55/2002

E var sagt upp störfum hjá fyrirtækinu O 29. september 2000. Ekki var deilt um lögmæti uppsagnarinnar, né að E hafi borið þriggja mánaða uppsagnarfrestur. Krafðist E launa í uppsagnarfresti auk níu yfirvinnutíma sem hann kvaðst hafa unnið fyrir O í upphafi októbermánaðar en að öðru leyti var vinnuframlags E ekki óskað í uppsagnarfrestinum. Eftir að hafa kvatt samstarfsfólk sitt á starfsstöð O þann 9. október sama ár tengdi E fartölvu sína við tölvukerfi O og fór yfir þau gögn sem honum voru aðgengileg. Ljóst var að aðgerðir E urðu til þess að milli 2000 til 2500 skjöl hurfu af heimasvæði því sem honum hafði verið úthlutað á netþjóni í vélasal O til geymslu gagna. E kvaðst hafa flutt umrædd gögn milli netþjóna í eigu O en af hálfu O var því haldið fram að gögnunum hafi verið eytt og þau ekki fundist þar sem E kvaðst hafa vistað þau, þrátt fyrir leit en unnt hafði verið að nálgast gögnin á öryggisafriti hjá O. Talið var að O hafi ekki tryggt sér nægilega sönnun um þetta mikilvæga atriði og varð fyrirtækið að bera hallann af því. Óumdeilt var að E flutti umrædd gögn af heimasvæði sínu, eftir að reglulegum starfsskyldum hans í þágu O var lokið, án þess að vera um það beðinn og án þess að láta forsvarsmenn O af því vita. Enda þótt þessi framganga E væri ámælisverð varð ekki talið að hann hafi með henni brotið svo gegn starfsskyldum sínum eða trúnaði við O að heimilað gæti fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi. Var því fallist á með E að hann ætti rétt til greiðslu launa til loka uppsagnarfrestsins. Jafnframt var fallist á kröfu E um greiðslu vegna þeirra yfirvinnutíma sem hann kvaðst hafa unnið fyrir O í október 2000, en andmæli O við þessum kröfulið þóttu of seint fram komin.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Á-kk-nf K-kk-nf og I-kvk-nf B-kvk-nf og A-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi hæstaréttardómari.

Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 1. febrúar 2002. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Mál þetta var dómtekið í héraði að loknum munnlegum málflutningi 25. október 2001. Var héraðsdómur kveðinn upp á dómþingi 19. desember sama árs eftir að aðilar höfðu lýst því yfir að þeir teldu óþarft að málið yrði flutt á ný og dómarinn lýst sig sammála því.

Á árinu 2001 mun nafni áfrýjanda hafa verið breytt úr Skyggni ehf. í Origo ehf.

I.

Málavextir eru þeir að stefnda var sagt upp störfum hjá áfrýjanda 29. september 2000. Aðilar eru sammála um að sú uppsögn hafi verið bréfleg, en uppsagnarbréfið er þó ekki meðal gagna málsins. Hvorki er í máli þessu deilt um lögmæti uppsagnarinnar né að stefnda hafi borið þriggja mánaða uppsagnarfrestur. Aðilum ber saman um að við uppsögnina hafi verið miðað við að stefndi skyldi vinna á uppsagnarfrestinum en þó ekki mæta til vinnu fyrstu viku hans. Á fundi hjá áfrýjanda föstudaginn 6. október 2000 tilkynnti G-kk-nf G-kk-nf, þáverandi framkvæmdastjóri áfrýjanda, stefnda að fyrri ákvörðun hefði verið breytt og ekki væri lengur óskað eftir því að hann ynni á því tímabili sem eftir lifði af uppsagnarfrestinum að öðru leyti en því að til hans mætti leita ef „stór vandamál kæmu upp”. Var á þessum fundi lýst yfir af hálfu áfrýjanda að eftir sem áður yrðu stefnda greidd laun út uppsagnarfrestinn.

Í samræmi við það sem ákveðið var á þessum fundi kom stefndi á starfsstöð áfrýjanda að morgni mánudagsins 9. október 2000 í þeim tilgangi að kveðja samstarfsfólk sitt og skila lyklum sem og símkorti og fartölvu sem voru í eigu áfrýjanda. Er hann hafði kvatt samstarfsfólkið tengdi stefndi fartölvuna við tölvukerfi áfrýjanda og fór yfir þau gögn sem honum voru aðgengileg. Á netþjóni í vélasal áfrýjanda hafði hverjum starfsmanni verið úthlutað heimasvæði til geymslu gagna. Urðu aðgerðir stefnda til þess að milli 2000 til 2500 skjöl hurfu af heimasvæði hans á þessum netþjóni. Greinir aðila á um hvað stefndi hafi gert við þessi gögn og hvort þessar aðgerðir hans hafi veitt áfrýjanda heimild til að víkja stefnda úr starfi án aðvörunar eða fyrirvara.

Telur áfrýjandi að stefndi hafi í umrætt sinn í þeim tilgangi að valda áfrýjanda tjóni eytt framangreindum gögnum úr tölvukerfi hans. Með því hafi stefndi brugðist trúnaðarskyldum sínum þannig að áfrýjanda hafi verið heimilt að víkja honum úr starfi þegar í stað. Af þessu sökum taldi áfrýjandi sér, eins og nánar er lýst í héraðsdómi, óskylt að greiða stefnda laun eftir 9. október 2000.

Stefndi kveðst hafa viljað „taka til“ í tölvugögnum sínum í tengslum við starfslok, meðal annars til að skapa aukið rými á heimasvæði sínu. Hafi hann því vistað umrædd gögn á öðrum netþjóni áfrýjanda sem var hjá J-x-x J. D-x-x, starfsmanni félagsins, en að því búnu eytt þeim af netþjóni þeim sem þau voru áður vistuð á. Hann hafi því einungis flutt umrædd gögn milli netþjóna áfrýjanda og því engu tjóni valdið eða aðhafst nokkuð sem réttlætt gæti fyrirvaralaus slit ráðningarsamningsins. Höfðaði hann mál þetta til heimtu launa fyrir það tímabil sem eftir stóð af uppsagnarfrestinum auk launa fyrir nánar tilgreinda yfirvinnu í október 2000 og orlofs af þessum launum.

II.

Í skýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram að gögn þau sem hann eyddi af heimasvæðinu hafi, auk persónulegra gagna, verið gögn sem voru á tölvu hans þegar félag, sem hann áður starfaði hjá, sameinaðist á sínum tíma samsteypu áfrýjanda. Hafi hann þá fært gögnin yfir á fartölvu sem hann fékk þegar hann hóf þar störf eftir sameininguna, en að því búnu hafi hann vistað gögnin á framangreindu heimasvæði. Því hefði verið um að ræða gömul gögn sem hann vissi ekki til að neinn myndi nota og hafi þetta aðeins verið hluti af gögnum þeim sem voru á heimasvæði hans. Þegar hann hafi „tekið til“ í tölvu sinni við starfslok 9. október 2000 hafi hann flutt þessi gögn í þeim tilgangi að skapa pláss á netþjóninum sem hýsti heimasvæðin en þar hafi verið „ákveðin ... plássvandamál“. Gögnin hafi hann flutt og vistað á öðrum netþjóni áfrýjanda sem verið hafi hjá J-x-x J. D-x-x samstarfsmanni sínum. Hafi J-x-x áður verið búinn að opna fyrir aðgang hans að þeim netþjóni en að honum hafi einhverjir aðrir starfsmenn einnig haft aðgang. Hann hafi ekki sagt forsvarsmönnum áfrýjanda frá gagnaflutningnum á þessum tíma og J-x-x hafi þá heldur ekki vitað af honum. Fram kom að framkvæmdastjóri áfrýjanda hafi ekki spurt um hvað orðið hafi af gögnunum. Í málinu liggur fyrir að á fundi 15. nóvember 2000, þar sem leitað var sátta varðandi ágreining þann sem upp var kominn milli aðila, hafi stefndi skýrt forsvarsmönnum áfrýjanda frá því að hann hafi flutt gögnin yfir á netþjóninn hjá fyrrnefndum J-x-x. Aðspurður kvað stefndi J-x-x vera vin sinn og starfi hann nú sem verktaki hjá fyrirtæki, sem stefndi reki.

Í skýrslu G-kk-ef G-kk-ef fyrir héraðsdómi kom fram að sett hafi verið upp sérstök „öryggisskráning“ hjá félaginu þegar stefnda var sagt upp störfum. Við athugun á þessari skráningu í síðari hluta október 2000 hafi hann komið auga á að miklu magni af gögnum hafi verið eytt af heimasvæði stefnda að morgni 9. þess mánaðar. Væru þetta gögn sem „að miklu leyti höfðu tilheyrt“ fyrri vinnuveitanda stefnda og áfrýjandi hafi eignast er félögin sameinuðust. Væri ljóst af öryggisskráningunni að notandanafn stefnda hefði verið notað við eyðingu gagnanna. Hann kvað ekkert vandamál hafa verið með pláss á heimasvæði stefnda. Ef slík vandamál kæmu upp væru til aðferðir til að bregðast við þeim. Flutningur gagna til geymslu yfir á netþjón á borð við þann sem J-x-x var með og ætlaður væri til að sinna sérstökum verkefnum væri mjög óvenjulegur. Því færi fjarri að aðgangur hafi verið opinn að þessum netþjóni sem almennri gagnageymslu. Hann kvaðst hafa aðgang að öllu tölvukerfi félagsins og hafi hann athugað hvort umrædd gögn hefðu verið færð á netþjón J-x-x en þar hafi þau ekki verið. Hann hafi hins vegar getað endurheimt þau gögn sem eytt hafði verið þar sem þau hafi verið til í öryggisafriti. Slík afrit séu þó aðeins geymd í ákveðinn tíma þannig að gögnin hefðu glatast endanlega ef hann hefði ekki séð jafn fljótt og raun bar vitni að stefndi hafði eytt þeim. Hann taldi að gagnanna hafi ekki verið saknað frá því að þeim var eytt af heimasvæði stefnda og þangað til hann komst að því að þeim hafði verið eytt. Hann kvaðst vita að þessi gögn hafi verið notuð eftir starfslok stefnda en gat ekki tilgreint einstök dæmi þess.

Fyrir Hæstarétt var af hálfu áfrýjanda lögð fram skýrsla 27. mars 2002, sem H-kk-nf K-kk-nf starfsmaður Opinna kerfa hf. gerði að beiðni áfrýjanda. Í henni kemur fram að hann hafi verið beðinn að skýra hvað fælist í hinni sérstöku „öryggisskráningu“ (Security Audit Log), sem G-kk-nf sagði fyrir héraðsdómi að tekin hafi verið upp hjá áfrýjanda í tilefni af uppsögn stefnda, og jafnframt að leitað væri eftir því hvað notandinn EA hefði gert á tímabilinu 8.45 til 10.02 hinn 9. október 2001 (svo). Í skýrslunni kemur fram að kerfið sé notað til að fylgjast með því sem gerist í Windows stýrikerfum. Með kerfinu sé til dæmis unnt að fylgjast með því hvenær notandi skráir sig inn eða út úr kerfinu, hvaða skrár hann fer inn á, les, breytir eða eyðir. Síðan segir í skýrslunni að með kerfinu megi sjá að viðkomandi notandi hafi skráð sig inn klukkan 8.45. Hann hafi eytt tilteknum skrám eða „skráarsvæðum“ klukkan 8.45, 9.06 og 9.29 og skráð sig út klukkan 10.02. Ekki kemur ótvírætt fram í skýrslunni hvort lesa hefði mátt úr öryggiskerfinu ef stefndi hefði í raun framkvæmt það sem hann segist hafa gert er hann flutti umræddar skrár yfir á netþjóninn hjá J-x-x. Stefndi telur þetta skjal of seint fram komið og þýðingarlaust þar sem þess hafi verið aflað einhliða af áfrýjanda og hafi stefndi hvorki átt kost á að koma að upplýsingum eða leita fyrir dómi skýringa á efni þess.

Meðal gagna málsins er ódagsett yfirlýsing fyrrgreinds J-x-x J. D-x-x. Þar kemur fram að hann hafi 8. nóvember 2000 framkvæmt venjubundna uppfærslu á gagnaskrám netþjóns síns hjá áfrýjanda. Hafi einum af hörðu diskum netþjónsins verið ætlað að þjóna frá miðjum september sem sameiginlegt drif fyrir tiltekna starfsmenn áfrýjanda þar á meðal stefnda. Hinn 16. sama mánaðar hafi lögmaður stefnda beðið sig að kanna hvort enn mætti finna á netþjóninum tiltekin skjöl frá stefnda. Hafi hann skoðað drifið og komist að því að stefndi hafi skilið þar eftir 2429 skjöl í 211 möppum. J-x-x gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og staðfesti ofangreinda yfirlýsingu. Hann bar að hann hafi sem starfsmaður stefnda haft yfir að ráða tölvu sem sett hafi verið upp sem netþjónn og hafi stefndi auk annars nafngreinds starfsmanns áfrýjanda haft þar aðgang. Hann sagði að skort hafi rými á hinum almenna netþjóni þar sem minna en 12% af rýminu hafi verið laust, en þegar svo sé ástatt væri þörf á að bæta við diskaplássi eða rýma til. Hann staðfesti að hann hafi tekið öryggisafrit af umræddum netþjóni 8. nóvember 2000. Síðar hafi stefndi haft við sig samband og beðið sig að kanna hvort þar væru vistuð skjöl af heimasvæði stefnda. Hann kvaðst hafa athugað afrit í tölvunni og skjölin verið þar en framburður hans um hvar og hvernig hann hafi athugað þetta er ekki að öllu leyti skýr. Aðspurður um fyrrgreindan framburð G-kk-ef G-kk-ef að skjölin hafi ekki fundist sagði hann að í tölvu sinni hafi verið 145.000 skjöl og ef grannt væri leitað væri unnt að finna hvað sem væri. Í framburði hans kom fram að honum mislíkaði hvernig áfrýjandi stóð að starfslokum stefnda. Vitnið lét af störfum hjá áfrýjanda seint í nóvember 2000.

III.

Eins og að framan er rakið kveðst stefndi hafa flutt margumrædd gögn milli netþjóna í eigu áfrýjanda og hafi gögnin því aldrei horfið úr tölvukerfinu enda þótt þeim hafi verið eytt af heimasvæði stefnda. Framkvæmdastjóri áfrýjanda fullyrðir hins vegar að gögnunum hafi verið eytt og þau ekki fundist þar sem stefndi segist hafa vistað þau þrátt fyrir leit. Vitnisburður J-x-x J. D-x-x styður fullyrðingar stefnda en tengsl vitnisins við stefnda draga úr gildi hans. Um þetta stendur því staðhæfing gegn staðhæfingu. Hvorki verður talið að framangreind skýrsla 27. mars 2002 um sérstaka „öryggisskráningu“ skeri þar úr né annað það sem áður er rakið. Áfrýjandi hefur því ekki tryggt sér nægilega sönnum um þetta mikilvæga atriði og verður að bera hallann af því. Óumdeilt er hins vegar að stefndi flutti umrædd gögn af heimasvæði því, sem honum hafði verið úthlutað, eftir að reglulegum starfsskyldum hans í þágu áfrýjanda var lokið, án þess að vera um það beðinn og án þess að láta forsvarsmenn áfrýjanda af því vita. Enda þótt þessi framganga stefnda sé ámælisverð verður ekki talið að hann hafi með henni brotið svo gegn starfsskyldum sínum eða trúnaði við áfrýjanda að heimilað geti fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi. Verður því fallist á með stefnda að hann eigi rétt til greiðslu launa til loka uppsagnarfrestsins.

Í skýrslu stefnda fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi í desember 2000 tekið að sér tiltekið verkefni fyrir Reykjavíkurborg. Um hafi verið að ræða þróunarverkefni, sem hann hafi ekki gert verkkaupa reikning fyrir nema að hluta. Hafi ekki verið gefinn út reikningur vegna verksins fyrr en um miðjan janúar 2001 og ekki hafi hann tekið sér laun vegna þess fyrr en í apríl þess árs. Þykir ósannað að hann hafi fengið laun vegna þessa verkefnis á uppsagnarfrestinum. Fyrir Hæstarétti var því lýst yfir af hálfu lögmanns stefnda að hann hafi ekki þegið laun frá öðrum á þessu tímabili. Kemur því ekki til skerðingar á kröfu stefnda af þessum sökum. Auk launa á uppsagnarfresti krefst stefndi greiðslu vegna níu yfirvinnutíma sem hann kveðst hafa unnið í október 2000. Í síðari ræðu sinni við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti andmælti lögmaður áfrýjanda þessum kröfulið og taldi engin yfirvinnulaun ógreidd. Verður að fallast á með stefnda að þessi andmæli séu of seint fram komin enda verður ekki af gögnum málsins ráðið að þau hafi fyrr verið höfð uppi. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Origo ehf., greiði stefnda, E-kk-þgf A-kk-þgf, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.