvort sem um sé að ræða aðal- eða stoðstarfsemi. Í athugasemdum með lagafrumvarpinu segir að í ljósi fordæmis Evrópudómstólsins verði við mat á því hvort aðilaskipti falli undir gildissvið fyrrnefndrar tilskipunar meðal annars að líta til hvort áþreifanleg verðmæti séu framseld, hvert sé verðmæti óhlutbundinna verðmæta þegar aðilaskipti fara fram, hvort meiri hluti starfsmanna flytjist til hins nýja vinnuveitanda og hvort framsalshafi haldi viðskiptavinum framseljanda. Þegar framangreind ákvæði kaupsamnings áfrýjanda og Ísland DMC ehf. eru skoðuð í ljósi þessara viðmiðana er ótvírætt að með honum hafi orðið aðilaskipti að rekstrinum í merkingu laga nr. 72/2002.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 72/2002 gilda þau um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Áfrýjandi hefur ekki bent á ákvæði í íslenskum lögum eða réttarframkvæmd sem stutt gætu það að staða stefnda sem framkvæmdastjóri gæti valdið því að hann teldist ekki starfsmaður í skilningi laganna. Í ljósi ákvæða framangreinds ráðningarsamnings stefnda og Ísland DMC ehf. verður sú niðurstaða héraðsdóms að stefndi njóti réttarstöðu starfsmanns við aðilaskiptin staðfest með vísan til forsendna hans. Tilvísun áfrýjanda til 4. gr. laga nr. 72/2002 er haldlaus, enda er ekki í máli þessu deilt um rétt áfrýjanda til að beita heimild til uppsagnar stefnda.

Varakröfu sína reisir áfrýjandi í fyrsta lagi á því að samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 sé framsalshafa einungis skylt að virða ákvæði kjarasamninga varðandi réttindi starfsmanns en ekki betri rétt hans, sem byggist á einstaklingsbundnum ráðningarkjörum. Stefnda beri því einungis laun á þriggja mánaða uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum kjarasamnings milli Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr laga nr. 72/2002 færast réttindi þau og skyldur, sem samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi eru fyrir hendi þegar aðilaskipti verða yfir á framsalshafa. Leiðir það beint af orðalagi þessarar meginreglu laganna að ráðningarkjör samkvæmt ráðningarsamningi flytjast til framsalshafa. Er áfrýjandi því bundinn af ákvæðum ráðningarsamnings stefnda við Ísland DMC ehf. þar á meðal ákvæðinu um uppsagnarfrest.

Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hélt áfrýjandi því fram að miðað við starfstíma stefnda leiddi ákvæði 2. greinar áðurnefnds ráðningarsamnings til þess að uppsagnarfrestur hans væri átta mánuðir en ekki níu eins og miðað er við í kröfugerð stefnda. Stefndi mótmælti þessari málsástæðu sem of seint fram kominni. Með vísan til 2. mgr 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994, verður að fallast á með stefnda að þessi málsástæða komist ekki að fyrir Hæstarétti.

Samkvæmt 5. grein ráðningarsamnings stefnda og Ísland DMC ehf. skyldi félagið leggja framkvæmdastjóra til bifreið og greiða allan kostnað við rekstur hennar. Verður að fallast á það með stefnda að þetta sé hluti af ráðningarkjörum hans.

Loks verður að telja að meðal þeirra réttinda stefnda sem fluttust til áfrýjanda við aðilaskiptin hafi verið ótekin orlofsréttindi hans á yfirstandandi orlofsári auk orlofsréttinda vegna uppsagnarfrestsins.

Samkvæmt framansögðu verður héraðsdómur staðfestur um annað en málskostnað með þeim breytingum sem leiða af kröfum stefnda fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ferðaskrifstofa Akureyrar ehf., greiði stefnda, K-kk-þgf Ó-kk-þgf, 6.057.417 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2004 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.