340/2000

F hafði í hyggju að hefja útgerð skipsins S. Útgerðarstjóri F ræddi við B um að hann tæki að sér skipstjórastarf á S, sem kvaðst hafa sett það sem skilyrði fyrir ráðningunni að hann fyndi stýrimann, sem gæti leyst hann af. Kvaðst B síðan hafa tilynnt útgerðarstjóranum að hann hefði fengið Þ til stýrimannsstarfa á skipinu. Deilt var um um hvort B hefði haft heimild til að ráða Þ sem stýrimann á skipið. Ósannað var að F hefði gert fyrirvara á ráðningu B sem skipstjóra og takmarkað heimildir hans til að ráða Þ sem stýrimann á skipið. Talið var sannað að til ráðningarsamnings hefði stofnast. F var talinn þurfa að bera hallann af skorti á sönnun um stofnun ráðningarsamningsins, enda hafði ekki verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við Þ,  þrátt yfir ákvæði 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Ekki var talið að 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga yrði skýrð svo að það væri gildisskilyrði skiprúmssamninga að þeir væru skriflegir. Þá var ekki talið að lögskráning sjómanna í og úr skiprúmi samkvæmt lögum nr. 43/1987 væri ein og sér sönnun um ráðningu í skiprúm eða slit á skiprúmssamningum. Talið var að ráðningu Þ hefði verið slitið er útgerðarstjóri F tilkynnti honum að hætt hefði verið við útgerð skipsins. Með vísan til 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga var Þ talinn eiga rétt til launa í uppsagnarfresti. Ekki var fallist á að skerða ætti fjárkröfu hans vegna tekna sem hann hefði aflað annars staðar frá í uppsagnarfresti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir G-kvk-nf E-kvk-nf og H-kk-nf H-kk-nf og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf settur hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2000 og krefst sýknu af öllum kröfum stefnda. Til vara krefst hann þess að krafa stefnda verði lækkuð verulega. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

I.

Í héraðsdómi er greint frá því að áfrýjandi hafi í ágúst 1999 haft áform um að gera út togarann Skagfirðing SK-4 til ísrækjuveiða, en skip þetta lá þá í höfninni á Sauðárkróki og var í eigu fyrirtækis þar. Í byrjun ágúst ræddi útgerðarstjóri áfrýjanda, K-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, við B-kk-þf H-kk-þf um að taka að sér skipstjórastarf á skipinu. Lýsir B-kk-nf því í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi og skriflegri yfirlýsingu að hann hafi sett það sem skilyrði, að hann fyndi stýrimann, sem gæti leyst hann af. Kveðst B-kk-nf hafa tilkynnt útgerðarstjóranum að hann hefði fengið stefnda til stýrimannsstarfa á skipinu. Áfrýjandi gerði ekki svo sannað sé fyrirvara á ráðningu B-kk-ef H-kk-ef sem skipstjóra og ósannað er að hann hafi takmarkað heimildir hans til að ráða stefnda sem stýrimann á skipið. Var það þó brýnt ef áfrýjandi vildi hafa fyrirvara á ráðningu þeirra og gera hana háða því að útgerð skipsins hæfist, einkum þar sem stefndi hafði sagt upp skiprúmi á öðru skipi vegna ráðningarinnar. Stóð það áfrýjanda næst að tryggja sér sönnun um slíkar takmarkanir.

Upplýst er í málinu að stefndi undirbjó, ásamt B-kk-þgf H-kk-þgf, úthald skipsins meðal annars að því er laut að búnaði veiðarfæra þess og mannskap.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 hvílir skylda til að gera skriflegan skiprúmssamning við skipverja á útgerðarmanni, eða skipstjóra ef hann ræður skipverja, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Verður stefndi ekki látinn bera halla af því að ekki var gerður við hann skriflegur skiprúmssamningur. Fyrirmæli sjómannalaga um skriflega skiprúmssamninga hafa ekki verið skýrð svo að það form sé gildisskilyrði slíkra samninga. Lögskráning sjómanna í og úr skiprúmi samkvæmt lögum nr. 43/1987 um það efni er ekki ein og sér sönnun um ráðningu í skiprúm eða slit á skiprúmssamningum.

Með vísan til framangreinds og þess sem fram kemur í forsendum hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans, að til ráðningarsamnings hafi stofnast milli málsaðila um að stefndi yrði stýrimaður á skipinu á fyrirhugðum ísrækjuveiðum þess á vegum áfrýjanda. Verður einnig að líta svo á að ráðningu hans hafi verið slitið hinn 25. ágúst 1999, er útgerðarstjóri áfrýjanda upplýsti hann um að hætt hefði verið við útgerð skipsins. Voru ráðningarslitin fyrirvaralaus og liggur ekki fyrir að stefndi hafi átt þess kost að vinna hjá áfrýjanda á þeim þriggja mánaða uppsagnarfresti sem hann átti samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga.

II.

Krafa stefnda er um laun í uppsagnarfesti. Samkvæmt skýru orðalagi 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga á skipverji, sem vikið hefur verið úr skiprúmi áður en ráðningartími hans er liðinn og án þess að heimild sé til þess í 23. eða 24. gr. laganna, rétt á kaupi þann tíma, sem fyrir er mælt í 9. gr. Á stefndi því rétt á kaupi í þrjá mánuði. Skipverjar, aðrir en skipstjóri, en um hann gildir sérregla samkvæmt 2. mgr. 45. gr. sjómannalaga, þurfa ekki að sæta frádrætti á slíkum kröfum vegna tekna annars staðar frá á uppsagnarfresti. Þá á stefndi rétt á fatapeningum með þeim rökum sem fram koma í forsendum héraðsdóms. Verður því fallist á kröfur stefnda en tölulega hefur þeim ekki verið andmælt. Niðurstöðum héraðsdóms um dráttarvexti og málskostnað skal óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður.

Áfrýjandi, Fiskiðjusamlag Húsavíkur hf., greiði stefnda, Þ-kk-þgf J-kk-þgf Þ-kk-þgf, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.