4/2020

A höfðaði mál gegn V hf. og B ehf. og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf sín hjá B ehf. Féll A úr stigapalli niður á steinsteypt gólf og úlnliðsbrotnaði er hann var að vinna við vélasamstæðu á vinnustað sínum. Með dómi héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, var viðurkennd bótaábyrgð stefnda V hf. á afleiðingum slyss A en dómurinn taldi að B ehf. hefði vanrækt að rannsaka eða láta rannsaka slysið þegar það varð. Með dómi Landsréttar, sem skipaður var þremur embættisdómurum, voru V hf. og B ehf. aftur á móti sýknaðir af kröfu A, en einn dómara skilaði sératkvæði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í ljósi aðstæðna og eins og málið lægi fyrir hefði Landsrétti borið að kveðja til sérfróðan meðdómsmann til þess að fjalla um málsástæður sem hafðar voru uppi um að vanbúnaður á vélinni sem A vann við hefði valdið því að hann slasaðist. Landsréttur hefði látið það ógert og mat ekki við endurskoðun héraðsdóms hvaða áhrif sérþekking meðdómsmannsins hefði haft á niðurstöðu málsins. Væri af þessum sökum óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þ-kk-nf Ö-kk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf, K-kk-nf A-kk-nf, Ó-kk-nf B-kk-nf Þ-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. janúar 2020. Hann krefst viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu vegna afleiðinga vinnuslyss er hann varð fyrir 18. janúar 2013. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu á öllum dómstigum án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Stefndu krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að hann verði látinn niður falla.

I

Í málinu greinir aðila á um hvort áfrýjandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu stefnda, B ehf., hjá stefnda, Verði tryggingum hf., vegna líkamstjóns er hann varð fyrir í slysi 18. janúar 2013 á vinnustað sínum, álframleiðslufyrirtækinu BB ehf., í álverinu á […].

Af hálfu áfrýjanda er á því byggt að vanbúnaður á vél þeirri er hann vann við er slysið varð hafi valdið slysinu. Það verði því rakið til sakar vinnuveitanda hans. Stefndu telja á hinn bóginn slysið hafa verið óhappatilvik sem ekki verði rakið til vanbúnaðar á vinnustað, sem stefndu beri ábyrgð á.

Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grundvelli að dómur í því gæti haft fordæmisgildi um atriði sem leyfisbeiðni var reist á.

II

Mál þetta lýtur að slysi sem áfrýjandi varð fyrir er hann var að vinna við vélasamstæðu hjá álvinnslunni BB ehf., sem nú ber heiti stefnda, B ehf., föstudagskvöldið 18. janúar 2013. Í dómi héraðsdóms er vélasamstæðunni lýst á þann hátt að annar hluti hennar hafi verið ofn og hinn hlutinn tæki, svokallaður fæðari notaður til að koma álgjalli inn í ofninn. Ofninn hafi verið tunnulaga tromla og inn um op á annarri hlið hans hafi álgjallið verið sett. Stærsti hluti fæðarans hafi verið skúffa úr málmi. Á þeim enda er sneri að ofninum hafi skúffan ekki verið lokuð, heldur hafi þar tekið við opin, lárétt, trektlaga renna. Trektin eða rennan hafi verið þannig löguð að hún hafi mjókkað nægilega mikið til þess að geta gengið inn í opið á ofninum. Fyrir ofan rennuna og upp af skúffunni hafi verið hleri sem unnt var að fella niður. Væri það gert féll hann fram og yfir trektina. Hlerinn hafi verið festur með hjörum á efri brún rennunnar.

Þegar slysið varð mun áfrýjandi hafa staðið á stigapalli við enda skúffunnar. Áfrýjandi féll niður á steinsteypt gólf og úlnliðsbrotnaði og var fluttur af slysstað með sjúkrabifreið. Lögreglu var samstundis tilkynnt um slysið en hún kom ekki á vettvang. Þá tilkynnti fyrirsvarsmaður BB ehf. Vinnueftirlitinu um slysið mánudaginn 21. janúar 2013, en það kom heldur ekki á vettvang. Í tilkynningunni var slysinu lýst á þann hátt að áfrýjandi hefði verið að teygja sig í álstykki sem staðið hafi fast í opi ofnsins, en dottið og trúlega lent á annarri hendinni. Við skýrslutökur fyrir héraðsdómi bar fyrirsvarsmaðurinn að hann hefði ekki verið á vinnustaðnum er slysið varð, en honum verið tilkynnt um að áfrýjandi hefði dottið og meitt sig.

Með bréfi þáverandi lögmanns áfrýjanda til stefnda Varðar trygginga hf. 7. janúar 2014, var slysinu lýst á þann veg að fyrrnefndur fæðari hefði losnað frá ofninum og slegist í höfuð áfrýjanda og hann því fallið af stigapallinum sem hann stóð á. Ástæða þess að fæðarinn hefði losnað hefði verið sú að splitti, sem átt hefði að halda honum stöðugum hefði losnað. Við skýrslutökur fyrir héraðsdómi rakti áfrýjandi tildrög slyssins á hinn bóginn til þess að framangreindur hleri hefði losnað og fallið fram. Við það hefði handfang á þeirri hlið hlerans sem vísað hafi að honum rekist í hjálm sem hann bar á höfði. Við höggið hefði hann misst jafnvægið og dottið fram af pallinum sem hann stóð á niður á steypt gólf. Taldi áfrýjandi hlerann hafa losnað vegna þess að splitti sem átti að halda honum á sínum stað hefði ekki verið klofið eins og það átti að vera. Það hefði því losnað við titring rennunnar á meðan álgjall mjakaðist úr henni í ofninn.

Í málinu liggja fyrir þrjár ljósmyndir af vélinni, en þær munu hafa verið teknar af öðru tilefni en því sem um er deilt í máli þessu.

Samkvæmt örorkumati bæklunarlæknis 18. desember 2014 var varanleg örorka áfrýjanda vegna afleiðinga slyssins metin 15%.

III

Héraðsdómur var kveðinn upp í máli þessu 27. febrúar 2018. Dómurinn var skipaður sérfróðum meðdómsmanni auk tveggja embættisdómara. Samkvæmt niðurstöðu meirihluta dómsins var viðurkennd bótaábyrgð stefnda Varðar trygginga hf. á afleiðingum slyss áfrýjanda. Dómurinn taldi að vinnuveitandi áfrýjanda, BB ehf., hefði vanrækt að rannsaka eða láta rannsaka slysið þegar það varð. Slík rannsókn hefði getað eytt óvissu um hvort slysið yrði rakið til ágalla eða vanbúnaðar á vélinni sem áfrýjandi vann við. Þar sem óvissa væri um orsök slyssins ætti áfrýjandi ekki að bera hallann af sönnunarskorti þar um og var skaðabótaábyrgð því felld á stefndu. Annar embættisdómaranna skilaði sératkvæði og taldi að á áfrýjanda hefði hvílt sú skylda að skýra fyrr frá þeim atvikum sem hann taldi hafa valdið því að hann féll af stigapallinum. Þar sem hann hafi dregið það í tæpt ár yrði sönnunarbyrði um orsakir slyssins ekki snúið við og lögð á vinnuveitanda hans.

Með hinum áfrýjaða dómi, sem skipaður var þremur embættisdómurum, voru stefndu sýknaðir af kröfu áfrýjanda, en einn dómara skilaði sératkvæði. Í niðurstöðu meirihluta dómsins kom fram að engin gögn styddu staðhæfingar áfrýjanda um að slysið yrði rakið til þess að hleri vélarinnar sem hann vann við hefði slegist í höfuð hans. Væri við hann einan að sakast að hafa dregið í tæpt ár að lýsa slysinu á þann hátt sem gert hafi verið í stefnu og í því efni gæti hann ekki borið fyrir sig tungumálaörðugleika. Taldi meirihluti dómsins ósannað að vanbúnaður vélarinnar hafi valdið slysi áfrýjanda.

Í sératkvæði eins dómara voru reifuð sjónarmið um þær sönnunarreglur sem mótast hafi í dómaframkvæmd þegar atvik að vinnuslysum eru óljós. Þar sagði að miða yrði við frásögn áfrýjanda af slysinu, enda hefði það staðið vinnuveitanda hans nær að tryggja sönnun um atvik málsins. Var ábyrgð á slysinu felld á vinnuveitanda áfrýjanda, enda yrði slysið rakið til ófullnægjandi frágangs á hlera þeim sem áfrýjandi kveður hafa fallið á sig og valdið slysinu.

IV

Í niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms kemur fram að í málinu hafi verið borin fram sú málsástæða að vanbúnaður á vél þeirri sem áfrýjandi vann við hafi valdið slysinu. Hafi því borið að kveðja til meðdómsmann í héraði með sérkunnáttu á þessu sviði, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en ekki verði ráðið af starfsheiti meðdómsmannsins að hann hafi yfir þeirri sérþekkingu að ráða. Samkvæmt framangreindu var við endurskoðun Landsréttar á héraðsdómi ekki tekið tillit til þess hvaða áhrif sérþekking meðdómsmannsins hefði haft á niðurstöðu málsins. Fyrir Hæstarétt hefur verið lögð ferilskrá hins sérfróða meðdómsmanns. Verður af henni ráðið að hann hafi nægilega sérkunnáttu á því sviði sem á reynir í máli þessu.

Í Landsrétti voru hafðar uppi sömu málsástæður og í héraði um að vanbúnaður á vélinni sem áfrýjandi vann við hefðu valdið því að hann slasaðist. Við þær aðstæður og eins og málið liggur fyrir, án þess að fram hafi farið nein rannsókn Vinnueftirlitsins og lögreglu, bar Landsrétti að kveðja til sérfróðan meðdómsmann til þess að fjalla um málsástæður sem hafðar voru uppi um þennan þátt málsins, sbr. 2. gr. a. laga nr. 91/1991. Það lét Landsréttur á hinn bóginn ógert og mat ekki við endurskoðun héraðsdóms hvaða áhrif sérþekking meðdómsmannsins hefði haft á niðurstöðu málsins. Málið var því ekki dæmt á réttum grundvelli og er því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Rétt er að hver aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.

Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 800.000 krónur.